احموس الاول

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="arz">
  <siteinfo>
    <sitename>ويكيبيديا</sitename>
    <dbname>arzwiki</dbname>
    <base>https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ميديا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">نقاش</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">مستخدم</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">نقاش المستخدم</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويكيبيديا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">نقاش ويكيبيديا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ملف</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">نقاش الملف</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ميدياويكى</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">نقاش ميدياويكى</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قالب</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">نقاش القالب</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مساعدة</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">نقاش المساعدة</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">تصنيف</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">نقاش التصنيف</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">بوابة</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">مناقشة بوابة</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">وحدة</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">نقاش الوحدة</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">فعالية</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">نقاش فعالية</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>احموس الاول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79</id>
    <revision>
      <id>13024676</id>
      <parentid>12059817</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="43n752itvfj4squior4ln0o2br4fieo" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات ملك}}
'''أحموس الاول''' (أحمس الاول) هو فرعون [[مصر|مَصرى]] قديم و مؤسس الاسرة ال18. إتمدّت فترة حكمهُ من 1550 لحد 1525 ق ع ح. و هو الملك اللى قدر يحرر مصر من احتلال '''[[هيكسوس|الهيكسوس]]''' . كلمة أحموس معناها ابن القمر
[[ملف:AhmoseI-StatueHead MetropolitanMuseum.png|thumb|راس تمثال أحموس الاول فى متحف المتروبوليتان]]

== الاسرة ==
أحموس هو إبن الملك [[سقنن رع|سيقنن-رع]] و اخو الملك [[كاموس]] و الاتنين ماتو شُهَدا فى حرب التحرير اللى قادتها مدينة [[طيبه]] فى جنوب مصر ضد الإحتلال الاسيوى فى الشمال

== الانجازات ==
الفرعون أحموس الاول حرر مصر من الهيكسوس و قضا عليهم لدرجة ان ماتفالش اسمهم فى التاريخ بعد كدة أبداً. أحموس وحّد مصر كلها مرة تانية تحت اتحكمهُ القوى و عمل حملات حربية لتأمين حدود مصر و توسيعها فى كنعان و النوبة. و هو بيعتبر مؤسس المملكة الحديثة و هى الفترة اللى وصلت فيها مصر القديمة لقمة مجدها و قوتها. كمان من انجازاتهُ هو إنهُ بنا اخر الاهرامات المصرية فى مدينة أبيدوس

{{تصنيف كومونز|Ahmose I}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{المصريين القدام}}
{{اعلام قدماء المصريين}}

[[تصنيف:فراعنة الاسره التمنتاشر|أحمس]]</text>
      <sha1>43n752itvfj4squior4ln0o2br4fieo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد على باشا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697</id>
    <revision>
      <id>13024671</id>
      <parentid>13001310</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96746" sha1="e1s4hbhpff26qf76qepezxpylx3hmvy" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{مقاله مختاره}}
{{معلومات ملك|صورة= File:ModernEgypt, Muhammad Ali by Auguste Couder, BAP 17996.jpg}}
'''محمد على باشا''' - محمد على ابراهيم أغا - اتلقب بـ عزيز مصر - و اتعرف فى [[مصر]] كمان باسم '''محمد على باشا القوللى''' (كاڤالا، [[4 مارس]] [[1769]] -[[القاهره]]، [[2 اغسطس]] [[1849]]) [[ولايه|والى]] مصر و مؤسس العيلة العلويه اللى حكمت [[مصر]] و [[السودان]] حوالى 150 سنة من [[1805]] لحد سنة [[1953]]. محمد على باشا حكم من 17 مايو 1805 ل1 سبتمبر 1848 و بيعتبر مؤسس مصر الحديثه و بغض النظر عن مظالمه و جرايمه و اخفاقاته كان سبب نهضتها و دخولها العصر الحديث. قال عنه المؤرخ [[الجبرتى|عبد الرحمن الجبرتى]]: &quot; فلو وفقه الله لشىء من العدالة على ما فيه من العزم والرياسة والشهامة والتدبير والمطاولة لكان اعجوبة زمانه وفريد اوانه &quot;
 
محمد على باشا اتولد سنة [[1769]] فى مدينة كاڤالا ( كاڤالا) Kavala فى [[مقدونيا]] اللى كانت وقتها ضمن أراضى الامبراطورية العثمانيه ، و كان بغض النظر عن اصله اللى فى الأغلب كان [[البانيا|البانى]] بيعتبر نفسه عثمانى. بعد فشل مشاريعه العسكريه و عزله اتوفى فى [[اسكندريه]] فى [[2 اغسطس]] [[1849]] ، و اندفن فى الجامع المعروف باسمه فوق جبل المقطم فى [[قلعة الجبل|قلعة القاهره]].

== بدايه حياته ==
[[ملف:Kavala 2.jpg|300 px|left|thumb|مدينة كاڤالا.]]
[[ملف:Kavala Mehemet Pacha's house.jpg|300 px|left|thumb|البيت اللى اتولد فيه محمد على فى كاڤالا.]]
[[ملف:Muhamad Ali Street Kavala.JPG|300 px|left|thumb|يافطة شارع محمد على فى كاڤالا.]]
[[ملف:Muhamad Ali statue Kavala.JPG|300 px|left|thumb|تمثال محمدعلى فى كاڤالا.]]
محمد على اتولد فى سنة 1769 فى قريه اسمها كاڤالا ( ‍Kavala ) فى [[مقدونيا]] على بعد 320 كم غرب [[استانبول]]، كاڤالا كانت فى الوقت ده من أملاك [[توركيا|الاتراك]] [[امبراطوريه عثمانيه|العثمانيين]] فى [[البلقان]]. بس بيتقال ان ابوه و امه اصلهم من [[البانيا]]، ابوه اللى كان اسمه ابراهيم آغا كان بيشتغل غفير طرق و خلف 17 ابن كلهم ماتو ماعادا محمد على. ام محمد على مش معروف اسمها أوهى مين. فى سنة 1773 اتيتم محمد على و هو عنده اربع سنين بعد مامات ابوه و حصلته امه ، فأخده عمه طوسون آغا عشان يربيه و كان متسلم قرية كاڤالا لكن هو كمان مات بعدها بشويه بعد ما قتله السلطان العثمانى فبقى محمد على وحيد من تانى فأخده صاحب لأبوه اسمه جربتجى فى راوسطا و عيشه فى بيته مع ولاده. محمد على عاش فى مذلة اليتم و عانى كتير فى طفولته و صباه و بيتقال انه بعد مااتولى حكم مصر كان بيحكى للمقربين ليه عن المعاناه اللى شافها و هو طفل و يقول: &quot; أتولد لأبويا سبعتاشر ولد ماعاشى منهم غيرى انا ، و عشان كده ابويا كان بيحبنى قوى و بيخاف عليا ، لكن اتوفى فبقيت عيل يتيم واتبدل عزى بذلى ، و كنت باسمعهم يقولو الجمله دى اللى عمرى مانستها طول حياتى : &quot; ياترى مصير الواد التعيس ده حايكون ايه بعد مامات ابوه و امه ! &quot;. فكنت بأتغافل عن الكلام ده و بيجينى احساس غريب بيحركنى عشان اقوم من تحت المذله دى ، فكنت بأجهد نفسى فى أى شغلانه بأقدر أعملها و بهمه غريبه لدرجة انى ساعات كان بيعدى عليا يومين و انا بأسعى من غير مااكل ولا أنام غير حبه. و من الحاجات اللى قاسيتها انى كنت مره مسافر فى مركب فزادت الريح و كسرت المركب و اكمنى كنت صغير سابونى و ركبو مركبه كانت وايانا وراحو بيها على جزيره ففضلت انا اجاهد فى المايه و الموج عمال يحدف فيا و يخبطنى فى الصخر لغاية ايدايا ما اتكسرو و هم رفياعين ، و فضلت اكافح لغاية ماربنا رادلى انى اوصل الجزيره بسلامه والجزيره دى دلوقتى جزء من مملكتى. &quot;

بيتحكى ان محمدعلى فى صباه كان بيزور فى كاڤالا تاجر [[فرنسا]]وى كبير اسمه مسيو ليون.التاجرالفرنساوى ده كان لما شاف محمد على حس بالشفقه عليه لمالاحظ انه فطين و نبيه فبقى يساعده و يعطف عليه لغاية ما محمد على بقى بيحبه و بيتقال ان بعد محمد على مااتولى حكم مصر بعت للمسيو ليون فى سنة 1820 دعوه عشان يستضيفه فى مصر و قبل المسيو ليون الدعوه لكن اتوفى قبل مايروح مصر فزعل عليه محمد على و بعت لأخته هديه قيمتها عشرتلاف فرنك.

اتربى محمد على فى بيت صاحب ابوه جربتجى فى راوسطا ، و زى ولاد المنطقه اتعلم من صغره اللعب بالسيف و الجريد و بين مهاره ، فلما كبر انضم للجهاديه اللى كان جربتجى الراجل اللى رباه بيشرف عليها ، و لما بين قدراته فى تحصيل الضرايب رقاه جربتجى لرتبة بلوك باشى و جوزه من واحده قريبته اسمها &quot; أمينه هانم نوصرتلى &quot; كانت متطلقه و عندها فلوس و أملاك ، فساب محمد على الجهاديه و دخل فى التجاره و اهتم بالذات بتجارة الدخان و دى كانت تجاره رايجه فى المنطقه اياميها و نجح فيها و اشتهر. حب محمد على للتجاره كان اكتسبه من مسيو ليون التاجر الفرنساوى اللى كان بيشفق عليه فى طفولته و بطبيعة الحال ده كان من اسباب اهتمامه بالتجاره بعد ماحكم مصر.

فضل محمد على شغال فى التجاره لغاية لما الباب العالى فى سنة 1801 قرر تخريج الفرنساويه من مصر. الفرنساويه كانو غزو مصر سنة 1798 بقيادة [[نابوليون التالت|نابوليون بونابرت]] فى الحمله المعروفه باسم [[الحمله الفرنسيه|الحمله الفرنساويه]] اللى غلبو فيها [[المماليك المصرليه]] و احتلو مصر و قعدو فيها تلت سنين و فضل السلطان العثمانى يبعت عسكر عشان يحاربهم و يخرجهم من مصر بمساعدة [[انجلترا|الانجليز]] من وقت للتانى. فى سنة 1801 بعت العثمانيين على مصر حمله كبيره تحت قوماندية حسين قبطان باشا بمشاركة الانجليز.

== محمد على فى القاهره ==
[[ملف:English Fleet.jpg|300 px|left|thumb|الاسطول [[انجلترا|الانجليزى]] ساعد ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانليه]] ضد ال[[فرنسا]]ويه فى [[مصر]].]]
[[ملف:Muhamad Ali in Cairo.jpg|300 px|left|thumb|دخل محمد على [[القاهره]] على راس عسكر الأرناؤوط [[البانيا|الألبان]].]]
[[ملف:French Withdrawal Egypt 1881.jpg|300 px|left|thumb|انسحب الفرنساويه من مصر فى سبتمبر 1881.]]
[[ملف:El Alfi.jpg|300 px|left|thumb|الامير الألفى سافر [[انجلترا]] لطلب المساعده.]]
محمد على كان من ضمن المرتزقه الألبان اللى انضمو للقوات البحريه بعد مااتجند فى راوسطا كمعاون لعلى آغا على راس 300 مرتزق ألبانى ( ارناؤوط ). على آغا كان ابن جربتجى الراجل اللى ربى محمد على. لما وصلت المراكب [[ابو قير]] اتغلبت من الفرنساويه فرجع على آغا على بلده وساب عساكره تحت قوماندية محمد على اللى فى الغضون دى كان ااترقا لرتبة بيكباشى. العثمانليه بمعاونةالاسطول الانجليزى قدرو يغلبو الفرنساويه و اتعملت اتفاقيه انسحب الفرنساويه بموجبها من مصر فى سبتمبر 1801.العسكر العثمانى كان من ضمنه جماعات من الأرناؤوط و ال[[الانكشاريه|انكشاريه]] و الغليونجيه و دول قعدو لحماية مصر السفلى و مدن فى الصعيد ، و الانجليز اللى كانو تحت قوماندية الجنرال هتشنسون نزلو فى [[اسكندريه]] عشان يساعدو فى تعيين والى عثمانى و محاربة المماليك المصرليه اللى كانو عمالين يقاومو عشان استقلال مصر.

اتعين محمد خسرو باشا والى على مصر بمساعدة حسين قبطان باشا ان خسرو كان فى الاصل من مماليكه. و بعد تعيينه راح على القاهره و خلص على اللى كانو مواليين للفرنساويه و كان معاه اوامر سريه بالقضاء على المماليك المصرليه بأى طريقه ، فبعت تجريده على [[صعيد مصر|الصعيد]] عشان تقضى على المصرليه الموجودين هناك فلما حس المصرليه بالخطر اتصلو بالفرنساويه و استنجدو بيهم لكن الاتصالات ماجابتش نتيجه لكن تجريدة خسروباشا هى كمان ماحققتش حاجه و رجعت من الصعيد ، و استمر خسرو باشا يحارب المصرليه فى مناطق مختلفه و يشن حملات عليهم. فى حمله من دول امر محمد على ، اللى فى الغضون دى كان ااترقا لرتبة سرششمه و بقى قومندان على 4000 مرتزق ألبانى ، بانه يروح يساعد الحمله لكن الحمله اتغلبت قبل مايوصل محمد على بعساكره فاتحجج قومندان الحمله بان تأخر محمد على فى الوصول كان سبب هزيمته و بعت بلاغ لخسرو باشا. خسرو باشا اللى ماكانش بيحب محمد على صدق الموضوع و امر فى السر بقتله و كتبله انه لازم يروح يقابله فى نص الليل لمناقشة شوية حاجات ، لكن محمد على مابلعش الطعم و فهم انه ناوى يقتله فماراحش و اتصل فى السر بالمماليك المصرليه واتحالف معاهم ضد خسرو باشا و قدرو انهم يطلعو خسرو باشا من القاهره فهرب على [[دمياط]] وعينو مكانه طاهر باشا، لكن طاهر باشا اتقتل و احتل محمد على [[قلعة الجبل|قلعة القاهره]] فراح احمد باشا والى الشرطه منصب نفسه والى لكن قدر المصرليه انهم يطردوه من القاهره و راحو على دمياط و حاربو خسرو باشا واسروه و رجعو بيه على القاهره و سجنوه فى القلعه.

لما السلطان العثمانلى فى استانبول عرف باللى حصل فى مصر بعت والى اسمه على باشا الجزائرلى و بعد وصوله القاهره ابتدا يكيد للمماليك المصرليه و محمد على. المماليك المصرليه كان ليهم زعيمين الامير محمد الألفى و الامير عثمان البرديسى و الاتنين كانو واقعين فى بعض و بيتنافسو على السلطه. الألفى كان راح انجلترا عشان يطلب من الانجليز انهم يقفو فى صفه ضد البرديسى ، و لما رجع مصر انتهز محمد على الفرصه و قوم غريمه البرديسى عليه فعمل للالفى مكيده لكن فلت منها و هرب عالصعيد فافتكر البرديسى ان الجو فىه فى القاهره و هو مش دريان ام محمد على بيكيد له و بيدبر له مصيبه هو كمان. فى 1804 محمد على بمكره حرك الألبان على البرديسى و اتفق معاهم انهم يتمردو و يطالبو بماهياتهم المتأخره فثارو و هددو البرديسى اذا مادفعلهمش مرتباتهم المتأخره ، فراح البرديسى عشان يقدر يدفع المرتبات عامل ضرايب جامده على سكان القاهره و بقى يحصلها بقسوه و عنف فثار عليه اهل القاهره و خرجت مظاهرات بتنادى: &quot; ايش تاخد من تفليسى يا برديسى &quot; و اضطر يهرب من القاهره اللى عمره مارجعها تانى.

بعد ماهرب الاميرين مافضلش من رجالة السلطه فى القاهره غير محمد على اللى راح لامم العلما والمشايخ حواليه و اتفاوضو سوا على اطلاق سراح خسرو باشا و ترجيعه لمنصبه فوافق محمد على و رجعه لمنصبه لكن ماأقعدش فى المنصب غير يوم واحد اتبعت بعده على رشيد و من هناك على الاستانه و كل ده كان بمكرو تدبير محمد على اللى بعد ما خلص من خسروباشا هوكمان اتظاهربانمصر محتاجه والى عثمانى و اقترح تنصيب خورشيد باشا اللى كان فى اسكندريه فوافق العلما و المشايخ و على انمحمد على يكون نايبه بصفة قائمقام و بعتو للباب العالى فى الاستانه يبلغوه و يطلبو الموافقه فوافق السلطان العثمانى.

بعد مااتعين احمد خورشيد باشا والى على مصر لقى ان محمد على مستأثر بالنفوذ بسبب العسكر الألبان اللى تحت ايديه فخاف على نفسه و جاب عساكر [[المغرب|مغاربه]] بيتسمو الدلاتيه عشان يبقو معاه لو استدعت الامور ، و فهم محمد على قصد خورشيد باشا فراح مخلى الدلاتيه دول يعاملو سكان القاهره معامله وحشه و يقتلو و ينهبو بالاعتماد على نفوذ خورشيد باشا و بكده كره اهل القاهره فيهم و بالذات العلما و المشايخ.

== توليه السلطه ==
[[ملف:Sheikhs of Cairo.jpg|250 px|left|thumb|مشايخ القاهره بزعامة [[عمر مكرم]] طالبو بتنصيب محمد على والى على مصر.]]
[[ملف:Mehmet Alí, pachá de Egipto, por David Wilkie.jpg|250 px|تصغير|محمد على باشا والى مصر.]]
فى اوائل مايو 1805 وصل لمحمد على قرار بتعيينه والى على [[جده]] فى شبه الجزيره العربيه ففرح خورشيد باشا بقرب خلاصه منه و لبسه هدوم المنصب &quot; الفروه و القارووق &quot; ، وخرج محمد على على انه رايح على جده لكن فى قرارة نفسه ماكانش عايز يسيب مصر ، و انتهز فرصة تمرد العسكر و مطالبتهم بالعلوفه فقالهم: &quot; اهو الباشا عندكو طالبوه بيها &quot; و روح هو على بيته فى [[حى الأزبكيه|الأزبكيه]] و قعد يرمى دهب على الناس و هو فى السكه عشان يحبب الناس فيه و يكرهم فى خورشيد باشا. ماحدش عارف ايه بالظبط اللى حصل مابين محمد على والمشايخ فى التلت تيام اللى بعد كده ، لكن اللى حصل بعدها هو ان المشايخ بزعامة السيد [[عمر مكرم]] نقيب الاشراف راحوله على بيته و هما بيهتفو بنفس واحد: &quot; مش عاوزين خورشيد باشا والى علينا &quot; ، فطلعلهم محمد على و سألهم: &quot; امال عايزين مين ؟ &quot; ، فردو عليه: &quot; مش عايزين حد غيرك انت &quot;. فعمل محمد على نفسه انه مش عايز المنصب و قعد يشكر فى خورشيد باشا و يهديهم لكن فضلو يلحو عليه لغاية مافى الاخر وافق ، فراحو ملبسينه الكرك و القفطان و بعتو لخورشيد باشا يطالبوه بالنزول من القلعه ، و لما ماقبلش خورشيد باشا طلبهم حاصروه فى القلعه و كتبو للباب العالى باللى حصل و فضلو على الحال ده لغاية مافى 9 يوليه 1805 وصل فرمان من السلطان العثمانى بعزل خورشيد باشا و تنصيب محمد على مكانه والى على مصر ، فخرج خورشيد باشا من القلعه و مشى من مصر و هو مقهور ومتغاظ من محمد على.

المماليك المصرليه كانو هما كمان متغاظين من محمد على بعد ماشافو مكره و ألاعيبه و ازاى استخدمهم لخدمة اهدافه الشخصيه فثارو عليه بزعامة الامير الألفى اللى طوالى اول ماسمع ان محمد على اتعين والى اتصل بالانجليز و طلب منهم المساعده فى خلعه لكن القنصل الفرنساوى عرف وعرقل الاتصال فدخل الألفى فى مفاوضات للمصالحه ترضى الطرفين لكن مااتوصلوش لاتفاق فاتصل الألفى بالانجليز تانى عن طريق سفيرهم ، و فعلا اتدخلت انجلترا و قدرت تقنع السلطان العثمانى بعزل محمد على فبعت واحد اسمه موسى باشا عشان يحل محله لكن المشايخ و سفير فرنسا فى الاستانه وضحو للسلطان مقاصد المماليك المصرليه فغير رأيه و ثبت محمدعلى فى منصبه لكن امره بانه مايتعرضش للمصرليه ان فيه عفو سنة عنهم صدر. لكن المقادير ساعدت محمد على ان البرديسى ومن بعده الألفى اتوفو بعد شويه و اتقال المصرليه شاهين بيك اللى ماكانش فى قوتهم فضعفت شوكة المصرليه واتقوى مركز محمد على.

انجلترا من جهتها شافت ان التطورات دى ضد مصالحها و نفوذها فبعتت حمله عسكريه على مصر بقيادةالجنرال فريزر لترجيع السلطه للمماليك المصرليه ، لكن فى الغضون دى المصرليه كانو اتبعترو و اتشتتو فى نواحى مصر فقعدت الحمله فتره على ساحل مصر و بعدين اتفقت مع محمد على على صلح و مشيت من مصر من غير ماتحقق حاجه. محمد على باشا عمل كمان صلح مع شاهين بك زعيم المصرليه و بكده بقت مصر فى قبضة ايده فابتدا يفرق مناصب و مراكز حكومته على قرايبه اللى بيثق فيهم. فى اخر يوليه 1808 اتنصب محمود التانى سلطان على عرش الاستانه بعد وفاة السلطان مصطفى الرابع.

== الغايه تبرر الوسيله ==
[[ملف:Omar Makram 2.jpg|300 px|left|thumb|عمر مكرم ساعد محمد على و كان اول ضحاياه.]]
[[ملف:Mamluks, Horace Vernet.jpg|300 px|left|thumb|العساكر [[البانيا|الألبان]] بيقتلو امرا [[مصر]] فى [[مدبحة القلعه]].]]
[[ملف:Amin beg 3.jpg|300 px|left|thumb|امين بيك نط بحصانه من القلعه و نجى من المدبحه.]]
[[ملف:Lazoghli Pasha.jpg|300 px|left|thumb|لاظوغلى باشا دبر [[مدبحة القلعه]] مع محمد على.]]
[[ملف:Amina Hanim.jpg|300 px|left|thumb|امينه هانم استبشعت مجزرة جوزها محمد على وامتنعت عنه طول حياتها.]]
محمد على كان راجل امى مابيعرفش لا يقرا و لايكتب و ماكانش بيتكلم بالمصرى لكن كان مكار و امير من امرا الدهاء الكبار و قضى السنين الاولانيه من ولايته فى تقوية مركزه و ازاحة اى حد ممكن يمثل تهديد لسلطته ، و بالغدر و الخيانه وصل لأهدافه فى تثبيت رجليه. اول ضحايا محمد على باشا كان عمر مكرم اللى غدر بيه محمد على مع انه هو اللى لعب دور كبير فى تنصيبه و روج لولايته على مصر. عمر مكرم اللى كان معروف بنصرة العدل و محبوب من سنةة الشعب شاف ان محمد على خرج عن الخط و استأثر بالسلطه و ماوفاش بالعهد و بقى بيعمل مظالم على الناس ، و قال المشايخ بزعامته: &quot; احنا بايعناه على العدل مش على الظلم و الجور &quot;. ففى صيف 1808 جه الفيضان منخفض فعم مصر الغلا و القحط و عانى المصريين فى الظروف دى من الضرايب و المكوس و الأتاوات اللى محمد على كان فارضها عليهم فمالقوش حد يشتكوله غير عمر مكرم و المشايخ و لما اشتكو لمحمد على قالهم يروحو هما و القسسه يصلو صلاة استسقا فى الجوامع و الكنايس و بعد كده فى 1809 راح مزود الضرايب والمكوس و فارض ضرايب جديده على الناس لكن مافرضهاش على المشايخ عشان يكونو فى صفه فهاج المصريين بكل طبقاتهم و بعت عمر مكرم و المشايخ عريضه بتطالب بشيل الظلم عن كاهل الشعب. محمد على اللى ماكانش عايز حد ينافسه و كان عارف ان عمر مكرم ليه شعبيه كبيره و الناس بتحبه قدر بمكره انه يقلب المشايخ على بعض و عن طريق مشايخ منافسين لعمر مكرم لبسه تهم بالكدب و عزله و نفاه على [[دمياط]] ، و حزنت الناس على عمر مكرم و عيطت على فراقه. و بعد ما غدر محمد على بعمر مكرم و خلص منه جه دور المماليك المصرليه اللى كان اتصالح مع زعيمهم شاهين بيك.

العثمانيين شافو ان موضوع [[وهابيه|الوهابيين]] بقى بيهدد نفوذهم فى شبه جزيرة العرب فطلب السلطان محمود التانى مساعدة محمد على فى اخضاعهم. الوهابيه حركه دينيه اسسها محمد عبد الوهاب (1695-1719) و كانت فى الوقت ده تحت قيادة سعود بن عبد العزيز و مسيطره على شبه الجزيره العربيه. فى 1802 سعود كان بعت للسلطان العثمانى سليم التالت يبلغه انه فتح بلاد الحجاز و انه هدم قباب القبور و الجوامع و طلب منه انه مايبعتش المحمل تانى لانه مش من الدين ، و طرد كل الاتراك اللى كانو فى مكه. و فى 1804 استولى الوهابيين على المدينه المنوره و استمر زحفهم فى اليمن جنوب و على الشام شمال و منعو المسلمين اللى مش على مذهبهم من الحج ، و على سنة 1811 كان نفوذهم زاد فى كل شبه الجزيره العربيه. فى الظروف دى طلب السلطان العثمانى من محمد على انه يساعده ، و فى الأغلب كان عايز بالمره يبدد قوة محمد على و يشتت جيشه فى مغامرات عسكريه بره مصر ، لكن محمد على اللى كان بيعتبر نفسه عثمانى قبل أى حاجه تانيه لبى طلب السلطان و جمع القوات اللازمه للحمله و هو فى الأغلب عارف هدف السلطان العثمانى ، لكن كان عارف كمان انه لو سيطر على شبه جزيرة العرب و بقت هى كمان مع مصر فى ايده حايبقى سيطر على البحر الاحمر و منطقه استراتيجيه فى قلب الشرق الوسطانى غير طبعا ان الحجاز اللى فيه الحرمين الشريفين بيدى بريستيج دينى للى بيحكمه. عدد قوات الحمله كان 4000 عسكرى تحت قوماندية ابنه طوسون باشا و طلب محمدعلى من الباب العالى بعت اخشاب للسويس عشان يبنى بيها المراكب اللى حاتنقل العسكر و الاسلحه على الحجاز عبر [[البحر الاحمر]] فبعتله السلطان اخشاب صنع منها محمد على 18 مركب.

فى الوقت ده علاقة محمد على بالمماليك المصرليه كانت كويسه و ماعادوش بيمثلو تهديد حقيقى ليه و اكتفو بمكاسبهم الاجتماعيه و الماديه وعاشو فى الصعيد و القاهره و نواحى مصر و اعدادهم ماكنتش كبيره لدرجة انهم كانو ممكن يمثلو تهديد فعلى لمحمد على بالمرتزقه بتوعه. بعد وفاة البرديسى و الألفى محمد على اتصالح مع شاهين بيك اللى بقى زعيم المصرليه و اداه ارض فى منطقه مابين [[الجيزه]] و [[محافظة بنى سويف|بنى سويف]] و [[الفيوم]] فعاش فيها فى سلام بعيد عن المنازعات. لكن رغم كده محمد على ارتكب ضدهم جريمه فظيعه فى الوقعه المعروفه باسم [[مدبحة القلعه]].

ففى فبراير 1811 خرج قواد الحمله من القاهره و عسكرو فى قبة العزب فى الصحرا و هناك استنو الامر بالتحرك. محمد على حدد يوم الجمعه 1 مارس 1811 يوم لتوديع طوسون باشا و عمل وليمه للاحتفال بخروجه للحجاز على راس الحمله لمحاربة الوهابيين و عزم اعيان البلد اللى كان من ضمهم امرا المماليك المصرليه اللى اتطلب منهم المجى باللبس الرسمى. اتلم الاعيان و الامرا فى القلعه و راح شاهين بيك برجالته و استقبلهم محمد على بترحاب و قدم لهم قهوه و غيرها و قعد يكلمهم و يضحك معاهم ، و لما جه وقت الوليمه امر بخروج موكب و خلى الامرا المصرليه يمشو فى اخره و لما قربو من باب العزب فى حته ضيقه مابين الباب و الحوش العالى امر بقفل أبواب القلعه و امر مرتزقته الألبان ( الارناؤوط ) بمهاجمة الامرا المصرليه فجاءه فلما هجمو عليهم اتذعر الامرا وعرفو ان محمد على وضبلهم مكيده فحاولو يهربو عن طريق تسلق الجدران لكن المشاه اللى كانو وراهم فتحو النار عليهم من بنادقهم فحاول الامرانهم يهربو من طرق و مسالك تانيه لكن كان صعب عليهم بسبب ضيق المكان على الحصنه اللى كانو راكبينها ففيهم نزلو من على الحصنه وجريو على رجليهم و هما شاهرين سيوفهم لكن مرتزقة محمد على الألبان قعدو ينشنو عليهم بالبنادق من الشبابيك ومن فوق الأسطح فحاولو يلجأو للمبانى لكن ماكانش بفايده و اتقتل شاهين بيك قدام ديوان صلاح الدين و قطعو راسه و ودوها لمحمد على. قطع الألبان رووس امرا مصر و سرقو هدومهم و قبضو على الامرا اللى كانو جوه القلعه و مامشيوش فى الموكب و قطعو روسهم. عدد المصرليه اللى اتعزمو على الوليمه كان 400 مانجيش منهم غير اتنين هماأحمد بيك اللى غاب بسبب سفره لبوش و امين بيك اللى وصل القلعه متأخر فلما شاف الموكب ماشى لناحية باب العزب وقف بره الباب عشان يستنى خروج الموكب لكن لما الابواب اتقفلت فجاءه و سمع ضرب الرصاص عرف ان محمد على غدر بالمصرليه فاتدور بحصانه و جرى على الصحرا فى اتجاه الشام. و بيتقال انه نط بحصانه من فوق سور القلعه فى جهة الميدان فاتقتل الحصان ونجى هو و هرب. بعد المدبحه الرهيبه نادى محمد على فى القاهره ان شاهين بيك زعيم المصرليه اتقتل فحصل اضطراب و ذعر فى نواحى القاهره و خرج العسكر و نهبو بيوت الامرا و سبو ستاتهم و جواريهم و اتبعتهم عامةالناس و نهبو البيوت و الدكاكين فى نواحى القاهره. واتنادى فى القاهره بتسليم اى مصرلى يتلاقى لكخيا بك فبقى يتقبض عليهم ويتسلمو ليه و هو يقتلهم. اللى كانو عارفين بالمدبحه الاجراميه كان نايبه الكتخدا محمد لاظوغلى باشا ، و حسن باشا قومندان الفرقه الألبانيه ، و صالح قوش قومندان المرتزقه الأرناؤوط الالبان اللى نفذو المدبحه ، و ابراهيم أغا الحارس المسئول عن فتح و قفل باب العزب اللى كلمة السر بتاعته لقفل الباب كانت رصاصه يطلقها صلاح قوش فى الهوا ، لكن لا مرات محمد على &quot; أمينه نوصرتلى &quot; ولا ولاده طوسون و ابراهيم كانو عارفين بالمؤامره اللى دبرها مع لاظوغلى باشا. محمد على اتخلص من جثث الامرا المقتولين بحفر حفره كبيره رماهم فيها و ردمها. مراته أمينه نوصرتلى جاتلها صدمه من المدبحه اللى عملها جوزها و امتنعت عنه من يوميها لحد يوم مماتها. محمد على نفسه ماكانش بيجيب سيرة مدبحته لكن رغم كده و رغم استبشاع و اشمئزاز مراته نفسها منها كتاب مصر فى فترة حكم أولاده و احفاده اتكفلو بتلميع المدبحه وصاحبها و تبريرها بدوافع مفهومه لكن مشى على خطاهم لأسباب مش مفهومه كتير من كتبة مابعد العصر الملكى. لكن مؤرخ كبير زى [[عبد الرحمن الرافعى]] لخص رأيه فى مدبحة القلعه بكاڤالا : &quot; مذبحة القلعة كانت نقطة سيئه فى تاريخ محمد على &quot;.

تانى يوم بعد المدبحه نزل محمد على من القلعه و معاه ابنه طوسون و لفو فى القاهره و قعدو يهدو الناس و امر محمد على بوقف عمليات النهب والسلب بعد ماشاف ان القاهره حاتتخرب ، لكن استمر فى تحريضه ضد المصرليه و طلب من الناس انهم يقبضو على اى مصرالى يلاقوه فى اى حته فى مصر ، و فوض محمد اغا كتخدا اللى كان عارف انه بيكره المصرليه بمهمة قتلهم فى نواحى مصر فمااترحمش حد ولا لحد الفقرا و العواجيز اللى مالهمش فى حاجه ، فبقو يتقتلو فى نواحى مصر و رووسهم تتبعت من قبلى و بحرى على القاهره و تتعلق على [[باب زويله]] و باب القلعه. محمد على وزع بيوت المصرليه اللى اتقتلو و ستتاهم على خواصه و قرايبه و ادا بيت شاهين بيك لقريبه حسين اغا.

بمدبحة القلعه و تخلصه من الامرا المصرليه و من قبلهم من عمر مكرم و الزعامات الشعبيه خلى الجو لمحمد على و بقى مسيطر بالكامل على مصر من غير مايخاف من تهديدات من حد. بالنسبة لعامة المصريين محمد على كان عارف يتعامل معاهم ازاى ، لخصه تهديده لعمر مكرم بكاڤالا: &quot; و ان حصل من الرعيه امر ما فليس عندى الا السيف و الانتقام &quot;. خلى الجو لمحمد على و ابتدى يوضب مهماته التانيه و خاصة حملته على الوهابيين فى الحجاز بوصفه عثمانى مخلص للباب العالى.

== محاربة الوهابيين ==
[[ملف:Campaign against Wahabis.jpg|300 px|left|thumb|حملة محمد على ضد الوهابيين.]]
ابتدا محمد على باشا يجهز لخروج حملته العسكريه ضد الوهابيين فى الحجاز ، فبعت لغالب شريف مكه يفهمه انه حايبعت حمله عسكريه عشان ينقذه من الوهابيين و فتح طريق الحرمين اللى بيوصل مابين مكه و المدينه و طلب منه انه يمهد الطريق لوصول العسكر. سعود زعيم الوهابيين لما عرف بموضوع الحمله لم 15.000 محارب واستعد لمواجهتها.

خرجت مراكب الحمله تحت قوماندية طوسون باشا من السويس و فرغت العسكر و الاسلحه فى ينبع على الساحل الشرقى للبحرالاحمر ، و بعد الاستيلاء على ينبع راحت الحمله على صفر اللى كان فيها معسكر الوهابيين و شن طوسون هجوم فاتقهقر سعود ورجالته لكن رجعو و هاجمو قوات طوسون اللى اضطرت من قوه الهجوم انها تسيب معداتها ومؤنتها و ترتد على ينبع. لما سمع محمد على باللى حصل بعت مدد لابنه طوسون فقاد طوسون القوتين و اقتحم المدينه واستسلمتله الحاميه الوهابيه فقبض على قائدها و بعته للأتراك فى الاستانه فأعدموه طوالى ، و ساب الوهابيين مكه و دخلها طوسون و فرح محمدعلى بأخبار الانتصارات اللى حققها ابنه. فى صيف 1812 هجم الوهابيين على عسكر طوسون فى شرق مكه فى عزالحر واستولو على مكه وبعدين راحو على المدينه و بقت كل المنطقه مابين مكه والمدينه فى ايدهم. لما عرف محمد على بالأخبار دى خرج من مصر على راس جيش ضخم وصلبيه جده فى 28 اغسطس 1813 و استقبله غالب شريف مكه ، و بعد ماحج خلع غالب من منصبه بعد ماحس انه شخص مايعتمدش عليه و بعته هو و عيلته على القاهره ومنها وداهم على سالونيكى اللى اتوفى فيها غالب بعد اربع سنين. سعود زعيم الوهابيين اتوفى فى درعيه فى 17 ابريل 1814 و بوفاته قلت سطوة الوهابيين. اتولى زعامة الوهابيين عبد الله ابن سعود و حصلت بينه و بين محمد على مناوشات عسكريه ماجابتش نتيجه. و فى 10 يناير 1815 قامت معركه كبيره بين محمد على والوهابيين اللى كان بيقودهم فيصل اخو عبد الله وانتهت المعركه بانتصار محمد على و اتقدم طوسون على نجد لكن اتوقف قبل مايوصل درعيه. محمد على رجع مصر بعد مافتح طريق الحرمين لكن ماقدرش يقضى على الوهابيين بالكامل.

[[ملف:Seliman el Faransawi.jpg|300 px|left|thumb|[[سليمان الفرنساوى|سليمان باشا الفرنساوى]] 1788-1860.]]
فى مصر ابتدا محمد على يخطط لتدخيل النظم الفرنساويه فى العسكريه. محمد على كان شاف الجيش الفرنساوى فى مصر ايام الحمله الفرنساويه و كان معجب بنظامه اللى عمله [[نابوليون بونابارت]]. فى الايام دى عسكر مصر كانو لسه على النمط التقليدى القديم مابيعرفوش تنظيمات الخطوط و المربعات و غيرها اللى كان بيستخدمها نابوليون فى معاركه و كانو بيخوضو المعارك بفرق او وجاقات كل فرقه منها تحت قومندان بيهجم بيها من غير تنظيم محدد. محمد على كان مدرك انه مش ممكن حيقدر يتوسع و يواجه الجيوش التركيه و الاوروبيه الحديثه بنظام جيوش [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]]. اتباحث محمد على مع الكولونيل سيف المعروف بـ [[سليمان الفرنساوى]] و طلب منه انه يدرب عسكر مصر على النظم و التحركات العسكريه الحديثه. فى يوليه 1816 امر محمد على بتدريب عسكر مصر على النظم العسكريه الحديثه ، لكن الموضوع ده ما عجبش عسكر الأرناؤوط الألبان اللى اعتبروه بدعه فاتمردو و اتجمهرو عند [[قلعة الجبل|قلعة القاهره]] و طالبو محمد على ان ما يدخلش النظم ده ، و ده لان بطبيعة الحال تطبيق النظام ده عليهم كان معناه نهاية نفوذهم و مكانتهم ، فأخد محمد على الموضوع بالعقل و ما ضغطش عليهم و قالهم خلاص طالما انهم مش عايزين مش حايفرضه عليهم ، و استكفى محمد على بتدريب العساكر المصريين على النظم دى لوحدهم و هو طبع فاهم ان المرتزقه الألبان ماعادوش ينفعوه خاصة بعد مااتأمرو عليه و انقذه منهم نايبه لاظوغلى باشا. محمد على انشأ مدرسه حربيه فى الخانكاه جنب المطريه يتعلم فيها العسكر اللغات و التنظيمات الحربيه ، و انشأ مدرسه للطوبجيه ، و حوالين سراية مراد بك فى الجيزه لمدرسة فرسان ، و فتح فى القاهره ورش لسكب المدافع و تصنيع احتياجات العسكر. كل ده كان تحت اشراف الكولونيل سليمان بك الفرنساوى. سليمان عمل جيش من العسكر النظامى عدده 25.000 عسكرى استخدمهم بعد كده فى حروب الموره و الشام و غيرها

فى الغضون دى رجع طوسون باشا من الحجاز و استقبلته الناس استقبال حاشد فى القاهره ، و راح لأبوه اسكندريه فلقى ان مراته خلفت عيل فسماه عباس اللى اتعرف بعد كده بـ &quot; [[عباس حلمى الاول]] &quot;. لكن بعد شويه عيى طوسون و مات فجاءه. فى الوقت ده كان محمدعلى فى القاهره فلما سمع ان ابنه عيان خد بعضه و راح طوالى على اسكندريه عشان يشقر عليه فلما وصل و عرف انه مات اتصاب بصدمه عصبيه جامده خلته مش قادر يتحرك لمدة تلت تيام ، و اتنقل جثمان طوسون على القاهره و اندفن فى جامع الامام الشافعى ورا جبل لمقطم فى المدافن الخديويه دلوقتى.

بعد مافاق محمد على من صدمة وفاة ابنه ابتدا يهتم بموضوع الوهابيين اكمنه كان خايف انهم يرجعو لسطوتهم ، فكتب لزعيمهم عبد الله بن سعود انه يوديله الفلوس اللى اخدها الوهابيين من الكعبه ، وانه لما يوصل مصر يبقى يجهز نفسه انه حايروح على الاستانه. لكن عبد الله رد عليه بانه مش حايقدر يروح مصر و قاله ان الفلوس دى اتفرقت فى عهد ابوه سعود و ماعادتش موجوده و بعتله هدايا ، لكن محمد على رجعله الهدايا و هدده و اتوعده وبعدين بعتله حمله عسكريه تحت قوماندية ابنه [[ابراهيم باشا]].

فى 3 سبتمبر 1816 خرج ابراهيم باشا بحملته من القاهره و ركب [[النيل]] لغاية [[محافظة قنا|قنا]] فى الصعيد و من هناك دخل الصحرا لغاية القصير و طلع بالمراكب على ينبع و بعدين راح عالمدينه و اتربص هناك بقواته للتحضير لهجوم كبير زى مانصحه محمد على و انضمت ليه قبايل عربيه. و لما كمل استعداداته ابتدا الحرب و فضل يهاجم و يدافع لغاية ماكانت الغلبه ليه و قبض على عبد الله بن سعود زعيم الوهابيين و بعته لمحمد على فى مصر فوصل القاهره فى 17 نوفمبر 1818 و رحب بيه محمد على و سأله ايه رأيه فى ابراهيم باشا فرد عليه : &quot; قد قام بواجباته و احنا قمنا بواجباتنا و هكذا كان عايز الله &quot; ، فبعته محمد على للأتراك فى الأستانه فجرسوه لمدة تلت تيام فى شوارع [[استانبول]] و بعدين اعدموه. لما عرف اهل درعيه اللى حصل خافو وهدو المدينه و هربو فدخلها عسكر ابراهيم باشا.

السلطان العثمانى كافىء ابراهيم باشا بخلعة شرف وعينه والى على مكه ، وانعم على محمد على بلقب &quot; خان &quot; و ده كان لقب كبير مانالهوش اياميها من ولاة العثمانيين غير حاكم القرم.

== السودان و الموره ==
[[ملف:Egyptians forced to army .jpg|300 px|left|thumb|اتساق [[مصريين|المصريين]] بالقماطات و الكرابيج لمعسكرات التجنيد الاجبارى.]]
[[ملف:Ibrahim Pasha statue.jpg|300 px|left|thumb|[[ابراهيم باشا]] قاد جيش محمد على.]]
[[ملف:Navarino.jpg|300 px|left|thumb|اتقتل الاف المصريين فى معركة نافارين.]]
محمد على باشا حوالين مصر لقوه اقليميه لحسابه الخاص و اتعامل مع مصر كتاجر احتكارى جشع ، كل حاجه فى مصر بقت ملكه الشخصى ، ارضها و تجارتها و اهلها و لحد دار سك العمله اللى صادرها و نهب موظفينها. بيقول الجبرتى عن انقضاض محمد على على افندية الضربخانه : &quot; وطمعت نفسه فى مصادرتهم و أخذ الاموال لما بيشوف عليهم من التجمل فى الهدوم والمراكب علشان من طبعه داء الحسد والشره والطمع والتطلع لما فى ايدين الناس و أرزاقهم&quot;.

من ناحيه تانيه طمع محمد على وصله لانه يحلم بانه ممكن يورث السلطان العثمانى اللى امبراطوريته كانت بتحتضر. محمد على لخص حلمه بكاڤالا: &quot; انا عارف ان الامبراطوريه العثمانيه فى اتجاهها للانهيار ، و على انقاضها، حابنى مملكة عظيمه حدودها عند دجله و الفرات &quot; ، و حاول محمد على تحقيق حلمه على حساب المصريين اللى حولهم لدفيعة ضرايب و مكوس ظالمه و حوالين فلاحينهم لعمال سخره و وقود لحروبه. فبعد ما شاف ان المرتزقه الألبان بتوعه ماعادوش ينفعوه ، و بعد مافشل فى استخدام السودانيين كعسكر لجيشه مالقاش قدامه غير تجنيد المصريين. فى سنة 1822 اصدر محمد على قرار بتجنيد المصريين اجبارى و اقتحم عساكره و الكشافين بتوعه القرى المصريه و خطفو الفلاحين و ربطوهم بالأغلال و القماطات و ساقوهم زى العبيد على المعسكرات لتجنيدهم بالعافيه عشان يبعتهم يحاربو و يحقكاڤالا حلمه التوسعى على جماجمهم. خطف الفلاحين كان بيبدأ بتكليف مدير كل مديريه بجمع العدد المطلوب و هو بدوره كان بيوزع العدد على القرى بتاعة المديريه فيروح العمد و المشايخ بمساعدة العساكر منقضين فجاءه على القرى و يقبضو على الفلاحين و يسوقوهم زى العبيد و المجرمين و هما مربوطين بالسلاسل و الأغلال و يودوهم بالمنظر ده لعاصمة المديريه من غير ما يميزو مابين العواجيز و الشبان و الصبيان و الأصحاء و العيانين و اللى فيهم عاهات. و كان اهاليهم و عيالهم و امهاتهم و ستاتهم بيمشو وراهم و هما بيصوتو و بينوحو. و بعد التجميع فى المديريه كانو بيودوهم بالمنظر ده على مراكز الفرز. فكرة التجنيد الاجبارى اللى فرضها محمد على مااتقبلهاش المصريين. الفلاحين المصريين بقو يعملو فى اجسامهم عاهات عن طريق حاجات زى قطع صوابعهم و حط سم فيران فى عينيهم عشان يتشركو و مايدخلوش الجيش ، لكن محمد على رد بعمل اورطه اسمها اورطة المعوقين حط فيها المتشركين عشان يورى المصريين انهم هيتجندو مهما عملو و سواء كانو معافين او معاقين. محمد على استخدم كمان الدين و رفع شعارات دينيه لتحفيز المصريين على قبول التجنيد. فى سنة 1823 هب كل الصعيد ضد استبداد محمد على و طغيانه ، و بعد الصعيد ثار المصريين فى قرى [[محافظة المنوفيه|المنوفيه]] فراح لهم محمد على بنفسه و معاه مدافع و قمع ثورتهم بعنف و وحشيه و كسر شوكتهم هما كمان بعد ما قضى على عمر مكرم و الزعامات الشعبيه و الامرا المصرليه.

بعد الانتصار على الوهابيين ابتدى محمد على يفكر فى فتح [[السودان]] للتدوير على الدهب و المعادن الغاليه و الحصول على المنتجات زى الصمغ و العاج و غيرها ، فبعت عسكر على السودان تحت قوماندية ابنه التالت اللى كان اسمه اسماعيل باشا. السودان اياميها ماكانتش بلد واحده لكن كانت بتتسمى بلاد السودان و كانت بتتكون من قبايل و امارات و ممالك زى دارفور و كوردفان و غيرها. قدر اسماعيل باشا انه ياخد قريه و را قريه و منطقه ورا منطقه و يخضع قبيله ورا قبيله لغاية ماوصل للجندول الساتت و استسلمتله قبايل الشائتيه بعد مقاومه بسيطه و بقت سنار وكردوفان من املاك محمد على ، و راح اسماعيل باشا على فازوغلو وافتكر انه اكتشف دهب و بعدين ظهر الوبا و قضى على اعداد من العسكر فشيعله محمد على قوات جديده بتتكون من 3000 عسكرى بقوماندية احمد بك الدفتردار. لكن اسماعيل باشا اتقتل فى شندى بطريقه غريبه بخدعه عملها ملكها نمر بعد اسماعيل باشا ماضربه و هدده بالخازوق اذا مجابلهوش دهب. وانتقم احمد بك الدفتردار لقتله بمجزره قتل فيها اعداد كبيره و بكده اتفتحت السودان و بقت بلد واحده خاضعه لمحمد على باشا.

فى سنة [[1824]] السلطان العثمانى محمود التانى عين محمد على حاكم على الموره اليونان عشان يساعده ضد الثوار اليونانيين فى حرب الاستقلال اليونانيه اللى كانت دايره وقتها. ابراهيم باشا قدر يحقق انتصارات كتيره بطريقه اذهلت [[اوروبا|الاوروبين]] و فى 1827 اتفقت [[روسيا]] و انجلترا و فرنسا على ان اليونان مش تابعه للسلطنه العثمانيه و قررو ضرب الاسطولين المصرى و التركى فقامت معركه بحريه اتعرفت باسم [[معركة نافارين]] خلصت بهزيمة اساطيل مصر و تركيا. فى معركة نافارين خسرت مصر 30.000 بحار من ال42.000 بحار بتوع الاسطول و خسرت 19 سفينه من 31 سفينه و اعداد كبيره من الناقلات و مبالغ ضخمه دفعها الشعب المصرى لتحقيق أحلام محمد على التوسعيه. خلصت الكارثه بتوقيع معاهده سمحت للقوات المصريه بالرجوع لمصر لكن السلطان العثمانى نجح فى استنزاف تابعه محمد على و اضعافه ، فمحمد على خرج من نافارين أضعف و بامكانيات اقلو ده كان عليه. محمد على فى غضبه على السلطان العثمانى اللى ورطه قال: &quot; السلطان ده اللى اثبت هو و رجالته انهم اغبى من الحمير &quot;. لكن اكمن محمد على ساعد السلطان العثمانى فى الموره السلطان اهداه جزيرة كريت زى ما اهداه الحجاز لما ساعده ضد الوهابيين و بكده بقى محمد على معاه مصر و السودان و شبه الجزيره العربيه بما فيها اليمن و ابتدا يبص اتجاه الشام.

== الزحف على الشام و الاناضول و اتفاقية كوتاهيه ==
[[ملف:Ibrahim pasha leading troops.JPG|300 px|left|thumb|[[ابراهيم باشا]] بيزحف بقواته.]]
[[ملف:Muhamad Ali expansion.JPG|300 px|left|thumb|مثلث توسع محمد على فى الحجاز و الشام و [[اسيا الصغرى|الأناضول]].]]
[[ملف:Debate on Muhamad Ali.JPG|300 px|left|thumb|الاوروبيين بيناقشو موضوع محمد على.]]
محمد على اللى كان عايز يعمل امبراطوريه توصل لحد [[منطقة بين النهرين|ميسوبوتاميا]] بعت ابراهيم باشا بجيشه على الشام ، و فى سنة 1832 حقق ابراهيم باشا انتصارات ضخمه على الجيش التركى بأقل خساير و استولى على الشام بما فيها [[دمشق]] و حمص و غزه و حيفا و يافا و [[عكا]] ، و فضل ابراهيم يحقق انتصار ورا انتصار فى الشام و فى بيلان و دمر جيش تركى فى قونيه و اسر قومندانه فى ظرف 7 ساعات و استولى عليها و استولى على كوتاهيه و قرب من دخول استانبول نفسها عاصمة الدوله العثمانيه و ما بقاش فاضل لوقوعها فى ايده غير كام يوم. ده خلى الاوروبيين اللى كانت ليهم مطامع خاصه فى المنطقه يتصابو بالذعر و استنجد السلطان العثمانلى بأعدائه الروس اللى طوالى استجابو و حركو اسطولهم للبوسفور بموافقة العثمانيين لاول مره فى التاريخ ، و لما شافت فرنسا و انجلترا الخطوه اللى عملتها روسيا اللى كانت بتنافسهم على التركه العثمانليه ضغطو على السلطان العثمانلى للاتفاق مع محمد على و فى نفس الوقت ضغطو على محمد على عشان يوقف زحف ابنه ابراهيم باشا. محمد على ادرك ان الاوروبيين مش حايسكتو و طلب من ابراهيم باشا وقف الزحف. ابراهيم كقومندان عسكرى منتصر ماعجبهوش طلب محمد على و كان شايف ان دخول الاستانه هو اللى ممكن يحقق صلح فيه منفعه سياسيه. ابراهيم باشا اللى كان بيخاطب ابوه بلقب &quot; مولاى &quot; حس ان أبوه خذله و فرغ انتصاره على الأتراك ، لكن بطبيعة الحال دخول الجيوش المصريه عاصمة العثمانليه كان معناه انهيار الدوله العثمانيه و محمد على كان مدرك ان لو ده حصل فحاتقوم حرب كبيره على تقسيم ممتلكات الدوله العثمانيه و حايتحول الموضع لصراع مع القوى الاوروبيه مجتمعه. محمد على بلغ ابراهيم باشا: &quot; لو الحال وصل لكده الانجليز حايروحو على اسكندريه و الروس حايدخلو استانبول و الدوله العثمانيه حاتتقسم مابين الانجليز و الروس &quot;. بطبيعة الحال الاوروبيين ماكانش عندهم مانع ان الدوله العثمانيه تنهار لكن مش على ايد قائد شرقى قوى بامكانيات عسكريه و اقتصاديه و حضاريه كبيره حايحل محل السلطان العثمانى الضعيف اللى بيحكم دوله بتحتضر.

نجح الاوربيين فى وقف زحف الجيش المصرى على استانبول و اتعملت &quot; اتفاقية كوتاهيه &quot; فى ابريل 1833 و هى اتفاقيه بيعتبرها المؤرخين هدنه مسلحه مابين محمد على و الاتراك للاستعداد لجوله عسكريه جديده. لكن اتفاقية كوتاهيه ثبتت محمد على على ولاية مصر و الحجاز و الشام و أدنه و كريت و السودان اللى بقت جزء من مصر ، و ده كان فى مقابل خروج الجيش المصرى من [[اسيا الصغرى|الاناضول]]. بكده بقى لمحمد على امبراطوريه مساحتها 100.000 فرسخ بيعيش فيها حوالى 7 مليون انسان و ده كان عدد كبير بأرقام أياميها.

== احتكار اقتصاد مصر ==
[[ملف:Muhamad Ali 5.jpg|300 px|left|thumb|محمد على باشا اتعامل مع [[مصر]] كتاجر احتكارى.]]
[[ملف:Muhammed Ali coin.JPG|300 px|left|thumb|محمد على ضرب عمله فى مصر.]]
محمد على كان راجل امى لكن كان تاجر و اتعامل مع مصر كتاجر. نقطة البدايه فى تحديثاته قامت على فكرة ان القوه الاقتصاديه هى الاساس الوحيد للقوه السياسيه. الاقتصاد القوى بالنسبه لمحمد على كان عشان يكون عنده دخل كبير يصرف بيه على حروبه التوسعيه.

محمد على باشا بقى بيملك مصر باللى فيها. لغى &quot; نظام الالتزام &quot; و بقت الاراضى ملكه. فى نظام الالتزام الملتزم كان بيشرف على الاراضى الزراعيه اللى الفلاحين كانو بيزرعوها لحسابهم و بيدفعو له الضرايب اللى كان بياخد منها اتعابه و بيدى بقيتها للوالى. محمد على صادر الاراضى و بقى يأجرها للفلاحين ، وضم الاراضى بتاعة الأوقاف لممتلكاته و بقى هو المسئول عن المؤسسات الخيريه و المعاهد و الجوامع اللى كان بيتصرف عليها قبل كده من الأوقاف. لكن محمد على استثنى الاراضى بتاعة الأعيان و رجالة الجيش الكبار و اعفاها من الضرايب. اتسمت الاراضى دى &quot; ابعاديات &quot; اكمنها استبعدت من الاراضى المصادره و ادى اهله ابعاديات كتيره اتسمت &quot; جنالك &quot; او &quot; سفالك &quot;. و فى 1813 عمل [[روك]] تحت اشراف ابنه ابراهيم باشا و المعلم غالى لمسح الاراضى الزراعيه وتحديد خراجها و فرض الضرايب ، و انشأ فى القلعه &quot; الدفترخانه &quot; لحفظ المستندات اللى بتخص الاراضى و ضرايبها و بكده ضمن دخل مالى كبير. بعد كده ابتكر و فرض ضرايب كانت بتزيد حسب ظروف مغامراته العسكريه و لما طالت حملته على الوهابيين فى شبه جزيرة العرب و زادت تكاليفها عمل ضرايب على &quot; الارض الرزق &quot; اللى قبل كده كانت معفيه. و عمل نظام اسمه &quot; جمع عهده &quot; و ده كان نظام بيدفع فيه الاعيان و المأمورين و رجالة الجيش الكبار ضرايب الفلاحين من جيوبهم مقدم و بعدين كانو بيحصلوها من الفلاحين بالظلم و القهر. و فرض محمد على ضريبة دخل على الدكور من سن 18 سنه حسب اللى الشخص بيملكه. الضريبه دى كانت بتتلم فى القرى بالبيت و فى المدن بالراس ، و عمل ضرايب على رووس المواشى و الاغنام و النخل و مراكب النقل. و منع الفلاحين من بيع محاصيلهم للتجار و بنا فى المديريات شون لتخزين المحاصيل و بالاخص القطن و القمح و الرز و القصب و الأفيون ، فكان بيشترى المحاصيل من الفلاحين بالرخيص بعد ما يخصم ضرايب ايرادات الارض و يبيعها للشعب و لتجار الجمله بالغالى او كان بيصدرها بأسعار عاليه و بكده بقى بيملك الارض و بيحتكر تجارة المحاصيل و قدر يجمع مبالغ ضخمه لتمويل جيشه و الصناعات الحربيه اللى بقت هى كمان ملكه. من الفلوس دى بنا اساطيل تجاريه فى البحر الاحمر و البحر المتوسط ، و بعد ماجدد و وسع مينا اسكندريه و قضى على القراصنه فى البحر الاحمر و مهد الطرق البريه للقوافل التجاريه زاد النشاط التجارى مابين اوروبا و [[الهند]] عن طريق مصر بدل راس الرجا الصالح فى جنوب افريقيا فزاد دخله كمان و كمان.

== تحديث مصر الاقتصادى ==
[[ملف:ModernEgypt, Muhammad Ali by Auguste Couder, BAP 17996.jpg|200 px|left|thumb|محمد على باشا]]
حاول محمد على باشا تحديث مصر فى مجالات مختلفه و قدر بسياساته الاصلاحية فى مجالات كتيره انه يكون دولة عصرية على النظام الاوروبى و جاب خبرا من فرنسا و [[ايطاليا]] علشان يساعدوه فى انه يبنى اقتصاد قوى و حديث. ركز محمد على على تطوير مصر فى كذا مجال فى نفس الوقت.

محمد على عمل انقلاب فى الرى و الزراعه اللى ممكن اعتباره زى الانقلاب التكنولوجى و الصناعى اللى حصل فى اوروبا، فى محاولة للحاق بالتغيرات التاريخيه الضخمه اللى كانت بتحصل فى اوروبا. لكن نقطة الضعف فى فكرة محمد على هى انه كان عايز يخضع القوه السياسيه المنبثقه من التحديثات الاقتصاديه لأغراض عسكريه ان هدفه الرئيسى كان بنا جيش جامد ممكن تمويله و تموينه من اقتصاد قوى، وده سبب انهيار التطوير الاقتصادى لما القوى الاوروبيه اجبرته على تقليص [[الجيش المصرى]].

نظام محمد على الاقتصادى عينه كانت على السوق العالميه فأنتج محاصيل زراعيه للتصدير بتدر عائد مالى كبير، &quot;اقتصاد التصدير&quot; ده كان تحول ضخم فى اقتصاد مصر و بيعتبر أهم ملامح سياسته الاقتصاديه، و فى نفس الوقت محمد على اتبنى مبدأ اكتفاء مصر الذاتى و اعتمادها على نفسها لضمان استقلالها و فى نفس الوقت بروزها كقوه دوليه. لكن ده سبب احتكار الدوله للانتاج الزراعى و الصناعى و التجارى الخارجى ب ان محمد على بقى الزارع و الصانع و التاجر.

النظام الاقتصادى المصرى الجديد جمع لاول مره تلت ابعاد رئيسيه و هى: الزراعه الكثيفه اللى بتدر مكاسب كبيره من تصديرها، و الصناعه الحديثه القايمه على اسس اوروبيه عصريه، و التجاره الخارجيه اللى بتربط مابين الزراعه و الصناعه من جهه و السوق العالميه فى الغرب من جهه. بالشكل ده اقتصاد مصر مابقاش احادى و بقى مرتبط بالاقتصاد الراسمالى العالمى.&lt;ref name=&quot;طه عبد العليم&quot;&gt;طه عبد العليم&lt;/ref&gt;

== الزراعه و الرى ==
اكمن مصر من اقدم البلاد اللى عرفت الزراعه فى العالم و ليها اهميه و شهره و ارتباط كبير بالزراعه ركز محمد على على مجال الزراعه و تطويرها فى مصر ، فاهتم بشق الترع و القناطر. الترع و القناطر دى كان بيسخر فيها الفلاحين المصريين زى العبيد و بيتقال ان ترعة المحموديه مدفون تحت طينها هياكل 20.000 فلاح مصرى من اللى استعبدهم محمد على ببلاش لتحقيق مشاريعه.

و عشان ينفذ سياساته فى تطوير الاقتصاد الزراعى احتقر فلاحين مصر و احتكر كل الاراضى الزراعيه ، و من اشهر قصص النجاح فى المجال الزراعى هى ازاى قدر يدخل زراعة القطن طويل التيلة و بعد كدة يبيعه للانجليز بتمن غالى اللى وفرله سيولة مادية للصرف على مشاريعه التانيه.

التطوير الزراعى ابتدا بالزراعه الكثيفه عن طريق ادخال الرى الصيفى الدايم و الزراعه المستمره بدل الرى و الزراعه الموسميه (الحوليه) و بكده زادت الاراضى المزروعه من اتنين مليون فدان سنة 1805 لحوالى اربعه مليون فدان سنة 1840. مرحلة الزراعة الحديثه اللى دشنها محمد على بتحويل الرى الحوضى للرى الدايم كانت انقلاب زراعى فى مصر. معظم الأراضى اللى اتضافت دى كانت فى [[دلتا النيل|الدلتا]] و كانت قايمه على الزراعه الدايمه. و من ناحيه تانيه محمد على دخل زراعة الدره الشامى، و نوع المركب المحصولى عن طريق زراعة محاصيل صيفيه. اهم المحاصيل دى كان القطن و بعده القصب و كانت البدايه بالقطن طويل التيله و نط انتاج القطن من اقل من 50 الف فدان سنة 1820 ل213 فدان سنة 1845. و النقطه المهمه ان ده ماحصلش على حساب المنتجات الزراعيه التانيه اللى كانت موجوده قبل كده. اتحول اقتصاد مصر من السوق المحلى و الأسواق اللى فى المنطقه العربيه لأسواق اوروبا ففى سنة 1845 زى صدرت مصر لاوروبا 345 قنطار قطن مقابل 80 الف قنطار راحوا للمصانع المصريه.&lt;ref name=&quot;طه عبد العليم&quot;/&gt;

== تحديث التعليم ==
[[ملف:Rifa'a Rafi'a el-Tahtawi.jpg|thumb|left|300px|[[رفاعه الطهطاوى]] راح فرنسا كواعظ دينى و رجع مصر كقائد لحركة النهضه و التنوير.]]
[[ملف:Ali Mubarak 2.JPG|thumb|left|300px|[[على مبارك]] من اعمدة التعليم و التحديث فى عهد محمد على.]]
اللى عايز يتعلم حاجه و يجيدها لازم يتعلمها على ايدين اساتذتها. اوروبا سادت العالم بالحريه الفكريه و العلم Science ، و عشان كده اتوجه محمد على لاوروبا ففتح مدارس على الطرق الاوروبيه و عين فيها مدرسين اوروبيين و بعت طلبه مصريين لتلقى العلم فى اوروبا. محمد على مع انه كان امى لكن عوض نقصه ده بتعليم المصريين و نقل مصر من بلد متخلفه عايشه فى ظلمات الجهل و الخرافات لبلد حديثه فيها مهندسين و دكاتره و علما و كتاب و فنانين. محمد على بكل تأكيد هو ابو النهضه المصريه و النهضه اللى قدر يحققها فى وقت بيعتبر قياسى قامت على التعليم الحديث.

بعد [[الغزو العثمانى لمصر|الاحتلال العثمانى لمصر]] سنة 1517 انحدر التعليم فى مصر و اختفى الكتاب و العلما. لما مسك محمد على ولاية مصر كان التعليم فى مصر مقتصر على [[كتاب (مدرسه)|الكتاتيب]]. كان فيه كتاتيب للمسلمين و كتاتيب للمسيحيين بيتعلم فيها الاطفال مبادىءالدين و القرايه و الكتابه و الحساب. كتاتيب المسلمين كانت مفتاح دخول الازهر للمحظوظين اللى عندهم قدره على الهجره على القاهره. الازهر نفسه كان يادوبك بيعلم قشور علوم الدين و [[عربى قياسى حديث|اللغه العربى]] عن طريق شروح و تعليقات على كتب الأسلاف و ماكانش فيه فى مصر حركة تأليف و ابداع زى ما كان الحال فى [[الدوله المملوكيه|العصر المملوكى]] قبل 1517. محمد على اختار من الازهر العناصر القادره على استوعاب العلوم الحديثه بالمعنى الاوروبى Science. اول حاجه فكر فيها محمد على كان انشاء مدرسه لتعليم الهندسه ، و ده بيبين انه كان راجل عملى بيبص لبنا مصر و تعميرها. فى سنة 1816 انشأ محمد على مدرسة الهندسه فى حوش السرايا فى القلعه و اتسمت &quot; مهندسخانه &quot; و اشرف عليها حسن افندى بمشاركة راجل تركى اسمه روح الدين افندى و مدرسين اوروبيين. محمد على زود المدرسه بالادوات الهندسيه الاوروبيه. و فى 1834 فتح مهندسخانه جديده فى بولاق تحت اشراف أرتين افندى و بعده الارمنلى [[يوسف هاككيان]] افندى اللى دخل زراعة ال[[سفندى]] فى مصر و اتسمى على اسمه &quot; يوسفندى &quot;. المشرفين دول كانو من خريجين البعثات العلميه اللى بعتها محمد على على اوروبا عشان يتعلمو العلم الحديث. بعد يوسف هاككيان اشرف على المهندسخانه [[على مبارك|على باشا مبارك]] و اتخرج من المدرسه دى مهندسين كتار شاركو فى بنا القناطر و السدود و غيرها. بعد المهندسخانه فتح محمد على مدرسة الطب سنة 1837 و كان مقرها فى ابو زعبل اكمن المستشفى العسكريه كانت هنا. مدرسة الطب خرجت دكاتره للجيش و بعدين خرجت دكاتره لعلاج عامة الناس. فى الاول دخل المدرسه 100 طالب من الازهر و كانت الدراسه تحت اشراف كلوت بك اللى جاب مدرسين فرنساويين فى التشريح و الجراحه و الامراض الباطنيه و الصيدله و غيرها ، و جاب كمان مدرسين فرنساويين لتعليم الطلبه اللغه الفرنساوى عشان يقدرو يفهمو الدروس و يروحو بعثات على فرنسا. بعد ما اتخرجت اول دفعه بعد خمس سنين اتوزع الدكاتره على المستشفيات و معسكرات الجيش ، و من اللى اتفوقو اتعين تمانيه معيدين فى المدرسه و اتبعت اتناشر على فرنسا للتبحر اكتر فى علم الطب. بعد كده اتضافت مدرسه للصيدله و مدرسه للدايات و الولاده و جاب محمد على سودانيات و [[اثيوبيا|حبشيات]] اتعلمو [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]] و فن التوليد و اتضافت للمدرسه مدرسه لأمراض النسا.

بعد كده فتح محمد على مدارس عليا تانيه كان منها : مدرسة الألسن فى [[حى الأزبكيه|الأزبكيه]] ، مدرسة المعادن فى [[مصر القديمه]] ، مدرسة المحاسبه فى السيده زينب ، مدرسة الفنون و الصنايع ، مدرسة الزراعه فى دبوره ، مدرسة الطب البيطرى ، المدرسه التجهيزيه ( الثانويه ) فى ابو زعبل ، المدرسه التجهيزيه فى اسكندريه.

بعد فتح المدارس العليا انتشرت المدارس الابتدائيه فى مدن مصر و بقى فيها 24 مدرسه عليا و خصوصيه و 47 مدرسه ابتدائيه. بعد كده ابتدا محمد على يبعت الطلبه على اوروبا لتلقى العلم على ايدين اساتذته عشان يقدر الجيل الجديد من المصريين المتعلمين انهم يتخصصو فى مجالات العلم و المعرفه اللى كانت بتتدرس فى اوروبا و لما يرجعو مصر ينقلو اللى اتعلموه لغيرهم فتستقل مصر علمى و ما تحتاجش تستورد مدرسين اجانب طول الوقت. مع ان اول بعثه راحت على [[ايطاليا]] ، لكن محمد على اتحول بعد كده لفرنسا و معظم البعثات المصريه راحت على فرنسا. محمد على عين مسيو جومار رئيس للبعثات المصريه فى فرنسا و غيرها ، و مسيو جومار ده كان من ضمن علما الحمله الفرنساويه و شارك فى تأليف كتاب &quot; فى وصف مصر &quot;. البعثه الاولانيه اللى راحت على ايطاليا سنة 1813 كانت لدراسة فنون العسكريه و بنا المراكب و الطباعه و الهندسه و غيرها ، و من اللى انضمو للبعثه دى كان نقولا مسابكى افندى اللى راح ميلانو عشان يتعلم فن سبك حروف الطباعه و لما رجع مصر ادار المطبعه الاميريه فى بولاق. من 1819 ابتدا محمد على يتجه لفرنسا و كان مهتم شخصيا بالمبعوثين و بيتابع اخبارهم و سلوكهم بنفسه و كان بيكتب لهم جوابات و بيديهم نصايح و ارشادات زى الاب . بعثة فرنسا الاولانيه فى صيف 1826 كان فيها 40 طالب مسلمين و مسيحيين و كان فيها 3 شيوخ هما الشيخ احمد العطار اللى اتخصص فى علم الميكانيكا و الشيخ محمد الدشطوطى اللى اتخصص فى الطب و الجراحه و التشريح و التالت كان اشهر مبعوث مصرى و هو الشيخ [[رفاعه الطهطاوى|رفاعه رافع الطهطاوى]] اللى راح كامام و واعظ دينى للبعثه و رجع مصر كمصلح تنويرى معاه افكار جديده كانت هى الاساس اللى قامت عليه النهضه المصريه الحديثه فى الفكر و السياسه و انظمة الحكم الدستوريه و بقى من أهم رموز التنوير فى تاريخ مصر الحديث. و ده كان حال المصريين اياميها و لو كانو شيوخ دين ، فرغم الجهالات اللى كانت سايده فى مصر اياميها عكاڤالام كانت منفتحه ومتفتحه و اتقبلو بسهوله حاجات كانت غايبه عنهم بسبب الجهالات اللى كانت محاوطاهم و مااعتبروش العلم الحديث و التطور كفر. الكل كان مهتم بنقل مصر للعصر الحديث مش ترجيعها لعصر الاسلاف اللى عاشو فى مجتمعات بدائيه.

من الأمثله المبهره اللى خرجت من بعثات محمد على كان ابراهيم باشا النبراوى دكتور محمد على باشا الخصوصى و فاميليات مصر اللى كان من ضمن البعثه الاولانيه اللى راحت فرنسا. ابراهيم النبراوى كان فى الاصل ابن فلاح فقير بيزرع بطيخ فى قرية نبروه و بعد ماخلص الكتاب حاول يساعد ابوه ببيع بطيخه فى حى الجماليه فى القاهره لكن فشل. دخل الازهر و بعده سافر فرنسا مع البعثه التعليميه و لما رجع مصر اتعين مدرس فى مدرسة الطب و بعدين بقى وكيل المدرسه بعد استقالة كلوت بك و بقى اكبر دكاترة مصر.

محمد على بعت كمان اسطوات عشان يتعلمو الصنايع و الفنون التطبيقيه. فى سنة 1823 بعت 15 واحد على اوروبا تحت اشراف أدهم بك كان منهم 4 راحو انجلترا عشان يتعلمو تعدين الفحم و غيرهم عشان يتدربو فى ورش صناعة الحرير. فى اول يناير 1830 وصلت اوروبا بعثه مصريه بتتكون من 58 تلميذ عشان يتعلمو فنون الماكينات ( الصنايع ) راح منهم 34 على فرنسا و 4 راحو [[النمسا]] و 20 راحو انجلترا. التلاميذ دول اتعلمو كمان حاجات اضافيه زى الرياضيات و الرسم و اللغات.

المدرسين و الطلبه فى المدارس اللى فتحها محمد على و فى البعثات التعليميه اللى بعتها على اوروبا كان فيهم مسلمين و مسيحيين و اعداد من المصريين اللى كانو من اصول اجنبيه زى الأتراك و الأرمن و غيرهم و ده اكمن محمد على ماكانش مهتم بالتمييز الدينى او العرقى و كان بيعتبر كل سكان مصر رعيته و عمل قوانين فيها مساواه ما بين الافراد و بتأمن حريتهم المدنيه و الشخصيه على اساس المواطنه مش على اساس الدين و العرق. المواطن الصالح فى دولة محمد على ماكانش المواطن المسلم او المسيحى لكن كان المواطن اللى ممكن يفيد مصر. محمد على ماكانش بيعانى من [[تعصب دينى|التعصب الدينى]] و كان صدره واسع مع غيرالمسلمين و كان بيأدى طقوس الدين من غير مبالغه و من غير مايؤمن بالخرافات و الخزعبلات.

== تحديث الاسطول البحرى ==
فى [[معركة نافارين]] ضاع جزء كبير من الأسطول المصرى. لكن بعد ماخلصت حرب الموره ابتدا محمد على يعيد بنا الاسطول المصرى و يوسع مينا اسكندريه فجاب كراكات من اوروبا عشان يعمق بيها المينا عشان تقدر المراكب الحربيه الكبيره انها ترسى فيها بدل ما بترسى فى عرض البحر. و بنا فنار راس التين بعلو 60 متر تحت اشراف المهندس مظهر باشا. محمد على ابتدا فى سنة 1826 انشا دار صناعه ( ترسانه ) لصناعة المراكب و تصليحها و خلصت سنة 1829 و ملاها بالادوات والماكينات اللازمه لصناعة المراكب و كان فيها 5 قزاقات ( مزلقنات لصناعة المراكب ) و ورش و مخازن. و فى سنة 1831 جاب من طولون فى فرنسا مهندس كبير اسمه سيرزى و عينه باشمهندس على الترسانه و اداله رتبة البكويه، و بالتعاون مع الحاج عمر مهندس الترسانه القديمه عمق سيرزى البحر من ناحية الترسانه الجديده فبقت قادره على استقبال المراكب الحربيه الكبيره. و امر محمد على بحفر حوض فى الترسانه و بقت الجنازير و السلاسل بتستخدم فى ربط المراكب بدل الحبال. محمد على اخد تصريح من السلطان العثمانى بتقطيع اشجار فى الأناضول و نقلها لاسكندريه لاستخدام خشبها فى صناعة المراكب و بعت على الاناضول عمال و صنايعيه تحت اشراف الحاج حسن بك نجار باش دار الصناعه و واحداسمه السيد احمد ، و بكده بقى فى اسكندريه خشب كافى لمشروعه. و جاب شبان مصريين من كل نواحى مصر عشان يعلمهم صناعة المراكب و استخدام الماكينات و وزعهم على الورش و خلى كل مجموعه تتخصص بحاجه ، و بالطريقه دى فى زمن بسيط بقى فى مصر عدد كبير من المراكب الحربيه عوضت المراكب اللى غرقت فى نفارين ، وبقت صناعة المراكب فى اسكندريه من الجوده و المتانه بتضارع المراكب الاوروبيه. عدد اللى كانو بيشتغلو فى دارالصناعه وصل ل8000 مهندس و صنايعى اتعلمو على ايدين الاوروبيين و بكده استغنت مصر عن استيراد المراكب من بلاد بره.

محمد على فتح مدرسه فيها 12.000 طالب من نواحى مصر و سكنهم فى منطقه فى شمال شرق حى راس التين و عملهم نماذج لسفن عشان يتعلمو فن استخدام الشراعات تحت اشراف مسيو بيسون بك و بعد ماخلصو تدريبهم وزعهم على المراكب الحربيه. استمر محمد على فى تحسين المدرسه البحريه و بعت ظباط على فرنسا و انجلترا عشان يخدمو فى اساطيلهم و يكتسبو خبرات و كلفهم محمد على بترجمة القوانين و الانظمه المستعمله فى البحريه الفرنساويه و الانجليزيه ، و بعد ما خلصو تدريبهم رجعو على مصر و اشتغلو على المراكب المصريه. فى الصيف كانت المراكب المصريه بتخرج لعرض البحر لعمل مناورات و تدريبات بتستمر تلت تشهر.

السفن المصريه فى عهد محمد على كانت من كذا نوع و كل سفينه كان ليها اسم زى &quot; المنصوره &quot; و &quot; اسكندريه &quot; و غيرها : 11 قباق ، 6 فرقاطات ، 10 قرويت ، 4 ابريق ، 3 جوليت ، 1 فرقاطه بخاريه. مع المراكب دى كان فيه كمان 3 بواخر معروفه باسم &quot; بوابير &quot; و سفن اميريه للنقل التجارى. المراكب الحربيه كان على ضهرها 1875 مدفع و عدد ظباطها و بحارتها كان 16806. مشروع التوسيعات و اعادة بنا الاسطول كلف 377553 جنيه.

== تحجيم محمد على باشا ==
[[ملف:RecepcionMehmetAli.jpg|300 px|left|thumb|محمد على استدعى قناصل اوروبا و بلغهم انه ناوى يستقل بحكم مصر.]]
[[ملف:Palmerston addressing house of commons.JPG|thumb|left|300px|[[هنرى بالمرستون|بالمرستون]] وزير خارجية بريطانيا حذر من مغبة استقلال محمد على.]]
[[ملف:Battle of Nezib.jpg|300 px|left|thumb|الجيش المصرى دمر الجيش التركى فى [[معركة نزيب]].]]
محمد على بالامكانيات اللى حققها عن طريق توسعاته العسكريه و اقتصاده القوى و تحديث التعليم فى مصر بقى ليه امبراطوريه واضحه المعالم. وده سبب اشكال للاوروبيين كمان من الناحيه الاقتصاديه انه بقى بينافسهم فى تصريف المنتجات فى الوقت اللى هما فيه محتاجه اسواق خارجيه لبيع منتجاتهم اللى زادت بالثوره الصناعيه ، و بقى هدف الاوروبيين المهم هو ان محمد على يفتح السوق المصريه لتصريف المنتجات الاوروبيه. فى اغسطس 1838 عمل الاوروبيين اتفاقيه تسمح بفتح السوق المصريه لكن محمد على رفض الاتفاقيه ، فادوله سنه مهله لكن فضل قافل السوق ، فعملو عليه حصار اقتصادى لكن برضه ماجابش نتيجه ، فطلبو منه انه مايستعملش العمله العثمانيه فماهمهوش و ضرب فلوس فى مصر. و فى مايو 1838 محمد على استدعى قناصل اوروبا فى قصر راس التين فى اسكندريه و بلغهم انه ناوى يستقل عن الدوله العثمانيه. الحكومات الاوروبيه حست بخطورة الموضوع اللى ممكن يغير موازين القوه فعملو اجتماعات كتيره فى العواصم الاوروبيه لحط خطط لتحجيمه. وزير خارجية بريطانيا &quot; [[هنرى بالمرستون|لورد بالمرستون]] &quot; شاف ان استقلال محمد على عن الدوله العثمانيه حايتبعه قيام حركات استقلاليه فى الشام و بغداد ممكن توصل لانهيار الدوله العثمانيه و بالتالى ممتلكات بريطانيا فى [[الهند]] حاتبقى فى مهب الريح و ان [[روسيا]] طوالى حاتزحف فى اتجاه الجنوب و حاتقوم حرب كبيره فى اوروبا. بالنسبه للعثمانيين استقلال محمد على بحكم مصر كان مسألة حياه او موت.

فى صيف 1839 عدا الجيش العثمانى نهر الفرات فى شمال سوريا بقيادة حافظ باشا و اصطدم بالجيش المصرى بقيادة ابراهيم باشا فى [[معركة نزيب]] ، و انتصر ابراهيم باشا و دمر الجبش العثمانى للمره التانيه. قبل اخبار هزيمة العثمانليه فى معركة نزيب ماتوصل الاستانه اتوفى السلطان محمود التانى. ادميرال الاسطول التركى اخد اسطوله على اسكندريه و سلمه بالكامل لمحمد على و بقى الموضوع كارثى بالنسبه للأتراك و بطبيعة الحال للقوى الاوروبيه اللى كانت خايفه من اختلال موازين القوه، فبعد ما خلصو من نابوليون بونابرت طلع لهم محمد على. محمد على اتفاوض مع الاتراك على اساس انه يحتفظ بالشام و ينسحب من اراضيهم فى [[اسيا الصغرى|الاناضول]] و الاتراك فى الظروف دى كانو مبدئى موافقين على الاقتراح ده لكن الاوروبيين رفضو الكلام ده و بلغو الاتراك انهم مايتفاوضوش مع محمد على من غير وساطتهم. بريطانيا و فرنسا و روسيا اللى عمرهم ماكانو على وفاق مع بعض اتحدو ضد محمد على و اتفقو على ضربه. الاوروبيين حركو اساطيلهم و حاصرو السواحل المصريه و الشام ونزلت قوات انجليزيه و نمساويه فى الشام بغرض تخويف محمد على مش للاشتباك بجيشه ، فغرض الاوروبيين كان احتواء محمد على مش تدميره. من الوقت ده مطلب محمد على الاساسى بقى الاستقلال بمصر و ضم السودان و الشام و الجزيره العربيه لملكه.

== هدم الهرم الاكبر و نهاية محمد على ==
[[ملف:Mohammed-ali-basha-mosque.jpg|300 px|left|thumb| جامع محمد على.]]
من الافكار الغريبه اللى جت فى دماغ محمد على و هو عنده 77 سنه انه يهد الهرم الاكبر فى [[الجيزه]] عشان يستعمل حجارته فى بنا القناطر الخيريه. لكن اكتشف ان فراعنة مصر كانو اكبر من انه يهد اعظم اثارهم و اعجوبتهم الكبرى اللى وقف تحتها اعظم ملوك و اباطرة العالم عبر التاريخ. اكتشف محمد على انه مش فى قدرته هد الهرم و ان اسهل له و اوفر له انه يجيب الحجاره بالسخره من محاجر جبال طرا و المعصره و المقطم.

انتهى حلم محمد على التوسعى بتحالف دول اوروبا ضده لصالح تركيا و ارغموه على انه ينسحب من الاماكن اللى استولى عليها فى اسيا فى مقابل انهم ضمنو له من السلطان العثمانى ان مصر تكون ليه و لولاده من بعده عن طريق فرمانين ادهومله فى 13 فبراير 1841 ، فقنع بكده اكمن ماكانش فيه قدامه غير كده. طوالى قفل معظم المدارس و المصانع اللى كان فتحهم لخدمة احتياجاته العسكريه و زار السودان المنطقه اللى اتبقتله بره مصر. و لما اخترعت اوروبا المراكب البخاريه و السكه الحديد اشترى لنفسه مركب بخارى كان بيسافر بيها فى [[النيل]] لكن لما حاول ينتفع بالسكه الحديد و هى اختراع انجليزى عارضته فرنسا فخاف منها و ساب المشروع. بعدين دعاه السلطان العثمانى لزيارة الاستانه عشان يهديه وسام الصداره العظمى فسافر تركيا و بعد ما زار الاستانه راح على كاڤالا المدينه الصغيره اللى اتولد و قضى فيها طفولته واستقبلوه اهلها استقبال كبير و بعدها رجع على مصر و عيى فنصحوه الدكاتره بانه يروح يغير جو فى [[مالطا]] فراح ومعاه ارتين بك يوسفيان ، لكن تغيير الجو ماجابش نتيجه و رجع مصر عيان اكتر و بيعانى كمان من ذهول عقلى. فى الظروف دى ابنه ابراهيم باشا مسك الولايه و سافر على الاستانه عشان السلطان يسلمه مصر رسمى لكن بعد مارجع بكام يوم اتوفى فمسك الولايه [[عباس حلمى الاول]] اللى بيعتبر من اسواء [[لستة حكام مصر|حكام مصر]] على مر التاريخ. محمد على فى الفتره دى كان منزوى عن العالم و هو ذاهل و مش دريان باللى بيحصل حواليه فكان بيقضى وقته مابين سراية راس التين فى اسكندريه و قصره فى شبرا فى القاهره.

فى صيف 1849 محمد على ساب القاهره لأخر مره فى حياته و راح على اسكندريه و هناك اتوفى فى سراية راس التين فى 2 اغسطس 1849 بعد ما اتولى حكم مصر لحوالى 48 سنه. اتحط جثمان محمد على فى وسط صاله واسعه فى القصر و استقبل اصغر ولاده [[محمد سعيد|محمد سعيد باشا]] المعزيين من القناصل و الأكابر و بعدها اتنقل جثمانه للقاهره و اتدفن فى الجامع الرخامى اللى بناه فى حرم [[قلعة الجبل]].

== ستات محمد على باشا ==
الوثايق بتقول ان محمد على باشا اتجوز 29 ست رسمى لكن فيه مؤرخين بيقولو انه اتجوز عدد اكبر من كده بكتير. اياميها كانو الستات اللى بيتجوزهم الوالى رسمى او شرعى بيتسمو &quot; زوجات الوالى &quot; الباقيين كانو بيتسمو &quot; مستولدات &quot;. محمد على خلف 35 فى كاڤالا و مصر منهم 17 ولد و 13 بنت ، أصغر الولاد كان [[محمد سعيد|محمد سعيد باشا]]. من ستاته المتسجلين :

* امينه هانم بنت على باشا نوصرتلى: خلف منها ابراهيم باشا و طوسون باشا و الامير اسماعيل كامل و كلهم اتولدو فى كاڤالا ، و بنتين هما الاميره توحيده هانم و الاميره نازلى هانم.
* ميه دوران هانم او قمش قادرين : ماخلفش منها.
* ام نعمان بك : خلف منها الامير نعمان.
* عين الحياه قادرين : خلف منها محمد سعيد اللى بقى والى مصر.
* ممتاز قادين :خلف منها الامير حسين.
* ماهوش قادين : خلف منها الامير على صديق بك.
* نام شاز قادين : خلف منها الامير محمد عبد الحليم.
* زيبده خديجه قادين : خلف منها الامير محمد باشا الصغير.
* شمس صفا قادرين : خلف منها الاميره فاطمه هانم و الاميره رقيه هانم.
* شمس نور قادين : خلف منها الاميره زينب هانم.
* نايله قادين : ماخلفش منها.
* جلفدان قادين : ماخلفش منها.
* قمر قادين : ماخلفش منها.
[[ملف:Coat of arms of Kingdom of Egypt (blur color).svg|150 px|center]]

{| align=&quot;center&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;600&quot; 
| colspan=&quot;3&quot; | {{center| '''شوف كمان'''}} 
|- 
! width=&quot;العرض%&quot; |{{center|''' مسك قبله'''}} 
! width=&quot;العرض%&quot; |{{center|''' [[عيلة محمد على|اسرة محمد على]]'''}}
! width=&quot;العرض%&quot; |{{center|''' مسك بعده'''}} 
|- 
| align=&quot;center&quot; | [[-]] 
| align=&quot;center&quot; | حكم: 17 مايو 1805 - 1 سبتمبر 1848
| align=&quot;center&quot; | [[ابراهيم باشا]] 
|- 
|}

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}} 
* [[عيلة محمد على]]
* [[حكام عيلة محمد على باشا]]
* [[المزيكا فى عهد محمد على باشا]]
{{div col end}}

{{تصنيف كومونز|Mehmet Ali}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
* [[الجبرتى]]، تاريخ عجائب الاثار فى التراجم و الأخبار، دار الجيل، بيروت.
* الجبرتى، مظهر التقديس بذهاب دولة الفرنسيس، العربى للنشر و التوزيع، القاهرة 1998.
* [[حسين فوزى]]، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* د.طه عبد العليم، الانقلاب الاقتصادى المصرى فى عهد محمد على، الاهرام، العدد 45263، 9 نوفمبر 2010.

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}
* [http://www.facebook.com/video/video.php?v=139791832708644#!/video/video.php?v=140023042685523 محمد على - فيلم تسجيلى...]

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{الاسره العلويه}}

[[تصنيف:وفيات فى اسكندريه]]
[[تصنيف:محمد على باشا|محمد على باشا]]
[[تصنيف:عيلة محمد على|محمد على]]
[[تصنيف:حكام مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر]]
[[تصنيف:البانيين|محمد على]]
[[تصنيف:ابراهيم باشا]]
[[تصنيف:مصريين البانيين]]</text>
      <sha1>e1s4hbhpff26qf76qepezxpylx3hmvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سعد زغلول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2157</id>
    <revision>
      <id>13024677</id>
      <parentid>12502668</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7010" sha1="et26sgl7axspzu7wqmdu9re8ipaz28s" xml:space="preserve">{{معلومات صاحب منصب|صورة= File:ModernEgypt, Saad Zaghloul, BAP 14785.jpg}}
[[File:Saad Zaghloul 1924.jpg |left|thumb|سعد زغلول]]'''سعد زغلول''' (سعد باشا زغلول) ([[ابيانه]] ، [[مركز مطوبس]] ، [[كفر الشيخ]] ، [[1859]] - [[23 اغسطس]] [[1927]]) كان سياسى [[مصريين|مصرى]]. و كان رئيس وزراء مصر فى الفترة من [[26 يناير]] [[1923]] ليوم [[24 نوفمبر]] [[1924]] ، و هو اخو القاضى [[احمد فتحى زغلول]].

اتولد سعد زغلول فى قرية [[ابيانه|ابيانة]] فى محافظة [[محافظة الغربيه|الغربية]] فى [[دلتا النيل|الدلتا]] ، دلوقتى [[ابيانه|أبيانة]] تبع [[محافظة كفر الشيخ]]، وسعد زغلول قاد حزب القوة الوطنية [[حزب الوفد]] فى مصر ، اللى طالب بالاستقلال. البريطانيين حاولو إضعاف قضية القومية باعتقال زغلول ،لكن ده كان نتيجته احتجاجات ، و [[عصيان مدنى|العصيان المدنى]] و اعمال شغب . يعتبر من مؤسسين ال[[ليبراليه|ليبرالية]] فى مصر.

بعدما خلصت الحرب العالمية الاولى , قرر سعد زغلول انه يكون وفد مصرى عشان يدافع عن فكرة استقلال مصر من الاحتلال الانجليزى ويحضر مؤتمر الصلح اللى كان فى [[باريس]] , [[فرنسا]] فى سنة 1918, وده معناه ان مصر مستقلة ومش تبع لانجليز . ودعا الناس عشان يكونوا وفد من السياسين والمثقفين المصرين عشان يمثلوا الشعب المصرى و بدئوا فعلا يلموا توقيعات من الناس والسياسين والمثقفين عشان يبقوا ممثلين رسمين للشعب و كان معه فى الوفد [[مصطفى النحاس]] و [[مكرم عبيد]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[عبد العزيز فهمى]] و [[على شعراوى]] و [[حمد الباسل]] وسموا نفسهم الوفد المصرى. و كان نص اللى اتكتب بيه كان &quot;نحن الموقعين على ده قد أنبنا عنا حضرات: سعد زغلول و.... فى أن يسعوا بالطرق السلمية المشروعة حيثما لقو للسعى سبيل فى استقلال مصر تطبيق لمبادئ الحرية والعدل اللى تنشر رايتها دولة [[المملكه المتحده|بريطانيا]] العظمى&quot;.

الانجليز رفضوا سفر الوفد المصرى عشان كده ده اعتراف ان مصر دولة مستقلة. اتقبض على سعد زغلول و بقية اعضاء الوفد المصرى و اتنفوا لجزيرة مالطا فى سنة 1919 وده اللى كان سبب قيام الثورة .

== [[ثورة 1919]] ==
[[ملف:Revolution flag of Egypt 1919.svg|250px|left|علم ثوره 1919]]
يوم [[9 مارس]] [[1919]] ،ابتدت الثورة بعد نفى سعد زغلول و ابتدت الثورةال[[مصريين]] بيسموها &quot;الثورة الاولى&quot; و ابتدت مظاهرات احتجاج فى [[القاهره|القاهرة]] ، و انتشرت بسرعه فى كل مصر. وشاركت فى الثورة كل طوايف و فئات الشعب المصرى و شاركت الستات لاول مرة فى تاريخ مصر فى المظاهرات بقيادة زوجتة سعد زغلول هيا [[صفيه زغلول|صفية زغلول]]. و كان الناس بيخطبوا فى كل مكان و تطالب برجوع سعد زغلول والاستقلال و أن الانجليز يلغوا الاحكام العرفية اللى فرضوها على المصرين. بعد احداث الثورة هذيه, الانجليز أعادواالوفد المصرى و لغوا الاحكام العرفية و وعدوا المصرين بالاستقلال بعد 3 سنين لكن بشرط ان القوات الانجليزيةتظل موجودة, و ده اللى حدث فعلا

== هوية مصر ==

ايام ثورة 1919 و سعد زغلول ماكانش فيه حاجه فى مصر غير الهويه المصريه ماكانش فيه حاجه اسمها هويه عربيه لما اتسأل سعد زغلول عن فكرة تجمع الشعوب بإسم العروبيه رد بكلمته الساخره المشهوره&quot;العرب مش سوى صفر + صفر= صفر&quot;

== من اشهر كلماته ==
* '''الحق فوق القوة و الامه فوق الحكومة'''.
* '''إن اختلاف الرأى لا يفسد للود قضية'''.
* '''الامة مصدر السلطات'''
* '''العرب مش سوى صفر+صفر=صفر'''
* '''مفيش فايده'''

== العيلة ==
مراته [[صفيه زغلول|صفية زغلول]] ، بنت مصطفى فهمى باشا ، كانت نشيطة فى مجال السياسه و الثوره النسائيه و اتسمت &quot; ام المصرين &quot; . اتعرف بيتها ببيت الامه عشان كان بيجتمع فيه سعد زغلول مع الناس لمناقشة مطالب الشعب.

{{تصنيف كومونز|Saad Zaghloul}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Mustafa el-Nahhas with Saad Zaghlul.PNG|مصطفى النحاس مع سعد زغلول
File:The Egyptian Wafd Members in the Seychelles, 1922.jpg|أعضاء الوفد فى جزيرة سيشل سنة 1922
File:Saad Zaghlol with Talaat Harb.jpg|سعد زغلول مع طلعت حرب
File:ميدان سعد زغلول.jpg|ميدان سعد زغلول
&lt;/gallery&gt;

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{| border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;| '''سبقه''':&lt;br/&gt;[[يحيى ابراهيم باشا]]
| width=&quot;40%&quot; align=&quot;center&quot;| [[رئيس وزرا مصر]]:&lt;br/&gt; (1924- 1923)
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;| '''خلفه''':&lt;br/&gt;[[احمد زيور باشا|احمد زيور]] باشا
|-
|}
{{رؤساء وزراء مصر}}

[[تصنيف:رؤساء وزرا مصريين]]
[[تصنيف:رئيس البرلمان المصرى]]
[[تصنيف:وزراء تعليم مصريين]]
[[تصنيف:وزراء عدل مصريين]]
[[تصنيف:وزراء داخليه مصريين]]
[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:قانونيين مصريين]]
[[تصنيف:قضاة مصريين]]
[[تصنيف:ليبراليين مصريين]]
[[تصنيف:ثوريين مصريين]]
[[تصنيف:خريجين جامعة الأزهر]]
[[تصنيف:تنويريين]]
[[تصنيف:وطنيين مصريين]]
[[تصنيف:ثورة 1919]]
[[تصنيف:تاريخ مصر]]
[[تصنيف:متعلمين فى جامعة پاريس]]
[[تصنيف:اشخاص من كفر الشيخ]]
[[تصنيف:ناس من مطوبس]]</text>
      <sha1>et26sgl7axspzu7wqmdu9re8ipaz28s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميت ابو الكوم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3145</id>
    <revision>
      <id>13024497</id>
      <parentid>13009729</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* شوف كمان */ تعديل و تمصير، غير: ي  ← ى  (2)</comment>
      <origin>13024497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="ti4t60ej1jxidhk9h0xvwx8z89qe24d" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''ميت ابو الكوم''' هى قريه بتتبع مركز تلا فى محافظة المنوفيه فى مصر.

== تعريف ==
* قرية من القرى بتاعة محافظة [[محافظة المنوفيه|المنوفية]] بجمهورية [[مصر]].
* اشهر حاجه ان الرئيس [[محمد انور السادات]] اتولد فيها سنة [[1918]].

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير من القريه ==
*محمد أنور السادات

== شوف كمان ==
* [[لسته قرى محافظة المنوفيه]]
* [[محافظة المنوفيه]]
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}

==شوف كمان==
قريه مصريه  فى الجدول اللى جاي
{{لنك مصر}}
[[:تصنيف:قرى مصر]]
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى مصر}}

[[تصنيف:قرى محافظة المنوفيه]]</text>
      <sha1>ti4t60ej1jxidhk9h0xvwx8z89qe24d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سى السيد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3358</id>
    <revision>
      <id>13024666</id>
      <parentid>12537014</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="s2a9brttmiqfb9yi7y8qrxxefa218lr" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخصيه خياليه}}
'''سى السيد''' من اشهر شخصيات [[سينما مصريه|السينما المصرية]] والدراما فى [[مصر]] وظهر فى ثلاثية [[نجيب محفوظ]] اللى هيا 3 روايات ([[بين القصرين (فيلم)|بين القصرين]] و [[قصر الشوق]] و [[السكريه (فيلم)|السكريه]]) . قام بدورها فى الفيلم الفنان [[يحيى شاهين]] و فى المسلسل [[محمود مرسى]]

== من هو سى السيد ==
* نجيب محفوظ رمز الرجل الشرقى او المصرى بسى السيد فى الوقت ده وازاى هوا كان بيدور على ملذاته وال[[رقص]] بره البيت و دكر جوه البيت , وعلى العكس تماما كانت مراته امينه مقهورة ومغلوبة على امرها وكل همها رضاه و لو خرجت لازم باذنه .
* الشخصية فيها حنية المصرى وحرصه على تربية اولاده على الطريق الصحيح و لو كان هو نفسه غلط وده بيدل على التناقض اللى فى شخصية الراجل اللى بيعمل دايما عكس قناعاته

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:شخصيات خياليه]]
[[تصنيف:ثقافة مصر]]
[[تصنيف:روايات نجيب محفوظ]]</text>
      <sha1>s2a9brttmiqfb9yi7y8qrxxefa218lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاريخ مصر الخرافى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5159</id>
    <revision>
      <id>13024420</id>
      <parentid>13000456</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30546" sha1="fd4k2uegfsjy9t8lsjfga6p0rh3w2mf" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:Description de l´Egypte 5.jpg|left|thumb|200px| من كتاب وصف مصر]]
'''تاريخ مصر الخرافى''' هو تاريخ مصر اللى كان معروف قبل فك [[شامبوليون]] للهيروغليفيه المصريه و اهتمام الاوروبيين باكتشاف [[تاريخ مصر|تاريخ مصر الحقيقى]] عن طريق الابحاث العلميه و الإكتشافات الاثريه. تاريخ مصر الخرافى ده موجود فى كتب القرون الوسطى و ساعات لغاية دلوقتى فى عقول غير المثقفين.

قبل [[شامبوليون]] (1790 - 1832) كانت الهيروغليفيه المصريه نفسها بتتفسر غلط، و كان السائد إن الرسومات الهيروغليفيه دى مش حروف لكن رسومات بترمز لحاجات. و من المنطلق الغلط ده اترجمت الرسومات و اتفسرت بطريقه خرافيه و ظهرت نظريات لجهال ومنجمين وسحره ورجال دين من الشرق والغرب.

قبل الإكتشافات و الابحاث العلميه اللى فتح بابها شامبوليون كان المعروف من تاريخ مصر اللى اتذكر فى الكتب الدينيه و قصة فرعون و [[موسى]] و [[يوسف]]. ده مع انه كانت فيه كتب لرحاله و مؤرخين يونانيين و رومان ( زى مثلا [[هيرودوت]]وس و ديودورس الصقلى و استرابون و بلوتارك و غيرهم ) زاروا مصر و كتبوا عنها و عن تاريخها و ديانتها بطريقه موضوعيه. وده السبب أن الاوروبيين كانو بيعرفوا عن تاريخ مصر أكتر بكتير من المصريين فى عصور ما بعد الفرعونيه، اللى من كتابتهم واضح انهم فى الغالب  كانوش بيطلعوا على الكتب دى. و دى ملحوظه أشار ليها المستشرق فان هومر فى كتابه عن تاريخ الدوله العثمانيه بقوله &quot; إن أغلب الأتراك و الفرس و العرب ما بيشوفوش ( عجايب مصر ) زى ما بيشوفوها الأوربيين و قدماء اليونانيين و الرومان &quot; و بيقول ان فى الوقت اللى الأوربيين بيعتبروا مصر المنبع الاول للعلوم و الفنون و مهد للهندسه و البنا و الزراعه و الكتابه و الملاحه و بيحترموها و بيحترموا عقائدها و بيعجبوا بأثارها و معابدها و اهرامها و مسلاتها و تماثيلها، بنلاقى الشرق ما بيشوفش فى المعابد و التماثيل و ابو الهول إلا مخابئ سحريه لكنوز مدفونه بتحرسها التماثيل و الصور. و ما بيلاقوش فى الهيروغليفيه الا طلاسم بتخفى عن الناس طرق استخراج الدهب. و كمل : إنهم ( الشرقيين ) ما بيعرفوش من الفراعنه إلا فرعون يوسف و فرعون موسى اللى بلعه البحر. طبع هو بيتكلم عن فتره كان فيها العلم منعدم او شبه منعدم فى الشرق و كان لسه ما ظهرش فى مصر ناس بيهتموا بأثارات و تاريخ بلدهم. المفكر المصرى [[سلامه موسى]] (1887 - 1958) بيحكى إنه لما راح  اوروبا سنة 1908 لفت نظره إهتمام الأوربيين بتاريخ و اثار مصر و بيسألوه عنها بصفته مصرى فأول ما رجع مصر سافر على الصعيد عشان يتعرف على تاريخ مصر و أثارها اللى الاوروبيين مهتمين بيهم و المصريين مش دريانين بيهم.

== المصريين و تاريخ مصر ==
[[ملف:Maler der Grabkammer des Zenue 006.jpg|left|thumb|180px|الناس كات فاكره الهيروغليفى طلاسم سحريه.]]
بعد دخول المسيحيه مصر اختفى تاريخ مصر الفرعونى من الذاكره و عجز الناس عن قراية حروف اللغه المصريه القديمه ( الهيروغليفيه و الهيراطيقيه و الديموطيقيه ) و اتدمرت معابد مصريه كتيره ، و بعد ما دخل الاسلام مصر كمل ع الباقى لغاية ما اتنسى تاريخها القديم بالكامل. المصريين المسيحيين ما كانوش بيهتموا بأبعد من تاريخ المسيحيه فى مصر و ساهموا فى نسيان تاريخ مصر القديم و كانو اول اللى دمرو معابد مصر و كشطو النصوص المصريه من عليها و اخدو موقف عدوانى من تاريخ اجدادهم ، و المصريين المسلمين ما إهتموش بكتب المؤرخين اليونانيين و الرومان و نقلوا عن العرب اللى مع انهم اهتموا بكتب اليونانيين التانيه ما إلتفتوش لكتبهم التاريخيه، و بقت كتب المؤرخين المسلمين بتبدأ بقصص خرافيه بتحكى تاريخ مصر &quot; الخيالى &quot;.

مثلاُ [[المقريزى]] (1365 - 1441) بيبدأ تاريخ مصر بقوله عن اسم مصر : &quot; بيتقال ان اسمها فى الدهر الاول قبل الطوفان ' جزلة '، و بعدين اتسمت مصر ، و اهل العلم اختلفوا عن المعنى اللى بسببه اتسمت ' مصر '. فيهم اللى قال : اتسمت مصر على اسم ' مصر بن مركابيل بن دوابيل بن عريان بن ادم عليه السلام ' و هو مصر الاول. واتقال : اتسمت على اسم مصر التانى ' مصرام بن نقراوش الجبار بن مصريم بن تيصر بن حام بن نوح عليه السلام ' و ده بعد الطوفان &quot;.

[[ابن تغرى]] (1410 - 1470 ) بيتفق مع المقريزى فى اصل الاسم بس بيختلف معاه فى اسم جزله اللى كتبه &quot; زجله &quot; و قال انه من المزاجله.

[[ابن اياس|ابن إياس]] (1448 - 1523) من جهته قال نفس الكلام و حكى قصة سام و حام و يافث و أرفخشد أولاد نوح، و ان نوح دعا لمصريم بن بيصر بن حام انه يسكن الارض المباركه اللى هى ام البلاد و غوث العباد.

كل الكتب العربيه فى العصور الوسطانيه ، لحد الكتب المصريه، اللى اتناولت تاريخ مصر بتبدأ بترديد الكلام الخرافى ده. لحد [[ابن العبرى]] (1226 - 1286) المسيحى اللى كتب عن تاريخ العالم من ايام ادم وعدى على فارس و اليونان و المغول و ما خلاش حاجه ما كتبش عليها، ما قالش عن تاريخ مصر الفرعونى إلا إن هرميس هو إدريس العرب.

المؤرخين المصريين المذكورين فوق طبع ما أخترعوش القصص الخرافيه دى، لكن كانو بينقلوا اللى سمعوه و قروه من ال[[عرب]] بغض النظر عن إقتناعهم بيه او لا. و كانو حريصين على إنهم يقولوا &quot; بيتقال &quot;. انما نقلوا لينا الفكره اللى كات سايده فى زمنهم، فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]]، عن تاريخ مصر الفرعونى.

[[الجبرتى]] اللى عاش فى فتره احدث (1754 - 1822)، و عينه [[نابوليون بونابارت|نابليون]] كاتب فى ديوانه و كان مطلع على اعمال البعثه العلميه الفرنساويه و زارها، ما ذكرش حاجه تخص جهدها فى وصف و تسجيل الاثار المصريه، و إكتفى بقوله عن التماثيل المصريه &quot; لا يعلم قدرها إلا علام الغيوب &quot;.

المؤرخين المصريين نقلوا الخرافات عن تاريخ بلدهم من الكتاب العرب، و الحاجه الغريبه ان الكتاب العرب ما إلتفتوش لكتب التاريخ اليونانيه و الرومانيه و فضلوا ينقلوا الخرافات عن بعض.

== حكام مصر الخرافيين ==
[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|250px|الاهرامات معجزة المصريين افتكر العرب إن العمالقه او سوريد بن سلهوق بنوها]]

تاريخ مصر الخرافى فترتين، قبل الطوفان و بعد الطوفان. بيحكى تاريخ مصر الخرافى إن مصر قبل الطوفان اتسمت على اسم '''مصرايم بن مراكيل بن داويل بن عرباق ابن ادم''' (مصر الاول) ، اللى استقر هو او ابنه ''' نقراوش بن مصرايم ''' فى مصر مع سبعين من نسل عرباق، و كلهم جبابره، و حفر فيها الترع و بنى فيها ابراج اتكتبت على أسوارها اسرار الحكمه، و قسم مصر على ولاده فإدى الغرب لنقراوس و الشرق لسوريد و إدى لابنه اللى اسمه برضه '''مصرايم''' (مصرايم بن نقراوش الجبار - مصر التانى) مدينه اسمها يربيان. و مات الاب مصرايم و هو عنده 180 سنه، فحنطوا جسمه و حطوه فى تابوت دهب و معاه كنوزه و تماثيل دهب و طلاسم لازمه لطرد الزواحف و كل اللى يحاول ينبش تربته.

اول ملك (خرافى) بنى مقياس للنيل كان اسمه '''خصليم'''، و حط عند المقياس تمثالين نحاس لنسرين ، دكر و نتايه. لما كان بيبدأ فيضان النيل الملك خصليم كان بيروح على هناك مع الكهنه اللى كانو بيقروا تعاويذ لغاية ما يصفر نسر. إذا صفر الدكر يبقى الفيضان سنتها حا يكون كويس و مية النيل حا تعلى، لكن لو صفر تمثال النتايه يبقى الفيضان و حش و حا يحصل قحط.

اللى بنى الاهرام، اللى بتتنسب فى خرافه تانيه لشداد بن رجع و العماليق، كان الملك '''سوريد بن سلهوق بن سرياق بن ترميل دون بن قدرشان بن هوصال ''' ، من ملوك قبل الطوفان اللى كانو ساكنين فى مدينة &quot; ال[[اشمونين]] &quot;، و بناها عشان ينفد بجلده من الطوفان اللى حلم بيه قبل ما يحصل بـ 300 سنه، او ، زى ما فى خرافه تانيه، اتنبأ بيه الحكيم فيلمون. و حط سوريد فى الاهرامات تاريخ الملوك و اللى مكتوب لمصر فى لوح القدر لغاية اخر الزمان ومعاها طلاسم و فلوس و جثث ملوك و كل العلوم المعروفه و صور الكواكب و عقاقير و سموم و حاجات كتيره تانيه. و سوريد بن سهلوق ده هو برضه اللى بنى البرابى و الاثار الموجوده فى قفط و إخميم. و امر بنقش أسرار العلوم و أسامى النجوم و خواص النباتات و طريقة عمل الطلاسم على الحيطان و العمدان.

وبيقول ابن تغرى، نقل عن الكتاب العرب و منهم [[المسعودى]]، إن هرميس، اللى بيسموه العبرانيين خنوخ و المسلمين النبى ادريس، هو اللى عرف من تحركات الكواكب إن فيه طوفان حا يحصل، فأمر ببنا الاهرامات و حط فيها الفلوس و كتب العلوم و كل الحاجات اللى خاف عليها تضيع.

=== ملوك مصر بعد الطوفان ===
[[ملف:Memphis - Museum - Large statue in back courtyard.JPG|left|thumb|200px| منف (ممفيس) بناها ولاد مصرايم بن بيسر فى تاريخ مصر الخرافى بعد الطوفان.]]
'''مصرايم بن بيسر بن حام بن نوح''' (مصر التالت) فى تاريخ مصر الخرافى كان اول ملوك مصر بعد الطوفان و اول واحد يبنى السفن، و اتجوز بنت الحكيم فليمون فخلف '''قبطيم'''. مصرايم مات بعد الطوفان بـ 700 سنه، و قبطيم بقى الملك و اتجوز و هو لسه عنده 90 سنه، فخلف قفطاريم و اشمون و أتريب و صا، و بنوا مدينة مافا ( منف )، و عرفوا الكنوز اللى كات متخبيه قبل الطوفان مخفيه فين من جدهم فيلمون، اللى علمه كمان قراية الكتابات اللى على حيطان البرابى و بنى مدينة رقوده على البحر المالح.

بعد قبطيم مسك '''قفطاريم''' الحكم لمدة 400 سنه، و بنى اهرامات دهشور و مدينة دندره. و فى عهده اكتشف الشيطان أغلب الأوثان اللى غرقها الطوفان و رجعها المعابد عشان يكيد للناس. بعد 400 سنه من حكم مصر اتوفى قفطاريم و اتدفن بين كنوزه قاعد على كرسى فى الجبل الغربى جنب مدينة إرم ذات العماد. و اتحمى قبره بصنمين نحاس كبار كل واحد فيهم ماسك سيف فى إيده اللى بتتحرك و تقطع أى حد يحاول دخول المقبره.

بعد قفطاريم حكم '''البودشير''' مصر. و ده كان بقى عالم فاضل متخصص فى الطلاسم و السحر و الكهانه، و كان يقدر يعمل عجايب، منها انه عمل شجره نحاس، الحيوان او الطير اللى يعدى قدامها يتسمر، فيتاخد و يتاكل. و اياميه بفضل الشجره دى شبع المصريين من أكل اللحمه.

هرميس عاش كمان فى عهد البودشير اللى بعته عشان يكتشف منابع النيل و يعمل شوية طلاسم هناك. و فجاة اختفى البودشير لإنه طلع سكن فى السحاب و بعدين ظهر و نادى العساكر و امرهم بتنصيب ابنه &quot; عديم &quot; ملك على مصر.

'''عديم''' كان ملك مفترى طاح فى مصر 140 سنه و مات و هو عنده 930 سنه. فجه بعده '''شداد'''، و ده غير شداد بن عاد، وبنى معبد أرمنت و أستئنس الكلاب السلوقيه من الديابه عشان يستخدمها فى الصيد. و حكم 90 سنه و مات و هو عنده 440 سنه وخلفه منقاوس.

'''منقاوس''' قسم خراج مصر على اربعه. ربع ليه و ربع للجيش و ربع لإستصلاح الاراضى و بنا القناطر و حفر الترع و ربع تحويشه للطوارئ. إيراد مصر اياميه اتعدى المليون دينار. و بعده حكم ابنه '''متاوس''' و كان اول واحد يعبد العجل فى مصر.

'''أشمون بن قبطيم''' حكم مصر و كان من اعظم ملوكها و حكمها 800 سنه و هو اللى بنى مدينة البهنسا. و فى عهده وقعت مصر فى إيد قوم رجع بس قدر يستردها منهم بعد ما قعدوا على قلبها 90 سنه. و بعده حكم مصر ابنه '''مناقيوس''' و هو اللى صنع الميزان. و بعده '''مرقوره''' و هو اللى إستأنس الوحوش و روض السباع و كان بيركبها، و بعد ما مات جه ابنه '''بلاطس''' و ده كان عيل صغير فأمه &quot; مرهبة &quot; هى اللى مشت البلد و كات ست عاقله وفضل الوضع ع الحال ده لغاية ما عمه '''أتريب''' مسك الحكم.

'''طوطيس''' فى تاريخ مصر الخرافى كان اول الفراعنه، و هو اللى حاول يراود ساره مرات ابراهيم عن نفسها و بعد ما تاب إدى سارة لبنته حوريه اللى بدورها أهدتها هاجر اللى اتجوزها ابراهيم و خلف منها اسماعيل جد العرب.

'''حورية''' حكمت مصر بعد أبوها طوطيس و فى عهدها بعت ملك سوريا العملاق جيش على مصر بقياة جيرون لكن فى الأغلب ( الخرافى ) إن العملاق &quot; الوليد بن دومع &quot; هو اللى غزا مصر.

== العمالقه فى مصر ==
[[ملف:GD-EG-Caire-Copte074.JPG|thumb|200px|قصر الشمع (حصن بابليون) افتكر العرب إن الريان ابن الوليد بناه.]]
[[ملف:Pyramids of Gerzah-2.jpg|thumb|200px|[[الوليد بن مصعب|ابن مصعب]] فلس فى حوران فراح مصر يسترزق فطغى و تكبر.]]
بغزو '''الوليد بن دومع''' لمصر ابتدا حكم العمالقه الخرافى. '''الريان ابن الوليد''' خلف الوليد بن دومع فى الحكم، و كان المصريين بيسموه نهراوس. و ده كان راجل طويل و وسيم و عالم فى الطلاسم و حاكم عادل و نزيه امن على ايد يعقوب لما راح مصر بس خبى إيمانه على الناس و هو اللى بنى قصر الشمع ( حصن بابليون )، و فى عهده بنى [[يوسف]] مدينة الفيوم، و اتسمت كده لإنه بناها فى &quot; الف يوم &quot;. بس الريان اخدته روح الشر و إنحلت أخلاقه فساب امور الحكم لراجل من رجالاته اسمه &quot; قطفير &quot; و هو المعروف بالعزيز. ولما مات الريان قعد يوسف مكانه.

بعد كده مسك '''داروم''' تالت الفراعنه و بعده '''دريموس'''، و ده كان فرعون بيعمل عجايب كان عنده فرن بيشوى من غير نار ( زى الميكرو ويف ) و سكينه منصوبه بتدبح البهايم من نفسها ( زى المدبح الأوتوماتيكى ). و بعده حكم ابنه '''ميلاطس''' اللى غرق فى النيل.

''' [[الوليد بن مصعب]] ''' اللى المصريين كانو بيسموه &quot; طلما بن قومس &quot; كان الفرعون الساتت. و ده كان فرعون [[موسى]]. اصله من مدينة بلخ او حوران، و كان فى الاصل بيشتغل عطار لكن اتراكمت عليه الديون فساب بلده و راح على مصر، و كان أعور و قصير و بيعرج وله دقن طولها سبع أشبار. قعد يحكم مصر 300 سنه او 400 سنه، و الناس بتموت حواليه و هو لسه عايش، فطغى و اتكبر و قال للمصريين أنا ربكم الاعلى. فغرق و مات هو و قومه و هو بيطارد موسى. فى عهد فرعون ده (تبع لبعض الاحصاءات العربيه) كان فيه فى مصر بتاع 240.000 سحار.

== انقراض الفراعنه الخرافى ==
بيقول تاريخ مصر الخرافى إن لما فرعون &quot; الوليد بن مصعب &quot; غرق مع اهله ، مصر مابقاش فيها غير العبيد و الخدامين و الستات اللى مااشتركوش فى مطاردة موسى . فبقت الستات تتجوز الخدامين و يعتقوا عبيدهم و يتجوزوهم. و بعدين اتفقت الستات على انهم ينصبوا واحده منهم اسمها &quot; ''' [[دلوكه]] ''' &quot; ملكه على مصر. و كات دلوكه ست عاقله و حكيمه بتاعة 160 سنه. بنت دلوكه سور من أسوان للعريش و حطت عليه مراقبين و أجراس نحاس بحيث لما يحصل هجوم على حدود مصر يدق المراقبين الأجراس فتوصل أخباره مصر بسرعه فيستعدوا. و بقايا السور ده لسه موجوده فى الصعيد و معروفه باسم &quot; حائط العجوز &quot;.

دلوكه جابت واحده سحاره اسمها &quot; تدورة &quot; بنت ليها برابى فى منف ليها أبواب فى جهاتها الاربعه. و رسمت جواها على حيطانها رجاله و بغال و حصنه و مراكب. فاذا حصل هجوم من الخارج و ما قدرتش دلوكة و جيشها عليه يدخلوا جوه البرابى و يقطعوا روس الصور و يخذقوا عنيهم فيحصل اللى بيعملوه للجيش المهاجم. بالطريقه دى ما حدش قدر يغلب مصر طول فترة حكم دلوكه.حكمت دلوكه 130 سنه و بعد ما ماتت ما حدش قدر يصلح الصور اللى فى البرابى.

بعد موت دلوكه نصب العساكر '''دركون بن نكوطس''' ملك على مصر ، و ده كان من أولاد أشراف القبط. بعد ما حكم مده طويله مات فمسك الحكم واحد اسمه''' مرنوش'''، اللى فى عهده غزا [[بختنصر]] مصر و خربها و نهبها و قتل رجالتها و سبى ستاتها و ما خلاش فيها طلاسم و لا برابى، و فضلت مصر اربعين سنه مخروبه و مفيهاش سكان. و بعد كده جت ناس و اختلطت الأمم فيها، مصريين على يونانيين على عملاقه. و فضل القبط يحكموا واحد ورا التانى لغاية ما جه '''المقوقس''' اللى فى عهده استولى العرب على مصر.

== مصر فى ال[[وجدان]] العربى ==
[[ملف:Harîrî Schefer - BNF Ar5847 f.51.jpg|thumb|left|200px|الرحاله [[ابن بطوطه]] زار مصر فى العصور الوسطانيه .]]
قدم مصر و طول تاريخها و استمراريته و تجدد ثقافتها و تفوقها الدايم على محيطها فى كل العصور ميزه مش موجوده فى بلد تانيه. و لغاية النهارده المعروف عن تاريخ مصر الحقيقى و ثقافتها نسبته صغيره جداً بالنسبه للى مش معروف. و بيقول المصرولوجى الكبير [[مارييت]] : &quot; مصر ما بتشرقش كام لحظه و بعدين بتختفى فى ليل طويل، زى ما حصل لبلاد كتيره، العكس هو الصحيح، من حظها العجيب انها بتواصل عملها من 70 قرن &quot;.

رحاله و حجاج عرب و غيرهم اتوقفوا فى مصر فى العصور الوسطانيه  و انبهروا باللى شافوه فيها و هما جايين من ثقافات بدائيه بسيطه ما قدرتش تستوعب ثقافة مصر و رقيها الحضارى . الاهرامات و الاثار المصريه كات بالنسبه لهم ألغاز مش مفهومه ، و التقدم العمرانى و الثقافى و الإقتصادى اللى شافوه فى مصر كان بره نطاق تفكيرهم. [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] (1304 - 1377 ) اللى زار مصر فى العصر المملوكى بيقول عن [[القاهره|القاهرة]] : &quot; و بعدين وصلت مدينة مصر، وهى ام البلاد، و قرار فرعون ذو الأوتاد ،ذات الأقاليم العريضه و البلاد الأريضه، اللى ملهاش نهايه من كترة مبانيها، المتناهيه بالحسن و النضاره &quot; و بيكمل : &quot; قهرت قاهرتها الأمم، و اتمكنت ملوكها من نواصى العرب و العجم &quot;. و اتكلم عن الاهرامات اللى شافها و قال عنها إنها &quot; من العجايب المذكوره على مر الدهر &quot; و بعدين حكى تاريخها الخرافى بإن &quot; ملك من ملوك مصر قبل الطوفان شاف رؤيا خوفته.... &quot; ، و حكى إن الخليفه المأمون كان عايز يهد الهرم لكن مشايخ مصر نصحوه ما يعملش كده لكن ما سمعش كلامهم و فتح جنب الهرم الشمالى بالنار و رش الخل، و بعد ما فتحوا حته لقوا فلوس لما وزنوها طلعت بالظبط بقيمة الفلوس اللى صرفوها على النقب. و عن إخميم بيقول &quot; وهى مدينه عظيمه، اصيلة البنيان، عجيبة الشأن، فيها البربى المعروف باسمها.و هو مبنى بالحجاره، جواه نقوش و كتابه للاوائل مش مفهومه فى العهد ده &quot;

[[ابن جبير]] (1145 - 1217) زار مصر قبل ابن بطوطه و برضه أظهر انبهاره و حيرته فى اللى كتبه و قال عن الاهرامات : &quot; .. الاهرام القديمه، معجزة البناء، غريبة المنظر &quot; و كمل : &quot; لو رام اهل الارض نقض بنائها حا يعجزوا &quot;، و عن تاريخها قال إن فيه ناس بيقولوا انها قبور لعاد و بنيه و فيه ناس بيقولوا حاجات تانيه، لكن &quot; بالجمله فلا يعلم شأنها الا الله عز وجل &quot;.و برضه راح إخميم و قال عن معبد فرعونى شافه هناك &quot; سبحان الموجد للعجائب &quot; و عن التماثيل و الرسومات اللى فيه &quot; يحار الوهم فيها، و يضل العقل فى الفكرة فى تطليعها و وضعها &quot;.

[[ملف:Jean-Francois Champollion 1828 29.jpg|left|thumb|180px|[[شامبوليون]] فتح بوابة تاريخ مصر الحقيقى]]
مصر بالنسبه للعرب كات حاجه ضخمه مليانه ألغاز و بتسودها ثقافة متطوره مش قادرين يفهموها و لا يستوعبوها. فى التراث العربى الدينى مصر متميزه و ليها مكانه كبيره جداً لإن اسمها اتذكر كذا مره فى الكتب المقدسه و فى الأحاديث النبويه و غيرها. زى حديث &quot; '''إذا فتح الله عليكم مصر فاتخذوا فيها جنداً كثيف فذلك الجند خير أجناد الارض''' &quot; و حديث بيقول : &quot; '''استوصوا بأهل مصر خير لهم نسب و صهر''' &quot;. و قول عمرو بن العاص : &quot; '''ولاية مصر جامعة تعدل الخلافة''' &quot;. و قول عبد الله بن عمرو بن العاص : &quot; '''اهل مصر أكرم الأعاجم كلها، و افضلهم عنصر و أقربهم رحم بالعرب، و بقريش خاصة''' &quot;. وقول ابن يونس : &quot; '''من كان عايز أن بيبص الى شبه الجنة فلينظر الى مصر إذا أزهرت''' &quot;. و قول ابى بصرة الغفارى : &quot;''' سلطان مصر سلطان الارض كلها''' &quot;. و عشرات الاقوال اللى إتقالت على مصر، و اللى بتعكس مدى ضخامة حجم مصر فى ذهن العربى. لكن بسبب فقدان المعلومات بطريقه غامضه بعد دخول المسيحيه مصر ( اللى فرض انتشارها فى مصر استعمال الحروف اليونانيه ) &lt;ref&gt;اليونانيه كات لغة مصر الرسميه من أيام [[البطالمه|البطالمة]] و تحت الحكم الرومانى و فى بداية الحكم العربى. رجال الدين المسيحى (الجديد) لقوا ان ترجمة الكتب المقدسه و التعاليم الكنسية للغه المصريه و كتابتها بالحروف اليونانيه يسهل ايجاد قراء لها. - (حسين فوزى، 155-156)&lt;/ref&gt; تاريخ مصر الفرعونى الطويل اقتصر على فرعون موسى و فرعون يوسف على شوية خرافات مرتبطه بالسحر و الطلاسم. بيقول حسين فوزى إن تاريخ مصر القديم : &quot; فص ملح داب بين إيدين المسلمين و الأقباط &quot;. و فضل الوضع على الحال ده لغاية ما الاوروبى [[شامبوليون]] قدر يفك الهيروغليفى و يفتح بوابة تاريخ مصر الفرعونيه و ظهر تاريخ مصر الحقيقى اللى بهر الدنيا كلها اللى اصل كات مبهوره بمصر فى كل العصور. مفيش بلد اتكتب عن تاريخها و اتملت متاحف الدنيا بتحفها زى مصر.

== فهرست وملحوظات ==
{{مصادر|30em}}

== المراجع ==

* [[ابن اياس|ابن إياس]] : بدائع الزهور فى وقائع الدهور، تحقيق محمد مصطفى - جمعية المستشرقين الألمانية، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 1982.
* [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] : تحفة النظار فى غرائب الأمصار وعجائب الأسفار، دار الكتب العلمية، بيروت 1992.
* [[ابن تغرى]]: النجوم الزاهرة فى ملوك مصر و القاهرة، دار الكتب و الوثائق القومية، مركز تحقيق التراث، القاهرة 2005
* [[ابن جبير]] : رسالة اعتبار الناسك فى ذكر الاثار الكريمة و الناسك، دار ومطبعة الهلال، بيروت 1986
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[المقريزى]] : السلوك لمعرفة دول الملوك، دار الكتب, القاهرة 1996.
* سلامه موسى، تربية سلامه موسى، دار الجيل، القاهرة 1947
* سلامه موسى، مصر اصل الحضارة، المستقبل القاهرة - مؤسسة المعارف بيروت 1947
* Hammer, J. Von, Histoire de L´empire Ottoman, Trad. de L´allemand, Paris 1843

[[تصنيف:تاريخ مصر]]</text>
      <sha1>fd4k2uegfsjy9t8lsjfga6p0rh3w2mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024422</id>
      <parentid>13024420</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30504" sha1="eptg3f0nwb3i8dov1k5gcnvwlix3dh8" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Description de l´Egypte 5.jpg}}
'''تاريخ مصر الخرافى''' هو تاريخ مصر اللى كان معروف قبل فك [[شامبوليون]] للهيروغليفيه المصريه و اهتمام الاوروبيين باكتشاف [[تاريخ مصر|تاريخ مصر الحقيقى]] عن طريق الابحاث العلميه و الإكتشافات الاثريه. تاريخ مصر الخرافى ده موجود فى كتب القرون الوسطى و ساعات لغاية دلوقتى فى عقول غير المثقفين.

قبل [[شامبوليون]] (1790 - 1832) كانت الهيروغليفيه المصريه نفسها بتتفسر غلط، و كان السائد إن الرسومات الهيروغليفيه دى مش حروف لكن رسومات بترمز لحاجات. و من المنطلق الغلط ده اترجمت الرسومات و اتفسرت بطريقه خرافيه و ظهرت نظريات لجهال ومنجمين وسحره ورجال دين من الشرق والغرب.

قبل الإكتشافات و الابحاث العلميه اللى فتح بابها شامبوليون كان المعروف من تاريخ مصر اللى اتذكر فى الكتب الدينيه و قصة فرعون و [[موسى]] و [[يوسف]]. ده مع انه كانت فيه كتب لرحاله و مؤرخين يونانيين و رومان ( زى مثلا [[هيرودوت]]وس و ديودورس الصقلى و استرابون و بلوتارك و غيرهم ) زاروا مصر و كتبوا عنها و عن تاريخها و ديانتها بطريقه موضوعيه. وده السبب أن الاوروبيين كانو بيعرفوا عن تاريخ مصر أكتر بكتير من المصريين فى عصور ما بعد الفرعونيه، اللى من كتابتهم واضح انهم فى الغالب  كانوش بيطلعوا على الكتب دى. و دى ملحوظه أشار ليها المستشرق فان هومر فى كتابه عن تاريخ الدوله العثمانيه بقوله &quot; إن أغلب الأتراك و الفرس و العرب ما بيشوفوش ( عجايب مصر ) زى ما بيشوفوها الأوربيين و قدماء اليونانيين و الرومان &quot; و بيقول ان فى الوقت اللى الأوربيين بيعتبروا مصر المنبع الاول للعلوم و الفنون و مهد للهندسه و البنا و الزراعه و الكتابه و الملاحه و بيحترموها و بيحترموا عقائدها و بيعجبوا بأثارها و معابدها و اهرامها و مسلاتها و تماثيلها، بنلاقى الشرق ما بيشوفش فى المعابد و التماثيل و ابو الهول إلا مخابئ سحريه لكنوز مدفونه بتحرسها التماثيل و الصور. و ما بيلاقوش فى الهيروغليفيه الا طلاسم بتخفى عن الناس طرق استخراج الدهب. و كمل : إنهم ( الشرقيين ) ما بيعرفوش من الفراعنه إلا فرعون يوسف و فرعون موسى اللى بلعه البحر. طبع هو بيتكلم عن فتره كان فيها العلم منعدم او شبه منعدم فى الشرق و كان لسه ما ظهرش فى مصر ناس بيهتموا بأثارات و تاريخ بلدهم. المفكر المصرى [[سلامه موسى]] (1887 - 1958) بيحكى إنه لما راح  اوروبا سنة 1908 لفت نظره إهتمام الأوربيين بتاريخ و اثار مصر و بيسألوه عنها بصفته مصرى فأول ما رجع مصر سافر على الصعيد عشان يتعرف على تاريخ مصر و أثارها اللى الاوروبيين مهتمين بيهم و المصريين مش دريانين بيهم.

== المصريين و تاريخ مصر ==
[[ملف:Maler der Grabkammer des Zenue 006.jpg|left|thumb|180px|الناس كات فاكره الهيروغليفى طلاسم سحريه.]]
بعد دخول المسيحيه مصر اختفى تاريخ مصر الفرعونى من الذاكره و عجز الناس عن قراية حروف اللغه المصريه القديمه ( الهيروغليفيه و الهيراطيقيه و الديموطيقيه ) و اتدمرت معابد مصريه كتيره ، و بعد ما دخل الاسلام مصر كمل ع الباقى لغاية ما اتنسى تاريخها القديم بالكامل. المصريين المسيحيين ما كانوش بيهتموا بأبعد من تاريخ المسيحيه فى مصر و ساهموا فى نسيان تاريخ مصر القديم و كانو اول اللى دمرو معابد مصر و كشطو النصوص المصريه من عليها و اخدو موقف عدوانى من تاريخ اجدادهم ، و المصريين المسلمين ما إهتموش بكتب المؤرخين اليونانيين و الرومان و نقلوا عن العرب اللى مع انهم اهتموا بكتب اليونانيين التانيه ما إلتفتوش لكتبهم التاريخيه، و بقت كتب المؤرخين المسلمين بتبدأ بقصص خرافيه بتحكى تاريخ مصر &quot; الخيالى &quot;.

مثلاُ [[المقريزى]] (1365 - 1441) بيبدأ تاريخ مصر بقوله عن اسم مصر : &quot; بيتقال ان اسمها فى الدهر الاول قبل الطوفان ' جزلة '، و بعدين اتسمت مصر ، و اهل العلم اختلفوا عن المعنى اللى بسببه اتسمت ' مصر '. فيهم اللى قال : اتسمت مصر على اسم ' مصر بن مركابيل بن دوابيل بن عريان بن ادم عليه السلام ' و هو مصر الاول. واتقال : اتسمت على اسم مصر التانى ' مصرام بن نقراوش الجبار بن مصريم بن تيصر بن حام بن نوح عليه السلام ' و ده بعد الطوفان &quot;.

[[ابن تغرى]] (1410 - 1470 ) بيتفق مع المقريزى فى اصل الاسم بس بيختلف معاه فى اسم جزله اللى كتبه &quot; زجله &quot; و قال انه من المزاجله.

[[ابن اياس|ابن إياس]] (1448 - 1523) من جهته قال نفس الكلام و حكى قصة سام و حام و يافث و أرفخشد أولاد نوح، و ان نوح دعا لمصريم بن بيصر بن حام انه يسكن الارض المباركه اللى هى ام البلاد و غوث العباد.

كل الكتب العربيه فى العصور الوسطانيه ، لحد الكتب المصريه، اللى اتناولت تاريخ مصر بتبدأ بترديد الكلام الخرافى ده. لحد [[ابن العبرى]] (1226 - 1286) المسيحى اللى كتب عن تاريخ العالم من ايام ادم وعدى على فارس و اليونان و المغول و ما خلاش حاجه ما كتبش عليها، ما قالش عن تاريخ مصر الفرعونى إلا إن هرميس هو إدريس العرب.

المؤرخين المصريين المذكورين فوق طبع ما أخترعوش القصص الخرافيه دى، لكن كانو بينقلوا اللى سمعوه و قروه من ال[[عرب]] بغض النظر عن إقتناعهم بيه او لا. و كانو حريصين على إنهم يقولوا &quot; بيتقال &quot;. انما نقلوا لينا الفكره اللى كات سايده فى زمنهم، فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]]، عن تاريخ مصر الفرعونى.

[[الجبرتى]] اللى عاش فى فتره احدث (1754 - 1822)، و عينه [[نابوليون بونابارت|نابليون]] كاتب فى ديوانه و كان مطلع على اعمال البعثه العلميه الفرنساويه و زارها، ما ذكرش حاجه تخص جهدها فى وصف و تسجيل الاثار المصريه، و إكتفى بقوله عن التماثيل المصريه &quot; لا يعلم قدرها إلا علام الغيوب &quot;.

المؤرخين المصريين نقلوا الخرافات عن تاريخ بلدهم من الكتاب العرب، و الحاجه الغريبه ان الكتاب العرب ما إلتفتوش لكتب التاريخ اليونانيه و الرومانيه و فضلوا ينقلوا الخرافات عن بعض.

== حكام مصر الخرافيين ==
[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|250px|الاهرامات معجزة المصريين افتكر العرب إن العمالقه او سوريد بن سلهوق بنوها]]

تاريخ مصر الخرافى فترتين، قبل الطوفان و بعد الطوفان. بيحكى تاريخ مصر الخرافى إن مصر قبل الطوفان اتسمت على اسم '''مصرايم بن مراكيل بن داويل بن عرباق ابن ادم''' (مصر الاول) ، اللى استقر هو او ابنه ''' نقراوش بن مصرايم ''' فى مصر مع سبعين من نسل عرباق، و كلهم جبابره، و حفر فيها الترع و بنى فيها ابراج اتكتبت على أسوارها اسرار الحكمه، و قسم مصر على ولاده فإدى الغرب لنقراوس و الشرق لسوريد و إدى لابنه اللى اسمه برضه '''مصرايم''' (مصرايم بن نقراوش الجبار - مصر التانى) مدينه اسمها يربيان. و مات الاب مصرايم و هو عنده 180 سنه، فحنطوا جسمه و حطوه فى تابوت دهب و معاه كنوزه و تماثيل دهب و طلاسم لازمه لطرد الزواحف و كل اللى يحاول ينبش تربته.

اول ملك (خرافى) بنى مقياس للنيل كان اسمه '''خصليم'''، و حط عند المقياس تمثالين نحاس لنسرين ، دكر و نتايه. لما كان بيبدأ فيضان النيل الملك خصليم كان بيروح على هناك مع الكهنه اللى كانو بيقروا تعاويذ لغاية ما يصفر نسر. إذا صفر الدكر يبقى الفيضان سنتها حا يكون كويس و مية النيل حا تعلى، لكن لو صفر تمثال النتايه يبقى الفيضان و حش و حا يحصل قحط.

اللى بنى الاهرام، اللى بتتنسب فى خرافه تانيه لشداد بن رجع و العماليق، كان الملك '''سوريد بن سلهوق بن سرياق بن ترميل دون بن قدرشان بن هوصال ''' ، من ملوك قبل الطوفان اللى كانو ساكنين فى مدينة &quot; ال[[اشمونين]] &quot;، و بناها عشان ينفد بجلده من الطوفان اللى حلم بيه قبل ما يحصل بـ 300 سنه، او ، زى ما فى خرافه تانيه، اتنبأ بيه الحكيم فيلمون. و حط سوريد فى الاهرامات تاريخ الملوك و اللى مكتوب لمصر فى لوح القدر لغاية اخر الزمان ومعاها طلاسم و فلوس و جثث ملوك و كل العلوم المعروفه و صور الكواكب و عقاقير و سموم و حاجات كتيره تانيه. و سوريد بن سهلوق ده هو برضه اللى بنى البرابى و الاثار الموجوده فى قفط و إخميم. و امر بنقش أسرار العلوم و أسامى النجوم و خواص النباتات و طريقة عمل الطلاسم على الحيطان و العمدان.

وبيقول ابن تغرى، نقل عن الكتاب العرب و منهم [[المسعودى]]، إن هرميس، اللى بيسموه العبرانيين خنوخ و المسلمين النبى ادريس، هو اللى عرف من تحركات الكواكب إن فيه طوفان حا يحصل، فأمر ببنا الاهرامات و حط فيها الفلوس و كتب العلوم و كل الحاجات اللى خاف عليها تضيع.

=== ملوك مصر بعد الطوفان ===
[[ملف:Memphis - Museum - Large statue in back courtyard.JPG|left|thumb|200px| منف (ممفيس) بناها ولاد مصرايم بن بيسر فى تاريخ مصر الخرافى بعد الطوفان.]]
'''مصرايم بن بيسر بن حام بن نوح''' (مصر التالت) فى تاريخ مصر الخرافى كان اول ملوك مصر بعد الطوفان و اول واحد يبنى السفن، و اتجوز بنت الحكيم فليمون فخلف '''قبطيم'''. مصرايم مات بعد الطوفان بـ 700 سنه، و قبطيم بقى الملك و اتجوز و هو لسه عنده 90 سنه، فخلف قفطاريم و اشمون و أتريب و صا، و بنوا مدينة مافا ( منف )، و عرفوا الكنوز اللى كات متخبيه قبل الطوفان مخفيه فين من جدهم فيلمون، اللى علمه كمان قراية الكتابات اللى على حيطان البرابى و بنى مدينة رقوده على البحر المالح.

بعد قبطيم مسك '''قفطاريم''' الحكم لمدة 400 سنه، و بنى اهرامات دهشور و مدينة دندره. و فى عهده اكتشف الشيطان أغلب الأوثان اللى غرقها الطوفان و رجعها المعابد عشان يكيد للناس. بعد 400 سنه من حكم مصر اتوفى قفطاريم و اتدفن بين كنوزه قاعد على كرسى فى الجبل الغربى جنب مدينة إرم ذات العماد. و اتحمى قبره بصنمين نحاس كبار كل واحد فيهم ماسك سيف فى إيده اللى بتتحرك و تقطع أى حد يحاول دخول المقبره.

بعد قفطاريم حكم '''البودشير''' مصر. و ده كان بقى عالم فاضل متخصص فى الطلاسم و السحر و الكهانه، و كان يقدر يعمل عجايب، منها انه عمل شجره نحاس، الحيوان او الطير اللى يعدى قدامها يتسمر، فيتاخد و يتاكل. و اياميه بفضل الشجره دى شبع المصريين من أكل اللحمه.

هرميس عاش كمان فى عهد البودشير اللى بعته عشان يكتشف منابع النيل و يعمل شوية طلاسم هناك. و فجاة اختفى البودشير لإنه طلع سكن فى السحاب و بعدين ظهر و نادى العساكر و امرهم بتنصيب ابنه &quot; عديم &quot; ملك على مصر.

'''عديم''' كان ملك مفترى طاح فى مصر 140 سنه و مات و هو عنده 930 سنه. فجه بعده '''شداد'''، و ده غير شداد بن عاد، وبنى معبد أرمنت و أستئنس الكلاب السلوقيه من الديابه عشان يستخدمها فى الصيد. و حكم 90 سنه و مات و هو عنده 440 سنه وخلفه منقاوس.

'''منقاوس''' قسم خراج مصر على اربعه. ربع ليه و ربع للجيش و ربع لإستصلاح الاراضى و بنا القناطر و حفر الترع و ربع تحويشه للطوارئ. إيراد مصر اياميه اتعدى المليون دينار. و بعده حكم ابنه '''متاوس''' و كان اول واحد يعبد العجل فى مصر.

'''أشمون بن قبطيم''' حكم مصر و كان من اعظم ملوكها و حكمها 800 سنه و هو اللى بنى مدينة البهنسا. و فى عهده وقعت مصر فى إيد قوم رجع بس قدر يستردها منهم بعد ما قعدوا على قلبها 90 سنه. و بعده حكم مصر ابنه '''مناقيوس''' و هو اللى صنع الميزان. و بعده '''مرقوره''' و هو اللى إستأنس الوحوش و روض السباع و كان بيركبها، و بعد ما مات جه ابنه '''بلاطس''' و ده كان عيل صغير فأمه &quot; مرهبة &quot; هى اللى مشت البلد و كات ست عاقله وفضل الوضع ع الحال ده لغاية ما عمه '''أتريب''' مسك الحكم.

'''طوطيس''' فى تاريخ مصر الخرافى كان اول الفراعنه، و هو اللى حاول يراود ساره مرات ابراهيم عن نفسها و بعد ما تاب إدى سارة لبنته حوريه اللى بدورها أهدتها هاجر اللى اتجوزها ابراهيم و خلف منها اسماعيل جد العرب.

'''حورية''' حكمت مصر بعد أبوها طوطيس و فى عهدها بعت ملك سوريا العملاق جيش على مصر بقياة جيرون لكن فى الأغلب ( الخرافى ) إن العملاق &quot; الوليد بن دومع &quot; هو اللى غزا مصر.

== العمالقه فى مصر ==
[[ملف:GD-EG-Caire-Copte074.JPG|thumb|200px|قصر الشمع (حصن بابليون) افتكر العرب إن الريان ابن الوليد بناه.]]
[[ملف:Pyramids of Gerzah-2.jpg|thumb|200px|[[الوليد بن مصعب|ابن مصعب]] فلس فى حوران فراح مصر يسترزق فطغى و تكبر.]]
بغزو '''الوليد بن دومع''' لمصر ابتدا حكم العمالقه الخرافى. '''الريان ابن الوليد''' خلف الوليد بن دومع فى الحكم، و كان المصريين بيسموه نهراوس. و ده كان راجل طويل و وسيم و عالم فى الطلاسم و حاكم عادل و نزيه امن على ايد يعقوب لما راح مصر بس خبى إيمانه على الناس و هو اللى بنى قصر الشمع ( حصن بابليون )، و فى عهده بنى [[يوسف]] مدينة الفيوم، و اتسمت كده لإنه بناها فى &quot; الف يوم &quot;. بس الريان اخدته روح الشر و إنحلت أخلاقه فساب امور الحكم لراجل من رجالاته اسمه &quot; قطفير &quot; و هو المعروف بالعزيز. ولما مات الريان قعد يوسف مكانه.

بعد كده مسك '''داروم''' تالت الفراعنه و بعده '''دريموس'''، و ده كان فرعون بيعمل عجايب كان عنده فرن بيشوى من غير نار ( زى الميكرو ويف ) و سكينه منصوبه بتدبح البهايم من نفسها ( زى المدبح الأوتوماتيكى ). و بعده حكم ابنه '''ميلاطس''' اللى غرق فى النيل.

''' [[الوليد بن مصعب]] ''' اللى المصريين كانو بيسموه &quot; طلما بن قومس &quot; كان الفرعون الساتت. و ده كان فرعون [[موسى]]. اصله من مدينة بلخ او حوران، و كان فى الاصل بيشتغل عطار لكن اتراكمت عليه الديون فساب بلده و راح على مصر، و كان أعور و قصير و بيعرج وله دقن طولها سبع أشبار. قعد يحكم مصر 300 سنه او 400 سنه، و الناس بتموت حواليه و هو لسه عايش، فطغى و اتكبر و قال للمصريين أنا ربكم الاعلى. فغرق و مات هو و قومه و هو بيطارد موسى. فى عهد فرعون ده (تبع لبعض الاحصاءات العربيه) كان فيه فى مصر بتاع 240.000 سحار.

== انقراض الفراعنه الخرافى ==
بيقول تاريخ مصر الخرافى إن لما فرعون &quot; الوليد بن مصعب &quot; غرق مع اهله ، مصر مابقاش فيها غير العبيد و الخدامين و الستات اللى مااشتركوش فى مطاردة موسى . فبقت الستات تتجوز الخدامين و يعتقوا عبيدهم و يتجوزوهم. و بعدين اتفقت الستات على انهم ينصبوا واحده منهم اسمها &quot; ''' [[دلوكه]] ''' &quot; ملكه على مصر. و كات دلوكه ست عاقله و حكيمه بتاعة 160 سنه. بنت دلوكه سور من أسوان للعريش و حطت عليه مراقبين و أجراس نحاس بحيث لما يحصل هجوم على حدود مصر يدق المراقبين الأجراس فتوصل أخباره مصر بسرعه فيستعدوا. و بقايا السور ده لسه موجوده فى الصعيد و معروفه باسم &quot; حائط العجوز &quot;.

دلوكه جابت واحده سحاره اسمها &quot; تدورة &quot; بنت ليها برابى فى منف ليها أبواب فى جهاتها الاربعه. و رسمت جواها على حيطانها رجاله و بغال و حصنه و مراكب. فاذا حصل هجوم من الخارج و ما قدرتش دلوكة و جيشها عليه يدخلوا جوه البرابى و يقطعوا روس الصور و يخذقوا عنيهم فيحصل اللى بيعملوه للجيش المهاجم. بالطريقه دى ما حدش قدر يغلب مصر طول فترة حكم دلوكه.حكمت دلوكه 130 سنه و بعد ما ماتت ما حدش قدر يصلح الصور اللى فى البرابى.

بعد موت دلوكه نصب العساكر '''دركون بن نكوطس''' ملك على مصر ، و ده كان من أولاد أشراف القبط. بعد ما حكم مده طويله مات فمسك الحكم واحد اسمه''' مرنوش'''، اللى فى عهده غزا [[بختنصر]] مصر و خربها و نهبها و قتل رجالتها و سبى ستاتها و ما خلاش فيها طلاسم و لا برابى، و فضلت مصر اربعين سنه مخروبه و مفيهاش سكان. و بعد كده جت ناس و اختلطت الأمم فيها، مصريين على يونانيين على عملاقه. و فضل القبط يحكموا واحد ورا التانى لغاية ما جه '''المقوقس''' اللى فى عهده استولى العرب على مصر.

== مصر فى ال[[وجدان]] العربى ==
[[ملف:Harîrî Schefer - BNF Ar5847 f.51.jpg|thumb|left|200px|الرحاله [[ابن بطوطه]] زار مصر فى العصور الوسطانيه .]]
قدم مصر و طول تاريخها و استمراريته و تجدد ثقافتها و تفوقها الدايم على محيطها فى كل العصور ميزه مش موجوده فى بلد تانيه. و لغاية النهارده المعروف عن تاريخ مصر الحقيقى و ثقافتها نسبته صغيره جداً بالنسبه للى مش معروف. و بيقول المصرولوجى الكبير [[مارييت]] : &quot; مصر ما بتشرقش كام لحظه و بعدين بتختفى فى ليل طويل، زى ما حصل لبلاد كتيره، العكس هو الصحيح، من حظها العجيب انها بتواصل عملها من 70 قرن &quot;.

رحاله و حجاج عرب و غيرهم اتوقفوا فى مصر فى العصور الوسطانيه  و انبهروا باللى شافوه فيها و هما جايين من ثقافات بدائيه بسيطه ما قدرتش تستوعب ثقافة مصر و رقيها الحضارى . الاهرامات و الاثار المصريه كات بالنسبه لهم ألغاز مش مفهومه ، و التقدم العمرانى و الثقافى و الإقتصادى اللى شافوه فى مصر كان بره نطاق تفكيرهم. [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] (1304 - 1377 ) اللى زار مصر فى العصر المملوكى بيقول عن [[القاهره|القاهرة]] : &quot; و بعدين وصلت مدينة مصر، وهى ام البلاد، و قرار فرعون ذو الأوتاد ،ذات الأقاليم العريضه و البلاد الأريضه، اللى ملهاش نهايه من كترة مبانيها، المتناهيه بالحسن و النضاره &quot; و بيكمل : &quot; قهرت قاهرتها الأمم، و اتمكنت ملوكها من نواصى العرب و العجم &quot;. و اتكلم عن الاهرامات اللى شافها و قال عنها إنها &quot; من العجايب المذكوره على مر الدهر &quot; و بعدين حكى تاريخها الخرافى بإن &quot; ملك من ملوك مصر قبل الطوفان شاف رؤيا خوفته.... &quot; ، و حكى إن الخليفه المأمون كان عايز يهد الهرم لكن مشايخ مصر نصحوه ما يعملش كده لكن ما سمعش كلامهم و فتح جنب الهرم الشمالى بالنار و رش الخل، و بعد ما فتحوا حته لقوا فلوس لما وزنوها طلعت بالظبط بقيمة الفلوس اللى صرفوها على النقب. و عن إخميم بيقول &quot; وهى مدينه عظيمه، اصيلة البنيان، عجيبة الشأن، فيها البربى المعروف باسمها.و هو مبنى بالحجاره، جواه نقوش و كتابه للاوائل مش مفهومه فى العهد ده &quot;

[[ابن جبير]] (1145 - 1217) زار مصر قبل ابن بطوطه و برضه أظهر انبهاره و حيرته فى اللى كتبه و قال عن الاهرامات : &quot; .. الاهرام القديمه، معجزة البناء، غريبة المنظر &quot; و كمل : &quot; لو رام اهل الارض نقض بنائها حا يعجزوا &quot;، و عن تاريخها قال إن فيه ناس بيقولوا انها قبور لعاد و بنيه و فيه ناس بيقولوا حاجات تانيه، لكن &quot; بالجمله فلا يعلم شأنها الا الله عز وجل &quot;.و برضه راح إخميم و قال عن معبد فرعونى شافه هناك &quot; سبحان الموجد للعجائب &quot; و عن التماثيل و الرسومات اللى فيه &quot; يحار الوهم فيها، و يضل العقل فى الفكرة فى تطليعها و وضعها &quot;.

[[ملف:Jean-Francois Champollion 1828 29.jpg|left|thumb|180px|[[شامبوليون]] فتح بوابة تاريخ مصر الحقيقى]]
مصر بالنسبه للعرب كات حاجه ضخمه مليانه ألغاز و بتسودها ثقافة متطوره مش قادرين يفهموها و لا يستوعبوها. فى التراث العربى الدينى مصر متميزه و ليها مكانه كبيره جداً لإن اسمها اتذكر كذا مره فى الكتب المقدسه و فى الأحاديث النبويه و غيرها. زى حديث &quot; '''إذا فتح الله عليكم مصر فاتخذوا فيها جنداً كثيف فذلك الجند خير أجناد الارض''' &quot; و حديث بيقول : &quot; '''استوصوا بأهل مصر خير لهم نسب و صهر''' &quot;. و قول عمرو بن العاص : &quot; '''ولاية مصر جامعة تعدل الخلافة''' &quot;. و قول عبد الله بن عمرو بن العاص : &quot; '''اهل مصر أكرم الأعاجم كلها، و افضلهم عنصر و أقربهم رحم بالعرب، و بقريش خاصة''' &quot;. وقول ابن يونس : &quot; '''من كان عايز أن بيبص الى شبه الجنة فلينظر الى مصر إذا أزهرت''' &quot;. و قول ابى بصرة الغفارى : &quot;''' سلطان مصر سلطان الارض كلها''' &quot;. و عشرات الاقوال اللى إتقالت على مصر، و اللى بتعكس مدى ضخامة حجم مصر فى ذهن العربى. لكن بسبب فقدان المعلومات بطريقه غامضه بعد دخول المسيحيه مصر ( اللى فرض انتشارها فى مصر استعمال الحروف اليونانيه ) &lt;ref&gt;اليونانيه كات لغة مصر الرسميه من أيام [[البطالمه|البطالمة]] و تحت الحكم الرومانى و فى بداية الحكم العربى. رجال الدين المسيحى (الجديد) لقوا ان ترجمة الكتب المقدسه و التعاليم الكنسية للغه المصريه و كتابتها بالحروف اليونانيه يسهل ايجاد قراء لها. - (حسين فوزى، 155-156)&lt;/ref&gt; تاريخ مصر الفرعونى الطويل اقتصر على فرعون موسى و فرعون يوسف على شوية خرافات مرتبطه بالسحر و الطلاسم. بيقول حسين فوزى إن تاريخ مصر القديم : &quot; فص ملح داب بين إيدين المسلمين و الأقباط &quot;. و فضل الوضع على الحال ده لغاية ما الاوروبى [[شامبوليون]] قدر يفك الهيروغليفى و يفتح بوابة تاريخ مصر الفرعونيه و ظهر تاريخ مصر الحقيقى اللى بهر الدنيا كلها اللى اصل كات مبهوره بمصر فى كل العصور. مفيش بلد اتكتب عن تاريخها و اتملت متاحف الدنيا بتحفها زى مصر.

== فهرست وملحوظات ==
{{مصادر|30em}}

== المراجع ==

* [[ابن اياس|ابن إياس]] : بدائع الزهور فى وقائع الدهور، تحقيق محمد مصطفى - جمعية المستشرقين الألمانية، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 1982.
* [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] : تحفة النظار فى غرائب الأمصار وعجائب الأسفار، دار الكتب العلمية، بيروت 1992.
* [[ابن تغرى]]: النجوم الزاهرة فى ملوك مصر و القاهرة، دار الكتب و الوثائق القومية، مركز تحقيق التراث، القاهرة 2005
* [[ابن جبير]] : رسالة اعتبار الناسك فى ذكر الاثار الكريمة و الناسك، دار ومطبعة الهلال، بيروت 1986
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[المقريزى]] : السلوك لمعرفة دول الملوك، دار الكتب, القاهرة 1996.
* سلامه موسى، تربية سلامه موسى، دار الجيل، القاهرة 1947
* سلامه موسى، مصر اصل الحضارة، المستقبل القاهرة - مؤسسة المعارف بيروت 1947
* Hammer, J. Von, Histoire de L´empire Ottoman, Trad. de L´allemand, Paris 1843

[[تصنيف:تاريخ مصر]]</text>
      <sha1>eptg3f0nwb3i8dov1k5gcnvwlix3dh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024427</id>
      <parentid>13024422</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30502" sha1="lcy6106rb8g0h93xct421xod8bbhayi" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Description de l´Egypte 5.jpg}}
'''تاريخ مصر الخرافى''' هو تاريخ مصر اللى كان معروف قبل فك [[شامبوليون]] للهيروغليفيه المصريه و اهتمام الاوروبيين باكتشاف [[تاريخ مصر|تاريخ مصر الحقيقى]] عن طريق الابحاث العلميه و الإكتشافات الاثريه. تاريخ مصر الخرافى ده موجود فى كتب القرون الوسطى و ساعات لغاية دلوقتى فى عقول غير المثقفين.

قبل [[شامبوليون]] (1790 - 1832) كانت الهيروغليفيه المصريه نفسها بتتفسر غلط، و كان السائد إن الرسومات الهيروغليفيه دى مش حروف لكن رسومات بترمز لحاجات. و من المنطلق الغلط ده اترجمت الرسومات و اتفسرت بطريقه خرافيه و ظهرت نظريات لجهال ومنجمين وسحره ورجال دين من الشرق والغرب.

قبل الإكتشافات و الابحاث العلميه اللى فتح بابها شامبوليون كان المعروف من تاريخ مصر اللى اتذكر فى الكتب الدينيه و قصة فرعون و [[موسى]] و [[يوسف]]. ده مع انه كانت فيه كتب لرحاله و مؤرخين يونانيين و رومان ( زى مثلا [[هيرودوت]]وس و ديودورس الصقلى و استرابون و بلوتارك و غيرهم ) زاروا مصر و كتبوا عنها و عن تاريخها و ديانتها بطريقه موضوعيه. وده السبب أن الاوروبيين كانو بيعرفوا عن تاريخ مصر أكتر بكتير من المصريين فى عصور ما بعد الفرعونيه، اللى من كتابتهم واضح انهم فى الغالب  كانوش بيطلعوا على الكتب دى. و دى ملحوظه أشار ليها المستشرق فان هومر فى كتابه عن تاريخ الدوله العثمانيه بقوله &quot; إن أغلب الأتراك و الفرس و العرب ما بيشوفوش ( عجايب مصر ) زى ما بيشوفوها الأوربيين و قدماء اليونانيين و الرومان &quot; و بيقول ان فى الوقت اللى الأوربيين بيعتبروا مصر المنبع الاول للعلوم و الفنون و مهد للهندسه و البنا و الزراعه و الكتابه و الملاحه و بيحترموها و بيحترموا عقائدها و بيعجبوا بأثارها و معابدها و اهرامها و مسلاتها و تماثيلها، بنلاقى الشرق ما بيشوفش فى المعابد و التماثيل و ابو الهول إلا مخابئ سحريه لكنوز مدفونه بتحرسها التماثيل و الصور. و ما بيلاقوش فى الهيروغليفيه الا طلاسم بتخفى عن الناس طرق استخراج الدهب. و كمل : إنهم ( الشرقيين ) ما بيعرفوش من الفراعنه إلا فرعون يوسف و فرعون موسى اللى بلعه البحر. طبع هو بيتكلم عن فتره كان فيها العلم منعدم او شبه منعدم فى الشرق و كان لسه ما ظهرش فى مصر ناس بيهتموا بأثارات و تاريخ بلدهم. المفكر المصرى [[سلامه موسى]] (1887 - 1958) بيحكى إنه لما راح  اوروبا سنة 1908 لفت نظره إهتمام الأوربيين بتاريخ و اثار مصر و بيسألوه عنها بصفته مصرى فأول ما رجع مصر سافر على الصعيد عشان يتعرف على تاريخ مصر و أثارها اللى الاوروبيين مهتمين بيهم و المصريين مش دريانين بيهم.

== المصريين و تاريخ مصر ==
[[ملف:Maler der Grabkammer des Zenue 006.jpg|left|thumb|180px|الناس كات فاكره الهيروغليفى طلاسم سحريه.]]
بعد دخول المسيحيه مصر اختفى تاريخ مصر الفرعونى من الذاكره و عجز الناس عن قراية حروف اللغه المصريه القديمه ( الهيروغليفيه و الهيراطيقيه و الديموطيقيه ) و اتدمرت معابد مصريه كتيره ، و بعد ما دخل الاسلام مصر كمل ع الباقى لغاية ما اتنسى تاريخها القديم بالكامل. المصريين المسيحيين ما كانوش بيهتموا بأبعد من تاريخ المسيحيه فى مصر و ساهموا فى نسيان تاريخ مصر القديم و كانو اول اللى دمرو معابد مصر و كشطو النصوص المصريه من عليها و اخدو موقف عدوانى من تاريخ اجدادهم ، و المصريين المسلمين ما إهتموش بكتب المؤرخين اليونانيين و الرومان و نقلوا عن العرب اللى مع انهم اهتموا بكتب اليونانيين التانيه ما التفتوش لكتبهم التاريخيه، و بقت كتب المؤرخين المسلمين بتبدأ بقصص خرافيه بتحكى تاريخ مصر &quot; الخيالى &quot;.

مثلا [[المقريزى]] (1365 - 1441) بيبدأ تاريخ مصر بقوله عن اسم مصر : &quot; بيتقال ان اسمها فى الدهر الاول قبل الطوفان ' جزلة '، و بعدين اتسمت مصر ، و اهل العلم اختلفوا عن المعنى اللى بسببه اتسمت ' مصر '. فيهم اللى قال : اتسمت مصر على اسم ' مصر بن مركابيل بن دوابيل بن عريان بن ادم عليه السلام ' و هو مصر الاول. واتقال : اتسمت على اسم مصر التانى ' مصرام بن نقراوش الجبار بن مصريم بن تيصر بن حام بن نوح عليه السلام ' و ده بعد الطوفان &quot;.

[[ابن تغرى]] (1410 - 1470 ) بيتفق مع المقريزى فى اصل الاسم بس بيختلف معاه فى اسم جزله اللى كتبه &quot; زجله &quot; و قال انه من المزاجله.

[[ابن اياس|ابن إياس]] (1448 - 1523) من جهته قال نفس الكلام و حكى قصة سام و حام و يافث و أرفخشد أولاد نوح، و ان نوح دعا لمصريم بن بيصر بن حام انه يسكن الارض المباركه اللى هى ام البلاد و غوث العباد.

كل الكتب العربيه فى العصور الوسطانيه ، لحد الكتب المصريه، اللى اتناولت تاريخ مصر بتبدأ بترديد الكلام الخرافى ده. لحد [[ابن العبرى]] (1226 - 1286) المسيحى اللى كتب عن تاريخ العالم من ايام ادم وعدى على فارس و اليونان و المغول و ما خلاش حاجه ما كتبش عليها، ما قالش عن تاريخ مصر الفرعونى إلا إن هرميس هو إدريس العرب.

المؤرخين المصريين المذكورين فوق طبع ما أخترعوش القصص الخرافيه دى، لكن كانو بينقلوا اللى سمعوه و قروه من ال[[عرب]] بغض النظر عن إقتناعهم بيه او لا. و كانو حريصين على إنهم يقولوا &quot; بيتقال &quot;. انما نقلوا لينا الفكره اللى كات سايده فى زمنهم، فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]]، عن تاريخ مصر الفرعونى.

[[الجبرتى]] اللى عاش فى فتره احدث (1754 - 1822)، و عينه [[نابوليون بونابارت|نابليون]] كاتب فى ديوانه و كان مطلع على اعمال البعثه العلميه الفرنساويه و زارها، ما ذكرش حاجه تخص جهدها فى وصف و تسجيل الاثار المصريه، و إكتفى بقوله عن التماثيل المصريه &quot; لا يعلم قدرها إلا علام الغيوب &quot;.

المؤرخين المصريين نقلوا الخرافات عن تاريخ بلدهم من الكتاب العرب، و الحاجه الغريبه ان الكتاب العرب ما إلتفتوش لكتب التاريخ اليونانيه و الرومانيه و فضلوا ينقلوا الخرافات عن بعض.

== حكام مصر الخرافيين ==
[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|250px|الاهرامات معجزة المصريين افتكر العرب إن العمالقه او سوريد بن سلهوق بنوها]]

تاريخ مصر الخرافى فترتين، قبل الطوفان و بعد الطوفان. بيحكى تاريخ مصر الخرافى إن مصر قبل الطوفان اتسمت على اسم '''مصرايم بن مراكيل بن داويل بن عرباق ابن ادم''' (مصر الاول) ، اللى استقر هو او ابنه ''' نقراوش بن مصرايم ''' فى مصر مع سبعين من نسل عرباق، و كلهم جبابره، و حفر فيها الترع و بنى فيها ابراج اتكتبت على أسوارها اسرار الحكمه، و قسم مصر على ولاده فإدى الغرب لنقراوس و الشرق لسوريد و إدى لابنه اللى اسمه برضه '''مصرايم''' (مصرايم بن نقراوش الجبار - مصر التانى) مدينه اسمها يربيان. و مات الاب مصرايم و هو عنده 180 سنه، فحنطوا جسمه و حطوه فى تابوت دهب و معاه كنوزه و تماثيل دهب و طلاسم لازمه لطرد الزواحف و كل اللى يحاول ينبش تربته.

اول ملك (خرافى) بنى مقياس للنيل كان اسمه '''خصليم'''، و حط عند المقياس تمثالين نحاس لنسرين ، دكر و نتايه. لما كان بيبدأ فيضان النيل الملك خصليم كان بيروح على هناك مع الكهنه اللى كانو بيقروا تعاويذ لغاية ما يصفر نسر. إذا صفر الدكر يبقى الفيضان سنتها حا يكون كويس و مية النيل حا تعلى، لكن لو صفر تمثال النتايه يبقى الفيضان و حش و حا يحصل قحط.

اللى بنى الاهرام، اللى بتتنسب فى خرافه تانيه لشداد بن رجع و العماليق، كان الملك '''سوريد بن سلهوق بن سرياق بن ترميل دون بن قدرشان بن هوصال ''' ، من ملوك قبل الطوفان اللى كانو ساكنين فى مدينة &quot; ال[[اشمونين]] &quot;، و بناها عشان ينفد بجلده من الطوفان اللى حلم بيه قبل ما يحصل بـ 300 سنه، او ، زى ما فى خرافه تانيه، اتنبأ بيه الحكيم فيلمون. و حط سوريد فى الاهرامات تاريخ الملوك و اللى مكتوب لمصر فى لوح القدر لغاية اخر الزمان ومعاها طلاسم و فلوس و جثث ملوك و كل العلوم المعروفه و صور الكواكب و عقاقير و سموم و حاجات كتيره تانيه. و سوريد بن سهلوق ده هو برضه اللى بنى البرابى و الاثار الموجوده فى قفط و إخميم. و امر بنقش أسرار العلوم و أسامى النجوم و خواص النباتات و طريقة عمل الطلاسم على الحيطان و العمدان.

وبيقول ابن تغرى، نقل عن الكتاب العرب و منهم [[المسعودى]]، إن هرميس، اللى بيسموه العبرانيين خنوخ و المسلمين النبى ادريس، هو اللى عرف من تحركات الكواكب إن فيه طوفان حا يحصل، فأمر ببنا الاهرامات و حط فيها الفلوس و كتب العلوم و كل الحاجات اللى خاف عليها تضيع.

=== ملوك مصر بعد الطوفان ===
[[ملف:Memphis - Museum - Large statue in back courtyard.JPG|left|thumb|200px| منف (ممفيس) بناها ولاد مصرايم بن بيسر فى تاريخ مصر الخرافى بعد الطوفان.]]
'''مصرايم بن بيسر بن حام بن نوح''' (مصر التالت) فى تاريخ مصر الخرافى كان اول ملوك مصر بعد الطوفان و اول واحد يبنى السفن، و اتجوز بنت الحكيم فليمون فخلف '''قبطيم'''. مصرايم مات بعد الطوفان بـ 700 سنه، و قبطيم بقى الملك و اتجوز و هو لسه عنده 90 سنه، فخلف قفطاريم و اشمون و أتريب و صا، و بنوا مدينة مافا ( منف )، و عرفوا الكنوز اللى كات متخبيه قبل الطوفان مخفيه فين من جدهم فيلمون، اللى علمه كمان قراية الكتابات اللى على حيطان البرابى و بنى مدينة رقوده على البحر المالح.

بعد قبطيم مسك '''قفطاريم''' الحكم لمدة 400 سنه، و بنى اهرامات دهشور و مدينة دندره. و فى عهده اكتشف الشيطان أغلب الأوثان اللى غرقها الطوفان و رجعها المعابد عشان يكيد للناس. بعد 400 سنه من حكم مصر اتوفى قفطاريم و اتدفن بين كنوزه قاعد على كرسى فى الجبل الغربى جنب مدينة إرم ذات العماد. و اتحمى قبره بصنمين نحاس كبار كل واحد فيهم ماسك سيف فى إيده اللى بتتحرك و تقطع أى حد يحاول دخول المقبره.

بعد قفطاريم حكم '''البودشير''' مصر. و ده كان بقى عالم فاضل متخصص فى الطلاسم و السحر و الكهانه، و كان يقدر يعمل عجايب، منها انه عمل شجره نحاس، الحيوان او الطير اللى يعدى قدامها يتسمر، فيتاخد و يتاكل. و اياميه بفضل الشجره دى شبع المصريين من أكل اللحمه.

هرميس عاش كمان فى عهد البودشير اللى بعته عشان يكتشف منابع النيل و يعمل شوية طلاسم هناك. و فجاة اختفى البودشير لإنه طلع سكن فى السحاب و بعدين ظهر و نادى العساكر و امرهم بتنصيب ابنه &quot; عديم &quot; ملك على مصر.

'''عديم''' كان ملك مفترى طاح فى مصر 140 سنه و مات و هو عنده 930 سنه. فجه بعده '''شداد'''، و ده غير شداد بن عاد، وبنى معبد أرمنت و أستئنس الكلاب السلوقيه من الديابه عشان يستخدمها فى الصيد. و حكم 90 سنه و مات و هو عنده 440 سنه وخلفه منقاوس.

'''منقاوس''' قسم خراج مصر على اربعه. ربع ليه و ربع للجيش و ربع لإستصلاح الاراضى و بنا القناطر و حفر الترع و ربع تحويشه للطوارئ. إيراد مصر اياميه اتعدى المليون دينار. و بعده حكم ابنه '''متاوس''' و كان اول واحد يعبد العجل فى مصر.

'''أشمون بن قبطيم''' حكم مصر و كان من اعظم ملوكها و حكمها 800 سنه و هو اللى بنى مدينة البهنسا. و فى عهده وقعت مصر فى إيد قوم رجع بس قدر يستردها منهم بعد ما قعدوا على قلبها 90 سنه. و بعده حكم مصر ابنه '''مناقيوس''' و هو اللى صنع الميزان. و بعده '''مرقوره''' و هو اللى إستأنس الوحوش و روض السباع و كان بيركبها، و بعد ما مات جه ابنه '''بلاطس''' و ده كان عيل صغير فأمه &quot; مرهبة &quot; هى اللى مشت البلد و كات ست عاقله وفضل الوضع ع الحال ده لغاية ما عمه '''أتريب''' مسك الحكم.

'''طوطيس''' فى تاريخ مصر الخرافى كان اول الفراعنه، و هو اللى حاول يراود ساره مرات ابراهيم عن نفسها و بعد ما تاب إدى سارة لبنته حوريه اللى بدورها أهدتها هاجر اللى اتجوزها ابراهيم و خلف منها اسماعيل جد العرب.

'''حورية''' حكمت مصر بعد أبوها طوطيس و فى عهدها بعت ملك سوريا العملاق جيش على مصر بقياة جيرون لكن فى الأغلب ( الخرافى ) إن العملاق &quot; الوليد بن دومع &quot; هو اللى غزا مصر.

== العمالقه فى مصر ==
[[ملف:GD-EG-Caire-Copte074.JPG|thumb|200px|قصر الشمع (حصن بابليون) افتكر العرب إن الريان ابن الوليد بناه.]]
[[ملف:Pyramids of Gerzah-2.jpg|thumb|200px|[[الوليد بن مصعب|ابن مصعب]] فلس فى حوران فراح مصر يسترزق فطغى و تكبر.]]
بغزو '''الوليد بن دومع''' لمصر ابتدا حكم العمالقه الخرافى. '''الريان ابن الوليد''' خلف الوليد بن دومع فى الحكم، و كان المصريين بيسموه نهراوس. و ده كان راجل طويل و وسيم و عالم فى الطلاسم و حاكم عادل و نزيه امن على ايد يعقوب لما راح مصر بس خبى إيمانه على الناس و هو اللى بنى قصر الشمع ( حصن بابليون )، و فى عهده بنى [[يوسف]] مدينة الفيوم، و اتسمت كده لإنه بناها فى &quot; الف يوم &quot;. بس الريان اخدته روح الشر و إنحلت أخلاقه فساب امور الحكم لراجل من رجالاته اسمه &quot; قطفير &quot; و هو المعروف بالعزيز. ولما مات الريان قعد يوسف مكانه.

بعد كده مسك '''داروم''' تالت الفراعنه و بعده '''دريموس'''، و ده كان فرعون بيعمل عجايب كان عنده فرن بيشوى من غير نار ( زى الميكرو ويف ) و سكينه منصوبه بتدبح البهايم من نفسها ( زى المدبح الأوتوماتيكى ). و بعده حكم ابنه '''ميلاطس''' اللى غرق فى النيل.

''' [[الوليد بن مصعب]] ''' اللى المصريين كانو بيسموه &quot; طلما بن قومس &quot; كان الفرعون الساتت. و ده كان فرعون [[موسى]]. اصله من مدينة بلخ او حوران، و كان فى الاصل بيشتغل عطار لكن اتراكمت عليه الديون فساب بلده و راح على مصر، و كان أعور و قصير و بيعرج وله دقن طولها سبع أشبار. قعد يحكم مصر 300 سنه او 400 سنه، و الناس بتموت حواليه و هو لسه عايش، فطغى و اتكبر و قال للمصريين أنا ربكم الاعلى. فغرق و مات هو و قومه و هو بيطارد موسى. فى عهد فرعون ده (تبع لبعض الاحصاءات العربيه) كان فيه فى مصر بتاع 240.000 سحار.

== انقراض الفراعنه الخرافى ==
بيقول تاريخ مصر الخرافى إن لما فرعون &quot; الوليد بن مصعب &quot; غرق مع اهله ، مصر مابقاش فيها غير العبيد و الخدامين و الستات اللى مااشتركوش فى مطاردة موسى . فبقت الستات تتجوز الخدامين و يعتقوا عبيدهم و يتجوزوهم. و بعدين اتفقت الستات على انهم ينصبوا واحده منهم اسمها &quot; ''' [[دلوكه]] ''' &quot; ملكه على مصر. و كات دلوكه ست عاقله و حكيمه بتاعة 160 سنه. بنت دلوكه سور من أسوان للعريش و حطت عليه مراقبين و أجراس نحاس بحيث لما يحصل هجوم على حدود مصر يدق المراقبين الأجراس فتوصل أخباره مصر بسرعه فيستعدوا. و بقايا السور ده لسه موجوده فى الصعيد و معروفه باسم &quot; حائط العجوز &quot;.

دلوكه جابت واحده سحاره اسمها &quot; تدورة &quot; بنت ليها برابى فى منف ليها أبواب فى جهاتها الاربعه. و رسمت جواها على حيطانها رجاله و بغال و حصنه و مراكب. فاذا حصل هجوم من الخارج و ما قدرتش دلوكة و جيشها عليه يدخلوا جوه البرابى و يقطعوا روس الصور و يخذقوا عنيهم فيحصل اللى بيعملوه للجيش المهاجم. بالطريقه دى ما حدش قدر يغلب مصر طول فترة حكم دلوكه.حكمت دلوكه 130 سنه و بعد ما ماتت ما حدش قدر يصلح الصور اللى فى البرابى.

بعد موت دلوكه نصب العساكر '''دركون بن نكوطس''' ملك على مصر ، و ده كان من أولاد أشراف القبط. بعد ما حكم مده طويله مات فمسك الحكم واحد اسمه''' مرنوش'''، اللى فى عهده غزا [[بختنصر]] مصر و خربها و نهبها و قتل رجالتها و سبى ستاتها و ما خلاش فيها طلاسم و لا برابى، و فضلت مصر اربعين سنه مخروبه و مفيهاش سكان. و بعد كده جت ناس و اختلطت الأمم فيها، مصريين على يونانيين على عملاقه. و فضل القبط يحكموا واحد ورا التانى لغاية ما جه '''المقوقس''' اللى فى عهده استولى العرب على مصر.

== مصر فى ال[[وجدان]] العربى ==
[[ملف:Harîrî Schefer - BNF Ar5847 f.51.jpg|thumb|left|200px|الرحاله [[ابن بطوطه]] زار مصر فى العصور الوسطانيه .]]
قدم مصر و طول تاريخها و استمراريته و تجدد ثقافتها و تفوقها الدايم على محيطها فى كل العصور ميزه مش موجوده فى بلد تانيه. و لغاية النهارده المعروف عن تاريخ مصر الحقيقى و ثقافتها نسبته صغيره جداً بالنسبه للى مش معروف. و بيقول المصرولوجى الكبير [[مارييت]] : &quot; مصر ما بتشرقش كام لحظه و بعدين بتختفى فى ليل طويل، زى ما حصل لبلاد كتيره، العكس هو الصحيح، من حظها العجيب انها بتواصل عملها من 70 قرن &quot;.

رحاله و حجاج عرب و غيرهم اتوقفوا فى مصر فى العصور الوسطانيه  و انبهروا باللى شافوه فيها و هما جايين من ثقافات بدائيه بسيطه ما قدرتش تستوعب ثقافة مصر و رقيها الحضارى . الاهرامات و الاثار المصريه كات بالنسبه لهم ألغاز مش مفهومه ، و التقدم العمرانى و الثقافى و الإقتصادى اللى شافوه فى مصر كان بره نطاق تفكيرهم. [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] (1304 - 1377 ) اللى زار مصر فى العصر المملوكى بيقول عن [[القاهره|القاهرة]] : &quot; و بعدين وصلت مدينة مصر، وهى ام البلاد، و قرار فرعون ذو الأوتاد ،ذات الأقاليم العريضه و البلاد الأريضه، اللى ملهاش نهايه من كترة مبانيها، المتناهيه بالحسن و النضاره &quot; و بيكمل : &quot; قهرت قاهرتها الأمم، و اتمكنت ملوكها من نواصى العرب و العجم &quot;. و اتكلم عن الاهرامات اللى شافها و قال عنها إنها &quot; من العجايب المذكوره على مر الدهر &quot; و بعدين حكى تاريخها الخرافى بإن &quot; ملك من ملوك مصر قبل الطوفان شاف رؤيا خوفته.... &quot; ، و حكى إن الخليفه المأمون كان عايز يهد الهرم لكن مشايخ مصر نصحوه ما يعملش كده لكن ما سمعش كلامهم و فتح جنب الهرم الشمالى بالنار و رش الخل، و بعد ما فتحوا حته لقوا فلوس لما وزنوها طلعت بالظبط بقيمة الفلوس اللى صرفوها على النقب. و عن إخميم بيقول &quot; وهى مدينه عظيمه، اصيلة البنيان، عجيبة الشأن، فيها البربى المعروف باسمها.و هو مبنى بالحجاره، جواه نقوش و كتابه للاوائل مش مفهومه فى العهد ده &quot;

[[ابن جبير]] (1145 - 1217) زار مصر قبل ابن بطوطه و برضه أظهر انبهاره و حيرته فى اللى كتبه و قال عن الاهرامات : &quot; .. الاهرام القديمه، معجزة البناء، غريبة المنظر &quot; و كمل : &quot; لو رام اهل الارض نقض بنائها حا يعجزوا &quot;، و عن تاريخها قال إن فيه ناس بيقولوا انها قبور لعاد و بنيه و فيه ناس بيقولوا حاجات تانيه، لكن &quot; بالجمله فلا يعلم شأنها الا الله عز وجل &quot;.و برضه راح إخميم و قال عن معبد فرعونى شافه هناك &quot; سبحان الموجد للعجائب &quot; و عن التماثيل و الرسومات اللى فيه &quot; يحار الوهم فيها، و يضل العقل فى الفكرة فى تطليعها و وضعها &quot;.

[[ملف:Jean-Francois Champollion 1828 29.jpg|left|thumb|180px|[[شامبوليون]] فتح بوابة تاريخ مصر الحقيقى]]
مصر بالنسبه للعرب كات حاجه ضخمه مليانه ألغاز و بتسودها ثقافة متطوره مش قادرين يفهموها و لا يستوعبوها. فى التراث العربى الدينى مصر متميزه و ليها مكانه كبيره جداً لإن اسمها اتذكر كذا مره فى الكتب المقدسه و فى الأحاديث النبويه و غيرها. زى حديث &quot; '''إذا فتح الله عليكم مصر فاتخذوا فيها جنداً كثيف فذلك الجند خير أجناد الارض''' &quot; و حديث بيقول : &quot; '''استوصوا بأهل مصر خير لهم نسب و صهر''' &quot;. و قول عمرو بن العاص : &quot; '''ولاية مصر جامعة تعدل الخلافة''' &quot;. و قول عبد الله بن عمرو بن العاص : &quot; '''اهل مصر أكرم الأعاجم كلها، و افضلهم عنصر و أقربهم رحم بالعرب، و بقريش خاصة''' &quot;. وقول ابن يونس : &quot; '''من كان عايز أن بيبص الى شبه الجنة فلينظر الى مصر إذا أزهرت''' &quot;. و قول ابى بصرة الغفارى : &quot;''' سلطان مصر سلطان الارض كلها''' &quot;. و عشرات الاقوال اللى إتقالت على مصر، و اللى بتعكس مدى ضخامة حجم مصر فى ذهن العربى. لكن بسبب فقدان المعلومات بطريقه غامضه بعد دخول المسيحيه مصر ( اللى فرض انتشارها فى مصر استعمال الحروف اليونانيه ) &lt;ref&gt;اليونانيه كات لغة مصر الرسميه من أيام [[البطالمه|البطالمة]] و تحت الحكم الرومانى و فى بداية الحكم العربى. رجال الدين المسيحى (الجديد) لقوا ان ترجمة الكتب المقدسه و التعاليم الكنسية للغه المصريه و كتابتها بالحروف اليونانيه يسهل ايجاد قراء لها. - (حسين فوزى، 155-156)&lt;/ref&gt; تاريخ مصر الفرعونى الطويل اقتصر على فرعون موسى و فرعون يوسف على شوية خرافات مرتبطه بالسحر و الطلاسم. بيقول حسين فوزى إن تاريخ مصر القديم : &quot; فص ملح داب بين إيدين المسلمين و الأقباط &quot;. و فضل الوضع على الحال ده لغاية ما الاوروبى [[شامبوليون]] قدر يفك الهيروغليفى و يفتح بوابة تاريخ مصر الفرعونيه و ظهر تاريخ مصر الحقيقى اللى بهر الدنيا كلها اللى اصل كات مبهوره بمصر فى كل العصور. مفيش بلد اتكتب عن تاريخها و اتملت متاحف الدنيا بتحفها زى مصر.

== فهرست وملحوظات ==
{{مصادر|30em}}

== المراجع ==

* [[ابن اياس|ابن إياس]] : بدائع الزهور فى وقائع الدهور، تحقيق محمد مصطفى - جمعية المستشرقين الألمانية، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 1982.
* [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] : تحفة النظار فى غرائب الأمصار وعجائب الأسفار، دار الكتب العلمية، بيروت 1992.
* [[ابن تغرى]]: النجوم الزاهرة فى ملوك مصر و القاهرة، دار الكتب و الوثائق القومية، مركز تحقيق التراث، القاهرة 2005
* [[ابن جبير]] : رسالة اعتبار الناسك فى ذكر الاثار الكريمة و الناسك، دار ومطبعة الهلال، بيروت 1986
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[المقريزى]] : السلوك لمعرفة دول الملوك، دار الكتب, القاهرة 1996.
* سلامه موسى، تربية سلامه موسى، دار الجيل، القاهرة 1947
* سلامه موسى، مصر اصل الحضارة، المستقبل القاهرة - مؤسسة المعارف بيروت 1947
* Hammer, J. Von, Histoire de L´empire Ottoman, Trad. de L´allemand, Paris 1843

[[تصنيف:تاريخ مصر]]</text>
      <sha1>lcy6106rb8g0h93xct421xod8bbhayi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024429</id>
      <parentid>13024427</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30497" sha1="adcusvddgd7pnf267bdg43xvw72nrsx" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Description de l´Egypte 5.jpg}}
'''تاريخ مصر الخرافى''' هو تاريخ مصر اللى كان معروف قبل فك [[شامبوليون]] للهيروغليفيه المصريه و اهتمام الاوروبيين باكتشاف [[تاريخ مصر|تاريخ مصر الحقيقى]] عن طريق الابحاث العلميه و الإكتشافات الاثريه. تاريخ مصر الخرافى ده موجود فى كتب القرون الوسطى و ساعات لغاية دلوقتى فى عقول غير المثقفين.

قبل [[شامبوليون]] (1790 - 1832) كانت الهيروغليفيه المصريه نفسها بتتفسر غلط، و كان السائد إن الرسومات الهيروغليفيه دى مش حروف لكن رسومات بترمز لحاجات. و من المنطلق الغلط ده اترجمت الرسومات و اتفسرت بطريقه خرافيه و ظهرت نظريات لجهال ومنجمين وسحره ورجال دين من الشرق والغرب.

قبل الإكتشافات و الابحاث العلميه اللى فتح بابها شامبوليون كان المعروف من تاريخ مصر اللى اتذكر فى الكتب الدينيه و قصة فرعون و [[موسى]] و [[يوسف]]. ده مع انه كانت فيه كتب لرحاله و مؤرخين يونانيين و رومان ( زى مثلا [[هيرودوت]]وس و ديودورس الصقلى و استرابون و بلوتارك و غيرهم ) زاروا مصر و كتبوا عنها و عن تاريخها و ديانتها بطريقه موضوعيه. وده السبب أن الاوروبيين كانو بيعرفوا عن تاريخ مصر أكتر بكتير من المصريين فى عصور ما بعد الفرعونيه، اللى من كتابتهم واضح انهم فى الغالب  كانوش بيطلعوا على الكتب دى. و دى ملحوظه أشار ليها المستشرق فان هومر فى كتابه عن تاريخ الدوله العثمانيه بقوله &quot; إن أغلب الأتراك و الفرس و العرب ما بيشوفوش ( عجايب مصر ) زى ما بيشوفوها الأوربيين و قدماء اليونانيين و الرومان &quot; و بيقول ان فى الوقت اللى الأوربيين بيعتبروا مصر المنبع الاول للعلوم و الفنون و مهد للهندسه و البنا و الزراعه و الكتابه و الملاحه و بيحترموها و بيحترموا عقائدها و بيعجبوا بأثارها و معابدها و اهرامها و مسلاتها و تماثيلها، بنلاقى الشرق ما بيشوفش فى المعابد و التماثيل و ابو الهول إلا مخابئ سحريه لكنوز مدفونه بتحرسها التماثيل و الصور. و ما بيلاقوش فى الهيروغليفيه الا طلاسم بتخفى عن الناس طرق استخراج الدهب. و كمل : إنهم ( الشرقيين ) ما بيعرفوش من الفراعنه إلا فرعون يوسف و فرعون موسى اللى بلعه البحر. طبع هو بيتكلم عن فتره كان فيها العلم منعدم او شبه منعدم فى الشرق و كان لسه ما ظهرش فى مصر ناس بيهتموا بأثارات و تاريخ بلدهم. المفكر المصرى [[سلامه موسى]] (1887 - 1958) بيحكى إنه لما راح  اوروبا سنة 1908 لفت نظره إهتمام الأوربيين بتاريخ و اثار مصر و بيسألوه عنها بصفته مصرى فأول ما رجع مصر سافر على الصعيد عشان يتعرف على تاريخ مصر و أثارها اللى الاوروبيين مهتمين بيهم و المصريين مش دريانين بيهم.

== المصريين و تاريخ مصر ==
[[ملف:Maler der Grabkammer des Zenue 006.jpg|left|thumb|180px|الناس كات فاكره الهيروغليفى طلاسم سحريه.]]
بعد دخول المسيحيه مصر اختفى تاريخ مصر الفرعونى من الذاكره و عجز الناس عن قراية حروف اللغه المصريه القديمه ( الهيروغليفيه و الهيراطيقيه و الديموطيقيه ) و اتدمرت معابد مصريه كتيره ، و بعد ما دخل الاسلام مصر كمل ع الباقى لغاية ما اتنسى تاريخها القديم بالكامل. المصريين المسيحيين ما كانوش بيهتموا بأبعد من تاريخ المسيحيه فى مصر و ساهموا فى نسيان تاريخ مصر القديم و كانو اول اللى دمرو معابد مصر و كشطو النصوص المصريه من عليها و اخدو موقف عدوانى من تاريخ اجدادهم ، و المصريين المسلمين ما إهتموش بكتب المؤرخين اليونانيين و الرومان و نقلوا عن العرب اللى مع انهم اهتموا بكتب اليونانيين التانيه ملتفتوش لكتبهم التاريخيه، و بقت كتب المؤرخين المسلمين بتبدأ بقصص خرافيه بتحكى تاريخ مصر &quot; الخيالى &quot;.

مثلا [[المقريزى]] (1365 - 1441) بيبدأ تاريخ مصر بقوله عن اسم مصر : &quot; بيتقال ان اسمها فى الدهر الاول قبل الطوفان ' جزلة '، و بعدين اتسمت مصر ، و اهل العلم اختلفوا عن المعنى اللى بسببه اتسمت ' مصر '. فيهم اللى قال : اتسمت مصر على اسم ' مصر بن مركابيل بن دوابيل بن عريان بن ادم عليه السلام ' و هو مصر الاول. واتقال : اتسمت على اسم مصر التانى ' مصرام بن نقراوش الجبار بن مصريم بن تيصر بن حام بن نوح عليه السلام ' و ده بعد الطوفان &quot;.

[[ابن تغرى]] (1410 - 1470 ) بيتفق مع المقريزى فى اصل الاسم بس بيختلف معاه فى اسم جزله اللى كتبه &quot; زجله &quot; و قال انه من المزاجله.

[[ابن اياس|ابن إياس]] (1448 - 1523) من جهته قال نفس الكلام و حكى قصة سام و حام و يافث و أرفخشد أولاد نوح، و ان نوح دعا لمصريم بن بيصر بن حام انه يسكن الارض المباركه اللى هى ام البلاد و غوث العباد.

كل الكتب العربيه فى العصور الوسطانيه ، لحد الكتب المصريه، اللى اتناولت تاريخ مصر بتبدأ بترديد الكلام الخرافى ده. لحد [[ابن العبرى]] (1226 - 1286) المسيحى اللى كتب عن تاريخ العالم من ايام ادم وعدى على فارس و اليونان و المغول و ما خلاش حاجه ما كتبش عليها، ما قالش عن تاريخ مصر الفرعونى إلا إن هرميس هو إدريس العرب.

المؤرخين المصريين المذكورين فوق طبع ما أخترعوش القصص الخرافيه دى، لكن كانو بينقلوا اللى سمعوه و قروه من ال[[عرب]] بغض النظر عن إقتناعهم بيه او لا. و كانو حريصين على إنهم يقولوا &quot; بيتقال &quot;. انما نقلوا لينا الفكره اللى كات سايده فى زمنهم، فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]]، عن تاريخ مصر الفرعونى.

[[الجبرتى]] اللى عاش فى فتره احدث (1754 - 1822)، و عينه [[نابوليون بونابارت|نابليون]] كاتب فى ديوانه و كان مطلع على اعمال البعثه العلميه الفرنساويه و زارها، ما ذكرش حاجه تخص جهدها فى وصف و تسجيل الاثار المصريه، و إكتفى بقوله عن التماثيل المصريه &quot; لا يعلم قدرها إلا علام الغيوب &quot;.

المؤرخين المصريين نقلوا الخرافات عن تاريخ بلدهم من الكتاب العرب، و الحاجه الغريبه ان الكتاب العرب ما إلتفتوش لكتب التاريخ اليونانيه و الرومانيه و فضلوا ينقلوا الخرافات عن بعض.

== حكام مصر الخرافيين ==
[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|250px|الاهرامات معجزة المصريين افتكر العرب إن العمالقه او سوريد بن سلهوق بنوها]]

تاريخ مصر الخرافى فترتين، قبل الطوفان و بعد الطوفان. بيحكى تاريخ مصر الخرافى إن مصر قبل الطوفان اتسمت على اسم '''مصرايم بن مراكيل بن داويل بن عرباق ابن ادم''' (مصر الاول) ، اللى استقر هو او ابنه ''' نقراوش بن مصرايم ''' فى مصر مع سبعين من نسل عرباق، و كلهم جبابره، و حفر فيها الترع و بنى فيها ابراج اتكتبت على أسوارها اسرار الحكمه، و قسم مصر على ولاده فإدى الغرب لنقراوس و الشرق لسوريد و إدى لابنه اللى اسمه برضه '''مصرايم''' (مصرايم بن نقراوش الجبار - مصر التانى) مدينه اسمها يربيان. و مات الاب مصرايم و هو عنده 180 سنه، فحنطوا جسمه و حطوه فى تابوت دهب و معاه كنوزه و تماثيل دهب و طلاسم لازمه لطرد الزواحف و كل اللى يحاول ينبش تربته.

اول ملك (خرافى) بنى مقياس للنيل كان اسمه '''خصليم'''، و حط عند المقياس تمثالين نحاس لنسرين ، دكر و نتايه. لما كان بيبدأ فيضان النيل الملك خصليم كان بيروح على هناك مع الكهنه اللى كانو بيقروا تعاويذ لغاية ما يصفر نسر. إذا صفر الدكر يبقى الفيضان سنتها حا يكون كويس و مية النيل حا تعلى، لكن لو صفر تمثال النتايه يبقى الفيضان و حش و حا يحصل قحط.

اللى بنى الاهرام، اللى بتتنسب فى خرافه تانيه لشداد بن رجع و العماليق، كان الملك '''سوريد بن سلهوق بن سرياق بن ترميل دون بن قدرشان بن هوصال ''' ، من ملوك قبل الطوفان اللى كانو ساكنين فى مدينة &quot; ال[[اشمونين]] &quot;، و بناها عشان ينفد بجلده من الطوفان اللى حلم بيه قبل ما يحصل بـ 300 سنه، او ، زى ما فى خرافه تانيه، اتنبأ بيه الحكيم فيلمون. و حط سوريد فى الاهرامات تاريخ الملوك و اللى مكتوب لمصر فى لوح القدر لغاية اخر الزمان ومعاها طلاسم و فلوس و جثث ملوك و كل العلوم المعروفه و صور الكواكب و عقاقير و سموم و حاجات كتيره تانيه. و سوريد بن سهلوق ده هو برضه اللى بنى البرابى و الاثار الموجوده فى قفط و إخميم. و امر بنقش أسرار العلوم و أسامى النجوم و خواص النباتات و طريقة عمل الطلاسم على الحيطان و العمدان.

وبيقول ابن تغرى، نقل عن الكتاب العرب و منهم [[المسعودى]]، إن هرميس، اللى بيسموه العبرانيين خنوخ و المسلمين النبى ادريس، هو اللى عرف من تحركات الكواكب إن فيه طوفان حا يحصل، فأمر ببنا الاهرامات و حط فيها الفلوس و كتب العلوم و كل الحاجات اللى خاف عليها تضيع.

=== ملوك مصر بعد الطوفان ===
[[ملف:Memphis - Museum - Large statue in back courtyard.JPG|left|thumb|200px| منف (ممفيس) بناها ولاد مصرايم بن بيسر فى تاريخ مصر الخرافى بعد الطوفان.]]
'''مصرايم بن بيسر بن حام بن نوح''' (مصر التالت) فى تاريخ مصر الخرافى كان اول ملوك مصر بعد الطوفان و اول واحد يبنى السفن، و اتجوز بنت الحكيم فليمون فخلف '''قبطيم'''. مصرايم مات بعد الطوفان بـ 700 سنه، و قبطيم بقى الملك و اتجوز و هو لسه عنده 90 سنه، فخلف قفطاريم و اشمون و أتريب و صا، و بنوا مدينة مافا ( منف )، و عرفوا الكنوز اللى كات متخبيه قبل الطوفان مخفيه فين من جدهم فيلمون، اللى علمه كمان قراية الكتابات اللى على حيطان البرابى و بنى مدينة رقوده على البحر المالح.

بعد قبطيم مسك '''قفطاريم''' الحكم لمدة 400 سنه، و بنى اهرامات دهشور و مدينة دندره. و فى عهده اكتشف الشيطان أغلب الأوثان اللى غرقها الطوفان و رجعها المعابد عشان يكيد للناس. بعد 400 سنه من حكم مصر اتوفى قفطاريم و اتدفن بين كنوزه قاعد على كرسى فى الجبل الغربى جنب مدينة إرم ذات العماد. و اتحمى قبره بصنمين نحاس كبار كل واحد فيهم ماسك سيف فى إيده اللى بتتحرك و تقطع أى حد يحاول دخول المقبره.

بعد قفطاريم حكم '''البودشير''' مصر. و ده كان بقى عالم فاضل متخصص فى الطلاسم و السحر و الكهانه، و كان يقدر يعمل عجايب، منها انه عمل شجره نحاس، الحيوان او الطير اللى يعدى قدامها يتسمر، فيتاخد و يتاكل. و اياميه بفضل الشجره دى شبع المصريين من أكل اللحمه.

هرميس عاش كمان فى عهد البودشير اللى بعته عشان يكتشف منابع النيل و يعمل شوية طلاسم هناك. و فجاة اختفى البودشير لإنه طلع سكن فى السحاب و بعدين ظهر و نادى العساكر و امرهم بتنصيب ابنه &quot; عديم &quot; ملك على مصر.

'''عديم''' كان ملك مفترى طاح فى مصر 140 سنه و مات و هو عنده 930 سنه. فجه بعده '''شداد'''، و ده غير شداد بن عاد، وبنى معبد أرمنت و أستئنس الكلاب السلوقيه من الديابه عشان يستخدمها فى الصيد. و حكم 90 سنه و مات و هو عنده 440 سنه وخلفه منقاوس.

'''منقاوس''' قسم خراج مصر على اربعه. ربع ليه و ربع للجيش و ربع لإستصلاح الاراضى و بنا القناطر و حفر الترع و ربع تحويشه للطوارئ. إيراد مصر اياميه اتعدى المليون دينار. و بعده حكم ابنه '''متاوس''' و كان اول واحد يعبد العجل فى مصر.

'''أشمون بن قبطيم''' حكم مصر و كان من اعظم ملوكها و حكمها 800 سنه و هو اللى بنى مدينة البهنسا. و فى عهده وقعت مصر فى إيد قوم رجع بس قدر يستردها منهم بعد ما قعدوا على قلبها 90 سنه. و بعده حكم مصر ابنه '''مناقيوس''' و هو اللى صنع الميزان. و بعده '''مرقوره''' و هو اللى إستأنس الوحوش و روض السباع و كان بيركبها، و بعد ما مات جه ابنه '''بلاطس''' و ده كان عيل صغير فأمه &quot; مرهبة &quot; هى اللى مشت البلد و كات ست عاقله وفضل الوضع ع الحال ده لغاية ما عمه '''أتريب''' مسك الحكم.

'''طوطيس''' فى تاريخ مصر الخرافى كان اول الفراعنه، و هو اللى حاول يراود ساره مرات ابراهيم عن نفسها و بعد ما تاب إدى سارة لبنته حوريه اللى بدورها أهدتها هاجر اللى اتجوزها ابراهيم و خلف منها اسماعيل جد العرب.

'''حورية''' حكمت مصر بعد أبوها طوطيس و فى عهدها بعت ملك سوريا العملاق جيش على مصر بقياة جيرون لكن فى الأغلب ( الخرافى ) إن العملاق &quot; الوليد بن دومع &quot; هو اللى غزا مصر.

== العمالقه فى مصر ==
[[ملف:GD-EG-Caire-Copte074.JPG|thumb|200px|قصر الشمع (حصن بابليون) افتكر العرب إن الريان ابن الوليد بناه.]]
[[ملف:Pyramids of Gerzah-2.jpg|thumb|200px|[[الوليد بن مصعب|ابن مصعب]] فلس فى حوران فراح مصر يسترزق فطغى و تكبر.]]
بغزو '''الوليد بن دومع''' لمصر ابتدا حكم العمالقه الخرافى. '''الريان ابن الوليد''' خلف الوليد بن دومع فى الحكم، و كان المصريين بيسموه نهراوس. و ده كان راجل طويل و وسيم و عالم فى الطلاسم و حاكم عادل و نزيه امن على ايد يعقوب لما راح مصر بس خبى إيمانه على الناس و هو اللى بنى قصر الشمع ( حصن بابليون )، و فى عهده بنى [[يوسف]] مدينة الفيوم، و اتسمت كده لإنه بناها فى &quot; الف يوم &quot;. بس الريان اخدته روح الشر و إنحلت أخلاقه فساب امور الحكم لراجل من رجالاته اسمه &quot; قطفير &quot; و هو المعروف بالعزيز. ولما مات الريان قعد يوسف مكانه.

بعد كده مسك '''داروم''' تالت الفراعنه و بعده '''دريموس'''، و ده كان فرعون بيعمل عجايب كان عنده فرن بيشوى من غير نار ( زى الميكرو ويف ) و سكينه منصوبه بتدبح البهايم من نفسها ( زى المدبح الأوتوماتيكى ). و بعده حكم ابنه '''ميلاطس''' اللى غرق فى النيل.

''' [[الوليد بن مصعب]] ''' اللى المصريين كانو بيسموه &quot; طلما بن قومس &quot; كان الفرعون الساتت. و ده كان فرعون [[موسى]]. اصله من مدينة بلخ او حوران، و كان فى الاصل بيشتغل عطار لكن اتراكمت عليه الديون فساب بلده و راح على مصر، و كان أعور و قصير و بيعرج وله دقن طولها سبع أشبار. قعد يحكم مصر 300 سنه او 400 سنه، و الناس بتموت حواليه و هو لسه عايش، فطغى و اتكبر و قال للمصريين أنا ربكم الاعلى. فغرق و مات هو و قومه و هو بيطارد موسى. فى عهد فرعون ده (تبع لبعض الاحصاءات العربيه) كان فيه فى مصر بتاع 240.000 سحار.

== انقراض الفراعنه الخرافى ==
بيقول تاريخ مصر الخرافى إن لما فرعون &quot; الوليد بن مصعب &quot; غرق مع اهله ، مصر مابقاش فيها غير العبيد و الخدامين و الستات اللى مااشتركوش فى مطاردة موسى . فبقت الستات تتجوز الخدامين و يعتقوا عبيدهم و يتجوزوهم. و بعدين اتفقت الستات على انهم ينصبوا واحده منهم اسمها &quot; ''' [[دلوكه]] ''' &quot; ملكه على مصر. و كات دلوكه ست عاقله و حكيمه بتاعة 160 سنه. بنت دلوكه سور من أسوان للعريش و حطت عليه مراقبين و أجراس نحاس بحيث لما يحصل هجوم على حدود مصر يدق المراقبين الأجراس فتوصل أخباره مصر بسرعه فيستعدوا. و بقايا السور ده لسه موجوده فى الصعيد و معروفه باسم &quot; حائط العجوز &quot;.

دلوكه جابت واحده سحاره اسمها &quot; تدورة &quot; بنت ليها برابى فى منف ليها أبواب فى جهاتها الاربعه. و رسمت جواها على حيطانها رجاله و بغال و حصنه و مراكب. فاذا حصل هجوم من الخارج و ما قدرتش دلوكة و جيشها عليه يدخلوا جوه البرابى و يقطعوا روس الصور و يخذقوا عنيهم فيحصل اللى بيعملوه للجيش المهاجم. بالطريقه دى ما حدش قدر يغلب مصر طول فترة حكم دلوكه.حكمت دلوكه 130 سنه و بعد ما ماتت ما حدش قدر يصلح الصور اللى فى البرابى.

بعد موت دلوكه نصب العساكر '''دركون بن نكوطس''' ملك على مصر ، و ده كان من أولاد أشراف القبط. بعد ما حكم مده طويله مات فمسك الحكم واحد اسمه''' مرنوش'''، اللى فى عهده غزا [[بختنصر]] مصر و خربها و نهبها و قتل رجالتها و سبى ستاتها و ما خلاش فيها طلاسم و لا برابى، و فضلت مصر اربعين سنه مخروبه و مفيهاش سكان. و بعد كده جت ناس و اختلطت الأمم فيها، مصريين على يونانيين على عملاقه. و فضل القبط يحكموا واحد ورا التانى لغاية ما جه '''المقوقس''' اللى فى عهده استولى العرب على مصر.

== مصر فى ال[[وجدان]] العربى ==
[[ملف:Harîrî Schefer - BNF Ar5847 f.51.jpg|thumb|left|200px|الرحاله [[ابن بطوطه]] زار مصر فى العصور الوسطانيه .]]
قدم مصر و طول تاريخها و استمراريته و تجدد ثقافتها و تفوقها الدايم على محيطها فى كل العصور ميزه مش موجوده فى بلد تانيه. و لغاية النهارده المعروف عن تاريخ مصر الحقيقى و ثقافتها نسبته صغيره جداً بالنسبه للى مش معروف. و بيقول المصرولوجى الكبير [[مارييت]] : &quot; مصر ما بتشرقش كام لحظه و بعدين بتختفى فى ليل طويل، زى ما حصل لبلاد كتيره، العكس هو الصحيح، من حظها العجيب انها بتواصل عملها من 70 قرن &quot;.

رحاله و حجاج عرب و غيرهم اتوقفوا فى مصر فى العصور الوسطانيه  و انبهروا باللى شافوه فيها و هما جايين من ثقافات بدائيه بسيطه ما قدرتش تستوعب ثقافة مصر و رقيها الحضارى . الاهرامات و الاثار المصريه كات بالنسبه لهم ألغاز مش مفهومه ، و التقدم العمرانى و الثقافى و الإقتصادى اللى شافوه فى مصر كان بره نطاق تفكيرهم. [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] (1304 - 1377 ) اللى زار مصر فى العصر المملوكى بيقول عن [[القاهره|القاهرة]] : &quot; و بعدين وصلت مدينة مصر، وهى ام البلاد، و قرار فرعون ذو الأوتاد ،ذات الأقاليم العريضه و البلاد الأريضه، اللى ملهاش نهايه من كترة مبانيها، المتناهيه بالحسن و النضاره &quot; و بيكمل : &quot; قهرت قاهرتها الأمم، و اتمكنت ملوكها من نواصى العرب و العجم &quot;. و اتكلم عن الاهرامات اللى شافها و قال عنها إنها &quot; من العجايب المذكوره على مر الدهر &quot; و بعدين حكى تاريخها الخرافى بإن &quot; ملك من ملوك مصر قبل الطوفان شاف رؤيا خوفته.... &quot; ، و حكى إن الخليفه المأمون كان عايز يهد الهرم لكن مشايخ مصر نصحوه ما يعملش كده لكن ما سمعش كلامهم و فتح جنب الهرم الشمالى بالنار و رش الخل، و بعد ما فتحوا حته لقوا فلوس لما وزنوها طلعت بالظبط بقيمة الفلوس اللى صرفوها على النقب. و عن إخميم بيقول &quot; وهى مدينه عظيمه، اصيلة البنيان، عجيبة الشأن، فيها البربى المعروف باسمها.و هو مبنى بالحجاره، جواه نقوش و كتابه للاوائل مش مفهومه فى العهد ده &quot;

[[ابن جبير]] (1145 - 1217) زار مصر قبل ابن بطوطه و برضه أظهر انبهاره و حيرته فى اللى كتبه و قال عن الاهرامات : &quot; .. الاهرام القديمه، معجزة البناء، غريبة المنظر &quot; و كمل : &quot; لو رام اهل الارض نقض بنائها حا يعجزوا &quot;، و عن تاريخها قال إن فيه ناس بيقولوا انها قبور لعاد و بنيه و فيه ناس بيقولوا حاجات تانيه، لكن &quot; بالجمله فلا يعلم شأنها الا الله عز وجل &quot;.و برضه راح إخميم و قال عن معبد فرعونى شافه هناك &quot; سبحان الموجد للعجائب &quot; و عن التماثيل و الرسومات اللى فيه &quot; يحار الوهم فيها، و يضل العقل فى الفكرة فى تطليعها و وضعها &quot;.

[[ملف:Jean-Francois Champollion 1828 29.jpg|left|thumb|180px|[[شامبوليون]] فتح بوابة تاريخ مصر الحقيقى]]
مصر بالنسبه للعرب كات حاجه ضخمه مليانه ألغاز و بتسودها ثقافة متطوره مش قادرين يفهموها و لا يستوعبوها. فى التراث العربى الدينى مصر متميزه و ليها مكانه كبيره جداً لإن اسمها اتذكر كذا مره فى الكتب المقدسه و فى الأحاديث النبويه و غيرها. زى حديث &quot; '''إذا فتح الله عليكم مصر فاتخذوا فيها جنداً كثيف فذلك الجند خير أجناد الارض''' &quot; و حديث بيقول : &quot; '''استوصوا بأهل مصر خير لهم نسب و صهر''' &quot;. و قول عمرو بن العاص : &quot; '''ولاية مصر جامعة تعدل الخلافة''' &quot;. و قول عبد الله بن عمرو بن العاص : &quot; '''اهل مصر أكرم الأعاجم كلها، و افضلهم عنصر و أقربهم رحم بالعرب، و بقريش خاصة''' &quot;. وقول ابن يونس : &quot; '''من كان عايز أن بيبص الى شبه الجنة فلينظر الى مصر إذا أزهرت''' &quot;. و قول ابى بصرة الغفارى : &quot;''' سلطان مصر سلطان الارض كلها''' &quot;. و عشرات الاقوال اللى إتقالت على مصر، و اللى بتعكس مدى ضخامة حجم مصر فى ذهن العربى. لكن بسبب فقدان المعلومات بطريقه غامضه بعد دخول المسيحيه مصر ( اللى فرض انتشارها فى مصر استعمال الحروف اليونانيه ) &lt;ref&gt;اليونانيه كات لغة مصر الرسميه من أيام [[البطالمه|البطالمة]] و تحت الحكم الرومانى و فى بداية الحكم العربى. رجال الدين المسيحى (الجديد) لقوا ان ترجمة الكتب المقدسه و التعاليم الكنسية للغه المصريه و كتابتها بالحروف اليونانيه يسهل ايجاد قراء لها. - (حسين فوزى، 155-156)&lt;/ref&gt; تاريخ مصر الفرعونى الطويل اقتصر على فرعون موسى و فرعون يوسف على شوية خرافات مرتبطه بالسحر و الطلاسم. بيقول حسين فوزى إن تاريخ مصر القديم : &quot; فص ملح داب بين إيدين المسلمين و الأقباط &quot;. و فضل الوضع على الحال ده لغاية ما الاوروبى [[شامبوليون]] قدر يفك الهيروغليفى و يفتح بوابة تاريخ مصر الفرعونيه و ظهر تاريخ مصر الحقيقى اللى بهر الدنيا كلها اللى اصل كات مبهوره بمصر فى كل العصور. مفيش بلد اتكتب عن تاريخها و اتملت متاحف الدنيا بتحفها زى مصر.

== فهرست وملحوظات ==
{{مصادر|30em}}

== المراجع ==

* [[ابن اياس|ابن إياس]] : بدائع الزهور فى وقائع الدهور، تحقيق محمد مصطفى - جمعية المستشرقين الألمانية، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 1982.
* [[ابن بطوطه|ابن بطوطة]] : تحفة النظار فى غرائب الأمصار وعجائب الأسفار، دار الكتب العلمية، بيروت 1992.
* [[ابن تغرى]]: النجوم الزاهرة فى ملوك مصر و القاهرة، دار الكتب و الوثائق القومية، مركز تحقيق التراث، القاهرة 2005
* [[ابن جبير]] : رسالة اعتبار الناسك فى ذكر الاثار الكريمة و الناسك، دار ومطبعة الهلال، بيروت 1986
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[المقريزى]] : السلوك لمعرفة دول الملوك، دار الكتب, القاهرة 1996.
* سلامه موسى، تربية سلامه موسى، دار الجيل، القاهرة 1947
* سلامه موسى، مصر اصل الحضارة، المستقبل القاهرة - مؤسسة المعارف بيروت 1947
* Hammer, J. Von, Histoire de L´empire Ottoman, Trad. de L´allemand, Paris 1843

[[تصنيف:تاريخ مصر]]</text>
      <sha1>adcusvddgd7pnf267bdg43xvw72nrsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راسماليه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5321</id>
    <revision>
      <id>13024707</id>
      <parentid>13006607</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36770" sha1="3gfewsu10784e6sxqxj9ctxm885kgpo" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}

'''الراسماليه''' و هو النظام الاقتصادى اللى بيعتمد على [[اقتصاد السوق الحر]] ,و دور القطاع الخاص و هو اللذى يقوم عليه النظام الرأسمالى ويكون دور الدوله محدود فى النظام الرأسمالى ، مفهوم الدوله الحارسة . بعض افكار الراس مالية من افكار المفكر الليبرالى [[ادم سميث]]'''الراسماليه''' نظام اقتصادى قائم على الملكية الخاصة لوسايل الإنتاج واستخدامها لتحقيق [[مكسب|الربح]] .&lt;ref name=&quot;Rosser2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rosser|الأول=Mariana V.|عنوان=Comparative Economics in a Transforming World Economy|ناشر=MIT Press|سنة=2003|صفحة=7|اقتباس=In capitalist economies, land and produced means of production (the capital stock) are owned by private individuals or groups of private individuals organized as firms.|مؤلف2=Rosser|الأول2=J Barkley|isbn=978-0-262-18234-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sternberg2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Defining Capitalism|صحيفة=Economic Affairs|مؤلف=Sternberg|الأول=Elaine|سنة=2015|المجلد=35|العدد=3|صفحات=380–396|s2cid=219373247|دوي=10.1111/ecaf.12141}}&lt;/ref&gt; النظام الاجتماعى و الاقتصادى  ده  اتطور تاريخى على مراحل متعددة، ويتسم بعدد من العناصر الأساسية: الملكية الخاصة ، ودافع الربح ، وتراكم رأس المال ، و الأسواق التنافسية ، و تحويل السلع لسلع، والعمل بأجر ، والتركيز على الابتكار والنمو الاقتصادى.&lt;ref name=&quot;Heilbroner2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heilbroner|الأول=Robert L.|عنوان=The New Palgrave Dictionary of Economics|ناشر=Palgrave Macmillan|سنة=2018|طبعة=3rd|مكان=London|صفحات=1378–1389|الفصل=Capitalism|مسار-الفصل=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1057/978-1-349-95189-5_154|دوي=10.1057/978-1-349-95189-5_154|isbn=978-1-349-95189-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gregory2013&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gregory|الأول=Paul|عنوان=The Global Economy and its Economic Systems|ناشر=South-Western College Publishing|سنة=2013|صفحة=41|اقتباس=Capitalism is characterized by private ownership of the factors of production. Decision making is decentralized and rests with the owners of the factors of production. Their decision making is coordinated by the market, which provides the necessary information. Material incentives are used to motivate participants.|مؤلف2=Stuart|الأول2=Robert|isbn=978-1-285-05535-0}}&lt;/ref&gt; و تشهد الاقتصادات الراسماليه دورات اقتصادية من التوسع الاقتصادى  بعدها فترات ركود .&lt;ref name=&quot;Hodrick1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Postwar US business cycles: An empirical investigation|صحيفة=Journal of Money, Credit and Banking|مسار=http://www.kellogg.northwestern.edu/research/math/papers/451.pdf|مؤلف=Hodrick|الأول=R.|سنة=1997|المجلد=29|العدد=1|صفحات=1–16|مؤلف2=Prescott|جايستور=2953682|الأول2=E.|s2cid=154995815|دوي=10.2307/2953682}}&lt;/ref&gt;

الاقتصاديين و المؤرخين و علما الاقتصاد السياسى و علما الاجتماع اتبنو وجهات نظر مختلفة فى تحليلاتهم للراسماليه، و أقروا بأشكالها المتنوعة فى الواقع العملى. [[سوق حر|الأشكال دى بتشمل راسماليه السوق الحرة]] ''[[اقتصاد عدم التدخل|،]]'' وراسماليه الدولة ، وراسماليه الرفاه . وتتميز أشكال الراسماليه المختلفة بدرجات متفاوتة من [[سوق حر|حرية الأسواق]] ، والملكية العامة ، &lt;ref name=&quot;gregorystuart&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gregory|الأول=Paul|عنوان=The Global Economy and its Economic Systems|ناشر=South-Western College Publishing|سنة=2013|صفحة=107|اقتباس=Real-world capitalist systems are mixed, some having higher shares of public ownership than others. The mix changes when privatization or nationalization occurs. Privatization is when property that had been state-owned is transferred to private owners. [[Nationalization]] occurs when privately owned property becomes publicly owned.|مؤلف2=Stuart|الأول2=Robert|isbn=978-1-285-05535-0}}&lt;/ref&gt; والعوائق اللى تحول دون المنافسة الحرة، والسياسات الاجتماعية اللى ترعاها الدولة. وتختلف درجة المنافسة فى الأسواق ، ودور التدخل والتنظيم ، و نطاق ملكية الدولة، باختلاف نماذج الراسماليه.&lt;ref name=&quot;Modern Economics 1986, p. 54&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Macmillan Dictionary of Modern Economics|سنة=1986|طبعة=3|صفحة=54}}&lt;/ref&gt;  وبيعتبرمدى حرية الأسواق المختلفة والقواعد اللى  بتتحدد الملكية الخاصة مسائل سياسية. و معظم الاقتصادات الراسماليه القائمة [[اقتصاد مختلط|اقتصادات مختلطة]] تجمع بين عناصر الأسواق الحرة وتدخل الدولة، و فى بعض الحالات التخطيط الاقتصادى .&lt;ref name=&quot;Bronk2000&quot; /&gt; الراسماليه بشكلها الحديث نشأت من الزراعة فى انجلترا، و الممارسات التجارية فى الدول الاوروبية بين القرنين  الستاشر و التمنتاشر. رسّخت [[الثوره الصناعيه|الثورة الصناعية]] فى القرن التمنتاشر الراسماليه كنمط إنتاج مهيمن، يتميز بالعمل فى المصانع وتقسيم العمل المعقد. وب[[عولمه|العولمة]] ، انتشرت الراسماليه فى كل اماكن العالم فى القرنين التسعتاشر  والعشرين،بالخصوص قبل [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] و بعد انتهاء [[حرب بارده|الحرب الباردة]] . خلال القرن التسعتاشر، كانت الراسماليه غير خاضعة لتنظيم الدولة لحد كبير، لكن بقت اكتر تنظيم فى فترة ما بعد [[الحرب العالميه التانيه]] بالنظرية الكينزية ، تلاها رجوع  راسماليه أقل تنظيم معروفه [[نيوليبراليه|بالليبرالية الجديدة]] ، بدايه من تمانينات القرن العشرين.

== أصل الكلمة ==

=== ميركانتايل ===
[[ملف:Microcosm_of_London_Plate_049_-_Lloyd's_Subscription_Room_edited.jpg|تصغير|اوضه الاشتراكات فى لويدز لندن فى أوائل القرن التسعتاشر]]

المذهب التجارى شكلٌ قومى من أشكال الراسماليه المبكرة، ظهر فى أواخر القرن الستاشر بالتقريب . يتميز ده المذهب بتداخل المصالح التجارية الوطنية مع مصالح الدولة والنزعة الإمبريالية. وبسبب ده، بتستعمل أجهزة الدولة لخدمة المصالح التجارية الوطنية فى الخارج. ومن الأمثلة على ذلك [[استعمار الاوروبيين الامريكتين|المستعمرون اللى كانو يعيشو فى امريكا،]] اللى ماتسمحش لهم بالتجارة أو شراء البضائع إلا من بلادهم الأصلية ( زى المملكة المتحدة وفرنسا والبرتغال). و انبثق المذهب التجارى من الاعتقاد بأن ثروة الأمة تزيد بتحقيق فائض تجارى مع الدول التانيه، و هو ما يتوافق مع مرحلة من مراحل التطور الرأسمالى بتتسمما ساعات بالتراكم البدائى لرأس المال .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mercantilism|مسار=https://www.britannica.com/money/mercantilism|صحيفة=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;

=== اجتماعى ===

اقتصاد السوق الاجتماعى نظام رأسمالى قائم على السوق الحرة أو السوق المختلطة، وبيتصنف ساعات على أنه اقتصاد سوق منسق ، حيث يُقتصر تدخل الحكومة فى تحديد الأسعار على الحد الأدنى، لكن الدولة تقدم خدمات مهمه فى مجالات زى الضمان الاجتماعى والرعاية الصحية و إعانات البطالة والاعتراف بحقوق العمال باتفاقيات المفاوضة الجماعية الوطنية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Social Market Economy as an Economic and Social order|صحيفة=[[Taylor &amp; Francis]]|مسار=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00346767800000020|مؤلف=Müller-Armack|الأول=Alfred|تاريخ=28 July 2006|url-access=subscription|دوي=10.1080/00346767800000020}}&lt;/ref&gt;

النموذج ده يبرز فى دول  اوروبا الغربية والشمالية، كمان فى اليابان، و إن كان ذلك بتكوينات مختلفة قليل.&lt;ref name=&quot;hec&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Humanistic economics, a new paradigm for the 21st century|مسار=http://www.paecon.net/PAEReview/issue96/Komlos96.pdf|ناشر=Real-world economics review (Issue 96)|تاريخ=2021|صفحة=184-202}}&lt;/ref&gt; و الغالبية العظمى من المؤسسات مملوكة للقطاع الخاص فى ده النموذج الاقتصادى. وبتمثل راسماليه الراين النموذج المعاصر للراسماليه، هيا تكيف لنموذج السوق الاجتماعى السائد فى  اوروبا الغربية القارية اليوم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rhenish Capitalism|مسار=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100418483|صحيفة=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;

=== حكومى ===

الراسماليه الحكومية هيا اقتصاد سوق تهيمن عليه مؤسسات مملوكة للدولة، حيث تُنظَّم دى المؤسسات كشركات تجارية ربحية. و شاع استخدام المصطلح ده  خلال أجزاء من القرنين العشرين والحادى والعشرين،بالخصوص فى بعض دول الكتلة الشرقية السابقة زى [[يوجوسلاڤيا]] . و حسب   لألدو موساشيو، الأستاذ فى كلية هارفارد للأعمال، الراسماليه الحكومية نظام تمارس فيه الحكومات نفوذًا واسع على الاقتصاد إما بالملكية المباشرة أو الدعم الحكومى. وترتبط الراسماليه الحكومية المعاصرة بنموذج شرق آسيا للراسماليه ، ومفهوم &quot;التدخل الحكومي&quot; (dirigisme) ، واقتصاد النرويج.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Musacchio
| first = Aldo
| url = http://www.economist.com/debate/days/view/802
| title = Economist Debates: State capitalism: Statements
| work = The Economist
| accessdate = 20 June 2012
| archivedate = 16 July 2012
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120716050641/http://economist.com/debate/days/view/802
}}&lt;/ref&gt; فى المقابل، قاموس ميريام-ويبستر يُاتعرف الراسماليه الحكومية بأنها &quot;نظام اقتصادى تعتبرل فيه الراسماليه الخاصة بدرجات متفاوتة من الملكية والسيطرة الحكومية&quot;.

فلاديمير لينين فى كتاباته وصف اقتصاد روسيا السوفيتية بأنه راسماليه الدولة، معتقداً أن راسماليه الدولة هيا خطوة مبكرة نحو تطوير [[اشتراكيه|الاشتراكية]] .&lt;ref&gt;V. I. Lenin. [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1921/apr/21.htm The Tax in Kind] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150907043921/https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1921/apr/21.htm|date=7 September 2015}}. ''Lenin's Collected Works'', 1st English ed., Progress Publishers, Moscow, 1965, vol. 32, pp. 329–365.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;V. I. Lenin. [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/nov/14b.htm To the Russian Colony in North America] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150618071802/https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/nov/14b.htm|date=18 June 2015}}. ''Lenin Collected Works'', Progress Publishers, 1971, Moscow, vol. 42, pp. 425c–427a.&lt;/ref&gt;

بعض الاقتصاديين و الأكاديميين اليساريين، بمن فيهم [[ريتشارد وولف (اقتصادى)|ريتشارد د. وولف]] و بعض الفلاسفة الماركسيين زى [[رايا دونايڤسكايا|رايا دوناييفسكايا]] [[سى. جيمس|وسى إل آر جيمس]] ،  شايفين أن اقتصادات الاتحاد السوفيتى السابق والكتلة الشرقية مثّلت شكل من أشكال راسماليه الدولة، لأن تنظيمها الداخلى ضمن المؤسسات ونظام العمل المأجور فيها ظلا على حالهما.&lt;ref&gt;[http://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf &quot;State capitalism&quot; in the Soviet Union] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190728140836/https://www.hetsa.org.au/pdf/34-A-08.pdf|date=28 July 2019}}, M. C. Howard and J. E. King&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ريتشارد وولف (اقتصادى)|Richard D. Wolff]] (27 June 2015). [http://www.truth-out.org/news/item/31567-socialism-means-abolishing-the-distinction-between-bosses-and-employees Socialism Means Abolishing the Distinction Between Bosses and Employees] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180311070639/http://www.truth-out.org/news/item/31567-socialism-means-abolishing-the-distinction-between-bosses-and-employees|date=11 March 2018}}. ''[[Truthout]].'' Retrieved 9 July 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Union of Soviet Socialist Republics is a Capitalist Society|مسار=https://www.marxists.org/archive/dunayevskaya/works/1941/ussr-capitalist.htm|صحيفة=[[Marxists Internet Archive]]|تاريخ=1941|مؤلف=Dunayevskaya|الأول=Raya|وصلة مؤلف=Raya Dunayevskaya|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191207212742/https://www.marxists.org/archive/dunayevskaya/works/1941/ussr-capitalist.htm|تاريخ-الأرشيف=7 December 2019}}&lt;/ref&gt;

اقتصاديين المدرسة النمساوية ما بيستخدموش المصطلح  ده لوصف ملكية الدولة لوسايل الإنتاج. جادل الاقتصادى [[لودفيج فون ميزس]] بأن تسمية راسماليه الدولة ما هيا إلا تسمية جديدة للتسميات القديمة لاشتراكية الدولة والاقتصاد المخطط، ولا تختلف عنها إلا فى جوانب غير جوهرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Von Mises|الأول=Ludwig|مسار=https://archive.org/details/socialismeconomi00vonm|عنوان=Socialism: An Economic and Sociological Analysis|ناشر=Liberty Classics|سنة=1979|مكان=Indianapolis|اقتباس=The socialist movement takes great pains to circulate frequently new labels for its ideally constructed state. Each worn-out label is replaced by another which raises hopes of an ultimate solution of the insoluble basic problem of Socialism—until it becomes obvious that nothing has been changed but the name. The most recent slogan is 'State Capitalism.' It is not commonly realized that this covers nothing more than what used to be called Planned Economy and State Socialism, and that State Capitalism, Planned Economy, and State Socialism diverge only in non-essentials from the &quot;classic&quot; ideal of egalitarian Socialism.|وصلة مؤلف=Ludwig Von Mises|تاريخ-الوصول=31 May 2007|url-access=registration|isbn=978-0-913966-63-1}}&lt;/ref&gt;

=== سياسى ===

الراسماليه السياسية، أو الراسماليه ذات التوجه السياسي، مصطلح صاغه [[ماكس ڤيبير|ماكس فيبر]] فى كتابه ''&quot;الاقتصاد والمجتمع&quot;'' سنة 1921 لوصف تحقيق الربح النقدى عبر وسايل غير سوقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vahabi|الأول=Mehrdad|مسار=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-17674-6|عنوان=Destructive Coordination, Anfal and Islamic Political Capitalism|تاريخ=2023|ناشر=SpringerLink|صفحة=XV|لغة=en|الفصل=Prologue|دوي=10.1007/978-3-031-17674-6|isbn=978-3-031-17673-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Political capitalism: The interaction between income inequality, economic freedom and democracy|صحيفة=European Journal of Political Economy|مسار=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0176268016302282|مؤلف=Krieger|الأول=Tim|تاريخ=2016-12-01|المجلد=45|صفحات=115–132|url-access=subscription|مؤلف2=Meierrieks|issn=0176-2680|hdl-access=free|الأول2=Daniel|hdl=10419/125138|دوي=10.1016/j.ejpoleco.2016.10.005}}&lt;/ref&gt; و سنة 2015، وصف [[راندال هولكومب|راندال ج. هولكومب]] الراسماليه السياسية بأنها نظام اقتصادى تتلاشى فيه الحدود الفاصلة بين الدول و الأسواق. '''&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Political Capitalism as a Distinct Economic System|مسار=https://www.masterresource.org/political-capitalism/political-capitalism/|تاريخ-الوصول=2025-04-21|صحيفة=Master Resource|تاريخ=2015-03-20|مؤلف=Holcombe|الأول=Randall|لغة=en}}&lt;/ref&gt;''' &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Holcombe|الأول=Randall G.|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/political-capitalism/668D714DEEA375AF686E479535E1876A|عنوان=Political Capitalism: How Economic and Political Power Is Made and Maintained|تاريخ=2018|ناشر=Cambridge University Press|سلسلة=Cambridge Studies in Economics, Choice, and Society|مكان=Cambridge|دوي=10.1017/9781108637251|isbn=978-1-108-47177-0}}&lt;/ref&gt;

=== رفاه ===

راسماليه الرفاه هيا راسماليه تتضمن سياسات الرعاية الاجتماعية. ترتبط راسماليه الرفاه اليوم فى أغلب الأحيان بنماذج الراسماليه الموجودة فى وسط و شمال اوروبا، زى النموذج النوردى ، [[اقتصاد السوق الاشتراكى|واقتصاد السوق الاجتماعى]] ، وراسماليه الراين. فى بعض الحالات، توجد راسماليه الرفاه ضمن اقتصاد مختلط، لكن دول الرفاه ممكن توجد، بل و توجد بالفعل، بشكل مستقل عن السياسات الشائعة فى الاقتصادات المختلطة، زى تدخل الدولة والتنظيم المكثف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Esping-Andersen|الأول=Gøsta|عنوان=[[The Three Worlds of Welfare Capitalism]]|ناشر=[[Princeton University Press]]|سنة=1990|isbn=978-0-691-02857-6}}&lt;/ref&gt;

الاقتصاد المختلط هو اقتصاد رأسمالى قائم على السوق بشكل كبير، بيتكون من ملكية خاصة وعامة لوسايل الإنتاج، وتدخل اقتصادى بسياسات اقتصادية كلية تهدف لتصحيح إخفاقات السوق ، وخفض البطالة، والحفاظ على انخفاض التضخم. وتختلف درجة التدخل فى الأسواق بين الدول. كما  شافت بعض الاقتصادات المختلطة، زى فرنسا فى ظل نظام التوجيه الحكومي، درجة من التخطيط الاقتصادى غير المباشر على اقتصاد قائم فى معظمه على الراسماليه.

== نقد ==
[[ملف:Anti-capitalism_color_Restored.jpg|تصغير|بوستر عمال الصناعة فى العالم بعنوان &quot; هرم النظام الرأسمالى &quot; (1911)]]

الانتقادات الموجهة للراسماليه تتنوع من منظورات سياسية وفلسفية مختلفة، بتشمل وجهات النظر [[اناركيه|الفوضوية]] [[اشتراكيه|والاشتراكية]] والدينية [[قوميه|والقومية]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tormey|الأول=Simon|عنوان=Anticapitalism|ناشر=One World Publications|سنة=2004|صفحة=10|isbn=978-1-78074-250-2}}&lt;/ref&gt; ومن المعارضين ليها أو الراغبين فى تعديلها، بيشوف البعض ضرورة القضاء عليها [[ثوره|بالثورة،]] فى الوقت نفسه بيشوف تانيين ضرورة تغييرها  بالتدريج عبر التعديلات السياسية.&lt;ref name=&quot;The Cambridge History of Communism p.&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Cambridge History of Communism|تاريخ=21 September 2017|ناشر=Cambridge University Press|محرر=Pons|محرر-الأول=Silvio|صفحات=49–73|دوي=10.1017/9781316137024|محرر2=Smith|محرر2-الأول=Stephen A.|isbn=978-1-316-13702-4}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Poster_from_National_Child_Labor_Committee_collection,_c._1913.jpg|left|تصغير|رسم كاريكاتورى مستوحى من أسطورة سيزيف للتنديد بعمالة الأطفال فى النظام الرأسمالي،  حوالى سنة  1913]]

الانتقادات الموجهة للراسماليه تقال أنها تستغل العمالة بطبيعتها، &lt;ref name=&quot;stanfordexploitation&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Exploitation|مسار=https://plato.stanford.edu/entries/exploitation/|تاريخ-الوصول=26 December 2020|صحيفة=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|تاريخ=20 December 2001|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201127091753/https://plato.stanford.edu/entries/exploitation/|تاريخ-الأرشيف=27 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Monthly Review&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Capitalism, Global Poverty, and the Case for Democratic Socialism|مسار=https://monthlyreview.org/2023/07/01/capitalism-global-poverty-and-the-case-for-democratic-socialism/|تاريخ-الوصول=2025-07-22|صحيفة=[[Monthly Review]]|تاريخ=2023-07-01|مؤلف=Hickel|الأول=Jason|لغة=en-US|مؤلف2=Sullivan|الأول2=Dylan|اقتباس=Capital accumulation requires cheap labor, however, and these concessions would have brought capitalism in the core to its knees were it not for the fact that capitalists were able to obtain cheap labor instead in the periphery, through colonial and neocolonial forms of appropriation, which continue to this day.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mattei|الأول=Clara|مسار=https://www.google.com/books/edition/Escape_from_Capitalism/3JNkEQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Clara%20mattei&amp;pg=PA13&amp;printsec=|عنوان=Escape from Capitalism: An Intervention|تاريخ=2026|ناشر=[[Simon &amp; Schuster]]|مكان=|صفحات=13-16|وصلة مؤلف=Clara Mattei|تاريخ-الوصول=|isbn=978-1668085141}}&lt;/ref&gt; وتُشعر بالاغتراب،  و مش مستدامة، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Degrowth as a Concept and Practice: Introduction|مسار=https://commonslibrary.org/degrowth-as-a-concept-and-practice-introduction/|تاريخ-الوصول=24 February 2024|صحيفة=The Commons Social Change Library|تاريخ=31 January 2024|مؤلف=Nelson|الأول=Anitra|لغة=en-AU}}&lt;/ref&gt; و مش فعالة اقتصادى &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Shutt|الأول=Harry|مسار=https://books.google.com/books?id=BlEpAQAAMAAJ|عنوان=Beyond the Profits System: Possibilities for a post-capitalist era|تاريخ=March 2010|ناشر=Zed Books|isbn=978-1-84813-417-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isrwaste&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Conquest of Garbage|مسار=http://www.isreview.org/issues/53/garbage.shtml|ناشر=International Socialist Review (1997)|تاريخ-الوصول=13 March 2008|صحيفة=isreview.org|مؤلف=Rogers|الأول=Heather|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210510142346/http://www.isreview.org/issues/53/garbage.shtml|تاريخ-الأرشيف=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142346/http://www.isreview.org/issues/53/garbage.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;part6&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Monopoly, Imperfect Competition, and Oligopoly|مسار=http://www.chass.utoronto.ca/~reak/eco100/100_6.htm|تاريخ-الوصول=11 March 2008|مؤلف=Rea|الأول=K.J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100612201706/http://www.chass.utoronto.ca/~reak/eco100/100_6.htm|تاريخ-الأرشيف=12 June 2010}}&lt;/ref&gt; و أنها تخلق تفاوتاً اقتصادى هائل، &lt;ref name=&quot;King 2021&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Why the next stage of capitalism is coming|مسار=https://www.bbc.com/future/article/20210525-why-the-next-stage-of-capitalism-is-coming|تاريخ-الوصول=21 October 2021|صحيفة=BBC Future|تاريخ=25 May 2021|مؤلف=King|الأول=Matthew Wilburn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ghodsee|الأول=Kristen|عنوان=Taking Stock of Shock: Social Consequences of the 1989 Revolutions|تاريخ=2021|ناشر=[[Oxford University Press]]|صفحة=192|اقتباس=Without an accompanying welfare state in which social programs funded by a progressive income tax redistribute from the rich to the poor, capitalism can be a deeply unfair system where a small, well-connected elite captures a majority of the wealth and power, and not necessarily through meritocratic processes.|وصلة مؤلف=Kristen Ghodsee|مؤلف2=Orenstein|الأول2=Mitchell A.|دوي=10.1093/oso/9780197549230.001.0001|isbn=978-0-19-754924-7}}&lt;/ref&gt; وتُحوّل البشر لسلع، &lt;ref name=&quot;Renegade Inc 2019&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Commodification of Everything|مسار=http://renegadeinc.com/the-commodification-of-everything/|تاريخ-الوصول=21 October 2021|صحيفة=Renegade Inc|تاريخ=25 August 2019|مؤلف=Daniel Margrain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211021224916/https://renegadeinc.com/the-commodification-of-everything/|تاريخ-الأرشيف=21 October 2021}}&lt;/ref&gt; وتُلحق الضرر بالبيئة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hickel|الأول=Jason|عنوان=Less is More: How Degrowth Will Save the World|ناشر=Windmill Books|سنة=2021|صفحات=39–40|اقتباس=It was only with the rise of capitalism over the past few hundred years, and the breathtaking acceleration of industrialization from the 1950s, that on a planetary scale things began to tip out of balance.|وصلة مؤلف=Jason Hickel|isbn=978-1-78609-121-5}}&lt;/ref&gt; هيا غير ديمقراطية &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Capitalism and extreme poverty: A global analysis of real wages, human height, and mortality since the long 16th century|صحيفة=[[World Development (journal)|World Development]]|مسار=|مؤلف=Sullivan|الأول=Dylan|تاريخ=2023|المجلد=161|العدد=|اقتباس=Capitalism is a highly productive system, but it is also undemocratic: decisions about what to produce and how to use surplus are determined by the few who own and control the means of production. For capital, the purpose of production is not primarily to meet human needs, as we might expect in a more democratic system, but rather to extract and accumulate profit.|مؤلف2=Hickel|الأول2=Jason|وصلة مؤلف2=Jason Hickel|بيب_كود=2023WoDev.16106026S|دوي=10.1016/j.worlddev.2022.106026|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Merkel pp. 109–128&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is capitalism compatible with democracy?|صحيفة=Zeitschrift für Vergleichende Politikwissenschaft|مؤلف=Merkel|الأول=Wolfgang|تاريخ=26 July 2014|ناشر=Springer Science and Business Media LLC|المجلد=8|العدد=2|صفحات=109–128|issn=1865-2646|hdl-access=free|hdl=10419/270951|s2cid=150776013|دوي=10.1007/s12286-014-0199-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Slobodian|الأول=Quinn|مسار=https://books.google.com/books?id=tIlrEAAAQBAJ&amp;pg=PT10|عنوان=Crack-Up Capitalism: Market Radicals and the Dream of a World Without Democracy|تاريخ=2023|ناشر=[[Henry Holt and Company|Metropolitan Books]]|مكان=|صفحة=10|وصلة مؤلف=Quinn Slobodian|isbn=978-1-250-75389-2}}&lt;/ref&gt; و مش قادرة على توفير فرص عمل كاملة ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rank|الأول=Mark Robert|مسار=https://books.google.com/books?id=hGewEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=The Poverty Paradox: Understanding Economic Hardship Amid American Prosperity|تاريخ=2023|ناشر=[[Oxford University Press]]|مكان=|صفحات=4, 121|اقتباس=The tendency of our free market economy has been to produce a growing number of jobs that will no longer support a family. In addition, the basic nature of capitalism ensures that unemployment exists at modest levels. Both of these directly result in a shortage of economic opportunities in American society.|وصلة مؤلف=Mark Robert Rank|isbn=978-0190212636}}&lt;/ref&gt; وتُرسّخ عدم المساواة والتخلف بين الدول، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Neo-Marxian' Theories of Capitalism and Underdevelopment: Towards a Critique|صحيفة=Social Scientist|مؤلف=Patnaik|الأول=Utsa|تاريخ=1982|المجلد=10|العدد=11|صفحات=3–32|جايستور=3516858|issn=0970-0293|دوي=10.2307/3516858}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Marxian Theory of Underdevelopment: A Review Article|صحيفة=The Journal of Developing Areas|مسار=https://www.jstor.org/stable/4190085|مؤلف=Warke|الأول=Thomas W.|تاريخ=1973|المجلد=7|العدد=4|صفحات=699–710|issn=0022-037X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Longue Durée of the Marxist Theory of Dependency and the Twenty-First Century|صحيفة=Latin American Perspectives|مسار=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0094582X211052029|مؤلف=Martins|الأول=Carlos Eduardo|تاريخ=January 2022|لغة=en|المجلد=49|العدد=1|صفحات=18–35|url-access=subscription|issn=0094-582X|دوي=10.1177/0094582X211052029}}&lt;/ref&gt; وتؤدى لتآكل حقوق الإنسان &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Globalization, Power, and Survival: an Anthropological Perspective|صحيفة=Anthropological Quarterly|مسار=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00125880/file/M_Abeles_2006_AQ.pdf|مؤلف=Abeles|الأول=Marc|تاريخ=2006|المجلد=79|العدد=3|صفحات=484–486|مسار-الأرشيف=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00125880/file/M_Abeles_2006_AQ.pdf|تاريخ-الأرشيف=9 October 2022|s2cid=144220354|دوي=10.1353/anq.2006.0030|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بسبب تحفيزها للتوسع الإمبريالى والحرب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Indonesia's original sin: mass killings and capitalist expansion, 1965–66|صحيفة=[[Inter-Asia Cultural Studies]]|مؤلف=Farid|الأول=Hilmar|تاريخ=2005|المجلد=6|العدد=1|صفحات=3–16|s2cid=145130614|دوي=10.1080/1462394042000326879}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bevins|الأول=Vincent|عنوان=[[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]]|تاريخ=2020|ناشر=[[PublicAffairs]]|صفحات=240–241|اقتباس=Maybe, the countries of the developing world would have been able to come together and insist on changing the rules of global capitalism. Perhaps many of these countries would not be capitalist at all.|وصلة مؤلف=Vincent Bevins|isbn=978-1-5417-4240-6}}&lt;/ref&gt;

فيه نقاد تانين شايفين إن أشكال عدم المساواة مش جايه من التركيبة المحايدة أخلاقى للنظام الاقتصادى المعروف بالراسماليه، لكن من أخلاقيات اللى بيصمموه وينفذوه. زى ، فيه  ناس شايفين إن أخلاقيات ميلتون فريدمان المبنية على &quot;تعظيم قيمة المساهمين&quot; بتخلق نوع ضار من الراسماليه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stout|الأول=Lynn|عنوان=The Shareholder Value Myth|ناشر=Berrett-Koehler Publishers, Inc.|سنة=2012|مكان=San Francisco, CA|صفحات=15–23|وصلة مؤلف=Lynn Stout|isbn=978-1-60509-813-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gelles|الأول=David|عنوان=The Man Who Broke Capitalism|ناشر=Simon &amp; Schuster|سنة=2022|مكان=New York|صفحات=1–13|وصلة مؤلف=David Gelles|isbn=978-1-9821-7644-0}}&lt;/ref&gt;  أخلاقيات [[ميلارد فاولر|ميلارد فولر]] أو جون بوغل القائمة على &quot;الكفاية&quot;  تُنشئ شكل مستدام.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fuller|الأول=Millard|عنوان=The Theology of the Hammer|ناشر=Smyth &amp; Helwys Publishing|سنة=1994|مكان=Macon, GA|صفحات=31–39|وصلة مؤلف=Millard Fuller|isbn=1-880837-92-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bogle|الأول=John|عنوان=Enough|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2009|مكان=Hoboken, New Jersey|صفحات=229–248|isbn=978-0-470-52423-7}}&lt;/ref&gt;  يُفترض أن الأخلاقيات العادلة و صنع القرار الأخلاقى الموحد بيساهمو فى خلق شكل أقل ضرر من الراسماليه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Knowlton &amp; Hedges|عنوان=Better Capitalism|ناشر=Wipf &amp; Stock Publishers|سنة=2021|مكان=Eugene, OR|صفحات=34–37, 235–242|isbn=978-1-7252-8093-9}}&lt;/ref&gt;

بيتقال  إن الميراث مش جزء أساسى من الراسماليه، &lt;ref name=&quot;x107&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is Inheritance Justified?|صحيفة=Philosophy &amp; Public Affairs|مؤلف=Haslett|الأول=D. W.|سنة=1986|ناشر=Wiley|المجلد=15|العدد=2|صفحات=122–155|جايستور=2265382|issn=0048-3915}}&lt;/ref&gt; لكن هو جزء من المحسوبية .&lt;ref name=&quot;e543&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inherited Control and Firm Performance|صحيفة=American Economic Review|مؤلف=Pérez-González|الأول=Francisco|تاريخ=1 November 2006|المجلد=96|العدد=5|صفحات=1559–1588|issn=0002-8282|دوي=10.1257/aer.96.5.1559}}&lt;/ref&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز|Capitalism}} {{روابط شخص}}

* Capitalism on In Our Time at the BBC
* [https://www.britannica.com/topic/capitalism Capitalism] at ''[[انسيكلوبيديا بريتانيكا|Encyclopædia Britannica]]'' Online.
* [http://www.hup.harvard.edu/features/capitalism-and-its-discontents.html Selected Titles on Capitalism and Its Discontents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180123134446/http://www.hup.harvard.edu/features/capitalism-and-its-discontents.html|date=23 January 2018}}. Harvard University Press.
{{Capitalism}}{{Political ideologies}}{{Political philosophy}}{{Marxist &amp; Communist phraseology}}{{Western culture}}{{ظبط استنادى}}

{{DEFAULTSORT:Capitalism}}
[[تصنيف:اقتصاد]]
[[تصنيف:مصطلحات سياسيه]]
[[تصنيف:فلسفه سياسيه]]
[[تصنيف:مصطلحات اقتصاديه]]
[[تصنيف:ايديولوجيات اقتصاديه]]
[[تصنيف:اقتصاد انتاجى]]
[[تصنيف:ماليه]]
[[تصنيف:اعمال بيزنيس]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>3gfewsu10784e6sxqxj9ctxm885kgpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديجلوسيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6148</id>
    <revision>
      <id>13024610</id>
      <parentid>11075168</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>/* شوف كمان */ * [[شيزوجلوسيا]]</comment>
      <origin>13024610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="1c0qodra17o2yk4cgx7s5m92vx7kkzv" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
فى علم اللغة, '''ديجلوسيا''' ({{لغه|يونانى}} διγλωσσία &amp;rlm; &amp;lrm;&lt;small&gt;|diglōssía|&lt;/small&gt;&amp;lrm;) هى الحالة اللى تكون فيها لغة معينة للمجتمع مش بيستخدم لهجة واحدة بس ، لكن اثنين : الاولانيه هى [[لغه محليه|اللغه المحليه الدارجة]], والتانيه يااما لغة الأجداد من نفس اللغه المحليه بس من القرون القديمة ( مثال: [[عربى قياسى حديث|العربى]], و ال[[تشيكى]]), او لغة متميزة بلغة دلوقتى (مثلا: العالَم اللى بيتكلم [[لغه المانى|المانى]])&lt;ref name=&quot;ro&quot;&gt;[http://www.rotana.co.il/elabon/article.asp?id=3573 معضلة ازدواجية اللغة (ديغلوسيا) وتأثيرها على تعلم اللغة العربية]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== اللغه المحليه ==
'''[[لغه محليه|اللغه المحليه]]''' (&lt;small&gt;[[انجليزى]]:&lt;/small&gt; Vernacular) هى [[اللغه الام|اللغة الام]] لبلد او منطقة. عموما فى اللغويات اللغات المحلية بتتوصف بالمقارنه مع [[لينجوا فرانكا|اللينجوا فرانكا]] او اللغه الرسمى او اللغات العالمية. مثلا, فى  اوروبا الغربية لحد القرن السبعتاشر معظم الكتب العلميه اتكتبت [[لاتينى|باللاتينى]]. و الاعمال المكتوبة باللغة الام كان بيتقال عليها انها مكتوبه باللغه المحليه.

== اصل الاسم ==
اصل الاسم [[يونانى]] بمعنا [[لسان]]ين و اول واحد استعمل كلمة ديجلوسيا هو فيرجسون سنة 1959.&lt;ref name=&quot;Fer&quot;&gt;Ferguson, Charles A. 1959. Diglossia. Word 15: 325-340.&lt;/ref&gt;

== امثله ==
فى مناطق كتيره فى [[امريكا اللاتينيه]] بتعتبر اللغات المحليه اقل فى المكانه, و بتستخدم بس فى البيت كل يوم. فى الوقت نفسه [[لغه اسبانى|اللغة الاسبانى]] هى لغة التعليم و الاستخدام الرسمى. مثال تانى فى البلاد اللى بتستخدم [[عربى قياسى حديث|العربى القياسى الحديث]] للأغراض الدينية والرسمية, لكن للاستخدام اليومى اهل كل بلد بيتكلمو [[لغه محليه]] زى [[اللغه المصريه الحديثه]] فى [[مصر]].

== شوف كمان ==
* [[لغه محليه]]
* [[لغه مقدسه]]
* [[كلام|الكلام]]
* [[شيزوجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:سوسيولوجيا]]
[[تصنيف:لغويات]]</text>
      <sha1>1c0qodra17o2yk4cgx7s5m92vx7kkzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اهلى جده</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6196</id>
    <revision>
      <id>13024593</id>
      <parentid>13018746</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26177-07</username>
        <id>288313</id>
      </contributor>
      <origin>13024593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14733" sha1="azvx689ofbej5g7wntenaz076mpwzj0" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم
| الاسم = الأهلى
}}

'''النادى الأهلى''' (اسم رسمى:'''النادى الأهلى السعودى''')، اتأسس النادى سنة 1937م. ويلقب بالنادى (الملكى), كان بيضم ابرز و ألمع النجوم السعوديين زى امين دابو و احمد الصغير وعبد الرزاق ابو داوود و خالد مسعد و خالد قهوجى و أحمد عيد و محمد عبد الجواد ، النادى الأهلى السعودى خد بطولة [[الدورى السعودى]] 9 مرات و [[كأس خادم الحرمين الشريفين للأبطال|كاس الملك السعودى]] 8 مره و اللى كانت تعتبر فى بدايتها هى الدورى الرسمى لأنه مكانش فيه دورى , و كان اول فريق سعودى يلعب نهائى ابطال الدورى الاسيوى ودا سنة 1986 م ولعب كمان نهائى تانى 2012 م , و الأهلى خد بطولة (كأس ولى العهد) 6 مرات وبطولة (كأس الإتحاد السعودى) 5 مرات و(البطولة العربية) مره وحده من قدام الإفريقى التونسى و(بطولة الخليج) 3مرات و ( بطولة السوبر السعودى ) مره وحده و ( البطولة الخليجية ) 3 مرات و ( بطولة المصيف ) 3 مرات واحدة و ( بطولة الصداقة الدولية ) مرتين وعندو كمان ( بطولة المنطقة الغربية ) حققها 10 مرات .

== لعيبه مشهورين ==
ابرز لعيبه النادى الأهلى اللى هم:
{{div col|colwidth=25em}}
* [[امين دابو]]
* [[خالد مسعد]]
* [[محمد عبدالجواد]]
* [[حسين عبدالغنى|حسين عبد الغنى]]
* [[خالد قهوچى]]
* [[محمد بركات]]
* [[خوسيه مانويل خورادو]]
* [[اسامه هوساوى]]
* [[يونس محمود]]
* [[ياسر المسيليم]]
* [[عبدالله الواكد الشهرانى]]
* [[عبدالله السعيد]]
* [[عبدالله سليمان]]
* [[معتز هوساوى]]
* [[مالك معاذ]]
* [[تيسير الجاسم]]
* [[سلمان المؤشر]]
* [[مصطفى بصاص]]
* [[وليد باخشوين]]
* [[سعيد المولد]]
* [[محمد مسعد]]
* [[كامل الموسى]]
* [[معتز الموسى]]
* [[مهند عسيرى]]
* [[سعد الدوسرى]]
* [[ابراهيم هزازى]]
* [[احمد فرج درويش]]
* [[وليد الجحدلى]]
* [[عساف القرنى]]
* [[نايف القاضى]]
* [[حسين عبدالغنى]]
* [[فهد الغشيان]]
* [[محمد عيد]]
* [[على العبدلى]]
* [[ابراهيم سويد]]
* [[صاحب العبدالله]]
* [[سعود الخيبرى]]
* [[امير كردى]]
* [[محمد الخليوى]]
* [[منصور النجعى]]
* [[طلال المشعل]]
* [[محمد شليه]]
* [[فوزى الشهرى]]
* [[عبيد الدوسرى]]
* [[منصور الثقفى]]
* [[عبدالله الجمعان]]
* [[تيسير آل نتيف]]
* [[خالد قهوچى]]
* [[خالد مسعد]]
* [[حمزه صالح]]
* [[محمد عبدالجواد]]
* [[امين دابو]]
* [[سعيد الربيعى]]
* [[حسين المقهوى]]
* [[عبدالله المعيوف (مواليد 1987)]]
* [[محمد العويس]]
* [[منصور الحربى]]
* [[محمد عبدالشافى]]
* [[رياض محرز]]
* [[محمد آل فتيل]]
* [[حمدان الشمرانى]]
* [[ايمن الخليف]]
* [[احمد عيد الحربى]]
* [[عبدالرحمن غريب]]
* [[محمد الربيعى (لاعب كوره قدم سعودى)]]
* [[نوح الموسى]]
* [[عبدالفتاح توفيق عسيرى]]
* [[عبدالله الجدعانى]]
* [[عبدالرحمن سيفين]]
* [[على مروى]]
* [[باولينيو]]
* [[چوان مارتين پارودى]]
* [[ماركو مارين دا سيلفا]]
* [[الكسندر دا سيلفا]]
* [[اليساندرو اندرادى دى اوليفيرا]]
* [[سوك هيون جوك]]
* [[ادريس فتوحى]]
* [[سيرجى ريبروف]]
* [[جوسيه دومينجيز]]
* [[ايفان هورتادو]]
* [[نبيل معلول]]
* [[نيكوشور ستانتشيو]]
* [[رحمان رضائى]]
* [[ديان داميانوفيتش]]
* [[فيكتور سيموس]]
* [[روبرتو فيرمينو]]
* [[ديوكو كالويتوكا]]
* [[برونو سيزار]]
* [[هاريسون دا سيلفا نيرى]]
* [[محمدو سيديبى]]
* [[نيكولا بيتكوفيتش]]
* [[اوليفييه تيا]]
* [[تيتى كامارا]]
* [[باولو انطونيو دى اوليفيرا]]
* [[وانديرسون دو كارمو]]
* [[داركو انيك]]
* [[چايرو پالومينو]]
* [[ايريك بيريرا]]
* [[نبيل بهوى]]
* [[عماد الحوسنى]]
* [[مارك ادوسى]]
* [[لوسيو فلاڤيو دوس سانتوس]]
* [[موسورو]]
* [[محمد حسين]]
* [[اوزفالدو لورينسو فيلهو]]
* [[زينون دى سوزا فارياس]]
* [[بوشعيب المباركى]]
* [[دييجو البرتو موراليس]]
* [[خافيير طوليدو]]
* [[مامادو ديالو (لاعب كورة قدم)]]
* [[سيف غزال]]
* [[يوسف رابح]]
* [[ياسر الفهمى]]
* [[مارسيلو راميرو كاماتشو]]
* [[ادميلسون ماتياس]]
* [[ميودراج انجيلكوفيتش]]
* [[مصطفى الكبير]]
* [[ماركينيو]]
* [[مارتين كامبوروڤ]]
* [[ستويتشو ملادينوف]]
* [[خالد بدره]]
* [[انتويو دياز دوس سانتوس]]
* [[بيتشارا اوليڤيرا]]
* [[دجانينى]]
* [[عادل معيزه]]
* [[ادريان ساركيسيان]]
* [[اندرسون نونيز]]
* [[دچيبريل كوليبالى]]
* [[كارلوس دياز]]
* [[ڤال بايانو]]
* [[جوسيمار موسكيرا]]
* [[ماهر الكنزارى]]
* [[وليد سليمان]]
* [[يوسف سعيبى]]
* [[لويس لايل]]
* [[جيلسون دا سوزا]]
* [[كامل المر]]
* [[جفين البيشى]]
* [[دانى كينتانا]]
* [[مجتبى جبارى]]
* [[يونس على]]
* [[سيرجيو ريكاردو]]
* [[احمد مبارك المحيجرى]]
* [[نواف مبارك]]
* [[عبد الرحمن ايزاك كارونجو]]
* [[عبد الرحيم جيزاوى]]
* [[علاء ريشانى]]
* [[على سلامه]]
* [[عامر الكعبى]]
* [[انطونيو كايو دا سيلفا سوزا]]
* [[بدر الخميس]]
* [[بدر الخراشى]]
* [[بهاء عبد الرحمن]]
* [[عيسى المحيانى]]
* [[فهد الشمرى]]
* [[فهد الزهرانى]]
* [[حمودة احمد البشير]]
* [[حسن الراهب]]
* [[خليفه احمد محمد]]
* [[خالد الرويحى]]
* [[لياندرو برناردى سيلفا]]
* [[ماركوس لينسينا]]
* [[ماوريسيو كوپيرتينو]]
* [[ميلاد ميداوودى]]
* [[محمد مانجا]]
* [[مصعب عمر]]
* [[عمر السومه]]
* [[ربيع اللافى]]
* [[روى نيتو]]
* [[صالح الشهرى]]
* [[سيباستيان روسكوليدا]]
* [[وليد الجيزانى]]
* [[زان موسا]]
* [[فهد حمد]]
* [[محسن العيسى]]
* [[على الزبيدى]]
* [[الان ساينت ماكسيمين]]
* [[خالد الشنيف]]
* [[فيليب براداريتش]]
* [[محمد مجرشى]]
* [[اليكساندرو ميتريتسا]]
* [[فرانك كيسى]]
* [[ريان الموسى]]
* [[احمد كرنشى]]
* [[زكريا سامى]]
* [[مراد الرشيدى]]
* [[عبد الله المطيرى]]
* [[ماهر عثمان]]
* [[رائد الجامدى]]
* [[اسلام سراج]]
* [[صالح العمرى]]
* [[ماجد عسيرى]]
* [[عبد الله المحمد]]
* [[سلطان السوادى]]
* [[احمد العوفى]]
* [[سامر سالم (لاعب كورة قدم)]]
* [[باسم عطا الله]]
* [[احمد الرحيلى]]
* [[محمد امان (لاعب كورة قدم)]]
* [[عبد الاله بخارى]]
* [[سلطان مندش]]
* [[محمد السفرى]]
* [[اسماعيل المغربى]]
* [[ماجد كنبه]]
* [[ماجد الخيبرى]]
* [[حسام الجدعانى]]
* [[حسين التركى]]
* [[مهند الفارسى]]
* [[محمود معاذ]]
* [[يحيى عتين]]
* [[سلطان الجامدى]]
* [[ربيع الموسى]]
* [[فيوصل معوضه]]
* [[سلطان الشريف]]
* [[ريان الحربى]]
* [[حيدر العامر]]
* [[كرم برناوى]]
* [[عويضه العامرى]]
* [[مراد السودانى]]
* [[عبده بسيسى]]
* [[ادوارد ميندى]]
* [[يوسف الحربى]]
* [[فيوصل دارسى]]
* [[هانى الصبيانى]]
* [[ناصر الدعجانى]]
* [[عبد العزيز الشهرانى]]
* [[عبد الباسط هندى]]
* [[يزيد البكر]]
* [[محمد المجحد]]
* [[زلاتكو ايفانكوفيتش]]
* [[ليستة نوادى كورة القدم]]
* [[فهد عداوى]]
* [[فواز المقاطى]]
* [[يوسف الموينع]]
* [[عبد الاله هوساوى]]
* [[صفوان المولد]]
* [[تركى الثقفى]]
* [[على مجرشى]]
* [[هيبعدين عسيرى]]
* [[يحيى القرنى]]
* [[صافى الزقرتى]]
* [[زياد الغهنى]]
* [[بدر منشى]]
* [[مراد العقبى]]
* [[مارسيو ميراندا فريتاس روتشا دا سيلفا]]
{{div col end}}

== اللاعبون ==
''مصدر دى سنه 2015''&lt;ref&gt;[http://www.slstat.com/spl2014-2015ar/team.php?id=5 تشكيلة الأهلي] الناشر موقع إحصائيات الدورى السعودى اطلع عليه بتاريخ 10 يونيه 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aljleague.com/clubs/league/al-ahli/ تشكيلة الفريق] الناشر موقع دورى عبداللطيف جميل الرسمى. اطلع عليه بتاريخ 10 يونيه 2015&lt;/ref&gt;

{{تشكيلة بداية}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 1 |دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=حارس|اسم=[[ياسر المسيليم]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 3|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[اسامه هوساوى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 4|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[وليد باخشوين]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 5|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[فهد يمانى|فهد حمد]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 6|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[محمد آل فتيل]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 7|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[احمد العوفى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 8|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم= [[تيسير الجاسم]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 9|دولة=سوريا|مركز=هجوم|اسم=[[عمر السومه]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 10|دولة=السويد|مركز=وسط|اسم=[[نبيل بهوى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 11|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم= [[حسين المقهوى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 13|دولة=مصر|مركز=دفاع|اسم=[[محمد عبدالشافى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 14|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=هجوم|اسم=[[مهند عسيرى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 15|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=هجوم|اسم=[[صالح العمرى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 16|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[عبدالإله بخارى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 18|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[عبدالله المطيرى]]}}
{{تشكيلة وسط}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 20|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=هجوم|اسم=[[اسلام سراج]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 21|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[عقيل بلغيث]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 22|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=حارس|اسم=[[عبدالله المعيوف (مواليد 1987)|عبدالله المعيوف]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 23|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[كامل الموسى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 24|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[سلمان المؤشر]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 25|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[معتز هوساوى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 26|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[محمد امان]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 29|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[زكريا سامى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 30|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=حارس|اسم=[[باسم عطا الله]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 31|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم=[[منصور الحربى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 40|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[رائد الغامدى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 41|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[ريان الموسى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 44|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=حارس|اسم=[[احمد الرحيلى]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 47|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=وسط|اسم=[[مصطفى بصاص]]}}
{{تشكيلة لاعب|الرقم= 77|دولة=المملكه العربيه السعوديه|مركز=دفاع|اسم= [[امير كردى]]}}
{{تشكيلة نهاية}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:الأهلى السعودى|الأهلى]]
[[تصنيف:نوادى كوره قدم فى السعودية|الأهلى]]
[[تصنيف:جده]]
[[تصنيف:رياضه فى جده]]</text>
      <sha1>azvx689ofbej5g7wntenaz076mpwzj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دره</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6722</id>
    <revision>
      <id>13024515</id>
      <parentid>13006063</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73964" sha1="p67dcdarzcsuhmocjbdfel5ue0v877y" xml:space="preserve">{{معلومات كائن
|الاسم= دره Corn
}}
'''الدره''' ({{IPAc-en|ˈ|m|eɪ|z}}؛ ''Zea mays'' subsp. ''mays''، من {{lang-es|maíz}} بعد {{lang|tnq|mahiz}} عن لغة التاينو)&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
 |url=https://dle.rae.es/maíz
 |title=maíz
 |website=[[Diccionario de la lengua española]] - Edición del Tricentenario
 |language=es
 |تاريخ الوصول=14 يناير 2023
}}&lt;/ref&gt;
) ، والمعروفة كمان باسم '''Corn كورن''' فى امريكا الشمالية [[انجليزى اوسترالى|والانجليزية الأسترالية]] ، هيا [[حبوب]] تم تدجينها لأول مرة على ايد السكان الأصليين فى جنوب المكسيك من حوالى 10000 عام.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://learn.genetics.utah.edu/content/selection/corn/
| title = The Evolution of Corn
| publisher = [[University of Utah]] HEALTH SCIENCES
| accessdate = 2 January 2016
| archive-date = 2019-07-13
| archive-url = https://web.archive.org/web/20190713003706/http://learn.genetics.utah.edu/content/selection/corn/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;benz&quot;&gt;{{Cite journal|title=Archaeological evidence of teosinte domestication from Guilá Naquitz, Oaxaca|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] (PNAS)|volume=98|issue=4|pages=2104–2106|doi=10.1073/pnas.98.4.2104|pmid=11172083|pmc=29389|year=2001|last=Benz|first=B. F.|bibcode=2001PNAS...98.2104B}}&lt;/ref&gt; ينتج ساق النبات المورق أزهار حبوب ال[[طوعم]] (أو &quot;شرابات&quot;) ونورات بويضات منفصلة تسمى الودنين اللى عند اخصاب حبات الغلة أو البذور ، هيا [[فاكهه|ثمار]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.popsci.com/is-corn-fruit-vegetable-or-grain/
| title = The bizarre botany that makes corn a fruit, a grain, and also (kind of) a vegetable
| date = 8 July 2021
| website = [[Popular Science]]
| accessdate = 24 February 2022
| authors = Chodosh Sara

}}&lt;/ref&gt; يُفضل مصطلح ''ال''دره فى الاستخدام الرسمى والعلمى والدولى كاسم منتشر علشان ده يشير على وجه التحديد عند حبة واحدة فى الوقت نفسه تشير ''ال''دره لأى محصول [[حبوب]] رئيسى مزروع فى بلد ما. زى  ، فى الغالب  تستخدم ''ال''دره فى امريكا الشمالية واوستراليا للدره ، لكن فى انجلترا وويلز ممكن تشير ل[[قمح|القمح]] أو [[شعير|الشعير]] ، و فى اسكتلندا و أيرلندا ل[[شوفان|الشوفان]] .بقت الدره غذاء أساسى فى أجزاء كثيرة من العالم ، تجاوز اجمالى انتاج الدره انتاج [[قمح|القمح]] أو [[رز|الأرز]] . و أن البشر يستهلكونها مباشرة (فى الغالب فى شكل ماسا ) ، بتستعمل الدره كمان فى ايثانول الدره و الأعلاف الحيوانية ومنتجات الدره التانيه ، زى نشا الدره وشراب الدره .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.scientificamerican.com/article/time-to-rethink-corn/
| title = It's Time to Rethink America's Corn System
| website = [[Scientific American]]
| accessdate = 18 February 2019
| authors = Foley Jonathon

}}&lt;/ref&gt; الأنواع الستة الرئيسية للدره هيا الدره السائبة ، والدره الصوان ، والدره ، والفشار ، والدره الطحين ، [[ذره حلوه|والدره الحلوة]] . فى العاده  تزرع الأصناف الغنية بالسكر اللى تسمى الدره الحلوة للاستهلاك البشرى كحبات ، فى الوقت نفسه تستخدم أنواع الدره الحقلية لتغذية الحيوانات ، واستخدامات غذائية بشرية متنوعة تعتمد على الدره (بما فى ذلك الطحن لدقيق الدره أو الماسا ، والضغط فى زيت الدره ، والتخمير والتقطير لالمشاريب الكحولية زى ويسكى البوربون ) ، وكمواد أولية للصناعات الكيماوية. تستخدم الدره كمان فى صنع الايثانول و أنواع الوقود الحيوى التانيه. بتتزرع الدره على نطاق واسع فى كل اماكن العالم ، و يتم انتاج وزن اكبر من الدره كل سنه اكتر من أى حبة تانيه.&lt;ref name=&quot;global&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.igc.int/downloads/gmrsummary/gmrsumme.pdf
| title = International Grains Council Market Report 28 November 2013
| year = 2013
| authors  = International Grains Council (international organization)
| author-link = International Grains Council (international organization)
}}&lt;/ref&gt;
اجمالى الانتاج العالمى سنة 2021 ،  1.2 مليار طن . الدره هيا محصول الحبوب الاكتر انتشار فى الأمريكتين ، تمت زراعة 384 مليون طن مترى فى امريكا وحدها سنة 2021.  شكلت الدره المعدلة وراثى 85٪ من الدره المزروعة فى امريكا سنة 2009.&lt;ref name=&quot;GMOCompass&quot;&gt;[http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/341.genetically_modified_maize_global_area_under_cultivation.html Genetically modified plants: Global Cultivation Area Maize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812103002/http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/341.genetically_modified_maize_global_area_under_cultivation.html|date=August 12, 2010}} [[GMO Compass]]. March 29, 2010, retrieved August 10, 2010&lt;/ref&gt; تساعد الاعانات فى امريكا على حساب المستوى العالى لزراعة الدره ومكانتها كاكبر منتج فى العالم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://worldpopulationreview.com/state-rankings/corn-production-by-state
| title = Corn Production By State 2021
| website = worldpopulationreview.com
| accessdate = 2021-07-16
}}&lt;/ref&gt;
== تاريخ ==
=== التنمية قبل كولومبو ===
[[ملف:Guila_Naquitz_cave.jpg|تصغير|يرجع تاريخ أجزاء النبات لـ 4200 قبل الميلاد، واللى اتلاقت فى كهف ''Guilá Naquitz'' فى [[واخاكا|أواكساكا]] بالمكسيك. و أظهرت الأبحاث إن '''الدره''' كان تم تدجينه بالفعل من [[ذره صفرا|التيوسنتى]].&lt;ref name=&quot;benz&quot;&gt;{{Cite journal
 |last=Benz
 |first=B. F.
 |year=2001
 |title=Archaeological evidence of teosinte domestication from Guilá Naquitz, Oaxaca
 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]
 |volume=98
 |issue=4
 |pages=2104–2106
 |doi=10.1073/pnas.98.4.2104
 |pmid=11172083
 |pmc=29389
 |bibcode=2001PNAS...98.2104B
}}&lt;/ref&gt;]]

[[ملف:The_Florentine_Codex-_Agriculture.tiff|يسار|تصغير| زراعة الدره فى شكل توضيحى من القرن الستاشر ج. المخطوطة الفلورنسية]]
[[ملف:Museo_Nacional_de_Antropología_-_MAÍZ.jpg|يسار|تصغير| اغاثة امريكا الوسطى القديمة ، [[المتحف الوطنى للانثروبولوجيا|المتحف الوطنى للأنثروبولوجيا فى المكسيك]]]]
الدره مستنبت . مطلوب تدخل بشرى علشان ينتشر. ما اذا كانت النوى تسقط من قطعة خبز من تلقاء نفسها او لا هيا قطعة أساسية من الأدلة المستخدمة فى علم الآثار لتمييز الدره المستأنسة عن [[ذره صفرو|سلفها]] اللى يتكاثر بشكل طبيعى.&lt;ref name=&quot;benz&quot;/&gt; ممكن كمان استخدام الأدلة الجينية لتحديد متى تنقسم السلالات المختلفة. يعتقد معظم المؤرخين أن الدره تم تدجينها فى [[ماتورال وادى تهواكان|وادى تهواكان]] فى المكسيك. غيرت الأبحاث الحديثة فى أوائل القرن الواحد و عشرين ده الرأى لحد ما. يشير العلما دلوقتى لوادى نهر Balsas المجاور لجنوب وسط المكسيك كمركز للتدجين.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal|last=Piperno|first=Dolores R.|title=The Origins of Plant Cultivation and Domestication in the New World Tropics: Patterns, Process, and New Developments|journal=Current Anthropology|date=October 2011|volume=52|issue=S4|pages=S453–S470|doi=10.1086/659998|quote=Recent studies in the Central Balsas River Valley of Mexico, maize's postulated cradle of origin, document the presence of maize phytoliths and starch grains at 8700 BP, the earliest date recorded for the crop (Piperno et al. 2009; Ranere et al. 2009). A large corpus of data indicates that it was dispersed into lower Central America by 7600 BP and had moved into the inter-Andean valleys of Colombia between 7000 and 6000 BP. Given the number of Cauca Valley, Colombia, sites that demonstrate early maize, it is likely that the inter-Andean valleys were a major dispersal route for the crop after it entered South America}}&lt;/ref&gt; دراسةسنة 2002 من ماتسوكا '' و ناس تانيه .'' . أظهر أنه ، بدل نموذج الاستئناس المستقل المتعدد ، نشأت كل أنواع الدره من استئناس واحد فى جنوب المكسيك من حوالى 9000 عام. أظهرت الدراسة كمان أن أقدم أنواع الدره الباقية هيا تلك الموجودة فى المرتفعات المكسيكية. بعدين ، انتشرت الدره من  المنطقة دى   فوق الأمريكتين على طريقين رئيسيين. يتوافق ده مع نموذج قائم على السجل الأثرى يشير علشان الدره قد تنوعت فى مرتفعات المكسيك قبل ما بتنتشر لالأراضى المنخفضة.&lt;ref name=&quot;Mat&quot;&gt;{{Cite journal|last=Matsuoka|first=Y.|year=2002|title=A single domestication for maize shown by multilocus microsatellite genotyping|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=99|pages=6080–4|doi=10.1073/pnas.052125199|pmid=11983901|last2=Vigouroux|first2=Y.|last3=Goodman|first3=M. M.|last4=Sanchez G.|first4=J.|last5=Buckler|first5=E.|last6=Doebley|first6=J.|issue=9|pmc=122905|display-authors=3|bibcode=2002PNAS...99.6080M}}&lt;/ref&gt;
حسب دراسة وراثية عملتها مؤسسة البحوث الزراعية البرازيلية (Embrapa) ، تم ادخال زراعة الدره فى امريكا الجنوبية من المكسيك ، على موجتين كبيرتين: الأولى ، من اكتر من 6000 عام ، انتشرت عبر [[انديز|جبال الأنديز]] .  اتلقا  أدلة على الزراعة فى بيرو تعود لحوالى 6700 عام.&lt;ref name=&quot;BBC Mundo&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/01/120118_peru_maiz_antiguedad_jgc.shtml
| title = Los antiguos peruanos comían palomitas de maíz
| date = 19 January 2012
| website = BBC Mundo
| publisher = BBC
}}&lt;/ref&gt; الموجة التانيه ، من حوالى 2000 عام ، عبر الأراضى المنخفضة فى امريكا الجنوبية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.yumpu.com/pt/document/view/36138294/o-homem-seguiu-as-plantas-ou-as-plantas-seguiram-o-homem/9
| title = Did man follow plants or did plants follow man? Tracks of prehistoric man and ways of contact in the Americas according to cultivated plants. Case study – Maize (translated from Portuguese)
| date = 2015
| publisher = Yumpu
| accessdate = October 13, 2015
}}&lt;/ref&gt; نمت نباتات الدره الأولى صغيرة بس ، ودان الدره ، و واحدة بس لكل نبات. من وجهة نظر جاكسون سبيلفوغل ، وصلت قرون كتيرة من الانتقاء الاصطناعى (بدل النظرة دلوقتى بأن الدره تم استغلالها عن طريق التداخل مع ''[[ذره صفرو|teosinte]]'' ) على ايد السكان الأصليين فى الأمريكتين لتطوير نباتات الدره القادرة على زراعة شوية ودان لكل نبات ، اللى كانت فى العاده شوية سنتيمترات / بوصة طويلة لكل منهما. قام أولمك [[شعب المايا|ومايا]] بزراعة الدره فى الكتير من الأصناف فى كل اماكن امريكا الوسطى ؛ قاموا بطهيها وطحنها ومعالجتها من فى nixtamalization . كان يعتقد أنه ابتداء من حوالى 2500 قبل الميلاد ، انتشر المحصول فى معظم اماكن الأمريكتين.&lt;ref name=&quot;archsouth&quot;&gt;{{Cite journal|last=Roney|first=John|title=The Beginnings of Maize Agriculture|journal=[[Archaeology Southwest]]|volume=23|issue=1|date=Winter 2009|page=4}}&lt;/ref&gt; حددت أبحاث القرن الواحد و عشرين تواريخ سابقة. طورت المنطقة شبكة تجارية تعتمد على فائض و أنواع محاصيل الدره . 
كان المابوتشى فى جنوب وسط شيلى يزرع الدره مع [[كينوا|الكينوا]] [[بطاطس (هو خضار جذريه من فصيلة الباذنجانيات)|والبطاطا]] فى عصور قبل الاسبان ؛ بس ، كانت البطاطس هيا الغذاء الأساسى لمعظم قبائل المابوتشى ، &quot;بالخصوص فى مناطق [المابوتشي] الجنوبية والساحلية لم توصل الدره لمرحلة النضج&quot;.&lt;ref name=&quot;Dille2007&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dillehay|first=Tom D.|authorlink=Tom Dillehay|authorlink2=Mario Pino Quivira|last2=Pino Quivira|first2=Mario|last3=Bonzani|first3=Renée|last4=Silva|first4=Claudia|last5=Wallner|first5=Johannes|last6=Le Quesne|first6=Carlos|year=2007|title=Cultivated wetlands and emerging complexity in south-central Chile and long distance effects of climate change|url=http://www.dendrocronologia.cl/pubs/2007_Dillehay(AncientCultivatedWetlands).pdf|journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]]|volume=81|issue=314|pages=949–960|doi=10.1017/s0003598x00096034}}&lt;/ref&gt; قبل توسع [[انكا|امبراطورية الانكا ،]] تم تداول الدره ونقلها جنوب لحد 40 ° 19 'جنوب فى Melinquina ، قسم Lácar .&lt;ref name=&quot;PerezErre2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pérez|first=Alberto E.|last2=Erra|first2=Georgina|date=2011|title=Identificación de maiz de vasijas recuperadas de la Patagonia noroccidental argentina.|trans_title=Identifying maize residues in pottery vessels in northwestern Patagonia, Argentina|language=es|journal=[[Magallania]]|volume=39|issue=2|pages=309–316|doi=10.4067/S0718-22442011000200022}}&lt;/ref&gt; فى ذلك الموقع ، اتلقا  بقايا دره جوه طفله يرجع تاريخه ل730&amp;nbsp;±&amp;nbsp;80&amp;nbsp;BP و 920&amp;nbsp;±&amp;nbsp;60&amp;nbsp;BP. ممكن تم جلب دى الدره عبر جبال الأنديز من تشيلى.&lt;ref name=&quot;PerezErre2011&quot; /&gt; ذكر المستكشفين الاسبان الأوائل وجود الدره فى أرخبيل Guaitecas (43 ° 55 'جنوب) ، بؤرة استيطانية جنوبية للزراعة قبل الاسبانية.&lt;ref name=&quot;Torrejon&quot; /&gt; بس ، ممكن أ غلط الاسبان فى التعرف على المصنع.&lt;ref name=&quot;Torrejon&quot;&gt;{{Cite journal|last=Torrejón|first=Fernando|last2=Bizama|first2=Fernando|last3=Araneda|first3=Alberto|last4=Aguayo|first4=Mauricio|last5=Bertrand|first5=Sébastien|last6=Urrutia|first6=Roberto|date=2013|title=Descifrando la historia ambiental de los archipiélagos de Aysén, Chile: El influjo colonial y la explotación económica-mercantil republicana (siglos XVI-XIX)|trans_title=Deciphering the environmental history of the Aysén archipelagos, Chile: Colonial influence and commercial exploitation during the Republican Era (XVI-XIX centuries)|journal=[[Magallania]]|volume=41|issue=1|pages=29–52|language=es|doi=10.4067/S0718-22442013000100002}}&lt;/ref&gt; بحلول 1000 قبل الميلاد على الأقل ، كان أولمك فى امريكا الوسطى قد أسس تقويمهم ولغتهم و أساطيرهم ونظرتهم للعالم مع وجود الدره فى مركز رمزهم.&lt;ref name=&quot;Fussell1999&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fussell|first=Betty|title=Translating Maize into Corn: The Transformation of America's Native Grain|url=https://archive.org/details/sim_social-research_spring-1999_66_1/page/41|journal=Social Research|date=1999|volume=66|issue=1|pages=41–65|id={{Gale|A54668866}} {{ProQuest|209670587}}|jstor=40971301|quote=To say the word &quot;corn&quot; is to plunge into the tragi-farcical mistranslations of language and history. If only the British had followed Columbus in phoneticizing the Taino word mahiz, which the Arawaks named their staple grain, we wouldn't be in the same linguistic pickle we're in today, where I have to explain to someone every year that when Biblical Ruth &quot;stood in tears amid the alien corn&quot; she was standing in a wheat field. But it was a near thing even with the Spaniards, when we read in Columbus' Journals that the grain &quot;which the Indians called maiz... the Spanish called panizo.' The Spanish term was generic for the cereal grains they knew - wheat, millet, barley, oats - as was the Italian term polenta, from Latin pub. As was the English term &quot;corn,&quot; which covered grains of all kinds, including grains of salt, as in &quot;corned beef. &lt;br&gt; French linguistic imperialism, by way of a Parisian botanist in 1536, provided the term Turcicum frumentum, which the British quickly translated into &quot;Turkey wheat,&quot; &quot;Turkey corn,&quot; and &quot;Indian corn.&quot; By Turkey or Indian, they meant not a place but a condition, a savage rather than a civilized grain, with which the Turks concurred, calling it kukuruz, meaning barbaric.}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/ref&gt;
=== التبادل الكولومبى ===
بعد وصول الاوروبيين 1492 ، استهلك المستوطنين الاسبان الدره ، ونقلها المستكشفين والتجار لاوروبا وقدموها لبلاد تانيه. فضل المستوطنين الاسبان خبز [[قمح|القمح]] على الدره أو [[بفره|الكسافا]] أو [[بطاطس (هو خضار جذريه من فصيلة الباذنجانيات)|البطاطس]] . مش ممكن استبدال دقيق الدره بالقمح بخبز الشركة ، لأنه فى العقيدة [[مسيحيه|المسيحية]] بس ممكن يخضع القمح لاستحالة الجوهر ويتحول لجسد المسيح.&lt;ref&gt;[[Rebecca Earle]]. ''The Body of the Conquistador: Food, Race, and the Colonial Experience in Spanish America, 1492–1700''. New York: Cambridge University Press 2012, pp. 17, 151.&lt;/ref&gt; كان بعض الاسبان قلقين من أن تناول الأطعمة الأصلية ، اللى لا يعتبروها مغذية ، قد يضعفهم ويخاطرون بالتحول لهنود. &quot;من وجهة نظر الاوروبيين ، كان الطعام اللى تناولوه ، اكتر من البيئة اللى يعيشو فيها ، هو اللى ادا الهنود الحمر والاسبان خصايصهم الجسدية المميزة وشخصياتهم المميزة.&quot; &lt;ref&gt;Earle, ''The Body of the Conquistador'', p. 5.&lt;/ref&gt; رغم دى المخاوف ، كان الاسبان يستهلكون الدره . تشير الأدلة الأثرية من مواقع فلوريدا لأنهم قاموا بزراعتها كمان .&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Earle, ''The Body of the Conquistador'', p. 144.&lt;/ref&gt; انتشرت الدره فى باقى اماكن العالم بسبب قدرتها على النمو فى مناخات متنوعة. تمت زراعته فى اسبانيا بعد عقود قليلة من رحلات كولومبوس بعدين انتشر لايطاليا وغرب افريقيا و أماكن تانيه.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; ابتدت الزراعة على نطاق واسع فى الغالب فى جنوب اسبانيا سنة 1525 ، بعد كده انتشرت بسرعة لبقية [[الامبراطوريه الاسپانيه|الامبراطورية الاسبانية]] بما فيها أراضيها فى ايطاليا (ومن هناك ، لالدول الايطالية التانيه). تتمتع الدره بالكتير من المزايا مقارنة بالقمح والشعير. أنتجت ضعفين ونصف من الطاقة الغذائية لكل وحدة مساحة مزروعة ، &lt;ref&gt;Marion Eugene Ensminger and Audrey H. Ensminger. &quot;Foods &amp; Nutrition Encyclopedia, Two Volume Set.&quot; CRC-Press: 1994. Page 1104.&lt;/ref&gt; ممكن حصادها فى سنين متتالية من نفس قطعة الأرض ، ونمت فى ارتفاعات ومناخات متفاوتة بشكل كبير ، من مناطق جافة نسبى مع 250 بس من الأمطار السنوية فى المناطق الرطبة مع اكتر من 5,000 ملم (200 فى) . بحلول القرن السبعتاشر ، كان ط سنه منتشر للفلاحين فى جنوب غرب اوروبا ، بما فيها البرتغال واسبانيا و جنوب فرنسا وايطاليا. بحلول القرن التمنتاشر ، كان الطعام الرئيسى للفلاحين الفرنسيين والايطاليين الجنوبيين ، وبالخصوص فى شكل عصيدة من دقيق الدره فى ايطاليا.&lt;ref&gt;William L. Langer, &quot;American Foods and Europe's Population Growth 1750–1850&quot;, [[Journal of Social History]]. 8#2 (1975), pp. 51–66. Pages 58–60.&lt;/ref&gt;
== الاسامى ==
[[ملف:Corntassel_7095.jpg|تصغير|الكتير من أزهار الذكور الصغيرة تشكل الازهار الذكرى ، اللى يسمى الشرابة.]]
كلمة ميز (Maize) مشتقة من الصيغة الاسبانية لكلمة [[تاينو]] الأصلية للنبات ''ماهيز'' . حط لينيوس الاسم الشائع للدره باعتباره صفة الأنواع فى ''زيا ميس'' .&lt;ref name=&quot;Ranum&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ranum|first=Peter|last2=Peña‐Rosas|first2=Juan Pablo|last3=Garcia‐Casal|first3=Maria Nieves|title=Global maize production, utilization, and consumption|journal=[[Annals of the New York Academy of Sciences]]|date=April 2014|volume=1312|issue=1|pages=105–112|doi=10.1111/nyas.12396|pmid=24650320|bibcode=2014NYASA1312..105R}}&lt;/ref&gt; هيا معروفة بأسماء تانيه بما فيها &quot;الدره &quot; فى بعض البلاد الناطقة باللغة الانجليزية. يُفضل استخدام ''ال''دره فى الاستخدام الرسمى والعلمى و العالمى كاسم منتشر لأنه يشير على وجه التحديد عند الحبوب الواحدة ، على عكس ''ال''دره ، اللى ليها مجموعة متنوعة معقدة من المعانى اللى تختلف حسب السياق و المنطقة الجغرافيا. تستخدم امريكا وعدد قليل من الدول التانيه الناطقة باللغة الانجليزية الدره بشكل أساسى ، رغم ان معظم الدول تستخدم مصطلح الدره .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://cfaes.osu.edu/news/articles/%E2%80%98all-corn-is-the-same%E2%80%99-and-other-foolishness-about-america%E2%80%99s-king-crops
| title = 'All Corn Is the Same,' and Other Foolishness about America's King of Crops
| publisher = Ohio State University: College of Food, Agricultural, and Environmental Sciences
| language = en
| accessdate = 21 September 2022
| authors = Espinoza Mauricio
| تاريخ-الأرشيف = 2020-12-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201203073514/https://cfaes.osu.edu/news/articles/%E2%80%98all-corn-is-the-same%E2%80%99-and-other-foolishness-about-america%E2%80%99s-king-crops
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://education.nationalgeographic.org/resource/grain/
| title = Grain
| website = education.nationalgeographic.org
| publisher = National Geographic
| language = en
| accessdate = 27 February 2023
| quote = In most countries, the grain of the ''Zea mays'' plant is called maize. In the United States, it's called corn.
}}&lt;/ref&gt; تعتبر كلمة الدره قابلة للتبديل بدل الدره فى الغرب . فى التجارة البريطانية والامريكانيه المبكرة ، كانت كل الحبوب تعتبر دره . احتفظت الدره باسم الدره فى الغرب باعتبارها الحبوب الأساسية فى دى العلاقات التجارية.&lt;ref name=&quot;Ranum&quot;/&gt;
تعتبر كلمة &quot;دره &quot; بره امريكا و كندا واوستراليا ونيوزيلندا مرادف للحبوب اللى تشير لأى محصول [[حبوب]] مع تفاوت معناها الجغرافى للاشارة لالغذاء المحلى ، &lt;ref name=&quot;OED_corn&quot; /&gt; زى القمح فى انجلترا والشوفان فى اسكتلندا أو أيرلندا. فى امريكا ، &lt;ref name=&quot;OED_corn&quot; /&gt; كندا ، اوستراليا ، ونيوزيلندا ، تعنى ''ال''دره فى المقام الاولانى الدره . ابتدا ده الاستخدام كتقصير &quot;للدره الهندية&quot; فى القرن التمنتاشر بامريكا الشمالية. وقت الاستعمار الاوروبى لامريكا الشمالية ، قد يحدث ارتباك بين اللى بيتكلمو بالانجليزية فى امريكا الشمالية وبريطانيا باستخدام مصطلح الدره لحد يحتاج المتحدثون فى امريكا الشمالية لتوضيح أنهم كانو بيتكلمو عن الدره أو الدره الهندية ، زى الحال فى محادثة بين حاكم خليج ماساتشوستس [[توماس هتشينسون|توماس هاتشينسون]] والملك البريطانى [[جورج التالت ملك المملكه المتحده|جورج التالت]] .&lt;ref name=&quot;Mencken&quot; /&gt; &quot;الدره الهندية&quot; تعنى فى المقام الاولانى الدره (الحبوب الأساسية [[امريكان اصليين|للامريكان الأصليين]] ) لكن ممكن كمان أن تشير بشكل اكتر بالتحديد ل&quot; دره الصوان &quot; متعددة الألوان المستخدمة للزينة.&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/indian_corn &quot;Indian corn&quot;], [[Merriam-Webster]] Dictionary, definition 3, accessed June 7, 2012&lt;/ref&gt; بتشمل الاسامى الشائعة التانيه باراجوفار وماكا والدره الحريرية وزيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rouf Shah|first=Tajamul|last2=Prasad|first2=Kamlesh|last3=Kumar|first3=Pradyuman|title=Maize - A potential source of human nutrition and health: A review|journal=[[Cogent Food &amp; Agriculture]]|date=4 April 2016|volume=2|issue=1|doi=10.1080/23311932.2016.1166995}}&lt;/ref&gt; كتبت بيتى فوسيل فى مقال عن تاريخ كلمة &quot;دره &quot; فى امريكا الشمالية أن &quot;قول كلمة&quot; دره &quot;هو الانغماس فى الترجمات الغلطة المأساوية الهزلية للغة والتاريخ&quot;.&lt;ref name=&quot;Fussell1999&quot;/&gt; على مثال البريطانيين ، أشار الاسبان لالدره باسم panizo ، و هو مصطلح عام لحبوب الحبوب ، كما فعل الايطاليون بمصطلح عصيدة من دقيق الدره . أشار البريطانيين بعدين لالدره على أنها قمح تركيا ، أو دره تركيا ، أو دره هندية مع تعليق فوسيل قائل &quot;لم يقصدوا مكانلكن شرط ، وحشى مش حبوب متحضرة&quot; ، بالخصوص مع تسمية [[اتراك|الشعب التركى]] بعدين باسم kukuruz ، أو بربرى .&lt;ref name=&quot;Fussell1999&quot; /&gt;
تعتبر المجموعات الدولية زى مركز الزراعة و العلوم البيولوجية الدولية كمان أن الدره هيا الاسم الشائع المفضل.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cabi.org/isc/datasheet/57417
| title = ''Zea mays'' (maize)
| publisher = CABI
| accessdate = 16 September 2022
}}&lt;/ref&gt; يتم استخدام كلمة ''ال''دره على ايد الهيئات الزراعية ومعاهد البحوث زى [[منظمة الاغذيه والزراعه|منظمة]] الأغذية والزراعة التبع لأمم المتحدة ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.fao.org/land-water/databases-and-software/crop-information/maize/en/
| title = Maize
| publisher = FAO
| accessdate = 16 September 2022
}}&lt;/ref&gt; و المركز الدولى لتحسين الدره والقمح فى المكسيك ، والمعهد الهندى لأبحاث الدره .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://iimr.icar.gov.in/overview/
| title = Overview – ICAR-Indian Institute of Maize Research
| accessdate = 16 September 2022
| archive-date = 2022-10-05
| archive-url = https://web.archive.org/web/20221005162737/https://iimr.icar.gov.in/overview/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; فى الغالب  تتضمن الجمعيات الزراعية و الصناعية الوطنية كلمة دره فى أسمائها زى رابطة الدره الأسترالية ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.maizeaustralia.com.au/
| title = Maize Association - Maize Association Australia
| accessdate = 16 September 2022
}}&lt;/ref&gt; ورابطة الدره الوطنية فى نيجيريا.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.iita.org/news-item/the-maize-association-of-nigeria-honors-iita-for-supporting-the-nations-agriculture/
| title = The Maize Association of Nigeria honors IITA for supporting the nation's agriculture
| publisher = International Institute of Tropical Agriculture
| accessdate = 16 September 2022
}}&lt;/ref&gt; فى جنوب افريقيا ، بيتقال على الدره اسم ''ميلي'' ( [[لغه افريكانس|الأفريكانية]] ) أو ''ميلي'' (الانجليزية) ، هيا كلمات ممكن مشتقة من الكلمة البرتغالية للدره ، ''ميلهو'' ، لكن فى الغالب من ''الميل'' النيديرلاندى أو ''الوجبة'' الانجليزية ، وده يعنى الجزء الصالح للأكل من الحبوب أو النبض .
== التركيب وعلم وظايف الأعضاء ==
فى الغالب  يكون نبات الدره {{حول|3|m|ft|0}} ، رغم ان بعض السلالات الطبيعية ممكن تنمو {{حول|13|m|ft|0}} ، &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://mnl.maizegdb.org/86/pdf/33karl.pdf|page=4|title=The Maximum Leaf Number of the Maize Subspecies|issn=1090-4573|volume=86|journal=The Maize Genetics Cooperation Newsletter|date=January 2012|first=J.R.|last=Karl|accessdate=July 5, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303220512/http://www.agron.missouri.edu/mnl/86/MNL86.pdf|archivedate=March 3, 2016}}&lt;/ref&gt; ووصل أطول مصنع متسجل ليقارب من {{حول|14|m|ft}} .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sciencenewsforstudents.org/article/worlds-tallest-corn-towers-nearly-14-meters
| title = World's tallest corn towers nearly 14 meters
| date = 2017-01-06
| website = Science News for Students
| language = en-US
| accessdate = 2021-11-10
}}&lt;/ref&gt; بيتكون الجذع بشكل عام من 20 داخلى &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Stevenson|first=J. C.|last2=Goodman|first2=M. M.|title=Ecology of Exotic Races of Maize. I. Leaf Number and Tillering of 16 Races Under Four Temperatures and Two Photoperiods 1|journal=Crop Science|date=November 1972|volume=12|issue=6|pages=864–868|doi=10.2135/cropsci1972.0011183X001200060045x}}&lt;/ref&gt; من {{حول|18|cm|in}} الطول.&lt;ref name=&quot;Races of Maize in Mexico&quot; /&gt; تنشأ الأوراق من العقد ، بالتناوب على جوانب متقابلة على الساق ، ولها هوامش كاملة . قمة الجذع تنتهى فى شرابة ، أزهار من أزهار الذكور ؛ منفصلة عن الأزهار الأنثوية لكن تحمل على نفس النبات ( monoecy ). لما تنضج الشرابة وتكون الظروف دافئة وجافة بشكل مناسب ، تتأرجح الشرابة على الشرابة وتطلق حبوب اللقاح. حبوب [[طوعم]] الدره هيا من نوع anemophilous (تشتت بفعل الرياح) ، وبسبب سرعتها الكبيرة فى الاستقرار ، معظم حبوب ال[[طوعم]] على بعد أمتار قليلة من الشرابة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Oldenburg|first=Marcus|last2=Petersen|first2=Arnd|last3=Baur|first3=Xaver|title=Maize pollen is an important allergen in occupationally exposed workers|journal=Journal of Occupational Medicine and Toxicology|date=2011|volume=6|issue=1|pages=32|doi=10.1186/1745-6673-6-32|pmc=3269392|pmid=22165847}}&lt;/ref&gt; تتطور الودان فوق عدد قليل من الأوراق فى الجزء الوسطانى من النبات ، بين الساق وغمد الأوراق ، ممتدة حولها{{حول|3|mm|in}} فى النهارده ، بطول {{حول|18|cm|in}} مع {{حول|60|cm|in|0}} هو الحد الأقصى المزعوم فى الأنواع الفرعية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.agron.missouri.edu/mnl/89/pdf/03karl.pdf|title=Jala Maize is Small|journal=[[Maize Genetics MNL]]|year=2007|volume=89|pages=e3|first=J. R.|last=Karl|accessdate=November 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808191736/http://www.agron.missouri.edu/mnl/89/pdf/03karl.pdf|archivedate=August 8, 2017}}&lt;/ref&gt; انها نورات أنثوية ، محاطة باحكام بعدة طبقات من أوراق الودن تسمى فى العاده القشور.نبثق الوصمات الطويلة ، المسماة بالحرير ، من دودة أوراق القشر فى نهاية الودن. فى الغالب  تكون صهربو شاحبة و {{حول|18|cm|in}} فى الطول ، زى خصلات الشعر فى المظهر. فى نهاية كل واحدة توجد كربلة ، اللى قد تتطور ل&quot;نواة&quot; اذا تم تخصيبها بحبوب حبوب اللقاح. يتم دمج قشرة الثمرة مع غلاف البدره المشار ليه باسم &quot; caryopsis &quot; ، و هو نموذجى [[نجيليه|للأعشاب]] ، و فى الغالب  يشار للنواة كلها باسم &quot; البدره &quot;. الكوز قريب من فاكهة متعددة فى البنية ، باستمدح أن الثمار الفردية (الحبوب) ما بتتندمجش أبدًا فى كتلة واحدة. حجم الحبوب حجم [[بازلاء|حبة البازلاء]] بالتقريب ، وتلتصق فى صفوف منتظمة حوالين مادة بيضاء بليغة تشكل قطعة خبز. الحد الأقصى لحجم الألباب {{حول|2.5|cm|in|0}} . تحتوى الودن فى العاده على 600 نواة. هيا بألوان مختلفة: أسود ، رمادى مزرق ، بنفسجى ، أخضر ، أحمر ، أبيض و أصفر. عند طحنها لدقيق ، تنتج الدره دقيق اكتر مع نخالة أقل بكتير من القمح. يفتقر لبروتين الغلوتين الموجود فى القمح ، و علشان كده ، فانه يصنع منتجات مخبوزة ام  قدرة صعودية ضعيفة. يُستهلك المتغير الجينى اللى يتراكم فيه المزيد من السكر و أقل من النشا فى الودن كخضروات ويسمى [[ذره حلوه|الدره الحلوة]] . ممكن أكل الودنين الصغيرة نيئة ، مع قطعة خبز الكوز والحرير ، لكن مع نضوج النبات (عادة فى أشهر الصيف) ، يبقا الكوز اكتر صلابة ويجف الحرير لحد يبقا غير صالح للأكل. بحلول نهاية موسم النمو ، تجف الحبوب ويصبح صعب مضغها بدون طهى.
ت
=== تخزين ===
التجفيف أمر حيوى لمنع أو على الأقل تقليل تلوث السموم الفطرية . ''[[رشاشيه|Aspergillus]]'' و ''[[مغزلاويه|Fusarium]]'' spp. هيا المصادر الاكتر شيوع للسموم الفطرية ، لكن هناك مصادر تانيه. تعتبر ملوثات الدره شائعة اوى ، وده المحصول مهم اوى من الناحية الاقتصادية ، تعتبر السموم الفطرية للدره من أهمها فى الزراعة بشكل عام.&lt;ref name=&quot;Ostry-et-al-2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ostrý|first=Vladimír|last2=Malíř|first2=František|last3=Pfohl-Leszkowicz|first3=Annie|title=Comparative data concerning aflatoxin contents in Bt maize and non-Bt isogenic maize in relation to human and animal health – a review|journal=[[Acta Veterinaria Brno]]|date=2015|volume=84|issue=1|pages=47–53|doi=10.2754/avb201585010047}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFOstrýMalířPfohl-Leszkowicz2015&quot;&gt;Ostrý, Vladimír; Malíř, František; Pfohl-Leszkowicz, Annie (2015). [[doi:10.2754/avb201585010047|&quot;Comparative data concerning aflatoxin contents in Bt maize and non-Bt isogenic maize in relation to human and animal health – a review&quot;]]. ''[[Acta Veterinaria Brno?action=edit&amp;redlink=1|Acta Veterinaria Brno]]''. '''84''' (1): 47–53. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:&lt;span class=&quot;cs1-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.2754/avb201585010047|10.2754/avb201585010047]]&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
== الاستخدامات ==
=== طبخ ===
[[ملف:Summer_corn_(48286638996).jpg|تصغير|دره نصف مقشرة]]
[[ملف:Corn,_the_food_of_the_nation,_US_Food_Administration_poster,_1918.jpg|left|تصغير| بوستر بيبيين ست تقدم الكعك والفطائر والحصى ، مع عبوات على الطاولة مكتوب عليها وجبة الدره والحصى والحبوب ، ادارة الغذاء الامريكانيه ، 1918]]
تشكل الدره ودقيق الدره (الدره المجففة المطحونة) غذاء أساسى فى الكتير من مناطق العالم. بتستعمل الدره لانتاج نشا الدره ، و هو عنصر منتشر فى الطبخ المنزلى و كتير من المنتجات الغذائية الصناعية. ممكن تحلل نشا الدره ومعالجته انزيمى لانتاج شراب ، وبالخصوص شراب الدره عالى الفركتوز ، و هو مُحلى ؛ و كمان تخميرها وتقطيرها لانتاج كحول الحبوب . يعتبر كحول الحبوب من الدره مصدر تقليدى لويسكى بوربون . يستخدم دقيق الدره فى صنع خبز الدره والمنتجات المخبوزة التانيه.  فى عصور قبل التاريخ ، استخدمت ستات امريكا الوسطى مادة ''ميتات'' لمعالجة الدره وتحويلها لدقيق الدره المطحون ،و ده سمح باعداد الأطعمة اللى فيها سعرات حرارية اكتر كثافة من الفشار. بعد اختراع الأوانى الخزفية ، ابتدا شعب أولمك فى طبخ الدره مع الفاصوليا ،و ده اتسبب فى تحسين القيمة الغذائية للوجبة الأساسية. رغم ان الدره تحتوى بشكل طبيعى على النياسين ، و هو عنصر غذائى مهم ، الا أنه ماكانش متوفر بيولوجى بدون عملية nixtamalization . استخدمت [[شعب المايا|المايا]] وجبة نيكستامال لصنع أنواع مختلفة من العصيدة والتاماليس. تم استخدام دى العملية بعدين فى مطبخ الجنوب الامريكانى لاعداد الدره للحبيبات والحبوب . الدره هيا عنصر أساسى فى المطبخ المكسيكى . الماسة (دقيق الدره المعالج بماء الجير ) هو المكون الرئيسى [[تورتيللا (عيش)|للتورتيلا]] و الأتول و كتير من الأطباق التانيه لأطعمة امريكا الوسطى. انه المكون الرئيسى لتورتيلا الدره ، والتاماليس ، والبوزول ، و الأتول وجميع الأطباق القائمة عليها ، زى التاكو ، والكيساديلا ، والشيلاكيل ، والانتشلادا ، والتوستادا و غيرها الكثير. يعتبر فطر الدره ، المعروف باسم [[سوادى ذروى|huitlacoche]] ، من الأطعمة الشهية فى المكسيك. 
[[ملف:ChiapasTamale2.JPG|تصغير|تاماليس مكسيكى محضر من دقيق الدره]]
[[ملف:Boiled_corn_on_a_white_plate.jpg|تصغير|دره مسلوقة على طبق أبيض]]
يتم تحويل دقيق الدره الخشنة لعصيدة سميكة فى الكتير من الثقافات: من عصيدة من دقيق الدره فى ايطاليا ، ''وأنغو'' البرازيل ، ''وموماليغو'' رومانيا ، لهريسة الدره فى امريكا (أو فريك الهومينى فى الجنوب) أو الطعام المسمى مييليباب فى الجنوب افريقيا و sadza و nshima و ugali و أسماء تانيه فى أجزاء تانيه من افريقيا. أدخل الپورتوجاليين لافريقيا فى القرن الستاشر ، وبقت الدره أهم محصول غذائى أساسى فى افريقيا.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.fao.org/docrep/009/a0154e/A0154E02.HTM The cassava transformation in Africa]&quot;. The Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO).&lt;/ref&gt; يتم تناول دى الأطعمة بشكل منتشر فى جنوب شرق امريكا ، هيا الأطعمة اللى يتم تسليمها من [[امريكان اصليين فى امريكا|الامريكان الأصليين]] ، اللى يطلقون على طبق ساغاميت .
يمكن كمان حصاد الدره واستهلاكها فى حالة غير ناضجة ، لما تنمو الحبوب بالكامل لكن لسه طرية.لازمعادة طبخ الدره غير الناضجة علشان تكون مستساغة ؛ ممكن القيام بكده ببساطة عن طريق غلى أو تحميص كل الودنين وتناول الحبوب مباشرة من الكوز. [[ذره حلوه|الدره الحلوة]] ، هيا صنف وراثى غنى بالسكريات وقليلة النشا ، تستهلك فى العاده فى حالة غير ناضجة. زى دى الدره على قطعة خبز هيا طبق منتشر فى امريكا ، و كندا ، والمملكة المتحدة ، وقبرص ، و بعض أجزاء امريكا الجنوبية ، والبلقان ، لكن لم يسمع بيها على ايد فى بعض الدول الاوروبية. الدره كان بيتباع على حتة عيش فى شوارع مدينة نيو يورك فى أوائل القرن التسعتاشر على ايد &quot;بنات الهوت كورنز &quot; الفقرا حافيين ، اللى كانو بالتالى بدايات عربات الهوت دوج وعربات التشورو و أكشاك الفاكهة اللى اتشافت فى شوارع المدن الكبرى اليوم.&lt;ref&gt;Solon Robinson. Hot Corn: Life Scenes in New York Illustrated (Series appearing in 1853 in the NY Tribune, later as a book)&lt;/ref&gt; جوه امريكا ، يشكل استخدام الدره للاستهلاك البشرى حوالى 1/40 من الكمية المزروعة فى البلاد. فى امريكا و كندا ، بتتزرع الدره فى الغالب لتغذية المواشى ، زى العلف ، أو العلف (المصنوع من تخمير سيقان الدره الخضراء المقطعة) ، أو الحبوب. تعتبر وجبة الدره كمان عنصر مهم فى بعض المنتجات الغذائية الحيوانية التجارية.
=== القيمة الغذائية ===
تتكون حبات الدره الصهربو والحلوة من 76٪ ميه و 19٪ كربوهيدرات و 3٪ [[بروتين]] و 1٪ دهون (طاولة). فى الوجبة اللى فيها 100 جرام ، توفر حبات الدره 86 سعر حرارى هيا مصدر جيد (10-19٪ من القيمة اليومية ) لفيتامينات ب والثيامين والنياسين (لكن انظر تحذير بيلاجرا تحته) وحمض البانتوثنيك (B5) وحمض الفوليك . (الجدول الصحيح للحبوب الخام غير المطبوخة ، قاعدة بيانات المغذيات التبع وزارة الزراعة الامريكانيه ). بكميات معتدلة ، فانها توفر كمان الألياف الغذائية والمعادن الأساسية [[مغنسيوم|والمغنيسيوم]] [[فسفور|والفوسفور]] فى الوقت نفسه العناصر الغذائية التانيه بكميات منخفضة (الجدول). تحتوى الدره على كميات دون المستوى الأمثل من الأحماض الأمينية الأساسية زى التربتوفان والليسين ، اللى تمثل مكانتها المنخفضة كمصدر للبروتين.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.fao.org/docrep/t0395e/T0395E0c.htm
| title = Chapter 8: Improvement of maize diets; from corporate document: Maize in human nutrition
| date = 1992
| publisher = United Nations Food and Agriculture Organization
| accessdate = 5 June 2017
}}&lt;/ref&gt; بس ، بروتينات الفاصوليا والبقوليات تكمل تلك الموجودة فى الدره .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== علف و أعلاف للماشية ===
تعتبر الدره مصدر رئيسى لكل من علف الحبوب وعلف المواشى . يتم اطعامها للماشية بطرق مختلفة. عند استخدامه كمحصول حبوب ، يتم استخدام الألباب المجففة كعلف. فى الغالب  يتم الاحتفاظ بيها على قطعة خبز للتخزين فى سرير الدره ، أو قد يتم قصفها للتخزين فى سلة الحبوب . قد تقوم المزرعة اللى تستهلك العلف بانتاجه أو شرائه من السوق أو الاتنين. عند استخدام الحبوب للتغذية ، ممكن استخدام بقية النبات ( حطب الدره ) بعدين كعلف أو فراش (فضلات) أو تعديل التربة . لما يتم استخدام نبات الدره الكامل (الحبوب و السيقان و الأوراق) كعلف ، فانه فى العاده  يتم تقطيعه مرة واحدة وتقطيعه ، تكون قابلية الهضم والاستساغة أعلى فى شكلها المجفف منها فى الشكل المجفف. علف الدره هو واحد من أثمن الأعلاف للحيوانات المجترة.&lt;ref&gt;Heuzé V., Tran G., Edouard N., Lebas F., 2017. Maize silage. Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/13883 Last updated on June 22, 2017, 14:24&lt;/ref&gt; قبل ظهور استنزاف الدره على نطاق واسع ، كان من المعتاد تجميع الدره فى صدمات بعد الحصاد ، تجف اكتر. مع أو بدون نقل لاحق لغطاء الحظيرة ، تم تخزينهابعد كده لأسابيع لشوية أشهر لحد يتم اطعامها للماشية. النهارده ممكن يحدث السيلاج مش بس فى الصوامع لكن كمان فى أغلفة العلف. بس ، فى المناطق الاستوائية ، ممكن حصاد الدره على مدار العام وتغذيتها كعلف أخضر للحيوانات.&lt;ref&gt;Heuzé V., Tran G., Edouard N., Lebas F., 2017. Maize green forage. Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/358 Last updated on June 21, 2017, 10:16&lt;/ref&gt;
=== مواد كيميائية ===
يمكن كمان تحويل النشا من الدره لمواد بلاستيكية و أقمشة ومواد لاصقة و كتير من المنتجات الكيميائية التانيه. يستخدم الخمور الحاد للدره ، و هو منتج ثانوى مائى وفير لعملية الطحن الرطب للدره ، على نطاق واسع فى [[بيوكيميا|صناعة الكيمياء الحيوية]] والبحث كوسيلة لاستزراع أنواع كثيرة من الكائنات الحية الدقيقة.&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite journal|journal=[[Bacteriological Reviews]]|date=December 1948|volume=12|issue=4|pages=297–311|title=Corn steep liquor in microbiology|first=R. Winston|last=Liggett|first2=H.|last2=Koffler|pmc=180696|pmid=16350125|doi=10.1128/MMBR.12.4.297-311.1948}}&lt;/ref&gt; فيه الأقحوان فى الدره الأرجوانية ويستخدم كملون غذائى. 
=== الوقود الحيوى ===
يتزايد استخدام &quot;الدره العلفية&quot; علشان التدفيه ؛ تتوفر مواقد الدره المتخصصة (على مثال مواقد الحطب ) وتستخدم اما علف الدره أو كريات الخشب لتوليد الحرارة. تستخدم أكواز الدره كمان كمصدر لوقود الكتلة الحيوية . تعتبر الدره رخيصة نسبى و تم تطوير أفران التدفئة المنزلية اللى تستخدم حبات الدره كوقود. انها تتميز بقادوس كبير يغذى حبات الدره ام  الحجم الموحد (أو الكريات الخشبية أو حفر [[كريز|الكرز]] ) فى النار.
يتزايد استخدام الدره كمادة وسيطة لانتاج وقود الايثانول .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Torres|first=Andres F.|last2=Slegers|first2=Petronella M.|last3=Noordam-Boot|first3=Cornelie M. M.|last4=Dolstra|first4=Oene|last5=Vlaswinkel|first5=Louis|last6=van Boxtel|first6=Anton J. B.|last7=Visser|first7=Richard G. F.|last8=Trindade|first8=Luisa M.|title=Maize feedstocks with improved digestibility reduce the costs and environmental impacts of biomass pretreatment and saccharification|journal=[[Biotechnology for Biofuels]]|date=December 2016|volume=9|issue=1|pages=63|doi=10.1186/s13068-016-0479-0|pmc=4791978|pmid=26981155}}&lt;/ref&gt; عند التفكير فى مكان انشاء مصنع للايثانول ، واحد من معايير اختيار الموقع هو التأكد من توفر المواد الأولية محلى. يتم خلط الايثانول بالبنزين لتقليل كمية الملوثات المنبعثة عند استخدامه كوقود للعربيات. أدى ارتفاع أسعار الوقود فى نصسنة 2007 لارتفاع الطلب على الايثانول ، ده وصل بدوره لارتفاع الأسعار المدفوعة للمزارعين مقابل الدره . ده وصل علشان محصولسنة 2007 كان واحد من اكتر محاصيل الدره ربحية فى التاريخ الحديث للمزارعين. بسبب العلاقة بين الوقود والدره ، تميل الأسعار المدفوعة للمحصول دلوقتى لتتبع سعر النفط.
يتأثر سعر الغذاء لحد ما باستخدام الدره لانتاج الوقود الحيوى. تمثل تكلفة النقل والانتاج والتسويق جزء كبير (80٪) من سعر المواد الغذائية فى امريكا. تؤثر تكاليف الطاقة المرتفعة على دى التكاليف ، وبالخصوص النقل. تعود الزيادة فى أسعار المواد الغذائية اللى يشهدها المستهلك بشكل أساسى لارتفاع تكلفة الطاقة. تأثير انتاج الوقود الحيوى على أسعار المحاصيل الغذائية التانيه غير مباشر. يؤدى استخدام الدره لانتاج الوقود الحيوى لزيادة الطلب و علشان كده زيادة سعر الدره . وده بدوره يوصل لتحويل مساحات المزرعة من المحاصيل الغذائية التانيه لانتاج الدره . ده يقلل من المعروض من المحاصيل الغذائية التانيه ويزيد من أسعارها.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.iowarfa.org/food_facts.php
| title = Iowa Renewable Fuels Association
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141011043043/http://www.iowarfa.org/food_facts.php
| archivedate = October 11, 2014
| accessdate = October 6, 2014
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Haase_anaerobic_digester.JPG|left|تصغير| هضم علف الدره فى المزرعة يقع قرب Neumünster فى المانيا ، 2007. بيظهر حامل الغاز الحيوى الأخضر القابل للنفخ أعلى الهاضم.]]
تستخدم الدره على نطاق واسع فى المانيا كمادة وسيطة لمصانع الغاز الحيوى . هنا يتم حصاد الدره وتقطيعها بعدين وضعها فى مشابك سيلاج يتم تغذيتها فى نباتات الغاز الحيوى. تستفيد دى العملية من النبات بالكامل بدل مجرد استخدام الحبوب زى الحال فى انتاج وقود الايثانول. ابتدت محطة لتوليد الطاقة بتغويز الكتلة الحيوية فى ستريم قرب [[جوسينج|Güssing]] ، بورغنلاند ، النمسا ، سنة 2005. هناك احتمال أن يتم انتاج [[سولار|الديزل]] من الغاز الحيوى بطريقة Fischer Tropsch .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.researchgate.net/publication/242422623
| title = Biomass CHP plant Güssing - A success story
| date = January 2002
| publisher = Ministry of Economy and Labour and of the Federal States of Niederösterreich and Burgenland
| authors = Hermann Hofbauer

| last2 = Reinhard
| first2 = R.
| last3 = Klaus
| first3 = Bosch
| last4 = Reinhard
| first4 = K.
| last5 = Christian
| first5 = Aichernig
}}&lt;/ref&gt; على نحو متزايد ، يتم استخدام الايثانول بتركيزات منخفضة (10٪ أو أقل) كمادة مضافة فى [[بنزين|البنزين]] ( جازوهول ) لوقود المحركات لزيادة تصنيف الأوكتان ، وخفض الملوثات ، وتقليل استخدام البترول (اللى يتعرف النهارده كمان باسم &quot; الوقود الحيوى &quot; و كان يولد نقاش حادًا بخصوص ضرورة البشر لمصادر جديدة للطاقة ، من ناحية ، والحاجة لالحفاظ ، فى مناطق زى امريكا اللاتينية ، على العادات الغذائية و الثقافة اللى كانت جوهر الحضارات زى واحد نشأ فى امريكا الوسطى ؛ و أدى دخول الدره فى الاتفاقيات التجارية لنافتا ، فى يناير 2008 ، لزيادة ده الجدل ، نظر لظروف الشغل الوحشه  للعمال فى الحقول ، وبالخصوص حقيقة أن نافتا &quot;فتحت الأبواب قدام استيراد الدره من امريكا ، يتلقى المزارعين اللى يزرعونها اعانات بملايين الدولارات و أشكال دعم حكومية تانيه. . . . حسب لـ OXFAM UK ، بعد دخول نافتا التنفيذ ، انخفض سعر الدره فى المكسيك بنسبة 70 ٪ بين 1994 و 2001. كما انخفض عدد الوظايف الزراعية: من 8.1 مليون سنة 1993 ل6.8 مليونسنة 2002. وكتير ممن لقو نفسهم بلااشتغل انو من صغار مزارعى الدره &quot;. ).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.envio.org.ni/articulo/2676
| title = Revista Envío - Are Free Trade Agreements Free? Are They Development Strategies?
| website = envio.org.ni
| accessdate = 2023-06-05
| archive-date = 2023-06-09
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230609015002/https://www.envio.org.ni/articulo/2676
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; بس ، ادخال [http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html الدره الاستوائية فى خطوط العرض الشمالية للولايات المتحدة للوقود الحيوي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601143446/http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html |date=2009-06-01}} ، مش للاستهلاك البشرى أو الحيوانى ، قد يخفف من كده.
=== سلعة ===
يتم شراء وبيع الدره على ايد المستثمرين والمضاربين على الأسعار كسلعة قابلة للتداول باستخدام عقود الدره الآجلة . يتم تداول دى &quot;العقود الآجلة&quot; فى مجلس شيكاجو للتجارة (CBOT) تحت رمز المؤشر '''C.''' يتم تسليمها كل سنه فى مارس ومايو ويوليو وسبتمبر وديسمبر.&lt;ref&gt;[[metawiki:Interwiki map/discontinued#WikinvestCorn Prices|CBOT Corn Futures Contract Overview via Wikinvest]]&lt;/ref&gt;
=== استخدامات الزينة والاستخدامات التانيه ===
تزرع بعض أشكال النبات ساعات لأغراض الزينة فى الجنينة. لده الغرض ، يتم استخدام أشكال الأوراق المتنوعة والملونة كمان تلك ام  الودان الملونة. ممكن تفريغ كوز الدره ومعالجتها لصنع [[بايب التدخين|أنابيب تدخين]] غير مكلفة ، تم تصنيعها لأول مرة فى امريكا سنة 1869. 
[[ملف:CornKernelBox.jpg|يسار|تصغير| أطفال يلعبون فى صندوق نواة الدره]]
استخدام مش عادى للدره هو انشاء &quot; متاهة الدره &quot; (أو &quot;متاهة الدره &quot;) كمنطقة جذب سياحى. تم تقديم فكرة متاهة الدره على ايد شركة American Maze اللى أنشأت متاهة فى [[بنسيلفانيا|ولاية بنسلفانيا]] سنة 1993.&lt;ref&gt;[http://www.americanmaze.com/about-the-american-maze/#first About the American Maze], The American Maze Company&lt;/ref&gt; تزرع بشكل منتشر باستخدام تحوطات [[طقسوس|الطقسوس]] ، لكن دى تستغرق شوية سنين لتنضج. يتيح النمو السريع لحقل الدره انشاء متاهة باستخدام نظام تحديد المواقع العالمى ( [[جی بی اس|GPS)]] فى بداية موسم النمو ولزيادة ارتفاع الدره بما يكفى لعرقلة خط رؤية الزائر بحلول بداية الصيف. فى كندا و امريكا ، تاخد بشعبية فى الكتير من المجتمعات الزراعية.يمكن استخدام حبات الدره بدل الرمل فى حاوية تشبه صندوق الرمل للعب الأطفال.&lt;ref name=&quot;corn_box&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.mazefunpark.com/attractions/details.php?attraction_id=5
| title = Maize Quest Fun Park: Corn Box
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012201617/http://mazefunpark.com/attractions/details.php?attraction_id=5
| archivedate = October 12, 2007
| accessdate = October 8, 2007
}}&lt;/ref&gt;
بتتباع الوصمات من أزهار الدره الأنثوية ، المعروفة شعبى بحرير الدره ، كمكملات عشبية . تستخدم الدره كطعم للأسماك يسمى &quot;كرات العجين&quot;. تاخد بشعبية بالخصوص فى اوروبا للصيد الخشن .بالاضافة علشان كده ، يستخدم الصيادين ساعات دره العلف لطعم الحيوانات زى الغزلان أو الخنازير البرية. 
=== تفصيل استخدام امريكا ===
كان توزيع استخدام 12.1 مليار بوشل (307 مليون طن) من محصول الدره الامريكانيه سنة 2008 على النحو اللى بعد كده ، حسب لتقرير تقديرات العرض والطلب الزراعى العالمى الصادر عن وزارة الزراعة الامريكانيه .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.iowacorn.org/User/Docs/2009_US_Corn_Stats.pdf
| title = 2009 US Corn Stats
| publisher = Iowa Corn
| accessdate = December 2, 2010
}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |يستخدم
! colspan=&quot;3&quot; | كمية
|-
! مليون بوشل
! مليون طن
! نسبة مئوية
|-
| علف المواشى
| style=&quot;text-align:right&quot; | 5،250
| style=&quot;text-align:right&quot; | 133.4
| style=&quot;text-align:right&quot; | 43.4
|-
| انتاج الايثانول
| style=&quot;text-align:right&quot; | 3،650
| style=&quot;text-align:right&quot; | 92.7
| style=&quot;text-align:right&quot; | 30.2
|-
| صادرات
| style=&quot;text-align:right&quot; | 1،850
| style=&quot;text-align:right&quot; | 47.0
| style=&quot;text-align:right&quot; | 15.3
|-
| انتاج النشا وزيت الدره والمحليات ( مركبات الكربون الهيدروفلورية ، الخ. )
| style=&quot;text-align:right&quot; | 943
| style=&quot;text-align:right&quot; | 24.0
| style=&quot;text-align:right&quot; | 7.8
|-
| الاستهلاك البشرى - الحبوب ، دقيق الدره ، دقيق الدره ، المشاريب الكحولية
| style=&quot;text-align:right&quot; | 327
| style=&quot;text-align:right&quot; | 8.3
| style=&quot;text-align:right&quot; | 2.7
|}
فى امريكا من 2009/2010 ، تجاوز استخدام الدره لقيم انتاج الايثانول لحد ما الاستخدام المباشر لتغذية المواشى ؛ بلغ استخدام الدره لوقود الايثانول 5،130 مليون بوشل (130 مليون طن) فى السنة التسويقية 2013/2014.&lt;ref&gt;United States Department of Agriculture, Economic Research Service. Corn supply, disappearance, and share of total corn used for ethanol. ers.usda.gov/datafiles/US_Bioenergy/Feedstocks/table05.xls (Excel file, accessed June 29, 2015).&lt;/ref&gt; يتم استرجاع جزء بسيط من المادة الجافة المستخدمة فى انتاج الايثانول من الدره الصهربو على شكل DDGS (حبيبات مقطرة مجففة مع مواد قابلة للذوبان). فى السنة التسويقية 2010/2011 ، تم تغذية حوالى 29.1 مليون طن من DDGS للماشية والفراخ فى امريكا.&lt;ref name=&quot;Hoffman2011&quot;&gt;Hoffman, L. and A. Baker. 2011. Estimating the substitution of distillers'grains for corn and soybean meal in the U.S. feed complex. United States Department of Agriculture, Economic Research Service. FDS-11-l-01. 62 pp.&lt;/ref&gt; علشان استخدام النشا فى التخمير لانتاج الايثانول يترك مكونات الحبوب التانيه اكتر تركيز فى البقايا ، قيمة التغذية لكل كيلوجرام من DDGS ، بخصوص بالطاقة والبروتينات المجترة القابلة للتمثيل الغذائى ، تتجاوز تلك الموجودة فى الحبوب. قيمة العلف للحيوانات أحادية المعدة ، زى الخنازير والفراخ ، أقل لحد ما من الحيوانات المجترة.&lt;ref name=&quot;Hoffman2011&quot; /&gt;
== المخاطر ==
=== بلاجرا ===
لما تم ادخال الدره لأول مرة فى أنظمة الزراعة بخلاف تلك المستخدمة على ايد الشعوب الامريكانيه الأصلية التقليدية ، تم الترحيب بيها بشكل عام بحماس بسبب انتاجيتها. بس ، بسرعه ظهرت مشكلة سوء التغذية على نطاق واسع حيثما تم ادخال الدره كغذاء أساسى . كان ده لغز ، علشان دى الأنواع من سوء التغذية ما كانتش تُرى فى العاده بين الامريكان الأصليين ، اللى كانت الدره هيا الغذاء الرئيسى لهم.&lt;ref name=&quot;pellagra_mystery&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.eufic.org/web/article.asp?cust=1&amp;lng=en&amp;sid=4&amp;did=16&amp;artid=103
| title = The origins of maize: the puzzle of pellagra
| date = December 2001
| website = EUFIC &gt; Nutrition &gt; Understanding Food
| publisher = The European Food Information Council
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060927074332/http://www.eufic.org/web/article.asp?cust=1&amp;lng=en&amp;sid=4&amp;did=16&amp;artid=103
| archivedate = September 27, 2006
| accessdate = September 14, 2006
}}&lt;/ref&gt; تم اكتشاف أن الامريكان الأصليين تعلموا نقع الدره فى الماء القلوى (العملية المعروفة دلوقتى باسم nixtamalization ) - المصنوع من الرماد والجير ( أكسيد الكالسيوم ) من 1200-1500 قبل الميلاد على الأقل على ايد امريكا الوسطى . فعلوا ذلك لتحرير قشور الدره ، لكن (دون علم السكان الأصليين أو المستعمرين) أنها تحرر بالصدفة فيتامين ب النياسين ، اللى كان نقصه هو السبب الأساسى للحالة المعروفة بالبلاجرا . تم ادخال الدره فى النظام الغذائى للامريكان غير الأصليين دون المعرفة الثقافية اللازمة المكتسبة على مدى آلاف السنين فى الأمريكتين. فى أواخر القرن التسعتاشر ، وصل البلاجرا لمعدلات وبائية فى أجزاء من جنوب امريكا ، ناقش الباحثين  الطبيون نظريتين حوالين أصله: نظرية النقص (اللى ثبت فى النهاية أنها صحيحة) قالت ان البلاجرا كان بسبب نقص بعض العناصر الغذائية. ، وقالت نظرية الجراثيم أن البلاجرا نتجت عن جرثومة تنتقل عن طريق الذباب المستقر. نظرية تالتة ، روج ليها عالم تحسين النسل تشارلز دافنبورت ، اعتبرت أن الناس قد أصيبوا بالبلاجرا بس اذا كانو عرضة ليها بسبب بعض السمات &quot;الدستورية ، القابلة للوراثة&quot; للفرد المصاب. بمجرد فهم وتطبيق المعالجة القلوية والتنوع الغذائى ، اختفى البلاجرا فى العالم المتقدم. كما ساهم تطوير الدره عالية اللايسين والترويج لنظام غذائى اكتر توازن فى زوالها. لسه البلاجرا موجودًا النهارده فى المناطق الفقيرة بالغذاء ومخيمات اللاجئين يعيش الناس على الدره المتبرع بها.
=== حساسية ===
تحتوى الدره الصهربو على بروتين نقل الدهون ، و هو بروتين غير قابل للهضم ينجو من الطهى. تم ربط ده البروتين بحساسية نادرة و مش مدروسة للدره عند البشر.&lt;ref&gt;[http://foodallergens.ifr.ac.uk/food.lasso?selected_food=33#summary Corn (maize) Allergy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080930153724/http://foodallergens.ifr.ac.uk/food.lasso?selected_food=33#summary|date=September 30, 2008}}, InformAll Database, October 18, 2006&lt;/ref&gt; ممكن يتسبب رد الفعل التحسسى فى حدوث طفح جلدى ، و تورم أو حكة فى الأغشية المخاطية ، و اسهال ، وقيء ، [[ربو|وربو]] ، و فى الحالات الشديدة الحساسية المفرطة. مش واضح مدى شيوع دى الحساسية بين عامة السكان. يحتوى مصنع ''Z.Mays'' على تصنيف حساسية OPALS من 5 من 10 ،و ده يشير لاحتمال معتدل للتسبب فى تفاعلات الحساسية ، اللى تزاد بسبب الافراط فى استخدام نفس النبات فى كل اماكن الجنينة. حبوب [[طوعم]] الدره ثقيلة وكبيرة و فى العاده تنتقل جواً فى الصباح الباكر.
=== السموم الفطرية ===
لا يؤدى استخدام مبيدات الفطريات لتقليل نمو الفطريات أو السموم الفطرية بشكل كبير ، رغم أنه ممكن يكون جزء من استراتيجية تقليل ناجحة. من السموم الاكتر شيوع تلك اللى تنتجها ''[[رشاشيه|Aspergillus]]'' و ''[[مغزلاويه|Fusarium]]'' spp. السموم الاكتر شيوع هيا الأفلاتوكسين والفومونيزين والزيرالينون و الأوكراتوكسين أ . تثبط الدره المعدلة وراثيا نواقل الحشرات ، وبكده تقلل بشكل كبير من تركيزات الفومونيزينات ، وتقلل بشكل كبير من الأفلاتوكسين ، لكن تقلل بشكل طفيف من الأنواع التانيه.&lt;ref name=&quot;Ostry-et-al-2015&quot;/&gt;
== فن ==
{{Multiple image|align=right|direction=horizontal|image1=Mochica Corn.jpg|width1=175|caption1=Gold maize. Moche culture 300 A.D., [[Larco Museum]]. [[Lima]]. Peru|image2=CornWaterTower.JPG|width2=150|caption2=[[Water tower]] in [[Rochester, Minnesota]] being painted as an ear of maize}}
كانت الدره محصول أساسى فى [[انديز|جبال الأنديز]] من عصر قبل كولومبوس . صنعت ثقافة موتشى من شمال بيرو السيراميك من الأرض والماء والنار. كان ده الطفله مادة مقدسة ، تشكلت بأشكال مهمة ، واستخدمت لتمثيل موضوعات مهمة. تم تمثيل الدره بشكل طبيعى كمان بشكل طبيعى.&lt;ref&gt;Berrin, Katherine &amp; [[Larco Museum]]. The Spirit of Ancient Peru: Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera. New York: Thames and Hudson, 1997.&lt;/ref&gt; فى امريكا ، يتم نحت ودان الدره و أوراق التبغ فى عواصم الأعمدة فى مبنى الكابيتول بالولايات المتحدة . تستخدم الدره نفسها ساعات فى التفاصيل المعمارية المؤقتة لما يكون القصد هو الاحتفال بموسم الخريف والانتاجية الزراعية المحلية و الثقافة. فى الغالب  يتم عرض حزم من سيقان الدره المجففة مع القرع والقرع والقش فى العروض الخريفية بره البيوت والشركات. من الأمثلة المعروفة للاستخدامات المعمارية قصر الدره فى ميتشل بولاية ساوث داكوتا ، اللى يستخدم الكيزان وودان الدره الملونة لتنفيذ تصميم جدارية يُعاد تدويرها كل سنه. مثال آخر مشهور هو منحوتة ''حقل ال''دره فى [[دبلن (امريكا)|دبلن ، أوهايو]] ، تقف مئات السنابل الخرسانية من الدره فى حقل عشبى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.dispatch.com/news/20190928/from-oddity-to-cherished-dublin-icon-field-of-corn-celebrates-25-years
| title = From oddity to cherished Dublin icon, 'Field of Corn' celebrates 25 years
| date = September 28, 2019
| website = [[The Columbus Dispatch]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190930070612/https://www.dispatch.com/news/20190928/from-oddity-to-cherished-dublin-icon-field-of-corn-celebrates-25-years
| archivedate = September 30, 2019
| accessdate = December 21, 2021
| authors = Gordon Ken

}}&lt;/ref&gt; تم تصوير ساق دره بودنين ناضجتين على ظهر العملة الكرواتية 1 [[كونا كرواتيه|ليبا]] ، تم سكها من سنة 1993.&lt;ref&gt;[http://www.hnb.hr/ Croatian National Bank]. [http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 Kuna and Lipa, Coins of Croatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622012116/http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621|date=June 22, 2009}}: [http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1lipa.htm?tsfsg=dd58a2499ab048a6770b27c3017b7ec2 1 Lipa Coin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628203927/http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1lipa.htm?tsfsg=dd58a2499ab048a6770b27c3017b7ec2|date=June 28, 2011}}. Retrieved on March 31, 2009.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}
== لينكات برانيه ==
* [http://www.maizegdb.org/ قاعدة بيانات جينات الدره وعلم الجينوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210181550/http://www.maizegdb.org/ |date=2010-02-10}}
* [http://maizecoop.cropsci.uiuc.edu/ مركز مخزون التعاون الوراثى للدره]
* ''[https://youtube.com/watch?v=GP-lWN0uopM الدره : &quot;الحدود الخارجية&quot;]'' ، كاليفورنيا. 1976 ، أرشيفات قناة أونتاريو على YouTube
{{Taxonbar|from=Q11575}}
* {{روابط شخص}}
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:نباتات]]
[[تصنيف:اكل]]</text>
      <sha1>p67dcdarzcsuhmocjbdfel5ue0v877y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وسركاف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7123</id>
    <revision>
      <id>13024672</id>
      <parentid>10564647</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="f02y30884vbfotayofogd5pqaa16cdm" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات ملك}}
[[ملف:Userkaf.jpg|تصغير|150px|راس تمثال وسركاف]]

'''وسركاف''' Userkaf ( ح 2494 - 2487 قبل الميلاد )، ملك [[مصر]]، مؤسس [[اسره مصريه خامسه|الاسره الخامسه]] الفرعونيه. وصل للعرش عن طريق جوازه من الاميره خنتكاوس بنت الملك [[من كاو رع|منكاورع]]. بنى هرمه المعروف باسم [[هرم اوسركاف]] فى جبانة سقارة و [[معبد الشمس|معبد للشمس]] فى [[ابو صير]] اتبقى منه شىء بسيط.

{{تصنيف كومونز|Userkaf}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تاريخ مصر]]
[[تصنيف:مصر القديمه]]
[[تصنيف:حكام مصر]]
[[تصنيف:فراعنة]]
[[تصنيف:فراعنة الاسره الخامسه]]</text>
      <sha1>f02y30884vbfotayofogd5pqaa16cdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محافظة دمياط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7288</id>
    <revision>
      <id>13024486</id>
      <parentid>13009881</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الفتح  ←  الغزو ،  وحك ←  و حك، الكتير من ← كتير من (2)، فى ظل  ← تحت</comment>
      <origin>13024486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21844" sha1="9wlhehofes8urxq7oo6bl0qpsk4lgu7" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى|صورة= File:DumyatCorniche.jpg}}
[[ملف:DumyatOldBridge.jpg|تصغير|الكوبرى القديم]]
[[ملف:Damietta Corniche.JPG|تصغير|كورنيش النيل بدمياط]]
[[ملف:DumyatElAsMosqueCourt.jpg|تصغير|ساحه جامع عمرو بن العاص تانى جامع بنى فى مصر]]
[[ملف:Capturing Damiate.jpg|تصغير|250بك|الهجوم على دمياط فى عهد [[حملات صليبيه|الحملات الصليبيه]]]]
[[ملف:Market street in Damietta.JPG|thumb|شارع التجارى بدمياط]]
'''محافظة دمياط''' هى محافظة من محافظات [[مصر]]. المحافظة فى الجزء الشمالى الشرقى من الدوله عدد سكانها يتخطى المليون ونص شخص، وعاصمتها هى مدينة [[دمياط]].

تشتهر عاصمة المحافظة بمزارع الجوافه و شجر النخيل اللى تملأ الساحل من راس البر فى الشرق الى جمصه فى الغرب, بتصدر المحافظة الملايين من شجر النخيل لكتير من الدول كل سنه منها اليونان و الصين. تنتج دمياط القمح, القطن, الارز, البطاطس, الليمون, العنب و الطماطم و تشتهر المحافظة بصناعة الحلويات, تعليب السردين و صناعة الموبيليا الخشب الممتاز اللى يتم تصديرها لكل دول العالم و تصنيع الجبن الدمياطى. تمتلك المحافظة واحد من اقدم المصايف فى مصر مدينة راس البر, ويقع بيها نقطه التقاء نهر النيل بالبحر الابيض المتوسط, حرفة الصيد واحده من اهم الحرف فى المحافظة و يعمل بيها كتير من السكان خاصه سكان السواحل و يمثل رمز القارب فى شعار المحافظة حرفه الصيد المنتشره بيها.

== العصر الفرعونى ==
تاريخ محافظه دمياط بيرجع للعصر الفرعونى والوجه البحرى كان متقسم ل20 مقاطعه, و دمياط اتعرفت فى النصوص المصريه القديمه باسم دمطيو بمعنى &quot;سكان الميناء&quot;, هيه التسميه اللى اتحولت فى القبطيه لتاميط واليونانيه لتاميطييس وبقت Damiette و فى اللغات الاوروبيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| مسار = https://www.youm7.com/story/2017/12/30/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A9/3577069
| عنوان = اتعرف على اسم محافظه دمياط فى العصور المختلفه - اليوم السابع
| تاريخ = 2017-12-30
| صحيفه = اليوم السابع
| لغه = ar-Ar
| تاريخ الوصول = 2018-07-26
| مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20180726140403/https://www.youm7.com/story/2017/12/30/تعرف-على-اسم-محافظه-دمياط-فى-العصور-المختلفه/3577069 | تاريخ ارشيف = 26 يوليه 2018}}&lt;/ref&gt;

== العصر اليونانى ==
دخلت دمياط فى الحكم الاغريقى ضمن المدن المصريه و ده من اول فتح [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] مصر سنه 332 ق.م و حك فى البطالمه لحد ما احتلتها الدوله [[الامبراطوريه الرومانيه|الرومانيه]] سنة 30 ق.م, و زادت العلاقات التجاريه و الثقافيه بين دمياط و الشعب اليونانى و عدد كبير من العلما و الكتاب والسياح اللى اهتمو بدراسة التاريخ المصرى و الآثار و العادات و التقاليد و فضلت تحت الحكم الاغريقى لمدة تلات قرون و سماها الاغريق &quot;تاميا تس&quot;.

و حصلت معركة فى دمياط بين حاكم مقدونيا برديكاس و قوات [[بطليموس الاول]] للاستيلاء على ناووس [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] و نقله مقدونيا عشان يتدفن هناك و اللى انتصر فيها [[بطليموس الاول]].

== العصر الرومانى ==
كانت دمياط حقل بيمدهم بالغله و الكتان و كل الحاصلات الزراعيه و زودو الضرايب على السكان و ده زود الغضب على الرومان و خلت الثورات بتشتعل ضدهم. و لما دخلت [[مسيحيه|المسيحيه]] مصر انتشرت الكنايس فى دمياط و خاصه فى عهد الامبراطور [[قسطنطين]] سنة 325 م و كانت اسقفيه كبيره ليها اسقف بيمثلها فى المؤتمرات الدينيه العالميه, و اتحول اسم تامياتس الى &quot;تاميات&quot; و معناها بالمصريه القديمه الارض الشماليه اللى تنبت الكتان.

== الغزو الاسلامى ==

مصر بقت فى نص القرن السبعتاشر الميلادى ولايه عربيه خاضعه للحكم العربى ودخل [[الاسلام]] ليها , و قام المقداد بن الاسود على ايد جيوش عمرو بن العاص بفتح دمياط و سيطر العرب على منافذ النيل على [[البحر المتوسط]] سنه 642 ميلاديا. و بدت دمياط تتقرب للعرب المهاجرين ليها من [[شبه الجزيره العربيه]] و رجال الجيش الفاتح, و سما العرب الوجه البحرى اسم (اسفل الارض) و عربو معظم اسماء المدن و بقت (تاميات.. دمياط). و اهل دمياط دخلوا فى الاسلام , و لما جه العرب لمصر كان حاكم دمياط.

== دمياط فى الحمله الصليبيه التالته ==
فى سنة 1170 ميلاديا وصل الفرنجه دمياط فى [[حملات صليبيه|الحملات الصليبيه]] الاولى حاصرو المدينه بر و بحر و بعت [[صلاح الدين الايوبى]] اليها الجند عن طريق [[النيل]] و مدهم بالسلاح و الذخيره و الفلوس و لما بلغ صلاح الدين قصد الافرنج دمياط استعد ليهم بتجهيز الرجال و جمع الآلات ليها و وعدهم بالامداد بالرجال ان نزلو عليهم و بالغ فى العطايا و الهبات و كان وزير متحكم ما يردش امره فى شيء و بعدين نزل الافرنج عليها و اشتد زحفهم و قتالهم عليها و هوا بيشن عليهم الغارات من برى و العسكر يقاتلهم من جوا فانتصر عليهم فرحلو عنها خايبين فتحرقت مناجيقهم و نهبت آلاتهم و قتل من رجالتهم عدد كبير كمان خرج [[نور الدين زنكى|نور الدين]] من [[دمشق]] لقتال الصليبيين اللى اضطرو يرحلو بعد ما غرق ليهم عدد من المراكب و اتفشى بينهم المرض.

== دمياط فى الحمله الصليبيه الخامسه ==
فى 30 مايو [[1218]] ميلاديا وصلت طلائع الحمله الصليبيه التانيه بقيادة جان دى برين امام دمياط و قدرت الحمله تستولى عليها و نجحو لمده 16 شهر, و بعد ما تم الاستيلاء على دمياط و تحصينها اتقدمو لبيوتة جيش [[الكامل محمد ابن العادل|الملك الكامل]] اللى اتجمع قدام [[المنصوره]] و كان بيفصل بين [[جيش|الجيشين]] فرع دمياط و بحر اشمون, و قطع الملك الكامل الطريق بين الفرنجه و دمياط. و شيد تحصينات قويه عليا لنيل و رحل الفرنجه بلادهم و دخل الملك الكامل دمياط و ارسلت البشائر بتحرير دمياط لكل الدول الاسلاميه.

== عهد المماليك ==
كانت ميناء رئيسى اهتموا به زى [[اسكندريه|الاسكندريه]]
== عهد محمد على واسرته ==
كانت دمياط يوم ما اتولى [[محمد على باشا|محمد على]] حكم مصر سنة [[1805]] م, كانت دمياط اهم الثغور المصريه و اعظمها تجاره و عدد سكانها 30 الف, و كانت المستودع الكبير للاصناف زى [[ارز|الارز]] و انشئت بيها الترع والجسور, كمان عمل بيها مصنع الغزل و النسيج و فى دمياط, تم نفى الزعيم المصرى [[عمر مكرم]] ود زار [[محمد على باشا|محمد على]] دمياط سنه [[1818]] م. و تحت [[الثوره العرابيه]] و بعد مظاهرة عابدين و تاليف شريف باشا الوزاره الجديده حاول يبعد زعما الثوره العرابيه عن العاصمه فكانت دمياط من نصيب عبد العال حلمى واللى فضل والى على دمياط طول الثوره العرابيه.
== المعالم ==
[[ملف:Mosque of Amr Ibn El-Aas-4.jpg|تصغير|133x133بك]]
بعض من اهم المزارات التاريخيه بدمياط:
* [[جامع عمرو بن العاص (دمياط, مصر)|جامع عمرو بن العاص.]]
* [[:ar:جامع المعينى|جامع المعينى.]]
* [[:ar:جامع الحديدى|جامع الحديدى.]]
* [[:ar:جامع البحر|جامع البحر.]]
* طابيه احمد عرابى&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.youm7.com/story/2018/2/20/صور-10-معلومات-عن-طابيه-عرابى-الحربيه-بعزبه-البرج-فى/3658066
| title = صور.. 10 معلومات عن طابيه عرابى الحربيه بعزبه البرج فى دمياط
| date = 2018-02-20
| website = اليوم السابع
| accessdate = 2021-01-06
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.antiquities.gov.eg/DefaultAr/Archeological-sites/Pages/Archeologicaldetails.aspx?ArchCode=107
| title = صفحه تفاصيل المواقع الاثريه
| website = www.antiquities.gov.eg
| accessdate = 2021-01-06
| تاريخ الأرشيف = 2022-01-07
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20220107032855/http://www.antiquities.gov.eg/DefaultAr/Archeological-sites/Pages/Archeologicaldetails.aspx?ArchCode=107
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20220107032855/http://www.antiquities.gov.eg/DefaultAr/Archeological-sites/Pages/Archeologicaldetails.aspx?ArchCode=107
| تاريخ الارشيف = 2022-01-07
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20220107032855/http://www.antiquities.gov.eg/DefaultAr/Archeological-sites/Pages/Archeologicaldetails.aspx?ArchCode=107
| archive-date = 2022-01-07
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220107032855/http://www.antiquities.gov.eg/DefaultAr/Archeological-sites/Pages/Archeologicaldetails.aspx?ArchCode=107
}}&lt;/ref&gt;(بقايا قلعه دمياط وبرجيها) جنب من [[:ar:عزبه البرج|عزبه البرج.]]
* بحيره المنزله.
* [[:ar:راس البر|جزيره راس البر]]
* تل آثار البراشيه

== الصناعه ==
[[ملف:Store of carved wood, Damietta, Egypt.jpg|تصغير|140x140بك]]
دمياط بتصمم و بتصنع الاثاث المنزلى من الاخشاب. بتتباع المنتجات مش بس فى [[مصر|جمهوريه مصر العربيه]] لكن كمان للدول العربيه و الاوروبيه.

كمان بتشتهر بصيد الاسماك و صناعة النسيج و الاحذيه و الحلوى وت عليب السردين و [[جمبرى|الجمبرى]] كمان بتشتهر بصناعة الالبان و منها الجبنه الدمياطى اشهر انواع الجبن فى العالم.

و بتشتهر محافظة دمياط عن باقى محافظات مصر فى صناعة الحلويات ومن اهمها [[المشبك]]اللى بتشتهر بيه المحافظه و بيشتغل بالصناعه كتير من اهل المحافظه فى كتير من مصانع الحلويات, و بتصدر المصانع منتجاتها لكتير من الدول العربيه و الدول الاوروبيه زى ايطاليا.

== مدن دمياط الحديثه ==
* دمياط: دمياط, راس البر, عزبه البرج
* فارسكور: [[فارسكور]] والروضه
* الزرقا: [[الزرقا]] والسرو
* كفر سعد: كفر سعد وميت ابو غالب
* كفر البطيخ: [[كفر البطيخ]]
* [[دمياط الجديده]]

== التقسيم الادارى لدمياط فى العصر الجديد ==
وتتكون المحافظه من 5 مراكز اداريه, و 11 مدينه, و 47 وحده محليه قرويه, و 85 قريه.

== مراكز دمياط ==
{{مراكز دمياط}}
== اعلام دمياط ==
شوف [[شخصيات مصريه مشهوره#دمايطه|لسته مشاهير دمياط]]

# [[ملف:Ali Mosharrafa.jpg|تصغير|169x169بك]]على مصطفى مشرفه عالم الرياضيات (اتولد فى مدينه دمياط)
# [[محمد فهيم الجندى]] مؤسس صناعه الاثاث واول من نال شهادات جداره عالميه فى صناعه الاثاث.
# [[ضياء الدين داوود]] عضو مجلس الشعب المصرى اللى فات و رئيس الحزب الناصرى الاسبق.
# [[ملف:زكى نجيب محمود.jpg|تصغير]][[زكى نجيب محمود]] الفيلسوف الشهير.
# فاروق شوشه شاعر.
# [[طاهر ابو فاشا]] شاعر.
# محمد الاسمر شاعر.
# [[مصطفى الاسمر]] قاص وروائى.
# [[شوقى ضيف]] اديب وعالم لغوى مصرى والرئيس اللى فات لمجمع اللغه العربيه بالقاهره.
# [[عبد الرحمن بدوى]] فيلسوف (اتولد بمحافظه دمياط)
# [[مدكور ابو العز]] (فريق اول طيار) قائد القوات الجويه المصريه بعد حرب 1967.
# [[محمد سعيد الماحى]] (فريق) قائد سلاح المدفعيه فى حرب اكتوبر.
# لواء اركان حرب صالح ابراهيم الحديدى قائد المنطقه الشماليه العسكريه ومدير سلاح المدرعات الاسبق
# محمد الدسوقى رشدى
# محمد حسن الزيات (من قريه الناصريه) وزير الخارجيه فى وزاره الحرب المشكله قبل حرب اكتوبر.
# رزق خليل حبه شيخ عموم المقارئ المصريه
# رفعت الجمال (الجاسوس المصرى باسرائيل والشهير برافت الهجان).
# [[حسب الله الكفراوى]] (مهندس) وزير الاسكان الاسبق.
# عبد الرؤف الريدى سفير مصر اللى فات فى الامم المتحده.
# حسام محمد زقزوق من اشهر واصغر ائمه المساجد فى دمياط
# [[عائشه عبد الرحمن]] بنت الشاطئ.
# [[رفعت المحجوب]] رئيس مجلس الشعب المصرى اللى فات.
# [[عصام الحضرى]] لعيب المنتخب المصرى لكره القدم.
# [[محمد الجوادى]] مؤرخ شهير واستاذ الطب بجامعه الزقازيق (اتولد فى مدينه دمياط)
# [[نقولا يوسف نيوفتوس|نقولا يوسف]] صحفى ومؤلف واديب من مواليد دمياط.
# [[نجوى شعبان]] روائيه واديبه من مواليد دمياط.
# تاج الدين نوفل شاعر و كاتب اسلامى.
# [[عبد الجواد ياسين]] كاتب و مفكر.

== محافظين دمياط (1972 - 2020) ==
اسماء المحافظين بتوع دمياط بالترتيب من الاقدم الى الاحدث

{| class=&quot;wikitable&quot;
!اسم المحافظ
!مده اتولا  المنصب
|-
|محمد احمد المنياوى
|1972 - 1976
|-
|حسب الله الكفراوى
|1976 - 1977
|-
|عبد الحميد عبد الله مايو
|1977 - 1977
|-
|محمد عبد الهادى سماحه
|1977 - 1978
|-
|ابو بكر منصور الجمال
|1978 - 1980
|-
|عصام راضى مايو
|1980 - 1984
|-
|احمد جويلى
|1984 - 1991
|-
|محمود بهى الدين عبد الله
|1991 - 1992
|-
|محمد عبد الرحيم نافع
|1992 - 1996
|-
|احمد عبد العزيز سلطان
|1996 - 1999
|-
|عبد العظيم وزير
|1999 - 2004
|-
|محمد فتحى البرادعى
|2004 - 2011
|-
|محمد محمود يوسف
|2011 - 2011
|-
|محمد على محمد امام فليفل
|2011 - 2013
|-
|طارق فتح الله خضر
|2013 - 2013
|-
|محمد عبد اللطيف منصور
|2013 - 2015
|-
|اسماعيل عبد الحميد طه
|2015 - 2018
|-
|منال عوض ميخائيل
|2018 - لحد دلوقتى
|}

== التعليم العام ==

فى محافظه دمياط 9 كليات و 7 معاهد, 19 مركز للتدريب المهنى. و عدد مدارس التعليم
اللى قبل الجامعه 657 مدرسه للتعليم السنه منهم بالقطاع الريفى 403 مدرسه بنسبه 61%.
* و فى دمياط 8 كليات تيع [[جامعة دمياط|جامعه دمياط]] منها كليه العلوم
* و صدر قرار السيد رئيس الجمهوريه رقم 8 بانشاء [[جامعة دمياط|جامعه دمياط]] سنه 2012 فى مدينه [[دمياط الجديده]].

== التعليم الازهرى ==
* فى دمياط 49 معهد بالمرحله الابتدائيه الازهريه منهم 16 معهد بالمدن و 33 معهد بالريف
* و 53معهد بالمرحله الاعداديه الازهريه
* و 37معهد بالمرحله الثانويه الازهريه
* ومعهدان بمرحله القراءات فى مدينه دمياط منهم واحد للبنين والتانى للبنات
* و 34 معهد لرياض الاطفال موزعه على مختلف مناطق المحافظه
* ويوجد بردو فرع [[جامعة الازهر|لجامعه الازهر]] فى كتير من الكليات زى كليه الطب ومستشفياتها الجامعيه وكليه الدراسات الاسلاميه والعربيه

== قرى ==
{{Main|لسته قرى محافظة دمياط}}
{{div col|colwidth=25em}} 
* [[البساتين (قريه فى محافظه دمياط)]]
* [[الابراهيميه القبليه]]
* [[البصارطه]]
* [[الحورانى]]
* [[الرحامنه (قريه مصريه)]]
* [[الزهراء]]
* [[السعيديه البحريه]]
* [[السعيديه القبليه]]
* [[الشعراء (قريه مصريه)]]
* [[العدليه]]
* [[المحمديه (قريه مصريه)]]
* [[النجارين]]
* [[ام الرضا]]
* [[اولاد حمام]]
* دمياط
* [[شرباص]]
* [[عزبة اللحم]]
* [[عزبه النيل العليا]]
* [[عزبه فرج سالم]]
* [[كفر العرب (قريه مصريه)]]
* [[كفر الغاب]]
* [[كفر المياسره]]
* [[كفر الوسطانى]]
* [[كفر سعد]]
* [[كفر سليمان البحرى]]
* [[منشاه كرم ورزوق]]
* [[ميت الخولى عبد الله]]

{{div col end}}

== شوف كمان ==
* [[دمياط]]
* [[دمياط الجديده]]
* [[لسته قرى محافظة دمياط]]

== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
== مصادر ==
* قوانين الدواوين, الاسعد بن مماتى, تحقيق عزيز سوريال عطيه, مكتبه مدبولى, القاهره - مصر, الطبعه الاولى, 1991م.
* التحفه السنيه باسماء البلاد المصريه, ابن الجيعان, مطبوعات الكتبخانه الخديويه, مطبعه بولاق الاميريه, القاهره - مصر, 1898م.
* القاموس الجغرافى للبلاد المصريه من عهد قدماء المصريين, محمد رمزى, القسم الاول - البلاد المندرسه, الهيئه المصريه للكتاب, 1994م.
* القاموس الجغرافى للبلاد المصريه من عهد قدماء المصريين, محمد رمزى, القسم التانى - البلاد الحاليه, الجزء الاول - المحافظات ومديريات القليوبيه والشرقيه والدقهليه, الهيئه المصريه للكتاب, 1994م.
* القاموس الجغرافى للبلاد المصريه من عهد قدماء المصريين, محمد رمزى, القسم التانى - البلاد الحاليه, الجزء التانى - مديريات الغربيه والمنوفيه والبحيره, الهيئه المصريه للكتاب, 1994م.
* قاموس جغرافى للقطر المصرى, اصدار اداره التعداد, نظاره الماليه المصريه, المطبعه الاميريه ببولاق, سنه 1899م
* قاموس المصطلحات الاقتصاديه فى الحضاره الاسلاميه, [[محمد عماره]]. دار الشرق, القاهره - مصر, الطبعه الاولى, 1993م.
{{مصادر|30em}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:دمياط]]</text>
      <sha1>9wlhehofes8urxq7oo6bl0qpsk4lgu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>العادل سيف الدين ابو بكر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8678</id>
    <revision>
      <id>13024673</id>
      <parentid>12141506</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1264" sha1="91us6fqq6njjruvwxv0kckbyok18edx" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات ملك|صورة= Ayyubid Flag.png}}
[[ملف:Ayyubid Dynasty 1171 - 1246(AD).PNG|220px|thumb|[[الايوبيين|الدولة الأيوبية]] ما بين [[1171]] و [[1246]]]]
'''الملك العادل سيف الدين ابو بكر بن أيوب ''' ( 1145 - 1218 ) ، سلطان [[مصر]] [[الايوبيين|الأيوبى]] ، اخو [[صلاح الدين الايوبى|صلاح الدين الأيوبى]]. حكم [[حلب]] سنه 1183 و بعدين اتنقل لـ [[الكرك]] و اتنقل من مكان لمكان لغاية ما بقى سلطان مصر سنه 1200 . ضم [[سوريا]] و حكم ارمينيا الصغرى ، اتوفى فى [[دمشق]] و اتدفن فى العادليه . بعد ما اتوفى اتقسم ملكه على ولاده.
* تشابه اسامى : [[سيف الدين أبو بكر|سيف الدين ابو بكر]] (سلطان الدوله المملوكيه التلتاشر )

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ايوبيين]]
[[تصنيف:تاريخ مصر]]
[[تصنيف:حكام مصر]]
[[تصنيف:الدوله الايوبيه]]</text>
      <sha1>91us6fqq6njjruvwxv0kckbyok18edx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خوارزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9302</id>
    <revision>
      <id>13024385</id>
      <parentid>13008469</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50689" sha1="fkfa1wep6nsca17xqkmmtabzwbub2gs" xml:space="preserve">{{بلد سابق}}

'''خوارزم''' او '''الدوله الخوارزميه''' هيا امبراطوريه من [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] كانت فى وسط [[اسيا]]. ضمت [[بخارى]] و [[سمرقند]] و معظم [[فارس|بلاد فارس]] فى زمن [[سلاجقه|السلاجقه]] [[ترك|الترك]] فى القرنين التناشر و التلاتاشر و غزاها [[امبراطوريه مغوليه|المغول]] بقياة [[جنكيزخان|جنكيز خان]] و قضوا عليها ( 1218 - 1224 ).

بعد انهيار دولتهم اتشتتو فى  [[الشرق الوسطانى]] و عرض عساكرهم خدماتهم على [[مصر]] فى عهد السلطان [[الصالح ايوب|الصالح أيوب]] فشاركو [[الجيش المصرى]] فى [[معركة هربيا|معركة الحربيه]] جنب غزه ضد تحالف ضخم كان بيضم [[الصليبيين|صليبيين]] و [[عرب]] و شوام رفعو الصلبان و كانو عازمين يحتلو مصر لكن المعركه خلصت بإنتصار ساحق لمصر و الخوارزميين و بعد كده دخل الخوارزميين [[القدس]] و طردو منها الصليبيين.

'''خوارزم'''  أو '''خوارزمية'''  هيا منطقة [[واحه|واحات]] واسعة على [[River delta|دلتا نهر]] [[نهر جيحون|جيحون (أموداريا)]] فى غرب [[اسيا الوسطى|آسيا الوسطى]] ، ويحدها من الشمال [[بحر ارال|بحر آرال]] (السابق)، ومن الشرق [[قيزيل قوم|صحراء قيزيل قوم]] ، ومن الجنوب [[صحرا قره قوم|صحراء كاراكوم]] ، ومن الغرب [[هضبة اوستيورت|هضبة أوستيرت]] . كانت مركز الحضارة [[Khwarezmian language|الخوارزمية]] الايرانية  لحد القرن التاسع الميلادي، حين [[Turkic migrations|استقرت فيها]] القبائل [[ترك|التركية]] و حكمتها. ونشأت فيها سلسلة من الممالك.  زى [[Afrighid dynasty|السلالة الأفريغية]] [[خوارزميين|وسلالة أنوشتكين]] ، اللى كانت عاصمتهما (من عواصم تانيه) [[بيرونى|كاث]] ،  وغورجانج (اللى معروفه دلوقتى [[كهنه غرجانج|باسم كونيا أورغنش]] )، و من القرن الستاشر — — [[خيوه|خيوة]] . واليوم، تنتمى خوارزم جزئى ل[[اوزبيكيستان|أوزبكستان]] وجزئى ل[[توركمينيستان|تركمانستان]] .

== الاسامى و أصول الكلمات ==

=== الاسامى ===
خوارزم اتعرفت  كمان باسم ''خورازمية'' ، ''خوريزمية'' ، &lt;ref name=&quot;Kinnear1920&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The past and present distribution of the lion in south eastern Asia|صحيفة=Journal of the Bombay Natural History Society|مسار=https://archive.org/stream/journalofbombayn27192022bomb#page/32/mode/2up|مؤلف=Kinnear, N. B.|سنة=1920|المجلد=27|صفحات=33–39}}&lt;/ref&gt; ''خوارزمية'' ، ''خوارزمية'' ، ''خوارزمية'' ، ''خوارزمية'' ، ''خورزمية'' ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sharipov|الأول=Zhumaniëz|عنوان=Khorezm, novel|تاريخ=1976|ناشر=Sovietskiy pisatel'}}&lt;/ref&gt; ''خوريزمية'' ، ''خراسمية'' ، خوارزمية، ''حرزمية'' ، ''حورزمية'' ''، وخورزمية'' ''.''  
فى [[اوستيه|الأفستية]] الاسم هو ''{{Transl|ae|Xvairizem}}'' ؛ فى الفارسية القديمة 𐎢𐎺𐎠𐎼𐏀𐎷𐎡𐏁 {{Transl|peo|u-v-a-r-z-mi-i-š}} أو 𐎢𐎺𐎠𐎼𐏀𐎷𐎡𐎹 {{Transl|peo|u-v-a-r-z-mi-i-y}} (/ &lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt; Uvārazmī-/); فى Persian [[فارسى|الحديثة]]   ''{{Transl|fa|Xārazm}}'' ; Arabic   ''{{Transl|ar|Khawārizm}}'' ؛ فى الصينية القديمة * {{IPA|qʰaljɯʔmriɡ}} ({{Lang|zh|呼似密}}); فى [[الصينيه القياسيه|اللغة الصينية الحديثة]] ''{{Lang|zh-latn-pinyin|Huālázǐmó}}'' ({{Lang|zh|花剌子模}}/ [[شياورجن|Xiao'erjing]] : خُولاذِمُوْ)؛ باللغة Tajik  , ''خورازم'', خوارزم; فى Kazakh   ( ''{{Lang|kk-Latn|Xorezm}}'' ) )،حورەزم؛ Uzbek  , ''خورازم'', خورەزم; Turkmen  , ''خوريزم'', خوريزم; فى Azerbaijani  , ''هاريزم'' ; Turkish   ; فى [[يونانى|اللغة اليونانية]] {{Lang|grc|Χορασμία}} ( ''{{Transl|grc|Chorasmía}}'' ) و {{Lang|grc|Χορασίμα}} ( ''{{Transl|grc|Chorasíma}}'' ) بقلم [[هيرودوت]] .

=== أصل الكلمة ===
[[ملف:Mawara'nnahr,_Khwarazm_and_Greater_Khorasan.png|تصغير|موار النهر وخوارزم وخراسان الكبرى]]

الجغرافى العربى [[ياقوت الحموى]] كتب فى كتابه ''معجم البلاد'' أن الاسم مركب فارسى من ''{{Transl|fa|khwar}}'' ( {{Lang|fa|خوار}} ), و ''{{Transl|fa|razm}}'' ( {{Lang|fa|رزم}}  ، فى إشارة لوفرة الأسماك المطبوخة كغذاء رئيسى لسكان دى المنطقة. لكن [[كليفورد ادموند بوزورث|سى إى بوسورث]] اعتقد أن الاسم الفارسى بيتكون من كلمة ''{{Transl|fa|xor}}'' ( {{Lang|fa|خور}} (الشمس) ''{{Transl|fa|zam}}'' ( {{Lang|fa|زم}} يُشتق اسم خوارزم من الكلمة الايرانية &quot;خوار&quot; اللى تعنى &quot;الأرض&quot; أو &quot;اليابسة&quot;، اللى بتشير ل&quot;الأرض اللى تشرق منها الشمس&quot;،  مع أن أصل مشابه يُعطى كمان لكلمة [[خراسان]] . وهناك رأى آخر يقول إن الكلمة الايرانية المركبة تعنى &quot;الأرض المنخفضة&quot; من ''{{Transl|fa|kh(w)ar}}'' &quot; و ''{{Transl|fa|zam}}'' &quot; اللى تعنيان &quot;الأرض&quot;.  وخوارزم هيا بالفعل أخفض منطقة فى آسيا الوسطى (باستثناء [[بحر قزوين]] فى أقصى الغرب)، و على دلتا [[نهر جيحون|نهر جيحون (أموداريا)]] على الشطوط  الجنوبية [[بحر ارال|لبحر آرال]] . وبتستعمل صيغ مختلفة من ''{{Transl|fa|khwar/khar/khor/hor}}'' بشكل شائع فى [[الخليج الفارسى|الخليج العربى]] للدلالة على المسطحات المدية، أو الأراضى الرطبة، أو الخلجان المدية (مثل: خور موسى ، خور عبد الله ، [[Hor al-Azim|هور العظيم]] ، [[Hor al-Himar|هور الحمار]] ، إلخ).

الاسم بيظهر كمان فى النقوش [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الأخمينية]] باسم ''هوفارازميش'' ، اللى اتعلن عنها كجزء من [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الإمبراطورية الفارسية]] .بعض الباحثين الأوائل اعتقدو أن خوارزم هيا ما تشير ليه النصوص [[الافيستا|الأفيستية]] القديمة باسم {{Transl|ae|[[Airyanem Vaejah]]}} ( ''{{Transl|ae|Airyanəm Vaēǰah}}'' ؛ بعدين [[بهلوى|بالفارسية الوسطى]] ''{{Transl|pal|Ērān-wēz}}'' ).  وتقال دى المصادر أن [[كهنه غرجانج|أورغنش القديمة]] ، اللى كانت عاصمة خوارزم القديمة لسنين  كتيرة، كانت فى الواقع أورفا، الأرض الثامنة [[اهورا مزدا|لأهورا مزدا]] المذكورة فى نص فينديداد البهلوى .  بس، يعتقد [[مايكل فيتسل|مايكل ويتزل]] ، الباحث فى تاريخ الشعوب الهندو-أوروبية القديمة، أن &quot;أريانم فايجاه&quot; كانت فياللى يتعرف دلوقتى [[افغانستان|بأفغانستان]] ، اللى كانت مناطقها الشمالية جزء من خوارزم القديمة [[خراسان|وخراسان الكبرى]] .  فى الوقت نفسه يخالف تانيين ده الرأى. يعتقد مؤرخ جامعة هاواى إلتون إل دانيال أن خوارزم هيا &quot;اللغة المحلية الاكتر ترجيح &quot; المقابلة للموطن الأصلى لشعب [[الافيستا|أفستان]] ، ويطلق [[على اكبر دهخدا|دهخدا]] على خوارزم &quot;مهد القبيلة الآرية &quot; ( {{Lang|fa|مهد قوم آریا}} ) ).

== تاريخ ==

=== أسطورى ===

العالم الخوارزمى [[البيرونى]] (973-1048) &lt;ref name=&quot;BosworthIranica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopaedia Iranica|مسار=https://www.iranicaonline.org/articles/al-e-afrig/|الفصل=ĀL-E AFRĪḠ}}&lt;/ref&gt;  قال  إن الأرض اللى تنتمى لالملك الأسطورى أفراسياب تم استعمارها لأول مرة قبل 980  سنه  من [[اسكندر الاكبر|الإسكندر الاكبر]] (أى حوالى {{حوالى|1292 BC}} ، قبل [[تقويم سلوقى|العصر السلوقى]] بكثير)  لما جه بطل الملحمة الايرانية ''سياوش'' لخوارزم؛ و اتولا  ابنه كاى خسرو العرش بعد 92  سنه ،  سنة  1200 قبل الميلاد. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2021)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; يبتدى البيرونى فى ذكر الاسامى بس مع سلالة الخوارزمشاه الأفريغية ، بعد ما وضع صعود الأفريغيين  سنة  616 من العصر السلوقي، أى  سنة  305 ميلادى.

=== الشعوب القديمة ===
[[ملف:4F4D_1~1.JPG|تصغير|لوحة جدارية خوارزمية من كازاكلي-ياتكان (قلعة أكشا خان كالا )، القرن الاولانى قبل الميلاد - القرن التانى الميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ancient Chorasmian Mural Art|صحيفة=Bulletin of the Asia Institute|مسار=https://www.jstor.org/stable/24049142|مؤلف=KIDD|الأول=F.|تاريخ=2004|المجلد=18|صفحة=83|مؤلف2=CLEARY|مؤلف3=YAGODIN|مؤلف4=BETTS|مؤلف5=BRITE|جايستور=24049142|issn=0890-4464|الأول2=M. NEGUS|الأول3=V. N.|الأول4=A.|الأول5=E. BAKER}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MM2&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Chorasmian Unbaked-clay Modelled Sculptures: Hellenistic Cultural 'Impacts' on an Eastern Iranian Polity|صحيفة=Religion, Society, Trade and Kingship. Art and Archaeology in South Asia Along the Silk Road 5500 BCE-5th Century CE (South Asian Archaeology and Art 2016, Volume 1)|مسار=https://www.academia.edu/42306214|مؤلف=Minardi|الأول=Michele|تاريخ=January 2020|لغة=en|صفحات=195–205}}&lt;/ref&gt;]]

زى  سغديا ، خوارزم امتداد كانت لحضارة باكتريا-مارجيانا خلال [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] ، اللى اندمجت بعدين مع الهنود الايرانيين خلال هجراتهم  حوالى سنة  1000 قبل الميلاد. ونشأت دول [[عصر حديدى|العصر الحديدى]] المبكر من التبادل الثقافى ده . قائمة بالحضارات المتعاقبة فى منطقة خوارزم 3000-500 قبل الميلاد:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Encyclopædia Iranica|مسار=http://www.iranicaonline.org/articles/chorasmia-index|ناشر=Encyclopædia Iranica|تاريخ-الوصول=29 July 2009|صحيفة=CHORASMIA|مؤلف=MacKenzie|الأول=D.N.|سنة=1996}}&lt;/ref&gt;

* ثقافة كيلتمينار {{حوالى|3000 BC}}
* ثقافة سويارغانوفو {{حوالى|2000 BC}}
* ثقافة تازاباجيب {{حوالى|1500 BC}}
* ثقافة أمير آباد {{حوالى|1000 BC}}
* ساكا {{حوالى|500 BC}}

خلال المرحلة الأخيرة من حضارة الساكا، كان فيه حوالى 400 مستوطنة فى خوارزم.  فى المرحله دى، دخلت خوارزم السجل التاريخى مع [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|التوسع الأخمينى]] ، هيا اللى حكمتها السلالة الأفريغية المحلية.

==== لغة و ثقافة الخوارزميين ====
اللغة الخوارزمية ، هيا لغة ايرانية شرقية ، كانت تُتحدث فى خوارزم نفسها (أى منطقة [[نهر جيحون]] السفلى) لحد فتره قصيره  بعد الغزو المغولى ، حين حلت محلها اللغات التركية . و كانت وثيقة الصلة باللغة السغدية . وباستثناء المصطلحات [[فلك|الفلكية]] اللى استخدمها المتحدث الايرانى الأصلى للغة الخوارزمية [[البيرونى|، البيرونى]] ،  بتشمل مصادرنا التانيه للغة الخوارزمية معجم [[الزمخشرى]] [[لغه عربى|العربى]] - [[فارسى|الفارسى]] -الخوارزمي، و كتير من النصوص القانونية اللى تستخدم مصطلحات خوارزمية لشرح بعض المفاهيم القانونية.
[[ملف:Karakalpakstan_Chilpyk_Tower_of_Silence_(dakhma)_1st_cent_BCE-1st_cent_CE_Zoroastrian_(4).jpg|تصغير|برج الصمت [[زرادشتيه|الزرادشتى]] تشيلبيك ( ''دخمة'' )، القرن الاولانى قبل الميلاد - القرن الاولانى الميلادى]]
على مدار معظم تاريخها، وحتى الغزو المغولي، كان سكان المنطقة من أصول ايرانية،   و كانو بيتكلمو لغة ايرانية شرقية بتتسمما الخوارزمية. و أكد العالم البيروني، و هو من خوارزم، فى كتابه ''&quot;آثار البقية&quot;'' ، &lt;ref&gt;{{Lang|ar|الآثار الباقية عن القرون الخالية}} (page 47)&lt;/ref&gt; تحديد الأصول الايرانية للخوارزميين  لما كتب (باللغة العربية):&lt;blockquote&gt;{{Lang|ar|أهل خوارزم [...] کانوا غصن من دوحة الفرس}}&lt;br&gt;
(&quot;The people of Khwarezm were a branch from the Persian tree.&quot;)&lt;/blockquote&gt;

منطقة خوارزم كانت تحت سيطرة الأفريغيين بعدين السامانيين لحد القرن العاشر الميلادي، قبل ما يفتحها الغزنويون . و اتأثرت اللغة و الثقافة الخوارزمية الايرانية بتأثير التغلغل التركى من شمال خوارزم جنوب،و ده اتسبب فى اختفاء الطابع الايرانى الأصيل للإقليم  وتحوله الكامل ل[[تتريك|اللغة التركية]] كما نعرفه اليوم. ويُرجح أن اللغة الخوارزمية استمرت فى أعالى خوارزم، المنطقة المحيطة بهزاراسب ، لحد نهاية القرن الثامن الهجري/الاربعتاشر الميلادى.&lt;ref name=&quot;BosworthEncIslam&quot; /&gt;

اللغة الخوارزمية فضلت عايشة كام قرن بعد الإسلام لحد ما المنطقة بقت تركية، وكمان أكيد جزء — ولو بسيط — من ثقافة وتراث خوارزم القديم فضل موجود، لأن صعب نتخيل إن شخصية عظيمة زى أبو الريحان البيروني، اللى كان موسوعة ماشيّة بكل العلم ده، تطلع من غير أى بيئة ثقافية حواليها.

=== العصر الأخمينى ===
[[ملف:Xerxes_I_tomb_Choresmian_soldier_circa_470_BCE.jpg|تصغير|قبر [[خشايارشا الاول|زركسيس الأول]] ، جندى من خوارزم  حوالى سنة  470 قبل الميلاد.]]

[[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الإمبراطورية الأخمينية]] سيطرت على خوارزم خلال عهد الملك [[داريوس الاول|داريوس الأول]] (حكم من 522 ل486 قبل الميلاد).&lt;ref name=&quot;MM2&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Chorasmian Unbaked-clay Modelled Sculptures: Hellenistic Cultural 'Impacts' on an Eastern Iranian Polity|صحيفة=Religion, Society, Trade and Kingship. Art and Archaeology in South Asia Along the Silk Road 5500 BCE-5th Century CE (South Asian Archaeology and Art 2016, Volume 1)|مسار=https://www.academia.edu/42306214|مؤلف=Minardi|الأول=Michele|تاريخ=January 2020|لغة=en|صفحات=195–205}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[كليمان هوارت|Huart, Clement]]. ''Ancient Persia and Iranian Civilization''. 1972. {{ISBN|0-7100-7242-2}}. page 46&lt;/ref&gt;  الشاعر [[فرس|الفارسى]] [[الفردوسى]]  ذكر مدن فارسية زى أفراسياب [[طشقند|وجاش]] بكثرة فى ملحمته [[شاهنامه فردوسى|الشاهنامة]] . كان للتواصل مع الإمبراطورية الأخمينية تأثير كبير على الثقافة المادية لخوارزم،و ده اتسبب فى بدء فترة من التطور الاقتصادى و الثقافى المزدهر.&lt;ref name=&quot;MM2&quot; /&gt; القوات الخوارزمية شاركت فى الغزو الفارسى التانى لليونان بقيادة [[خشايارشا الاول|زركسيس]] عام 480 قبل الميلاد، تحت قيادة الجنرال الأخمينى [[ساتراب|والحاكم]] بعدين [[ارتابازوس الاول من فريجيا|أرتابازوس الاولانى على فريجيا]] .&lt;ref&gt;&quot;An Artabazus ( Artabazos ), son of Pharnaces, commanded the Parthian and Chorasmian units in Xerxes' expedition of 480, and led the Persian army back to Asia after Mardonius' death at Plataea.&quot; {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bowder|الأول=Diana|مسار=https://books.google.com/books?id=OqQUAQAAIAAJ|عنوان=Who was who in the Greek World, 776 BC-30 BC|ناشر=Phaidon|سنة=1982|صفحة=62|لغة=en|isbn=978-0-7148-2207-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhrt|الأول=Amélie|مسار=https://books.google.com/books?id=bb7eH1LHRcAC&amp;pg=PA275|عنوان=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period|تاريخ=15 April 2013|ناشر=Routledge|صفحة=275|لغة=en|isbn=978-1-136-01694-3}}&lt;/ref&gt;  و  عهد الملك الفارسى [[داريوش التالت|داريوس التالت]] ، كانت خوارزم قد بقت مملكة مستقلة.&lt;ref name=&quot;iranicaonline.org&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Welcome to Encyclopaedia Iranica|مسار=https://iranicaonline.org/|صحيفة=iranicaonline.org|مؤلف=Foundation|الأول=Encyclopaedia Iranica}}&lt;/ref&gt;

=== العصر الهلنستى ===
{{Multiple image
| محاذاة = left
| اتجاه = horizontal
| مجمل_العرض = 300
| لكل_سطر = 2
| caption_align = center
| image1 = KHWARAZMIA. Artav (Artabanos). Circa 1st-2nd century CE.jpg
| image2 = Chorasmian tamgha.jpg
| header = 
| footer = [[Artav of Khwarazm|Artav]] (Artabanos), ruler of Khwarezm. Blundered Greek legend &quot;ΙΥΙΥΕΩΙΕ ΜΕΛΥΙ ΕΙΛΥΙΛΥ&quot;. [[Nike (mythology)|Nike]] crowning the bust of the ruler. Chorasmian [[tamgha]]. Circa 1st–2nd century AD.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Whitehead |first1=R. B. |title=Notes on the Indo-Greeks: Part Ii |journal=The Numismatic Chronicle and Journal of the Royal Numismatic Society |date=1947 |volume=7 |issue=1/2 |page=38, figure 3 |jstor=42663141 |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/42663141.pdf |issn=0267-7504}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Vainberg |first1=B. I. |title=&quot;Chorasmian coinage&quot; in Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/chorasmian-coinage |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;
}}

خوارزم شاركت فى غزوات [[اسكندر الاكبر|الإسكندر الاكبر]] فى آسيا الوسطى.  لما عرض ملك خوارزم الصداقة على الإسكندر عام 328 قبل الميلاد، اتخيل مؤرخين سيرته اليونانيون والرومانيون ملك بدوى لصحراء قاحلة، لكن [[علم الاثار|علما الآثار]] الروس فى القرن العشرين كشفوا أن المنطقة كانت مملكة مستقرة و مركزية، أرض زراعية شرق [[بحر ارال|بحر آرال]] ، محاطة ببدو آسيا الوسطى، ومحمية بجيشها من الفرسان المدرعين، فى أقوى مملكة شمال غرب [[نهر جيحون]] (نهر [[نهر جيحون|أوكسوس]] القديم). عرض مبعوث الملك قيادة جيوش الإسكندر ضد أعدائه، غرب عبر بحر قزوين باتجاه [[البحر الاسود|البحر الأسود]] ( زى [[مملكة ايبيريا|مملكة إيبيريا]] وكولخيس ). خوارزم  تمتعت باستقلال كبير خلال عهود [[امبراطوريه سلوقيه|السلوقيين]] واليونانيين البختريين [[امبراطورية پارثيه|والأرساسيديين]] . اتبنت فيها حصون كتيرة، لحد لُقّبت واحة خوارزم بـ&quot; واحة الحصون الخمسين &quot;.&lt;ref name=&quot;BVA&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Adrianov|الأول=Boris V.|مسار=https://books.google.com/books?id=is0nDwAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Ancient Irrigation Systems of the Aral Sea Area: Ancient Irrigation Systems of the Aral Sea Area|تاريخ=31 December 2013|ناشر=Oxbow Books, Limited|صفحة=38|لغة=en|مؤلف2=Mantellini|الأول2=Simone|isbn=978-1-78297-167-2}}&lt;/ref&gt; و فضلت خوارزم بمنأى نسبى عن مصالح [[امبراطوريه سلوقيه|الإمبراطورية السلوقية]] أو اليونانية البخترية، لكن عناصر مختلفة من الفن الهلنستى تظهر فى أطلال مدنها، بالخصوص فى أكجاخان كالا ، كما بيظهر تأثير الفن اليونانى البوذى فى غاندارا ، اللى يعكس صعود إمبراطورية كوشان ، فى توبراك كالا .&lt;ref name=&quot;MM&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Chorasmian Unbaked-clay Modelled Sculptures: Hellenistic Cultural 'Impacts' on an Eastern Iranian Polity|صحيفة=Religion, Society, Trade and Kingship. Art and Archaeology in South Asia Along the Silk Road 5500 BCE-5th Century CE (South Asian Archaeology and Art 2016, Volume 1)|مسار=https://www.academia.edu/42306214|مؤلف=Minardi|الأول=Michele|تاريخ=January 2020|لغة=en|صفحات=195–205}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMinardi2020&quot;&gt;Minardi, Michele (January 2020). [https://www.academia.edu/42306214 &quot;The Ancient Chorasmian Unbaked-clay Modelled Sculptures: Hellenistic Cultural 'Impacts' on an Eastern Iranian Polity&quot;]. ''Religion, Society, Trade and Kingship. Art and Archaeology in South Asia Along the Silk Road 5500 BCE-5th Century CE (South Asian Archaeology and Art 2016, Volume 1)'': &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;195–&lt;/span&gt;205.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و قلد حكام خوارزم الأوائل عملة الحاكم اليونانى البخترى يوكراتيدس الاولانى .&lt;ref name=&quot;IO&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CHORASMIA i. Archeology and pre-Islamic hist. – Encyclopaedia Iranica|مسار=https://iranicaonline.org/articles/chorasmia-i|صحيفة=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; كما اتوصفت تأثيرات فنية [[امبراطورية پارثيه|بارثية]]  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Complex Connections : Figurative Art from Akchakhan-Kala and the Problematic Question of Relations between Khorezm and Parthia|صحيفة=Topoi. Orient-Occident|مسار=https://www.persee.fr/doc/topoi_1161-9473_2011_num_17_1_2406|مؤلف=Kidd|الأول=Fiona J.|تاريخ=2011|المجلد=17|العدد=1|صفحات=229–276|دوي=10.3406/topoi.2011.2406}}&lt;/ref&gt;

من القرن الاولانى قبل الميلاد، خوارزم  طورت عملات أصلية مستوحاة من النماذج اليونانية البكترية والبارثية والهندية السكيثية .  أرتاف (أرتابانوس)، و هو حاكم خوارزمى عاش فى القرنين الاولانى والتانى الميلاديين،  اللى عُثر على عملاته فى العاصمة توبراك-كالا،  قلد نموذج [[هيرايوس]] الكوشاني، ووُجدت دى العملات  مع عملات الحكام الكوشانيين فيما كادفيسيس [[كانيشكا|وكانيشكا]] .

خوارزم  من القرن التانى الميلادي، بقت جزء من المجال الثقافى الواسع اللى يتوافق مع صعود إمبراطورية كوشان فى الشرق.&lt;ref name=&quot;MM2&quot;/&gt;&lt;gallery widths=&quot;240&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
ملف:Koi_Krylgan_Kala_(reconstruction).jpg|بديل=Koi Krylgan Kala fortress (4th–3rd century BC)| قلعة كوى كريلجان كالا (القرن الرابع - التالت قبل الميلاد)
ملف:Ayaz_Kala_(Khorezm,_Ouzbékistan)_(5608883427).jpg|بديل=Ayaz Kala 1 fortress (4th-3rd century BC)| قلعة أياز كالا 1 (القرن الرابع - التالت قبل الميلاد)
ملف:Toprak_Kala_(Khorezm,_Ouzbékistan)_(5609444698).jpg|بديل=Toprak-Kala palace city (1st–2nd century AD)| مدينة قصر توبراك-كالا (القرن الاولانى - التانى الميلادى)
ملف:Kyzyl-Kala_under_restoration_(cropped).jpg|بديل=Fortress of Kyzyl-Kala, partially restored (1st–4th century AD)| قلعة كيزيل كالا ، تم ترميمها جزئى (القرن الاولانى - الرابع الميلادى)
&lt;/gallery&gt;

=== العصر الساسانى ===
[[ملف:Chorasmian_oasis_main_fortresses.jpg|تصغير|موقع الحصون الرئيسية لواحة خوارزم ، من القرن الرابع قبل الميلاد للقرن السادس الميلادى]]

تحت [[سابور الاول|حكم شابور الأول]] ، الإمبراطورية الساسانية  انتشرت لحد خوارزم. {{Sfn|Stoneman|1994}}  [[ياقوت الحموى]] يؤكد أن خوارزم كانت عاصمة إقليمية للإمبراطورية الساسانية. عند الحديث عن &quot; ''خسرو'' خوارزم&quot; فى عصر قبل الإسلام ( {{Lang|fa|خسرو خوارزم}} )، &quot; أمير خوارزم&quot; الإسلامى ( {{Lang|fa|امیر خوارزم}} أو لحد الإمبراطورية الخوارزمية ، تشير مصادر زى [[البيرونى]] وابن [[ابن خردازبه|خردادبه]] وغيرهما بوضوح لأن خوارزم كانت جزء من الإمبراطورية الايرانية (الفارسية).&lt;ref&gt;[[ناصر تكميل همايون|Nasser Takmil Homayoun]]. ''Kharazm: What do I know about Iran?''. 2004. {{ISBN|964-379-023-1}}. page 35&lt;/ref&gt; خلال عهد [[كسرى التانى]] ، اتفتح مناطق واسعة من خوارزم. {{Sfn|Pourshariati|2011}} حقيقة استخدام الأبجدية البهلوية ، اللى كانت تستخدمها البيروقراطية [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الفارسية]] مع الفارسية القديمة ، فى خوارزم  كانت أول أبجدية محلية فى القرن التانى [[بعد الميلاد|الميلادى]] بالتقريب ، فضل عن الأدلة اللى تشير إن حكام خوارزم ، زى [[علاء الدين تكش]] (1172-1200)، كانو يصدرون كل أوامرهم (الإدارية والعامة) باللغة [[فارسى|الفارسية]] ،  تؤكد مزاعم البيرونى. زى ما كانت خوارزم مملكة تابعة خلال فترات حكم الكوشانيين والهياطلة والتركيين قبل وصول العرب.

=== الأفريغيدز ===
[[ملف:Khwarazm_Bowl_(cropped)Khwarazm_Bowl_(cropped).jpg|يسار|تصغير|وعاء فضى من خوارزم يصور إلهة ب 4  دراعات  جالسة على أسد، يُحتمل أن تكون نانا . مؤرخ عام 658 ميلادي، [[المتحف البريطانى]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=bowl &amp;#124; British Museum|مسار=https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1877-0820-1|صحيفة=The British Museum}}&lt;/ref&gt; يشبه ده الوعاء أوعية الساسانيين ، اللى  حكموا المنطقة من أوائل القرن التالت الميلادى. ويُظهر مزيج من التأثيرات الثقافية الرومانية الهلنستية والهندية والفارسية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Four-Armed Goddess from Ancient Chorasmia: History, Iconography and Style of an Ancient Chorasmian Icon|صحيفة=Iran|مسار=https://www.academia.edu/6547869|مؤلف=Minardi|الأول=Michele|سنة=2013|لغة=en|المجلد=51|العدد=1|صفحات=111–143|issn=0578-6967|hdl-access=free|hdl=11574/202487|s2cid=192245224|دوي=10.1080/05786967.2013.11834726}}&lt;/ref&gt;]]

[[البيرونى]] اعتبر أفريغى [[بيرونى|كاث]] ( {{Lang|fa|آفریغیان-آل آفریغ}} كانت سلالة خوارزمية ايرانية أصلية &lt;ref name=&quot;BosworthIranica&quot; /&gt;  حكمت باسم شاهات خوارزم من 305 ل995 م. و فى بعض الأحيان كانو تحت السيادة [[الشاهنشاهية الساسانية|الساسانية]] .   سنة  712، غزا [[خلافه اسلاميه|الخلافة]] [[عرب|العربية]] ( [[الدوله الامويه|الامويين]] [[العباسيين|والعباسيون]] ) خوارزم. وبكده خضعت لسيطرة المسلمين بشكل غير مباشر، لكن لم يُعتنق الإسلام رسمى إلا فى أواخر القرن الثامن وبداية القرن التاسع،  لما ظهر أول شاه أفريغى باسم عبد الله (عبد الله). خلال القرن العاشر - حين ذكر بعض الجغرافيين، زى الإستخرى فى كتابه ''&quot;المسالك والممالك&quot;،'' خوارزم كجزء من [[خراسان]] وما [[ترانسوكسيانا|وراء النهر]] - ازداد نفوذ المأمونيين المحليين، المتمركزين فى [[كهنه غرجانج|جرجانج]] على الضفةالشمال لنهر جيحون، اقتصادى وسياسى بفضل قوافل التجارة. و سنة 995، أطاحوا بالأفريغيين بعنف، و اتخذوا لنفسهم لقب شاه خوارزم التقليدى.

باختصار، المنطقة كانت تحت السيادة السامانية ، قبل ما تنتقل ل[[محمود الغزنوى]] سنة 1017. و من ساعتها ، حلت الغزوات التركية المغولية والحكم الطويل للسلالات التركية المغولية محل الطابع الايرانى للمنطقة   رغم ان لقب خوارزم شاه ظل قائم لحد القرن التلاتاشر.&lt;ref name=&quot;MuslimDynasties&quot; /&gt;&lt;gallery widths=&quot;240&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ملف:Ayaz_Kala_(Khorezm,_Ouzbékistan)_(5608879653).jpg|بديل=Ayaz Kala 2 fortress (6th to 8th century AD)| قلعة أياز كالا 2 (القرن السادس لالثامن الميلادى)
ملف:Karakalpakstan_Tok-Kala_Necropolis_Ossuary_Lid_Alabaster_7th-8th_cent.jpg|بديل=Ossuary Lid, Tok-Kala Necropolis, Alabaster. 7th-8th century AD| غطا مدفن عظام، مقبرة توك كالا، من المرمر. القرن السابع - الثامن الميلادي
&lt;/gallery&gt;

=== الإمبراطورية الخوارزمية ===
[[ملف:Khwarezmian_Empire_1190_-_1220_(AD).PNG|تصغير|الإمبراطورية الخوارزمية]]
[[ملف:KonyeUrgenchMausoleum.jpg|يسار|تصغير|220x220بك|ضريح تاكاش فى كونيا أورجينتش، تركمانستان]]

تاريخ تأسيس الدولة الخوارزمية لسه محل جدل. فخلال ثورة سنة 1017، قتل ثوار خوارزميون أبو العباس المأمون ومراته [[Hurra-ji|حريرجى]] ، اخت السلطان الغزنوى [[محمود الغزنوى|محمود]] .  ورد على ذلك، غزا محمود منطقة خوارزم واحتلها، اللى شملت نسه ''ورباط'' الفراوة .  ونتيجة لذلك، بقت خوارزم ولاية تبع لدولة الغزنوية من سنة 1017 لسنة 1034. و سنة 1077، نقلت ولاية الولاية، اللى كانت من سنة 1042/1043 تحت حكم السلاجقة ، لأنوش تكين غارشاى ، و هو عبد [[ترك|تركى]] سابق عند السلطان السلجوقى.  سنة  1141، انغلب السلطان السلجوقى [[احمد سنجر|أحمد سنجار]] على ايد قره خيتاى فى معركة قطوان ، و بقا حفيد أنوش تيجين، [[علاء الدين اتسز|علاء الدين أتسيز،]] تابع [[يلو داشى|ليلو داشى]] من قره خيطان . السلطان أحمد سنجر مات سنة 1156. ومع انزلاق الدولة السلجوقية لالفوضى، وسّع الخوارزميون أراضيهم جنوب. و سنة 1194، انغلب آخر سلاطين [[سلاجقه|الإمبراطورية السلجوقية العظمى]] ، [[طغرل التالت]] ، واتقتل على ايد حاكم خوارزم [[علاء الدين تكش]] ، اللى غزا أجزاء من [[خراسان]] وغرب ايران. و سنة 1200، مات تكش وخلفه ابنه [[محمد خوارزم شاه التانى|علاء الدين محمد]] ، اللى أشعل فتيل الصراع مع الغوريين وانغلب على أيديهم فى معركة جيحون (1204).  بعد سقوط خوارزم، استنجد محمد [[ولايه|بسيده]] ، قارا خيتاي، اللى بعت ليه جيش.  وبده التعزيز، حقق محمد نصر على الغوريين فى معركة هزراسب (1204) و أجبرهم على الخروج من خوارزم.

=== غزو جنكيز خان للمغول ===

الإمبراطورية الخوارزمية حكمت بلاد فارس كلها فى أوائل القرن التلاتاشر الميلادى تحت قيادة [[شاه|الشاه]] [[محمد خوارزم شاه التانى|علاء الدين محمد التانى]] (1200-1220). و فى الفترة من 1218 ل1220، غزا [[جنكيزخان|جنكيز خان]] آسيا الوسطى، بما فيها خانية قره خيتاى ، منهى بكده الإمبراطورية الخوارزمية. مات السلطان محمد بعد انسحابه من المغول قرب بحر قزوين، فى الوقت نفسه لجأ ابنه [[جلال الدين منكبرتى|جلال الدين]] ، بعد هزيمته على ايد جنكيز خان فى معركة السند ، لسلطنة دلهى ، واغتيل بعدين بعد محاولات كتيرة لهزيمة المغول [[سلطنة الروم|والسلاجقة]] .

=== خوارزم خلال حكم سلالة قونغرات (1360-1388) ===
فى 1360  ظهرت فى خوارزم سلالة صغيرة مستقلة من الأتراك القونغريين، وهم الصوفيون، لكن تم سحق سليمان الصوفى على ايد [[تيمورلنك|تيمور]]  سنة  1388.&lt;ref name=&quot;iranicaonline.org&quot;/&gt;
[[ملف:Turabek_Khanum,_from_the_south.JPG|يسار|تصغير|220x220بك|ضريح تورابيك خانوم فى [[كهنه غرجانج|كونيا أورجينتش]] ، عيله قونغرات، 1330، تركمانستان]]

انعكست أسلمة خوارزم فى إنتاج أعمال أدبية وعلمية ودينية، و فى ترجمة النصوص العربية لاللغة التركية. و فى [[Suleymaniye Library|مكتبة السليمانية]] بإسطنبول، يُحفظ المصحف الشريف مع ترجمة بينية لاللغة التركية، مكتوبة بلغة خوارزم ومؤرخة (يناير - فبراير 1363).منطقة خوارزم انقسمت بين القبيلة البيضاء وخانية جغتائى ، وبقت عاصمتها المُعاد بناؤها، جرجانج ( [[كهنه غرجانج|كونيا أورغنش]] الحديثة، أى &quot;جرجانج القديمة&quot; تمييز ليها عن مدينة [[جرجانيه|أورغنش]] الحديثة   على مسافة منها)، تانى واحدة من اكبر و أهم المراكز التجارية فى آسيا الوسطى. فى نص القرن الاربعتاشر، نالت خوارزم استقلالها عن [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]] تحت حكم السلالة الصوفية . رغم ده ، اعتبر [[تيمورلنك]] خوارزم منافسة [[سمرقند|لسمرقند]] ، وخلال 5 حملات عسكرية، دمر أورغنش سنة 1388.

=== خوارزم خلال عهد الشبانيين - العرب الشهداء ===
حصل صراع بين التيموريين والقبيلة الذهبية على السيطرة على المنطقة، لكن سنة 1511 الحكم نقل لسلالة أوزبكية محلية جديدة اسمها الشهدا العرب .&lt;ref name=&quot;iranicaonline.org&quot;/&gt;
[[ملف:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Central-Asia-2574.jpg|تصغير|خوارزم ( ''كاراسم'' )، على خريطة فرنسية تعود سنة 1734. تُحيط الخانات على الخريطة [[بحر ارال|ببحر آرال]] (الذى رُسم أصغر بكثيرو ده كان عليه فى الواقعساعتها ) وتشمل جزء كبير  من ساحل [[بحر قزوين]] فى [[كازاخستان]] و تركمانستان الحاليتين]]

جنب تحول فى مسار نهر آمو داريا، ده  اتسبب فى انتقال مركز خوارزم ل[[خيوه|خيوة]] ، اللى بقت فى القرن الستاشر عاصمة خانات خيوة ، اللى حكمتها سلالة العرب الشهيديين .  خانات خيوة هو الاسم اللى اعتمدته التقاليد التاريخية الروسية لخوارزم خلال فترة وجودها (1512-1920). كانت خانات خيوة  واحده من خانات الأوزبك . استُخدم مصطلح &quot;خانات خيوة&quot; للإشارة للدولة فى خوارزم اللى قامت من بداية القرن الستاشر لحد سنة 1920. لم يستخدم السكان المحليون مصطلح &quot;خانات خيوة&quot;، بل كانو يُطلقون اسم خوارزم. فى المصادر الروسية، ابتدا استخدام مصطلح &quot;خانات خيوة&quot; من القرن التمنتاشر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Khorezm and the Khanate of Khiva|مسار=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-284|صحيفة=Oxford Research Encyclopedia of Asian History|تاريخ=23 May 2019|مؤلف=Wood|الأول=William|دوي=10.1093/acrefore/9780190277727.013.284|isbn=978-0-19-027772-7}}&lt;/ref&gt;

الشائعات عن وجود الذهب على ضفاف نهر [[نهر جيحون|آمو داريا]] خلال عهد [[بطرس الاول|بطرس الاكبر]] إمبراطور روسيا، مع رغبة [[الامبراطوريه الروسيه|الإمبراطورية الروسية]] فى فتح طريق تجارى لنهر السند ( [[باكستان]] الحديثة)، وصلت لإرسال حملة تجارية مسلحة لالمنطقة بقيادة الأمير ألكسندر بيكوفيتش تشيركاسكى ، اللى  صدها  خيوة.

=== خوارزم خلال عهد سلالة كونغرات الأوزبكية ===

خلال عهد خان الأوزبك سعيد محمد خان (1856-1864) فى خمسينات القرن التسعتاشر، اتعمل تعداد عام للسكان فى خوارزم لأول مرة فى تاريخها. فى بداية &quot;اللعبة الكبرى&quot; ، اصطدمت المصالح الروسية فى المنطقة بمصالح [[الامبراطوريه البريطانيه|الإمبراطورية البريطانية]] فى الحرب الأنجلو-أفغانية الأولى سنة 1839.

خانات خيوة تدريجى اتقلصت فى الحجم نتيجة للتوسع الروسى فى تركستان (بما فيها خوارزم)، و سنة 1873، تم توقيع معاهدة سلام أسست خيوة [[حمايه (قانون دولى)|كمحمية]] روسية شبه مستقلة.   سنة  1912، عدد مدارس خانات خيوة 440 مدرسة و65 مدرسة دينية تضم 22500 طالب. و كان اكتر من نصف دى المدارس الدينية فى مدينة خيوة (38 مدرسة).

=== الفتره السوفيتية ===

بعد استيلاء [[بلاشفه|البلاشفة]] على السلطة فى [[الثوره البلشفيه|ثورة اكتوبر]] ، اتعمل جمهورية خوارزم الشعبية السوفيتية قصيرة الأجل ( بعدين  جمهورية خوارزم السوفيتية السوفيتية) من أراضى خانات خيوة القديمة، قبل ما يتم دمجها نهائى فى [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] سنة 1924،  تم تقسيم الخانات السابقة بين جمهورية تركمانستان السوفيتية السوفيتية الجديدة، وجمهورية أوزبكستان السوفيتية السوفيتية ، وجمهورية كاراكالباكستان ذاتية الحكم (اللى كانت فى البداية جزء من جمهورية كازاخستان ذاتية الحكم باسم مقاطعة كاراكالباك).  منطقة خوارزم التاريخية الكبرى تنقسم  شوية أقسام.  بقا شمال خوارزم جمهورية أوزبكستان الاشتراكية السوفيتية ، و سنة 1925  بقا الجزء الغربى منها جمهورية تركمانستان الاشتراكية السوفيتية . و سنة 1936،  بقا الجزء الشمالى الغربى منها جمهورية كازاخستان الاشتراكية السوفيتية . بعد انهيار [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] سنة 1991، بقت دى المناطق أوزبكستان و تركمانستان [[كازاخستان|وكازاخستان]] على التوالى. كتير من مدن خوارزم القديمة اليوم فى إقليم خوارزم ، أوزبكستان.

== فى الأدب الفارسى ==
[[ملف:Pir_'Ali_al-Jami_-_A_Court_Scene_with_Timur_and_His_Maiden_From_Khwarezm_-_Walters_W64837A_-_Full_Page.jpg|تصغير|الأمير [[تيمورلنك|تيمور]] وعذرائه من خوارزم.]]
تظهر خوارزم ومدنها بكثرة فى [[ادب فارسى|الأدب الفارسى]] ، نثر وشعر. فزى ، يُاتعرف [[على اكبر دهخدا|دهخدا]] اسم [[بخارى]] نفسه بأنه &quot;مليانه  بالمعرفة&quot;، مشير إن بخارى كانت فى العصور القديمة مركز علمى و أكاديمى رائد. ويؤكد جلال [[جلال الدين الرومى|الدين الرومى]] ده  لما يمتدح المدينة بالصفة دى  .

أمثلة تانيه توضح  المكانة المرموقة لمدن خوارزم وما بعد النهر فى الأدب الفارسى خلال الـ 1500 سنة الماضية:&lt;blockquote&gt;{{Lang|fa|عالم جانها بر او هست مقرر چنانک}}&lt;br&gt;

 عالم القلوب تحت سيطرته بنفس الطريقة اللى {{Lang|fa|دولت خوارزمشاه داد جهان را قرار}} جلب [[خوارزم شاه|الخوارزمشاه]] السلام للعالم.

: — خاقانى شيرفاني
&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;{{Lang|fa|یکی پر طمع پیش خوارزمشاه}}&lt;br&gt;

 واحد فيهم كان طمّاع، راح لخوارزم شاه. {{Lang|fa|شنیدم که شد بامدادی پگاه}}سمعت إن ده حصل الصبح بدرى .

: — [[سعدى الشيرازى|سعدى]]
&lt;/blockquote&gt;[[ياقوت الحموى]] ، اللى زار خوارزم وعاصمتها سنة 1219، كتب : &quot;ولا عمرى شُفت مدينة أغنى و أجمل من [[كهنه غرجانج|جرجانج]] &quot;. لكن المدينة اتدمرت  خلال شوية غزوات، بالخصوص  لما حطّم الجيش المغولى سدود نهر جيحون [[نهر جيحون|(أموداريا)]] ،و ده اتسبب فى فيضان المدينة. ويذكر الحموى أنه مقابل كل جندى مغولي، اتقتل  4  من سكان جرجانج. و كان [[نجم الدين كبرى]] ، كبير [[صوفيه|المتصوفة]] ، من الضحايا. وقُدّر عدد الجيش المغولى اللى دمّر جرجانج بحوالى 80 ألف جندى. وتشير الآية اللى بعد كده  لكارثة سابقة حلّت بالمنطقة:&lt;blockquote&gt;
{{Lang|fa|آخر ای خاک خراسان داد یزدانت نجات}}
Oh land of [[خراسان|Khorasan]]! God has saved you,
{{Lang|fa|از بلای غیرت خاک ره گرگانج و کات}}
from the disaster that befell the land of [[كهنه غرجانج|Gurganj]] and [[بيرونى|Kath]].

: —Divan of [[انورى الابيوردى|Anvari]]
&lt;/blockquote&gt;

== شخصيات بارزة ==
[[ملف:XXth_Century_Citizen's_Atlas_map_of_Central_Asia.png|يسار|تصغير|175x175بك|حدود الأراضى الإمبراطورية الروسية فى [[خيوه|خيوة]] [[بخارى|وبخارى]] [[قوقند|وكوخاند]] فى الفترة الزمنية 1902-1903.]]

الناس اللى جاى ذكرهم يا إما أصلهم من خوارزم، يا إما عاشو و اتدفنو هناك.

* [[البيرونى]] ، عالم فاضل
* مأمون التانى ، خوارزم شاه ومؤسس الأكاديمية
* [[نجم الدين كبرى|نجم الدين الكبرى]] ، [[صوفيه|متصوف]]
* رشيد الدين واتوات ، كاتب مدائح و كاتب رسايل
* [[فخر الدين الرازى|فخر الدين رازى]]
* [[Muhammad al-Khwarezmi|محمد الخوارزمى]] ، سليل على العريدى فى القرن الحداشر
* [[علاء الدين اتسز|علاء الدين أتسيز]] ، خوارزم شاه
* [[محمد خوارزم شاه التانى|علاء الدين محمد]] ، خوارزم شاه
* [[جلال الدين منكبرتى|جلال الدين منجبردى]] ، خوارزم شاه
* [[قطز|قطوز]]
* أباك الخوارزمي
* [[الخوارزمى|محمد بن موسى الخوارزمى]] ، عالم رياضيات (الذى اتسما مصطلح [[الجوريزم|الخوارزمية]] باسمه)
* [[محمد بن احمد الخوارزمى|محمد بن أحمد الخوارزمى]] ، موسوعى من القرن العاشر الميلادي، مؤلف ''[[Mafatih al-'Ulum|كتاب مفاتيح]]'' العلوم.
* [[الزمخشرى|زماخشارى]] ، عالم
* قطب الزمان محمد بن أبى طاهر المروزي، فيلسوف
* المروزى ، عالم فلك
* محمود يالافاش ، سفير وحاكم مافارونهر (1224–1238)
* [[ابو الجازى بهادر|أبو الغازى بهادر]] ، خان ومؤرخ

== شوف كمان ==
* [[خوارزم الساسانيه]]
* الأفار الأوراسيون ، تحالف البدو الأوراسيين (القرن السادس - التاسع الميلادى)
* كاراكالباكستان ، جمهورية ذات حكم ذاتى جوه أوزبكستان
* الكيرايت ، اتحاد قبلى تركى منغولى من القرن الاتناشر
* جمهورية خوارزم الشعبية السوفيتية (1920–1923/25)
* اللغة الخوارزمية ، لغة ايرانية شرقية منقرضة
* كوى كريلجان كالا ، موقع أثري؛ مستوطنة الخوارزميين ( {{حوالى|400 BCE|400 AD}} )
* الغزو المغولى (ثلاثية)
* جبل إيميون ، الاسم الهلنستى لجبال هندوكوش وبامير وتيان شان
* أوار ، اتحاد قبلى مرتبط بالهون (القرن الخامس - الثامن الميلادى)
* [[زرتشت|زرادشت]] ( {{حوالى|1500|1000 BC}} ، نبى ايرانى قديم
* [[زرادشتيه|الزرادشتية]] ، ديانة ايرانية قديمة، لسه تُمارس لحد اليوم.

=== متعلق بالحروب الصليبية ===

* [[معركة هربيا|معركة لافوربى]] (1244)، بمشاركة حاسمة من الخوارزميين؛ تنهى قوة الصليبيين فى بلاد الشام
* حصار القدس (1244) من  قبائل الخوارزميين

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}{{روابط تجمعات سكنيه}}

* [https://www.livius.org/cg-cm/chorasmia/chorasmia.html جونا ليندرينغ، ''خوارزمية'' ، حول التاريخ القديم لخوارزمية.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502232749/http://www.livius.org/cg-cm/chorasmia/chorasmia.html |date=2013-05-02 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130502232749/http://www.livius.org/cg-cm/chorasmia/chorasmia.html|date=2 May 2013}}  
* [http://www.kroraina.com/ca/h_khorezm.html إى. نيرازيك عن آسيا الوسطى فى أوائل العصور الوسطانيه ]
{{Sasanian Provinces}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خوارزم|خوارزم]]
[[تصنيف:ممالك و دول قديمه]]
[[تصنيف:دول اسلاميه]]
[[تصنيف:عصور وسطى]]
[[تصنيف:امبراطوريات]]
[[تصنيف:تاريخ فارس]]</text>
      <sha1>fkfa1wep6nsca17xqkmmtabzwbub2gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فنار اسكندريه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9562</id>
    <revision>
      <id>13024423</id>
      <parentid>12070278</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6102" sha1="gtim2r56m3jsco50t7yvw7kt2uv0tn8" xml:space="preserve">{{معلومات مبنى
|الاسم= فنار اسكندريه
|صورة=
|البلد= [[اسكندرريه]] {{مصر}}
}}
[[ملف:Phare d'Alexandrie (Barclay).jpg|تصغير|فنار اسكندريه كان من [[عجايب الدنيا السبعه]]]]

[[ملف:PHAROS2013-3000x2250.jpg|تصغير|نموذج فنار اسكندريه بكمبيوتر]]

'''فنار اسكندريه''' ، اتعرف كمان باسم [[فاروس]] ، فنار ضخم اتبنا على جزيرة فاروس فى مدخل المينا الشرقى بتاع [[اسكندريه]] فى [[مصر]] فى عهد [[بطليموس التانى]] ( حوالى 280 قبل الميلاد ).

==تصميم فنار اسكندريه==
الفنار كان متكون من اربع تدوار : الاول مربع، و التانى متمن، و التالت مدور فوقيه لمبه كبيره محطوطه علا تلت عواميد شايله قبه عليها تمثال ضخم بيرجح كان لاله البحور &quot; [[بوسيدون]] &quot;. الفنار كان طوله بتاع 120متر و كان مبنى من الحجر الجيرى و عواميده كانت [[جرانيت]] و حتت منه كات متزينه بالرخام و البرونز. فضل الفنار يؤدى وظيفته لغاية ما ال[[عرب]] احتلو مصر سنة 642 و اتوالت الكوارث لغاية ما اتلاشا خالص فى القرن 14 بعد زلزال كبير. فى مكانه دلوقتى [[قلعة قايتباى]]. بيحكى [[المقريزى]] ان [[الظاهر بيبرس]] بنا مكان القبه جامع اتهد لما حصل الزلزال و ان السلطان [[بيبرس الجاشنكير]] بناه تانى و انه كان موجود فى زمنه.

== اساطير و خرافات عن فنار اسكندريه ==
فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] بسبب ضياع المعلومات التاريخيه بقت اثار مصر ألغاز و حاجات مش مفهومه و زى ما كانت فيه قصص خياليه و اساطير عن اثار مصر كان فيه كمان اساطير عن فنار اسكندريه. [[مؤرخين مصر فى العصور الوسطانيه|المؤرخين المصريين فى العصور الوسطانيه]] كانت عندهم شوية معلومات عن [[البطالمه|العصر البطلمى]] و كانو عارفين ملوكه انما بطريقه مشوشه لكن بتدل على انهم كانو مطلعين اطلاع بسيط على النصوص ال[[تاريخ]]يه [[اليونان]]يه. و [[المقريزى]] ذكر اسامى [[بطليموس الاول]] و [[بطليموس التانى]] اللى بنا الفنار صح و حكى شوية احداث صحيحه.

نظريات بنا الفنار الخرافيه كانت مختلفه ، فيه ناس قالو ان [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] هو اللى بناه ، و فيه قالو ان اللى بناه كانت [[دلوكه]] و هى ملكه خرافيه بنت الفنار و عملته مرقب يتشاف منه الاعداء الجايين يهاجمو مصر ( شوف: [[تاريخ مصر الخرافى]] ) ، و فيه رأى كان بيقول ان اللى بناه كان فرعون مصر العاشر و كان سحار اسمه &quot; ظلما بن قومس &quot; ، و فيه رأى قال ان اللى بناه كانت الملكه [[كليوباترا السابعه|كليوباترا]] ، و فيه قالو ان اللى بنى [[روما]] هو اللى بنى اسكندريه و فنارها و [[اهرامات الجيزه|اهراماتها]] و ان الاسكندر المقدونى ما عملش حاجه غير انه استولا علا مصر باللى فيها و حوالين الفنار لمرقب ، و ان اللى بنا الفنار بناه علا قاعده ازاز تحت ماية البحر علا شكل ابو جلمبو و حط تماثيل نحاس كان منها تمثال صباع سبابته بتاع ايده اليمين بيشاور علا الشمس و بيلف معاها حسب مكانها فى السما ، و تمثال تانى كان بيشاور بايده علا البحر لما يظهر عدو و يبئا بينه و بين بر اسكندريه مشوار ليله و لما يقرب العدو كان التمثال بيصوت صوات بيتسمع من مسافة ميلين و لا تلاته فيعرف الاسكندرانيه ان العدو قرب. و تمثال تالت كان بيطلع اصوات جميله بتتغير حسب الساعه.

فيه قصه خرافيه بتقول ان الفنار كان فوقيه مرايه قطرها خمس اشبار كانت بتستعمل فى حرق مراكب الاعادى فى البحر عن طريق عكس الشعاع عليها ، و ان كان فوقيه مرايه تانيه زى التلسكوب بتراقب المراكب البعيده فى البحر ، و فيه زودو و قالو ان المرايه دى كانت تخلى الواحد يقدر يشوف لغاية [[كونستانتينوبوليس|قسطنطينيه]].

==فنار اسكندريه فى الصين==

الصين بنت نموذج جميل لفنار اسكندريه فى تشانجشا فى الصين

[[ملف:Lighthouse of Alexandria in Changsha China.jpg|thumb]]

== شوف كمان ==
* [[عجايب الدنيا السبعه]].

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

* المقريزى : المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط والآثار ، مطبعة الادب، القاهرة 1968.
* الموسوعة الثقافية ، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك 1972
{{تصنيف كومونز|Pharos of Alexandria}}

{{عجايب الدنيا السبعه}}

[[تصنيف:اثار مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر البطلميه]]
[[تصنيف:عجايب الدنيا السبعه]]
[[تصنيف:تاريخ مصر العمرانى]]
[[تصنيف:اسكندريه]]</text>
      <sha1>gtim2r56m3jsco50t7yvw7kt2uv0tn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024424</id>
      <parentid>13024423</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6097" sha1="i0hyadx70pc15lodwtc0zxp5c1cof4o" xml:space="preserve">{{معلومات مبنى
|الاسم= فنار اسكندريه
|صورة=
|البلد= [[اسكندرريه]] {{مصر}}
}}
[[ملف:Phare d'Alexandrie (Barclay).jpg|تصغير|فنار اسكندريه كان من [[عجايب الدنيا السبعه]]]]

[[ملف:PHAROS2013-3000x2250.jpg|تصغير|نموذج فنار اسكندريه بكمبيوتر]]

'''فنار اسكندريه''' واتعرف كمان باسم [[فاروس]] ، فنار ضخم اتبنى على جزيرة فاروس فى مدخل المينا الشرقى بتاع [[اسكندريه]] فى [[مصر]] فى عهد [[بطليموس التانى]] حوالى 280 قبل الميلاد.

==تصميم فنار اسكندريه==
الفنار كان متكون من اربع تدوار : الاول مربع، و التانى متمن، و التالت مدور فوقيه لمبه كبيره محطوطه علا تلت عواميد شايله قبه عليها تمثال ضخم بيرجح كان لاله البحور &quot; [[بوسيدون]] &quot;. الفنار كان طوله بتاع 120متر و كان مبنى من الحجر الجيرى و عواميده كانت [[جرانيت]] و حتت منه كات متزينه بالرخام و البرونز. فضل الفنار يؤدى وظيفته لغاية ما ال[[عرب]] احتلو مصر سنة 642 و اتوالت الكوارث لغاية ما اتلاشا خالص فى القرن 14 بعد زلزال كبير. فى مكانه دلوقتى [[قلعة قايتباى]]. بيحكى [[المقريزى]] ان [[الظاهر بيبرس]] بنا مكان القبه جامع اتهد لما حصل الزلزال و ان السلطان [[بيبرس الجاشنكير]] بناه تانى و انه كان موجود فى زمنه.

== اساطير و خرافات عن فنار اسكندريه ==
فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] بسبب ضياع المعلومات التاريخيه بقت اثار مصر ألغاز و حاجات مش مفهومه و زى ما كانت فيه قصص خياليه و اساطير عن اثار مصر كان فيه كمان اساطير عن فنار اسكندريه. [[مؤرخين مصر فى العصور الوسطانيه|المؤرخين المصريين فى العصور الوسطانيه]] كانت عندهم شوية معلومات عن [[البطالمه|العصر البطلمى]] و كانو عارفين ملوكه انما بطريقه مشوشه لكن بتدل على انهم كانو مطلعين اطلاع بسيط على النصوص ال[[تاريخ]]يه [[اليونان]]يه. و [[المقريزى]] ذكر اسامى [[بطليموس الاول]] و [[بطليموس التانى]] اللى بنا الفنار صح و حكى شوية احداث صحيحه.

نظريات بنا الفنار الخرافيه كانت مختلفه ، فيه ناس قالو ان [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] هو اللى بناه ، و فيه قالو ان اللى بناه كانت [[دلوكه]] و هى ملكه خرافيه بنت الفنار و عملته مرقب يتشاف منه الاعداء الجايين يهاجمو مصر ( شوف: [[تاريخ مصر الخرافى]] ) ، و فيه رأى كان بيقول ان اللى بناه كان فرعون مصر العاشر و كان سحار اسمه &quot; ظلما بن قومس &quot; ، و فيه رأى قال ان اللى بناه كانت الملكه [[كليوباترا السابعه|كليوباترا]] ، و فيه قالو ان اللى بنى [[روما]] هو اللى بنى اسكندريه و فنارها و [[اهرامات الجيزه|اهراماتها]] و ان الاسكندر المقدونى ما عملش حاجه غير انه استولا علا مصر باللى فيها و حوالين الفنار لمرقب ، و ان اللى بنا الفنار بناه علا قاعده ازاز تحت ماية البحر علا شكل ابو جلمبو و حط تماثيل نحاس كان منها تمثال صباع سبابته بتاع ايده اليمين بيشاور علا الشمس و بيلف معاها حسب مكانها فى السما ، و تمثال تانى كان بيشاور بايده علا البحر لما يظهر عدو و يبئا بينه و بين بر اسكندريه مشوار ليله و لما يقرب العدو كان التمثال بيصوت صوات بيتسمع من مسافة ميلين و لا تلاته فيعرف الاسكندرانيه ان العدو قرب. و تمثال تالت كان بيطلع اصوات جميله بتتغير حسب الساعه.

فيه قصه خرافيه بتقول ان الفنار كان فوقيه مرايه قطرها خمس اشبار كانت بتستعمل فى حرق مراكب الاعادى فى البحر عن طريق عكس الشعاع عليها ، و ان كان فوقيه مرايه تانيه زى التلسكوب بتراقب المراكب البعيده فى البحر ، و فيه زودو و قالو ان المرايه دى كانت تخلى الواحد يقدر يشوف لغاية [[كونستانتينوبوليس|قسطنطينيه]].

==فنار اسكندريه فى الصين==

الصين بنت نموذج جميل لفنار اسكندريه فى تشانجشا فى الصين

[[ملف:Lighthouse of Alexandria in Changsha China.jpg|thumb]]

== شوف كمان ==
* [[عجايب الدنيا السبعه]].

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

* المقريزى : المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط والآثار ، مطبعة الادب، القاهرة 1968.
* الموسوعة الثقافية ، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك 1972
{{تصنيف كومونز|Pharos of Alexandria}}

{{عجايب الدنيا السبعه}}

[[تصنيف:اثار مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر البطلميه]]
[[تصنيف:عجايب الدنيا السبعه]]
[[تصنيف:تاريخ مصر العمرانى]]
[[تصنيف:اسكندريه]]</text>
      <sha1>i0hyadx70pc15lodwtc0zxp5c1cof4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024425</id>
      <parentid>13024424</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6099" sha1="7ntjlmtpijmvz8nj7acu4gdsg3uzwz2" xml:space="preserve">{{معلومات مبنى
|الاسم= فنار اسكندريه
|صورة=
|البلد= [[اسكندرريه]] {{مصر}}
}}
[[ملف:Phare d'Alexandrie (Barclay).jpg|تصغير|فنار اسكندريه كان من [[عجايب الدنيا السبعه]]]]

[[ملف:PHAROS2013-3000x2250.jpg|تصغير|نموذج فنار اسكندريه بكمبيوتر]]

'''فنار اسكندريه''' واتعرف كمان باسم [[فاروس]] هو فنار ضخم اتبنى على جزيرة فاروس فى مدخل المينا الشرقى بتاع [[اسكندريه]] فى [[مصر]] فى عهد [[بطليموس التانى]] حوالى 280 قبل الميلاد.

==تصميم فنار اسكندريه==
الفنار كان متكون من اربع تدوار : الاول مربع، و التانى متمن، و التالت مدور فوقيه لمبه كبيره محطوطه علا تلت عواميد شايله قبه عليها تمثال ضخم بيرجح كان لاله البحور &quot; [[بوسيدون]] &quot;. الفنار كان طوله بتاع 120متر و كان مبنى من الحجر الجيرى و عواميده كانت [[جرانيت]] و حتت منه كات متزينه بالرخام و البرونز. فضل الفنار يؤدى وظيفته لغاية ما ال[[عرب]] احتلو مصر سنة 642 و اتوالت الكوارث لغاية ما اتلاشا خالص فى القرن 14 بعد زلزال كبير. فى مكانه دلوقتى [[قلعة قايتباى]]. بيحكى [[المقريزى]] ان [[الظاهر بيبرس]] بنا مكان القبه جامع اتهد لما حصل الزلزال و ان السلطان [[بيبرس الجاشنكير]] بناه تانى و انه كان موجود فى زمنه.

== اساطير و خرافات عن فنار اسكندريه ==
فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] بسبب ضياع المعلومات التاريخيه بقت اثار مصر ألغاز و حاجات مش مفهومه و زى ما كانت فيه قصص خياليه و اساطير عن اثار مصر كان فيه كمان اساطير عن فنار اسكندريه. [[مؤرخين مصر فى العصور الوسطانيه|المؤرخين المصريين فى العصور الوسطانيه]] كانت عندهم شوية معلومات عن [[البطالمه|العصر البطلمى]] و كانو عارفين ملوكه انما بطريقه مشوشه لكن بتدل على انهم كانو مطلعين اطلاع بسيط على النصوص ال[[تاريخ]]يه [[اليونان]]يه. و [[المقريزى]] ذكر اسامى [[بطليموس الاول]] و [[بطليموس التانى]] اللى بنا الفنار صح و حكى شوية احداث صحيحه.

نظريات بنا الفنار الخرافيه كانت مختلفه ، فيه ناس قالو ان [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] هو اللى بناه ، و فيه قالو ان اللى بناه كانت [[دلوكه]] و هى ملكه خرافيه بنت الفنار و عملته مرقب يتشاف منه الاعداء الجايين يهاجمو مصر ( شوف: [[تاريخ مصر الخرافى]] ) ، و فيه رأى كان بيقول ان اللى بناه كان فرعون مصر العاشر و كان سحار اسمه &quot; ظلما بن قومس &quot; ، و فيه رأى قال ان اللى بناه كانت الملكه [[كليوباترا السابعه|كليوباترا]] ، و فيه قالو ان اللى بنى [[روما]] هو اللى بنى اسكندريه و فنارها و [[اهرامات الجيزه|اهراماتها]] و ان الاسكندر المقدونى ما عملش حاجه غير انه استولا علا مصر باللى فيها و حوالين الفنار لمرقب ، و ان اللى بنا الفنار بناه علا قاعده ازاز تحت ماية البحر علا شكل ابو جلمبو و حط تماثيل نحاس كان منها تمثال صباع سبابته بتاع ايده اليمين بيشاور علا الشمس و بيلف معاها حسب مكانها فى السما ، و تمثال تانى كان بيشاور بايده علا البحر لما يظهر عدو و يبئا بينه و بين بر اسكندريه مشوار ليله و لما يقرب العدو كان التمثال بيصوت صوات بيتسمع من مسافة ميلين و لا تلاته فيعرف الاسكندرانيه ان العدو قرب. و تمثال تالت كان بيطلع اصوات جميله بتتغير حسب الساعه.

فيه قصه خرافيه بتقول ان الفنار كان فوقيه مرايه قطرها خمس اشبار كانت بتستعمل فى حرق مراكب الاعادى فى البحر عن طريق عكس الشعاع عليها ، و ان كان فوقيه مرايه تانيه زى التلسكوب بتراقب المراكب البعيده فى البحر ، و فيه زودو و قالو ان المرايه دى كانت تخلى الواحد يقدر يشوف لغاية [[كونستانتينوبوليس|قسطنطينيه]].

==فنار اسكندريه فى الصين==

الصين بنت نموذج جميل لفنار اسكندريه فى تشانجشا فى الصين

[[ملف:Lighthouse of Alexandria in Changsha China.jpg|thumb]]

== شوف كمان ==
* [[عجايب الدنيا السبعه]].

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

* المقريزى : المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط والآثار ، مطبعة الادب، القاهرة 1968.
* الموسوعة الثقافية ، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك 1972
{{تصنيف كومونز|Pharos of Alexandria}}

{{عجايب الدنيا السبعه}}

[[تصنيف:اثار مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر البطلميه]]
[[تصنيف:عجايب الدنيا السبعه]]
[[تصنيف:تاريخ مصر العمرانى]]
[[تصنيف:اسكندريه]]</text>
      <sha1>7ntjlmtpijmvz8nj7acu4gdsg3uzwz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024426</id>
      <parentid>13024425</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6098" sha1="16r5tien6kaclair6zwz4qifkcghkiu" xml:space="preserve">{{معلومات مبنى
|الاسم= فنار اسكندريه
|صورة=
|البلد= [[اسكندرريه]] {{مصر}}
}}
[[ملف:Phare d'Alexandrie (Barclay).jpg|تصغير|فنار اسكندريه كان من [[عجايب الدنيا السبعه]]]]

[[ملف:PHAROS2013-3000x2250.jpg|تصغير|نموذج فنار اسكندريه بكمبيوتر]]

'''فنار اسكندريه''' واتعرف كمان باسم [[فاروس]] هو فنار ضخم اتبنى على جزيرة فاروس فى مدخل المينا الشرقى بتاع [[اسكندريه]] فى [[مصر]] فى عهد [[بطليموس التانى]] حوالى 280 قبل الميلاد.

==تصميم فنار اسكندريه==
الفنار كان متكون من اربع تدوار : الاول مربع، و التانى متمن، و التالت مدور فوقيه لمبه كبيره محطوطه علا تلت عواميد شايله قبه عليها تمثال ضخم بيرجح كان لاله البحور &quot; [[بوسيدون]] &quot;. الفنار كان طوله بتاع 120متر و كان مبنى من الحجر الجيرى و عواميده كانت [[جرانيت]] و حتت منه كات متزينه بالرخام و البرونز. فضل الفنار يؤدى وظيفته لغاية ما ال[[عرب]] احتلو مصر سنة 642 و اتوالت الكوارث لغاية ما اتلاشا خالص فى القرن 14 بعد زلزال كبير. فى مكانه دلوقتى [[قلعة قايتباى]]. بيحكى [[المقريزى]] ان [[الظاهر بيبرس]] بنا مكان القبه جامع اتهد لما حصل الزلزال و ان السلطان [[بيبرس الجاشنكير]] بناه تانى و انه كان موجود فى زمنه.

== اساطير و خرافات عن فنار اسكندريه ==
فى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] بسبب ضياع المعلومات التاريخيه بقت اثار مصر ألغاز و حاجات مش مفهومه و زى ما كانت فيه قصص خياليه و اساطير عن اثار مصر كان فيه كمان اساطير عن فنار اسكندريه. [[مؤرخين مصر فى العصور الوسطانيه|المؤرخين المصريين فى العصور الوسطانيه]] كانت عندهم شوية معلومات عن [[البطالمه|العصر البطلمى]] و كانو عارفين ملوكه انما بطريقه مشوشه لكن بتدل على انهم كانو مطلعين اطلاع بسيط على النصوص ال[[تاريخ]]يه [[اليونان]]يه. و [[المقريزى]] ذكر اسامى [[بطليموس الاول]] و [[بطليموس التانى]] اللى بنا الفنار صح و حكى شوية احداث صحيحه.

نظريات بنا الفنار الخرافيه كانت مختلفه ، فيه ناس قالو ان [[اسكندر الاكبر|الاسكندر الاكبر]] هو اللى بناه ، و فيه قالو ان اللى بناه كانت [[دلوكه]] و هى ملكه خرافيه بنت الفنار و عملته مرقب يتشاف منه الاعداء الجايين يهاجمو مصر ( شوف: [[تاريخ مصر الخرافى]] ) ، و فيه رأى كان بيقول ان اللى بناه كان فرعون مصر العاشر و كان سحار اسمه &quot; ظلما بن قومس &quot; ، و فيه رأى قال ان اللى بناه كانت الملكه [[كليوباترا السابعه|كليوباترا]] ، و فيه قالو ان اللى بنى [[روما]] هو اللى بنى اسكندريه و فنارها و [[اهرامات الجيزه|اهراماتها]] و ان الاسكندر المقدونى ما عملش حاجه غير انه استولا علا مصر باللى فيها و حوالين الفنار لمرقب ، و ان اللى بنا الفنار بناه علا قاعده ازاز تحت ماية البحر علا شكل ابو جلمبو و حط تماثيل نحاس كان منها تمثال صباع سبابته بتاع ايده اليمين بيشاور علا الشمس و بيلف معاها حسب مكانها فى السما ، و تمثال تانى كان بيشاور بايده علا البحر لما يظهر عدو و يبئا بينه و بين بر اسكندريه مشوار ليله و لما يقرب العدو كان التمثال بيصوت صوات بيتسمع من مسافة ميلين و لا تلاته فيعرف الاسكندرانيه ان العدو قرب. و تمثال تالت كان بيطلع اصوات جميله بتتغير حسب الساعه.

فيه قصه خرافيه بتقول ان الفنار كان فوقيه مرايه قطرها خمس اشبار كانت بتستعمل فى حرق مراكب الاعادى فى البحر عن طريق عكس الشعاع عليها ، و ان كان فوقيه مرايه تانيه زى التلسكوب بتراقب المراكب البعيده فى البحر ، و فيه زودو و قالو ان المرايه دى كانت تخلى الواحد يقدر يشوف لغاية [[كونستانتينوبوليس|قسطنطينيه]].

==فنار اسكندريه فى الصين==

الصين بنت نموذج جميل لفنار اسكندريه فى تشانجشا فى الصين

[[ملف:Lighthouse of Alexandria in Changsha China.jpg|thumb]]

== شوف كمان ==
* [[عجايب الدنيا السبعه]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

* المقريزى : المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط والآثار ، مطبعة الادب، القاهرة 1968.
* الموسوعة الثقافية ، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك 1972
{{تصنيف كومونز|Pharos of Alexandria}}

{{عجايب الدنيا السبعه}}

[[تصنيف:اثار مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر البطلميه]]
[[تصنيف:عجايب الدنيا السبعه]]
[[تصنيف:تاريخ مصر العمرانى]]
[[تصنيف:اسكندريه]]</text>
      <sha1>16r5tien6kaclair6zwz4qifkcghkiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شفيق جبر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12989</id>
    <revision>
      <id>13024644</id>
      <parentid>12905045</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="lmgkn7v9ph2yql8xherccnd3erqpghq" xml:space="preserve">{{معلومات رجل اعمال}}
'''شفيق جبر''' هو [[رجل اعمال]] [[مصر]]ى رئيس شركة أرتوك جروب للاستثمار

== منتجات وانشطة رئيسية ==
* عربيات سكودا

== شوف كمان ==
[[ليستة اغنية مصر سنة 2009]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:رجال اعمال مصريين]]</text>
      <sha1>lmgkn7v9ph2yql8xherccnd3erqpghq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024645</id>
      <parentid>13024644</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="be9b2we1yyw9kbdhrzn08wfgyk1nelp" xml:space="preserve">{{معلومات رجل اعمال}}
'''شفيق جبر''' هو [[اصحاب بيزنيس|رجل اعمال]] [[مصر]]ى رئيس شركة أرتوك جروب للاستثمار

== منتجات وانشطة رئيسية ==
* عربيات سكودا

== شوف كمان ==
[[ليستة اغنية مصر سنة 2009]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:رجال اعمال مصريين]]</text>
      <sha1>be9b2we1yyw9kbdhrzn08wfgyk1nelp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>على بيك الكبير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14485</id>
    <revision>
      <id>13024683</id>
      <parentid>12960424</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34567" sha1="i4hr7drnktfz2cg4k5uyvhktq3zfz55" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات ملك}}
[[ملف:Ali Bey.jpg|thumb|Ali Bey al-Kabir (1728–1773)]]
[[ملف:Ali bey Masri.jpg|تصغير|350px|على بيك الكبير اول واحد يعلن استقلال مصر من وقت الغزو التركى العثمانى.]]

'''على بيك الكبير''' ، اسمه الاصلانى &quot; '''يوسف داود''' &quot; ( أماسا ، روسيا، [[1728]] - [[القاهره]]، 8 مايو [[1773]] ) ، من كبار [[المماليك المصرليه|مماليك العصر العثمانلى]]. انتهز فرصة الحرب بين [[روسيا]] و [[توركيا|تركيا]] (1768) فطرد الباشا العثمانلى و رفض يدفع الجزيه للباب العالى فى [[استانبول|الاستانه]] و استقل ب[[مصر]] و سك فلوس بإسمه و بعدين بعت مملوكه [[محمد بك ابو الدهب]] عشان يفتح الحجاز و الشام. اتدعاله بلقب : &quot; سلطان مصر وخاقان البحرين و البرين &quot;. بطبيعة الحال مماليك العصر العثمانلى غير مماليك [[الدوله المملوكيه]] اللى حكمت مصر من سنة 1250 لسنة 1517.

على بيك الكبير من ابرز و أهم الشخصيات فى تاريخ مصر الحديث  انه كان اول واحد يستقل بمصر استقلال كامل عن الخلافه التركيه العثمانيه و يرفض ان مصر تدفع جزيه لتركيا و ده كان قبل [[محمد على باشا]] اللى فى عهده فضلت مصر تدفع جزيه لتركيا و استمر الوضع على كده لغاية سنة 1914 بعد فرض الحمايه البريطانيه على مصر.

== نشئته ==
اتولد على بيك الكبير سنة 1728 فى مدينة أماسا فى روسيا فى جنوب [[البحر الاسود]] اللى كانت اياميها من مناطق القوقاز العثمانى. فى الاصل كان اسمه يوسف داود و نشأ فى عيله [[ارتودوكسيه شرقيه|مسيحيه ارتودوكسيه]] و ابوه داود كان من رعاة الكنيسه. اتميز يوسف فى طفولته بالنباهه و الشجاعه و كان ابوه نفسه يطلعه راجل دين ، لكن فى مره و يوسف فى رحلة صيد مع صحابه فى غابه هجم عليهم قطاعين طرق خطفوه اكمنه كان شكله احسن واحد فيهم و راحوا باعوه لراجل من تجار الرقيق اسمه كرد احمد فأخده و راح بيه على [[اسكندريه]] سنة 1743 و هو عنده خمستاشر سنه و باعه لاتنين يهود كانو بيديروا الجمرك اساميهم اسحق و يوسف ، فأخدوه و اهدوه لأمير كبير معروف اسمه ابراهيم بيك كتخدا ففرح بيه و سماه على و علمه القرايه و الكتابه بال[[لغه عربى|عربى]] و ال[[توركى|تركى]] و دربه على فنون [[فرسان|الفروسيه]] و الحرب و لما لقاه كويس عينه امين مخزن. يوسف اللى بقى اسمه على اتفوق على المماليك التانيين و بين مهارات فى ركوب الحصنه و رمى الحراب و المبارزه بالسيف و التنشين بالبنادق. مواهب القتاليه ظهرت وقت ما كان رايح الحجاز مع ابراهيم بك اللى كان وقتها بيشتغل كتخدا الانكشاريه و رئيس العسكر اللى بيوصلو [[المحمل المصرى]]. و هما فى السكه طلع عليهم فجاءه عرب عشان ينهبوهم و اكمن عسكر المحمل ماكانوش مستعدين اتلخبطوا لكن على اتصدى لوحده للعربان بشجاعه و مهاره كبيره و قدر انه يغلبهم و يشتت شملهم و من يوميها اتلقب بـ &quot; جن على &quot; اكمنه عمل حاجه خارقه فوق طاقة البشر. من ال بطولات التانيه اللى اتلقب بيها &quot; بلوط قبان &quot;.

== على بيك الكبير ==
[[ملف:Mamluke.jpg|تصغير|يسار|مملوك من [[المماليك المصرليه|مماليك العصر العثمانلى]] - رسم من سنة 1810.]]
ابتدا اسم على يظهر على مسرح السياسه فى فتره كان بيسيطر فيها على الامور فى مصر استاذه ابراهيم بيك و رضوان بيك. ابراهيم بيك كان مسئول عن الاداره و المواضيع العسكريه و رضوان بيك كان بيدير الشئون المدنيه. على كان بطبيعة الحال فى جيش استاذه ابراهيم بيك و كان بيظهر مهارات فذه فى المعارك و بعد ما اظهر براعه كبيره فى معركه من المعارك قرر ابراهيم بيك كتخدا انه بعد ما يرجعوا [[القاهره]] يسعى له فى رتبة &quot; بيك &quot; رغم انه كان صغير فى السن ، لكن بسبب الدسايس ماقدرش ابراهيم بيك يديله الرتبه دى ، لكن فى سنة 1749 وافق الديوان انه يرقيه لدرجة &quot; كاشف &quot; و ظهر اسمه فى دفاتر الروزنامه بلقب &quot; كاشف شرقيه &quot;. بعد وفاة ابراهيم بيك ااترقا على لمنصب ريس السنجقيه و اتلقب بـ &quot; على بك مير اللوا فازطاغلى &quot; يعنى حاكم الاقليم و من الوقت ده حط رجله فى السكه اللى بتوصل لمنصب &quot; شيخ البلد &quot; يعنى الحاكم الاعلى للبلاد. بعد شويه اتقرر ان على ياخد الاماره و حاول ناس انهم يتوسطوله فى الموضوع لكن قالهم : &quot; انا ماخدش الاماره الا بسيفى مش بواسطه من حد &quot;.

فى الغضون دى على بك قدر يجمع ثروه كبيره و اشترى اعداد كبيره من المماليك و دربهم تدريبات عاليه على فنون الفروسيه و القتال لغاية ما بقى عنده جيش معتبر و قعد تمن سنين يوضب نفسه للمرحله التانيه. فى الايام دى عمل فرح كبير لهانم بنت استاذه ابراهيم بك بمناسبة جوازها على مملوك من مماليك ابوها ، و صرف فلوس كتيره على الفرح و عمل مهرجان ضخم ماشافتش مصر اخوه فى الفتره دى و من يوميها طلع عليه [[مصريين|المصريين]] اسم &quot; على بيك الكبير &quot;.

فى سنة 1763 قدر على بيك الكبير بعد معارك و منافسات طاحنه انه يوصل لمنصب شيخ البلد و وقف مشايخ [[الازهر]] فى صفه ضد مناؤيه لكن اضطر يهرب على [[القدس]] و قعد فيها لغاية ما اتباعه بزعامة عبد الرحمن كتخدا قدروا يرجعوه مصر. لما اتوفى رضوان بك اتوجهت الانظار لعلى بك الكبير عشان يدير البلد و اختاره عبد الرحمن كتخدا انه يكون امير للحج و دى كانت حاجه كبيره قوى اياميها فخرج بالمحمل المصرى فى موكب ضخم و ابهه ، و لما رجع بقى اكبر راس فى مصر فى نظر المصريين و الامرا و ابتدت اسامى رجالته تلمع فى مصر و كان منهم محمد بك ابو الدهب ، و اسماعيل بيك ، و حسن بك الجداوى ، و [[ابراهيم بيك|ابراهيم بك]] ، و [[مراد بك]] اللى لعبوا بعد كده ادوار كبيره و مهمه فى [[تاريخ مصر]].

== لقيانه لأبوه ==
لما على بيك بقى شيخ البلد انتهز فرصة منصبه و قرر انه يدور على اهله فى القوقاز ، فلما بعت مملوكه طنطاوى بيك بالخزنه ( يعنى الجزيه السنويه ) للاستانه وصاه بإنه لما يوصل استنبول يبقى يشيع حد موثوق فيه على اماسيا عشان يدور على اهله ، و امره بإنه لو لقاهم يبقى يجيبهمله مصر ، فلما وصل طنطاوى بك استنبول بعت خازنداره على اماسيا عشان يقوم بالمهمه ، و فعل الخازندار لقى &quot; القسيس دواود &quot; ابو على بك لسه عايش ، فحكاله على اللى حصل لإبنه يوسف اللى بقى على بك الكبير ، و اخده معاه هو و واحده كان اتجوزها و اصغر بناته &quot; يوهود &quot; و حفيد ليه على استنبول ، و هناك ركبوا البحر المالح و وصلو مصر بعد اربعين يوم ، فخرج على بك الكبير بحاشيته عشان يستقبلوهم ، و لما قابل على بك ابوه ركع على ركبه و باس ايده و اخدهم على سرايته فى [[حى الأزبكيه|حى الازبكيه]] ، و اتعملت احتفالات بالمناسبه السعيده فى القاهره. القسيس داود قعد مع ابنه على بيك سبع تشهر و بعدين رجع على اماسيا و مارضاش يقعد فى مصر ، و مارضيش كمان انه يجوز بنته &quot; يوهود &quot; من محمد بيك ابو الدهب اللى طلب ايديها.

== محاربته للعربان و الفساد ==
[[ملف:ST-Moorish-warrior.jpg|تصغير|200px|[[شيوخ العربان فى مصر|العربان]] قضى عليهم على بيك الكبير هما و الفساد.]]
بعد ما قوى على بيك مركزه السياسى ابتدا يعمل اصلاحات داخليه و يواجه العربان اللى فضلوا زى ما كانو من وقت دخولهم مصر بعد سنة 642 مصدر للفساد و الازعاج للسلطات و للمصريين فكانوا بيهاجموا القرى و ينهبوها و يخطفوا الستات و يسرقوا بهايم الفلاحين و محاصيلهم و يفرضوا اتاوات عليهم. اهم عصابات العربان كانو عصابة [[سويلم بن حبيب]] فى الوجه البحرى و عصابات [[شيخ العرب همام الهوارى]] زعيم عربان الهواره اللى بقى ليه نفوذ جامد فى الصعيد و بعصاباته كون حاجه زى دوله جوه دوله و بفى متحكم فى الصعيد و بيفرض اتاوات على الفلاحين المصريين و ما حدش بقى قادر عليه و على قطاعين الطرق بتوعه. على بك انذر شيخ عرب الحبانيه و حذره من مغبة مهاجمته للقرى المصريه لكن لما الكلام ماجابش نتيجه بعتله قوات عسكريه بقيادة احمد بك اللى قدر يقتل اعداد كبيره من العربان و طاردهم لغاية ما هربوا فى الصحرا و دخلوا الواحات و عشان كده اتعرف احمد بك اللى بقى والى عكا بعد كده بإسم &quot; احمد باشا الجزار &quot;. بعد ما خلص على بك من مفسدين العرب الحبانيه و جه جهده لإنهاء فساد العرب الهواريه المتزعمهم شيخ العرب همام الهوارى. شيخ العرب ده كان مسيطر على الصعيد و متمركز فى فرشوط و السلطات قبل على بك الكبير ماكانتش قادره عليه لكن على بيك اللى كان معروف بهمته و شجاعته هاجمه هو و اعوانه فى معارك دمويه و اتقتل همام او مات من الصدمه فإتخلصت مصر من شروره هو و عصاباته و استقرت الاحوال و عاش الفلاحين المصريين فى امان من [[اسوان]] لغاية اسكندريه بعد ماانقضى على عصابات العربان من الحراميه و قطاعين الطرق. بيوصف [[الجبرتى]] الاحوال بعد ما قضى على بك على فساد العربان بقوله: &quot; فأمنت السبيل و انكفت أولاد الحرام .. ب إن الشخص كان يسافر لوحده ليلا و راكبا دابته او ماشيا، ومعه حمل الدراهم و الدنانير الى أى جهة، ويبيت فى الغيط او البرية آمنا مطمئنا لا يرى مكروها ابدا &quot;.

من جهه تانيه، حارب على بيك الكبير الفساد الادارى و الرشاوى بكل قوته و ما رحمش حد من المفسدين و المرتشين من غير ما &quot; يراع فى ذلك احدا، سواء كان متعمما او فقيها او قاضيا او كاتبا او غير ذلك بمصر او غيرها من البنادر و القرى &quot;. بعد تحقيق الانجازات دى و تنظيم احوال مصر ابتدا على بك الكبير يتطلع للإستقلال بمصر عن الاتراك المستعمرين اللى نهبوا مصر و المصريين من سنة 1517.

== الاستقلال بمصر ==
على بيك الكبير كان شخصيه ذكيه و مهيبه و كان عنده اعتزاز كبير بالذات و كان بيهتم بقراية تاريخ مصر و حكايات ملوكها و سلاطينها العظام قبل ما فى ايدين الاتراك زى [[الظاهر بيبرس]] و [[قلاوون|المنصور قلاوون]] ، و كان بيقول لأتباعه ان الاتراك العثمانيين غزوا مصر و استولوا عليها بالحرب فلازم استردادها منهم و طردهم منها بنفس الطريقه.

من الغلطات التاريخيه المتعمده اللى كانت رايجه فى مصر فى عصر [[عيلة محمد على]] ان محمد على باشا كان اول واحد يستقل بحكم مصر من الاتراك العثمانليه. محمد على باشا ما كانش اول واحد يتمرد على العثمانليه و يستقل بمصر لكن كان على بيك الكبير اللى رفض ان مصر تدفع جزيه للخليفه العثمانى و منع الدعا ليه فى جوامع مصر. استقلال على بيك الكبير عن [[استانبول|الاستانه]] كان استقلال كامل على عكس استقلال محمد على باشا اللى فضل يدفع جزيه للأتراك و من بعده اولاده و احفاده لغاية هزيمة الاتراك فى [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالميه الاولى]] و اعلان الحمايه البريطانيه على مصر.

الفتره دى كان قايم فيها صراع ما بين روسيا و [[النمسا]] من جهه و تركيا من جهه تانيه و ما كانش عند الاتراك وقت انهم يتابعوا احوال مصر بالتفصيل ، و طوالى اول ما حصل اشتباك مابين الروس و الاتراك انتهز على بك الكبير الفرصه و اعلن استقلال مصر. فى سنة 1769 وقع فى ايد على بيك جواب من الخليفه العثمانى لمحمد باشا الأورفلى والى مصر بيطلب فيه منه انه يقتل على بيك الكبير قبل موضوعه مايستفحل. على بيك طوالى طرد الوالى العثمانى من مصر و منع دخول اى والى غيره و امتنع عن دفع الجزيه لتركيا و سك فلوس بإسمه و منع الدعا للخليفه/السلطان العثمانى فى جوامع مصر و بقت مصر بالكامل تحت سيطرته.

== ازدهار مصر المستقله ==
[[ملف:Catherine II by Alexey Antropov (18th c, Tver gallery).jpg|thumb|left|200px|كاترين التانيه قيصرة [[روسيا]] عمل على بك الكبير معاها معاهده.]]

على مر التاريخ مصر كانت بتتنكس فى عصور الاستعمار و الاحتلال الاجنبى و بتقوم و بتزدهر فى عصور الاستقلال. بعد سقوط [[البطالمه|الدوله البطلميه]] سنة 30 ق.م. اتحولت مصر لولايه [[الامبراطوريه الرومانيه|رومانيه]] و اتدهورت احوالها ، و بعد الاحتلال العربى سنة 642 استمر التدهور لغاية ما استقل بيهااحمد بن طولون و اسس [[الدوله الطولونيه]] فبدئت تنهض و تتقدم ، و فى [[الدوله الفاطميه فى مصر|العصر الفاطمى]] اللى كان هو كمان عصر استقلال ، مصر كانت متقدمه و احوالها كويسه ، و فى العصر المملوكى بقت مصر قوه كبيره و بلد مزدهره و متقدمه اكتر من اوروبا. لما العثمانيين قضوا على الدوله المملوكيه سنة 1517 فى مجزره حضاريه ضخمه اتحولت مصر من دوله قويه مستقله ل[[نيابه]] او [[ولايه]] تركيه متخلفه كل مهمتها دفع الضرايب و توريد الغلال للمستعمرين.

لما الاتراك بقيادة [[سليم الاول]] استولوا على مصر سنة 1517 اعتبروا ان كل الاراضى الزراعيه فى مصر ملك لتركيا. الأراضى الزراعيه كانت متقسمه على اقطاعات موزعه على ال 24 سنجق اللى بيحكموا اقاليم مصر و دول بقوا بيستغلوها لحسابهم بشرط انهم يوردوا للخزانه العثمانليه ضريبه ، الضريبه دى كان جزء منها بيروح استنبول مقر سلطان العثمانليه على شكل فلوس و غلال و جزء تانى بيروح للحاميه التركيه و الوالى التركى فى مصر عشان يصرف منها. على وقت على بك الكبير السناجق ( حكام الأقاليم ) و الكشافين ( وكلاء السناجق ) كانو بيأجروا الاراضى لل &quot; ملتزمين &quot; اللى كانو بيشرفوا على زراعتها و ياخدوا المحاصيل و يدفعوا للكشافين فلوس و غلال و بالطريقه دى بقت الاراضى الزراعيه بيتحكم فيها الملتزمين المصريين و بكده قدر على بك الكبير انه يسترد معظم الاراضى الزراعيه فى مصر للمصريين. على بك اهتم جداً بإنعاش الزراعه و جاب خبرا اجانب عشان يساعدوه على تطوير و تحسين الزراعه فى مصر ، و مع استقرار الامن بعد ما قضى على العربان النهيبه اتحسنت احوال الفلاحين المصريين و حسوا بالامان و العدل.

فى عهد على بيك الكبير اذدهرت المدن و الموانى المصريه و نشطت فيها الحركه التجاريه و بقت القاهره مركز تجارى كبير. تجار القاهره شويه شويه احتكروا الشئون الماليه فى مصر و منهم بقوا اعضاء فى المجلس و غيرهم دخلوا السلك العسكرى و بقوا من رجالة الحكم و اتحولت الحاميه التركيه لحاميه مصريه بقت بتلعب دور كبير فى اضعاف السيطره و النفوذ التركى. على بيك الكبير عين تاجر [[ڤينيسيا|فينيسى]] كبير اسمه كارولو روسيتى Carlo Rossetti مشرف على تنظيم التجاره و الاتصالات الخارجيه و مدير لمشروعات استغلال وادى النطرون ، و فى سنة 1770 بعته جمهورية [[ڤينيسيا|فينيسيا]] عشان يعمل معاهدات تجاريه معاها و عمل معاهدات تجاريه مع [[انجلترا]]. بطبيعة الحال ازدهرت كمان التجاره الداخليه و حركة النقل فى مصر بعد ما قضى على بك الكبير على العصابات الاجراميه و قطاعين الطرق اللى كان بيتزعمهم شيوخ العرب همام فى الصعيد وسويلم بن حبيب فى الوجه البحرى فبقت عمليات نقل البضايع و المحاصيل بين الريف و المدن المصريه آمنه ، و فوق كده اتصدى على بك الكبير للموظفين المفسدين و المرتشيين و عاقب القضاه اللى كانو بيصدروا احكام جايره ضد المستضعفين.

على بيك الكبير عين [[المعلم رزق]] [[اقباط|القبطى]] اللى كان مدير الجمرك وزير للماليه. المعلم رزق المعروف بنزاهته و سعة خبرته بقى من المقربين جداً من على بك اللى كان بياخد رأيه و بيستشيره فى حاجات كتيره. المعلم رزق نظم الحركه التجاريه و المواصلات و انتظمت مرافق الدوله و الشئون الماليه.

على بيك الكبير عمل معاهدة دفاعيه مع روسيا ألد اعداء الاتراك و عشان يعزز اواصر الصداقه مع روسيا بعت لقيصرة روسيا [[كاترين التانيه]] جواب مع سفير خاص هو &quot; ذو الفقار بك &quot; ، و بعت الكونت أرلوف [[ادميرال]] الاسطول الروسى فى البحر المتوسط جوابات لعلى بك مع ظباط روس بعتهم عشان يدربوا الجيش المصرى. على بك الكبير بعلاقته و معاهدته مع روسيا كان عايز يقوى مركزه ضد تركيا و الاستنجاد بيها ضد الاتراك فى الظروف الصعبه و روسيا بطبيعة الحال شجعته و ايدته لتعزيز استقلال مصر و فى حروبه التوسعيه فى المناطق اللى بتسيطر عليها تركيا فى الشام و الحجاز.

== فتح بلاد العرب ==
فتح منطقة الشام اللى كانت [[نيابه]] و امتداد لمصر فى العصر المملوكى قبل 1517 كان فى راس على بك الكبير لكن اجله إكمنه شاف ان فتح بلاد العرب اسهل و ليه فوايد اقتصاديه كبيره و سريعه  انه لو استولى على بلاد العرب حايقدر يسيطر على سواحل [[البحر الاحمر]] اللى كان طريق التجاره الدوليه بين الغرب و الشرق. على بيك كان عايز يخلى [[جده]] مركز لتجارة [[الهند]] و يخلى التجاره الشرقيه بدل ما تعدى عن طريق راس الرجا الصالح فى جنوب [[افريقيا]] تعود زى ما كانت فى العصر المملوكى عبر مصر و [[البحر الاحمر]] ، و بالطريقه دى يقدر يزود موارده الماليه و يقوى مركزه الاقتصادى. صاحب الفكره دى كان التاجر الفينيسى كارلو روسيتى.

من جهه تانيه فتح بلاد العرب و ترجيعها لمصر كان حا يكون ضربه معنويه كبيره للخليفه التركى المتسلطن فى استنبول. الحجاز كانت من املاك الدوله المملوكيه قبل 1517 و سلطان مصر كانو بيتلقب بـ &quot; [[خادم الحرمين الشريفين]] &quot; و كان بيبعت [[المحمل المصرى]] لمكه لكسوة الكعبه. بعد ما احتل الاتراك مصر سنة 1517 سرقوا الاثار النبويه ضمن النهايب اللى نهبوها و نقلوها على استنبول و استولوا على لقب سلطان مصر &quot; خادم الحرمين الشريفين &quot; و نسبوه لسلاطينهم.

على بيك جهز حملته على بلاد العرب فرقى 16 واحد من كبار مماليكه لرتبة البكويه و عين واحد منهم فى منصب &quot; أغا الإنكشاريه &quot; و كون جيش بيتكون من 16.000 عسكرى منهم 10.000 من المصريين المتطوعين و 6.000 من المماليك. التجريده الرايحه على بلاد العرب اتقسمت لجيشين ، الجيش الاكبر كان تحت قيادة محمد بيك ابو الدهب و كانت مهمته فتح الاراضى الجوانيه لجزيرة العرب ، و الجيش التانى كان تحت قيادة حسن بك الجدواى و كانت مهمته الاستيلاء على سواحل و موانى الجزيره العربيه. نجحت الحمله و رجع القائدين مصر منتصرين فى اكتوبر 1770 بعد ما اخضعوا الحجاز و اليمن لحكم مصر. و اتدعى لعلى بك الكبير على منابر الكعبه و سقط اسم الخليفه التركى و اتلقب على بك الكبير بلقب &quot; سلطان مصر وخاقان البحرين و البرين &quot;.

== فتح الشام ==
بعد ما بقت بلاد العرب فى ايد على بيك الكبير بقى هدفه فتح الشام و الوصول لجبال طورس. خرج الجيش بقيادة [[محمد بك ابو الدهب]] فى ديسمبر 1770 ، و اتوزعت منشورات فى الشام بتبشر بنيل الحريه و القضاء على الطغيان التركى. فى مارس 1771 دخل [[الجيش المصرى]] غزه و بعد غزه اخد الرمله و استسلمتله نابلس من غير مقاومه و بعدين فتح [[القدس]] و بعدها اخد يافا بعد ماحاصرها اربع تشهر ، و اتقابل جيش مصر بجيش الظاهر عمر حليف على بك الكبير فى الشام و اتاخدت [[صيدا]] و بقى الطريق متمهد لفتح دمشق.

اتصاب الاتراك بالرعب و اتجمعت جيوشهم فى الشام حوالين اسوار دمشق تحت قيادة عثمان باشا والى دمشق لكن لما وصل جيش مصر و حاصر دمشق ما قدروش يصمدوا قدامه و استسلموا فى اخر نوفمبر 1771 و انسحبت الحاميه التركيه لقلعة دمشق فحاصرهم محمد بيك ابو الدهب و استولى على القلعه و بكده اتفتح الشام و مابقاش قدام جيش على بك الكبير غير انه يزحف على جبال طورس و يهدد تركيا نفسها ، لكن فجاءه حصلت حاجه غربيه هدمت مشروع على بك الكبير و كل انجازاته. فجاءه قرر محمد بيك ابو الدهب وقف الزحف و الرجوع لمصر بالجيش. ايه اللى حصل بالظبط و ليه عمل كده مش مفهوم بالظبط ، لكن المؤكد انه خان على بيك الكبير خيانه من العيار التقيل اللى غيرت مجرى التاريخ. اتقال ان الاتراك دفعوله رشوه على شكل صره مليانه دنانير ، و اتقال انه مل من الحرب ، و اتقال انه اتضايق من تقريب على بك الكبير للمعلم رزق مستشاره المالى و اهماله ليه ، و كمان اتقال انه كان ناقم على على بيك الكبير بسبب انه ما قدرش يتجوز من اخته &quot; يوهود &quot; اللى جت مصر مع ابوها و رفض ابوها انه يجوزهاله. من الاسباب التانيه اللى اتذكرت ان الاتراك دخلوا فى دماغه انه مايصحش انه يحارب الخليفه التركى امير المؤمنين و انه يخدم على بيك الكبير المتحالف مع الخواجات الكفار. لسبب من الاسباب دى او لكلها مجتمعه او لسبب تانى مش معروف ، زى انه طمع فى حكم مصر ، ضيع محمد بيك ابو الدهب كل اللى بناه على بيك الكبير و قضى على استقلال مصر.

[[ملف:Daher el-Omar 001.JPG|تصغير|'''ظاهر العمر''']]
== وفاته ==
فى مواجة الموقف ده، على بيك الكبير مااستسلمش و فضل يزود حليفه الظاهر عمر حاكم [[عكا]] بإمدادات عشان يمنع استرداد الاتراك للى خسروه و خرج بنفسه و راح على غزه و غلب الاتراك فى معركه حاسمه فى يوليه 1972 و قدر يسيطر على كل منطقة فلسطين و فرح المصريين و عملوا احتفالات و طلبوا منه يرجع مصر للمشاركه فى الاحتفالات و دى كانت غلطه كبيره ما شافش عواقبها كلفته كل حاجه. فوهوا راجع مصر قابل محمد بيك ابو الدهب فى [[الصالحيه]] و اشتبك الجيشين فى معركه انتصر فيها على بك الكبير فى الاول لكن جيش محمد بك ابو الدهب اللى كان تعداده 12.000 كان اكبر من جيش على بك اللى كان تعداده 5000 فقدر ابو الدهب انه يتجاوز الهزيمه و ينتصر ، و رفض على بك انه يهرب من الميدان و ماحدش قدر يقنعه بإنه لازم يهرب ففضل يحارب لغاية ما اتصاب بجرح فى دماغه فوقع من على حصانه و اتأسر و اخدوه على معسكر محمد بيك ابو الدهب اللى اتأثر جداً باللى حصل و خرج بنفسه عشان يستقبله و باس ايده و حضنه و قعد يعيط و بعدين نقله على القاهره لكن بعد سبع تيام اتوفى على بيك الكبير فى 8 مايو 1773 فى سرايته فى درب عبد الحق فى حى الازبكيه ، و اتدفن فى تربة اساتذه ابراهيم كتخدا فى القرافه الصغيره جنب الامام الشافعى .

بوفاة على بيك الكبير اتوفت معاه اول محاوله للتخلص من المستعمرين الاتراك و وقعت مصر من تانى فى ايديهم و فضلت على الحال ده لغاية ما اتمرد عليهم محمد على باشا و قدر انه يستقل بمصر لكن فضل يدفع الجزيه للأتراك على عكس على بك الكبير.

الاتراك اعترفو ب[[محمد بك ابو الدهب]] شيخ للبلد و خرج عشان يحارب الظاهر عمر و يسترد منه اللى اخده لكن اتصاب بالحمى و اتوفى فى 8 يونيه 1775 و قت ما كان الاتراك بيستعدوا عشان يدوه الباشويه عشان يعينوه والى على مصر.

من اعمال على بيك العمرانيه جامع [[طنطا]] و قبة مقام سيدى [[احمد البدوى]] و منطقة اتسمت الغوريه اكمن تجار الغوريه بتاعة القاهره كانو بيبيعوا فيها اقمشه و طرابيش فى ايام مولد البدوى. و تجديد قبة الامام الشافعى فى القاهره وبنى فى حى بولاق على النيل مبانى و بيوت و دكاكين و سرايا فى [[حى الأزبكيه|حى الازبكيه]] كانت بتطل على البركه فى درب عبد الحق.
 
اتجوز على بيك الكبير من اربع ستات هما &quot; عائشه قادن &quot; معتوقة استاذه ابراهيم بيك ، و كلسن خاتون اللى اتوفت فى حياته ، و منور خاتون ، و نفيسه خاتون ( [[نفيسة البيضاء|نفيسه المراديه]] ) و كانت احب ستاته ليه و كانت ست مثقفه ليها نشاط ثقافى و اجتماعى و لعبت دور فى المجتمع المصرى و تاريخ مصر فى وقت [[الحمله الفرنسيه|الحمله الفرنساويه]] و عهد محمد على باشا و اتلقبت بـ &quot; ام المماليك &quot;.

بيقول الجبرتى عن حياة و سيرة على بيك الكبير : &quot; لو جمعت من مبدأ امره الى اخره لكانت مجلدات &quot;.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
* [[الجبرتى]]، تاريخ عجائب الاثار فى التراجم و الأخبار، دار الجيل، بيروت.
* الجبرتى، مظهر التقديس بذهاب دولة الفرنسيس، العربى للنشر و التوزيع، القاهرة 1998.
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[عزيز سوريال عطيه|عزيز سوريال عطية]] ، تاريخ المسيحية الشرقية، ترجمة إسحاق عبيد، المشروع القومى للترجمة، المجلس الاعلى للثقافة، القاهرة 2005
* [[منسى يوحنا]] : تاريخ الكنيسة القبطية، مكتبة المحبه ، القاهره 1983.
* نجيب توفيق، ام المماليك، دار العرب للبستانى، القاهرة 1989.
* [[يعقوب نخله روفيله]] : تاريخ الامة القبطية، مؤسسة مارمرقس لدراسة التاريخ القبطى، القاهرة 2000.

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}
* [http://www.albawabhnews.com/2647506 من نتايج ثورة مصر 2011 : تدمير سبيل &quot;على بيك الكبير&quot; فى طنطا...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805013542/http://www.albawabhnews.com/2647506 |date=2017-08-05}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[ملف:Smallsword.jpg|300px|center]]

[[تصنيف:مماليك]]
[[تصنيف:تاريخ مصر الحديثه]]
[[تصنيف:مماليك العصر العثمانلى]]
[[تصنيف:حكام مصر]]</text>
      <sha1>i4hr7drnktfz2cg4k5uyvhktq3zfz55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024685</id>
      <parentid>13024683</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34564" sha1="ijjz9t20y7efysq5lecu9dzup337f43" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات ملك}}
[[ملف:Ali Bey.jpg|thumb|Ali Bey al-Kabir (1728–1773)]]
[[ملف:Ali bey Masri.jpg|تصغير|350px|على بيك الكبير اول واحد يعلن استقلال مصر من وقت الغزو التركى العثمانى.]]
'''على بيك الكبير''' ، اسمه الاصلانى &quot; '''يوسف داود''' &quot; ( أماسا ، روسيا، [[1728]] - [[القاهره]]، 8 مايو [[1773]] ) ، من كبار [[المماليك المصرليه|مماليك العصر العثمانلى]]. انتهز فرصة الحرب بين [[روسيا]] و [[توركيا|تركيا]] (1768) فطرد الباشا العثمانلى و رفض يدفع الجزيه للباب العالى فى [[استانبول|الاستانه]] و استقل ب[[مصر]] و سك فلوس بإسمه و بعدين بعت مملوكه [[محمد بك ابو الدهب]] عشان يفتح الحجاز و الشام. اتدعاله بلقب : &quot; سلطان مصر وخاقان البحرين و البرين &quot;. بطبيعة الحال مماليك العصر العثمانلى غير مماليك [[الدوله المملوكيه]] اللى حكمت مصر من سنة 1250 لسنة 1517.

على بيك الكبير من ابرز و أهم الشخصيات فى تاريخ مصر الحديث  انه كان اول واحد يستقل بمصر استقلال كامل عن الخلافه التركيه العثمانيه و يرفض ان مصر تدفع جزيه لتركيا و ده كان قبل [[محمد على باشا]] اللى فى عهده فضلت مصر تدفع جزيه لتركيا و استمر الوضع على كده لغاية سنة 1914 بعد فرض الحمايه البريطانيه على مصر.

== نشئته ==
اتولد على بيك الكبير سنة 1728 فى مدينة أماسا فى روسيا فى جنوب [[البحر الاسود]] اللى كانت اياميها من مناطق القوقاز العثمانى. فى الاصل كان اسمه يوسف داود و نشأ فى عيله [[ارتودوكسيه شرقيه|مسيحيه ارتودوكسيه]] و ابوه داود كان من رعاة الكنيسه. اتميز يوسف فى طفولته بالنباهه و الشجاعه و كان ابوه نفسه يطلعه راجل دين ، لكن فى مره و يوسف فى رحلة صيد مع صحابه فى غابه هجم عليهم قطاعين طرق خطفوه اكمنه كان شكله احسن واحد فيهم و راحوا باعوه لراجل من تجار الرقيق اسمه كرد احمد فأخده و راح بيه على [[اسكندريه]] سنة 1743 و هو عنده خمستاشر سنه و باعه لاتنين يهود كانو بيديروا الجمرك اساميهم اسحق و يوسف ، فأخدوه و اهدوه لأمير كبير معروف اسمه ابراهيم بيك كتخدا ففرح بيه و سماه على و علمه القرايه و الكتابه بال[[لغه عربى|عربى]] و ال[[توركى|تركى]] و دربه على فنون [[فرسان|الفروسيه]] و الحرب و لما لقاه كويس عينه امين مخزن. يوسف اللى بقى اسمه على اتفوق على المماليك التانيين و بين مهارات فى ركوب الحصنه و رمى الحراب و المبارزه بالسيف و التنشين بالبنادق. مواهب القتاليه ظهرت وقت ما كان رايح الحجاز مع ابراهيم بك اللى كان وقتها بيشتغل كتخدا الانكشاريه و رئيس العسكر اللى بيوصلو [[المحمل المصرى]]. و هما فى السكه طلع عليهم فجاءه عرب عشان ينهبوهم و اكمن عسكر المحمل ماكانوش مستعدين اتلخبطوا لكن على اتصدى لوحده للعربان بشجاعه و مهاره كبيره و قدر انه يغلبهم و يشتت شملهم و من يوميها اتلقب بـ &quot; جن على &quot; اكمنه عمل حاجه خارقه فوق طاقة البشر. من ال بطولات التانيه اللى اتلقب بيها &quot; بلوط قبان &quot;.

== على بيك الكبير ==
[[ملف:Mamluke.jpg|تصغير|يسار|مملوك من [[المماليك المصرليه|مماليك العصر العثمانلى]] - رسم من سنة 1810.]]
ابتدا اسم على يظهر على مسرح السياسه فى فتره كان بيسيطر فيها على الامور فى مصر استاذه ابراهيم بيك و رضوان بيك. ابراهيم بيك كان مسئول عن الاداره و المواضيع العسكريه و رضوان بيك كان بيدير الشئون المدنيه. على كان بطبيعة الحال فى جيش استاذه ابراهيم بيك و كان بيظهر مهارات فذه فى المعارك و بعد ما اظهر براعه كبيره فى معركه من المعارك قرر ابراهيم بيك كتخدا انه بعد ما يرجعوا [[القاهره]] يسعى له فى رتبة &quot; بيك &quot; رغم انه كان صغير فى السن ، لكن بسبب الدسايس ماقدرش ابراهيم بيك يديله الرتبه دى ، لكن فى سنة 1749 وافق الديوان انه يرقيه لدرجة &quot; كاشف &quot; و ظهر اسمه فى دفاتر الروزنامه بلقب &quot; كاشف شرقيه &quot;. بعد وفاة ابراهيم بيك ااترقا على لمنصب ريس السنجقيه و اتلقب بـ &quot; على بك مير اللوا فازطاغلى &quot; يعنى حاكم الاقليم و من الوقت ده حط رجله فى السكه اللى بتوصل لمنصب &quot; شيخ البلد &quot; يعنى الحاكم الاعلى للبلاد. بعد شويه اتقرر ان على ياخد الاماره و حاول ناس انهم يتوسطوله فى الموضوع لكن قالهم : &quot; انا ماخدش الاماره الا بسيفى مش بواسطه من حد &quot;.

فى الغضون دى على بك قدر يجمع ثروه كبيره و اشترى اعداد كبيره من المماليك و دربهم تدريبات عاليه على فنون الفروسيه و القتال لغاية ما بقى عنده جيش معتبر و قعد تمن سنين يوضب نفسه للمرحله التانيه. فى الايام دى عمل فرح كبير لهانم بنت استاذه ابراهيم بك بمناسبة جوازها على مملوك من مماليك ابوها ، و صرف فلوس كتيره على الفرح و عمل مهرجان ضخم ماشافتش مصر اخوه فى الفتره دى و من يوميها طلع عليه [[مصريين|المصريين]] اسم &quot; على بيك الكبير &quot;.

فى سنة 1763 قدر على بيك الكبير بعد معارك و منافسات طاحنه انه يوصل لمنصب شيخ البلد و وقف مشايخ [[الازهر]] فى صفه ضد مناؤيه لكن اضطر يهرب على [[القدس]] و قعد فيها لغاية ما اتباعه بزعامة عبد الرحمن كتخدا قدروا يرجعوه مصر. لما اتوفى رضوان بك اتوجهت الانظار لعلى بك الكبير عشان يدير البلد و اختاره عبد الرحمن كتخدا انه يكون امير للحج و دى كانت حاجه كبيره قوى اياميها فخرج بالمحمل المصرى فى موكب ضخم و ابهه ، و لما رجع بقى اكبر راس فى مصر فى نظر المصريين و الامرا و ابتدت اسامى رجالته تلمع فى مصر و كان منهم محمد بك ابو الدهب ، و اسماعيل بيك ، و حسن بك الجداوى ، و [[ابراهيم بيك|ابراهيم بك]] ، و [[مراد بك]] اللى لعبوا بعد كده ادوار كبيره و مهمه فى [[تاريخ مصر]].

== لقيانه لأبوه ==
لما على بيك بقى شيخ البلد انتهز فرصة منصبه و قرر انه يدور على اهله فى القوقاز ، فلما بعت مملوكه طنطاوى بيك بالخزنه ( يعنى الجزيه السنويه ) للاستانه وصاه بإنه لما يوصل استنبول يبقى يشيع حد موثوق فيه على اماسيا عشان يدور على اهله ، و امره بإنه لو لقاهم يبقى يجيبهمله مصر ، فلما وصل طنطاوى بك استنبول بعت خازنداره على اماسيا عشان يقوم بالمهمه ، و فعل الخازندار لقى &quot; القسيس دواود &quot; ابو على بك لسه عايش ، فحكاله على اللى حصل لإبنه يوسف اللى بقى على بك الكبير ، و اخده معاه هو و واحده كان اتجوزها و اصغر بناته &quot; يوهود &quot; و حفيد ليه على استنبول ، و هناك ركبوا البحر المالح و وصلو مصر بعد اربعين يوم ، فخرج على بك الكبير بحاشيته عشان يستقبلوهم ، و لما قابل على بك ابوه ركع على ركبه و باس ايده و اخدهم على سرايته فى [[حى الأزبكيه|حى الازبكيه]] ، و اتعملت احتفالات بالمناسبه السعيده فى القاهره. القسيس داود قعد مع ابنه على بيك سبع تشهر و بعدين رجع على اماسيا و مارضاش يقعد فى مصر ، و مارضيش كمان انه يجوز بنته &quot; يوهود &quot; من محمد بيك ابو الدهب اللى طلب ايديها.

== محاربته للعربان و الفساد ==
[[ملف:ST-Moorish-warrior.jpg|تصغير|200px|[[شيوخ العربان فى مصر|العربان]] قضى عليهم على بيك الكبير هما و الفساد.]]
بعد ما قوى على بيك مركزه السياسى ابتدا يعمل اصلاحات داخليه و يواجه العربان اللى فضلوا زى ما كانو من وقت دخولهم مصر بعد سنة 642 مصدر للفساد و الازعاج للسلطات و للمصريين فكانوا بيهاجموا القرى و ينهبوها و يخطفوا الستات و يسرقوا بهايم الفلاحين و محاصيلهم و يفرضوا اتاوات عليهم. اهم عصابات العربان كانو عصابة [[سويلم بن حبيب]] فى الوجه البحرى و عصابات [[شيخ العرب همام الهوارى]] زعيم عربان الهواره اللى بقى ليه نفوذ جامد فى الصعيد و بعصاباته كون حاجه زى دوله جوه دوله و بفى متحكم فى الصعيد و بيفرض اتاوات على الفلاحين المصريين و ما حدش بقى قادر عليه و على قطاعين الطرق بتوعه. على بك انذر شيخ عرب الحبانيه و حذره من مغبة مهاجمته للقرى المصريه لكن لما الكلام ماجابش نتيجه بعتله قوات عسكريه بقيادة احمد بك اللى قدر يقتل اعداد كبيره من العربان و طاردهم لغاية ما هربوا فى الصحرا و دخلوا الواحات و عشان كده اتعرف احمد بك اللى بقى والى عكا بعد كده بإسم &quot; احمد باشا الجزار &quot;. بعد ما خلص على بك من مفسدين العرب الحبانيه و جه جهده لإنهاء فساد العرب الهواريه المتزعمهم شيخ العرب همام الهوارى. شيخ العرب ده كان مسيطر على الصعيد و متمركز فى فرشوط و السلطات قبل على بك الكبير ماكانتش قادره عليه لكن على بيك اللى كان معروف بهمته و شجاعته هاجمه هو و اعوانه فى معارك دمويه و اتقتل همام او مات من الصدمه فإتخلصت مصر من شروره هو و عصاباته و استقرت الاحوال و عاش الفلاحين المصريين فى امان من [[اسوان]] لغاية اسكندريه بعد ماانقضى على عصابات العربان من الحراميه و قطاعين الطرق. بيوصف [[الجبرتى]] الاحوال بعد ما قضى على بك على فساد العربان بقوله: &quot; فأمنت السبيل و انكفت أولاد الحرام .. ب إن الشخص كان يسافر لوحده ليلا و راكبا دابته او ماشيا، ومعه حمل الدراهم و الدنانير الى أى جهة، ويبيت فى الغيط او البرية آمنا مطمئنا لا يرى مكروها ابدا &quot;.

من جهه تانيه، حارب على بيك الكبير الفساد الادارى و الرشاوى بكل قوته و ما رحمش حد من المفسدين و المرتشين من غير ما &quot; يراع فى ذلك احدا، سواء كان متعمما او فقيها او قاضيا او كاتبا او غير ذلك بمصر او غيرها من البنادر و القرى &quot;. بعد تحقيق الانجازات دى و تنظيم احوال مصر ابتدا على بك الكبير يتطلع للإستقلال بمصر عن الاتراك المستعمرين اللى نهبوا مصر و المصريين من سنة 1517.

== الاستقلال بمصر ==
على بيك الكبير كان شخصيه ذكيه و مهيبه و كان عنده اعتزاز كبير بالذات و كان بيهتم بقراية تاريخ مصر و حكايات ملوكها و سلاطينها العظام قبل ما فى ايدين الاتراك زى [[الظاهر بيبرس]] و [[قلاوون|المنصور قلاوون]] ، و كان بيقول لأتباعه ان الاتراك العثمانيين غزوا مصر و استولوا عليها بالحرب فلازم استردادها منهم و طردهم منها بنفس الطريقه.

من الغلطات التاريخيه المتعمده اللى كانت رايجه فى مصر فى عصر [[عيلة محمد على]] ان محمد على باشا كان اول واحد يستقل بحكم مصر من الاتراك العثمانليه. محمد على باشا ما كانش اول واحد يتمرد على العثمانليه و يستقل بمصر لكن كان على بيك الكبير اللى رفض ان مصر تدفع جزيه للخليفه العثمانى و منع الدعا ليه فى جوامع مصر. استقلال على بيك الكبير عن [[استانبول|الاستانه]] كان استقلال كامل على عكس استقلال محمد على باشا اللى فضل يدفع جزيه للأتراك و من بعده اولاده و احفاده لغاية هزيمة الاتراك فى [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالميه الاولى]] و اعلان الحمايه البريطانيه على مصر.

الفتره دى كان قايم فيها صراع ما بين روسيا و [[النمسا]] من جهه و تركيا من جهه تانيه و ما كانش عند الاتراك وقت انهم يتابعوا احوال مصر بالتفصيل ، و طوالى اول ما حصل اشتباك مابين الروس و الاتراك انتهز على بك الكبير الفرصه و اعلن استقلال مصر. فى سنة 1769 وقع فى ايد على بيك جواب من الخليفه العثمانى لمحمد باشا الأورفلى والى مصر بيطلب فيه منه انه يقتل على بيك الكبير قبل موضوعه مايستفحل. على بيك طوالى طرد الوالى العثمانى من مصر و منع دخول اى والى غيره و امتنع عن دفع الجزيه لتركيا و سك فلوس بإسمه و منع الدعا للخليفه/السلطان العثمانى فى جوامع مصر و بقت مصر بالكامل تحت سيطرته.

== ازدهار مصر المستقله ==
[[ملف:Catherine II by Alexey Antropov (18th c, Tver gallery).jpg|thumb|left|200px|كاترين التانيه قيصرة [[روسيا]] عمل على بك الكبير معاها معاهده.]]

على مر التاريخ مصر كانت بتتنكس فى عصور الاستعمار و الاحتلال الاجنبى و بتقوم و بتزدهر فى عصور الاستقلال. بعد سقوط [[البطالمه|الدوله البطلميه]] سنة 30 ق.م. اتحولت مصر لولايه [[الامبراطوريه الرومانيه|رومانيه]] و اتدهورت احوالها ، و بعد الاحتلال العربى سنة 642 استمر التدهور لغاية ما استقل بيهااحمد بن طولون و اسس [[الدوله الطولونيه]] فبدئت تنهض و تتقدم ، و فى [[الدوله الفاطميه فى مصر|العصر الفاطمى]] اللى كان هو كمان عصر استقلال ، مصر كانت متقدمه و احوالها كويسه ، و فى العصر المملوكى بقت مصر قوه كبيره و بلد مزدهره و متقدمه اكتر من اوروبا. لما العثمانيين قضوا على الدوله المملوكيه سنة 1517 فى مجزره حضاريه ضخمه اتحولت مصر من دوله قويه مستقله ل[[نيابه]] او [[ولايه]] تركيه متخلفه كل مهمتها دفع الضرايب و توريد الغلال للمستعمرين.

لما الاتراك بقيادة [[سليم الاول]] استولوا على مصر سنة 1517 اعتبروا ان كل الاراضى الزراعيه فى مصر ملك لتركيا. الأراضى الزراعيه كانت متقسمه على اقطاعات موزعه على ال 24 سنجق اللى بيحكموا اقاليم مصر و دول بقوا بيستغلوها لحسابهم بشرط انهم يوردوا للخزانه العثمانليه ضريبه ، الضريبه دى كان جزء منها بيروح استنبول مقر سلطان العثمانليه على شكل فلوس و غلال و جزء تانى بيروح للحاميه التركيه و الوالى التركى فى مصر عشان يصرف منها. على وقت على بك الكبير السناجق ( حكام الأقاليم ) و الكشافين ( وكلاء السناجق ) كانو بيأجروا الاراضى لل &quot; ملتزمين &quot; اللى كانو بيشرفوا على زراعتها و ياخدوا المحاصيل و يدفعوا للكشافين فلوس و غلال و بالطريقه دى بقت الاراضى الزراعيه بيتحكم فيها الملتزمين المصريين و بكده قدر على بك الكبير انه يسترد معظم الاراضى الزراعيه فى مصر للمصريين. على بك اهتم جداً بإنعاش الزراعه و جاب خبرا اجانب عشان يساعدوه على تطوير و تحسين الزراعه فى مصر ، و مع استقرار الامن بعد ما قضى على العربان النهيبه اتحسنت احوال الفلاحين المصريين و حسوا بالامان و العدل.

فى عهد على بيك الكبير اذدهرت المدن و الموانى المصريه و نشطت فيها الحركه التجاريه و بقت القاهره مركز تجارى كبير. تجار القاهره شويه شويه احتكروا الشئون الماليه فى مصر و منهم بقوا اعضاء فى المجلس و غيرهم دخلوا السلك العسكرى و بقوا من رجالة الحكم و اتحولت الحاميه التركيه لحاميه مصريه بقت بتلعب دور كبير فى اضعاف السيطره و النفوذ التركى. على بيك الكبير عين تاجر [[ڤينيسيا|فينيسى]] كبير اسمه كارولو روسيتى Carlo Rossetti مشرف على تنظيم التجاره و الاتصالات الخارجيه و مدير لمشروعات استغلال وادى النطرون ، و فى سنة 1770 بعته جمهورية [[ڤينيسيا|فينيسيا]] عشان يعمل معاهدات تجاريه معاها و عمل معاهدات تجاريه مع [[انجلترا]]. بطبيعة الحال ازدهرت كمان التجاره الداخليه و حركة النقل فى مصر بعد ما قضى على بك الكبير على العصابات الاجراميه و قطاعين الطرق اللى كان بيتزعمهم شيوخ العرب همام فى الصعيد وسويلم بن حبيب فى الوجه البحرى فبقت عمليات نقل البضايع و المحاصيل بين الريف و المدن المصريه آمنه ، و فوق كده اتصدى على بك الكبير للموظفين المفسدين و المرتشيين و عاقب القضاه اللى كانو بيصدروا احكام جايره ضد المستضعفين.

على بيك الكبير عين [[المعلم رزق]] [[اقباط|القبطى]] اللى كان مدير الجمرك وزير للماليه. المعلم رزق المعروف بنزاهته و سعة خبرته بقى من المقربين جداً من على بك اللى كان بياخد رأيه و بيستشيره فى حاجات كتيره. المعلم رزق نظم الحركه التجاريه و المواصلات و انتظمت مرافق الدوله و الشئون الماليه.

على بيك الكبير عمل معاهدة دفاعيه مع روسيا ألد اعداء الاتراك و عشان يعزز اواصر الصداقه مع روسيا بعت لقيصرة روسيا [[كاترين التانيه]] جواب مع سفير خاص هو &quot; ذو الفقار بك &quot; ، و بعت الكونت أرلوف [[ادميرال]] الاسطول الروسى فى البحر المتوسط جوابات لعلى بك مع ظباط روس بعتهم عشان يدربوا الجيش المصرى. على بك الكبير بعلاقته و معاهدته مع روسيا كان عايز يقوى مركزه ضد تركيا و الاستنجاد بيها ضد الاتراك فى الظروف الصعبه و روسيا بطبيعة الحال شجعته و ايدته لتعزيز استقلال مصر و فى حروبه التوسعيه فى المناطق اللى بتسيطر عليها تركيا فى الشام و الحجاز.

== فتح بلاد العرب ==
فتح منطقة الشام اللى كانت [[نيابه]] و امتداد لمصر فى العصر المملوكى قبل 1517 كان فى راس على بك الكبير لكن اجله إكمنه شاف ان فتح بلاد العرب اسهل و ليه فوايد اقتصاديه كبيره و سريعه  انه لو استولى على بلاد العرب حايقدر يسيطر على سواحل [[البحر الاحمر]] اللى كان طريق التجاره الدوليه بين الغرب و الشرق. على بيك كان عايز يخلى [[جده]] مركز لتجارة [[الهند]] و يخلى التجاره الشرقيه بدل ما تعدى عن طريق راس الرجا الصالح فى جنوب [[افريقيا]] تعود زى ما كانت فى العصر المملوكى عبر مصر و [[البحر الاحمر]] ، و بالطريقه دى يقدر يزود موارده الماليه و يقوى مركزه الاقتصادى. صاحب الفكره دى كان التاجر الفينيسى كارلو روسيتى.

من جهه تانيه فتح بلاد العرب و ترجيعها لمصر كان حا يكون ضربه معنويه كبيره للخليفه التركى المتسلطن فى استنبول. الحجاز كانت من املاك الدوله المملوكيه قبل 1517 و سلطان مصر كانو بيتلقب بـ &quot; [[خادم الحرمين الشريفين]] &quot; و كان بيبعت [[المحمل المصرى]] لمكه لكسوة الكعبه. بعد ما احتل الاتراك مصر سنة 1517 سرقوا الاثار النبويه ضمن النهايب اللى نهبوها و نقلوها على استنبول و استولوا على لقب سلطان مصر &quot; خادم الحرمين الشريفين &quot; و نسبوه لسلاطينهم.

على بيك جهز حملته على بلاد العرب فرقى 16 واحد من كبار مماليكه لرتبة البكويه و عين واحد منهم فى منصب &quot; أغا الإنكشاريه &quot; و كون جيش بيتكون من 16.000 عسكرى منهم 10.000 من المصريين المتطوعين و 6.000 من المماليك. التجريده الرايحه على بلاد العرب اتقسمت لجيشين ، الجيش الاكبر كان تحت قيادة محمد بيك ابو الدهب و كانت مهمته فتح الاراضى الجوانيه لجزيرة العرب ، و الجيش التانى كان تحت قيادة حسن بك الجدواى و كانت مهمته الاستيلاء على سواحل و موانى الجزيره العربيه. نجحت الحمله و رجع القائدين مصر منتصرين فى اكتوبر 1770 بعد ما اخضعوا الحجاز و اليمن لحكم مصر. و اتدعى لعلى بك الكبير على منابر الكعبه و سقط اسم الخليفه التركى و اتلقب على بك الكبير بلقب &quot; سلطان مصر وخاقان البحرين و البرين &quot;.

== فتح الشام ==
بعد ما بقت بلاد العرب فى ايد على بيك الكبير بقى هدفه فتح الشام و الوصول لجبال طورس. خرج الجيش بقيادة [[محمد بك ابو الدهب]] فى ديسمبر 1770 ، و اتوزعت منشورات فى الشام بتبشر بنيل الحريه و القضاء على الطغيان التركى. فى مارس 1771 دخل [[الجيش المصرى]] غزه و بعد غزه اخد الرمله و استسلمتله نابلس من غير مقاومه و بعدين فتح [[القدس]] و بعدها اخد يافا بعد ماحاصرها اربع تشهر ، و اتقابل جيش مصر بجيش الظاهر عمر حليف على بك الكبير فى الشام و اتاخدت [[صيدا]] و بقى الطريق متمهد لفتح دمشق.

اتصاب الاتراك بالرعب و اتجمعت جيوشهم فى الشام حوالين اسوار دمشق تحت قيادة عثمان باشا والى دمشق لكن لما وصل جيش مصر و حاصر دمشق ما قدروش يصمدوا قدامه و استسلموا فى اخر نوفمبر 1771 و انسحبت الحاميه التركيه لقلعة دمشق فحاصرهم محمد بيك ابو الدهب و استولى على القلعه و بكده اتفتح الشام و مابقاش قدام جيش على بك الكبير غير انه يزحف على جبال طورس و يهدد تركيا نفسها ، لكن فجاءه حصلت حاجه غربيه هدمت مشروع على بك الكبير و كل انجازاته. فجاءه قرر محمد بيك ابو الدهب وقف الزحف و الرجوع لمصر بالجيش. ايه اللى حصل بالظبط و ليه عمل كده مش مفهوم بالظبط ، لكن المؤكد انه خان على بيك الكبير خيانه من العيار التقيل اللى غيرت مجرى التاريخ. اتقال ان الاتراك دفعوله رشوه على شكل صره مليانه دنانير ، و اتقال انه مل من الحرب ، و اتقال انه اتضايق من تقريب على بك الكبير للمعلم رزق مستشاره المالى و اهماله ليه ، و كمان اتقال انه كان ناقم على على بيك الكبير بسبب انه ما قدرش يتجوز من اخته &quot; يوهود &quot; اللى جت مصر مع ابوها و رفض ابوها انه يجوزهاله. من الاسباب التانيه اللى اتذكرت ان الاتراك دخلوا فى دماغه انه مايصحش انه يحارب الخليفه التركى امير المؤمنين و انه يخدم على بيك الكبير المتحالف مع الخواجات الكفار. لسبب من الاسباب دى او لكلها مجتمعه او لسبب تانى مش معروف ، زى انه طمع فى حكم مصر ، ضيع محمد بيك ابو الدهب كل اللى بناه على بيك الكبير و قضى على استقلال مصر.

[[ملف:Daher el-Omar 001.JPG|تصغير|'''ظاهر العمر''']]
== وفاته ==
فى مواجة الموقف ده، على بيك الكبير مااستسلمش و فضل يزود حليفه الظاهر عمر حاكم [[عكا]] بإمدادات عشان يمنع استرداد الاتراك للى خسروه و خرج بنفسه و راح على غزه و غلب الاتراك فى معركه حاسمه فى يوليه 1972 و قدر يسيطر على كل منطقة فلسطين و فرح المصريين و عملوا احتفالات و طلبوا منه يرجع مصر للمشاركه فى الاحتفالات و دى كانت غلطه كبيره ما شافش عواقبها كلفته كل حاجه. فوهوا راجع مصر قابل محمد بيك ابو الدهب فى [[الصالحيه]] و اشتبك الجيشين فى معركه انتصر فيها على بك الكبير فى الاول لكن جيش محمد بك ابو الدهب اللى كان تعداده 12.000 كان اكبر من جيش على بك اللى كان تعداده 5000 فقدر ابو الدهب انه يتجاوز الهزيمه و ينتصر ، و رفض على بك انه يهرب من الميدان و ماحدش قدر يقنعه بإنه لازم يهرب ففضل يحارب لغاية ما اتصاب بجرح فى دماغه فوقع من على حصانه و اتأسر و اخدوه على معسكر محمد بيك ابو الدهب اللى اتأثر جداً باللى حصل و خرج بنفسه عشان يستقبله و باس ايده و حضنه و قعد يعيط و بعدين نقله على القاهره لكن بعد سبع تيام اتوفى على بيك الكبير فى 8 مايو 1773 فى سرايته فى درب عبد الحق فى حى الازبكيه ، و اتدفن فى تربة اساتذه ابراهيم كتخدا فى القرافه الصغيره جنب الامام الشافعى .

بوفاة على بيك الكبير اتوفت معاه اول محاوله للتخلص من المستعمرين الاتراك و وقعت مصر من تانى فى ايديهم و فضلت على الحال ده لغاية ما اتمرد عليهم محمد على باشا و قدر انه يستقل بمصر لكن فضل يدفع الجزيه للأتراك على عكس على بك الكبير.

الاتراك اعترفو ب[[محمد بك ابو الدهب]] شيخ للبلد و خرج عشان يحارب الظاهر عمر و يسترد منه اللى اخده لكن اتصاب بالحمى و اتوفى فى 8 يونيه 1775 و قت ما كان الاتراك بيستعدوا عشان يدوه الباشويه عشان يعينوه والى على مصر.

من اعمال على بيك العمرانيه جامع [[طنطا]] و قبة مقام سيدى [[احمد البدوى]] و منطقة اتسمت الغوريه اكمن تجار الغوريه بتاعة القاهره كانو بيبيعوا فيها اقمشه و طرابيش فى ايام مولد البدوى. و تجديد قبة الامام الشافعى فى القاهره وبنى فى حى بولاق على النيل مبانى و بيوت و دكاكين و سرايا فى [[حى الأزبكيه|حى الازبكيه]] كانت بتطل على البركه فى درب عبد الحق.
 
اتجوز على بيك الكبير من اربع ستات هما &quot; عائشه قادن &quot; معتوقة استاذه ابراهيم بيك ، و كلسن خاتون اللى اتوفت فى حياته ، و منور خاتون ، و نفيسه خاتون ( [[نفيسة البيضاء|نفيسه المراديه]] ) و كانت احب ستاته ليه و كانت ست مثقفه ليها نشاط ثقافى و اجتماعى و لعبت دور فى المجتمع المصرى و تاريخ مصر فى وقت [[الحمله الفرنسيه|الحمله الفرنساويه]] و عهد محمد على باشا و اتلقبت بـ &quot; ام المماليك &quot;.

بيقول الجبرتى عن حياة و سيرة على بيك الكبير : &quot; لو جمعت من مبدأ امره الى اخره لكانت مجلدات &quot;.
[[ملف:Smallsword.jpg|300px|center]]
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
* [[الجبرتى]]، تاريخ عجائب الاثار فى التراجم و الأخبار، دار الجيل، بيروت.
* الجبرتى، مظهر التقديس بذهاب دولة الفرنسيس، العربى للنشر و التوزيع، القاهرة 1998.
* [[حسين فوزى]] :سندباد مصرى، جولات فى رحاب التاريخ، دار المعارف، القاهرة 1990
* [[عزيز سوريال عطيه|عزيز سوريال عطية]] ، تاريخ المسيحية الشرقية، ترجمة إسحاق عبيد، المشروع القومى للترجمة، المجلس الاعلى للثقافة، القاهرة 2005
* [[منسى يوحنا]] : تاريخ الكنيسة القبطية، مكتبة المحبه ، القاهره 1983.
* نجيب توفيق، ام المماليك، دار العرب للبستانى، القاهرة 1989.
* [[يعقوب نخله روفيله]] : تاريخ الامة القبطية، مؤسسة مارمرقس لدراسة التاريخ القبطى، القاهرة 2000.

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}
* [http://www.albawabhnews.com/2647506 من نتايج ثورة مصر 2011 : تدمير سبيل &quot;على بيك الكبير&quot; فى طنطا...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805013542/http://www.albawabhnews.com/2647506 |date=2017-08-05}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مماليك]]
[[تصنيف:تاريخ مصر الحديثه]]
[[تصنيف:مماليك العصر العثمانلى]]
[[تصنيف:حكام مصر]]</text>
      <sha1>ijjz9t20y7efysq5lecu9dzup337f43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هولوكوست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16538</id>
    <revision>
      <id>13024498</id>
      <parentid>13016723</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: إيطاليا ← ايطاليا (2)،  يوليو  ←  يوليه  (2)، عديد ← كتير،  جميع  ←  كل ،  حتى  ←  لحد ،  كانوا  ←  كانو  (5)، نساء ← ستات،  كل من  ←   (2)،  بدأ  ←  ابتدا ، ألمانيا  ←  المانيا  (7)، أوروبا  ←  اوروبا ، بدأت ← ابتدت (2)، حقبة  ← فتره ، وسائل ← وسايل (3)، ما يعرف  ← للى يتعرف ، شاركوا  ← شاركو  (3)،  أنحاء  ←  اماكن ،  وكان  ←  و كان  (2)،  داخل  ←  جوه ، حصلوا على ← اخدو ،  وبعد  ←  و بعد  (2)، أوروبا ← اوروبا (2)،  وفى  ←  و فى  (2)،  لحد لو  ←  و لو ،  ما يسمى  ←  اللى...</comment>
      <origin>13024498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15074" sha1="qpxglofg2ic1b4e3qabmb1jtp50g3pe" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''الهولوكوست''' هى اباده جماعيه لليهود حصلت خلال [[الحرب العالميه التانيه]] اتقتل فيها سته مليون من اليهود الاوروبيين على ايد [[المانيا النازيه]] بقيادة الزعيم والقائد النازى [[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] و حلفائها. عدد قتلى الهولوكست كان دايما محل كلام كبير بين اللى بيأكدوا مقتل سته مليون يهودى وبين اللى بيشككوا فى عدد القتلى وبيقولوا ان اعداد القتلى اقل من كده بكتير.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/arabic/68117134
| title = الهولوكوست أو المحرقة اليهودية: ماذا نعرف عنها ؟
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.almayadeen.net/Research-Papers/%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84%D9%88%D9%83%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF
| title = الهولوكوست بين الواقع والمبالغة.. ماذا حقق اليهود ؟
}}&lt;/ref&gt;

دارت عمليات القتل فى كل اماكن  المانيا النازيه والمناطق المحتله من قبل  المانيا ومناطق حلفاء  المانيا فى اوروبا.

ابتدت فتره الهولوكوست سنة 1933 لما وصل الحزب النازى بقيادة أدولف هتلر للسلطه فى ألمانيا. وانتهت الحقبه دى فى مايو 1945، وده لما غلبت دول الحلفاء  المانيا النازيه فى الحرب العالميه التانيه.

مارس النظام النازى عمليات الاضطهاد والقتل الممنهج مع حلفائه والمتعاونين معاه. بلغت عمليات الاباده ذروتها بين اعوام 1941 و1945 بعد اصدار الحل الاخير. و كان اضطهاد وقتل اليهود جزء من مجموعة اوسع نطاقا لأعمال الاضطهاد والقتل الممنهجه اللى نفذت بحق كتير من المجموعات العرقيه والسياسيه المختلفه.

== الوسايل ==
الهولوكوست بيعتبرها كتير من الباحثين واحده من اكتر عمليات الاباده الجماعيه تنظيما وتعقيدا فى التاريخ الحديث. النظام النازى كان عنده سجلات دقيقه جدا باسامى الناس اللى كانو مستهدفين، وكمان ارقام مفصله عن اللى تم ترحيلهم او قتلهم.

من اشهر الوثائق فى الموضوع ده للى يتعرف بتلغراف هوفل، وهى برقيه بعتها هيرمان هوفل، اللى كان من القيادات المهمه فى عملية رينهارد، لقيادات نازيه عليا سنة 1942. عملية رينهارد كانت الخطه اللى هدفها ابادة يهود بولندا كجزء من الحل النهائى.

فى البرقيه دى اتذكرت ارقام الضحايا فى معسكرات اباده زى معسكر مايدانيك ومعسكر سوبيبور ومعسكر تريبلينكا.

المعسكرات دى كانت تحت اشراف هاينريش هيملر، قائد قوات الـ SS، واللى كان من اكتر الشخصيات نفوذ فى النظام النازى.

المؤرخ البريطانى ريتشارد أوفرى فى كتابه &quot;حرب روسيا&quot; اتكلم عن اساليب القتل اللى استخدمها النازيين، وشرح ازاى حصل تطور فى وسايل الاباده. فى البدايه استخدموا الاعدام بالرصاص، و بعد كده لجأوا لعربيات الغاز، وبعدين غرف الغاز فى معسكرات الاباده، باعتبارها من وجهه نظرهم اسرع فى تنفيذ القتل الجماعى.

الهولوكوست كانت من ضمن حمله منظمه على نطاق واسع استهدفت اليهود وغيرهم فى انحاء  اوروبا اللى كانت تحت السيطره النازيه.

ومن ابشع الاماكن المرتبطه بالجرائم دى كان معسكر أوشفيتز بيركيناو، اللى حصلت فيه جرائم قتل جماعى وتجارب طبيه قاسيه. الطبيب النازى جوزيف منغليه كان معروف بتجاربه غير الانسانيه، بالخصوص على التوائم، وكمان تجارب زى محاولات تغيير لون العين، وتجارب الملاريا، والتجميد، ومنع الحمل.

== المعتقلات الجماعية ==
بداية من سنة 1933 ابتدا النازيين فى تشكيل عدد كبير من معسكرات الاعتقال، واللى كانت بتضم اعداد ضخمه من البشر فى مساحه صغيره جدا من الارض، علشان كده اتسمت معسكرات تركيز او معسكرات تكثيف. الهدف الاساسى منها فى الاول كان سجن المعارضين السياسيين وكل اللى النظام شايفهم غير مرغوب فيهم. مع نهايه سنة 1939 كان فيه 6 معسكرات من النوع ده جوا ألمانيا، و خلال الحرب العالميه التانيه اتبنت معسكرات تانيه كتير فى دول اوروبيه خضعت لسيطرة ألمانيا.

معسكرات التكثيف دى كانت بتضم يهود، وشيوعيين، وبولنديين، واسرى حرب، وغجر (روما)، واتباع طائفة شهود يهوه، وكمان اشخاص اعتبرهم النظام مثليين جنسيا. المعتقلين كانو بيتجبروا على الشغل القسرى فى ظروف قاسيه جدا، واتعملت عليهم كمان تجارب علميه وطبيه من غير اى اعتبار لانسانيتهم.

بعد بدايه الحرب العالميه التانيه، وبالتحديد سنة 1941، اتأسس نوع تانى من المعسكرات واتسمى معسكرات الاباده او الموت. المعسكرات دى كانت متخصصه فى القتل الجماعى، سواء باستخدام الغاز السام او وسايل تانيه، و بعد كده كانت الجثث بتتحرق للتخلص منها.

بالاضافه للمعسكرات، النازيين انشأوا كمان اللى يتسما بالغيتو، وده كان منطقه سكنيه كبيره بيتم اجبار اليهود على العيش فيها تحت رقابه مشدده. المداخل والمخارج كانت تحت سيطرة النازيين بالكامل. من اشهر الامثله غيتو وارسو فى مدينة وارسو، واللى كان عايش فيه حوالى 380000 يهودى. الكثافه كانت عاليه جدا، لدرجة ان فيه اوقات كتير كان فيه غرفه واحده لتسع اشخاص. الالاف ماتوا هناك بسبب المجاعه وانتشار امراض زى التيفود. و فى 19 يوليه 1942 اصدر هاينريش هيملر امر بترحيل اليهود من مناطق الغيتو دى الى معسكرات القتل.

جزء من القسم المخصص للستات فى معسكر أوشفيتز كان بيبين طبيعه الحياه القاسيه جوه المعسكرات. السجناء كانو بيرتدوا شاره على شكل مثلث مقلوب بالوان مختلفه، علشان يتم تمييزهم حسب الفئه او سبب الاعتقال. الشارات كانت معموله من القماش ومتثبته على هدوم المعتقلين، وده كان جزء من نظام تصنيف صارم فرضه النظام النازى عليهم.

وصل مجموع المعسكرات دى 47 معسكر 17 منها فى  المانيا و9 فى بولندا و4 فى النرويج و2 فى هولندا، إستونيا، ايطاليا، فرنسا، 1 فى تشيكوسلوفاكيا، لاتفيا، النمسا، بيلاروس، أوكرانيا، لثوانيا، بلجيكا، وجزر الشانيل بين فرنسا والمملكه المتحده.

== القائمين بعمليات الهولوكوست ==
يوجد اعتقاد شائع بين المؤرخين ان قطاع واسع من الجيش الالمانى، ومدنيين ألمان، و وحدات من الشرطه الالمانيه، والجيستابو، وميليشيات القوات الخاصه النازيه الـ«اس اس» اللى كان بيقودها هاينريش هيملر، وكبار المسؤولين فى وزارات الداخليه والعدل والنقل والخارجيه، وكمان بعض الاطباء الالمان اللى شاركو فى التجارب الطبيه وبرنامج القتل الرحيم المعروف باسم برنامج أكسيون تى 4، كل دول شاركو بدرجه او باخرى فى الهولوكوست. علشان كده صعب تحديد جهه واحده بس مسؤوله عن كل العمليات.

لكن الاعتقاد الغالب ان ميليشيات الـ«اس اس» كان ليها الدور الاكبر فى التنظيم والتنفيذ. من جوه التنظيم ده خرج حراس معسكرات الاعتقال والاباده، ومنهم تنظيم كان اسمه Totenkopfverbände، والكلمه الالمانى Totenkopf معناها جمجمه، و كان شعارهم جمجمه فوق عظمتين متقاطعين.

كمان خرج من الـ«اس اس» فرق القتل اللى اتسمت Einsatzgruppen، و معناها مجاميع المهمات. الفرق دى كانت بتتحرك ورا الجيش الالمانى فى شرق اوروبا، وطبقا لسجلاتهم هما نفسهم قتلوا اكتر من مليون شخص من اللى اعتبرهم النظام غير مرغوب فيهم.

مش الالمان بس اللى شاركوا، لكن كمان دول من دول المحور زى ايطاليا، كرواتيا، هنغاريا، وبلغاريا، واللى ساهموا فى ترحيل اليهود من اراضيهم لمعسكرات الاعتقال والاباده. و فى رومانيا تم قتل حوالى 380000 يهودى بشكل مباشر. وكمان بينيتو موسولينى ارسل الاف اليهود لمعسكرات الاباده.

الشخص اللى بيعتبره التاريخ المسؤول الاساسى عن اصدار التوجه العام لبدء عمليات الاباده هو أدولف هتلر، رغم انه مفيش وثيقه رسميه مباشره باسمه بتأمر بالاباده بشكل صريح. لكن فيه خطابات كتير ألقاها كان فيها تحريض واضح ضد اليهود وغيرهم. و معظم التسجيلات والخطابات دى احتفظ بيها جوزيف غوبلز، وزير الدعايه فى العهد النازى.

بعد الحرب العالميه التانيه، اتعملت تجارب وابحاث نفسيه كتير علشان يفهموا ازاى انسان عادى ممكن ينفذ اوامر غير اخلاقيه. من اشهرها تجربه عالم النفس الامريكى ستانلى ميلغرام فى يوليه 1961. التجربه كانت بتختبر مدى استعداد الناس لطاعة اوامر سلطه و لو الاوامر مؤذيه. المشاركين كانو فاكرين انهم بيصعقوا شخص تانى بكهرباء كل ما يغلط، لكن فى الحقيقه مكنش فيه صعق فعلى، والشخص التانى كان بيمثل الصراخ.

نتيجه التجربه اظهرت ان عدد كبير من المشاركين كملوا تنفيذ التعليمات لمجرد ان الاوامر جايه من شخص بيظهر بمظهر السلطه. وده فتح باب نقاش واسع عن الطاعه، والمسؤوليه الفرديه، وازاى ممكن اشخاص عاديين يشاركو فى افعال خطيره لو حسوا انهم بينفذوا اوامر رسميه.

== ما بعد الحرب ==
مع تقدم قوات الحلفاء، تم تحرير أسرى معسكرات الاعتقال فى اوروبا، واتقدمت مساعدات أولية للناجين. اللاجئين اليهود اتجمعوا فى معسكرات عبور مؤقته، وبقت قضية مصيرهم موضوع مهم على الساحه الدوليه. ابادة اليهود أخدت مكانه كبيره فى محاكمات نورنبيرغ، حيث اتحاكم قادة النظام النازى بتهمة ارتكاب جرائم ضد الانسانيه.

بعد انتهاء الحرب، ابتدت محاولات محاكمة النازيين والمتعاونين معاهم وفق اطار قانونى، واتعملت عمليات تصفيه لبعض مجرمى الحرب النازيين فى دول مختلفة، سواء على ايد الناجيين أو الجنود. أهم القيادات النازيه اتحاكموا فى اطار محاكمات نورنبيرغ اللى أشرفت عليها دول الحلفاء.

فى المحاكمات دى اتوجهت تهم ارتكاب جرائم ضد الانسانيه لقيادات النظام النازى، وتم إعدام 12 متهم من كبار القاده. بشكل عام، تم إدانة حوالى 5025 مجرم حرب نازى بين 1945 و1949 فى المناطق الألمانية اللى كانت تحت سيطرة الولايات المتحده وبريطانيا وفرنسا.

المحاكمات شملت كمان قضايا مرتبطة بمعسكر أوشفيتز، ومعسكر داخاو، ومعسكر مايدانيك. بعض المتهمين اخدو  أحكام مخففه بدعوى إنهم كانو بينفذوا أوامر، وده سمح ان بعضهم يرجع للحياه المدنيه بعد فترات قصيره.

فى اطار ملاحقة مجرمى الحرب، تم القبض على أدولف أيخمان، اللى كان مسؤول عن تنفيذ اللى يتسما بالحل النهائى. أيخمان كان مختبئ فى الارجنتين باسم مستعار، وتم نقله بعد كده الى إسرائيل حيث اتحاكم سنة 1961 واتحكم عليه بالاعدام.

== شوف كمان ==
* [[نازيه]]
* [[ادولف هيتلر|هتلر]]
* [[معاداة الساميه]]
* [[المانيا النازيه]]

== مصادر ==
{{تصنيف كومونز|The Holocaust}}

[[تصنيف:القرن العشرين]]
[[تصنيف:مدابح]]
[[تصنيف:يهود]]
[[تصنيف:نازيه]]
[[تصنيف:قهر]]</text>
      <sha1>qpxglofg2ic1b4e3qabmb1jtp50g3pe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024531</id>
      <parentid>13024498</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15072" sha1="3gvgcl9fnzja9tqz5tfvqidguw45645" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''الهولوكوست''' هى اباده جماعيه لليهود حصلت خلال [[الحرب العالميه التانيه]] اتقتل فيها سته مليون من اليهود الاوروبيين على ايد [[المانيا النازيه]] بقيادة الزعيم والقائد النازى [[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] و حلفائها. عدد قتلى الهولوكست كان دايما محل جدل كبير بين اللى بيأكدوا مقتل سته مليون يهودى وبين اللى بيشككوا فى عدد القتلى وبيقولوا ان اعداد القتلى اقل من كده بكتير.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/arabic/68117134
| title = الهولوكوست أو المحرقة اليهودية: ماذا نعرف عنها ؟
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.almayadeen.net/Research-Papers/%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84%D9%88%D9%83%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF
| title = الهولوكوست بين الواقع والمبالغة.. ماذا حقق اليهود ؟
}}&lt;/ref&gt;

دارت عمليات القتل فى كل اماكن  المانيا النازيه والمناطق المحتله من قبل  المانيا ومناطق حلفاء  المانيا فى اوروبا.

ابتدت فتره الهولوكوست سنة 1933 لما وصل الحزب النازى بقيادة أدولف هتلر للسلطه فى ألمانيا. وانتهت الحقبه دى فى مايو 1945، وده لما غلبت دول الحلفاء  المانيا النازيه فى الحرب العالميه التانيه.

مارس النظام النازى عمليات الاضطهاد والقتل الممنهج مع حلفائه والمتعاونين معاه. بلغت عمليات الاباده ذروتها بين اعوام 1941 و1945 بعد اصدار الحل الاخير. و كان اضطهاد وقتل اليهود جزء من مجموعة اوسع نطاقا لأعمال الاضطهاد والقتل الممنهجه اللى نفذت بحق كتير من المجموعات العرقيه والسياسيه المختلفه.

== الوسايل ==
الهولوكوست بيعتبرها كتير من الباحثين واحده من اكتر عمليات الاباده الجماعيه تنظيما وتعقيدا فى التاريخ الحديث. النظام النازى كان عنده سجلات دقيقه جدا باسامى الناس اللى كانو مستهدفين، وكمان ارقام مفصله عن اللى تم ترحيلهم او قتلهم.

من اشهر الوثائق فى الموضوع ده للى يتعرف بتلغراف هوفل، وهى برقيه بعتها هيرمان هوفل، اللى كان من القيادات المهمه فى عملية رينهارد، لقيادات نازيه عليا سنة 1942. عملية رينهارد كانت الخطه اللى هدفها ابادة يهود بولندا كجزء من الحل النهائى.

فى البرقيه دى اتذكرت ارقام الضحايا فى معسكرات اباده زى معسكر مايدانيك ومعسكر سوبيبور ومعسكر تريبلينكا.

المعسكرات دى كانت تحت اشراف هاينريش هيملر، قائد قوات الـ SS، واللى كان من اكتر الشخصيات نفوذ فى النظام النازى.

المؤرخ البريطانى ريتشارد أوفرى فى كتابه &quot;حرب روسيا&quot; اتكلم عن اساليب القتل اللى استخدمها النازيين، وشرح ازاى حصل تطور فى وسايل الاباده. فى البدايه استخدموا الاعدام بالرصاص، و بعد كده لجأوا لعربيات الغاز، وبعدين غرف الغاز فى معسكرات الاباده، باعتبارها من وجهه نظرهم اسرع فى تنفيذ القتل الجماعى.

الهولوكوست كانت من ضمن حمله منظمه على نطاق واسع استهدفت اليهود وغيرهم فى انحاء  اوروبا اللى كانت تحت السيطره النازيه.

ومن ابشع الاماكن المرتبطه بالجرائم دى كان معسكر أوشفيتز بيركيناو، اللى حصلت فيه جرائم قتل جماعى وتجارب طبيه قاسيه. الطبيب النازى جوزيف منغليه كان معروف بتجاربه غير الانسانيه، بالخصوص على التوائم، وكمان تجارب زى محاولات تغيير لون العين، وتجارب الملاريا، والتجميد، ومنع الحمل.

== المعتقلات الجماعية ==
بداية من سنة 1933 ابتدا النازيين فى تشكيل عدد كبير من معسكرات الاعتقال، واللى كانت بتضم اعداد ضخمه من البشر فى مساحه صغيره جدا من الارض، علشان كده اتسمت معسكرات تركيز او معسكرات تكثيف. الهدف الاساسى منها فى الاول كان سجن المعارضين السياسيين وكل اللى النظام شايفهم غير مرغوب فيهم. مع نهايه سنة 1939 كان فيه 6 معسكرات من النوع ده جوا ألمانيا، و خلال الحرب العالميه التانيه اتبنت معسكرات تانيه كتير فى دول اوروبيه خضعت لسيطرة ألمانيا.

معسكرات التكثيف دى كانت بتضم يهود، وشيوعيين، وبولنديين، واسرى حرب، وغجر (روما)، واتباع طائفة شهود يهوه، وكمان اشخاص اعتبرهم النظام مثليين جنسيا. المعتقلين كانو بيتجبروا على الشغل القسرى فى ظروف قاسيه جدا، واتعملت عليهم كمان تجارب علميه وطبيه من غير اى اعتبار لانسانيتهم.

بعد بدايه الحرب العالميه التانيه، وبالتحديد سنة 1941، اتأسس نوع تانى من المعسكرات واتسمى معسكرات الاباده او الموت. المعسكرات دى كانت متخصصه فى القتل الجماعى، سواء باستخدام الغاز السام او وسايل تانيه، و بعد كده كانت الجثث بتتحرق للتخلص منها.

بالاضافه للمعسكرات، النازيين انشأوا كمان اللى يتسما بالغيتو، وده كان منطقه سكنيه كبيره بيتم اجبار اليهود على العيش فيها تحت رقابه مشدده. المداخل والمخارج كانت تحت سيطرة النازيين بالكامل. من اشهر الامثله غيتو وارسو فى مدينة وارسو، واللى كان عايش فيه حوالى 380000 يهودى. الكثافه كانت عاليه جدا، لدرجة ان فيه اوقات كتير كان فيه غرفه واحده لتسع اشخاص. الالاف ماتوا هناك بسبب المجاعه وانتشار امراض زى التيفود. و فى 19 يوليه 1942 اصدر هاينريش هيملر امر بترحيل اليهود من مناطق الغيتو دى الى معسكرات القتل.

جزء من القسم المخصص للستات فى معسكر أوشفيتز كان بيبين طبيعه الحياه القاسيه جوه المعسكرات. السجناء كانو بيرتدوا شاره على شكل مثلث مقلوب بالوان مختلفه، علشان يتم تمييزهم حسب الفئه او سبب الاعتقال. الشارات كانت معموله من القماش ومتثبته على هدوم المعتقلين، وده كان جزء من نظام تصنيف صارم فرضه النظام النازى عليهم.

وصل مجموع المعسكرات دى 47 معسكر 17 منها فى  المانيا و9 فى بولندا و4 فى النرويج و2 فى هولندا، إستونيا، ايطاليا، فرنسا، 1 فى تشيكوسلوفاكيا، لاتفيا، النمسا، بيلاروس، أوكرانيا، لثوانيا، بلجيكا، وجزر الشانيل بين فرنسا والمملكه المتحده.

== القائمين بعمليات الهولوكوست ==
يوجد اعتقاد شائع بين المؤرخين ان قطاع واسع من الجيش الالمانى، ومدنيين ألمان، و وحدات من الشرطه الالمانيه، والجيستابو، وميليشيات القوات الخاصه النازيه الـ«اس اس» اللى كان بيقودها هاينريش هيملر، وكبار المسؤولين فى وزارات الداخليه والعدل والنقل والخارجيه، وكمان بعض الاطباء الالمان اللى شاركو فى التجارب الطبيه وبرنامج القتل الرحيم المعروف باسم برنامج أكسيون تى 4، كل دول شاركو بدرجه او باخرى فى الهولوكوست. علشان كده صعب تحديد جهه واحده بس مسؤوله عن كل العمليات.

لكن الاعتقاد الغالب ان ميليشيات الـ«اس اس» كان ليها الدور الاكبر فى التنظيم والتنفيذ. من جوه التنظيم ده خرج حراس معسكرات الاعتقال والاباده، ومنهم تنظيم كان اسمه Totenkopfverbände، والكلمه الالمانى Totenkopf معناها جمجمه، و كان شعارهم جمجمه فوق عظمتين متقاطعين.

كمان خرج من الـ«اس اس» فرق القتل اللى اتسمت Einsatzgruppen، و معناها مجاميع المهمات. الفرق دى كانت بتتحرك ورا الجيش الالمانى فى شرق اوروبا، وطبقا لسجلاتهم هما نفسهم قتلوا اكتر من مليون شخص من اللى اعتبرهم النظام غير مرغوب فيهم.

مش الالمان بس اللى شاركوا، لكن كمان دول من دول المحور زى ايطاليا، كرواتيا، هنغاريا، وبلغاريا، واللى ساهموا فى ترحيل اليهود من اراضيهم لمعسكرات الاعتقال والاباده. و فى رومانيا تم قتل حوالى 380000 يهودى بشكل مباشر. وكمان بينيتو موسولينى ارسل الاف اليهود لمعسكرات الاباده.

الشخص اللى بيعتبره التاريخ المسؤول الاساسى عن اصدار التوجه العام لبدء عمليات الاباده هو أدولف هتلر، رغم انه مفيش وثيقه رسميه مباشره باسمه بتأمر بالاباده بشكل صريح. لكن فيه خطابات كتير ألقاها كان فيها تحريض واضح ضد اليهود وغيرهم. و معظم التسجيلات والخطابات دى احتفظ بيها جوزيف غوبلز، وزير الدعايه فى العهد النازى.

بعد الحرب العالميه التانيه، اتعملت تجارب وابحاث نفسيه كتير علشان يفهموا ازاى انسان عادى ممكن ينفذ اوامر غير اخلاقيه. من اشهرها تجربه عالم النفس الامريكى ستانلى ميلغرام فى يوليه 1961. التجربه كانت بتختبر مدى استعداد الناس لطاعة اوامر سلطه و لو الاوامر مؤذيه. المشاركين كانو فاكرين انهم بيصعقوا شخص تانى بكهرباء كل ما يغلط، لكن فى الحقيقه مكنش فيه صعق فعلى، والشخص التانى كان بيمثل الصراخ.

نتيجه التجربه اظهرت ان عدد كبير من المشاركين كملوا تنفيذ التعليمات لمجرد ان الاوامر جايه من شخص بيظهر بمظهر السلطه. وده فتح باب نقاش واسع عن الطاعه، والمسؤوليه الفرديه، وازاى ممكن اشخاص عاديين يشاركو فى افعال خطيره لو حسوا انهم بينفذوا اوامر رسميه.

== ما بعد الحرب ==
مع تقدم قوات الحلفاء، تم تحرير أسرى معسكرات الاعتقال فى اوروبا، واتقدمت مساعدات أولية للناجين. اللاجئين اليهود اتجمعوا فى معسكرات عبور مؤقته، وبقت قضية مصيرهم موضوع مهم على الساحه الدوليه. ابادة اليهود أخدت مكانه كبيره فى محاكمات نورنبيرغ، حيث اتحاكم قادة النظام النازى بتهمة ارتكاب جرائم ضد الانسانيه.

بعد انتهاء الحرب، ابتدت محاولات محاكمة النازيين والمتعاونين معاهم وفق اطار قانونى، واتعملت عمليات تصفيه لبعض مجرمى الحرب النازيين فى دول مختلفة، سواء على ايد الناجيين أو الجنود. أهم القيادات النازيه اتحاكموا فى اطار محاكمات نورنبيرغ اللى أشرفت عليها دول الحلفاء.

فى المحاكمات دى اتوجهت تهم ارتكاب جرائم ضد الانسانيه لقيادات النظام النازى، وتم إعدام 12 متهم من كبار القاده. بشكل عام، تم إدانة حوالى 5025 مجرم حرب نازى بين 1945 و1949 فى المناطق الألمانية اللى كانت تحت سيطرة الولايات المتحده وبريطانيا وفرنسا.

المحاكمات شملت كمان قضايا مرتبطة بمعسكر أوشفيتز، ومعسكر داخاو، ومعسكر مايدانيك. بعض المتهمين اخدو  أحكام مخففه بدعوى إنهم كانو بينفذوا أوامر، وده سمح ان بعضهم يرجع للحياه المدنيه بعد فترات قصيره.

فى اطار ملاحقة مجرمى الحرب، تم القبض على أدولف أيخمان، اللى كان مسؤول عن تنفيذ اللى يتسما بالحل النهائى. أيخمان كان مختبئ فى الارجنتين باسم مستعار، وتم نقله بعد كده الى إسرائيل حيث اتحاكم سنة 1961 واتحكم عليه بالاعدام.

== شوف كمان ==
* [[نازيه]]
* [[ادولف هيتلر|هتلر]]
* [[معاداة الساميه]]
* [[المانيا النازيه]]

== مصادر ==
{{تصنيف كومونز|The Holocaust}}

[[تصنيف:القرن العشرين]]
[[تصنيف:مدابح]]
[[تصنيف:يهود]]
[[تصنيف:نازيه]]
[[تصنيف:قهر]]</text>
      <sha1>3gvgcl9fnzja9tqz5tfvqidguw45645</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديالى (محافظه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17031</id>
    <revision>
      <id>13024615</id>
      <parentid>12182940</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T03:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16944" sha1="qhgubir5a531c4h39h5dm5g6c7z9fg8" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
[[ملف:IraqDiyala.png|يسار|تصغير|ديالى]]
'''ديالى''' محافظه [[العراق|عراقيه]]، مركزها مدينة [[بعقوبه]]، و من المدن التانيه [[خانقين]] [[مندلى|و مندلى]]. '''محافظة ديالى''' ( Arabic   '''محافظة ديالى''' Muḥāfaẓat Diyālā [[ليستة المحافظات العراقيه|واحده من محافظات]] [[العراق]] فى شمال شرق البلاد.

== الحكومة الإقليمية ==

* المحافظ : مثنى التميمى &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www1.almejlis.org/eng/more/5163-1/The-Governor-of-Diyala-Briefed-Sayyid-Ammar-al-Hakim-about-the-Efforts-Made-to-Bring-Back-the-Displaced-People-and-to-Reconstruct-the-Province-after-Clearing-It-from-Terrorism
| title = The Governor of Diyala Briefed Sayyid Ammar alHakim about the Efforts Made to Bring Back the Displaced People and to Reconstruct the Province after Clearing It from Terrorism
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150518084448/http://www1.almejlis.org/eng/more/5163-1/The-Governor-of-Diyala-Briefed-Sayyid-Ammar-al-Hakim-about-the-Efforts-Made-to-Bring-Back-the-Displaced-People-and-to-Reconstruct-the-Province-after-Clearing-It-from-Terrorism
| archivedate = 2015-05-18
| accessdate = 2015-05-10
}}&lt;/ref&gt;
* نائب المحافظ : محمد جاسم الجبورى &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/11/iraqi-deputy-governor-sentenced-for-armed-attacks.html
| title = Iraqi Deputy Governor Sentenced To Death for Armed Attacks - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East
| website = www.al-monitor.com
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121214115432/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/11/iraqi-deputy-governor-sentenced-for-armed-attacks.html
| archivedate = 2012-12-14
}}&lt;/ref&gt;

=== مجلس ===

== جغرافيا ==
[[ملف:صور_من_شفتة.jpg|تصغير| [[نهر ديالى]]]]
محافظة ديالى تمتد  للشمال الشرقى من [[بغداد]] لحد الحدود الإيرانية . [[عاصمه|عاصمتها]] [[بعقوبه|بعقوبة]] . و مساحتها 17,685 كيلومتر مربع (6,828 ميل مربع).&amp;nbsp;مربع&amp;nbsp;ميل). يتم تصريف جزء كبير من المحافظة عن طريق [[نهر ديالى]] ، و هو  واحد من الروافد الرئيسية لنهر [[نهر دجله|دجلة]] . بسبب قربها من مصدرين رئيسيين للمياه، الصناعة الرئيسية فى ديالى هيا الزراعة، و بالخصوص زراعة [[نخلة التمر|التمور]] فى بساتين كبيرة. وتحتوى المقاطعة كمان على  واحد من اكبر بساتين [[زيتون (نبات)|الزيتون]] فى الشرق الأوسط.  وتعرف كمان بأنها عاصمة [[برتقال|البرتقال]] فى الشرق الأوسط. تمر عبر المحافظة جبال حمرين .

== سكان ==
المحافظة موطن سكان متنوعين من [[عرب|العرب]] [[اكراد|والأكراد]] [[تركمان العراق|والتركمان]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://euaa.europa.eu/country-guidance-iraq-2021/diyala
| title = Diyala
}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; حسب  لأحدث الإحصائيات، عدد السكان حوالى 1,6 مليون  انسان .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cosit.gov.iq/ar/
| title = الصفحة الرئيسية - الجهاز المركزى للاحصاء
| website = www.cosit.gov.iq
| accessdate = 2022-04-30
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Defense.gov_photo_essay_100913-A-5370B-011.jpg|تصغير|234x234بك| جنود من الجيش الامريكانى والعراقى يتنقلون بين بساتين النخيل فى مطاردة للمتمردين فى ديالى (2010)]]

== ثقافة ==

=== الرياضة ===
ديالى موطن نادى ديالى الرياضى اللى يلعب فى دورى نجوم العراق ، أعلى قسم فى نظام الدورى العراقى لكرة القدم، بعد الصعود من الدورى العراقى الممتاز  سنة  2024. يقع مقر النادى فى [[بعقوبه|مدينة بعقوبة]] وملعب بعقوبة هو ملعبه الرئيسى.

== المناطق الإدارية ==
[[ملف:Diyala_province.JPG|يسار|تصغير|318x318بك| أقضية محافظة ديالى]]
محافظة ديالى تتكون من 4 أقضية مدرجة  مع مساحتها  و عدد سكانها حسب تقديرات سنة 2003: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!يصرف
| اسم&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; باللغة العربية
! المنطقة في&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; مربع&amp;nbsp;كم
! سكان&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;  سنة  2003
|-
| بعقوبة
| بعقوبة
| align=&quot;right&quot; | 1,630
| align=&quot;right&quot; | 467,895
|-
| المقدادية
| المقدادية
| align=&quot;right&quot; | 1,033
| align=&quot;right&quot; | 198,583
|-
| خانقين
| خانقين
| align=&quot;right&quot; | 3,512
| align=&quot;right&quot; | 160,379
|-
| الخالص
| الخالص
| align=&quot;right&quot; | 2,994
| align=&quot;right&quot; | 255,889
|-
| كفري
| كفري
| align=&quot;right&quot; | 1,139
| align=&quot;right&quot; | 42,010
|-
| بلد روز
| بلد روز
| align=&quot;right&quot; | 6,280
| align=&quot;right&quot; | 99,601
|-
| ماندالي
| مندلي
|
| align=&quot;right&quot; | 47,796
|-
| '''''المجموع'''''
|
| align=&quot;right&quot; | ''17,685''
| align=&quot;right&quot; | ''1,272,154''
|}

== مدن و بلدات و قرى ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[بعقوبه|بعقوبة]] (عاصمة المحافظة)
* نهروان
* المقدادية
* [[هبهب|هيبهيب]]
* [[خانقين]]
* [[بلدروز|بلد روز]]
* [[الخالص]]
* [[خان بنى سعد|بنى سعد]]
* [[جلولاء]] (أو جلولا)
* [[بلدة السعديه|السعدية]]
* منصورية الجبل
* معسكر أشرف
* دويلاه
* كينجيربان &lt;ref name=&quot;tageo&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.tageo.com/index-e-iz-v-10-d-m4389473.htm
| title = Republic of iraq (IQ): Asia/Iraq/Diyala
| website = Tageo.com
| accessdate = 2007-05-28
}}&lt;/ref&gt;
* [[نفط خانه|نفط خانا]]
* [[Al-Ghalibiyah|الغالبية]]
* [[Abd Allah Bayk (Diyala)|عبد الله بيك]] (عبدالله بيك)
* [[Safra' (Al Safra)|صفرا]]
* [[Marfu Village|قرية مارفو]]
* [[Village of Nye|قرية نى]]
* [[Udame|أودامى]]
* [[Kan’aan|كنعان]]
* [[Al Wajehiya|الواجهة]]
* [[Al Muntheriya|المنذرية]]
* [[Abu Saydah|أبو سيدة]]
* [[بهرز]]
* [[مندلى|ماندالى]]
* قرية إمام عسكر
* [[كفرى]]
* [[قرة تبه (ديالى)|قرة تابا]]

{{div col end}}

== بنية تحتية ==
محافظة ديالى تتميز بوجود مركز ديالى الإعلامى اللى فيه  واحد من أطول هوائيات الإذاعة والتلفزيون فى الشرق الوسطانى بارتفاع 349 متر (1047 قدم).&amp;nbsp;قدم). اتبنا مركز ديالى الإعلامى حسب  عقد مع شركة معمارية يابانية  سنة  1989. هيا  واحده من محطات الإذاعة والتلفزيون المستقلة القليلة فى العراق اللى تقدم تغطية إخبارية تلفزيونية و إذاعية محلية، فضل عن إعادة بث التلفزيون الحكومى.

== الاضطرابات المدنية/حرب العراق ==

فيه أدلة تشير لأن [[قاعدة الجهاد فى بلاد الرافدين|تنظيم القاعدة فى العراق]] نقل قاعدة عملياته من محافظة [[الانبار (محافظه)|الأنبار]] لديالى  سنة  2006، و فى أواخر سنة 2006 وردت تقارير تفيد بأن مدينة بعقوبة و أغلبية محافظة ديالى بقت تحت سيطرة المتمردين السنة.&lt;ref name=&quot;Engel&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Richard
| last = Engel
| author-link = Richard Engel
| url = http://onthescene.msnbc.com/baghdad/2006/12/reporting_under.html#posts
| title = Reporting under al-Qaida control
| work = Blogging Baghdad: The Untold Story
| publisher = [[MSNBC]]
| date = December 27, 2006
| accessdate = 2007-05-28
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160119055306/http://onthescene.msnbc.com/baghdad/2006/12/reporting_under.html#posts
| archivedate = January 19, 2016
}}&lt;/ref&gt; وتشير التقارير لأن سيطرة المتمردين استمرت طول سنة 2007 وحتى أوائل سنة 2008.&lt;ref name=&quot;Engel-2007-01-17&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://worldblog.msnbc.msn.com/archive/2007/01/17/32969.aspx
| title = Dangers of the Baghdad plan
| date = January 17, 2007
| website = Worldblog
| publisher = MSNBC
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071102170117/http://worldblog.msnbc.msn.com/archive/2007/01/17/32969.aspx
| archivedate = November 2, 2007
| accessdate = 2007-05-28
| last = Engel
| first = Richard
}}&lt;/ref&gt; فى 11 مايو 2007، قال اللواء بنيامين ميكسون ، قائد الفرقة المتعددة الجنسيات الشمالية، إنه يحتاج لالمزيد من القوات علشان احتواء المستوى الحالى للعنف فى محافظة ديالى، وجاء ده بعد &quot;زيادة&quot; القوات مؤخر، والاستدعاءات غير الطوعية من جانب الجيش الأميركي، والنقاش العام حول مستوى الالتزام من جانب الحكومة الأميركية .&lt;ref name=&quot;DoD-transcript&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=3961
| title = DoD Special Security Operations Briefing with Maj. Gen. Mixon from Iraq
| date = May 11, 2007
| website = News Transcript
| publisher = [[United States Department of Defense|U.S. Department of Defense]]
| accessdate = 2007-05-28
| تاريخ-الأرشيف = 2007-06-13
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070613113149/http://www.defenselink.mil//transcripts/transcript.aspx?transcriptid=3961
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; بحلول نص سنة 2007، أعلنت [[دولة العراق الاسلاميه|دولة العراق الإسلامية]] ، اللى كانت تسيطر بالفعل على بعقوبة ومعظم المحافظة، عاصمتها [[بعقوبه|بعقوبة]] .  جماعة أنصار السنة السنية المتمردة كانت نشطة كمان فى المنطقة فى الفتره دى . فى يونيه 2007، شنت القوات الأميركية عملية &quot;رأس السهم الخارق&quot; بشن هجمات جوية ليلية فى [[بعقوبه|بعقوبة]] . بحلول 19 اغسطس/آب، تم تأمين مدينة بعقوبة لحد كبير،  رغم بقاء بعض المتمردين فى المدينة والمناطق المحيطة بها. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2007)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; استمر القتال فى وادى [[نهر ديالى]] ، لكن بحلول بداية شهر اكتوبر، سيطرت القوات الامريكانيه والعراقية على معظم المحافظة فى الوقت نفسه كان المتمردين يتراجعون للشمال والغرب. و فى 27 اكتوبر، هاجم تنظيم الدولة الإسلامية فى العراق قاعدة للبوليس فى بعقوبة،و ده أسفر عن مقتل 28 من رجال البوليس العراقيين ومجندين فى البوليس،و ده يدل على أن الخلايا المتمردة لسه موجودة فى المحافظة.

فى يناير 2008، أُطلقت عملية &quot;فانتوم فينيكس&quot; فى محاولة للقضاء على المتمردين المتبقين بعد حملة ديالى بين  2006 و2007.  نص سنة 2008 شاف تغييرات  كتير فى محافظة ديالى مع زيادة الجهود اللى تبذلها القوات الأميركية ووجود كبير للجيش العراقي، و فى منطقة بعقوبة، تم إعاقة نشاط [[دولة العراق الاسلاميه|تنظيم الدولة الإسلامية فى العراق]] بشكل كبير، ولم يخدم برنامج ولاد  العراق إلا فى إضعاف [[دولة العراق الاسلاميه|تنظيم الدولة الإسلامية فى العراق]] بشكل اكبر.

=== إعلان الحكم الذاتى ===
المجلس الحاكم فى محافظة ديالى فى ديسمبر 2011، أعلن نفسه منطقة شبه مستقلة جوه العراق.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://english.peopledaily.com.cn/90777/7674537.html
| title = Iraq's Diyala province demands semi-autonomous status
| publisher = Xinhua
| accessdate = 15 December 2011
}}&lt;/ref&gt; وييجى ده بعد شهرين من إعلان مماثل [[صلاح الدين(محافظه)|من محافظة صلاح الدين]] . و أصدر المجلس فى ديالى ده الإعلان مستنداً لالمادة 119 من الدستور العراقى بسبب الشكوك فى حكومة [[رئيس وزرا العراق|رئيس الوزراء]] [[نورى المالكى]] اللى يهيمن عليها [[شيعه|الشيعة]] . لكن على عكس [[صلاح الدين(محافظه)|محافظة صلاح الدين]] ، محافظة ديالى اكتر اختلاط عرقى ودينى، و أدى ده الإعلان لبداية الاحتجاجات فى المحافظة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.miamiherald.com/2011/12/13/2544709/a-second-iraqi-province-seeks.html
| title = A second Iraqi province seeks autonomy from Baghdad
| publisher = Miami Herald
| accessdate = 15 December 2011
| last = Hammoudi
| first = Laith
}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}

* هشام الحيالى محافظ سابق
* معركة بعقوبة
* قاعدة إنجانة الجوية
* تفجير بعقوبة سنة 2004
* تفجيرات بعقوبة فى 15 يوليه 2008
* تفجير بلدروز فى 15 سبتمبر 2008
* 23 ابريل 2009 الهجمات الانتحارية العراقية
* تفجيرات بعقوبة فى 3 مارس 2010
* مجزرة مسجد مصعب بن عمير 2014
* [[ليستة المحافظات العراقيه]]
* [[بعقوبه]]
* [[خانقين]]
* [[مندلى]]
* [[العماره]]
* [[محافظة نينوى]]
* [[سعد محمد رحيم]]
* [[هومايون خان]]
* [[جامع المقداديه الكبير]]
* [[جامع مصطفى بك]]
* [[جامع عبد الله بن عباس (ديالى, العراق)]]
* [[جامع محمود باشا الجاف]]
* [[جامع مجيد بك]]
* [[جامع وتكيه الشيخ فتاح]]
* [[جامع عمار بن ياسر]]
* [[جامع النقشبندى]]
* [[جامع المنصوريه الكبير]]
* [[جامع الشابندر]]
* [[جامع خانقين الكبير]]
* [[جامع بلدروز القديم]]
* [[قاعدة الجهاد فى بلاد الرافدين]]
* [[دولة العراق الاسلاميه]]
* [[زنبور]]
* [[الخالص]]
* [[كفرى]]
* [[قرة تبه (ديالى)]]
* [[نفط خانه]]
* [[ناحية ابى صيدا]]
* [[وادى حران]]
* [[دله قوله]]
* [[وادى كوردره]]
* [[وادى رمل]]
* [[وادى چچال]]
* [[دوب ابو براك]]
* [[وادى بيانلو]]
* [[وادى خر گول]]
* [[وادى قرة تبه]]
* [[وادى حمر]]
* [[وادى چند]]
* [[وادى كورى كبير]]
* [[وادى فدهم]]
* [[نهر الخالص]]
* [[وادى قوزه رقه]]
* [[وادى طيريه]]
* [[وادى كانى ماسى]]
* [[چمى سعد الله بك]]
* [[جبل جبه داغ]]
* [[جبل خوشك]]
* [[جبل بيمو]]
* [[جبل خوشك (جبل فى العراق)]]
* [[جبل قزل رباط]]
* [[جبل مرويد]]
* [[جبل بيزنيان]]
* [[جبل كسرى قواله]]
* [[جبل كويله]]
* [[جبل چوارباخ]]
* [[جبل دارى ديوان]]
* [[جبل كفرى دارغ]]
* [[جبل جبه]]
* [[جبل زمناكو]]
* [[جبل روزار]]
* [[جبال دراوشكه]]
* [[جبل كوزى درخان]]
* [[زين القوس]]
* [[جلجاميش]]
* [[جبار عكار]]

{{div col end}}

== لينكات برانيه ==

{{روابط تجمعات سكنيه}}
{{محافظات العراق}}
{{اقضيه العراق}}
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{ظبط استنادى}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}

[[تصنيف:محافظات العراق]]
[[تصنيف:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>qhgubir5a531c4h39h5dm5g6c7z9fg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اليمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18962</id>
    <revision>
      <id>13024508</id>
      <parentid>12983146</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: ذى  ←  ليه  (11)</comment>
      <origin>13024508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250022" sha1="jvkwd1m26dzsfvv0ffec61oew0qp7ba" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''اليمن''' او (رسميا: '''الجمهوريه اليمنيه''') ( Republic of Yemen) بلد فى [[اسيا]] بتطل على [[البحر الاحمر]]، و [[بحر العرب]]. اليمن من أقدم مراكز الحضارة فى العالم القديم. عاصمتها [[صنعا]]ء و نظام الحكم فيها جمهورى.

== جغرافيا ==
اليمن موجوده جنوب غرب شبه الجزيره العربيه فى غرب آسيا, مساحتها حوالى 555,000 كيلومتر مربع , و عدد سكانها 26,687,000 انسان حسب الاسقاط السكانى لسنة 2015,&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.yemen-nic.info/sectors/popul/
| title = لمحة تعريفية
| date = 2019-02-21
| website = web.archive.org
| accessdate = 2021-06-19
| تاريخ الأرشيف = 2019-02-21
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20190221165539/http://www.yemen-nic.info/sectors/popul/
| url-status = bot: unknown
}}&lt;/ref&gt; بيحد اليمن من الشمال [[المملكه العربيه السعوديه]] و من الشرق [[سلطنة عمان]]. ليها ساحل جنوبىعلى بحر العرب و ساحل غربى على [[البحر الاحمر]]. فيها اكتر من ميتين جزيره فى البحر الاحمر و بحر العرب اكبرها جزيرة سقطرى و حنيش, و هيا من البلادان العربيه المتوسطه الدخل و غنية جدا بالموارد البترول و الغاز و الذهب و غيره من الموارد الطبيعى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.openstreetmap.org/relation/305092
| title = Relation: اليمن (305092)
| website = OpenStreetMap
| accessdate = 2021-06-19
}}&lt;/ref&gt;
== اللغات ==
اللغه اليمنيه مختلفه  عن اللغه الرسميه  اللى  هيا [[عربى قياسى حديث|العربى القياسى الحديث]].

اللغه اليمنيه ليها كزا [[لهجه]]. المميز فى لهجة الساحل (&quot;تهامه&quot; و &quot;تعز&quot;) إنهم بينطقو الحرف '''[[جيم مصريه|ج]]''' زى ما بيتنطق فى [[اللغه المصريه الحديثه|اللغه المصرى الحديثه]] {{IPA|/{{nobreak}}ɡ{{nobreak}}/}} و فى [[سلطنة عمان]]. اما فى المنطقه الشرقيه, بيتطق قريب من نطق [[عربى كلاسيكى|العربى الكلاسيكى]] {{IPA|/{{nobreak}}gʲ,&amp;nbsp;ɟ{{nobreak}}/}}, مختلف عن نطق القرآن الحديث {{IPA|/{{nobreak}}d͡ʒ,&amp;nbsp;ʒ{{nobreak}}/}}. لهجة [[صنعاء]] بتنطقه {{IPA|/{{nobreak}}d͡ʒ{{nobreak}}/}} و بتنطق ال&quot;'''[[ق]]''' {{IPA|/{{nobreak}}ɡ{{nobreak}}/}} لحد فى نطقهم للعربى القياسى الحديث.

اليمن هى من المناشئ الاساسيه بتاعة عيلة [[لغات ساميه جنوبيه|اللغات الساميّه الجنوبيه]]. اللى بتضم لغات منفصله عن ال[[لغه عربى|عربى]] بتاعة [[مملكة سبأ]] القديمه. السلالات اليمنيه الحديثه مرتبطين ب[[لغات ساميه|اللغات الساميه]]. ليها حضارات عريقه علا اى حال, فيه بس بواقى قليله من اللغات دى لسه موجود فى اليمن الحديثه, بشل أساسى على جزيرة ''[[سقطرى|سقطرَى]]'' جزيره من اغرب و أندر الجزر فى العالم {{ص|({{لغه|انجليزى}} Socotra)}} و علا التلال الورّانيّه بتاعة منطقة ساحل [[حضرموت]]. اللغات [[لغات عربى جنوبيه|العربى الجنوبيه الحديثه]] فيه قبيله المهره مقسمه بين عمان واليمن والسعوديه اللى بيتكلموها فى اليمن بتشمل ال[[لغه مهرى|Mehri]]. بـ 70,643 واحد, ال[[لغه سقطرى|Soqotri]]. بتقدير 43,000 واحد فى [[ارخبيل]] [[سقطرى]] (تعداد 2004) و 67,000 فى العالم, [[لغه بتهارى|Bathari]] (بتقدير كامل 200 واحد بس), و [[لغه هوبيوت|لغة Hobyót]].

اللغه الاجنبيه بتتدرس فى المدارس العامه من سنه 7 و بعد كده, &quot;التعليم العام مستواه متوسط مش ضعيف&quot; لكن المدارس الخاصه اللى بتستعمل نظام بريطانى او امريكانى بتدرس [[انجليزى|إنجليزى]] و بتنتج ناس بيتكلمو إنجليزى كويس, بس العربى هو اللغه السايده فى التواصل. عدد اللى بيتكلمو إنجليزى فى اليمن قليل بالمقارنه مع دول تانيه فى [[جامعة الدول العربيه]] زى [[مصر]]. [[لبنان]].

فيه عدد ملحوظ بيتكلمو [[روسى]]. نشئو من الجواز بين اليمنيين و الروسيين اللى ظهر بشكل أساسى فى ال1970-ات و ال1980-ات. فيه عدد صغير من طايفه بتتكلم [[فييتنامى|ڤييتنامى]] موجوده فى العاصمه [[صنعا]]ء, نشئو من المهاجريين اللى جم لليمن المغتربين من [[فييتنام|ڤييتنام]] بعد [[حرب فييتنام|حرب ڤييتنام]] فى ال1970-ات.

== اماكن ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[آل ابو بكر باقرى]]
* [[آل عامر ناصر]]
* [[آل مكسر (مديريه موديه)]]
* [[ابن حاتم]]
* [[ابن حاجب]]
* [[ابو السعود (عزله مدول)]]
* [[ابو دين]]
* [[ابو عامر]]
* [[اثيبه]]
* [[اجوب]]
* [[احمد الشيخ (محافظه ابين)]]
* [[ادروب]]
* [[ارتل (محافظه صنعاء)]]
* [[ارحب (عزله ال سعيد)]]
* [[ارض الريده]]
* [[اسبب]]
* [[اسخن]]
* [[اسد الفيه]]
* [[اسداس]]
* [[اسفل الثبره]]
* [[اسفل العين (محافظه حضرموت)]]
* [[اسل]]
* [[اسل (محافظه صنعاء)]]
* [[اسناف]]
* [[اعتام (عزله بنى عراف)]]
* [[اعصم]]
* [[اكمة الجبر]]
* [[اكمة الجرين]]
* [[ال هادى (آل شبوان)]]
* [[الاثب]]
* [[الاجراف (عزله حقين)]]
* [[الاجرف (عزله بنى جبر)]]
* [[الاجلاب]]
* [[الاحواد (عزله جرانه)]]
* [[الاحوال]]
* [[الاروى]]
* [[الاشراف (عزله الاشراف)]]
* [[الاشراف (عزله الجربى الاسفل)]]
* [[الاشراف (عزله المجارب العليا)]]
* [[الاشراف (عزله بنى مليك)]]
* [[الاشراف (عزله بنيسوار)]]
* [[الاشراف (عزله عضران)]]
* [[الاشراف (عزله مرهبه)]]
* [[الاشظوب]]
* [[الاصف]]
* [[الاعذار]]
* [[الاعمال]]
* [[الاغوال (عزله بنى اسماعيل)]]
* [[الاقرن]]
* [[الاكمه (عزله بنى الضبيبى)]]
* [[الاكمه (عزله بنى جربن)]]
* [[الاكمه (عزله بنى عراف)]]
* [[الاكمه (عزله بنى وليد)]]
* [[الالجام (محافظه صنعاء)]]
* [[الامقط]]
* [[الانف]]
* [[الاواس]]
* [[الايسر (محافظه صنعاء)]]
* [[الايفع]]
* [[الباحطه]]
* [[الباديه العليا]]
* [[البارك (عزله بنى خطاب)]]
* [[البارك (عزله لبعوس)]]
* [[الباطنه (عزله بيحان الدوله)]]
* [[الباطنه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الباطنه (عزله وادى العين)]]
* [[الباطنه (محافظه حضرموت)]]
* [[البحث (محافظه حضرموت)]]
* [[البحيره (محافظه حضرموت)]]
* [[البداح (مديريه وشحه)]]
* [[البديع (عزله ال عامر حوران)]]
* [[البديع (عزله البديع)]]
* [[البديع (عزله مسور ال دباش)]]
* [[البرار (عزله الجبر)]]
* [[البرار (عزله متوح)]]
* [[البراكه]]
* [[البربره]]
* [[البرح (عزله الصوالحه)]]
* [[البرح (محافظه تعز)]]
* [[البرقه (مديريه تريم)]]
* [[البركه (عزله بنى خطاب)]]
* [[البركه (عزله كهال)]]
* [[البريكه (عزله بنى جل)]]
* [[البشاول]]
* [[البصير (عزله السكابه والحماريين)]]
* [[البطحه (عزله طور الباحه)]]
* [[البطم]]
* [[البطنه (عزله بنى العوام)]]
* [[البطنه (عزله مسار)]]
* [[البكره]]
* [[البلد (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[البلد (عزله بنى عمر)]]
* [[البلد (عزله بنى فراص)]]
* [[البلد (عزله ربع همدان)]]
* [[البلد (عزله مسور)]]
* [[البلقه (عزله سهمان جحانه)]]
* [[البهيه]]
* [[البياض الاعلى]]
* [[البياضه (الحدود)]]
* [[البياضه (عزله القاره)]]
* [[البياضه (عزله عاهم)]]
* [[البياضه (عزله يهر)]]
* [[البير (عزله السدس)]]
* [[البيرين (عزله يهر)]]
* [[البيض (عزله المضاربه)]]
* [[البيضاء (عزله الحبيلين)]]
* [[البيضاء (عزله جبل عيان)]]
* [[البيضاء (عزله شرق مستباء)]]
* [[التالبه]]
* [[التبين (عزله بنى خطاب)]]
* [[التحيتا]]
* [[التراحب]]
* [[التربه (عزله المضاربه)]]
* [[التربه (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[التريبه]]
* [[التشاريع]]
* [[التعيمه]]
* [[التماره (عزله بنى جربن)]]
* [[التنضج]]
* [[الثجى]]
* [[الثجير]]
* [[الثلب]]
* [[الجازع (عزله طور الباحه)]]
* [[الجاهلى (عزله الجبر)]]
* [[الجاهلى (عزله الشويع)]]
* [[الجاهلى (عزله بنى اسعد)]]
* [[الجاهلى (محافظه صنعاء)]]
* [[الجايزه]]
* [[الجبانه (الشياعى)]]
* [[الجبانه (حرف العمرى)]]
* [[الجبانه (ذى صلل)]]
* [[الجبانه (عزله الجرواح)]]
* [[الجبانه (عزله السحول)]]
* [[الجبانه (عزله السلق)]]
* [[الجبانه (عزله يهر)]]
* [[الجبجب (عزله المنار)]]
* [[الجبجب (عزله حزيب)]]
* [[الجبجب (عزله خودان)]]
* [[الجبجب (عزله سهمان جحانه)]]
* [[الجبحين]]
* [[الجبر (عزله المجارب)]]
* [[الجبل (المنزل)]]
* [[الجبل (عزله الاعماس)]]
* [[الجبل (عزله بنى وليد)]]
* [[الجبل (عزله عداعد)]]
* [[الجبل (عزله عنبر)]]
* [[الجبل (مديريه سباح)]]
* [[الجبل (مديريه عمد)]]
* [[الجبل العارض]]
* [[الجبه (عزله المضاربه)]]
* [[الجبه (عزله بنى مسلم)]]
* [[الجبهه (عزله شرق مستباء)]]
* [[الجبوب (جبل مسعود)]]
* [[الجبوب (عزله الحرث)]]
* [[الجبوب (عزله المفلحى)]]
* [[الجبوب (عزله الناحيه)]]
* [[الجبوب (مديريه عمد)]]
* [[الجبيل (الهبن)]]
* [[الجبيل (عزله الحبيلين)]]
* [[الجبيل (عزله مسوره)]]
* [[الجبين (محافظه صنعاء)]]
* [[الجحار (عزله العاره)]]
* [[الجحره (عزله يهر)]]
* [[الجحشى (محافظه صنعاء)]]
* [[الجحى (عزله صيف)]]
* [[الجحيل]]
* [[الجحيله (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الجدره (مديريه شبام)]]
* [[الجدفره (مديريه شبام)]]
* [[الجديد (مديريه وشحه)]]
* [[الجديده (عزله بنى شاكر)]]
* [[الجديده (عزله صيف)]]
* [[الجديفره]]
* [[الجذوه]]
* [[الجرائب (عزله الوسط)]]
* [[الجراجر (عزله نقيل العقاب)]]
* [[الجراول]]
* [[الجرجره (دهران)]]
* [[الجرجره (عزله البيادح)]]
* [[الجرجره (عزله التويتى)]]
* [[الجرجره (عزله بنى منبه)]]
* [[الجرحزى]]
* [[الجرده]]
* [[الجرشه (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[الجرشه (عزله الناصفه)]]
* [[الجرف (احوال البر)]]
* [[الجرف (عزله الذارحى)]]
* [[الجرف (عزله الشويع)]]
* [[الجرف (عزله بنى حسن)]]
* [[الجرف (عزله بنى عكاب)]]
* [[الجرف (عزله بنى منبه)]]
* [[الجرف (عزله حبيل جبر)]]
* [[الجرف (عزله حملان)]]
* [[الجرف (عزله عيال صياد)]]
* [[الجرف (عزله قاره)]]
* [[الجرف (عزله لبعوس)]]
* [[الجرف (عزله مسروح)]]
* [[الجرف (عزله هربه)]]
* [[الجرف (عزله وادى سر)]]
* [[الجرف (عزله وادى ضباء)]]
* [[الجرف (مديريه ماويه)]]
* [[الجرمه]]
* [[الجروب (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الجروبه (عزله المخلاف)]]
* [[الجروبه (عزله المضاربه)]]
* [[الجروبه (عزله زاره)]]
* [[الجروبه (عزله قطبه)]]
* [[الجروبه (مديريه الوضيع)]]
* [[الجروبه (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الجروح]]
* [[الجريب (عزله الجيله)]]
* [[الجريب (عزله عاهم)]]
* [[الجريبات (بنى شداد)]]
* [[الجريبات (عزله القاره)]]
* [[الجريبات (عزله وادى العين)]]
* [[الجريبه (عزله ال سودان)]]
* [[الجريبه (عزله يهر)]]
* [[الجريبى]]
* [[الجريف (عزله الاعروش)]]
* [[الجرين (الجبال)]]
* [[الجرين (ذى اشرع)]]
* [[الجرين (عزله بقلان)]]
* [[الجرين (عزله بنى سباء)]]
* [[الجرين (عزله كحلان)]]
* [[الجرين (عزله مفحق)]]
* [[الجزبه]]
* [[الجزوع]]
* [[الجشم (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[الجعراء]]
* [[الجلاحب]]
* [[الجلب (اللجع)]]
* [[الجلب (عزله ارياب)]]
* [[الجلب (عزله الملاح)]]
* [[الجلب (محافظه صنعاء)]]
* [[الجلب (مديريه ماويه)]]
* [[الجلبين (عزله بنى بره)]]
* [[الجماعه]]
* [[الجمرى (عزله الحرث)]]
* [[الجمعه (عزله حضر)]]
* [[الجميمه (عزله الجرادى)]]
* [[الجميمه (عزله الظفير)]]
* [[الجميمه (عزله بنى اسماعيل)]]
* [[الجميمه (عزله بنى الذواد)]]
* [[الجميمه (عزله بنى عراف)]]
* [[الجميمه (عزله جبل معود)]]
* [[الجميمه (عزله عزان)]]
* [[الجناديب]]
* [[الجنح (عزله زاره)]]
* [[الجنح (مديريه موديه)]]
* [[الجنه (عزله العاره)]]
* [[الجنيد (ذى عويد)]]
* [[الجواده]]
* [[الجوداو (عزله حصبان)]]
* [[الجوز]]
* [[الجول (عزله رخمه)]]
* [[الجول (عزله طور الباحه)]]
* [[الجول (محافظه ابين)]]
* [[الجول (مديريه عمد)]]
* [[الجيرف (محافظه صنعاء)]]
* [[الجيره (محافظه صنعاء)]]
* [[الجيزه (عزله زاره)]]
* [[الجيف (مديرية المحفد)]]
* [[الجيف (مديريه الوضيع)]]
* [[الجيف (مديريه جيشان)]]
* [[الجيف (مديريه ماويه)]]
* [[الجيف (مديريه موديه)]]
* [[الحائط (عزله بنى عروه)]]
* [[الحاجب (عزله القاره)]]
* [[الحاجب (عزله المخلاف)]]
* [[الحاجب (عزله حباب آل حنتش)]]
* [[الحاره (عزله بنى حسن)]]
* [[الحاره (عزله صيف)]]
* [[الحاره (عزله ميفع)]]
* [[الحازه (عزله شرق مستباء)]]
* [[الحازه (عزله عاهم)]]
* [[الحازه (محافظه صعده)]]
* [[الحاسب]]
* [[الحافه (عزله باحش)]]
* [[الحافه (عزله بنى سحام)]]
* [[الحافه (عزله زاره)]]
* [[الحافه (عزله قدم)]]
* [[الحافه (عزله وادى الاجبار)]]
* [[الحامد (محافظه حضرموت)]]
* [[الحاورى (محافظه صنعاء)]]
* [[الحاوى (عزله فاس)]]
* [[الحاوى (مديريه شبام)]]
* [[الحايله السفلى]]
* [[الحبحبى]]
* [[الحبله (عزله الجميمه)]]
* [[الحبله (عزله العارضه)]]
* [[الحبله (عزله مقنع)]]
* [[الحبول (عزله يهر)]]
* [[الحبيل (بيت العباب)]]
* [[الحبيل (عزله الحوطه)]]
* [[الحبيل (عزله العماريه)]]
* [[الحبيل (عزله المزاحن)]]
* [[الحبيل (عزله الهادس)]]
* [[الحبيل (عزله بلادالجماعى)]]
* [[الحبيل (عزله بنى اسعد)]]
* [[الحبيل (عزله بنى حربى)]]
* [[الحبيل (عزله بنى يوس)]]
* [[الحبيل (عزله بيت العليى)]]
* [[الحبيل (عزله جعار)]]
* [[الحبيل (عزله حبيل الريده)]]
* [[الحبيل (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحبيل (عزله زاره)]]
* [[الحبيل (عزله طور الباحه)]]
* [[الحبيل (مديريه احور)]]
* [[الحبيل (مديريه الوضيع)]]
* [[الحبيل (مديريه سباح)]]
* [[الحبيل (مديريه ماويه)]]
* [[الحبيل (مديريه موديه)]]
* [[الحتارش (محافظه صنعاء)]]
* [[الحجار (عزله مسروح)]]
* [[الحجار (عزله وراف)]]
* [[الحجار (مديريه سرار)]]
* [[الحجارات]]
* [[الحجر (المراونه)]]
* [[الحجر (عزله المضاربه)]]
* [[الحجر (عزله المفتاح)]]
* [[الحجر (عزله بنى الجلبى)]]
* [[الحجر (عزله بنى السياج)]]
* [[الحجر (عزله بنى العوام)]]
* [[الحجر (عزله بيت الشماع)]]
* [[الحجر (عزله جبل معود)]]
* [[الحجر (عزله جعار)]]
* [[الحجر (عزله حبير)]]
* [[الحجر (عزله حيسان)]]
* [[الحجره (بيت العائدى)]]
* [[الحجره (عزله نجا)]]
* [[الحجرين (ذى عويد)]]
* [[الحجريه (عزله قطبه)]]
* [[الحجز (محافظه صنعاء)]]
* [[الحجف (الجبال)]]
* [[الحجف (عزله الحبيلين)]]
* [[الحجف (عزله العاقبه)]]
* [[الحجف (عزله الملاح)]]
* [[الحجف (عزله حبيل الريده)]]
* [[الحجف (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحجفه (الجرف (اليمن))]]
* [[الحجفه (عزله آل جنيم)]]
* [[الحجفه (عزله الاجوال السفلى)]]
* [[الحجفه (عزله المضاربه)]]
* [[الحجفه (عزله الملاح)]]
* [[الحجفه (عزله انهم الجرب)]]
* [[الحجفه (عزله بارماد)]]
* [[الحجفه (عزله حبير)]]
* [[الحجفه (عزله شعب يافع)]]
* [[الحجله (السواده (اليمن))]]
* [[الحجله (عزله ال اليحوى)]]
* [[الحجله (عزله شباع)]]
* [[الحجله (عزله لبعوس)]]
* [[الحجله (عزله مسور)]]
* [[الحجمه]]
* [[الحجه]]
* [[الحد (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الحد (عزله بنى عكاب)]]
* [[الحدب (عزله الجميمه)]]
* [[الحدب (عزله الدانعى)]]
* [[الحدب (عزله بنى مجيع)]]
* [[الحدب (عزله كرش)]]
* [[الحدب (مديريه وشحه)]]
* [[الحدبه (عزله القحطانى)]]
* [[الحدبه (عزله قاره)]]
* [[الحدبه (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[الحدبه (مديريه حرض)]]
* [[الحدبه (مديريه شبام)]]
* [[الحدود (عزله هوزان)]]
* [[الحديده (عزله السحول)]]
* [[الحديده (عزله القاره)]]
* [[الحديده (عزله بنى سيف السافل)]]
* [[الحديده (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحديده (عزله لبعوس)]]
* [[الحديده (عزله يحير)]]
* [[الحذاه (عزله قروى)]]
* [[الحرجه (الشعز)]]
* [[الحرجه (عزله بضعه)]]
* [[الحرجه (عزله زاره)]]
* [[الحرجه (مديريه شبام)]]
* [[الحرشيات]]
* [[الحرف (الهبن)]]
* [[الحرف (عزله الانبوه)]]
* [[الحرف (عزله الجبوب)]]
* [[الحرف (عزله الحدب)]]
* [[الحرف (عزله الحطب)]]
* [[الحرف (عزله بنى الخياط)]]
* [[الحرف (عزله حبيل الريده)]]
* [[الحرف (عزله شخب)]]
* [[الحرف (عزله وادى الحبالى)]]
* [[الحره (مديريه وشحه)]]
* [[الحروره (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الحريض]]
* [[الحريق (عزله مطوله)]]
* [[الحريقه (عزله المخلاف)]]
* [[الحريقه (عزله مطوله)]]
* [[الحريقه (مديريه وشحه)]]
* [[الحزم (عزله بنى سكران)]]
* [[الحزم (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الحزم (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[الحزم (مديريه ساه)]]
* [[الحزم (مديريه شبام)]]
* [[الحزه (عزله بنى مقاتل)]]
* [[الحزه (عزله ربع همدان)]]
* [[الحزه (عزله رجام)]]
* [[الحزه (عزله قلعه حميد)]]
* [[الحسام]]
* [[الحشابره]]
* [[الحشان (عزله المجارب العليا)]]
* [[الحشرج (عزله الطابير)]]
* [[الحشرج (عزله صيف)]]
* [[الحشيشيه]]
* [[الحصب (مديريه المسيله)]]
* [[الحصن (النجد الاحمر)]]
* [[الحصن (عزله ارياب)]]
* [[الحصن (عزله الاهجر)]]
* [[الحصن (عزله الجول)]]
* [[الحصن (عزله الحمس العدنى)]]
* [[الحصن (عزله الرونه)]]
* [[الحصن (عزله العبس)]]
* [[الحصن (عزله الفيدمى)]]
* [[الحصن (عزله القاره)]]
* [[الحصن (عزله القطن)]]
* [[الحصن (عزله القويم)]]
* [[الحصن (عزله الملاح)]]
* [[الحصن (عزله الهجرهدلان)]]
* [[الحصن (عزله بنى على)]]
* [[الحصن (عزله بنى قشب)]]
* [[الحصن (عزله جعار)]]
* [[الحصن (عزله حبيل الريده)]]
* [[الحصن (عزله دروان)]]
* [[الحصن (عزله ريمان)]]
* [[الحصن (عزله طور الباحه)]]
* [[الحصن (عزله قبله خديف)]]
* [[الحصن (عزله كحلان)]]
* [[الحصن (عزله لبعوس)]]
* [[الحصن (عزله وادى الاجبار)]]
* [[الحصن (عزله يهر)]]
* [[الحصن (مديريه الحد)]]
* [[الحصن (مديريه الضليعه)]]
* [[الحصن (مديريه الوضيع)]]
* [[الحصن (مديريه بنى حشيش)]]
* [[الحصن (مديريه تريم)]]
* [[الحصن (مديريه سباح)]]
* [[الحصن (مديريه سرار)]]
* [[الحصن (منزل على)]]
* [[الحصن الابيض (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[الحصن والمعزب]]
* [[الحصنين (عزله بنى سحام)]]
* [[الحصون (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[الحصون (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[الحصين (السر, اليمن)]]
* [[الحصين (عزله الجول)]]
* [[الحصين (عزله الصوالحه)]]
* [[الحصين (عزله بنى النمرى)]]
* [[الحصين (عزله قطبه)]]
* [[الحصين (عزله كرش)]]
* [[الحصين (عزله يهر)]]
* [[الحصين (مديريه ساه)]]
* [[الحضن (عزله المخلاف)]]
* [[الحضن (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الحضن (عزله بنى جشيم)]]
* [[الحضن (عزله جبع)]]
* [[الحضن (عزله صيف)]]
* [[الحضن (عزله عبس)]]
* [[الحضن (عزله عيال جفير)]]
* [[الحضن (مديريه حرض)]]
* [[الحضيره (عزله بنى جبر)]]
* [[الحطب (محافظه صنعاء)]]
* [[الحطبه]]
* [[الحطيب (عزله اليعابر)]]
* [[الحفاه السفلى]]
* [[الحفاه العليا]]
* [[الحفر (حمر اعلى)]]
* [[الحفر (عزله يهر)]]
* [[الحقل (بنى شداد)]]
* [[الحقل (عزله عيال جفير)]]
* [[الحقله]]
* [[الحلبه (عزله مدول)]]
* [[الحله (محافظه صنعاء)]]
* [[الحله (مديريه سباح)]]
* [[الحمام (عزله شرس الاعلى)]]
* [[الحمام (عزله وادى الرياشيه)]]
* [[الحمام (مديريه اسلم)]]
* [[الحمامى (عزله بنى العوام)]]
* [[الحمده العليا]]
* [[الحمر (ذى حافظ وجشمان)]]
* [[الحمر (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الحمرا (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[الحمرا (المقهايه)]]
* [[الحمرا (عزله آل جنيم)]]
* [[الحمرا (عزله الحبيلين)]]
* [[الحمرا (عزله الحوطه)]]
* [[الحمرا (عزله الصوالحه)]]
* [[الحمرا (عزله القاره)]]
* [[الحمرا (عزله المشاعره)]]
* [[الحمرا (عزله المضاربه)]]
* [[الحمرا (عزله بنى عبد الله)]]
* [[الحمرا (عزله بنى وائل)]]
* [[الحمرا (عزله جبل الرياشيه)]]
* [[الحمرا (عزله جنب)]]
* [[الحمرا (عزله خولان)]]
* [[الحمرا (عزله زاره)]]
* [[الحمرا (عزله لبعوس)]]
* [[الحمرا (عزله وادعه)]]
* [[الحمرا (عزله يهر)]]
* [[الحمرا (محافظه صنعاء)]]
* [[الحمرا (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الحمرا (مديريه سباح)]]
* [[الحمره (عزله المجاديل)]]
* [[الحمره (عزله بنى حربى)]]
* [[الحمره (عزله بنى يوس)]]
* [[الحمره (عزله ربع همدان)]]
* [[الحمره (عزله زاره)]]
* [[الحمره (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[الحمره (مديرية المحفد)]]
* [[الحمره (مديريه الوضيع)]]
* [[الحمرى (عزله بنى جحدب)]]
* [[الحمه (عزله ال اليحوى)]]
* [[الحمه (عزله ال عامر)]]
* [[الحمه (عزله ال فجيح)]]
* [[الحمه (عزله العرش)]]
* [[الحمه (عزله جربان)]]
* [[الحمه (عزله عفار آل مفتاح)]]
* [[الحميده (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحميراء (الضبير)]]
* [[الحميراء (جضار)]]
* [[الحميراء (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحميراء (عزله زاره)]]
* [[الحميراء (عزله مسور)]]
* [[الحناجر]]
* [[الحنانه (عزله المفلحى)]]
* [[الحنانه (مديريه ماويه)]]
* [[الحنايه (عزله بنى حسن)]]
* [[الحنكه (عزله ال عامر حوران)]]
* [[الحنكه (عزله ال منصور الملاجم)]]
* [[الحنكه (عزله الامرور)]]
* [[الحنكه (عزله الحراتيك)]]
* [[الحنكه (عزله الذارى)]]
* [[الحنكه (عزله الطرثور)]]
* [[الحنكه (عزله المجاديل)]]
* [[الحنكه (عزله الملاح)]]
* [[الحنكه (عزله اليوسفين)]]
* [[الحنكه (عزله بنى الشويشى)]]
* [[الحنكه (عزله حبيل الريده)]]
* [[الحنكه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الحنكه (عزله صيف)]]
* [[الحنكه (عزله قداس)]]
* [[الحنكه (عزله مدول)]]
* [[الحنكه العليا]]
* [[الحنو (مديريه عمد)]]
* [[الحواتييه]]
* [[الحود (عزله بلادالشعيبى السفلى)]]
* [[الحود (عزله بنى شديد)]]
* [[الحود (عزله بنى وهب)]]
* [[الحوطه (عزله الجول)]]
* [[الحوطه (عزله الحبيلين)]]
* [[الحوطه (عزله المكلا)]]
* [[الحوطه (عزله تباشعه)]]
* [[الحوطه (عزله كرش)]]
* [[الحوطه (مديريه سباح)]]
* [[الحوطه (مديريه عمد)]]
* [[الحوطه (مديريه ميفعه)]]
* [[الحومره (عزله جيثان)]]
* [[الحومره (عزله دماج)]]
* [[الحومره (عزله زاره)]]
* [[الحومره (عزله لبعوس)]]
* [[الحون]]
* [[الحويد الاعلى]]
* [[الحويه (عزله العماريه)]]
* [[الحيد (عزله بنى جبر)]]
* [[الحيد (عزله زاره)]]
* [[الحيس]]
* [[الحيس (عزله جبل اللوز)]]
* [[الحيفه (عزله الا ملؤك)]]
* [[الحيفه (عزله الجرادى)]]
* [[الحيفه (عزله الزمازمه)]]
* [[الحيفه (عزله الشرف)]]
* [[الحيفه (عزله بنى العثمانيين)]]
* [[الحيفه (عزله بنى مسلم)]]
* [[الحيله (محافظه حضرموت)]]
* [[الحيمه (عزله بنى مسلم)]]
* [[الخارفى]]
* [[الخارفى (محافظه صنعاء)]]
* [[الخالف (عزله العرش)]]
* [[الخالف (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الخالف (عزله مسور ال دباش)]]
* [[الخانق (مديريه عمد)]]
* [[الخبر (مديرية المحفد)]]
* [[الخبه (عزله الجول)]]
* [[الخبه (عزله المكلا)]]
* [[الخبه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الخبه (مديريه ارحب)]]
* [[الخبه (مديريه الضليعه)]]
* [[الخبيه]]
* [[الخدر]]
* [[الخدره (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الخدره (مديريه وشحه)]]
* [[الخدروج]]
* [[الخدور]]
* [[الخراب (عزله الحماريين)]]
* [[الخرابه (جرن الدار)]]
* [[الخرابه (حجر)]]
* [[الخرابه (عزله آل جنيم)]]
* [[الخرابه (عزله ال بقش)]]
* [[الخرابه (عزله الجدير)]]
* [[الخرابه (عزله الحراتيك)]]
* [[الخرابه (عزله القطن)]]
* [[الخرابه (عزله المفتاح الاعلى)]]
* [[الخرابه (عزله بنى الراعى)]]
* [[الخرابه (عزله بنى منصور)]]
* [[الخرابه (عزله جبل عقد)]]
* [[الخرابه (عزله صيف)]]
* [[الخرابه (عزله ميتم)]]
* [[الخرابه (عزله هوزان)]]
* [[الخرابه (عزله وادى ضباء)]]
* [[الخرابه (مديريه اسلم)]]
* [[الخرابه (مديريه ماويه)]]
* [[الخربه (عزله ال منصور الملاجم)]]
* [[الخربه (عزله ال هياش)]]
* [[الخربه (عزله الاحبوب)]]
* [[الخربه (عزله البكره)]]
* [[الخربه (عزله الذارى)]]
* [[الخربه (عزله الربع الشرقى)]]
* [[الخربه (عزله القاره)]]
* [[الخربه (عزله المخلاف)]]
* [[الخربه (عزله المفلحى)]]
* [[الخربه (عزله الملاح)]]
* [[الخربه (عزله الهجره)]]
* [[الخربه (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[الخربه (عزله بنى عواض)]]
* [[الخربه (عزله بنى مسلم)]]
* [[الخربه (عزله ثواب اعلى)]]
* [[الخربه (عزله جبل الجبالى)]]
* [[الخربه (عزله ديان)]]
* [[الخربه (عزله ريمه)]]
* [[الخربه (عزله سعوان)]]
* [[الخربه (عزله عوين)]]
* [[الخربه (عزله لبعوس)]]
* [[الخربه (عزله هواع)]]
* [[الخربه (عزله يهر)]]
* [[الخربه (محافظه حضرموت)]]
* [[الخربه (مديريه الحد)]]
* [[الخربه (مديريه الضليعه)]]
* [[الخربه (مديريه بلاد الروس)]]
* [[الخربه (مديريه عمد)]]
* [[الخرشبه (عزله دلال)]]
* [[الخرشبه (عزله مسروح)]]
* [[الخرق (عزله المخلاف)]]
* [[الخرق (مديريه سباح)]]
* [[الخرق (مديريه وشحه)]]
* [[الخروف (مديريه ماويه)]]
* [[الخزان (عزله المكلا)]]
* [[الخزجه (عزله شعيان)]]
* [[الخسمه (محافظه صنعاء)]]
* [[الخشب]]
* [[الخشعه (الواطيه)]]
* [[الخشعه (عزله آل جنيم)]]
* [[الخشعه (عزله القاره)]]
* [[الخشعه (عزله ظلم)]]
* [[الخشعه (مديريه حرض)]]
* [[الخشعه (مديريه سباح)]]
* [[الخضراء (الصيحار)]]
* [[الخضراء (عزله الجدعان)]]
* [[الخضراء (عزله الصوفه)]]
* [[الخضراء (عزله القاره)]]
* [[الخضراء (عزله بنى سرحه)]]
* [[الخضراء (عزله بنى ميدى)]]
* [[الخضراء (عزله زاره)]]
* [[الخضراء (عزله سواخ)]]
* [[الخضراء (عزله وادى جبيب)]]
* [[الخضراء (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[الخضراء (مديريه حرض)]]
* [[الخضراء (مديريه سباح)]]
* [[الخضيراء (عزله طور الباحه)]]
* [[الخضيراء (مديريه سباح)]]
* [[الخطوه (عزله السكابه والحماريين)]]
* [[الخطوه (عزله شمرين)]]
* [[الخطوه (عزله عاهم)]]
* [[الخطوه (عزله يهر)]]
* [[الخلقه (عزله المفلحى)]]
* [[الخلل (عزله يهر)]]
* [[الخلوه (عزله القاره)]]
* [[الخلوه (عزله لبعوس)]]
* [[الخليف (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الخليف (عزله زاره)]]
* [[الخليف (عزله صيف)]]
* [[الخليف (عزله لبعوس)]]
* [[الخليف (مديريه منعر)]]
* [[الخليوات الحسينى]]
* [[الخمس (عزله بنى جل)]]
* [[الخميس (عزله بنى على)]]
* [[الخميس (عزله حصبان)]]
* [[الخميس (عزله قربه)]]
* [[الخميس (مديريه وشحه)]]
* [[الخنق (عزله المرحاض)]]
* [[الخوخه]]
* [[الخور (محافظه ابين)]]
* [[الخوعه (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[الخولانى]]
* [[الخياشين]]
* [[الخيام (عزله الاعروش)]]
* [[الخيوم]]
* [[الدائر (محافظه صنعاء)]]
* [[الدار (الثمارى)]]
* [[الدار (المورح)]]
* [[الدار (عزله الثلث)]]
* [[الدار (عزله الروضه)]]
* [[الدار (عزله العاره)]]
* [[الدار (عزله المجاديل)]]
* [[الدار (عزله النقيلين)]]
* [[الدار (عزله بنى العوام)]]
* [[الدار (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[الدار (عزله لبعوس)]]
* [[الدار (عزله يهر)]]
* [[الدار (يقاعه)]]
* [[الدار البيضاء (عزله ربع اولاد حسن)]]
* [[الدار البيضاء (محافظه صنعاء)]]
* [[الدارين (بنى شداد)]]
* [[الداير]]
* [[الدجيره]]
* [[الدحقه (مديريه شبام)]]
* [[الدخله (الريس)]]
* [[الدخله (عزله بنى سرحه)]]
* [[الدرب (عزله ارياب)]]
* [[الدرب (عزله ال بقش)]]
* [[الدرب (عزله الدقيمى)]]
* [[الدرب (عزله العبيسه والعبادله)]]
* [[الدرب (عزله بنى جل)]]
* [[الدرب (عزله بنى يعمر)]]
* [[الدرب (عزله جبل عقد)]]
* [[الدرب (عزله طور الباحه)]]
* [[الدرب (عزله قاره)]]
* [[الدرب (عزله منقذه)]]
* [[الدرب (مديريه الحد)]]
* [[الدرب (هجاره)]]
* [[الدرجه (عزله بنى عراف)]]
* [[الدروب]]
* [[الدروع (محافظه حضرموت)]]
* [[الدريهمى]]
* [[الدغشه السفلى]]
* [[الدفا]]
* [[الدفاء]]
* [[الدقرار (عزله سهام)]]
* [[الدقم (عزله الجول)]]
* [[الدقه (عزله لبعوس)]]
* [[الدقه (عزله يهر)]]
* [[الدمن (عزله السوالمه)]]
* [[الدمن (عزله العدانى)]]
* [[الدمن (عزله بنى حسن)]]
* [[الدمن (منزل الطاحون)]]
* [[الدمنه (عزله الجربى)]]
* [[الدمنه (عزله الجوان والقطابيه)]]
* [[الدمنه (عزله الحيث)]]
* [[الدمنه (عزله الدانعى)]]
* [[الدمنه (عزله العرقوب)]]
* [[الدمنه (عزله المريه بنى مر)]]
* [[الدمنه (عزله بنى حسن)]]
* [[الدمنه (عزله بنى قيس)]]
* [[الدمنه (عزله بنى مهدى)]]
* [[الدمنه (عزله جبل عقد)]]
* [[الدمنه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الدمنه (عزله خطوه الحمارين)]]
* [[الدمنه (مديريه اسلم)]]
* [[الدمنه (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الدمنه (مديريه وشحه)]]
* [[الدمينه (عزله عينان)]]
* [[الدمينه (مديريه صبر الموادم)]]
* [[الدنغه]]
* [[الدوارمه]]
* [[الدور (الدهاده)]]
* [[الدوفه (محافظه حضرموت)]]
* [[الدوم (عزله جبع)]]
* [[الدويره (عزله قطبه)]]
* [[الدير (احوال البر)]]
* [[الدير (عزله شمرين)]]
* [[الدير (مديريه اسلم)]]
* [[الدير (مديريه المعافر)]]
* [[الديره (محافظه حضرموت)]]
* [[الديم (عزله الربادى)]]
* [[الديمه (عزله الحرث)]]
* [[الديمه (عزله بنى حسن)]]
* [[الديناره]]
* [[الديو]]
* [[الذارى (الحدود)]]
* [[الذارى (عزله ارياب)]]
* [[الذارى (عزله الجدعان)]]
* [[الذارى (عزله بنى وهب)]]
* [[الذارى (وسمان)]]
* [[الذباح]]
* [[الدراع (عزله آل جنيم)]]
* [[الدراع (عزله ال ابو طهيف)]]
* [[الدراع (عزله ال بقش)]]
* [[الدراع (عزله ال هياش)]]
* [[الدراع (عزله الشعافل العليا)]]
* [[الدراع (عزله الصوفه)]]
* [[الدراع (عزله المساعده)]]
* [[الدراع (عزله المفلحى)]]
* [[الدراع (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[الدراع (عزله بنى حمادى)]]
* [[الدراع (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الدراع (عزله بيحان الدوله)]]
* [[الدراع (عزله حبيل جبر)]]
* [[الدراع (عزله خودان)]]
* [[الدراع (عزله عيال جفير)]]
* [[الدراع (عزله يهر)]]
* [[الدراع (مديريه الضليعه)]]
* [[الدراع (مديريه حرض)]]
* [[الدراع (مديريه سباح)]]
* [[الدراع (مديريه سرار)]]
* [[الذنبه (المشرف, اليمن)]]
* [[الذنبه (عزله الحبيلين)]]
* [[الذنبه (عزله العدانى)]]
* [[الذنبه (عزله القاره)]]
* [[الذنبه (عزله الملاح)]]
* [[الذنبه (عزله الهادس)]]
* [[الذنبه (عزله حبيل الريده)]]
* [[الذنبه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الذنبه (عزله لبعوس)]]
* [[الذنبه (عزله وحلان)]]
* [[الذنبه (عزله يهر)]]
* [[الذنبه (مديريه سرار)]]
* [[الذنبه (مديريه ماويه)]]
* [[الذنوب (عزله مبين)]]
* [[الذنيب (عزله طور الباحه)]]
* [[الراحه (عزله البيادح)]]
* [[الراحه (عزله القاره)]]
* [[الراحه (عزله حليمه)]]
* [[الراحه (عزله لبعوس)]]
* [[الراحه (عزله مساهر مور)]]
* [[الراس (مديريه وشحه)]]
* [[الراكب (عزله المخلاف)]]
* [[الراكب (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[الرايس (عزله مدول)]]
* [[الربابه (عزله القاره)]]
* [[الرباط (السرفى)]]
* [[الرباط (الهوبه)]]
* [[الرباط (عزله ال اليحوى)]]
* [[الرباط (عزله ال مظفر الاعلى)]]
* [[الرباط (عزله الثوابى)]]
* [[الرباط (عزله الجرواح)]]
* [[الرباط (عزله الدخال)]]
* [[الرباط (عزله السحول)]]
* [[الرباط (عزله المريه بنى مر)]]
* [[الرباط (عزله المنار)]]
* [[الرباط (عزله الهادس)]]
* [[الرباط (عزله بنى سيف العالى)]]
* [[الرباط (عزله بنى وهب)]]
* [[الرباط (عزله جبع)]]
* [[الرباط (عزله جبل معود)]]
* [[الرباط (عزله حبيل الريده)]]
* [[الرباط (عزله ذويب العليا)]]
* [[الرباط (عزله شمرين)]]
* [[الرباط (عزله لبعوس)]]
* [[الرباط (عزله يهر)]]
* [[الرباط (مديريه الحد)]]
* [[الرباط (مديرية المحفد)]]
* [[الرباط (مديريه تريم)]]
* [[الرباط (مديريه صبر الموادم)]]
* [[الرباط (مديريه ماويه)]]
* [[الرباط الاعلى]]
* [[الرباط باعشن]]
* [[الربام]]
* [[الربوع (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الربوع (مديريه وشحه)]]
* [[الرجم (الدهاده)]]
* [[الرجمه (عزله بنى عماره)]]
* [[الرجمه (عزله جبل عقد)]]
* [[الرجمه (عزله عبس)]]
* [[الرجمه (عزله مسويا)]]
* [[الرجمه (عزله ميتم)]]
* [[الرحابى]]
* [[الرحبه (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[الرحبه (عزله تباشعه)]]
* [[الرحبه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الرحبه (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[الرحبه (عزله مدول)]]
* [[الرحبه (عزله يهر)]]
* [[الرحبه (مديرية المحفد)]]
* [[الرد (مديريه حرض)]]
* [[الرصعه (عزله المخلاف)]]
* [[الرصفه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الرفصه (عزله لبعوس)]]
* [[الرقه (عزله الملاح)]]
* [[الرقه (عزله جشم)]]
* [[الرقه (عزله فاقع ال عوض)]]
* [[الركب (بيت الحنش)]]
* [[الركب (عزله القاره)]]
* [[الركب (عزله حبيل جبر)]]
* [[الركب (عزله خودان)]]
* [[الركب (عزله طور الباحه)]]
* [[الركب (عزله لبعوس)]]
* [[الركبه (عزله ال الثابثى)]]
* [[الركبه (عزله المفلحى)]]
* [[الركبه (عزله جيثان)]]
* [[الركبه (عزله ربع همدان)]]
* [[الركبه (عزله زاره)]]
* [[الركبه (مديريه اسلم)]]
* [[الركبه (مديريه ماويه)]]
* [[الركيب (عزله الجول)]]
* [[الركيب (عزله المضاربه)]]
* [[الرماد]]
* [[الرمله (مديريه تريم)]]
* [[الرمله (مديريه سيئون)]]
* [[الرميش]]
* [[الرهوه (عزله جعار)]]
* [[الرهوه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الرهوه (عزله زاره)]]
* [[الرهوه (عزله لبعوس)]]
* [[الرهوه (عزله يهر)]]
* [[الروا]]
* [[الروس (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الروضه (صنعا)]]
* [[الروضه (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[الروضه (عزله ال منصور)]]
* [[الروضه (عزله الاجوال العلياء)]]
* [[الروضه (عزله الجول)]]
* [[الروضه (عزله الروضه)]]
* [[الروضه (عزله الزاهر)]]
* [[الروضه (عزله القطن)]]
* [[الروضه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الروضه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الروضه (عزله لبعوس)]]
* [[الروضه (عزله نجا)]]
* [[الروضه (عزله وهبى)]]
* [[الروضه (مديرية المحفد)]]
* [[الروضه (مديريه حرض)]]
* [[الروضه (مديريه سيئون)]]
* [[الروضه (مديريه شبام)]]
* [[الروضه العرقين]]
* [[الروغ (عزله الملاحنه)]]
* [[الرونه (عزله الدقيمى)]]
* [[الرونه (عزله الرونه)]]
* [[الرونه (مديريه اسلم)]]
* [[الرونه (مديريه شرعب الرونه)]]
* [[الرويس (عزله العاره)]]
* [[الرياض (عزله الجول)]]
* [[الرياض (مديريه الوضيع)]]
* [[الرياض (مديريه تريم)]]
* [[الرياض (مديريه وشحه)]]
* [[الريامى (عزله المخلاف)]]
* [[الريان (عزله الحبيلين)]]
* [[الريان (محافظه حضرموت)]]
* [[الريد (عزله بنى سرحه)]]
* [[الريد (عزله حبيل الريده)]]
* [[الريد (عزله علكمه)]]
* [[الريده (عزله الشرقى)]]
* [[الريده (عزله بنى العوام)]]
* [[الريده (عزله بنى قشب)]]
* [[الريده (عزله طور الباحه)]]
* [[الريده الشرقييه]]
* [[الرييده (مديريه سيئون)]]
* [[الزاهر (عزله العاقبه)]]
* [[الزاهر (مديريه سيئون)]]
* [[الزاويه (العدوف)]]
* [[الزاويه (عزله المخلاف)]]
* [[الزاويه (عزله بنى على)]]
* [[الزاويه (عزله شرقى الخميسين)]]
* [[الزبيه]]
* [[الزغن]]
* [[الزنقاح]]
* [[الزياح]]
* [[الزيده]]
* [[الزيله (عزله الاحبوب)]]
* [[الزيله (عزله الشويع)]]
* [[الزيله (عزله المجاديل)]]
* [[الزيله (عزله بنى مليك)]]
* [[الساده (عزله الصومعه)]]
* [[الساده (عزله بنى زيد)]]
* [[الساده (عزله بنى يعفر)]]
* [[الساده (عزله طور الباحه)]]
* [[الساده (عزله لبعوس)]]
* [[الساده (مديريه موديه)]]
* [[الساكن (عزله ال هياش)]]
* [[الساكن (عزله القاره)]]
* [[الساكن (عزله المفلحى)]]
* [[الساكن (عزله حبيل الريده)]]
* [[الساكن (عزله طور الباحه)]]
* [[السبيل (عزله مطوله)]]
* [[السحارى (عزله السحارى)]]
* [[السخنه (مديريه السخنه)]]
* [[السد (بنى شداد)]]
* [[السد (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[السر (عزله بنى القلام)]]
* [[السر (عزله بنى حسن)]]
* [[السر (عزله جبل خضراء)]]
* [[السر (عزله زاره)]]
* [[السر (مديريه حرض)]]
* [[السرار (عزله الحراتيك)]]
* [[السربه (عزله حصبان)]]
* [[السرخب]]
* [[السره (عزله بنى مقاتل)]]
* [[السرو (عزله الاعروش)]]
* [[السرو (عزله بنى وهب)]]
* [[السرو (عزله جبل نعمان)]]
* [[السرو (عزله حصبان)]]
* [[السرو (عزله قرن المسجد)]]
* [[السرين (عزله الربع الشرقى)]]
* [[السرين (عزله بنى ضبيان)]]
* [[السرين (عزله قاره)]]
* [[السرين (محافظه حضرموت)]]
* [[السعادنه (عزله جحاله)]]
* [[السفال (محافظه حضرموت)]]
* [[السفيت]]
* [[السقايف (عزله البتاريه)]]
* [[السقف (عزله القحطانى)]]
* [[السلام (عزله الوسط)]]
* [[السلام (مديريه موديه)]]
* [[السلامى]]
* [[السلعى]]
* [[السلف (عزله بنى الشومى)]]
* [[السلف الاعلى]]
* [[السمح (مديريه عمد)]]
* [[السمحه (عزله سهام)]]
* [[السمره (عزله بنى ضبيان)]]
* [[السميره (مديريه سباح)]]
* [[السنافى]]
* [[السنتين السفلى]]
* [[السهافه]]
* [[السهب (محافظه حضرموت)]]
* [[السهل (عزله الشويع)]]
* [[السهل (عزله سواخ)]]
* [[السهله (المقروض)]]
* [[السهله (عزله المزاحن)]]
* [[السهله (عزله بنى الوليد)]]
* [[السهله (عزله بنى شبيب)]]
* [[السهله (عزله جبع)]]
* [[السهله (مديريه تريم)]]
* [[السوائل (عزله يهر)]]
* [[السواد (مديرية المحفد)]]
* [[السواده (خرابه زيد)]]
* [[السوادين]]
* [[السواقى (عزله بنى القلام)]]
* [[السود (عزله بنى ضبيان)]]
* [[السود (عزله حبيل جبر)]]
* [[السوداء (عزله بنى الازراق)]]
* [[السوداء (عزله بيحان الدوله)]]
* [[السوداء (محافظه البيضاء)]]
* [[السوداء (مديريه جيشان)]]
* [[السوداء (مديريه موديه)]]
* [[السودان (عزله حليان)]]
* [[السوده (عزله الشعافل العليا)]]
* [[السوده (عزله العميسى)]]
* [[السوده (عزله بنى الحارث)]]
* [[السوده (عزله بنى فلاح)]]
* [[السوده (عزله خميس اليزيدى)]]
* [[السوده (عزله قاره)]]
* [[السوده (مديريه وشحه)]]
* [[السور (عزله حيسان)]]
* [[السوس]]
* [[السوق (عزله صرواح)]]
* [[السوق (مديريه وشحه)]]
* [[السوق الجديد]]
* [[السويدا (عزله زاره)]]
* [[السويدا (عزله يهر)]]
* [[السيل (عزله حبيل الريده)]]
* [[السيله (القرين)]]
* [[السيله (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[السيله (عزله القاره)]]
* [[السيله (عزله وحلان)]]
* [[السيله (مديريه شبام)]]
* [[الشارقه (عزله بنى وليد)]]
* [[الشارقه (عزله متوح)]]
* [[الشارقه (مديريه تريم)]]
* [[الشبكه (عزله بنى الشومى)]]
* [[الشجار]]
* [[الشجب (عزله الثوابى)]]
* [[الشجن (عزله الجول)]]
* [[الشجن (عزله العطن)]]
* [[الشجن (عزله بنى جديله)]]
* [[الشجن (مديريه حرض)]]
* [[الشجه]]
* [[الشراعب (الهبن)]]
* [[الشراقى (عزله القبله)]]
* [[الشراقى (مديريه عمد)]]
* [[الشراوى (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[الشرج (عزله الحوطه)]]
* [[الشرج (عزله الملاح)]]
* [[الشرج (عزله طور الباحه)]]
* [[الشرجه (عزله قاره)]]
* [[الشرز (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الشرطه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الشرف (التربه (اليمن))]]
* [[الشرف (المنصوره)]]
* [[الشرف (حصبان)]]
* [[الشرف (عزله الجربى الاعلى)]]
* [[الشرف (عزله الجرواح)]]
* [[الشرف (عزله الحبيلين)]]
* [[الشرف (عزله الربادى)]]
* [[الشرف (عزله المشيرق)]]
* [[الشرف (عزله بنى اسماعيل)]]
* [[الشرف (عزله بنى الذولانى)]]
* [[الشرف (عزله بنى جشيم)]]
* [[الشرف (عزله بنى مليك)]]
* [[الشرف (عزله حبيل الريده)]]
* [[الشرف (عزله حقين)]]
* [[الشرف (عزله دروان)]]
* [[الشرف (عزله قيهمه)]]
* [[الشرف (عزله لبعوس)]]
* [[الشرف (مديريه وشحه)]]
* [[الشرف الاعلى]]
* [[الشرف بنى حسن]]
* [[الشرفه (عزله المفلحى)]]
* [[الشرفه (عزله بنى القدمى)]]
* [[الشرفه (عزله ثمن الرياشيه)]]
* [[الشرفه (عزله ربع اولاد حسن)]]
* [[الشرق (عزله قروى)]]
* [[الشرقى (عزله الجضيبه)]]
* [[الشرقى (عزله القحطانى)]]
* [[الشرقى (عزله بنى ابجر)]]
* [[الشرقى (عزله بنى الشومى)]]
* [[الشرقى (عزله بنى جل)]]
* [[الشرقى (عزله بنى حسن)]]
* [[الشرقى (عزله قيهمه)]]
* [[الشرقى (مديريه عمد)]]
* [[الشروق (عزله بنى سحام)]]
* [[الشريج (عزله بنى زهير)]]
* [[الشريف (عزله الناحيه)]]
* [[الشريه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الشريه (عزله شعيان)]]
* [[الشريه (عزله عضران)]]
* [[الشريه (عزله عيال جفير)]]
* [[الشصر (عزله بنى خطاب)]]
* [[الشط (عزله شعيان)]]
* [[الشطبه]]
* [[الشظيف]]
* [[الشعاب (عزله ليه مرمر)]]
* [[الشعاب (عزله لبعوس)]]
* [[الشعابه (مديريه وشحه)]]
* [[الشعابى (بنى البيضاء)]]
* [[الشعب (ذى اشرع)]]
* [[الشعب (عزله الربادى)]]
* [[الشعب (عزله الصوالحه)]]
* [[الشعب (عزله القيسين)]]
* [[الشعب (عزله الوسط)]]
* [[الشعب (عزله بنى احمد والثلث)]]
* [[الشعب (عزله بنى جل)]]
* [[الشعب (عزله بيت العليى)]]
* [[الشعب (عزله جبل خضراء)]]
* [[الشعب (عزله مذيخره)]]
* [[الشعب (مديريه ساه)]]
* [[الشعب (مقوله (اليمن))]]
* [[الشعب الاسود (بنى شداد)]]
* [[الشعبات (بنى شداد)]]
* [[الشعبه (الحدود)]]
* [[الشعبه (الدجادج)]]
* [[الشعبه (العرافه)]]
* [[الشعبه (عزله ال منصور الملاجم)]]
* [[الشعبه (عزله الطاهريه)]]
* [[الشعبه (عزله المفلحى)]]
* [[الشعبه (عزله بنى جربن)]]
* [[الشعبه (عزله بنى فلاح)]]
* [[الشعبه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الشعبه (عزله طور الباحه)]]
* [[الشعبه (عزله كعيدنه)]]
* [[الشعبه (عزله لبعوس)]]
* [[الشعبه (مديريه ارحب)]]
* [[الشعبه (مديريه ساه)]]
* [[الشعبه (مديريه سباح)]]
* [[الشعبه (مديريه سرار)]]
* [[الشعبين (بنى شداد)]]
* [[الشعبين (عزله يهر)]]
* [[الشعبين (مديريه ساه)]]
* [[الشعبين (مديريه سباح)]]
* [[الشعبين (مديريه ماويه)]]
* [[الشعراء (عزله القاره)]]
* [[الشعراء (عزله زاره)]]
* [[الشعز]]
* [[الشعوب (عزله ارياب)]]
* [[الشعوب (عزله وادى ضباء)]]
* [[الشعيب (عزله العاقبه)]]
* [[الشعيب (عزله حبيل جبر)]]
* [[الشعيب (عزله ليه الحود ومعاين)]]
* [[الشعيب (عزله طور الباحه)]]
* [[الشعيبه (عزله بنى ثواب)]]
* [[الشعيبه (عزله دعقين والحناك)]]
* [[الشواك (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الشوعاء]]
* [[الشوكه (عزله السدس)]]
* [[الشولان (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الشويحط]]
* [[الشيخ سالم]]
* [[الشيخ عثمان (الشيخ عثمان)]]
* [[الصافح (عزله الحدب)]]
* [[الصافح (عزله الظاهر)]]
* [[الصافح (مديريه وشحه)]]
* [[الصافيه (جرن الدار)]]
* [[الصافيه (عزله الحوطه)]]
* [[الصافيه (عزله بنى الضاحتين)]]
* [[الصافيه (عزله بنى عمر)]]
* [[الصافيه (عزله سهام)]]
* [[الصافيه (عزله شعب يافع)]]
* [[الصايه (عزله بنى عكاب)]]
* [[الصايه (عزله عفار)]]
* [[الصباحى (عزله بنى زهير)]]
* [[الصبار (عزله بنى وليد)]]
* [[الصبار (عزله لهاب)]]
* [[الصبحه (عزله بنى عراف)]]
* [[الصبر (عزله حبيل جبر)]]
* [[الصداره]]
* [[الصدر (عزله الرحبه)]]
* [[الصدر (عزله الصدر)]]
* [[الصدرات المخانقه]]
* [[الصدره]]
* [[الصدور]]
* [[الصدور (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الصرفه (عزله الحبيلين)]]
* [[الصرم (عزله العجز)]]
* [[الصرم (عزله الفجره)]]
* [[الصرم (عزله المفلحى)]]
* [[الصرم (عزله يهر)]]
* [[الصعيد (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الصفاء (عزله الفراعى)]]
* [[الصفاء (عزله عضران)]]
* [[الصفيراء (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الصفيه (مديريه شبام)]]
* [[الصلابه (عزله القاره)]]
* [[الصلب (عزله جيثان)]]
* [[الصلب (عزله دير الشريف)]]
* [[الصلبه (عزله المعشار)]]
* [[الصلبه (عزله بنى سليمان)]]
* [[الصلبى (عزله بنى سحام)]]
* [[الصلول (عزله القاره)]]
* [[الصلول (عزله المفلحى)]]
* [[الصلول (عزله بنى مقاتل)]]
* [[الصلول (عزله ربع همدان)]]
* [[الصلوله (سوق النجد)]]
* [[الصلوله (عزله بنى قيس)]]
* [[الصلوله (عزله وراف)]]
* [[الصليب (خرابه زيد)]]
* [[الصليب (مديرية المحفد)]]
* [[الصميع]]
* [[الصنصل]]
* [[الصومعه (الهبن)]]
* [[الصومعه (عزله المفلحى)]]
* [[الصومعه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الصومعه (مديريه سباح)]]
* [[الصيح (عزله جبل النبى شعيب)]]
* [[الصيرات (عزله عميد الداخل)]]
* [[الضاحه (مديريه الحد)]]
* [[الضالع (عزله الملاحنه)]]
* [[الضامر]]
* [[الضبات (محافظه صنعاء)]]
* [[الضبر (احوال البر)]]
* [[الضبر (عزله الملاح)]]
* [[الضبر (عزله بنى الضاحتين)]]
* [[الضبر (عزله بنى سباء)]]
* [[الضبر (عزله طور الباحه)]]
* [[الضبرتين (مديريه حرض)]]
* [[الضبره (عزله الروس)]]
* [[الضبه (عزله الشحر)]]
* [[الضربه (عزله الملاح)]]
* [[الضربه (عزله حبير)]]
* [[الضريم]]
* [[الضلع (محافظه صنعاء)]]
* [[الضلعه (عزله بنى الازراق)]]
* [[الضلعه (عزله حبيل جبر)]]
* [[الضلعه (عزله كرش)]]
* [[الضلعه (عزله مساهر مور)]]
* [[الضلعه (مديريه الضليعه)]]
* [[الضهره (محافظه صنعاء)]]
* [[الضويلع]]
* [[الضيعه (عزله الشرنمه العليا)]]
* [[الضيعه (عزله العربيين)]]
* [[الضيق (عزله السهمان)]]
* [[الضيق (عزله حده)]]
* [[الضيه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الطائف (مديريه شبام)]]
* [[الطريه]]
* [[الطلقات]]
* [[الطهابى]]
* [[الطور (عزله طور الباحه)]]
* [[الطور (عزله كرش)]]
* [[الطوى (مديريه سباح)]]
* [[الطويله (الخاسعه)]]
* [[الطويله (عزله الاشراف)]]
* [[الطويله (عزله الحبيلين)]]
* [[الطويله (عزله العجز)]]
* [[الطويله (عزله ذويب العليا)]]
* [[الطويله (عزله لبعوس)]]
* [[الطويله (عزله يهر)]]
* [[الظاهر (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[الظاهر الاسفل (عزله دعوه)]]
* [[الظاهر الاعلى]]
* [[الظاهره (عزله حبيل الريده)]]
* [[الظاهره (عزله حوره)]]
* [[الظاهره (عزله وادى سر)]]
* [[الظاهره (مديريه شبام)]]
* [[الظبوره]]
* [[الظبى (محافظه صنعاء)]]
* [[الظفر (عزله الحبيلين)]]
* [[الظفر (عزله القاره)]]
* [[الظفر (عزله لبعوس)]]
* [[الظفير (عزله عميد الداخل)]]
* [[الظفير (محافظه صنعاء)]]
* [[الظهار (بنى شداد)]]
* [[الظهار (عزله السهمان بنى عمر)]]
* [[الظهار (عزله بنى العصيفرى)]]
* [[الظهار (عزله بنى سباء)]]
* [[الظهار (عزله بنيسوار)]]
* [[الظهار (عزله ردمان)]]
* [[الظهار والركب]]
* [[الظهاره (السودان)]]
* [[الظهر (عزله السيف)]]
* [[الظهر (عزله بنى البدى)]]
* [[الظهر (عزله بنى حسن)]]
* [[الظهر (عزله بنى عكاب)]]
* [[الظهر (عزله مسوره)]]
* [[الظهر (مديريه وشحه)]]
* [[الظهره (الهبن)]]
* [[الظهره (عزله الابناء)]]
* [[الظهره (عزله الجوان والقطابيه)]]
* [[الظهره (عزله العجز)]]
* [[الظهره (عزله القبله)]]
* [[الظهره (عزله انامر اعلى)]]
* [[الظهره (عزله برداد)]]
* [[الظهره (عزله بلاد القبائل)]]
* [[الظهره (عزله بنى الضبيبى)]]
* [[الظهره (عزله بنى جل)]]
* [[الظهره (عزله بنى على)]]
* [[الظهره (عزله بنى مهدى)]]
* [[الظهره (عزله جبل الرياشيه)]]
* [[الظهره (عزله دعوه)]]
* [[الظهره (عزله سير)]]
* [[الظهره (عزله شعب يافع)]]
* [[الظهره (عزله قحزه)]]
* [[الظهره (عزله لبعوس)]]
* [[الظهره (عزله نخلان)]]
* [[الظهره (عزله وادى الاجبار)]]
* [[العادى (عزله العادى)]]
* [[العادى (مديريه شبام)]]
* [[العاديه (عزله القطن)]]
* [[العاديه (عزله صيف)]]
* [[العاديه (عزله عوين)]]
* [[العارضه (المنصوره)]]
* [[العارضه (جدابه)]]
* [[العارضه (حده)]]
* [[العارضه (عزله ارياب)]]
* [[العارضه (عزله الاعروش)]]
* [[العارضه (عزله الروضه)]]
* [[العارضه (عزله السيف)]]
* [[العارضه (عزله المعشار)]]
* [[العارضه (عزله الملاح)]]
* [[العارضه (عزله بكال)]]
* [[العارضه (عزله بنى شبيب)]]
* [[العارضه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العارضه (عزله حقين)]]
* [[العارضه (عزله خميس اليزيدى)]]
* [[العارضه (عزله صبران)]]
* [[العارضه (عزله يهر)]]
* [[العارضه (مديريه شبام)]]
* [[العاره (عزله يادع)]]
* [[العامريه (عزله قطبه)]]
* [[العباسى]]
* [[العبر (عزله بنى مكار)]]
* [[العبر (عزله مسور)]]
* [[العبر (مديريه العبر)]]
* [[العبرات (عزله بنى مقاتل)]]
* [[العبرين (عزله قروى)]]
* [[العجمه (عزله الحبيلين)]]
* [[العجمه (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[العدان (عزله يهر)]]
* [[العدن (عزله الجرواح)]]
* [[العدن (عزله المجارب السفلى)]]
* [[العدن (عزله المرخام)]]
* [[العدن (عزله بنى مسلم)]]
* [[العدن (عزله مقنع)]]
* [[العدن (عزله وادى المعقاب)]]
* [[العدنه (عزله القاره)]]
* [[العدنه (عزله جرب مستباء)]]
* [[العدوف (عزله بنى عمر)]]
* [[العدينه (عزله الجبر الاعلى)]]
* [[العدينه (عزله العبيسه والعبادله)]]
* [[العدينه (عزله جربان)]]
* [[العدينه (مديريه اسلم)]]
* [[العذر (عزله جبل عيان)]]
* [[العر (عزله ال مقبل)]]
* [[العر (عزله الحدب)]]
* [[العر (عزله الفجره)]]
* [[العر (عزله بنى الفخر)]]
* [[العر (عزله عبيده)]]
* [[العرام (عزله الحبيلين)]]
* [[العرام (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العرام (مديريه وشحه)]]
* [[العربه]]
* [[العرج (عزله البتاريه)]]
* [[العرش (الزعلاء)]]
* [[العرش (عزله العرش)]]
* [[العرش (عزله النقيلين)]]
* [[العرش (عزله يهر)]]
* [[العرش (مديريه اسلم)]]
* [[العرشه (عزله القاره)]]
* [[العرشه (عزله يهر)]]
* [[العرشى (محافظه صنعاء)]]
* [[العرض (الحقلين)]]
* [[العرض (الشياح)]]
* [[العرض (عزله الكابه)]]
* [[العرض (عزله جبل عيان)]]
* [[العرض (عزله جيثان)]]
* [[العرض (عزله شمرين)]]
* [[العرض (عزله صائر)]]
* [[العرض (مديريه ساه)]]
* [[العرض (مديريه عمد)]]
* [[العرفط (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العرق (عزله ال جلال)]]
* [[العرق (عزله عفار)]]
* [[العرق (عزله فاقع ال عوض)]]
* [[العرق (مديرية المحفد)]]
* [[العرقه (القوفعه)]]
* [[العرقه (عزله ال راشد منيف)]]
* [[العرقه (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[العرقه (عزله جبل اللوز)]]
* [[العرقه (عزله فاس)]]
* [[العرقه (محافظه شبوه)]]
* [[العرقه العليا]]
* [[العرقوب (عزله الاجوال العلياء)]]
* [[العرقوب (عزله الحبيلين)]]
* [[العرقوب (عزله ذو محمد وذو حسين)]]
* [[العرقوب (عزله كرش)]]
* [[العرقوب (عزله يهر)]]
* [[العرم (عزله الجول)]]
* [[العره (عزله الاهجر)]]
* [[العره (محافظه صنعاء)]]
* [[العروس (عزله العروس)]]
* [[العروس (عزله بيت الصائدى)]]
* [[العروق (محافظه صنعاء)]]
* [[العريش (عزله الوسط)]]
* [[العريش (عزله بنى نشر)]]
* [[العريش (عزله عبيده)]]
* [[العريش (مديريه سرار)]]
* [[العريف (عزله الجدير)]]
* [[العريف (عزله حبيل جبر)]]
* [[العريف (عزله لبعوس)]]
* [[العريف (مديريه موديه)]]
* [[العسله (عزله الحبيلين)]]
* [[العسيله (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العشره (مديريه سباح)]]
* [[العشره (مديريه عمد)]]
* [[العشه (عزله الطرثور)]]
* [[العشه (عزله المضاربه)]]
* [[العشه (عزله جانب اليمن)]]
* [[العشه (عزله سعوان)]]
* [[العشه (عزله عفار)]]
* [[العشه (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[العشه (مديريه اسلم)]]
* [[العشه (مديريه الحد)]]
* [[العشه (مديريه السوم)]]
* [[العصره (عزله قروى)]]
* [[العصره (عزله وضره)]]
* [[العصره (مديريه جحانه)]]
* [[العصمه (عزله بيت الجريدى)]]
* [[العطف (عزله ال منصور)]]
* [[العطف (عزله الجول)]]
* [[العطف (عزله القاره)]]
* [[العطف (عزله الملاح)]]
* [[العطف (عزله جعار)]]
* [[العطف (عزله حبيل جبر)]]
* [[العطف (عزله صيف)]]
* [[العطف (عزله لبعوس)]]
* [[العطفه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العطفه (عزله وادى سر)]]
* [[العطفه (مديريه جيشان)]]
* [[العقاب (عزله القاره)]]
* [[العقاد (عزله بنى ضبيان)]]
* [[العقب (عزله حصبان)]]
* [[العقبه (الصبار (اليمن))]]
* [[العقبه (سوق النجد)]]
* [[العقبه (عزله الدانعى)]]
* [[العقبه (عزله القاره)]]
* [[العقبه (عزله الوسط)]]
* [[العقبه (عزله كرش)]]
* [[العقبه (عزله يهر)]]
* [[العقبه (مديريه المسيله)]]
* [[العقر (عزله المعشار)]]
* [[العقر (عزله لبعوس)]]
* [[العقله (عزله آل عبد الله وآل هشام)]]
* [[العقله (عزله الاجوال العلياء)]]
* [[العقله (عزله القاره)]]
* [[العقله (عزله اللخف)]]
* [[العقله (عزله بنى العصيفرى)]]
* [[العقله (عزله بنى معوض)]]
* [[العقله (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[العقله (عزله لبعوس)]]
* [[العقله (عزله يهر)]]
* [[العقله (مديريه سباح)]]
* [[العقله (مديريه وشحه)]]
* [[العقوم]]
* [[العكبا]]
* [[العكته]]
* [[العكده (سوق النجد)]]
* [[العليه (محافظه صنعاء)]]
* [[العمق (عزله ضابى سهام)]]
* [[العمود (عزله العمود ال طالب)]]
* [[العمود (عزله يهر)]]
* [[العموديه]]
* [[العنين (عزله طور الباحه)]]
* [[العنين (مديريه صبر الموادم)]]
* [[العوارض (عزله بنى ميدى)]]
* [[العوارض (عزله قدم)]]
* [[العوجاء (عزله ذاهبه)]]
* [[العوجاء (مديريه وشحه)]]
* [[العوجه (عزله حبيل جبر)]]
* [[العوسجى الاعلى]]
* [[العيان (عزله اليعابر)]]
* [[العياونه]]
* [[العيد]]
* [[العين (عزله الاحجول)]]
* [[العين (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[العين (عزله زاره)]]
* [[العين (عزله قدم)]]
* [[العين (مديرية المحفد)]]
* [[العين (مديريه لودر)]]
* [[العيون (عزله جيثان)]]
* [[الغارب (عزله بنى نشر)]]
* [[الغارب (عزله شمرين)]]
* [[الغاربه]]
* [[الغاره (محافظه حضرموت)]]
* [[الغبيب (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[الغدير (عزله المكير اللجباء)]]
* [[الغراب (مديريه الحد)]]
* [[الغراس (محافظه صنعاء)]]
* [[الغرب]]
* [[الغرب (ذوعسل)]]
* [[الغرب (عزله جبع)]]
* [[الغربه (عزله الصوالحه)]]
* [[الغربه (عزله المفلحى)]]
* [[الغربه (عزله صيف)]]
* [[الغربه (مديريه شبام)]]
* [[الغربوب]]
* [[الغربوب (عزله زاره)]]
* [[الغرزه (عزله الابناء)]]
* [[الغرزه (عزله ربع همدان)]]
* [[الغرزه (عزله شرس الاسفل)]]
* [[الغرزه (مديريه بنى الحارث)]]
* [[الغرزه (مديريه حرض)]]
* [[الغرس]]
* [[الغفر]]
* [[الغليل (محافظه صنعاء)]]
* [[الغمله (عزله بنى جبر)]]
* [[الغهار]]
* [[الغوادر]]
* [[الغوانمه]]
* [[الغول (بيت القهبرى)]]
* [[الغول (عزله الاخماس)]]
* [[الغول (عزله الحبيلين)]]
* [[الغول (عزله الحراتيك)]]
* [[الغول (عزله بنى مسلم)]]
* [[الغول (عزله بيت قدم)]]
* [[الغول (عزله طور الباحه)]]
* [[الغول (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[الغول (عزله كحلان)]]
* [[الغول (مديريه ماويه)]]
* [[الغول (وسمان)]]
* [[الغوله (عزله بنى جبر)]]
* [[الغوير]]
* [[الغيضه (عزله الحبيلين)]]
* [[الغيل (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[الغيل (عزله المفلحى)]]
* [[الغيل (عزله بنى الشومى)]]
* [[الغيل (عزله بنى مكرم)]]
* [[الغيل (عزله حبيل جبر)]]
* [[الغيل (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[الغيل (مديريه الحد)]]
* [[الغيل (مديريه المسيله)]]
* [[الغيون]]
* [[الغييل (عزله وادى العين)]]
* [[الفايش]]
* [[الفجره (عزله المنار)]]
* [[الفجره (عزله جيثان)]]
* [[الفجره (عزله وراف)]]
* [[الفرحه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الفرس (عزله رجام)]]
* [[الفرش (عزله القرش ال احمد)]]
* [[الفرش (عزله زاره)]]
* [[الفرش (عزله كرش)]]
* [[الفرش (مديريه حرض)]]
* [[الفرضه (محافظه حضرموت)]]
* [[الفرع (عزله ال مظفر الصداره)]]
* [[الفرع (عزله الاجوال السفلى)]]
* [[الفرع (عزله الاعروش)]]
* [[الفرع (عزله الجول)]]
* [[الفرع (عزله الحبيلين)]]
* [[الفرع (عزله العاره)]]
* [[الفرع (عزله المفلحى)]]
* [[الفرع (عزله بنى جبر)]]
* [[الفرع (مديريه سرار)]]
* [[الفرعه (عزله القاره)]]
* [[الفرعه (عزله بنى جبر)]]
* [[الفرعه (مديريه سباح)]]
* [[الفرعه (مديريه سرار)]]
* [[الفريع (عزله يهر)]]
* [[الفريع (مديريه سباح)]]
* [[الفشله (عزله زاره)]]
* [[الفضايا]]
* [[الفقراء (عزله حبيل جبر)]]
* [[الفقيه (عزله بنى وهب)]]
* [[الفودج]]
* [[الفيراد]]
* [[الفيشانى]]
* [[القائم (مديريه حرض)]]
* [[القابل (عزله آل عبد الله وآل هشام)]]
* [[القابل (عزله حبيل الريده)]]
* [[القابل (عزله قيفه ال محن الجوف)]]
* [[القابل الاسفل]]
* [[القابل الاعلى]]
* [[القابله (عزله بنى ضبيان)]]
* [[القاره (عزله الثلث)]]
* [[القاره (عزله الجول)]]
* [[القاره (عزله الروحانى)]]
* [[القاره (عزله الروضه)]]
* [[القاره (عزله القاره)]]
* [[القاره (عزله ربع اولاد حسن)]]
* [[القاره (عزله نمره)]]
* [[القاره (مديريه الضليعه)]]
* [[القاره (مديريه شبام)]]
* [[القاسب]]
* [[القاسديه]]
* [[القاعده (عزله الثلث)]]
* [[القاعده (عزله بنى الشومى)]]
* [[القاعده (عزله بنى يوس)]]
* [[القاعده (مديريه وشحه)]]
* [[القاهر (عزله الضلاع الاسفل)]]
* [[القاهر (عزله القاره)]]
* [[القاهر (عزله يهر)]]
* [[القاهره (عزله الاحجول)]]
* [[القاهره (عزله القاره)]]
* [[القاهره (عزله بلاد القبائل)]]
* [[القاهره (عزله بنى العوام)]]
* [[القاهره (عزله وادى العين)]]
* [[القاهره (مديريه اسلم)]]
* [[القبال]]
* [[القبع (عزله دلال)]]
* [[القبع (عزله طور الباحه)]]
* [[القبله (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[القبلى (عزله رخمه)]]
* [[القبه (عزله جبل عقد)]]
* [[القبه (عزله حبير)]]
* [[القحار]]
* [[القدم (عزله حبيل جبر)]]
* [[القدم (عزله قرن المسجد)]]
* [[القدم (عزله لبعوس)]]
* [[القدمه (عزله بنى قيس)]]
* [[القدمه (عزله رعين)]]
* [[القدمه (عزله لبعوس)]]
* [[القرار (عزله حبير)]]
* [[القراره (عزله عبس)]]
* [[القران (عزله الربع الجربى)]]
* [[القران (عزله القاره)]]
* [[القران (محافظه صنعاء)]]
* [[القرانه (الضاهيه)]]
* [[القرانه (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[القرانه (عزله بنى مهلهل)]]
* [[القرض]]
* [[القرضى (عزله مطايه)]]
* [[القرن (ذى عدن)]]
* [[القرن (عزله الحبيلين)]]
* [[القرن (عزله القاره)]]
* [[القرن (عزله المخلاف)]]
* [[القرن (عزله المفلحى)]]
* [[القرن (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[القرن (عزله بنى محمد)]]
* [[القرن (عزله بنى نشر)]]
* [[القرن (عزله بيت القحطانى)]]
* [[القرن (عزله حبيل الريده)]]
* [[القرن (عزله حبيل جبر)]]
* [[القرن (عزله رعين)]]
* [[القرن (عزله زاره)]]
* [[القرن (عزله عيال مالك)]]
* [[القرن (عزله لبعوس)]]
* [[القرن (عزله يهر)]]
* [[القرن (محافظه حضرموت)]]
* [[القرن (مديريه الديس)]]
* [[القرن (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[القرن (مديريه سباح)]]
* [[القرن (مديريه سرار)]]
* [[القرنعه (عزله يهر)]]
* [[القرنه (عزله بنى محمد)]]
* [[القره (عزله الحبيلين)]]
* [[القرو (عزله بنى الحارث)]]
* [[القرون (عزله الذارى)]]
* [[القرون (عزله المجارب العليا)]]
* [[القرون (عزله الوسط)]]
* [[القرى (عزله زاره)]]
* [[القريات (عزله بنى مقاتل)]]
* [[القريات (عزله عيال مالك)]]
* [[القريشيه (عزله آل جنيم)]]
* [[القريشيه (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[القرين (عزله الجوان والقطابيه)]]
* [[القرين (عزله الحبيلين)]]
* [[القرين (عزله الشماريه)]]
* [[القرين (عزله الوزيره)]]
* [[القرين (عزله حبيل الريده)]]
* [[القرين (عزله حبيل جبر)]]
* [[القرين (عزله رخمه)]]
* [[القرين (عزله زاره)]]
* [[القرين (عزله سير)]]
* [[القرين (عزله سيعه)]]
* [[القرين (عزله صيف)]]
* [[القرين (عزله لبعوس)]]
* [[القرين (عزله هوزان)]]
* [[القرين (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[القرين (عزله يهر)]]
* [[القرين (مديريه سباح)]]
* [[القرينه (عزله حبيل جبر)]]
* [[القرينه (عزله طور الباحه)]]
* [[القريه (عزله اذرع)]]
* [[القريه (عزله ال مظفر الاعلى)]]
* [[القريه (عزله الحبيلين)]]
* [[القريه (عزله الذارى)]]
* [[القريه (عزله القاره)]]
* [[القريه (عزله المخلاف)]]
* [[القريه (عزله الملاح)]]
* [[القريه (عزله بنى سباء)]]
* [[القريه (عزله جالب ربيعى)]]
* [[القريه (عزله جبل عيان)]]
* [[القريه (عزله حبيل الريده)]]
* [[القريه (عزله حبيل جبر)]]
* [[القريه (عزله طور الباحه)]]
* [[القريه (عزله عاهم)]]
* [[القريه (عزله عيال مالك)]]
* [[القريه (عزله كرش)]]
* [[القريه (عزله لبعوس)]]
* [[القريه (عزله يهر)]]
* [[القريه (مديريه اسلم)]]
* [[القريه (مديريه تريم)]]
* [[القريه (مديريه عمد)]]
* [[القريه (مديريه موديه)]]
* [[القزعه (عزله الجبر الشرقى)]]
* [[القزعه (عزله الجرواح)]]
* [[القزعه (عزله المجارب العليا)]]
* [[القزعه (عزله بنى اسعد)]]
* [[القزعه (عزله بنى حربى)]]
* [[القزعه (عزله بنى حسن)]]
* [[القزعه (عزله بنى قراط)]]
* [[القزعه (عزله بنى نشر)]]
* [[القزعه (مديريه وشحه)]]
* [[القزه (محافظه حضرموت)]]
* [[القشبه (محافظه ابين)]]
* [[القشعه (عزله القاره)]]
* [[القشعه (عزله الملاح)]]
* [[القشعه (عزله حبيل جبر)]]
* [[القشعه (عزله دثران ال علوى)]]
* [[القشعه (مديريه سرار)]]
* [[القص (مديريه حرض)]]
* [[القصار (عزله الجعده)]]
* [[القصبه (عزله العزكى)]]
* [[القصبه (عزله المخاويس)]]
* [[القصبه (عزله بنى النمرى)]]
* [[القصبه (عزله جبل عيان)]]
* [[القصبه (عزله قبله ابن عبد الله)]]
* [[القصبه (عزله نيسا)]]
* [[القصر (بنى شداد)]]
* [[القصر (عزله المجارب السفلى)]]
* [[القصر (عزله الواسطه)]]
* [[القصر (عزله بنى ضبيان)]]
* [[القصر (عزله جبل النبى شعيب)]]
* [[القصر (عزله حماطه)]]
* [[القصر (محافظه صنعاء)]]
* [[القصير (عزله المضاربه)]]
* [[القضاضه (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[القطف (عزله شمرين)]]
* [[القطيع]]
* [[القعاد (عزله القيله)]]
* [[القعمه]]
* [[القعوضه]]
* [[القعير (عزله الشويع)]]
* [[القفل (عزله آل جنيم)]]
* [[القفل (عزله بنى ابو هادى والعباد)]]
* [[القفل (عزله بنى القدمى)]]
* [[القفل (عزله بنى النمرى)]]
* [[القفل (عزله حوره)]]
* [[القفل (عزله صيف)]]
* [[القفل (عزله عينان)]]
* [[القفل (عزله يهر)]]
* [[القفل (مديريه الحد)]]
* [[القفل (مديريه حرض)]]
* [[القفل (مديريه سيئون)]]
* [[القفل (مديريه شبام)]]
* [[القفله (عزله القاره)]]
* [[القفله (عزله قربه)]]
* [[القفله (عزله كحلان)]]
* [[القفله (عزله وادى جامس)]]
* [[القفله (مديريه سباح)]]
* [[القفله (مديريه وشحه)]]
* [[القلاض (محافظه صنعاء)]]
* [[القلعه (المسلقه)]]
* [[القلعه (عزله ال منصور بنى وهب)]]
* [[القلعه (عزله الجبر الاسفل)]]
* [[القلعه (عزله الحواصله)]]
* [[القلعه (عزله المجاديل)]]
* [[القلعه (عزله الملاحنه)]]
* [[القلعه (عزله بنى سرحه)]]
* [[القلعه (عزله بنى ضبيان)]]
* [[القلعه (عزله ثامر)]]
* [[القلعه (عزله شعب يافع)]]
* [[القلعه (عزله شمرين)]]
* [[القلعه (عزله طور الباحه)]]
* [[القلعه (عزله نمره)]]
* [[القلعه (مديريه جيشان)]]
* [[القلعه (مديريه سيئون)]]
* [[القلعه (مديريه وشحه)]]
* [[القله (عزله بنى مسلم)]]
* [[القليته (عزله حبيل الريده)]]
* [[القليته (مديريه موديه)]]
* [[القليس]]
* [[القليع (عزله الجربى)]]
* [[القليع (عزله بنى جل)]]
* [[القمح]]
* [[القمعه (عزله طور الباحه)]]
* [[القمعه (مديريه وشحه)]]
* [[القمله]]
* [[القناوص]]
* [[القندول (عزله يهر)]]
* [[القود (عزله البتاريه)]]
* [[القود (عزله الحبيلين)]]
* [[القود (عزله القاره)]]
* [[القود (عزله المفلحى)]]
* [[القود (عزله بنى جل)]]
* [[القود (عزله بيت العليى)]]
* [[القود (عزله حبيل جبر)]]
* [[القود (عزله لبعوس)]]
* [[القود (عزله يهر)]]
* [[القوز (الهبن)]]
* [[القوز (عزله الحوطه)]]
* [[القوز (عزله حوره)]]
* [[القوز (عزله زاره)]]
* [[القوز (عزله وادى سر)]]
* [[القوز (مديريه السوم)]]
* [[القوز (مديريه المسيله)]]
* [[القوز (مديريه تريم)]]
* [[القوز (مديريه شبام)]]
* [[القوز (مديريه موديه)]]
* [[القوعه (عزله ال حسن)]]
* [[القوعه (عزله الزاهر)]]
* [[القوعه (عزله زاره)]]
* [[القوعه (عزله عفار آل مفتاح)]]
* [[القومه]]
* [[القير (عزله بنى جبر)]]
* [[القيف (عزله المحيام)]]
* [[القيمه (عزله زاره)]]
* [[الكبس (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الكبه (الهلج)]]
* [[الكبه (حبير)]]
* [[الكبه (عزله المضاربه)]]
* [[الكداديف]]
* [[الكدحه (القحاطن)]]
* [[الكدحه (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[الكدحه (عزله كرش)]]
* [[الكدحه (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[الكدمه (الراهده)]]
* [[الكدمه (عزله بنى حسن)]]
* [[الكدن]]
* [[الكديه (عزله بنى بجير)]]
* [[الكرب (عزله بنى على)]]
* [[الكربه (الروينه)]]
* [[الكربه (العارضه)]]
* [[الكربه (عزله الناحيه)]]
* [[الكرنه]]
* [[الكريف (الفصور)]]
* [[الكريف (اللميس)]]
* [[الكريف (المنبل)]]
* [[الكريف (بيت الشبر)]]
* [[الكريف (شعب (اليمن))]]
* [[الكريف (عزله الدانعى)]]
* [[الكريف (عزله الملاح)]]
* [[الكريف (عزله وراف)]]
* [[الكريف (مديريه الضليعه)]]
* [[الكشاور (عزله الاعروش)]]
* [[الكميش]]
* [[الكناه]]
* [[الكننه]]
* [[الكوله (بيت حميد)]]
* [[الكوله (عزله السحول)]]
* [[الكوله (عزله بنى ضبيان)]]
* [[الكوله (عزله شعب المريسى)]]
* [[الكوله (عزله ظهاى)]]
* [[الكوله الحمرا]]
* [[الكيحل]]
* [[الكيشم]]
* [[اللج (عزله شمرين)]]
* [[اللج (عزله عاهم)]]
* [[اللج (عزله لاعه)]]
* [[اللجيمه (عزله بنى جبر)]]
* [[اللحج (عزله بيحان الدوله)]]
* [[اللحف (عزله بيت الشماع)]]
* [[اللحيه]]
* [[اللصبه (عزله المضاربه)]]
* [[اللصبه (عزله الملاح)]]
* [[اللصبه (عزله مساهر مور)]]
* [[اللغباء]]
* [[اللكمه (العرافه)]]
* [[اللكمه (ذودان)]]
* [[اللكمه (عزله بنى بره)]]
* [[اللكمه (عزله بنى جبر)]]
* [[اللكمه (عزله بنى سكران)]]
* [[اللكمه (عزله بنى سليمان)]]
* [[اللكمه (عزله حبيل الريده)]]
* [[اللكمه (عزله شرق مستباء)]]
* [[اللكمه (عزله قرن المسجد)]]
* [[اللكمه (عزله مسور)]]
* [[اللكمه (مديريه الحد)]]
* [[اللكمه (مديريه سرار)]]
* [[اللكمه (مرس (اليمن))]]
* [[اللكمه (نمير)]]
* [[اللكمه هوزان]]
* [[اللماع]]
* [[اللهبه]]
* [[اللومى]]
* [[الماجل (عزله قصع حليان)]]
* [[الماجل (نجد حوشب)]]
* [[الماخذ]]
* [[المالح (عزله الذارحى)]]
* [[المالح (عزله متوح)]]
* [[الماوره (مديريه بلاد الروس)]]
* [[المبرك (الظرمات)]]
* [[المبرك (عزله القاره)]]
* [[المبرك (عزله المفلحى)]]
* [[المبرك (عزله الملاح)]]
* [[المبرك (وادى بوكر)]]
* [[المبنى (عزله قاره)]]
* [[المبنى (مديريه وشحه)]]
* [[المترس (عزله المضاربه)]]
* [[المتكا]]
* [[المتنه (عزله دثران ال علوى)]]
* [[المجارين (احوال البر)]]
* [[المجارين (الشحيم)]]
* [[المجارين (المرجامه)]]
* [[المجدر (عزله الهويشه)]]
* [[المجران (الفرجدى)]]
* [[المجران (المراكب (اليمن))]]
* [[المجران (بيت عنان)]]
* [[المجران (عزله المجاديل)]]
* [[المجران (قطن)]]
* [[المجره (عزله الثلث)]]
* [[المجريش (عزله الحبيلين)]]
* [[المجزعه (بنى شداد)]]
* [[المجعاره (الشاثه)]]
* [[المجعاره (العشوه)]]
* [[المجعاره (بيت السباعيى)]]
* [[المجعاره (ذى فرع)]]
* [[المجعاره (عزله بنى قراط)]]
* [[المجعاره (عزله هدفان)]]
* [[المجمع (عزله زاره)]]
* [[المجمعه (عزله ال عبيد)]]
* [[المحاجر (عزله القصبه)]]
* [[المحاجر (عنب (اليمن))]]
* [[المحاجره]]
* [[المحاذى]]
* [[المحارم (عزله متوح)]]
* [[المحاريق (الجارب)]]
* [[المحاريق (الظرافه)]]
* [[المحاريق (عزله قلعه حميد)]]
* [[المحاريق (عزله وادى ضباء)]]
* [[المحجر (العارضه)]]
* [[المحجر (الهبن)]]
* [[المحجر (عزله الاهجر)]]
* [[المحجر (عزله البحريين)]]
* [[المحجر (عزله المنار)]]
* [[المحجر (عزله بنى جل)]]
* [[المحجر (عزله بنى مسلم)]]
* [[المحجر (عزله جعار)]]
* [[المحجر (عزله خنوه)]]
* [[المحجر (عزله شباع)]]
* [[المحجر (عزله طور الباحه)]]
* [[المحجر (عزله لبعوس)]]
* [[المحجر (لكمه الصوفى)]]
* [[المحجر (مديريه شبام)]]
* [[المحجل (محافظه صنعاء)]]
* [[المحداده (الروينه)]]
* [[المحداده (الكزله)]]
* [[المحداده (عزله الناحيه)]]
* [[المحداده (عزله خولان)]]
* [[المحداده (عزله شعب يافع)]]
* [[المحداده (عزله عاهم)]]
* [[المحذاه]]
* [[المحراس (عزله القاره)]]
* [[المحراس (عزله القبله)]]
* [[المحراس (عزله قاره)]]
* [[المحراس (عزله لبعوس)]]
* [[المحراس (عزله يهر)]]
* [[المحراق (عزله البتاريه)]]
* [[المحراق (عزله القاره)]]
* [[المحرس (ذى حافظ وجشمان)]]
* [[المحرق (عزله ال سعيد)]]
* [[المحرق (عزله العاره)]]
* [[المحرق (عزله بنى سباء)]]
* [[المحرق (عزله بنى عكاب)]]
* [[المحرق (عزله شرس الاعلى)]]
* [[المحرق (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[المحرقه (عزله ال منصور الملاجم)]]
* [[المحرقه (عزله زعازع)]]
* [[المحرم (احوال البر)]]
* [[المحرم (عزله المحرم)]]
* [[المحرور (الشطيط)]]
* [[المحرور (الهبن)]]
* [[المحرور (طانف)]]
* [[المحرور (عزله الحماريين)]]
* [[المحرور (عزله طور الباحه)]]
* [[المحروره (مديريه وشحه)]]
* [[المحط (عزله يهر)]]
* [[المحطه (العارضه القديمه)]]
* [[المحطه (بحرانه)]]
* [[المحطه (عزله المدجره)]]
* [[المحطه (عزله كحلان)]]
* [[المحطه (مديريه حديبو)]]
* [[المحفر (عزله بنى بره)]]
* [[المحفر (عزله بنى عراف)]]
* [[المحل (التربه (اليمن))]]
* [[المحل (الخصيفا)]]
* [[المحل (المرجامه)]]
* [[المحل (شعب حمران (اليمن))]]
* [[المحل (عزله الجبر الشرقى)]]
* [[المحل (عزله الشرنمه العليا)]]
* [[المحل (عزله الملاحنه)]]
* [[المحل (عزله بنى الجلبى)]]
* [[المحل (عزله بنى حسن)]]
* [[المحل (عزله بنى خطاب)]]
* [[المحل (محافظه ابين)]]
* [[المحل (مقيطعه)]]
* [[المحلج]]
* [[المحله (الجامع (اليمن))]]
* [[المحله (عزله افصر)]]
* [[المحله (عزله الشرقى)]]
* [[المحله (عزله النجيشه)]]
* [[المحله (عزله اهل على)]]
* [[المحله (عزله بدح)]]
* [[المحله (عزله بنى عكاب)]]
* [[المحله (عزله بنى مقاتل)]]
* [[المحله (عزله قاره)]]
* [[المحوق]]
* [[المحوى (الشعيب)]]
* [[المحوى (القبقبه)]]
* [[المحياء]]
* [[المخازعه]]
* [[المخرف الاسفل]]
* [[المخرف الاعلى]]
* [[المخروق]]
* [[المخزن القاعى]]
* [[المخلاف (عزله الطرف)]]
* [[المخنق (عزله ال حسن)]]
* [[المخنق (عزله ال عبيد)]]
* [[المخنق (مديريه الحد)]]
* [[المداره (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[المداره (عزله بيت الجريدى)]]
* [[المداره (مديريه موديه)]]
* [[المداره (مرس (اليمن))]]
* [[المدانى]]
* [[المداور (محافظه صنعاء)]]
* [[المدث]]
* [[المدر (عزله قاره)]]
* [[المدرج (عزله حبيل جبر)]]
* [[المدرج (عزله لبعوس)]]
* [[المدرسه (الزاهر)]]
* [[المدننه]]
* [[المدهف (سوق النجد)]]
* [[المدوده]]
* [[المدورمه]]
* [[المدوره (الجبل)]]
* [[المدوره (الظفير)]]
* [[المدوره (جدابه)]]
* [[المدوره (عزله العصافره)]]
* [[المدوره (عزله القاره)]]
* [[المدوره (عزله حبيل جبر)]]
* [[المدوره (عزله طور الباحه)]]
* [[المديد (محافظه صنعاء)]]
* [[المديد (مديريه جيشان)]]
* [[المدير (عزله المخلاف)]]
* [[المدير (عزله بنى اسعد)]]
* [[المدير (عزله قطبه)]]
* [[المدينه (البرح)]]
* [[المدينه (القبقبه)]]
* [[المدينه (عزله طور الباحه)]]
* [[المذاب (عزله بنى اسحاق)]]
* [[المذاب (عزله قيهمه)]]
* [[المذابه]]
* [[المذارى]]
* [[المذره (عزله لهاب)]]
* [[المراحض]]
* [[المراصب (محافظه صنعاء)]]
* [[المراغه (الحوائل)]]
* [[المراميد (عزله سواخ)]]
* [[المراوله]]
* [[المراوى (الجشيميه)]]
* [[المراوى (العتبه)]]
* [[المرباح (عزله الوسط)]]
* [[المرباح (عزله يهر)]]
* [[المربض (عزله البحريين)]]
* [[المربض (عزله القاره)]]
* [[المربض (عزله بنى الحرازى)]]
* [[المربض (مديريه وشحه)]]
* [[المربك (عزله جبل اللوز)]]
* [[المرجله (عزله الشعاب)]]
* [[المرجله (عزله بنى جديله)]]
* [[المرجله (عزله قيهمه)]]
* [[المرجله (مديريه سرار)]]
* [[المرخام (عزله المفلحى)]]
* [[المرخام (عزله حجر)]]
* [[المردع (عزله المعشار)]]
* [[المردم (عزله الناصفه)]]
* [[المرزمه]]
* [[المرقب (الفاش (اليمن))]]
* [[المرقب (ذمار (محافظه))]]
* [[المرقب (عزله الرحبه)]]
* [[المرقب (عزله الصفى)]]
* [[المرقب (عزله بقره الجربيه)]]
* [[المرقب (عزله بنى عمر)]]
* [[المرقب (عزله جانب الشام)]]
* [[المرقب (عزله حبيل جبر)]]
* [[المرقب (عزله طور الباحه)]]
* [[المرقب (عزله مسروح)]]
* [[المرقب (مديريه وشحه)]]
* [[المرون (عزله يهر)]]
* [[المروى (العرينه)]]
* [[المروى (عزله الدانعى)]]
* [[المروى (عزله عبس)]]
* [[المروى (عزله يهر)]]
* [[المزانعه]]
* [[المزحانه]]
* [[المزرعه (عزله بنى مسلم)]]
* [[المساجد (عزله الدانعى)]]
* [[المسجد (المجدوره)]]
* [[المسحال (محافظه ابين)]]
* [[المسربه]]
* [[المسعوديه (عزله بنى عضابى)]]
* [[المسقف (عزله ارياب)]]
* [[المسقف (عزله بنى دهمان)]]
* [[المسلام (عزله المخلاف)]]
* [[المسلام (عزله بدح)]]
* [[المسلقه (عزله بنى على)]]
* [[المسن (عزله يهر)]]
* [[المسند (عزله لبعوس)]]
* [[المسوح (عزله المفلحى)]]
* [[المسوح (مديريه سرار)]]
* [[المسود]]
* [[المسود (عزله لهاب)]]
* [[المسياب (عزله بنى ضبيان)]]
* [[المسياب (مديرية المحفد)]]
* [[المسيجد (عزله الاكاحله)]]
* [[المسيجد (مديريه وشحه)]]
* [[المسيل (عزله المفلحى)]]
* [[المسيل (عزله بنى زيد)]]
* [[المسيل (عزله لهاب)]]
* [[المسيل (عزله نجا)]]
* [[المسيله (الباركه)]]
* [[المسيله (الجبال)]]
* [[المسيله (عزله المخلاف)]]
* [[المسيله (محافظه حضرموت)]]
* [[المسيله (مديريه تريم)]]
* [[المسيله (مديريه شبام)]]
* [[المسيمير (عزله جعار)]]
* [[المسيمير (محافظه ابين)]]
* [[المسينخ]]
* [[المشاف (عزله الجربى)]]
* [[المشاف (مديريه اسلم)]]
* [[المشاف (مديريه وشحه)]]
* [[المشانيه (عزله حضر)]]
* [[المشباب (عزله بنى القلام)]]
* [[المشبه (عزله الطرف)]]
* [[المشتبح (عزله زاره)]]
* [[المشراح (الدجادج)]]
* [[المشراح (رباط الحواره)]]
* [[المشراح (عزله الوادى)]]
* [[المشراح (عزله بنى الضاحتين)]]
* [[المشراح (عزله بنى عواض)]]
* [[المشراح (عزله لبعوس)]]
* [[المشراف (محافظه صنعاء)]]
* [[المشرافه (الحضيره (اليمن))]]
* [[المشرافه (السهله)]]
* [[المشرافه (الشرف)]]
* [[المشرافه (حفزان)]]
* [[المشرافه (عزله جبل خضراء)]]
* [[المشرعى]]
* [[المشرف (ذى حافظ وجشمان)]]
* [[المشرف (عزله الجربى)]]
* [[المشرف (عزله بنى داوود)]]
* [[المشرف (عزله حبيل الريده)]]
* [[المشرف (مديريه وشحه)]]
* [[المشعب (عرعره)]]
* [[المشقعه]]
* [[المشنه (عزله المجارب السفلى)]]
* [[المشنه (قريه)]]
* [[المشهد (الجبل)]]
* [[المشهد (ذى الدرب)]]
* [[المشواف (عزله صبران)]]
* [[المصابيح (عزله بنى الحارث)]]
* [[المصابيح (مرسع)]]
* [[المصانع (عزله شعب يافع)]]
* [[المصانع (مديريه عمد)]]
* [[المصبار (عزله الوسط)]]
* [[المصبار (عزله بنى حمادى)]]
* [[المصرع (الحدود)]]
* [[المصلى (عزله افصر)]]
* [[المصلى (عزله الدانعى)]]
* [[المصلى (عزله بنى حربى)]]
* [[المصلى (عزله حبيل جبر)]]
* [[المصلى (عزله علكمه)]]
* [[المصلى (كهال)]]
* [[المصلى (مديريه وشحه)]]
* [[المصنعه (الحواير)]]
* [[المصنعه (سطيح)]]
* [[المصنعه (عزله ازال)]]
* [[المصنعه (عزله الجبر)]]
* [[المصنعه (عزله الجول)]]
* [[المصنعه (عزله القاره)]]
* [[المصنعه (عزله القطن)]]
* [[المصنعه (عزله المخلاف)]]
* [[المصنعه (عزله الملاح)]]
* [[المصنعه (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[المصنعه (عزله بنى جبر)]]
* [[المصنعه (عزله ديان)]]
* [[المصنعه (عزله زاره)]]
* [[المصنعه (عزله قيفه ال محن لظهره)]]
* [[المصنعه (عزله لبعوس)]]
* [[المصنعه (عزله همدان)]]
* [[المصنعه (مديريه شبام)]]
* [[المصينعه (الجبل)]]
* [[المصينعه (عزله العزكى)]]
* [[المصينعه (عزله القاره)]]
* [[المصينعه (عزله ثواب الاسفل)]]
* [[المصينعه (عزله جبل عقد)]]
* [[المصينعه (عزله عميد الداخل)]]
* [[المصينعه (عزله قروى)]]
* [[المصينعه (عزله لبعوس)]]
* [[المصينعه (مديرية المحفد)]]
* [[المصينعه (مديريه جحانه)]]
* [[المصينعه (مديريه ساه)]]
* [[المصينعه (مديريه سباح)]]
* [[المصينعه (مديريه عمد)]]
* [[المصينعه (مديريه وشحه)]]
* [[المصينه (محافظه صنعاء)]]
* [[المضبار (عزله الثلث)]]
* [[المضبار (عزله بنى حسن)]]
* [[المضرب (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[المطيول]]
* [[المعاجله]]
* [[المعاريض (عزله الحبيلين)]]
* [[المعاريض (عزله العميسى)]]
* [[المعاريض (عزله شرس الاسفل)]]
* [[المعازيب (عزله لهاب)]]
* [[المعاصله]]
* [[المعامره (عزله بنى شاكر)]]
* [[المعامير]]
* [[المعاين (الجعشيشه)]]
* [[المعاين (بضعه)]]
* [[المعاين (عزله الجبر الاعلى)]]
* [[المعاين (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[المعاين (عزله قدم)]]
* [[المعاينه (المنزل)]]
* [[المعاينه (عزله الوسط)]]
* [[المعبد]]
* [[المعبر (الجبال)]]
* [[المعبر (العشه)]]
* [[المعبر (عزله الجول)]]
* [[المعبر (عزله جبل عصام)]]
* [[المعبر (عزله عردن)]]
* [[المعترض (عرعره)]]
* [[المعترض (محافظه الحديده)]]
* [[المعترض (مديريه سباح)]]
* [[المعر]]
* [[المعرض (عزله الشجاف)]]
* [[المعرض (عزله بنى المصعب)]]
* [[المعروفيه (محافظه الحديده)]]
* [[المعزاب (عزله الجبر الاسفل)]]
* [[المعزاب (عزله الظاهر)]]
* [[المعزاب (عزله المخلاف)]]
* [[المعزاب (عزله بنى السياج)]]
* [[المعزاب (عزله عميد الداخل)]]
* [[المعزب (الشعز)]]
* [[المعزب (عزله الجرواح)]]
* [[المعزب (عزله الروضه)]]
* [[المعزبه (البرحى)]]
* [[المعزبه (عزله البكره)]]
* [[المعزبه (عزله التويتى)]]
* [[المعزبه (عزله الحوج العدنى)]]
* [[المعزبه (عزله القاره)]]
* [[المعزبه (عزله المفلحى)]]
* [[المعزبه (عزله بنى جربن)]]
* [[المعزبه (عزله بيت قدم)]]
* [[المعزبه (عزله عميد الداخل)]]
* [[المعزبه (عزله لبعوس)]]
* [[المعزبه (عزله يهر)]]
* [[المعزبه (مديريه سباح)]]
* [[المعزبه (مديريه سرار)]]
* [[المعزبه (معينه)]]
* [[المعزوب (البرحى)]]
* [[المعزوب (بيت الحيدرى)]]
* [[المعزوب (عزله المفلحى)]]
* [[المعزوب (عزله وادى الرياشيه)]]
* [[المعزوب (عزله يهر)]]
* [[المعزوب (مديريه الحد)]]
* [[المعسوق (عزله السود)]]
* [[المعسوق (عزله يهر)]]
* [[المعشار (عزله طور الباحه)]]
* [[المعشور]]
* [[المعصره (القبقبه)]]
* [[المعصره (عزله ارياب)]]
* [[المعصره (عزله الجبر)]]
* [[المعصره (عزله بنى الوليد)]]
* [[المعصره (عزله بنى جل)]]
* [[المعطن (عزله مبين)]]
* [[المعقاب (عزله القاره)]]
* [[المعقاب (عزله بنى حسن)]]
* [[المعقم (عزله الحبيلين)]]
* [[المعلق (عزله بنى ضبيان)]]
* [[المعمار (خلقه, اليمن)]]
* [[المعمر (عزله البشارى)]]
* [[المعمر (عزله الجبر الاسفل)]]
* [[المعمر (عزله الحماريين)]]
* [[المعمر (عزله بنى الحذيفى)]]
* [[المعمر (عزله بنى الخياط)]]
* [[المعمر (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[المعمر (عزله وادعه)]]
* [[المعمر (محافظه صنعاء)]]
* [[المعمله (بنى شداد)]]
* [[المعيان (عزله القاره)]]
* [[المعيان (عزله بنى خطاب)]]
* [[المعيان (عزله لبعوس)]]
* [[المعيان (عزله يهر)]]
* [[المعيمه]]
* [[المعين (المذابب)]]
* [[المعين (عزله الاهجر)]]
* [[المعين (عزله المكابره)]]
* [[المعين (عزله بنى بره)]]
* [[المعين (عزله شعب يافع)]]
* [[المعينه (عزله الجعافره الشرقى)]]
* [[المعينه (عزله المضاربه)]]
* [[المعينه (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[المعينه (عزله بنى سليمان)]]
* [[المعينه (عزله بنى عكاب)]]
* [[المعينه (عزله بنى مرجم)]]
* [[المعينه (عزله شرس الاعلى)]]
* [[المعينيه]]
* [[المغابشه (عزله سواخ)]]
* [[المغارب (الخصيفا)]]
* [[المغارب (القحاطن)]]
* [[المغارب (عزله القوازعه)]]
* [[المغارب (عزله المجارب)]]
* [[المغارب (عزله بنى عراف)]]
* [[المغارب (عزله بيت قدم)]]
* [[المغارب (عزله حجر)]]
* [[المغربه (الحبيل)]]
* [[المغربه (عزله الاجمور)]]
* [[المغربه (عزله الاحجول)]]
* [[المغربه (عزله الثلث)]]
* [[المغربه (عزله العرش)]]
* [[المغربه (عزله القيله)]]
* [[المغربه (عزله المدنى)]]
* [[المغربه (عزله الملاحنه)]]
* [[المغربه (عزله بنى الشويشى)]]
* [[المغربه (عزله بنى حسن)]]
* [[المغربه (عزله بنى مليك)]]
* [[المغربه (عزله صبران)]]
* [[المغربه (عزله عفار)]]
* [[المغربه (عزله مديخه)]]
* [[المغلاف]]
* [[المفصل]]
* [[المقابل (عزله بنى منصور)]]
* [[المقابل (عزله جياح)]]
* [[المقادح (محافظه ابين)]]
* [[المقاش (محافظه صنعاء)]]
* [[المقبره (الجامع)]]
* [[المقبل (عزله الربادى)]]
* [[المقبل (عزله عنبر)]]
* [[المقبل (عزله مناخه)]]
* [[المقبن (عزله طور الباحه)]]
* [[المقد (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[المقداح]]
* [[المقر (عزله وادى العين)]]
* [[المقرانه (عزله بنى خطاب)]]
* [[المقربه (عزله المجارب)]]
* [[المقربه (عزله طور الباحه)]]
* [[المقروض (الجول)]]
* [[المقروض (الحضيره (اليمن))]]
* [[المقروض (عزله حليان)]]
* [[المقروض (عزله يريس)]]
* [[المقشاب (عزله المخلاف)]]
* [[المقصره (عزله الحبيلين)]]
* [[المقصره (عزله العمود ال طالب)]]
* [[المقصره (عزله حبيل الريده)]]
* [[المقصره (عزله سهام)]]
* [[المقصره (عزله يهر)]]
* [[المقضض (ذى عويد)]]
* [[المقطار (الخربات)]]
* [[المقطار (عزله الحبيلين)]]
* [[المقطار (عزله المجارب العليا)]]
* [[المقطار (عزله كرش)]]
* [[المقطره]]
* [[المقطوع]]
* [[المقلد (عزله وادى ضباء)]]
* [[المقلوبه]]
* [[المقهايه (الجله)]]
* [[المقهل]]
* [[المقيبره (الذنبه)]]
* [[المقيبره (عزله الملاح)]]
* [[المقيبره (عزله جعار)]]
* [[المكاريب]]
* [[المكاوه]]
* [[المكراب (المشماس)]]
* [[المكراب (مديريه الضليعه)]]
* [[المكله (عزله طور الباحه)]]
* [[المكله (عزله لبعوس)]]
* [[المكله (عزله وعله آل رقاب)]]
* [[المكير الاسفل]]
* [[المكير الاعلى]]
* [[الملاحه (عزله ال منصور الملاجم)]]
* [[الملاوى]]
* [[الملحه (عزله الجعافره الشرقى)]]
* [[الملحه (عزله الحبيلين)]]
* [[الملحه (عزله العميسى)]]
* [[الملحه (عزله المضاربه)]]
* [[الملقح]]
* [[المليح (المرقب)]]
* [[المليح (عزله الحبيلين)]]
* [[المليح (عزله جعار)]]
* [[المليح (عزله طور الباحه)]]
* [[المليح (عزله كرش)]]
* [[الممرح]]
* [[المناخ (الروينه)]]
* [[المناخ (الهبن)]]
* [[المناذر (عزله الوسط)]]
* [[المنار (محافظه صنعاء)]]
* [[المناره (ظهره الكوفى)]]
* [[المناره (عزله المعشار)]]
* [[المناره (عزله بنى المصعب)]]
* [[البيوت (عزله المكلا)]]
* [[البيوت (عزله جرانه)]]
* [[البيوت (مديريه الضليعه)]]
* [[المناصره (عزله الحوطه)]]
* [[المناصره (عزله جعار)]]
* [[المنترى]]
* [[المنجاره (ضوس)]]
* [[المنجاره (عزله الشعاثمه)]]
* [[المنجاره (عزله فاس)]]
* [[المنجده (الجربتين)]]
* [[المنزل (الجبانه)]]
* [[المنزل (العقرى)]]
* [[المنزل (براحه العليا)]]
* [[المنزل (عزله الجليله)]]
* [[المنزل (عزله بنى سرحه)]]
* [[المنزل (عزله بنى مسلم)]]
* [[المنزل (عزله حمير)]]
* [[المنزل (عزله ليه الحود ومعاين)]]
* [[المنزل (عزله عجيب)]]
* [[المنزل (عزله مقنع الاعلى)]]
* [[المنصبه (عزله بنى عراف)]]
* [[المنصفه (عزله سهمان جحانه)]]
* [[المنصوره (السوائل)]]
* [[المنصوره (المنصوره)]]
* [[المنصوره (عزله ال راشد منيف)]]
* [[المنصوره (عزله الجول)]]
* [[المنصوره (عزله الحوطه)]]
* [[المنصوره (عزله المضاربه)]]
* [[المنصوره (عزله جانب الشام)]]
* [[المنصوره (عزله صيف)]]
* [[المنصوره (عزله قيفه آل محن يزيد)]]
* [[المنصوره (قبلى)]]
* [[المنصوره (محافظه الحديده)]]
* [[المنصوره (مديريه منعر)]]
* [[المنطر]]
* [[المنظر (عزله ارياب)]]
* [[المنظر (عزله الروضه)]]
* [[المنقب (محافظه صنعاء)]]
* [[المنقل (الجول)]]
* [[المنقل (عزله ارياب)]]
* [[المنقل (عزله القاره)]]
* [[المنقل (عزله المفلحى)]]
* [[المنكب (مديريه اسلم)]]
* [[المنوره]]
* [[المنيره (محافظه الحديده)]]
* [[المهادمه]]
* [[المهامل]]
* [[المهد (مديريه بيت الفقيه)]]
* [[المهلل]]
* [[المهندسين]]
* [[المواسطه]]
* [[المواهب]]
* [[الموبره (عزله جرب مستباء)]]
* [[الموجم]]
* [[الموسطه (عزله الجبوب)]]
* [[الموسطه (مديريه صبر الموادم)]]
* [[الموسف]]
* [[الموصف (عزله طور الباحه)]]
* [[الموقر (عزله شرس الاسفل)]]
* [[الميثال (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[الميدان (الجامع)]]
* [[الميدان (المناره)]]
* [[الميدان (حسيد)]]
* [[الميدان (عزله ال هياش)]]
* [[الميدان (عزله العارضه)]]
* [[الميدان (مديريه الوضيع)]]
* [[الميدان (مديريه ماويه)]]
* [[الميهال (مديريه ارحب)]]
* [[النادره (المحرث)]]
* [[النادره (المرقب)]]
* [[الناصبه]]
* [[الناصره (عزله السحول)]]
* [[الناصره (عزله المزاوطه)]]
* [[الناصره (عزله بنى مهلهل)]]
* [[الناصره (عزله شرقى الخميسين)]]
* [[الناصرى (عزله بنى الشومى)]]
* [[الناع]]
* [[النجاد (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[النجاد (عزله بنى ضبيان)]]
* [[النجادى (عزله حقين)]]
* [[النجد (الريس)]]
* [[النجد (السبره)]]
* [[النجد (الشر يحيين)]]
* [[النجد (المورح)]]
* [[النجد (الواطيه)]]
* [[النجد (عزله آل جنيم)]]
* [[النجد (عزله الثوابى)]]
* [[النجد (عزله الجزى)]]
* [[النجد (عزله الحبيلين)]]
* [[النجد (عزله الشرف)]]
* [[النجد (عزله الوحاوح)]]
* [[النجد (عزله بنى بجير)]]
* [[النجد (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[النجد (عزله بنى عكاب)]]
* [[النجد (عزله ذمسنومه)]]
* [[النجد (عزله ردمان ال عوض)]]
* [[النجد (عزله طور الباحه)]]
* [[النجد (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[النجد (عزله قلعه حميد)]]
* [[النجد (عزله لبعوس)]]
* [[النجد (عزله يهر)]]
* [[النجد الاحمر (صرحه)]]
* [[النجدين (عزله مسور)]]
* [[النجود (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[النجود (عزله عتمه)]]
* [[النجيد (عزله القاره)]]
* [[النجيد (عزله قداس)]]
* [[النجيدى]]
* [[النجيل]]
* [[النحر (عزله يهر)]]
* [[النخلات]]
* [[النخله (شنين النوبه)]]
* [[النخله (عزله بنى هات)]]
* [[النخيله (عزله عيال جفير)]]
* [[النزهه (عزله الدعيس)]]
* [[النزوح]]
* [[النسل (عزله يادع)]]
* [[النصب (مديريه وشحه)]]
* [[النقع (الحمرا)]]
* [[النقع (عزله بنى على)]]
* [[النقعه (عزله القطن)]]
* [[النقعه (عزله حوره)]]
* [[النقعه (عزله صيف)]]
* [[النقوب (عزله المضاربه)]]
* [[النقيل (الدثيه)]]
* [[النقيل (الضيعه)]]
* [[النقيل (المحرث)]]
* [[النقيل (الهبن)]]
* [[النقيل (عزله حبيل جبر)]]
* [[النقيل (عزله حصبان)]]
* [[النقيل (عزله ضلاع الاعلى)]]
* [[النقيل (عنقب)]]
* [[النقيل (مديريه اسلم)]]
* [[النوابه]]
* [[النوبه (البخارى)]]
* [[النوبه (الجارب)]]
* [[النوبه (الظهر)]]
* [[النوبه (العر)]]
* [[النوبه (بنى شعيب)]]
* [[النوبه (بيت العشاوى)]]
* [[النوبه (بيت معزب)]]
* [[النوبه (عزله آل جنيم)]]
* [[النوبه (عزله الحبيلين)]]
* [[النوبه (عزله القاره)]]
* [[النوبه (عزله المفتاح الاعلى)]]
* [[النوبه (عزله الملاح)]]
* [[النوبه (عزله جبل الرياشيه)]]
* [[النوبه (عزله حبيل الريده)]]
* [[النوبه (عزله حبيل جبر)]]
* [[النوبه (عزله ريمان)]]
* [[النوبه (عزله زاره)]]
* [[النوبه (عزله طور الباحه)]]
* [[النوبه (عزله لبعوس)]]
* [[النوبه (عزله يهر)]]
* [[النوبه (عشه)]]
* [[النويدره (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[النويدره (مديريه ساه)]]
* [[النيسه (عزله لبعوس)]]
* [[الهجر (عزله آل جنيم)]]
* [[الهجر (عزله ال بقش)]]
* [[الهجر (عزله البرويه)]]
* [[الهجر (عزله الجدير)]]
* [[الهجر (عزله الحبيلين)]]
* [[الهجر (عزله المفلحى)]]
* [[الهجر (عزله شعيان)]]
* [[الهجر (عزله عبس)]]
* [[الهجر (عزله لبعوس)]]
* [[الهجر (عزله مسور ال دباش)]]
* [[الهجره (تجمع سكان فى عزله متوح)]]
* [[الهجره (خلقه (اليمن))]]
* [[الهجره (شعب المريسى)]]
* [[الهجره (عزله الثلث)]]
* [[الهجره (عزله الجميمه)]]
* [[الهجره (عزله الضلاع الاسفل)]]
* [[الهجره (عزله القبله)]]
* [[الهجره (عزله المضاربه)]]
* [[الهجره (عزله الواسطه)]]
* [[الهجره (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الهجره (عزله بنى البدى)]]
* [[الهجره (عزله بنى الذواد)]]
* [[الهجره (عزله بنى جبر)]]
* [[الهجره (عزله بنى مجيع)]]
* [[الهجره (عزله عمقه)]]
* [[الهجره (عزله عنبر)]]
* [[الهجره (عزله وادى عصام)]]
* [[الهجره (محافظه صنعاء)]]
* [[الهجره (مديريه وشحه)]]
* [[الهجرين (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الهجرين (محافظه حضرموت)]]
* [[الهجمه (عزله السود)]]
* [[الهجيره (عزله الاعروش)]]
* [[الهجيره (عزله الحبيلين)]]
* [[الهجيره (عزله حبيل جبر)]]
* [[الهده (محافظه حضرموت)]]
* [[الهشم (عزله وادى العين)]]
* [[الهضبه (مديريه الحد)]]
* [[الهنديه (عزله الاعروش)]]
* [[الهيجه (المنبل)]]
* [[الهيجه (عزله البتاريه)]]
* [[الهيجه (عزله العبيسه والعبادله)]]
* [[الهيجه (عزله المخلاف)]]
* [[الهيجه (عزله بيت ابن مهدى)]]
* [[الهيجه (عزله جعار)]]
* [[الهيجه (عزله كرش)]]
* [[الهيجه (عزله مديخه)]]
* [[الهيجه (عزله يامن)]]
* [[الهيجه (مديريه وشحه)]]
* [[الوادى (الجعشيشه)]]
* [[الوادى (المحداده)]]
* [[الوادى (ايهار)]]
* [[الوادى (بيت الحيدرى)]]
* [[الوادى (عزله الحوطه)]]
* [[الوادى (عزله الربع الجربى)]]
* [[الوادى (عزله الشويع)]]
* [[الوادى (عزله الصفه)]]
* [[الوادى (عزله تباشعه)]]
* [[الوادى (عزله جعار)]]
* [[الوادى (قرعد)]]
* [[الوادى (مديريه اسلم)]]
* [[الواسط (عزله الشحر)]]
* [[الواسط (عزله بنى النمرى)]]
* [[الواسط (مديريه وشحه)]]
* [[الواسطه (عزله العسوس)]]
* [[الواسطه (عزله رعين)]]
* [[الواسطه (مديريه تريم)]]
* [[الواسطه (مديريه حرض)]]
* [[الواسطه (مديريه منعر)]]
* [[الواسطه (مديريه وشحه)]]
* [[الوجبه (عزله شمرين)]]
* [[الوجره]]
* [[الوحده (مديريه موديه)]]
* [[الوسبه]]
* [[الوسط (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[الوشاح (محافظه صنعاء)]]
* [[الوطئه (الشرف)]]
* [[الوطئه (عزله المفلحى)]]
* [[الوطئه (مرعه)]]
* [[الوطاه (حبان)]]
* [[الوطاه (مدر (اليمن))]]
* [[الوطيه (دقار (اليمن))]]
* [[الوطيه (عزله العاره)]]
* [[الوعره (المقلد)]]
* [[الوعره (عرعره)]]
* [[الوعره (عزله الحوطه)]]
* [[الوعره (عزله جعار)]]
* [[الوعره (عزله خباز)]]
* [[الوقعه (عزله جعار)]]
* [[الوقف (عزله المجارب السفلى)]]
* [[الوقف (محافظه صنعاء)]]
* [[الولى (الشرف)]]
* [[الولى (سنب)]]
* [[الولى (شارجيه)]]
* [[اليعابر]]
* [[اليعر]]
* [[ام الحصم (مديريه حرض)]]
* [[امساحله (عزله زاره)]]
* [[امكريف (مديريه موديه)]]
* [[اميمه]]
* [[انب (محافظه صنعاء)]]
* [[اهتن]]
* [[اهل زوقرى]]
* [[اهل فشاشه]]
* [[اهل فليس]]
* [[اورمه]]
* [[اوسل]]
* [[ايطبه]]
* [[با حفار]]
* [[با زليفه]]
* [[باب الشويج]]
* [[باب اليبس]]
* [[باب دايان]]
* [[بادية الحنا]]
* [[بادية العاشق]]
* [[بارق (عزله البشارى)]]
* [[باسق]]
* [[باعضن]]
* [[باقرن]]
* [[بالحاف]]
* [[بدو رحل (عزله حصير الجار)]]
* [[براقش (تجمع سكان فى مديريه مجزر)]]
* [[بران (عزله فاس)]]
* [[بران (عزله وادى العين)]]
* [[برتان]]
* [[بردان (عزله القاره)]]
* [[بركان (عزله القاره)]]
* [[بركة الغيل]]
* [[بركن (محافظه ابين)]]
* [[بركه (عزله بنى عروه)]]
* [[بروج (محافظه حضرموت)]]
* [[بريل (محافظه صنعاء)]]
* [[بريهه (عزله العجز)]]
* [[بشار (عزله قروى)]]
* [[بضه (محافظه حضرموت)]]
* [[بطينه (عزله مدول)]]
* [[بكار (محافظه صنعاء)]]
* [[بلاده (عزله سحاح)]]
* [[بلاساء]]
* [[بلسنه]]
* [[بنى احمد (عزله بنى حسن)]]
* [[بنى الجبيلى]]
* [[بنى الزبير]]
* [[بنى الشتاء]]
* [[بنى الشريحى]]
* [[بنى العريف]]
* [[بنى القحم]]
* [[بنى الهيثم]]
* [[بنى بازل]]
* [[بنى بشر]]
* [[بنى جوبه]]
* [[بنى جوهر (الجبال)]]
* [[بنى حسين (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[بنى حسين (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[بنى حطاب]]
* [[بنى حطام]]
* [[بنى حومى]]
* [[بنى داوود]]
* [[بنى دهمان]]
* [[بنى دهمان (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى راشد (عزله الاعروش)]]
* [[بنى زريق]]
* [[بنى سريع]]
* [[بنى سعد (عزله بنى سحام)]]
* [[بنى سليمان (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى سويد (عزله بنى خطاب)]]
* [[بنى شباطى]]
* [[بنى شجين]]
* [[بنى شديق]]
* [[بنى شرع]]
* [[بنى شريف]]
* [[بنى صبر (عزله جبل النبى شعيب)]]
* [[بنى صبر (عزله عيال جفير)]]
* [[بنى صبيح]]
* [[بنى صليح]]
* [[بنى صيفى]]
* [[بنى طرموش]]
* [[بنى طوق]]
* [[بنى عاطف (عزله حضر)]]
* [[بنى عامر (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى عباد]]
* [[بنى عباد (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى عزيز (بنى شداد)]]
* [[بنى عطيه (عزله بنى اسماعيل)]]
* [[بنى على (عزله مدول)]]
* [[بنى عمر (عزله بنى سحام)]]
* [[بنى عمرو]]
* [[بنى عيفرى]]
* [[بنى غبيس]]
* [[بنى فرحان (بنى شداد)]]
* [[بنى فلاح]]
* [[بنى قبيح الصره]]
* [[بنى قطران (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى قليد]]
* [[بنى قيران]]
* [[بنى لحيه]]
* [[بنى مالك (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى مجمل]]
* [[بنى محمود]]
* [[بنى مديهن]]
* [[بنى مرح (عزله السدس وبنى عطاء)]]
* [[بنى مرح (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى مره]]
* [[بنى مره (محافظه صنعاء)]]
* [[بنى ميمون]]
* [[بنى هبه]]
* [[بنى وريق]]
* [[بهكه (محافظه صنعاء)]]
* [[بهلول]]
* [[بهمان (محافظه صنعاء)]]
* [[بور (محافظه حضرموت)]]
* [[بوقه (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[بويش]]
* [[بيت ابو جيداء (عزله سهمان جحانه)]]
* [[بيت ابو سبعه (عزله سهمان جحانه)]]
* [[بيت ابو شريه]]
* [[بيت الاشول (الصيره)]]
* [[بيت الامير (عزله هوزان)]]
* [[بيت البحار]]
* [[بيت البروى]]
* [[بيت الجبرى (عزله بنى الذواد)]]
* [[بيت الجبل (عزله جانب الشام)]]
* [[بيت الجرادى (الشرقه)]]
* [[بيت الجرادى (عزله الثوابى)]]
* [[بيت الجرادى (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[بيت الجرادى (عزله عيال مالك)]]
* [[بيت الجلال (عزله بنى اسعد)]]
* [[بيت الجله]]
* [[بيت الحارثى]]
* [[بيت الحاورى]]
* [[بيت الحداد (عزله الاحبوب)]]
* [[بيت الحداد (عزله بنى الجلبى)]]
* [[بيت الحداد (عزله بنى خطاب)]]
* [[بيت الحداد (عزله مسروح)]]
* [[بيت الحضرمى (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت الحقر]]
* [[بيت الحمدانى]]
* [[بيت الحمودى]]
* [[بيت الحنش (عزله جبل نمر)]]
* [[بيت الحنش (عزله دلال)]]
* [[بيت الحود]]
* [[بيت الحويت]]
* [[بيت الحيسه (عزله قروى)]]
* [[بيت الخردل]]
* [[بيت الخولانى]]
* [[بيت الخياطى (عزله جبل نمر)]]
* [[بيت الدقرى]]
* [[بيت الدميحى]]
* [[بيت الدويخ]]
* [[بيت الديب]]
* [[بيت الذفيق]]
* [[بيت الذيب (عزله بنى الخياط)]]
* [[بيت الراعى (عزله مذيخره)]]
* [[بيت الربع (عزله بنى بجير)]]
* [[بيت الربعى]]
* [[بيت الرداعى]]
* [[بيت الردمى]]
* [[بيت الرميم (عزله بنى سليمان)]]
* [[بيت الرميم (عزله قروى)]]
* [[بيت الروحاء]]
* [[بيت الزبدانى]]
* [[بيت الزهرى]]
* [[بيت الزواحى]]
* [[بيت السريحى (عزله الحرث)]]
* [[بيت السلامى]]
* [[بيت السلامى (عزله جبل اللوز)]]
* [[بيت السويدى (عزله بنى سليمان)]]
* [[بيت السويدى (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت الشاطبى (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت الشامى (عزله ارياب)]]
* [[بيت الشامى (عزله بنى حربى)]]
* [[بيت الشاوش العليا]]
* [[بيت الشحطره (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[بيت الشعب (ذى حافظ وجشمان)]]
* [[بيت الشعب (عنقب)]]
* [[بيت الشعبى (عزله حزه سهمان)]]
* [[بيت الشنبلى]]
* [[بيت الشهيد]]
* [[بيت الصبرى]]
* [[بيت الصعدى]]
* [[بيت الصلاحى (عزله مسور)]]
* [[بيت الطيبى]]
* [[بيت العلوى]]
* [[بيت العلى]]
* [[بيت الغاوى]]
* [[بيت الغرب]]
* [[بيت الغمرى]]
* [[بيت الغويدى (عزله قاره)]]
* [[بيت الغيثى (عزله بنى القلام)]]
* [[بيت الفقيه (الجامع)]]
* [[بيت الفقيه (عزله القاره)]]
* [[بيت الفقيه (عزله حبيل الريده)]]
* [[بيت القاضى (عزله المخلاف)]]
* [[بيت القاموس]]
* [[بيت القانص]]
* [[بيت القبيسى]]
* [[بيت القرمانى (عزله الاهجر)]]
* [[بيت القطيبى (الكرب (اليمن))]]
* [[بيت القلعبى]]
* [[بيت القنيه]]
* [[بيت المدعى]]
* [[بيت المدعى (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت المسارى]]
* [[بيت المساوى (عزله بنى حسن وحسين)]]
* [[بيت المشرقى]]
* [[بيت المقلد]]
* [[بيت المهدى (عزله بنى جل)]]
* [[بيت النجار (عزله مناخه)]]
* [[بيت النخيف (عزله عبس)]]
* [[بيت النخيف (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت النعام]]
* [[بيت النواب]]
* [[بيت النينى]]
* [[بيت الهندوانا]]
* [[بيت الورد (عزله الضلاع الاسفل)]]
* [[بيت الورد (عزله العبس)]]
* [[بيت الورد (عزله بنى سليمان)]]
* [[بيت الورد (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[بيت الورد (مديريه ارحب)]]
* [[بيت الوعل]]
* [[بيت اليتيم (محافظه صنعاء)]]
* [[بيت ام جلى]]
* [[بيت انعم]]
* [[بيت بحاش]]
* [[بيت بهزر]]
* [[بيت جابر على]]
* [[بيت جراح]]
* [[بيت جريد]]
* [[بيت جميل (عزله اليمانيه السفلى)]]
* [[بيت جودم]]
* [[بيت حاضر]]
* [[بيت حجيره]]
* [[بيت حصبه]]
* [[بيت خلاقه]]
* [[بيت داعر]]
* [[بيت دخان]]
* [[بيت دهره]]
* [[بيت دومان (عزله هوزان)]]
* [[بيت راجح (عزله ضلاع الاعلى)]]
* [[بيت راجح (عزله قروى)]]
* [[بيت رسام]]
* [[بيت زيد (عزله بنى خطاب)]]
* [[بيت سعدان (عزله عبس)]]
* [[بيت شائع (عزله قطعه الصرابى)]]
* [[بيت شاكر (عزله سهمان جحانه)]]
* [[بيت شبان]]
* [[بيت شبيل]]
* [[بيت عاطف (عزله بنى على)]]
* [[بيت عباد (عزله حصبان)]]
* [[بيت عبدالحق]]
* [[بيت عبدالله (عزله ضلاع الاعلى)]]
* [[بيت عبيد (المنزل)]]
* [[بيت عبيد (عزله البرويه)]]
* [[بيت عبيد (عزله بنى سحام)]]
* [[بيت عذران]]
* [[بيت عزالدين (الحقلين)]]
* [[بيت عقب (عزله خمس وادى جناح)]]
* [[بيت علبه (عزله سهمان جحانه)]]
* [[بيت عومس]]
* [[بيت غادر]]
* [[بيت غوبر]]
* [[بيت فراص]]
* [[بيت فشد]]
* [[بيت قاسم (عزله جبل عيان)]]
* [[بيت قشن]]
* [[بيت كتمصر]]
* [[بيت مجلى (عزله بنى سليمان)]]
* [[بيت مجمل (عزله القاره)]]
* [[بيت محدد]]
* [[بيت محمود (عزله بيت قدم)]]
* [[بيت مدار]]
* [[بيت مذيور]]
* [[بيت مراد (عزله شمرين)]]
* [[بيت مرن]]
* [[بيت مقدام وبيت سند]]
* [[بيت مهدى (عزله عزان)]]
* [[بيت مونس]]
* [[بيت نائم]]
* [[بيت هديان (عزله ارياب)]]
* [[بيت وتر (عزله الحمس العدنى)]]
* [[بيت وهاب]]
* [[بيت يحوق]]
* [[بيحان (تجمع سكان فى مديريه بيحان)]]
* [[بيض (اليمن)]]
* [[بيضان (عزله الروضه)]]
* [[بيضان (عزله جعار)]]
* [[بيضان (عزله حبيل جبر)]]
* [[بين الحمام]]
* [[بين الرهاو]]
* [[تاربه]]
* [[تافله]]
* [[تالبه (عزله بنى مقاتل)]]
* [[تباله (محافظه حضرموت)]]
* [[تبر (محافظه صنعاء)]]
* [[تحت النقيل]]
* [[ترسم]]
* [[ترياده (عزله ثمن الرياشيه)]]
* [[ترياده (عزله دلال)]]
* [[ترياش]]
* [[تعز المنار]]
* [[تمنع]]
* [[تنعم (عزله جبل اللوز)]]
* [[توان (عزله بنى ضبيان)]]
* [[توبان]]
* [[توعر (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[تولبه (محافظه حضرموت)]]
* [[ثجر (عزله بنى بره)]]
* [[ثره (محافظه ابين)]]
* [[ثلا]]
* [[ثلساء]]
* [[ثوب (مديريه خمر)]]
* [[جائف حمدان]]
* [[جارم]]
* [[جاه البصيرى]]
* [[جبا الحود]]
* [[جباش]]
* [[جبر (الطينى)]]
* [[جبر (مديريه الحد)]]
* [[جبره (الحبيل)]]
* [[جبره (عزله شبام)]]
* [[جبل الداودى]]
* [[جبل الظلفع]]
* [[جبل العكبارى]]
* [[جبل العوى]]
* [[جبل المروره]]
* [[جبل بنى عراف]]
* [[جبل بير]]
* [[جبل شعيب]]
* [[جبل شقروف]]
* [[جبل صغير]]
* [[جبل عبدالرحمن]]
* [[جبل عراس (مديريه صعفان)]]
* [[جبلة الفرج]]
* [[جبلة الوزنه]]
* [[جبلة بدر]]
* [[جحاله]]
* [[جحانه]]
* [[جحانه (محافظه صنعاء)]]
* [[جحره]]
* [[جدر (الروضه)]]
* [[جدر الاسفل]]
* [[جدر الاعلى]]
* [[جدفعه]]
* [[جراده (مديريه سرار)]]
* [[جرانه (المحداده)]]
* [[جرانه (عزله جرانه)]]
* [[جرشب]]
* [[جرشه]]
* [[جرمه (عزله بنى مقاتل)]]
* [[جريف (محافظه حضرموت)]]
* [[جزيرة ابو شجره]]
* [[جزيرة ابو عرج]]
* [[جزيرة ابو مال]]
* [[جزيرة ابوجاد]]
* [[جزيرة الجوزى]]
* [[جزيرة الدكيله]]
* [[جزيرة الغربيه]]
* [[جزيرة ام السابعه]]
* [[جزيرة ام حماد (عزله الجزر)]]
* [[جزيرة ام عروين]]
* [[جزيرة بحيص]]
* [[جزيرة تواصيك]]
* [[جزيرة جبال قحومه]]
* [[جزيرة جروم عكرم]]
* [[جزيرة جريب نخل]]
* [[جزيرة جينك]]
* [[جزيرة دجيله]]
* [[جزيرة دى]]
* [[جزيرة راس جبل]]
* [[جزيرة زرت]]
* [[جزيرة شعاب ام عاتى]]
* [[جزيرة شعاب مساقى]]
* [[جزيرة شعب الطويل]]
* [[جزيرة شعبين]]
* [[جزيرة ظهرة ابو سمكه]]
* [[جزيرة ظهرة ابوجاد]]
* [[جزيرة ظهرة العاشق]]
* [[جزيرة ظهرة جروم بكلان]]
* [[جزيرة ظهرة ذو حراب]]
* [[جزيرة ظهرة عواف]]
* [[جزيرة قضبه]]
* [[جزيرة قويطعه]]
* [[جزيرة مسنب]]
* [[جزيرة منحس كبير]]
* [[جزيرة نخل]]
* [[جزيره ارضين]]
* [[جزيره البرى الصغير]]
* [[جزيره البرى الكبير]]
* [[جزيره البيضاء]]
* [[جزيره الرافع]]
* [[جزيره العاشق الصغير]]
* [[جزيره المفلوق]]
* [[جزيره بارور]]
* [[جزيره توكالا]]
* [[جزيره ثعاد]]
* [[جزيره جبل الدنك]]
* [[جزيره جريب]]
* [[جزيره ربا]]
* [[جزيره زمهر]]
* [[جزيره زيحه]]
* [[جزيره سانا]]
* [[جزيره سرندا]]
* [[جزيره سيا]]
* [[جزيره شد]]
* [[جزيره صيل روبا]]
* [[جزيره طواق]]
* [[جزيره غراب]]
* [[جزيره ماجور]]
* [[جزيره مرين]]
* [[جزيره منحس صغير]]
* [[جزيره نصيب]]
* [[جعلل (محافظه صنعاء)]]
* [[جلعه]]
* [[جهاف]]
* [[جهرين]]
* [[جو الذره]]
* [[جوب (محافظه صنعاء)]]
* [[جورب]]
* [[جوف ام مقببه]]
* [[جيل (عزله يادع)]]
* [[جيل باوزير]]
* [[حارة باجدار]]
* [[حاره (عزله وراف)]]
* [[حاشد (عزله الحوطه)]]
* [[حافة ادريس]]
* [[حافد (محافظه صنعاء)]]
* [[حبابض]]
* [[حباس]]
* [[حبان (عزله ال هادى بنى وهب)]]
* [[حبان (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[حبان (عزله مالك)]]
* [[حبان (مديريه الحد)]]
* [[حبان (مديريه موديه)]]
* [[حبر (الشحيم)]]
* [[حبش (عزله بنى عراف)]]
* [[حبيل الدار (عزله حبيل جبر)]]
* [[حجبه (عزله المخلاف)]]
* [[حجر سعيد]]
* [[حجمه]]
* [[حدون]]
* [[حذيف]]
* [[حرف الدبر]]
* [[حرم (تجمع سكان فى اليمن)]]
* [[حره (محافظه حضرموت)]]
* [[حرو (مديريه جيل بن يمين)]]
* [[حريه (عزله قيفه آل مهدى)]]
* [[حسين (محافظه حضرموت)]]
* [[حصمص]]
* [[حصن الشارب (عزله قروى)]]
* [[حصن الظبيتين (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[حصن العالم]]
* [[حصن باسعد]]
* [[حصن مراد]]
* [[حصن مسار]]
* [[حصن مشمل (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[حصون السلاسل]]
* [[حصون الصفيراء]]
* [[حضار (عزله جبل عميقه)]]
* [[حضاره (مديريه ماويه)]]
* [[حضيه]]
* [[حظران]]
* [[حقر (المسلقه)]]
* [[حكم]]
* [[حلمه (عزله القاره)]]
* [[حلمه (عزله جعار)]]
* [[حليه (العكر)]]
* [[حمده]]
* [[حمر (عزله بنى عروه)]]
* [[حمل (ذودان)]]
* [[حمل (عزله الربع الجربى)]]
* [[حمى (عزله القبله)]]
* [[حميد (عزله بنى ضبيان)]]
* [[حوث]]
* [[حوره (عزله حبيل الريده)]]
* [[حوره (منزل السوق)]]
* [[حويت]]
* [[حيدره (عزله بيت ابن مهدى)]]
* [[حيدره (عزله عبس)]]
* [[حيران (ذى صارف)]]
* [[حيظان]]
* [[خاطر]]
* [[خباره (محافظه حضرموت)]]
* [[خبان]]
* [[خبت الاسلوم]]
* [[خبه (عزله ربع العبس)]]
* [[خبه (عزله شرس الاعلى)]]
* [[خبيقان]]
* [[خدار (عزله ربع العبس)]]
* [[خدر]]
* [[خدق]]
* [[خديش (محافظه حضرموت)]]
* [[خراب السنف (محافظه صنعاء)]]
* [[خزامة السفلى]]
* [[خزامة العليا]]
* [[خلف (محافظه حضرموت)]]
* [[خلقه (عزله ربع همدان)]]
* [[خلقه (محافظه صنعاء)]]
* [[خليف الذهب]]
* [[خليف القبه]]
* [[خمر (محافظه صنعاء)]]
* [[خمرالسهمان (عزله سهمان جحانه)]]
* [[خمور (مديريه شبام)]]
* [[خمير (محافظه حضرموت)]]
* [[خميس مذيور]]
* [[خوبع]]
* [[خولان (عزله يهر)]]
* [[خيران (عزله آل جنيم)]]
* [[خيران (عزله الشرف)]]
* [[خيران (عزله القاره)]]
* [[خيران (عزله حبيل الريده)]]
* [[خيران (عزله شعيان)]]
* [[خيران (عزله يهر)]]
* [[خيقان]]
* [[دائر الاعمور]]
* [[دار الجبل (الدمن)]]
* [[دار الدراع (العارضه)]]
* [[دار الشرف (الدفدف (اليمن))]]
* [[دار الشرف (عزله المجارب العليا)]]
* [[دار الشريف (عزله مسور)]]
* [[دار اللكمه (عزله الحبيلين)]]
* [[دار اللكمه (عزله يهر)]]
* [[دار الماجل]]
* [[دار المورد]]
* [[دار النقيل (بيت الحيدرى)]]
* [[دار بنى احلس]]
* [[دار حزام]]
* [[دار داؤد]]
* [[دار شعل]]
* [[دار قيس]]
* [[دار مرحب]]
* [[درج الغيل]]
* [[درع (عزله بنى ضبيان)]]
* [[دعام]]
* [[دعوة العليا]]
* [[دغشة المسو]]
* [[دقار (عزله القاره)]]
* [[دقار (عزله المفلحى)]]
* [[دقرين (عزله الربع)]]
* [[دماج (محافظه صعده)]]
* [[دمون]]
* [[دهبان (عزله بنى اسحاق)]]
* [[دهو الدار]]
* [[ديار بنى ثابت]]
* [[ذباب]]
* [[ذراح (مديريه ماويه)]]
* [[ذهبان (عزله قلعه حميد)]]
* [[ذى العتم]]
* [[ذى ماجد]]
* [[ذى ياج]]
* [[ذى يدوم (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[راس النقيل (السريح)]]
* [[راس النقيل (بيت الوعيل)]]
* [[راس النقيل (جردد)]]
* [[راس النقيل (عزله بنى سيف السافل)]]
* [[راس الوادى (الظهره)]]
* [[راس الوادى (عزله المعطن)]]
* [[راطح]]
* [[ربض با سوده]]
* [[رجب (عزله بنى اسماعيل)]]
* [[رجلة العجله]]
* [[رحاب (عزله صيف)]]
* [[رحب]]
* [[رحب عشره]]
* [[رحبه]]
* [[رحبه (محافظه حضرموت)]]
* [[رحوب]]
* [[رخمة]]
* [[رخمه (عزله بنى القلام)]]
* [[ردعان]]
* [[رديع (عزله العبس)]]
* [[رذاء]]
* [[رسم (عزله الحبيلين)]]
* [[رشوم]]
* [[رشيد (محافظه حضرموت)]]
* [[رغيده]]
* [[رفسقه]]
* [[رقب (عزله الاعروش)]]
* [[ركين]]
* [[رهم]]
* [[رهم السفلى (محافظه صنعاء)]]
* [[رهم العليا (محافظه صنعاء)]]
* [[رهيش]]
* [[رهيقه]]
* [[روابه]]
* [[رواية السفلى]]
* [[رواية العليا]]
* [[ريام (عزله الحطب)]]
* [[ريده (عزله ريده ورياد)]]
* [[ريشان (عزله جنب)]]
* [[ريشان (عزله حبيل جبر)]]
* [[ريشان بنى مطر]]
* [[ريعان (عزله المحيام)]]
* [[ريعان (عزله ربع همدان)]]
* [[ريمه (عزله ريمه)]]
* [[زباره (عزله لهاب)]]
* [[زبيد (مديريه شبام)]]
* [[زجان (محافظه صنعاء)]]
* [[زعلان]]
* [[زكيكه]]
* [[زيفان]]
* [[ساره (عزله المشكى)]]
* [[ساهف]]
* [[سبيتين]]
* [[ستيره]]
* [[سدم (عزله حضر)]]
* [[سرار (محافظه حضرموت)]]
* [[سرب]]
* [[سطحان]]
* [[سعاده (مديريه وشحه)]]
* [[سعدان (عزله الجبر الاعلى)]]
* [[سعدان (عزله الربع الشرقى)]]
* [[سعدان (عزله بيت قدم)]]
* [[سعدان (عزله جياح)]]
* [[سعوان (عزله سعوان)]]
* [[سقف (عزله بنى سحام)]]
* [[سقله]]
* [[سلفه (عزله لبعوس)]]
* [[سماره (عزله لبعوس)]]
* [[سمن]]
* [[سمير (ريده)]]
* [[سنان (محافظه صنعاء)]]
* [[سنف (عزله مسار)]]
* [[سنف (محافظه صنعاء)]]
* [[سهله الابروح]]
* [[سوق الاحد (عزله بنى الوليد)]]
* [[سوق الاحد (مديريه المعافر)]]
* [[سوق التلات (عزله الجرواح)]]
* [[سوق الثلوث (الحجف)]]
* [[سوق الثلوث (عزله سير)]]
* [[سوق الثلوث (عزله وادى حجاج)]]
* [[سوق الحضارم]]
* [[سوق الخميس (عزله بنى عمر)]]
* [[سوق الربوع (الثمارى)]]
* [[سوق الربوع (عزله مطوله)]]
* [[سوق السبت (عزله بنى بجير)]]
* [[سوق السبت (عزله شرس الاعلى)]]
* [[سوق الصميل]]
* [[سوق العكن]]
* [[سوق بوعان]]
* [[سوق بيت نعم]]
* [[سول الزهر]]
* [[سيان (محافظه صنعاء)]]
* [[سيان (مديريه حرض)]]
* [[سيحان (محافظه ابين)]]
* [[سيلان (عزله بنى جبر)]]
* [[سيلان (عزله ردمان ال عوض)]]
* [[سينا (محافظه حضرموت)]]
* [[شابم]]
* [[شاجح (عزله دعوه)]]
* [[شاحك]]
* [[شباعه (عزله ال عبيد)]]
* [[شباعه (عزله الربع الشرقى)]]
* [[شبام]]
* [[شحير]]
* [[شراره]]
* [[شرج با سالم]]
* [[شرج با ضعن]]
* [[شرج شرين]]
* [[شرجان]]
* [[شرق (عزله شرق السيح)]]
* [[شرياف]]
* [[شريح (الواسطه)]]
* [[شريوف (عزله حوره)]]
* [[شعاب السقاه]]
* [[شعب (عزله مالك)]]
* [[شعب البير (عزله يهر)]]
* [[شعب الجله]]
* [[شعب الجمل (الحبيل)]]
* [[شعب الدار (المقروض)]]
* [[شعب الشطب]]
* [[شعب القريه (المكاربه)]]
* [[شعب النجار (عزله شباع)]]
* [[شعب سالم (مديريه سرار)]]
* [[شعبان (الخربه)]]
* [[شعبان (عزله بنيسوار)]]
* [[شعبان (وعلان)]]
* [[شعبه (عزله القاره)]]
* [[شعوب (قريه)]]
* [[شقينه]]
* [[شلال (عزله جبل اللوز)]]
* [[شلاله]]
* [[شلول]]
* [[شمسان (عزله البشارى)]]
* [[شمسان (عزله الجحادب)]]
* [[شمسان (عزله الدقيمى)]]
* [[شمسان (عزله جبع)]]
* [[شمسان (عزله يهر)]]
* [[شمسان (مديريه الحد)]]
* [[شملان (عزله بنى وليد)]]
* [[شملان (محافظه صنعاء)]]
* [[شهوره (محافظه حضرموت)]]
* [[شواثه]]
* [[شوبان (عزله جبل اللوز)]]
* [[شوحط (عزله بنى ضبيان)]]
* [[شوكان (عزله جبل اللوز)]]
* [[شوكان (عزله منقذه)]]
* [[شيبره]]
* [[شيبه (عزله لهاب)]]
* [[شيخ عبد الله]]
* [[شيعان (عزله ال جشام الملاجم)]]
* [[شيعان (عزله الربع الشرقى)]]
* [[صبابير]]
* [[صبر (محافظه صنعاء)]]
* [[صران (عزله حصبان)]]
* [[صرف (اليمن)]]
* [[صرواح (عزله زاره)]]
* [[صرواح (عزله وادى جبيب)]]
* [[صروان]]
* [[صعفان]]
* [[صعوط]]
* [[صعوط (محافظه صنعاء)]]
* [[صفوان (عزله الطويل)]]
* [[صناف]]
* [[صودر]]
* [[صيح (عزله بنى اسعد)]]
* [[صيح (محافظه صنعاء)]]
* [[صيحان (عزله بنى بجير)]]
* [[صيحان (عزله بنى عمر العالى)]]
* [[صير (محافظه لحج)]]
* [[صيفاء]]
* [[صيفاف]]
* [[ضابى (مديريه بلاد الروس)]]
* [[ضهران]]
* [[ضوك]]
* [[ضيق مزاحه]]
* [[طريق المغربه]]
* [[طنب (الدراع)]]
* [[طوظان (محافظه صنعاء)]]
* [[طيران (قريه)]]
* [[ظاهر (عزله حوره)]]
* [[ظاهر (مديريه عمد)]]
* [[ظبيه]]
* [[ظفار يريم]]
* [[ظلمه (محافظه اب)]]
* [[ظلومه (محافظه حضرموت)]]
* [[ظهر البقعه]]
* [[ظهران (عزله ردمان)]]
* [[ظهرة اللذينيه]]
* [[ظيق رابح]]
* [[عابس]]
* [[عاربان]]
* [[عاشب]]
* [[عافش (محافظه صنعاء)]]
* [[عبال]]
* [[عبر (عزله القاره)]]
* [[عبر حجه]]
* [[عبلان]]
* [[عتاره]]
* [[عدار (محافظه صنعاء)]]
* [[عدانه (جحزان)]]
* [[عدانه (عزله دماج)]]
* [[عدن (عزله البشارى)]]
* [[عدن (عزله بنى الحارث)]]
* [[عذوبه]]
* [[عذيقه (عزله اليمانيه العليا)]]
* [[عر الجرادى]]
* [[عر الشارقه]]
* [[عراس]]
* [[عراف (بيت عنان)]]
* [[عربيدر]]
* [[عرز (عزله حبيل الريده)]]
* [[عرس الاسفل]]
* [[عرس الاعلى]]
* [[عرشا]]
* [[عرشان (عزله المراحبه)]]
* [[عرشان (مديريه شبام)]]
* [[عروم]]
* [[عريب (عزله المعشار)]]
* [[عريب (عزله عمقه)]]
* [[عريب (محافظه ابين)]]
* [[عزان (عزله الذارى)]]
* [[عزان (عزله السلق)]]
* [[عزان (عزله العرش)]]
* [[عزان (عزله العميسى)]]
* [[عزان (عزله بيت الجريدى)]]
* [[عزان (عزله جالب ربيعى)]]
* [[عزان (عزله جبع)]]
* [[عزان (عزله كرش)]]
* [[عزان (مديريه باجل)]]
* [[عسبه (عزله بنى سليمان)]]
* [[عسلان]]
* [[عسيق (عزله بنى مسلم)]]
* [[عصفان]]
* [[عطان]]
* [[عقد (عزله ارياب)]]
* [[عقد (عزله المنار)]]
* [[عقران (محافظه حضرموت)]]
* [[عقلر]]
* [[علاة بن عامر]]
* [[علاف]]
* [[علامه (مديريه حديبو)]]
* [[علكم (عزله بنى ضبيان)]]
* [[علكمه (عزله بنى جل)]]
* [[علكمه (عزله علكمه)]]
* [[علمان]]
* [[عمباق]]
* [[عمد (عزله الربع الجربى)]]
* [[عمرى (محافظه صنعاء)]]
* [[عمق (عزله لبعوس)]]
* [[عمق (مديريه سباح)]]
* [[عمقه (عزله هوزان)]]
* [[عموم]]
* [[عميقه (عزله قحزه)]]
* [[عميقه (مديريه صبر الموادم)]]
* [[عناد]]
* [[عنيزه (مديريه سيئون)]]
* [[عوسجه]]
* [[عوله]]
* [[عومان (عزله مناخه)]]
* [[عويره]]
* [[عيال اقير]]
* [[عيال موسى]]
* [[عيانه (عزله جبل اللوز)]]
* [[عيمان]]
* [[عينات (محافظه حضرموت)]]
* [[غابر]]
* [[غار السودان]]
* [[غارب الشمس]]
* [[غارب هيثم]]
* [[غبر شرعين]]
* [[غرابه (عزله الطرف)]]
* [[غرابه (عزله المضاربه)]]
* [[غرابه (مديريه وشحه)]]
* [[غربابه]]
* [[غربان (عزله بنى مكرم)]]
* [[غرة رضا]]
* [[غزال (الدخله, اليمن)]]
* [[غضران (صنعا)]]
* [[غليل]]
* [[غنيمه (عزله وادى العين)]]
* [[غيمان (عزله الخمس الخامس)]]
* [[غيمان (عزله وادى حجاج)]]
* [[فاتحه]]
* [[فجمه]]
* [[فرثع]]
* [[فرصعه]]
* [[فرع المجزعه]]
* [[فريس (محافظه ابين)]]
* [[فلاحه (عزله يهر)]]
* [[فنده (محافظه حضرموت)]]
* [[فوره (مديريه كمران)]]
* [[فوه (محافظه حضرموت)]]
* [[فيل (محافظه حضرموت)]]
* [[قارة بنى سوار]]
* [[قارن]]
* [[قاره (عزله قاره)]]
* [[قاع السوق]]
* [[قاول]]
* [[قباتل]]
* [[قبر حنظله]]
* [[قتع]]
* [[قحازه (محافظه صنعاء)]]
* [[قدحه]]
* [[قراتيل (محافظه صنعاء)]]
* [[قرض (عزله بنى ضبيان)]]
* [[قرض (مديريه جيشان)]]
* [[قرعان]]
* [[قرعد (عزله لبعوس)]]
* [[قرمان (محافظه صنعاء)]]
* [[قرن (الجامع)]]
* [[قرن الدهور]]
* [[قرن السهامى]]
* [[قرن الوضيع]]
* [[قرن بن عدوان]]
* [[قرن جعدل]]
* [[قرن على (عزله بنى عراف)]]
* [[قرن هاشم]]
* [[قرو]]
* [[قرية البيضاء]]
* [[قرية الحطب]]
* [[قرية الدرمه]]
* [[قرية السينه]]
* [[قرية العره السفلى]]
* [[قرية الغزى]]
* [[قرية القابل]]
* [[قرية المصلى]]
* [[قرية بن صلاح]]
* [[قرية عصر الاسفل]]
* [[قرية يحى]]
* [[قرية يحيص]]
* [[قريضه (عزله بنى جيلان)]]
* [[قريه (عزله زاره)]]
* [[قريه (مديريه سرار)]]
* [[قسم (محافظه حضرموت)]]
* [[قسيس]]
* [[قشاوه (عزله بنى عراف)]]
* [[قضيه (قريه)]]
* [[قطن (عزله بنى مسلم)]]
* [[قطين السفلى]]
* [[قعابه]]
* [[قعوه]]
* [[قفل (عزله بيحان الدوله)]]
* [[قفل (عزله زاره)]]
* [[قفل (مديريه عمد)]]
* [[قفلان]]
* [[قلت]]
* [[قماله (برعات)]]
* [[قمران]]
* [[قمرم]]
* [[قملان (محافظه صنعاء)]]
* [[قودره]]
* [[قياه]]
* [[قيدان (عزله قيدان)]]
* [[قيدون (محافظه حضرموت)]]
* [[قيضان (عزله بنى فراص)]]
* [[كارن]]
* [[كاهل]]
* [[كبران]]
* [[كحلان (عزله آل جنيم)]]
* [[كحلان (عزله الثلث)]]
* [[كحلان (عزله طور الباحه)]]
* [[كحلان (عزله كرش)]]
* [[كحلان عفار]]
* [[كدف خضير]]
* [[كدمة آل بوبكر]]
* [[كدمة الفيش]]
* [[كريشه (عزله المكير اللجباء)]]
* [[كلميه (محافظه حضرموت)]]
* [[كنينه (مديريه حجر)]]
* [[كود العبادل (محافظه ابين)]]
* [[كوشى (محافظه ابين)]]
* [[كوكب (عزله مسروح)]]
* [[كوكب (مديريه موديه)]]
* [[كوكبان (عزله الجبر)]]
* [[كوكبان (عزله قدم)]]
* [[كولة العرفط]]
* [[كيدام با مسدوس]]
* [[كيل (عزله بنى وليد)]]
* [[لبانة العليا]]
* [[لبح]]
* [[لحمس]]
* [[لرمى]]
* [[لشعاب (عزله الحبيلين)]]
* [[لقنه (محافظه حضرموت)]]
* [[لكمة السوداء]]
* [[لكمة القاضى]]
* [[لكمة الكروف]]
* [[لكمة المحمدى]]
* [[لكمة المعقاب]]
* [[لكمة المعقاب (محافظه صنعاء)]]
* [[لكمة شيبان]]
* [[لهرم]]
* [[ماجده (عزله حصبان)]]
* [[مامر (عزله الاعروش)]]
* [[متنه (محافظه صنعاء)]]
* [[متوح]]
* [[متوح (محافظه صنعاء)]]
* [[مثوى آل على جابر]]
* [[مجعره]]
* [[محاسن]]
* [[محالين]]
* [[محاوش]]
* [[محجب السفلى]]
* [[محدن]]
* [[محفل]]
* [[محل ريد]]
* [[محمده (محافظه حضرموت)]]
* [[محوش]]
* [[مدام (عزله وادعه)]]
* [[مدر (عزله بنى محمد)]]
* [[مدر (عزله شرس الاسفل)]]
* [[مدره (محافظه صنعاء)]]
* [[مدهون (عزله الجول)]]
* [[مدول]]
* [[مدينة حبابه]]
* [[مدينة خيان]]
* [[مذبل (محافظه صنعاء)]]
* [[مذينب]]
* [[مرابه]]
* [[مربع با غميس]]
* [[مرتعه]]
* [[مرتفعات شاهر]]
* [[مرفد (عزله لبعوس)]]
* [[مروح المكير]]
* [[مزعم]]
* [[مسر]]
* [[مسطح (عزله جبل اللوز)]]
* [[مسعرده]]
* [[مسعود (عزله الفروات)]]
* [[مسعود (محافظه صنعاء)]]
* [[مسوره (عزله دلال)]]
* [[مسوره (عزله هوزان)]]
* [[مسوره (مديريه سباح)]]
* [[مسيب]]
* [[مسيبه]]
* [[مشرعه (الضيق)]]
* [[مشرعه (عزله الرحبه)]]
* [[مشرعه (عزله الصفى)]]
* [[مشيرعه (سوق النجد)]]
* [[مصاديعه]]
* [[مصنعة القاع]]
* [[مضمره]]
* [[مطيره]]
* [[معدال العالى]]
* [[معرف]]
* [[معزب الساده]]
* [[معزب الغمرى]]
* [[مغربة بنى احلس]]
* [[مفحق (محافظه صنعاء)]]
* [[مفزين]]
* [[مفيزوين]]
* [[مقاصر]]
* [[مقده]]
* [[مقوله (عزله الربع الشرقى)]]
* [[مكراره (محافظه ابين)]]
* [[مكرم]]
* [[مكيحله]]
* [[مكيراس]]
* [[ملاقى البطاح]]
* [[ملبه]]
* [[ملح (عزله جيثان)]]
* [[مناب]]
* [[منخر]]
* [[مندد]]
* [[منسب]]
* [[منع]]
* [[منفذ البقع]]
* [[منقذه (عزله ليه قحم)]]
* [[منقذه (عزله منقذه)]]
* [[منوخ (محافظه حضرموت)]]
* [[مهاص]]
* [[مهد (عزله بنى الضبيبى)]]
* [[مهضه]]
* [[مهقره]]
* [[موسنه]]
* [[موشح]]
* [[موقع (عزله بنى ضبيان)]]
* [[مولى مطر]]
* [[ميدون (عزله سهمان جحانه)]]
* [[ناعط]]
* [[نباخ]]
* [[نبعه]]
* [[نبهان (عزله دروان)]]
* [[نجد السهله (جبل السقعه)]]
* [[نجد العرش]]
* [[نجد الغرف]]
* [[نجد عكبر]]
* [[نجر (محافظه صنعاء)]]
* [[نخر الحاشدى]]
* [[نشامه]]
* [[نعمان (عزله الاعروش)]]
* [[نعمان (عزله الحبيلين)]]
* [[نعمان (عزله الدقيمى)]]
* [[نعمان (عزله القاره)]]
* [[نعمان (عزله المحمدين)]]
* [[نعمان (عزله المريه بنى مر)]]
* [[نعمان (عزله الوسط)]]
* [[نعمان (عزله بنى الحجاج)]]
* [[نعمان (عزله بنى العوام)]]
* [[نعمان (عزله بنى حربى)]]
* [[نعمان (عزله زاره)]]
* [[نعمان (مديريه وشحه)]]
* [[نعمان الاسفل (عزله بنى ضبيان)]]
* [[نعيده]]
* [[نفحان]]
* [[نقعل]]
* [[نقعه]]
* [[نقيل الفرضه]]
* [[نقيل يسلح]]
* [[نون (عزله بنى ضبيان)]]
* [[هجر امذيبيه]]
* [[هجرة الحصن]]
* [[هجرة الكبس]]
* [[هجنه]]
* [[هريسه جبل عقد]] ف المخادره    
* [[هكر]]
* [[همدان (عزله كحلان)]]
* [[هيجان الاعلى]]
* [[وادى الغار (محافظه صنعاء)]]
* [[وادى حار]]
* [[وادى دوعن]]
* [[وصل]]
* [[وعله]]
* [[وناء]]
* [[يابس]]
* [[يشيع]]
* [[يعره]]
* [[يون (محافظه حضرموت)]]

{{div col end}}

== جبال ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[ابرق خليله]]
* [[ابن سهبين]]
* [[ابو شد]]
* [[ادبش]]
* [[ارض هبوط]]
* [[اسم]]
* [[اشعاب القتم]]
* [[اشقورا]]
* [[الاجاشر]]
* [[الاكمه (جبل فى اليمن)]]
* [[البراق (جبل فى اليمن)]]
* [[البرحه (جبل فى اليمن)]]
* [[البرغ]]
* [[البريق (جبل فى اليمن)]]
* [[البياض (جبل فى اليمن)]]
* [[الجبال]]
* [[الجبل الاحمر]]
* [[الجبل الاحمر (جبل فى اليمن)]]
* [[الجبل الاسود (جبل فى اليمن)]]
* [[الجبل الواسط]]
* [[الجبلين (جبل فى اليمن)]]
* [[الجبيل (جبل فى اليمن)]]
* [[الجحر]]
* [[الجروب (جبل فى اليمن)]]
* [[الجريشب]]
* [[الجلف]]
* [[الجما (جبل فى اليمن)]]
* [[الجميمه (جبل فى اليمن)]]
* [[الحاظنه السوداء]]
* [[الحدان]]
* [[الحديد (جبل فى اليمن)]]
* [[الحرش (جبل فى اليمن)]]
* [[الحصاص]]
* [[الحصفان]]
* [[الحلق (جبل فى اليمن)]]
* [[الحمرا (جبل فى اليمن)]]
* [[الحمروره]]
* [[الحوق (جبل فى اليمن)]]
* [[الحياف (جبل فى اليمن)]]
* [[الحيد الاحمر (جبل فى اليمن)]]
* [[الخرش]]
* [[الخشش]]
* [[الخليفين]]
* [[الدحلات]]
* [[الذقن]]
* [[الذكار]]
* [[الراس الابيض]]
* [[الرحيل (جبل فى اليمن)]]
* [[الرقا]]
* [[الرقيب الاسود]]
* [[الرويك]]
* [[الريش]]
* [[الزور (جبل فى اليمن)]]
* [[الزويره]]
* [[السعراء]]
* [[السلف (جبل فى اليمن)]]
* [[السلفيه]]
* [[الشرف (جبل فى اليمن)]]
* [[الشقيق (جبل فى اليمن)]]
* [[الشقيقات]]
* [[الشهلاء]]
* [[الصفر (جبل فى اليمن)]]
* [[الضعه (جبل فى اليمن)]]
* [[الضيوق]]
* [[الطابه (جبل فى اليمن)]]
* [[الطويلات]]
* [[الطويله (جبل فى اليمن)]]
* [[العجوز (جبل فى اليمن)]]
* [[العجيجه]]
* [[العرق الابيض]]
* [[العسم]]
* [[العشاش (جبل فى اليمن)]]
* [[العلم]]
* [[العلم الابيض]]
* [[العول مشر]]
* [[العيذ]]
* [[القائمه (جبل فى اليمن)]]
* [[القراره (جبل فى اليمن)]]
* [[القردد]]
* [[القرن (جبل فى اليمن)]]
* [[القزيز]]
* [[القمره (جبل فى اليمن)]]
* [[القويد (جبل فى اليمن)]]
* [[الكبه (جبل فى اليمن)]]
* [[الكوله (جبل فى اليمن)]]
* [[اللجمه]]
* [[اللكمه السوداء (جبل فى اليمن)]]
* [[المحجبه (جبل فى اليمن)]]
* [[المرجعه]]
* [[المرحه (جبل فى اليمن)]]
* [[المصانع (جبل فى اليمن)]]
* [[المصراح]]
* [[المصلى (جبل فى اليمن)]]
* [[المصنعه (جبل فى اليمن)]]
* [[المعو]]
* [[النخيش]]
* [[النسيب]]
* [[النصر الشرقى]]
* [[النقيقه]]
* [[الهتمه]]
* [[الهرش]]
* [[الهرشفان]]
* [[الهرم (جبل فى اليمن)]]
* [[الوحفه]]
* [[الوشل (جبل فى اليمن)]]
* [[الوعر (جبل فى اليمن)]]
* [[ام الجنى]]
* [[ام بينن]]
* [[ام جبل]]
* [[ام دف]]
* [[ام ريش]]
* [[ام شعبو]]
* [[ام شوحط]]
* [[ام قريان]]
* [[ام كبد]]
* [[ام هنقه]]
* [[انمار (جبل فى اليمن)]]
* [[با خديش]]
* [[برده (جبل فى اليمن)]]
* [[برق معقل]]
* [[برقاء]]
* [[برقاء العين]]
* [[برقه (جبل فى اليمن)]]
* [[برك (جبل فى اليمن)]]
* [[بلاد آل راشد]]
* [[بليق]]
* [[تل الكنيسه]]
* [[تلال سلريق]]
* [[تلة ادريس]]
* [[تويلق]]
* [[تيف]]
* [[ثار (جبل فى اليمن)]]
* [[ثلاوث بيضاء]]
* [[ثمت]]
* [[ثمده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبال آل الشيعى]]
* [[جبال اسحر]]
* [[جبال اقبه]]
* [[جبال الاسد]]
* [[جبال الاسود]]
* [[جبال الاصفر]]
* [[جبال البركه]]
* [[جبال التعامد]]
* [[جبال الجبيجب]]
* [[جبال الحريق]]
* [[جبال الحمام]]
* [[جبال الحمرا]]
* [[جبال الحويل]]
* [[جبال الخشر]]
* [[جبال الخشع]]
* [[جبال الخصى]]
* [[جبال الخياله]]
* [[جبال الدحقه]]
* [[جبال الدحيضه]]
* [[جبال الدومانى]]
* [[جبال الرويس]]
* [[جبال الساقيه]]
* [[جبال الشراقى]]
* [[جبال الشرفين]]
* [[جبال الشعب الاسود]]
* [[جبال الشهلاء]]
* [[جبال الظور]]
* [[جبال العجارم]]
* [[جبال العروس]]
* [[جبال العريف]]
* [[جبال العرين]]
* [[جبال العلم]]
* [[جبال العليب]]
* [[جبال الغار]]
* [[جبال الغمازه]]
* [[جبال الغيول]]
* [[جبال القابل]]
* [[جبال القويع]]
* [[جبال القويم]]
* [[جبال الكهافه]]
* [[جبال اللسك]]
* [[جبال المجزوب]]
* [[جبال المصانع]]
* [[جبال النحى]]
* [[جبال النسيين]]
* [[جبال الواسع]]
* [[جبال الولى]]
* [[جبال اليهود]]
* [[جبال ام نسيين]]
* [[جبال برط]]
* [[جبال بعدن]]
* [[جبال بعلان]]
* [[جبال بنى الكينعى]]
* [[جبال بنى حبش]]
* [[جبال بنى موهب]]
* [[جبال جزمة كزيه]]
* [[جبال حام الاسفل]]
* [[جبال حراز]]
* [[جبال خباء]]
* [[جبال خرفان]]
* [[جبال خساعه]]
* [[جبال خفاش]]
* [[جبال خليقا]]
* [[جبال خولان]]
* [[جبال خولان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبال روبووت]]
* [[جبال سرحان]]
* [[جبال سودان]]
* [[جبال سودان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبال شعار]]
* [[جبال عزان]]
* [[جبال عواصم]]
* [[جبال غافره]]
* [[جبال ليسر]]
* [[جبال مرع]]
* [[جبال مصير]]
* [[جبال ملحان]]
* [[جبال موجر]]
* [[جبال نمره]]
* [[جبال نهظات]]
* [[جبال نهم]]
* [[جبال نوبتين]]
* [[جبال هادى بن على]]
* [[جبال هزيزه]]
* [[جبر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل آل سلمان]]
* [[جبل آل شاعب]]
* [[جبل آل قراد]]
* [[جبل اب]]
* [[جبل اب محدى]]
* [[جبل ابراهيم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ابضه]]
* [[جبل ابطين]]
* [[جبل ابلان]]
* [[جبل ابله]]
* [[جبل ابو الحراب]]
* [[جبل ابو النار]]
* [[جبل ابو ضبع]]
* [[جبل ابو عفل]]
* [[جبل ابو عمامه]]
* [[جبل ابو عياط]]
* [[جبل ابو عيد]]
* [[جبل ابو مبنى]]
* [[جبل ابو يهر]]
* [[جبل اثرب]]
* [[جبل اثرى]]
* [[جبل اثل]]
* [[جبل اجزاف]]
* [[جبل اجلو]]
* [[جبل اجمان]]
* [[جبل احرش]]
* [[جبل احرم]]
* [[جبل احرم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل احسان]]
* [[جبل احسن]]
* [[جبل احشوع]]
* [[جبل احمام]]
* [[جبل احمد]]
* [[جبل احمر]]
* [[جبل احمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل احواء]]
* [[جبل احود]]
* [[جبل اخال]]
* [[جبل اخشر]]
* [[جبل ادران]]
* [[جبل ادريس]]
* [[جبل ادوى]]
* [[جبل اذ نوعان]]
* [[جبل اذنين]]
* [[جبل اراد]]
* [[جبل ارض السماء]]
* [[جبل ارماحه]]
* [[جبل اروم]]
* [[جبل ازال]]
* [[جبل اساره]]
* [[جبل اسبح]]
* [[جبل اسبيل]]
* [[جبل استر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اسد]]
* [[جبل اسعد]]
* [[جبل اسلاح]]
* [[جبل اسود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اشرع]]
* [[جبل اشقر القف]]
* [[جبل اشمور]]
* [[جبل اشيب]]
* [[جبل اصبح]]
* [[جبل اصبح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اصلع]]
* [[جبل اصنع]]
* [[جبل اضياق]]
* [[جبل اطهف]]
* [[جبل اعسم]]
* [[جبل اغبر]]
* [[جبل اغروت]]
* [[جبل افراض]]
* [[جبل افقان]]
* [[جبل اقر]]
* [[جبل اقنع]]
* [[جبل اكثب]]
* [[جبل اكداد]]
* [[جبل اكل]]
* [[جبل الابتر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الابدار]]
* [[جبل الابقع]]
* [[جبل الاجزر]]
* [[جبل الاجشم]]
* [[جبل الاحبوش]]
* [[جبل الاحرش]]
* [[جبل الاحضان]]
* [[جبل الاحفاف]]
* [[جبل الاحمر]]
* [[جبل الاحمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الاحمول]]
* [[جبل الاخدود]]
* [[جبل الادرم]]
* [[جبل الاديرم]]
* [[جبل الاذان]]
* [[جبل الار]]
* [[جبل الاروس]]
* [[جبل الاسحم]]
* [[جبل الاسلاف]]
* [[جبل الاسلوم]]
* [[جبل الاسمر]]
* [[جبل الاسود]]
* [[جبل الاسود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الاسيود]]
* [[جبل الاشقر]]
* [[جبل الاشهر]]
* [[جبل الاصباح]]
* [[جبل الاصيور]]
* [[جبل الاعطف]]
* [[جبل الاعلى]]
* [[جبل الاعلى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الاعمل]]
* [[جبل الاعناب]]
* [[جبل الاعوج]]
* [[جبل الاعوج (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الاغبر]]
* [[جبل الاقرون]]
* [[جبل الاقشع]]
* [[جبل الاقعس]]
* [[جبل الاكمه]]
* [[جبل الاكيع]]
* [[جبل الالبخ]]
* [[جبل الامام]]
* [[جبل الانصب]]
* [[جبل الاهمول]]
* [[جبل الاوز (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الايفوع]]
* [[جبل البئر]]
* [[جبل الباديه]]
* [[جبل البارده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل البان]]
* [[جبل البدا]]
* [[جبل البديع]]
* [[جبل البراده]]
* [[جبل البرارى]]
* [[جبل البراشه]]
* [[جبل البراق]]
* [[جبل البراقه]]
* [[جبل البرح]]
* [[جبل البرش]]
* [[جبل البرقه]]
* [[جبل البركه]]
* [[جبل البرم]]
* [[جبل البرم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل البرنوه خزام]]
* [[جبل البره]]
* [[جبل البسه]]
* [[جبل البشام]]
* [[جبل البشيمه]]
* [[جبل البصيله]]
* [[جبل البضيع]]
* [[جبل البطح]]
* [[جبل البعادن]]
* [[جبل البغيثا]]
* [[جبل البقلانى]]
* [[جبل البكار]]
* [[جبل البكره]]
* [[جبل البلق الاوسط]]
* [[جبل البلق الشرقى]]
* [[جبل البلق القبلى]]
* [[جبل البلقه]]
* [[جبل البه]]
* [[جبل البويه]]
* [[جبل البياضه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل البيضاء]]
* [[جبل البيضاء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الت السميك]]
* [[جبل التامتين]]
* [[جبل التخم]]
* [[جبل التربه]]
* [[جبل الترويه]]
* [[جبل التسيع]]
* [[جبل التعكر]]
* [[جبل التغليس]]
* [[جبل التنامه]]
* [[جبل التنيم]]
* [[جبل التواهى]]
* [[جبل التويره]]
* [[جبل التويره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الثكمين]]
* [[جبل الثلث]]
* [[جبل الثمومه]]
* [[جبل الثنيه]]
* [[جبل الثنيه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الثوبانى]]
* [[جبل الثوير]]
* [[جبل الثيله]]
* [[جبل الجائف]]
* [[جبل الجائف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجابره]]
* [[جبل الجابره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجاح]]
* [[جبل الجاذه]]
* [[جبل الجالسه]]
* [[جبل الجاهلى]]
* [[جبل الجاهلى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجاور]]
* [[جبل الجب]]
* [[جبل الجبائب]]
* [[جبل الجبالى]]
* [[جبل الجبجب]]
* [[جبل الجبجب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجبر]]
* [[جبل الجبر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجبهه]]
* [[جبل الجبوب]]
* [[جبل الجبوب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجبيل]]
* [[جبل الجحمه]]
* [[جبل الجرعه]]
* [[جبل الجرف]]
* [[جبل الجره]]
* [[جبل الجره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجريداء]]
* [[جبل الجزيعه]]
* [[جبل الجعاد]]
* [[جبل الجعادب]]
* [[جبل الجعاشيم]]
* [[جبل الجعب]]
* [[جبل الجلباع]]
* [[جبل الجلحاء]]
* [[جبل الجلحه]]
* [[جبل الجله]]
* [[جبل الجم]]
* [[جبل الجماء]]
* [[جبل الجمائم]]
* [[جبل الجمبرى]]
* [[جبل الجمجمه]]
* [[جبل الجمره]]
* [[جبل الجمعاو]]
* [[جبل الجمله]]
* [[جبل الجموح]]
* [[جبل الجميمه]]
* [[جبل الجميمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الجميمه كوكبان]]
* [[جبل الجنات]]
* [[جبل الجنايد]]
* [[جبل الجنبد]]
* [[جبل الجند]]
* [[جبل الجوامه]]
* [[جبل الجوف]]
* [[جبل الجوه]]
* [[جبل الجى]]
* [[جبل الجيد]]
* [[جبل الجيرد]]
* [[جبل الحاب]]
* [[جبل الحاتمى]]
* [[جبل الحاجبه]]
* [[جبل الحاجر]]
* [[جبل الحازق]]
* [[جبل الحاف]]
* [[جبل الحاورى]]
* [[جبل الحايط]]
* [[جبل الحبداء]]
* [[جبل الحبره]]
* [[جبل الحبشى]]
* [[جبل الحبط]]
* [[جبل الحبيك]]
* [[جبل الحبيناء]]
* [[جبل الحثاير]]
* [[جبل الحجاره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحجر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحجوف]]
* [[جبل الحجيره]]
* [[جبل الحد]]
* [[جبل الحداظ]]
* [[جبل الحدانى]]
* [[جبل الحدج]]
* [[جبل الحده]]
* [[جبل الحديد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحديده]]
* [[جبل الحديده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحديديه]]
* [[جبل الحراش]]
* [[جبل الحران]]
* [[جبل الحرشه]]
* [[جبل الحرص]]
* [[جبل الحرف]]
* [[جبل الحرف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحرف الاحمر]]
* [[جبل الحرفوف]]
* [[جبل الحريق]]
* [[جبل الحريقه]]
* [[جبل الحريم]]
* [[جبل الحريمه]]
* [[جبل الحريمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحز]]
* [[جبل الحشاش]]
* [[جبل الحشقاء]]
* [[جبل الحشمان]]
* [[جبل الحشيفاء]]
* [[جبل الحصن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحصه]]
* [[جبل الحصه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحصين]]
* [[جبل الحصين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحضارى]]
* [[جبل الحضن]]
* [[جبل الحطبه]]
* [[جبل الحفاء]]
* [[جبل الحقله]]
* [[جبل الحقه]]
* [[جبل الحقين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحلحل]]
* [[جبل الحلقه]]
* [[جبل الحلماء]]
* [[جبل الحله]]
* [[جبل الحماء]]
* [[جبل الحمارين]]
* [[جبل الحمام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحمرا (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحمرا الاخاميس]]
* [[جبل الحمره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحمرور]]
* [[جبل الحمليه]]
* [[جبل الحمه]]
* [[جبل الحمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحمودى]]
* [[جبل الحمير]]
* [[جبل الحناجر]]
* [[جبل الحنس]]
* [[جبل الحنقه]]
* [[جبل الحنكه]]
* [[جبل الحود]]
* [[جبل الحوده]]
* [[جبل الحوفه]]
* [[جبل الحول]]
* [[جبل الحول (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الحومرى]]
* [[جبل الحيجل]]
* [[جبل الحيزم]]
* [[جبل الحيفتين]]
* [[جبل الحيفه]]
* [[جبل الحيم]]
* [[جبل الخانق]]
* [[جبل الخب]]
* [[جبل الخبات]]
* [[جبل الخبوه]]
* [[جبل الخد]]
* [[جبل الخدود]]
* [[جبل الخراز]]
* [[جبل الخرب]]
* [[جبل الخرج الايسر]]
* [[جبل الخرج الايمن]]
* [[جبل الخرشبه]]
* [[جبل الخرشه]]
* [[جبل الخرف]]
* [[جبل الخرم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الخروج]]
* [[جبل الخزان]]
* [[جبل الخزانه]]
* [[جبل الخشبه]]
* [[جبل الخشم]]
* [[جبل الخضراء]]
* [[جبل الخضراء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الخضله]]
* [[جبل الخطفه]]
* [[جبل الخطم]]
* [[جبل الخطم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الخفيش]]
* [[جبل الخلق]]
* [[جبل الخلقه]]
* [[جبل الخلقه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الخلو]]
* [[جبل الخليف]]
* [[جبل الخميمه]]
* [[جبل الخنق]]
* [[جبل الخوه]]
* [[جبل الخويصفه]]
* [[جبل الخياله]]
* [[جبل الخيميه]]
* [[جبل الدار]]
* [[جبل الدار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الدامغ]]
* [[جبل الدامغ (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الدامغه]]
* [[جبل الدامى]]
* [[جبل الداهن]]
* [[جبل الدبس]]
* [[جبل الدبيله]]
* [[جبل الدحل الكبير]]
* [[جبل الدرب]]
* [[جبل الدرج]]
* [[جبل الدرع]]
* [[جبل الدرقه]]
* [[جبل الدرم]]
* [[جبل الدسم]]
* [[جبل الدش]]
* [[جبل الدعليه]]
* [[جبل الدغماء]]
* [[جبل الدفدف]]
* [[جبل الدق عرو]]
* [[جبل الدقرار]]
* [[جبل الدقيقه]]
* [[جبل الدكيك]]
* [[جبل الدماله]]
* [[جبل الدمامى]]
* [[جبل الدمح]]
* [[جبل الدمون]]
* [[جبل الدمينه]]
* [[جبل الدوار]]
* [[جبل الدوكم]]
* [[جبل الدومر]]
* [[جبل الدوير]]
* [[جبل الديمه]]
* [[جبل الذائبه]]
* [[جبل الذارى]]
* [[جبل الذافره]]
* [[جبل الذرعى]]
* [[جبل الذرى]]
* [[جبل الذفيراع]]
* [[جبل الذكر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الذنبه]]
* [[جبل الذنبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الذنوب]]
* [[جبل الذيب]]
* [[جبل الذيب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الراس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الراطخ]]
* [[جبل الراكبه]]
* [[جبل الراكه]]
* [[جبل الراهنه]]
* [[جبل الراوى]]
* [[جبل الرايده]]
* [[جبل الرباح]]
* [[جبل الربكه]]
* [[جبل الربيض]]
* [[جبل الرثيم]]
* [[جبل الرجيب]]
* [[جبل الرحاب]]
* [[جبل الرحاليه]]
* [[جبل الرحيه]]
* [[جبل الرخميه]]
* [[جبل الردمه]]
* [[جبل الرديف]]
* [[جبل الرديفه]]
* [[جبل الرذن]]
* [[جبل الرذه]]
* [[جبل الرزن]]
* [[جبل الرزوم]]
* [[جبل الرزوه]]
* [[جبل الرعيس]]
* [[جبل الرف]]
* [[جبل الرفاص]]
* [[جبل الرفاف]]
* [[جبل الرفد]]
* [[جبل الرفيع]]
* [[جبل الركب]]
* [[جبل الركب البيض]]
* [[جبل الركز]]
* [[جبل الركز (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الركش]]
* [[جبل الركه]]
* [[جبل الركوب]]
* [[جبل الركوه]]
* [[جبل الركيب]]
* [[جبل الرماده]]
* [[جبل الرمادى]]
* [[جبل الرميم]]
* [[جبل الرنف]]
* [[جبل الرهم]]
* [[جبل الروب]]
* [[جبل الروده]]
* [[جبل الروشى]]
* [[جبل الروق]]
* [[جبل الروقين]]
* [[جبل الرون]]
* [[جبل الرونه]]
* [[جبل الروى]]
* [[جبل الرويس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الرويه]]
* [[جبل الرى]]
* [[جبل الريانى القيل]]
* [[جبل الريد]]
* [[جبل الريده]]
* [[جبل الريس]]
* [[جبل الريش]]
* [[جبل الريقه]]
* [[جبل الزاحش]]
* [[جبل الزبره]]
* [[جبل الزبيب]]
* [[جبل الزبيه]]
* [[جبل الزرقه]]
* [[جبل الزعط]]
* [[جبل الزفين]]
* [[جبل الزور]]
* [[جبل الزيل]]
* [[جبل الزيم]]
* [[جبل الساده]]
* [[جبل السباعى]]
* [[جبل السباغى]]
* [[جبل السباك]]
* [[جبل السجى]]
* [[جبل السحاليك]]
* [[جبل السحراء]]
* [[جبل السحير]]
* [[جبل السدره]]
* [[جبل السرو]]
* [[جبل السروب]]
* [[جبل السعدى]]
* [[جبل السعراء]]
* [[جبل السعيدى]]
* [[جبل السفره]]
* [[جبل السقمى]]
* [[جبل السقور]]
* [[جبل السك]]
* [[جبل السكيته]]
* [[جبل السلخه]]
* [[جبل السلم]]
* [[جبل السليله]]
* [[جبل السمحجى]]
* [[جبل السمره]]
* [[جبل السمع]]
* [[جبل السمن]]
* [[جبل السميره]]
* [[جبل السمين]]
* [[جبل السن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل السنافى]]
* [[جبل السنعب]]
* [[جبل السنم]]
* [[جبل السنن]]
* [[جبل السنيه]]
* [[جبل السهايه]]
* [[جبل السهله]]
* [[جبل السهليه]]
* [[جبل السوائل]]
* [[جبل السواد]]
* [[جبل السواد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل السواد الاثيل]]
* [[جبل السواده]]
* [[جبل السود]]
* [[جبل السود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل السوداء]]
* [[جبل السوداء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل السوده]]
* [[جبل السوده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل السوده آل صلاح]]
* [[جبل السور]]
* [[جبل السوق]]
* [[جبل السوى]]
* [[جبل السويقه]]
* [[جبل السويكه]]
* [[جبل السياح]]
* [[جبل السيباره]]
* [[جبل السيف]]
* [[جبل السيف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشائم]]
* [[جبل الشبارج]]
* [[جبل الشباله]]
* [[جبل الشبكه]]
* [[جبل الشتفه]]
* [[جبل الشجايا]]
* [[جبل الشجو]]
* [[جبل الشدف]]
* [[جبل الشرف]]
* [[جبل الشرف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشرفين]]
* [[جبل الشرفين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشرق]]
* [[جبل الشرق (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشرقى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشرمه]]
* [[جبل الشرمى]]
* [[جبل الشريف]]
* [[جبل الشريك]]
* [[جبل الشريمه]]
* [[جبل الشعاب]]
* [[جبل الشعاف]]
* [[جبل الشعاور]]
* [[جبل الشعب]]
* [[جبل الشعر]]
* [[جبل الشعر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشعفه]]
* [[جبل الشعفين]]
* [[جبل الشعوب]]
* [[جبل الشعوه]]
* [[جبل الشعير]]
* [[جبل الشغره]]
* [[جبل الشق]]
* [[جبل الشقراء]]
* [[جبل الشقراء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشقره]]
* [[جبل الشقن]]
* [[جبل الشقوف]]
* [[جبل الشقوق]]
* [[جبل الشقيق]]
* [[جبل الشمه]]
* [[جبل الشنى]]
* [[جبل الشهد]]
* [[جبل الشهد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الشواخر]]
* [[جبل الشوار]]
* [[جبل الشوارقه]]
* [[جبل الشوانف]]
* [[جبل الشواهله]]
* [[جبل الشيباء]]
* [[جبل الشيبه]]
* [[جبل الشيخ سعيد]]
* [[جبل الشيعانى]]
* [[جبل الشيم]]
* [[جبل الصافيه]]
* [[جبل الصانع]]
* [[جبل الصايده]]
* [[جبل الصباحى]]
* [[جبل الصباغ]]
* [[جبل الصبر]]
* [[جبل الصبرى]]
* [[جبل الصحن]]
* [[جبل الصخرا]]
* [[جبل الصداره]]
* [[جبل الصدر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الصره]]
* [[جبل الصعيد]]
* [[جبل الصعيدى]]
* [[جبل الصفحه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الصفراء]]
* [[جبل الصفراء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الصفه]]
* [[جبل الصفى]]
* [[جبل الصفيح]]
* [[جبل الصفيراء]]
* [[جبل الصلاح]]
* [[جبل الصلب]]
* [[جبل الصلطاء]]
* [[جبل الصلفاع]]
* [[جبل الصلو]]
* [[جبل الصلواح]]
* [[جبل الصوال]]
* [[جبل الصوح]]
* [[جبل الصوح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الصوفى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الصوله]]
* [[جبل الصيعم]]
* [[جبل الضامر]]
* [[جبل الضامر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الضبوره]]
* [[جبل الضبيعه]]
* [[جبل الضربه]]
* [[جبل الضرفه]]
* [[جبل الضعن]]
* [[جبل الضعيف]]
* [[جبل الضفير]]
* [[جبل الضلع]]
* [[جبل الضوير]]
* [[جبل الضى غربان]]
* [[جبل الطبل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الطرف]]
* [[جبل الطرف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الطوع]]
* [[جبل الطول]]
* [[جبل الطويل]]
* [[جبل الطويل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الطويل الشاجن]]
* [[جبل الطويله]]
* [[جبل الطويله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الطيال]]
* [[جبل الطيره]]
* [[جبل الظاهر]]
* [[جبل الظفر]]
* [[جبل الظفره]]
* [[جبل الظلمه]]
* [[جبل الظهار]]
* [[جبل الظهر]]
* [[جبل العاتق]]
* [[جبل العار]]
* [[جبل العارضه]]
* [[جبل العارضيه]]
* [[جبل العاشقى]]
* [[جبل العاله]]
* [[جبل العامره]]
* [[جبل العان]]
* [[جبل العبانى]]
* [[جبل العبدلى]]
* [[جبل العتم]]
* [[جبل العثمانى]]
* [[جبل العجارم]]
* [[جبل العجام]]
* [[جبل العجام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العجر]]
* [[جبل العجز]]
* [[جبل العجماء]]
* [[جبل العجمه]]
* [[جبل العجمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العجيزاء]]
* [[جبل العدن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العذر]]
* [[جبل العذر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العذقات]]
* [[جبل العر]]
* [[جبل العر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العرافى]]
* [[جبل العراقيه]]
* [[جبل العرعره خودان]]
* [[جبل العرف]]
* [[جبل العرف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العرفاء]]
* [[جبل العرفاف]]
* [[جبل العرق]]
* [[جبل العرق (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العرقوب]]
* [[جبل العرقوب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العركده]]
* [[جبل العره]]
* [[جبل العروس]]
* [[جبل العروس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العروش]]
* [[جبل العريس]]
* [[جبل العريضه]]
* [[جبل العريف]]
* [[جبل العريف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العريفه]]
* [[جبل العزب]]
* [[جبل العساكره]]
* [[جبل العسله]]
* [[جبل العسوس]]
* [[جبل العشاش]]
* [[جبل العشر]]
* [[جبل العشه]]
* [[جبل العشه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العصر]]
* [[جبل العصيده]]
* [[جبل العطفان]]
* [[جبل العفاره]]
* [[جبل العفيريه]]
* [[جبل العقاب]]
* [[جبل العقبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العقبه ليه ملاح]]
* [[جبل العقر]]
* [[جبل العقل]]
* [[جبل العقله]]
* [[جبل العكار]]
* [[جبل العكش]]
* [[جبل العكى]]
* [[جبل العلم]]
* [[جبل العمده]]
* [[جبل العمرى]]
* [[جبل العمود]]
* [[جبل العمود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العميده]]
* [[جبل العنزوانى]]
* [[جبل العنزين]]
* [[جبل العنق (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العواد]]
* [[جبل العوالى]]
* [[جبل العوجاء]]
* [[جبل العود]]
* [[جبل العوراء]]
* [[جبل العوران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العوره]]
* [[جبل العوش]]
* [[جبل العيدى]]
* [[جبل العير]]
* [[جبل العيلى]]
* [[جبل العين]]
* [[جبل العين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل العينونه]]
* [[جبل الغازيه]]
* [[جبل الغبار]]
* [[جبل الغبر]]
* [[جبل الغبره]]
* [[جبل الغبيراء]]
* [[جبل الغذم]]
* [[جبل الغراء]]
* [[جبل الغراب]]
* [[جبل الغراب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الغرابه]]
* [[جبل الغرباء]]
* [[جبل الغربه]]
* [[جبل الغربوب]]
* [[جبل الغربى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الغره]]
* [[جبل الغريب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الغريف]]
* [[جبل الغشره]]
* [[جبل الغشره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الغشه]]
* [[جبل الغمر]]
* [[جبل الغويطه]]
* [[جبل الغيل]]
* [[جبل الفائش]]
* [[جبل الفارده]]
* [[جبل الفارده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الفارع]]
* [[جبل الفالق]]
* [[جبل الفتك]]
* [[جبل الفحلوين]]
* [[جبل الفخذ]]
* [[جبل الفراعى]]
* [[جبل الفرت]]
* [[جبل الفرح]]
* [[جبل الفرحه]]
* [[جبل الفرحه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الفرد]]
* [[جبل الفرده]]
* [[جبل الفرش]]
* [[جبل الفرش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الفرشه]]
* [[جبل الفرع]]
* [[جبل الفرع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الفرع الاعلى]]
* [[جبل الفساوين]]
* [[جبل الفصل]]
* [[جبل الفضيه]]
* [[جبل الفقه]]
* [[جبل الفلافله]]
* [[جبل الفلخه]]
* [[جبل الفند]]
* [[جبل الفنقور]]
* [[جبل الفواحه]]
* [[جبل الفوقتين]]
* [[جبل الفويطمه]]
* [[جبل القائم]]
* [[جبل القائمه]]
* [[جبل القاد]]
* [[جبل القاره]]
* [[جبل القاره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القاريه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القاع]]
* [[جبل القاعده]]
* [[جبل القاعده (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القاعمه]]
* [[جبل القافى]]
* [[جبل القاهره]]
* [[جبل القاهره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القاهرى]]
* [[جبل القبابه]]
* [[جبل القبرين]]
* [[جبل القبين]]
* [[جبل القتب]]
* [[جبل القتب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القتره]]
* [[جبل القحبر]]
* [[جبل القحم]]
* [[جبل القحمه]]
* [[جبل القدر]]
* [[جبل القدم]]
* [[جبل القدم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القدمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القدوم]]
* [[جبل القديم]]
* [[جبل القرانح]]
* [[جبل القرب]]
* [[جبل القربين]]
* [[جبل القرح]]
* [[جبل القرحه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القردد]]
* [[جبل القرعاء]]
* [[جبل القرفيه]]
* [[جبل القرن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القره]]
* [[جبل القرون]]
* [[جبل القرين]]
* [[جبل القرين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القشره]]
* [[جبل القشع]]
* [[جبل القصبه]]
* [[جبل القصر]]
* [[جبل القصر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القصمه]]
* [[جبل القضاعى]]
* [[جبل القطفات]]
* [[جبل القطن]]
* [[جبل القطيعه]]
* [[جبل القعبه]]
* [[جبل القعف]]
* [[جبل القعود]]
* [[جبل القفل]]
* [[جبل القفل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القفله]]
* [[جبل القفله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القلاح]]
* [[جبل القلحه]]
* [[جبل القلع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القلعه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القله]]
* [[جبل القله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القلهمه]]
* [[جبل القمده الوسطى]]
* [[جبل القمره]]
* [[جبل القمشعه]]
* [[جبل القمع]]
* [[جبل القمل]]
* [[جبل القنابع]]
* [[جبل القنبر]]
* [[جبل القنذره]]
* [[جبل القنه]]
* [[جبل القهر]]
* [[جبل القهر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القهره]]
* [[جبل القهره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل القواتى]]
* [[جبل القواديه]]
* [[جبل القواعد]]
* [[جبل القواعى]]
* [[جبل القوعى]]
* [[جبل القويبل]]
* [[جبل القويم]]
* [[جبل القيف]]
* [[جبل القيفى]]
* [[جبل القيمه]]
* [[جبل الكاره]]
* [[جبل الكافر]]
* [[جبل الكبش]]
* [[جبل الكتف]]
* [[جبل الكتيفه]]
* [[جبل الكحس]]
* [[جبل الكحيله]]
* [[جبل الكدف]]
* [[جبل الكديد]]
* [[جبل الكراع]]
* [[جبل الكرب]]
* [[جبل الكرش]]
* [[جبل الكرف]]
* [[جبل الكرى]]
* [[جبل الكعب]]
* [[جبل الكفى]]
* [[جبل الكلالى]]
* [[جبل الكلبيين]]
* [[جبل الكليه]]
* [[جبل الكمره]]
* [[جبل الكنائس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الكهزيه]]
* [[جبل الكور و الفضه]]
* [[جبل الكوكب]]
* [[جبل الكوله]]
* [[جبل الكوله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الكويا]]
* [[جبل الكيد]]
* [[جبل الكيره]]
* [[جبل اللباب]]
* [[جبل اللبداء]]
* [[جبل اللبه]]
* [[جبل اللجمه]]
* [[جبل اللحج الصغير]]
* [[جبل اللدمه]]
* [[جبل اللسان]]
* [[جبل اللسسان]]
* [[جبل اللسى]]
* [[جبل اللعه]]
* [[جبل اللقيم]]
* [[جبل اللكمه]]
* [[جبل اللكوه]]
* [[جبل اللكيمه]]
* [[جبل اللهام]]
* [[جبل اللوز (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اللوز الطيال]]
* [[جبل اللويذ]]
* [[جبل اللويه]]
* [[جبل المادر]]
* [[جبل الماروده]]
* [[جبل المال]]
* [[جبل المان الحشاء]]
* [[جبل الماين]]
* [[جبل المبتوع]]
* [[جبل المتجعره]]
* [[جبل المتقدم]]
* [[جبل المثمه]]
* [[جبل المجازع]]
* [[جبل المجاهم]]
* [[جبل المجبار]]
* [[جبل المجرى]]
* [[جبل المجزر]]
* [[جبل المجعدر]]
* [[جبل المجعش]]
* [[جبل المجعله]]
* [[جبل المجواز]]
* [[جبل المحارق]]
* [[جبل المحارير]]
* [[جبل المحجر]]
* [[جبل المحجر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المحجر بنى بضيف]]
* [[جبل المحده]]
* [[جبل المحراب]]
* [[جبل المحرام]]
* [[جبل المحربه]]
* [[جبل المحرث]]
* [[جبل المحرثى]]
* [[جبل المحرق]]
* [[جبل المحروم]]
* [[جبل المحزم]]
* [[جبل المحزوقه]]
* [[جبل المحشاش]]
* [[جبل المحل]]
* [[جبل المحندد]]
* [[جبل المحوى]]
* [[جبل المحويت]]
* [[جبل المخالفه]]
* [[جبل المخدوش]]
* [[جبل المخروم]]
* [[جبل المدام]]
* [[جبل المدحدح]]
* [[جبل المدرج (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المدنع]]
* [[جبل المدنف]]
* [[جبل المدور (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المذابحه]]
* [[جبل المذاحه]]
* [[جبل المذنب]]
* [[جبل المذهر]]
* [[جبل المذيبه]]
* [[جبل المراثه]]
* [[جبل المراجل]]
* [[جبل المراغه]]
* [[جبل المراقشه]]
* [[جبل المرباح]]
* [[جبل المرحص]]
* [[جبل المرحه]]
* [[جبل المرحه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المرحوبه الكبيره]]
* [[جبل المرخام]]
* [[جبل المردا]]
* [[جبل المرفى]]
* [[جبل المركز]]
* [[جبل المرماده]]
* [[جبل المره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المرى]]
* [[جبل المرى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المرياش]]
* [[جبل المرياش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المريت]]
* [[جبل المريخه]]
* [[جبل المريش]]
* [[جبل المزلقم]]
* [[جبل المزيعيقه]]
* [[جبل المساس]]
* [[جبل المساك]]
* [[جبل المساوره]]
* [[جبل المسبح]]
* [[جبل المسخن]]
* [[جبل المسرب]]
* [[جبل المسمره]]
* [[جبل المسواد]]
* [[جبل المسوح]]
* [[جبل المشاعر]]
* [[جبل المشاعره]]
* [[جبل المشاف]]
* [[جبل المشاويف]]
* [[جبل المشبه]]
* [[جبل المشبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المشراف]]
* [[جبل المشرى]]
* [[جبل المشلخ]]
* [[جبل المشماس]]
* [[جبل المشماط]]
* [[جبل المشه]]
* [[جبل المشوات]]
* [[جبل المشواف]]
* [[جبل المشور]]
* [[جبل المشياف]]
* [[جبل المشيبك]]
* [[جبل المصادر]]
* [[جبل المصامه]]
* [[جبل المصباح]]
* [[جبل المصنصنه]]
* [[جبل المصنعه]]
* [[جبل المصنعه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المصيبر]]
* [[جبل المصين]]
* [[جبل المصينعه]]
* [[جبل المضرحى]]
* [[جبل المطاله]]
* [[جبل المطراق]]
* [[جبل المطله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المطوق]]
* [[جبل المطوق (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المعامره]]
* [[جبل المعاوز]]
* [[جبل المعرد]]
* [[جبل المعرم]]
* [[جبل المعرم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المعروب]]
* [[جبل المعروضه]]
* [[جبل المعسال]]
* [[جبل المعصر]]
* [[جبل المعصور]]
* [[جبل المعقاب]]
* [[جبل المعقر]]
* [[جبل المعكفى]]
* [[جبل المعلقه]]
* [[جبل المعلقه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المعين]]
* [[جبل المعين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المغارب]]
* [[جبل المغارب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المغاربه]]
* [[جبل المغدر]]
* [[جبل المغرب]]
* [[جبل المغرب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المغره]]
* [[جبل المغنيه]]
* [[جبل المفتاح]]
* [[جبل المفتاح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المفجور]]
* [[جبل المفشاب]]
* [[جبل المفلح]]
* [[جبل المفلوق]]
* [[جبل المقاصيب]]
* [[جبل المقاصيع]]
* [[جبل المقاطع]]
* [[جبل المقام]]
* [[جبل المقترنات]]
* [[جبل المقدم تذرع]]
* [[جبل المقصوره]]
* [[جبل المقصوصه]]
* [[جبل المقفع]]
* [[جبل المكدد]]
* [[جبل الملاوى]]
* [[جبل الملباح]]
* [[جبل الملح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الملحمه]]
* [[جبل الملوم]]
* [[جبل الممطار]]
* [[جبل المنابر]]
* [[جبل المنار]]
* [[جبل المنار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المناره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المناط]]
* [[جبل المنامه]]
* [[جبل المنبر]]
* [[جبل المنجاره]]
* [[جبل المنصر]]
* [[جبل المنصور]]
* [[جبل المنصوره]]
* [[جبل المنطقه]]
* [[جبل المنظر]]
* [[جبل المنقد]]
* [[جبل المنمار]]
* [[جبل المنمار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل المنهض]]
* [[جبل المهلاله]]
* [[جبل المهمله]]
* [[جبل المهور]]
* [[جبل الموقع]]
* [[جبل الموهبه]]
* [[جبل الميحضه]]
* [[جبل الميراد]]
* [[جبل الميزاب]]
* [[جبل الميعال]]
* [[جبل الميقاع]]
* [[جبل النائسه]]
* [[جبل النائفه]]
* [[جبل الناخر]]
* [[جبل النار]]
* [[جبل الناصره]]
* [[جبل الناصره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الناهم]]
* [[جبل النتاته]]
* [[جبل النتاته (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النجاد]]
* [[جبل النجادى]]
* [[جبل النجج]]
* [[جبل النجد الاسود]]
* [[جبل النجفه]]
* [[جبل النجفه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النخش]]
* [[جبل النخش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النددر]]
* [[جبل النزل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النزهه]]
* [[جبل النزيله]]
* [[جبل النسرتين]]
* [[جبل النشاش]]
* [[جبل النصب]]
* [[جبل النصر]]
* [[جبل النصله]]
* [[جبل النصيب الاسود]]
* [[جبل النصيرى]]
* [[جبل النعامه]]
* [[جبل النقاره]]
* [[جبل النقس]]
* [[جبل النقفه]]
* [[جبل النقفه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النمره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النهدين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النواش]]
* [[جبل النواصريه]]
* [[جبل النوب]]
* [[جبل النوبتين]]
* [[جبل النوبتين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النوبه]]
* [[جبل النوبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل النوبى]]
* [[جبل النوعه]]
* [[جبل النويد]]
* [[جبل النيد الاسود]]
* [[جبل الهال]]
* [[جبل الهام]]
* [[جبل الهبارى]]
* [[جبل الهتارى]]
* [[جبل الهجره]]
* [[جبل الهجن]]
* [[جبل الهدف]]
* [[جبل الهده بنى عبد الله]]
* [[جبل الهرشه]]
* [[جبل الهشيمه]]
* [[جبل الهضبه]]
* [[جبل الهضبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الهضبه العليا]]
* [[جبل الهقى]]
* [[جبل الهلاله]]
* [[جبل الهموم]]
* [[جبل الهيت]]
* [[جبل الهيج و السوده]]
* [[جبل الهيجه]]
* [[جبل الهيجه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الهيله]]
* [[جبل الوادى]]
* [[جبل الواسط]]
* [[جبل الواسطه]]
* [[جبل الواغره]]
* [[جبل الواقفه]]
* [[جبل الواله]]
* [[جبل الوتده]]
* [[جبل الوجره]]
* [[جبل الوجف]]
* [[جبل الوجه]]
* [[جبل الوحز]]
* [[جبل الوحيد]]
* [[جبل الودر]]
* [[جبل الوراد]]
* [[جبل الورديه]]
* [[جبل الورك]]
* [[جبل الوسط]]
* [[جبل الوسيعه]]
* [[جبل الوصف]]
* [[جبل الوصيل]]
* [[جبل الوصيل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الوطاء]]
* [[جبل الوعراء]]
* [[جبل الوعره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الوعليه]]
* [[جبل الوعيره]]
* [[جبل الوفى]]
* [[جبل الوقيط]]
* [[جبل الوقيع]]
* [[جبل الوقيع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل الوكر]]
* [[جبل الياجوره]]
* [[جبل الياس]]
* [[جبل اليبساء]]
* [[جبل اليحموم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اليمانى]]
* [[جبل اليهوديه]]
* [[جبل ام ابدر]]
* [[جبل ام الجام]]
* [[جبل ام السلم]]
* [[جبل ام بار]]
* [[جبل ام جرديدات]]
* [[جبل ام حجيجه]]
* [[جبل ام حطب]]
* [[جبل ام خرق]]
* [[جبل ام ربيد]]
* [[جبل ام ركب]]
* [[جبل ام ريش]]
* [[جبل ام زرب]]
* [[جبل ام زوق]]
* [[جبل ام سبل]]
* [[جبل ام سرق]]
* [[جبل ام سند]]
* [[جبل ام سويداء]]
* [[جبل ام شداد]]
* [[جبل ام شر]]
* [[جبل ام صميم]]
* [[جبل ام عود]]
* [[جبل ام قرنين]]
* [[جبل ام قلت]]
* [[جبل ام كبى]]
* [[جبل ام كشحا]]
* [[جبل ام كليبه]]
* [[جبل ام لصبه]]
* [[جبل ام ليله]]
* [[جبل ام مجوه]]
* [[جبل ام محمره]]
* [[جبل ام نبعه]]
* [[جبل ام نقعه]]
* [[جبل امبر]]
* [[جبل امثر]]
* [[جبل امرور]]
* [[جبل اميمرة الاشعوب]]
* [[جبل انبر امشه]]
* [[جبل انعم]]
* [[جبل انم]]
* [[جبل انمار]]
* [[جبل انواع]]
* [[جبل انيوب]]
* [[جبل اهل عامر]]
* [[جبل اهل منصور]]
* [[جبل اهمان]]
* [[جبل اهنم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل اهنوم]]
* [[جبل ايعر]]
* [[جبل اين]]
* [[جبل ايه]]
* [[جبل ايه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ايوب]]
* [[جبل ايوب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل با جعش]]
* [[جبل با حسين]]
* [[جبل با عثمل]]
* [[جبل با قرواء]]
* [[جبل با مشائب]]
* [[جبل بادين]]
* [[جبل بالجرادى]]
* [[جبل بالعبدى]]
* [[جبل باله]]
* [[جبل بتاع]]
* [[جبل بتومه]]
* [[جبل بحر]]
* [[جبل بحره]]
* [[جبل بحره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بحرى]]
* [[جبل بحرى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بحش]]
* [[جبل بحظان]]
* [[جبل بحمان]]
* [[جبل بدج]]
* [[جبل بدج (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بدوى]]
* [[جبل براش]]
* [[جبل براش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل براشه]]
* [[جبل برام]]
* [[جبل بربر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل برد]]
* [[جبل برط (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل برع]]
* [[جبل برق]]
* [[جبل برق السمع]]
* [[جبل برقاء الغيل]]
* [[جبل برقاء بقيرتين]]
* [[جبل برقاء صرم]]
* [[جبل برك (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بركان]]
* [[جبل بركان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بركه]]
* [[جبل بره]]
* [[جبل برهان]]
* [[جبل بريراء]]
* [[جبل بريش]]
* [[جبل بريكه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بزره]]
* [[جبل بشار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بضعه]]
* [[جبل بضيع]]
* [[جبل بضيع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بضيع القبلى]]
* [[جبل بطامه]]
* [[جبل بطحان]]
* [[جبل بطين]]
* [[جبل بعر]]
* [[جبل بقاع]]
* [[جبل بقيع]]
* [[جبل بكران]]
* [[جبل بكلان]]
* [[جبل بلاع]]
* [[جبل بلبل]]
* [[جبل بلعه]]
* [[جبل بلعيد]]
* [[جبل بلق]]
* [[جبل بلمعان]]
* [[جبل بلوم]]
* [[جبل بليس]]
* [[جبل بن الاشقر]]
* [[جبل بن جهمان]]
* [[جبل بن سعدان]]
* [[جبل بن شوك]]
* [[جبل بن عمر]]
* [[جبل بن كشيت]]
* [[جبل بناء الساقى]]
* [[جبل بنت ايراك]]
* [[جبل بنى احمد]]
* [[جبل بنى اسعد]]
* [[جبل بنى اسعد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى اسلم]]
* [[جبل بنى اسماعيل]]
* [[جبل بنى الاسد]]
* [[جبل بنى الدون]]
* [[جبل بنى الشيخ]]
* [[جبل بنى العامرى]]
* [[جبل بنى الغزى]]
* [[جبل بنى الفليحى]]
* [[جبل بنى الفليحى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى جيش]]
* [[جبل بنى حارثه]]
* [[جبل بنى حجاج]]
* [[جبل بنى حجاج (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى حمد]]
* [[جبل بنى حنش]]
* [[جبل بنى خطاب]]
* [[جبل بنى خطاب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى ربيعه]]
* [[جبل بنى زهير]]
* [[جبل بنى سرين]]
* [[جبل بنى سعد]]
* [[جبل بنى سعد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى سيف العالى]]
* [[جبل بنى سيفة على]]
* [[جبل بنى شباطى]]
* [[جبل بنى شرعب]]
* [[جبل بنى شيبه]]
* [[جبل بنى صياح]]
* [[جبل بنى صياط]]
* [[جبل بنى عبد الله]]
* [[جبل بنى عبيد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى عتب]]
* [[جبل بنى عراف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى على]]
* [[جبل بنى على (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى عمر العليا]]
* [[جبل بنى عوام]]
* [[جبل بنى عوير]]
* [[جبل بنى عيتهرى]]
* [[جبل بنى غشيم]]
* [[جبل بنى لوف]]
* [[جبل بنى محرم]]
* [[جبل بنى مرجف]]
* [[جبل بنى مسلم]]
* [[جبل بنى مسلم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى معانس]]
* [[جبل بنى منصور]]
* [[جبل بنى موقب]]
* [[جبل بنى موهب]]
* [[جبل بنى نفيع]]
* [[جبل بنى نفيع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بنى هارون]]
* [[جبل بنى يوسف]]
* [[جبل بهامين]]
* [[جبل بهدب]]
* [[جبل بهران]]
* [[جبل بهيه]]
* [[جبل بو قاصه]]
* [[جبل بوار]]
* [[جبل بوق]]
* [[جبل بول (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل بيت العكبارى]]
* [[جبل بيت ردم]]
* [[جبل بيت شائع]]
* [[جبل بيت عذران]]
* [[جبل بيت غفر]]
* [[جبل بيت قدم]]
* [[جبل بيت محمود]]
* [[جبل بيت مريع]]
* [[جبل بيت ملح]]
* [[جبل بيجان]]
* [[جبل بيصخمحم]]
* [[جبل بيعه]]
* [[جبل تاران]]
* [[جبل تالبه]]
* [[جبل تان]]
* [[جبل تبع ابو جنب]]
* [[جبل تبيح]]
* [[جبل تبين]]
* [[جبل تحمس]]
* [[جبل تذرع]]
* [[جبل ترب]]
* [[جبل تربح]]
* [[جبل ترسم]]
* [[جبل ترفع]]
* [[جبل تريد]]
* [[جبل تسيب]]
* [[جبل تعز]]
* [[جبل تفاسو]]
* [[جبل تفت]]
* [[جبل تفلع]]
* [[جبل تقرارى]]
* [[جبل تلحدل]]
* [[جبل تلع]]
* [[جبل تلم]]
* [[جبل تموره]]
* [[جبل تناع]]
* [[جبل تنحم]]
* [[جبل تنذار]]
* [[جبل تنع]]
* [[جبل تواثنه]]
* [[جبل توال]]
* [[جبل تويم]]
* [[جبل تينه]]
* [[جبل ثبن]]
* [[جبل ثعلان]]
* [[جبل ثعمن]]
* [[جبل ثعول]]
* [[جبل ثفان]]
* [[جبل ثمد]]
* [[جبل ثمد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ثمده]]
* [[جبل ثمر]]
* [[جبل ثمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ثمر القعيطى]]
* [[جبل ثمران]]
* [[جبل ثمران بنى يوسف]]
* [[جبل ثمرى]]
* [[جبل ثنين]]
* [[جبل ثهران]]
* [[جبل ثوبر]]
* [[جبل ثومه]]
* [[جبل ثومه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ثيبه]]
* [[جبل جئرد]]
* [[جبل جالس]]
* [[جبل جبر]]
* [[جبل جبران]]
* [[جبل جبع]]
* [[جبل جبهان]]
* [[جبل جتيش]]
* [[جبل جثيمه]]
* [[جبل جحر]]
* [[جبل جحر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل جحزان]]
* [[جبل جحوش]]
* [[جبل جدع]]
* [[جبل جده]]
* [[جبل جديب]]
* [[جبل جذاع]]
* [[جبل جردود]]
* [[جبل جرعه]]
* [[جبل جرنز]]
* [[جبل جريب]]
* [[جبل جريز]]
* [[جبل جزالح]]
* [[جبل جزان]]
* [[جبل جزر]]
* [[جبل جزل]]
* [[جبل جزنون]]
* [[جبل جزنون (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل جعادل]]
* [[جبل جعدر]]
* [[جبل جعر]]
* [[جبل جعفر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل جعلمم]]
* [[جبل جعم]]
* [[جبل جلال]]
* [[جبل جلبييات]]
* [[جبل جلة حلم]]
* [[جبل جلحاء]]
* [[جبل جماد]]
* [[جبل جماعه]]
* [[جبل جمام]]
* [[جبل جمجم]]
* [[جبل جمجمه]]
* [[جبل جمل]]
* [[جبل جميل]]
* [[جبل جميمه]]
* [[جبل جنات (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل جناحات]]
* [[جبل جهادع عكبره]]
* [[جبل جهران]]
* [[جبل جهيف]]
* [[جبل جو على]]
* [[جبل جواء غرب]]
* [[جبل جوب]]
* [[جبل جوبه]]
* [[جبل جوران]]
* [[جبل جوز ارين]]
* [[جبل جوعان]]
* [[جبل جوف النظارى]]
* [[جبل جول]]
* [[جبل جويش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل جيزان]]
* [[جبل جيف السود]]
* [[جبل جيلان]]
* [[جبل جيمال]]
* [[جبل حاشف]]
* [[جبل حالمين]]
* [[جبل حب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حبران]]
* [[جبل حبش]]
* [[جبل حبش (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حبشى]]
* [[جبل حبشيه]]
* [[جبل حبنان]]
* [[جبل حبه]]
* [[جبل حبيش]]
* [[جبل حبيشى]]
* [[جبل حثم]]
* [[جبل حجر]]
* [[جبل حجله]]
* [[جبل حجيجه]]
* [[جبل حجيف]]
* [[جبل حدد]]
* [[جبل حدر]]
* [[جبل حده]]
* [[جبل حديد]]
* [[جبل حديد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حذيف]]
* [[جبل حذيفى]]
* [[جبل حراز]]
* [[جبل حرام]]
* [[جبل حرحر]]
* [[جبل حرحم]]
* [[جبل حرض]]
* [[جبل حرف]]
* [[جبل حرفه]]
* [[جبل حرقات]]
* [[جبل حرقان]]
* [[جبل حرقه]]
* [[جبل حرم]]
* [[جبل حرمه]]
* [[جبل حرمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حروه]]
* [[جبل حرير]]
* [[جبل حريفان]]
* [[جبل حريم]]
* [[جبل حريم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حريمه]]
* [[جبل حزر]]
* [[جبل حزره]]
* [[جبل حزم الدموم]]
* [[جبل حزمان]]
* [[جبل حسان]]
* [[جبل حسلب]]
* [[جبل حسن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حسه]]
* [[جبل حسوان]]
* [[جبل حسوسه]]
* [[جبل حسين]]
* [[جبل حسيول]]
* [[جبل حشاده]]
* [[جبل حصبان]]
* [[جبل حصمى]]
* [[جبل حصن آل سلمه]]
* [[جبل حصن الشامى]]
* [[جبل حصن العجوم]]
* [[جبل حصن المزار]]
* [[جبل حصن سويد]]
* [[جبل حصن كهلان]]
* [[جبل حصه]]
* [[جبل حضار]]
* [[جبل حضر]]
* [[جبل حضران]]
* [[جبل حضران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حطب]]
* [[جبل حطه]]
* [[جبل حظار]]
* [[جبل حظاير]]
* [[جبل حفاش]]
* [[جبل حقل]]
* [[جبل حقله]]
* [[جبل حقيبه]]
* [[جبل حقيل]]
* [[جبل حقيل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حلابى]]
* [[جبل حلاحله]]
* [[جبل حلة حسينه]]
* [[جبل حلحال]]
* [[جبل حلحال (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حلحله]]
* [[جبل حلف]]
* [[جبل حلفه]]
* [[جبل حلق]]
* [[جبل حلل]]
* [[جبل حلموت]]
* [[جبل حلوان]]
* [[جبل حليس]]
* [[جبل حليم]]
* [[جبل حليم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمادى]]
* [[جبل حمار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حماس]]
* [[جبل حماله]]
* [[جبل حمام اللسى]]
* [[جبل حمة عتمه]]
* [[جبل حمة قرض]]
* [[جبل حمر]]
* [[جبل حمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمر البيوت]]
* [[جبل حمر الحسك]]
* [[جبل حمر الخالف]]
* [[جبل حمر الصيد]]
* [[جبل حمرا (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمران]]
* [[جبل حمران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمس]]
* [[جبل حميد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمير]]
* [[جبل حمير (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حمييمه]]
* [[جبل حنان]]
* [[جبل حنان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حنسر]]
* [[جبل حنظل]]
* [[جبل حنف]]
* [[جبل حنف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حنك]]
* [[جبل حنه]]
* [[جبل حنه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حنو]]
* [[جبل حنو (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حنوه]]
* [[جبل حواب]]
* [[جبل حوامره]]
* [[جبل حوباء]]
* [[جبل حوبان]]
* [[جبل حوث]]
* [[جبل حود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل حوره]]
* [[جبل حوريه]]
* [[جبل حوزان]]
* [[جبل حوقمه]]
* [[جبل حوالين العارضه]]
* [[جبل حويز]]
* [[جبل حياد الذهب]]
* [[جبل حيتون]]
* [[جبل حيثه]]
* [[جبل حيد البوصى]]
* [[جبل حيد الخضر]]
* [[جبل حيد السماء]]
* [[جبل حيد العروين]]
* [[جبل حيد العنقاء]]
* [[جبل حيد المعسال]]
* [[جبل حيد المقلده]]
* [[جبل حيد المنفصع]]
* [[جبل حيد عرشى]]
* [[جبل حيد كيل]]
* [[جبل حيد مغشى]]
* [[جبل حيد نماره]]
* [[جبل حيدبه]]
* [[جبل حيده]]
* [[جبل حيران]]
* [[جبل حيلان]]
* [[جبل خالد بن سنام]]
* [[جبل خبخب]]
* [[جبل خبزه]]
* [[جبل خبه]]
* [[جبل خدار]]
* [[جبل خدد]]
* [[جبل خدرى]]
* [[جبل خراب]]
* [[جبل خربه]]
* [[جبل خرتوم خطر]]
* [[جبل خرز]]
* [[جبل خرف]]
* [[جبل خزيم]]
* [[جبل خسفاء]]
* [[جبل خشران]]
* [[جبل خضر]]
* [[جبل خضراء]]
* [[جبل خضراء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل خضم]]
* [[جبل خطاب]]
* [[جبل خطوه]]
* [[جبل خظفان]]
* [[جبل خلاقه]]
* [[جبل خلبه]]
* [[جبل خلق]]
* [[جبل خلقه]]
* [[جبل خلقه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل خليص]]
* [[جبل خمعه]]
* [[جبل خنان]]
* [[جبل خنان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل خنفر]]
* [[جبل خنفعر]]
* [[جبل خيبر]]
* [[جبل خيران]]
* [[جبل خيش]]
* [[جبل خيور]]
* [[جبل داحنه]]
* [[جبل دار الشناصب]]
* [[جبل دامن]]
* [[جبل دباب]]
* [[جبل دباس]]
* [[جبل دبران]]
* [[جبل دبسان]]
* [[جبل دبه]]
* [[جبل دبوت]]
* [[جبل دبى]]
* [[جبل دجن]]
* [[جبل دراف]]
* [[جبل درب]]
* [[جبل درب العقيلى]]
* [[جبل درب القف]]
* [[جبل درحان]]
* [[جبل درع]]
* [[جبل درمان]]
* [[جبل درمان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل درمهور]]
* [[جبل دروان]]
* [[جبل دروان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل دش الكراع]]
* [[جبل دفانه]]
* [[جبل دقره]]
* [[جبل دقن]]
* [[جبل دقياوين]]
* [[جبل دكر]]
* [[جبل دلال]]
* [[جبل دلعان]]
* [[جبل دلمدان]]
* [[جبل دمام]]
* [[جبل دمحفد]]
* [[جبل دمس]]
* [[جبل دمينه]]
* [[جبل دندان]]
* [[جبل دنشله]]
* [[جبل دهر]]
* [[جبل دهران]]
* [[جبل دهره]]
* [[جبل دهك]]
* [[جبل دهماء]]
* [[جبل دهماء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل دهمرى]]
* [[جبل دهنه]]
* [[جبل دهيان]]
* [[جبل دوقر]]
* [[جبل ديايير]]
* [[جبل ديرهان]]
* [[جبل ديلع]]
* [[جبل ديلع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ديمه]]
* [[جبل دين]]
* [[جبل ذاعن]]
* [[جبل ذباب]]
* [[جبل ذراء]]
* [[جبل ذراع الاحمر]]
* [[جبل ذران]]
* [[جبل ذروان]]
* [[جبل ذرى]]
* [[جبل ذرى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ذع يف]]
* [[جبل ذكامه]]
* [[جبل ذله]]
* [[جبل ذمرمر]]
* [[جبل ذنى]]
* [[جبل ذنيب]]
* [[جبل ذو هديان]]
* [[جبل ذوحمى]]
* [[جبل ليه خيران]]
* [[جبل ليه عليب]]
* [[جبل ليه عملان]]
* [[جبل ليه عهده]]
* [[جبل ليه قفيل]]
* [[جبل ذيلب]]
* [[جبل رؤوس ابن حاتم]]
* [[جبل رابص]]
* [[جبل رابضه]]
* [[جبل راجله]]
* [[جبل راح]]
* [[جبل راخل]]
* [[جبل رازح]]
* [[جبل رازح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل راس]]
* [[جبل راس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل راس الحكمى]]
* [[جبل راس شاقح]]
* [[جبل رام]]
* [[جبل رباح]]
* [[جبل ربح]]
* [[جبل ربح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ربعه]]
* [[جبل رجم]]
* [[جبل رحاب شريح]]
* [[جبل رحبان]]
* [[جبل رحبان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل رحبه]]
* [[جبل رحمه]]
* [[جبل رحنج]]
* [[جبل رخامه]]
* [[جبل رخم]]
* [[جبل رخمان]]
* [[جبل رخمه]]
* [[جبل رخيه]]
* [[جبل ردفار]]
* [[جبل ردفان]]
* [[جبل ردمان]]
* [[جبل ردمان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل رده]]
* [[جبل رديع]]
* [[جبل رديف]]
* [[جبل رشاء]]
* [[جبل رشيده]]
* [[جبل رصب]]
* [[جبل رصيفه]]
* [[جبل رصين]]
* [[جبل رضم]]
* [[جبل رعين]]
* [[جبل رغات]]
* [[جبل رفان]]
* [[جبل رفته]]
* [[جبل رفشه]]
* [[جبل رفيد]]
* [[جبل رفيق ضمره]]
* [[جبل ركث]]
* [[جبل ركف]]
* [[جبل ركيزه]]
* [[جبل رماحه]]
* [[جبل رماده]]
* [[جبل رمحه]]
* [[جبل رمشمش]]
* [[جبل رميض]]
* [[جبل رميظ]]
* [[جبل رهده]]
* [[جبل رهقه]]
* [[جبل رهيد]]
* [[جبل رواح]]
* [[جبل روحان]]
* [[جبل روع]]
* [[جبل رويحن]]
* [[جبل رياض]]
* [[جبل ريام]]
* [[جبل ريام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ريدان]]
* [[جبل ريده]]
* [[جبل ريس]]
* [[جبل ريشان]]
* [[جبل ريعه]]
* [[جبل ريما]]
* [[جبل ريمات]]
* [[جبل ريمان]]
* [[جبل ريمه]]
* [[جبل ريمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ريمى]]
* [[جبل ريو (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل زافن]]
* [[جبل زبر]]
* [[جبل زبهر]]
* [[جبل زبى]]
* [[جبل زبيبه]]
* [[جبل زبيد]]
* [[جبل زبيد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل زجار]]
* [[جبل زجان]]
* [[جبل زران]]
* [[جبل زرعوف]]
* [[جبل زفار]]
* [[جبل زفان]]
* [[جبل زفر]]
* [[جبل زقر]]
* [[جبل زقيمه]]
* [[جبل زلافح]]
* [[جبل زلت]]
* [[جبل زماميه]]
* [[جبل زنخ]]
* [[جبل زهران]]
* [[جبل زهقان]]
* [[جبل زوبه]]
* [[جبل زور الخشباء]]
* [[جبل زوره]]
* [[جبل ساره]]
* [[جبل سامح]]
* [[جبل سامد]]
* [[جبل سبابه]]
* [[جبل سباعين]]
* [[جبل سبال العندلى]]
* [[جبل سبع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سبى]]
* [[جبل سبيان]]
* [[جبل ستاكه]]
* [[جبل ستر]]
* [[جبل سحاح]]
* [[جبل سحاق]]
* [[جبل سحامه]]
* [[جبل سحرحر]]
* [[جبل سحره]]
* [[جبل سحمد]]
* [[جبل سحمه]]
* [[جبل سحيفه]]
* [[جبل سخبرة يام]]
* [[جبل سخرو]]
* [[جبل سخمه]]
* [[جبل سراده]]
* [[جبل سربه]]
* [[جبل سرر]]
* [[جبل سرع]]
* [[جبل سروم]]
* [[جبل سريح]]
* [[جبل سرير]]
* [[جبل سطاح]]
* [[جبل سطحان]]
* [[جبل سعب]]
* [[جبل سعد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سعدان]]
* [[جبل سعدون]]
* [[جبل سعلل]]
* [[جبل سعوان]]
* [[جبل سعيد]]
* [[جبل سعيد طاها]]
* [[جبل سلام]]
* [[جبل سلامه]]
* [[جبل سلبان]]
* [[جبل سلعد]]
* [[جبل سلعه]]
* [[جبل سلفيه]]
* [[جبل سليام]]
* [[جبل سليام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سماح]]
* [[جبل سماره]]
* [[جبل سمدان]]
* [[جبل سمع الوجف]]
* [[جبل سمعان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سمعه]]
* [[جبل سمعه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سناح]]
* [[جبل سنبه]]
* [[جبل سنسله]]
* [[جبل سنفه]]
* [[جبل سهره]]
* [[جبل سهواع]]
* [[جبل سواده]]
* [[جبل سودان]]
* [[جبل سودان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سورق]]
* [[جبل سويد]]
* [[جبل سويدان]]
* [[جبل سويدان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سويق]]
* [[جبل سيان]]
* [[جبل سيان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سيبان]]
* [[جبل سيته]]
* [[جبل سيخ]]
* [[جبل سيد]]
* [[جبل سيد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل سيد المرانى]]
* [[جبل سيف]]
* [[جبل سيل]]
* [[جبل سيل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شائيع]]
* [[جبل شاحص]]
* [[جبل شاطب]]
* [[جبل شاقره]]
* [[جبل شاكمه]]
* [[جبل شام]]
* [[جبل شام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شانق]]
* [[جبل شاهره]]
* [[جبل شب غردن]]
* [[جبل شبام]]
* [[جبل شبام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شبقه]]
* [[جبل شتر]]
* [[جبل شثراء]]
* [[جبل شجاج]]
* [[جبل شحاط]]
* [[جبل شخب عمار]]
* [[جبل شدا]]
* [[جبل شداد]]
* [[جبل شداده]]
* [[جبل شدبه]]
* [[جبل شدبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شديك]]
* [[جبل شذب]]
* [[جبل شراقى]]
* [[جبل شرانس]]
* [[جبل شرب]]
* [[جبل شربوب]]
* [[جبل شرج]]
* [[جبل شرجب]]
* [[جبل شرحان]]
* [[جبل شرق]]
* [[جبل شروان]]
* [[جبل شرياف]]
* [[جبل شريان]]
* [[جبل شط الطويل]]
* [[جبل شطه]]
* [[جبل شعب]]
* [[جبل شعب البحير]]
* [[جبل شعب الزهراء]]
* [[جبل شعب العرين]]
* [[جبل شعب القوم]]
* [[جبل شعب النوب]]
* [[جبل شعب ام جدعيه]]
* [[جبل شعب صباره]]
* [[جبل شعب ضوران]]
* [[جبل شعب نائم]]
* [[جبل شعبان]]
* [[جبل شعبة الخاوى]]
* [[جبل شعر]]
* [[جبل شعران]]
* [[جبل شعران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شعره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شعظه]]
* [[جبل شعفل]]
* [[جبل شعيب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شعير]]
* [[جبل شعيره]]
* [[جبل شقدم]]
* [[جبل شقرف]]
* [[جبل شقير]]
* [[جبل شك]]
* [[جبل شكر]]
* [[جبل شماخ]]
* [[جبل شماخه]]
* [[جبل شمر]]
* [[جبل شمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شمره]]
* [[جبل شمسان]]
* [[جبل شمسان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شمطان]]
* [[جبل شمهان]]
* [[جبل شمهان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شنازب]]
* [[جبل شنه]]
* [[جبل شهارة الامير]]
* [[جبل شهارة الفيخ]]
* [[جبل شهاره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شهدان]]
* [[جبل شهدان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شهران]]
* [[جبل شوبوت]]
* [[جبل شوحاط]]
* [[جبل شوحاط (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شوران]]
* [[جبل شوكان]]
* [[جبل شوكان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شوكة حرد]]
* [[جبل شوكه]]
* [[جبل شوهل]]
* [[جبل شويحط]]
* [[جبل شيبه]]
* [[جبل شيبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شيحاط]]
* [[جبل شيحاط (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل شيخ]]
* [[جبل شيزر]]
* [[جبل شيعان]]
* [[جبل شيفيان]]
* [[جبل صار]]
* [[جبل صالح]]
* [[جبل صباح]]
* [[جبل صباح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صباره]]
* [[جبل صباريه]]
* [[جبل صبحان]]
* [[جبل صبران]]
* [[جبل صبرين]]
* [[جبل صبوح]]
* [[جبل صبيح]]
* [[جبل صبيح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صخره]]
* [[جبل صراب]]
* [[جبل صرب]]
* [[جبل صرحا]]
* [[جبل صرع]]
* [[جبل صرو]]
* [[جبل صعفان]]
* [[جبل صعفان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صعوه]]
* [[جبل صغير (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صفر]]
* [[جبل صفراء مناخ]]
* [[جبل صفوان]]
* [[جبل صفيف]]
* [[جبل صلب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صلعان]]
* [[جبل صليل]]
* [[جبل صليل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صمع]]
* [[جبل صنع العجرمه]]
* [[جبل صنعاء]]
* [[جبل صنعاء (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صنعان]]
* [[جبل صنعان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل صنفور]]
* [[جبل صنيخ]]
* [[جبل صهابه]]
* [[جبل صواء]]
* [[جبل صور]]
* [[جبل صولان]]
* [[جبل صويد]]
* [[جبل صى]]
* [[جبل صيابه]]
* [[جبل ضبع]]
* [[جبل ضبع (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ضبه]]
* [[جبل ضبوان]]
* [[جبل ضبين]]
* [[جبل ضرب]]
* [[جبل ضرب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ضروه]]
* [[جبل ضريمان]]
* [[جبل ضفاء]]
* [[جبل ضفار]]
* [[جبل ضفر]]
* [[جبل ضفر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ضفران]]
* [[جبل ضلمان]]
* [[جبل ضماره]]
* [[جبل ضهر]]
* [[جبل ضوار]]
* [[جبل ضوران]]
* [[جبل ضولم]]
* [[جبل ضير]]
* [[جبل طرف]]
* [[جبل طرف النقوب]]
* [[جبل طفوه]]
* [[جبل طفيان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل طلان]]
* [[جبل طلان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل طهم]]
* [[جبل طول القليته]]
* [[جبل طوان]]
* [[جبل طياش]]
* [[جبل طيال]]
* [[جبل طيبان]]
* [[جبل طيبة الاسم]]
* [[جبل طيديعه]]
* [[جبل ظركام]]
* [[جبل ظفار]]
* [[جبل ظفار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ظفير]]
* [[جبل ظلامه]]
* [[جبل ظلب]]
* [[جبل ظلم]]
* [[جبل ظهر البعير]]
* [[جبل ظهره]]
* [[جبل ظهى]]
* [[جبل ظين]]
* [[جبل ظين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عاتب]]
* [[جبل عارضه]]
* [[جبل عاصمه]]
* [[جبل عاقبه]]
* [[جبل عالى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عانز]]
* [[جبل عباد]]
* [[جبل عباقه]]
* [[جبل عبثاء]]
* [[جبل عبدان]]
* [[جبل عبل]]
* [[جبل عبيش]]
* [[جبل عبيه]]
* [[جبل عتبه]]
* [[جبل عتمه]]
* [[جبل عتيم]]
* [[جبل عثاربه]]
* [[جبل عجاش]]
* [[جبل عجيب]]
* [[جبل عدف]]
* [[جبل عدف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عدف النعمه]]
* [[جبل عدن]]
* [[جبل عدنان]]
* [[جبل عرا عره]]
* [[جبل عرائش]]
* [[جبل عرابه]]
* [[جبل عراس]]
* [[جبل عرام]]
* [[جبل عرب]]
* [[جبل عرد]]
* [[جبل عرش]]
* [[جبل عرشان]]
* [[جبل عرشان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عرصمه]]
* [[جبل عرض الشروج]]
* [[جبل عرض الكبير]]
* [[جبل عرض الميسرى]]
* [[جبل عرض ام شيل]]
* [[جبل عرض قادم]]
* [[جبل عرف]]
* [[جبل عرف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عرف الديك]]
* [[جبل عرمان]]
* [[جبل عره]]
* [[جبل عرهان]]
* [[جبل عروان]]
* [[جبل عروره]]
* [[جبل عروم]]
* [[جبل عريدى]]
* [[جبل عريشه]]
* [[جبل عزان]]
* [[جبل عزان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عسامه]]
* [[جبل عسقون]]
* [[جبل عسل]]
* [[جبل عسل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عشر]]
* [[جبل عشر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عشران]]
* [[جبل عشم]]
* [[جبل عشيم]]
* [[جبل عصابه]]
* [[جبل عصام]]
* [[جبل عصر]]
* [[جبل عصله]]
* [[جبل عصم]]
* [[جبل عصماء]]
* [[جبل عطف]]
* [[جبل عظم]]
* [[جبل عظيه]]
* [[جبل عفار]]
* [[جبل عقار]]
* [[جبل عقب راس]]
* [[جبل عقبة القدام]]
* [[جبل عقبة نقبان]]
* [[جبل عقبى]]
* [[جبل عقد]]
* [[جبل عقره (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عقمه]]
* [[جبل عقور]]
* [[جبل عقيره]]
* [[جبل عقيمه]]
* [[جبل عكابه]]
* [[جبل عكدان]]
* [[جبل عكدان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عكس]]
* [[جبل علاجه]]
* [[جبل علايب]]
* [[جبل علب]]
* [[جبل علسان]]
* [[جبل على (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل على ابن القريب]]
* [[جبل عليه]]
* [[جبل عمائمه]]
* [[جبل عماد]]
* [[جبل عماره]]
* [[جبل عماض]]
* [[جبل عمامه]]
* [[جبل عمد]]
* [[جبل عمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عمق]]
* [[جبل عمقه]]
* [[جبل عملان]]
* [[جبل عملس]]
* [[جبل عمود الجراشب]]
* [[جبل عنان]]
* [[جبل عنب]]
* [[جبل عنبره]]
* [[جبل عنتر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عنتريه]]
* [[جبل عنز]]
* [[جبل عنفر]]
* [[جبل عنم]]
* [[جبل عنم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عنهام]]
* [[جبل عنوقه]]
* [[جبل عواس]]
* [[جبل عواض]]
* [[جبل عوالى]]
* [[جبل عوصان]]
* [[جبل عوه]]
* [[جبل عوهز]]
* [[جبل عويده]]
* [[جبل عويله]]
* [[جبل عويمر]]
* [[جبل عيال يزيد]]
* [[جبل عيال يزيد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عيان]]
* [[جبل عيبان]]
* [[جبل عيبه]]
* [[جبل عيسى (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عيشان]]
* [[جبل عيشان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل عيلات]]
* [[جبل عيناب]]
* [[جبل عينه]]
* [[جبل عيينه]]
* [[جبل عيينه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل غارف]]
* [[جبل غبارى]]
* [[جبل غبثان]]
* [[جبل غبه]]
* [[جبل غبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل غبير]]
* [[جبل غثامه]]
* [[جبل غثره]]
* [[جبل غراب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل غربان]]
* [[جبل غربه]]
* [[جبل غربه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل غربوب]]
* [[جبل غرة شمير]]
* [[جبل غصنه]]
* [[جبل غلاء]]
* [[جبل غليس]]
* [[جبل غماش]]
* [[جبل غميص]]
* [[جبل غنيم]]
* [[جبل غنيمه]]
* [[جبل غنيمه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل غواص]]
* [[جبل غول السن]]
* [[جبل غيفان]]
* [[جبل غيل الفيه]]
* [[جبل فاطم]]
* [[جبل فايان]]
* [[جبل فايش غيل]]
* [[جبل فحمان]]
* [[جبل فحن]]
* [[جبل فخيض]]
* [[جبل فدحان]]
* [[جبل فده]]
* [[جبل فذه]]
* [[جبل فراط الريح]]
* [[جبل فرتك]]
* [[جبل فرثه]]
* [[جبل فرجلات]]
* [[جبل فرحه]]
* [[جبل فرد]]
* [[جبل فرع]]
* [[جبل فرع التومه]]
* [[جبل فريد دھمه]]
* [[جبل فريد صرصر]]
* [[جبل فسوه]]
* [[جبل فضلان]]
* [[جبل فلهه]]
* [[جبل فودد]]
* [[جبل فودل]]
* [[جبل فويل]]
* [[جبل قاحز]]
* [[جبل قاره]]
* [[جبل قاع الجبوب]]
* [[جبل قاعمه]]
* [[جبل قانع]]
* [[جبل قبال]]
* [[جبل قبر السيد]]
* [[جبل قبعه]]
* [[جبل قتب]]
* [[جبل قحزه]]
* [[جبل قحمه]]
* [[جبل قداس]]
* [[جبل قدران]]
* [[جبل قدس]]
* [[جبل قدم]]
* [[جبل قدم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قدم البهماء]]
* [[جبل قدوم القحلال]]
* [[جبل قديم]]
* [[جبل قذوان]]
* [[جبل قذيف]]
* [[جبل قرار]]
* [[جبل قراض]]
* [[جبل قراع]]
* [[جبل قراعه]]
* [[جبل قرانه]]
* [[جبل قرح]]
* [[جبل قرح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قرحاء]]
* [[جبل قردود]]
* [[جبل قرض]]
* [[جبل قرضه]]
* [[جبل قرضه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قرظان]]
* [[جبل قرع]]
* [[جبل قرفان]]
* [[جبل قرن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قرن الغالب]]
* [[جبل قرن الكرش]]
* [[جبل قرن حطب]]
* [[جبل قرن قبين]]
* [[جبل قرنه]]
* [[جبل قروان]]
* [[جبل قروف]]
* [[جبل قزان]]
* [[جبل قزى]]
* [[جبل قسبط]]
* [[جبل قشان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قشط]]
* [[جبل قشعان]]
* [[جبل قصران]]
* [[جبل قصل]]
* [[جبل قضوان]]
* [[جبل قطابر]]
* [[جبل قطران]]
* [[جبل قطوه]]
* [[جبل قطوه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قعر]]
* [[جبل قعوه]]
* [[جبل قعوى]]
* [[جبل قفع]]
* [[جبل قفل]]
* [[جبل قفلان]]
* [[جبل قفله]]
* [[جبل قفيان]]
* [[جبل قلة الخراب]]
* [[جبل قلة الصخيره]]
* [[جبل قلة المدارات]]
* [[جبل قله]]
* [[جبل قليله]]
* [[جبل قليمه]]
* [[جبل قماش]]
* [[جبل قمامه]]
* [[جبل قمر]]
* [[جبل قمره]]
* [[جبل قمعان]]
* [[جبل قمعان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل قملان]]
* [[جبل قمه]]
* [[جبل قمير]]
* [[جبل قميز]]
* [[جبل قناحو]]
* [[جبل قنازع]]
* [[جبل قناو]]
* [[جبل قنبر]]
* [[جبل قنعه]]
* [[جبل قنفوذ]]
* [[جبل قنو]]
* [[جبل قهر الذياب]]
* [[جبل قهران]]
* [[جبل قهرة اقرد]]
* [[جبل قهرة البيضاء]]
* [[جبل قهرة الحانك]]
* [[جبل قهرة الركوه]]
* [[جبل قهرة العنز]]
* [[جبل قهرة الغرزه]]
* [[جبل قهرة ذل كلهب]]
* [[جبل قهرة رغافه]]
* [[جبل قهيل]]
* [[جبل قواحل]]
* [[جبل قواحلات]]
* [[جبل قوارير]]
* [[جبل قوبه]]
* [[جبل قوث]]
* [[جبل قونس]]
* [[جبل قويعده]]
* [[جبل قيدان]]
* [[جبل قيران]]
* [[جبل قيره]]
* [[جبل قيسين]]
* [[جبل قيف]]
* [[جبل قيفان]]
* [[جبل قيفه]]
* [[جبل قينه]]
* [[جبل قيهامه]]
* [[جبل قيهمه]]
* [[جبل كاده]]
* [[جبل كادى]]
* [[جبل كبده]]
* [[جبل كبران]]
* [[جبل كبران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كبريت]]
* [[جبل كبس]]
* [[جبل كبه]]
* [[جبل كبه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كبود]]
* [[جبل كبوره]]
* [[جبل كتفا]]
* [[جبل كتمان]]
* [[جبل كحبوب]]
* [[جبل كحلان]]
* [[جبل كحلان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كحلن]]
* [[جبل كحله]]
* [[جبل كحله (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كدافه]]
* [[جبل كدنه]]
* [[جبل كدور]]
* [[جبل كراش]]
* [[جبل كران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كربوبه]]
* [[جبل كزه]]
* [[جبل كسسله]]
* [[جبل كسوان]]
* [[جبل كسى]]
* [[جبل كشرا]]
* [[جبل كعاله]]
* [[جبل كفن]]
* [[جبل كليمه]]
* [[جبل كمة الفتوح]]
* [[جبل كمنن]]
* [[جبل كمه]]
* [[جبل كناره]]
* [[جبل كنضار]]
* [[جبل كنوب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كهر]]
* [[جبل كهلان]]
* [[جبل كهلان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كهوه]]
* [[جبل كواه]]
* [[جبل كودر]]
* [[جبل كور]]
* [[جبل كوفل]]
* [[جبل كوكب]]
* [[جبل كوكب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كوكبان]]
* [[جبل كوكبان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كويره]]
* [[جبل كيال شرع]]
* [[جبل كيل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل كين]]
* [[جبل لبب]]
* [[جبل لبلبه]]
* [[جبل لبن]]
* [[جبل لبن (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل لبنة السفلى]]
* [[جبل لبنة العليا]]
* [[جبل لبنه]]
* [[جبل لبه]]
* [[جبل لبو]]
* [[جبل لبيس]]
* [[جبل لتم]]
* [[جبل لثل]]
* [[جبل لجاج]]
* [[جبل لحرم]]
* [[جبل لحمه]]
* [[جبل لست]]
* [[جبل لشر]]
* [[جبل لضاح]]
* [[جبل لعلى]]
* [[جبل لقلل]]
* [[جبل لقيط]]
* [[جبل لكبر]]
* [[جبل لكده]]
* [[جبل لنجح]]
* [[جبل لهب]]
* [[جبل لهمهر]]
* [[جبل لوح بن ثيبه]]
* [[جبل لوح لهج الميراد]]
* [[جبل ليفق]]
* [[جبل مابره]]
* [[جبل مالو]]
* [[جبل مانع]]
* [[جبل ماوان]]
* [[جبل مبرك]]
* [[جبل مبروت]]
* [[جبل مبزخ]]
* [[جبل مبعال]]
* [[جبل مبعر]]
* [[جبل مبعوثه]]
* [[جبل مثوه]]
* [[جبل مثيب]]
* [[جبل مجداب]]
* [[جبل مجرح]]
* [[جبل محانه]]
* [[جبل محبشى]]
* [[جبل محجر]]
* [[جبل محجر ابن الشيعى]]
* [[جبل محجن]]
* [[جبل محجوبه]]
* [[جبل محدد]]
* [[جبل محذ]]
* [[جبل محرز]]
* [[جبل محصى]]
* [[جبل محنه]]
* [[جبل محنه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل محومى]]
* [[جبل محين]]
* [[جبل مختاره]]
* [[جبل مخدره]]
* [[جبل مخره]]
* [[جبل مخشه]]
* [[جبل مد هر]]
* [[جبل مدار]]
* [[جبل مداره]]
* [[جبل مدام]]
* [[جبل مدرح]]
* [[جبل مدره]]
* [[جبل مدسر]]
* [[جبل مده]]
* [[جبل مدهم]]
* [[جبل مدوره]]
* [[جبل مدوم]]
* [[جبل مديخه]]
* [[جبل مدير الدار]]
* [[جبل مذرح]]
* [[جبل مذمره]]
* [[جبل مراب]]
* [[جبل مرابط]]
* [[جبل مراد]]
* [[جبل مراد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مراره]]
* [[جبل مران]]
* [[جبل مران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مربح]]
* [[جبل مرتن]]
* [[جبل مرخام]]
* [[جبل مرخومه]]
* [[جبل مرس]]
* [[جبل مرس (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مرغم]]
* [[جبل مركزه]]
* [[جبل مركوز]]
* [[جبل مرمل]]
* [[جبل مره]]
* [[جبل مزاحن]]
* [[جبل مزعطه]]
* [[جبل مسعود (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مسقاء]]
* [[جبل مسوام]]
* [[جبل مسوب]]
* [[جبل مسور]]
* [[جبل مسور (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مسيتنه]]
* [[جبل مسيعد]]
* [[جبل مسيودان]]
* [[جبل مشاحه]]
* [[جبل مشحم]]
* [[جبل مشرفه]]
* [[جبل مشرق]]
* [[جبل مشعر]]
* [[جبل مشغيل]]
* [[جبل مشقوره]]
* [[جبل مشوره]]
* [[جبل مشيع]]
* [[جبل مصانعه]]
* [[جبل مصبحى بنى الجعد]]
* [[جبل مصعاب]]
* [[جبل مصنعة عمار]]
* [[جبل مصنعه]]
* [[جبل مصنعه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مضايقه]]
* [[جبل مضرعه]]
* [[جبل مطران]]
* [[جبل مطرح]]
* [[جبل مطلح]]
* [[جبل مطوان]]
* [[جبل مطير]]
* [[جبل معبر]]
* [[جبل معجمى]]
* [[جبل معروف (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل معس]]
* [[جبل معفارى]]
* [[جبل معين (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل معينه]]
* [[جبل معينه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مغاربه]]
* [[جبل مغر]]
* [[جبل مغرب]]
* [[جبل مغربة الحظين]]
* [[جبل مغضف]]
* [[جبل مغنى]]
* [[جبل مقاطع]]
* [[جبل مقبنه]]
* [[جبل مقداح]]
* [[جبل مقدح]]
* [[جبل مقرعه]]
* [[جبل مقرون]]
* [[جبل مقصب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مقطار (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل مقل]]
* [[جبل مقله]]
* [[جبل مقمر]]
* [[جبل مقمل]]
* [[جبل مقهم]]
* [[جبل مقيبره]]
* [[جبل مكاب]]
* [[جبل مكرد]]
* [[جبل مكشوعه]]
* [[جبل مكعل]]
* [[جبل مكنج]]
* [[جبل ملاقى]]
* [[جبل ملب]]
* [[جبل ملح]]
* [[جبل ملح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ملح آل غنين]]
* [[جبل ملحمه]]
* [[جبل ملخ]]
* [[جبل ملطه]]
* [[جبل ملعاء]]
* [[جبل ملى]]
* [[جبل مليح (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ممطار]]
* [[جبل مناعه]]
* [[جبل منبر]]
* [[جبل منبه]]
* [[جبل منحب]]
* [[جبل منخلان]]
* [[جبل مندبه]]
* [[جبل منرى]]
* [[جبل منقذه]]
* [[جبل منقير]]
* [[جبل منهات]]
* [[جبل منهالى]]
* [[جبل منهل]]
* [[جبل منوا]]
* [[جبل منوفه]]
* [[جبل منيره]]
* [[جبل منيف]]
* [[جبل مهامه]]
* [[جبل مهبن]]
* [[جبل مهدد]]
* [[جبل مهر]]
* [[جبل مهرات]]
* [[جبل مهران]]
* [[جبل موجر]]
* [[جبل مورك]]
* [[جبل موزه]]
* [[جبل موشك]]
* [[جبل موطك]]
* [[جبل ميداويم]]
* [[جبل ميراب]]
* [[جبل ميرب]]
* [[جبل ميفعه]]
* [[جبل ميهر]]
* [[جبل نابح]]
* [[جبل نابطه]]
* [[جبل ناشر]]
* [[جبل ناقم]]
* [[جبل نامه]]
* [[جبل نبز]]
* [[جبل نبلان]]
* [[جبل نبهان]]
* [[جبل نثار]]
* [[جبل نجمان]]
* [[جبل نجمان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نخب]]
* [[جبل نخش الكلب]]
* [[جبل نخلان]]
* [[جبل نزر]]
* [[جبل نسوى]]
* [[جبل نشح]]
* [[جبل نشمه]]
* [[جبل نشوه]]
* [[جبل نصب]]
* [[جبل نصباء ظهار]]
* [[جبل نصر]]
* [[جبل نصر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نصيب البئر]]
* [[جبل نصيب خليله]]
* [[جبل نضار]]
* [[جبل نعساء]]
* [[جبل نعمان]]
* [[جبل نعمان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نعيمه]]
* [[جبل نفل]]
* [[جبل نقبة الجريبات]]
* [[جبل نقض]]
* [[جبل نقم]]
* [[جبل نقيل الحارقه]]
* [[جبل نكب]]
* [[جبل نكب الجنابين]]
* [[جبل نكت]]
* [[جبل نمار]]
* [[جبل نمد]]
* [[جبل نمر]]
* [[جبل نمر (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نمره]]
* [[جبل نمن]]
* [[جبل نهدان]]
* [[جبل نهدان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نهم]]
* [[جبل نهوقه]]
* [[جبل نهيد]]
* [[جبل نواعه]]
* [[جبل نوبات]]
* [[جبل نوجان]]
* [[جبل نوخه]]
* [[جبل نودان]]
* [[جبل نوعان]]
* [[جبل نوفان]]
* [[جبل نوفان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل نوقه]]
* [[جبل نوه]]
* [[جبل نيربه]]
* [[جبل نيسا]]
* [[جبل نيساء]]
* [[جبل نيم]]
* [[جبل هارث]]
* [[جبل هاكف]]
* [[جبل هبارا]]
* [[جبل هبان]]
* [[جبل هت توير]]
* [[جبل هت سند]]
* [[جبل هثمين]]
* [[جبل هجاره]]
* [[جبل هججه]]
* [[جبل هجره]]
* [[جبل هجمه]]
* [[جبل هجيمه]]
* [[جبل هداد]]
* [[جبل هداد (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل هداده]]
* [[جبل هدفان]]
* [[جبل هدمان]]
* [[جبل هديم]]
* [[جبل دهر]]
* [[جبل هر]]
* [[جبل هرام]]
* [[جبل هران]]
* [[جبل هران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل هرشفان]]
* [[جبل هركيم]]
* [[جبل هرمان]]
* [[جبل هروش]]
* [[جبل هروم]]
* [[جبل هروم (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل هشم]]
* [[جبل هشمركب]]
* [[جبل هضبة القضعى]]
* [[جبل هضبة مسعوده]]
* [[جبل هقله]]
* [[جبل هقوان]]
* [[جبل هكمان]]
* [[جبل هليل]]
* [[جبل همده]]
* [[جبل همدين]]
* [[جبل هننى]]
* [[جبل هنيه]]
* [[جبل هوان]]
* [[جبل هويرة هدى]]
* [[جبل هيقه]]
* [[جبل هيلاحمد]]
* [[جبل هيوه]]
* [[جبل هيوه (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل وابش]]
* [[جبل وادى الاعناب]]
* [[جبل وادى العنضريط]]
* [[جبل وادى خمور]]
* [[جبل وادى فرح]]
* [[جبل واقر]]
* [[جبل وبرة رمم]]
* [[جبل وتران]]
* [[جبل وتران (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل وتير]]
* [[جبل وثبات]]
* [[جبل وثن]]
* [[جبل وجر]]
* [[جبل وحارى]]
* [[جبل ودنه]]
* [[جبل وراف]]
* [[جبل ورخان]]
* [[جبل وردان]]
* [[جبل وردان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل ورفات]]
* [[جبل ورمه]]
* [[جبل وروه]]
* [[جبل ورى]]
* [[جبل وشحه]]
* [[جبل وصاب]]
* [[جبل وضره]]
* [[جبل وعال]]
* [[جبل وعر العصفر]]
* [[جبل وعل]]
* [[جبل وعل (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل وعلان]]
* [[جبل وعلان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل وقر]]
* [[جبل وقيح]]
* [[جبل وقيهه]]
* [[جبل وكيه]]
* [[جبل وهبان]]
* [[جبل يابد]]
* [[جبل يادع]]
* [[جبل ياعره]]
* [[جبل يام (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل يباد]]
* [[جبل يتار]]
* [[جبل يتره]]
* [[جبل يتير]]
* [[جبل يثوب]]
* [[جبل يثوب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل يدرس]]
* [[جبل يراخ]]
* [[جبل يراع]]
* [[جبل يركاح]]
* [[جبل يركف]]
* [[جبل يرمح]]
* [[جبل يشجم]]
* [[جبل يعاقبه]]
* [[جبل يعر]]
* [[جبل يعره]]
* [[جبل يعصوم]]
* [[جبل يغوث]]
* [[جبل يفاع]]
* [[جبل يفع]]
* [[جبل يفعان]]
* [[جبل يفعان (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل يفوز]]
* [[جبل يكسب (جبل فى اليمن)]]
* [[جبل يقود]]
* [[جبل يقيح]]
* [[جبل يناخ]]
* [[جبل يناع]]
* [[جبل ينعه]]
* [[جبل ينور]]
* [[جبل ينوط]]
* [[جبل يومين]]
* [[جبل يون]]
* [[جبلين]]
* [[جبيل بن عطش]]
* [[جحمة العرش]]
* [[جميمة ثمم]]
* [[جندوب]]
* [[جول الربعه]]
* [[حبل النخره]]
* [[حبير (جبل فى اليمن)]]
* [[حجارة النمر]]
* [[حجيله]]
* [[حزمة قريشمان]]
* [[حسين الاجدم]]
* [[حصن ابو ريحان]]
* [[حصن الباز]]
* [[حصن الحمرانى]]
* [[حصن الدجاج]]
* [[حصن الضبيتين خولان]]
* [[حصن العرافه]]
* [[حصن المورعه]]
* [[حصن با مسلم]]
* [[حصن حب]]
* [[حصن عامر]]
* [[حصن كوبع]]
* [[حصن مفحق]]
* [[حفره (جبل فى اليمن)]]
* [[حله (جبل فى اليمن)]]
* [[حمام الدايره]]
* [[حمة الملح]]
* [[حمة شمس]]
* [[حمة عامر]]
* [[حمة مدام]]
* [[حمة ناصر ابن احمد]]
* [[حمرا]]
* [[حناء]]
* [[حيد آل احمد]]
* [[حيد احمد]]
* [[حيد الاشقرى]]
* [[حيد الحصان]]
* [[حيد الحلال]]
* [[حيد الحواز]]
* [[حيد الرجمه]]
* [[حيد السواد]]
* [[حيد الشعراء (جبل فى اليمن)]]
* [[حيد العبس]]
* [[حيد العجز]]
* [[حيد العرقوب]]
* [[حيد العسمى]]
* [[حيد العقربى]]
* [[حيد العمرى (جبل فى اليمن)]]
* [[حيد القرنين]]
* [[حيد الكانطى]]
* [[حيد اللسى]]
* [[حيد المنار]]
* [[حيد النجد]]
* [[حيد الوعل]]
* [[حيد اهل ديان]]
* [[حيد اهل ديان (جبل فى اليمن)]]
* [[حيد بصره]]
* [[حيد بن حارز]]
* [[حيد بن وعى]]
* [[حيد بيان]]
* [[حيد حافد]]
* [[حيد حفر]]
* [[حيد سعمه]]
* [[حيد لهمان]]
* [[حيد مرسى]]
* [[حيد هنينه]]
* [[حيد هوسه]]
* [[خرشفه]]
* [[خشم الجبل]]
* [[خشم الدس]]
* [[خشم الشرقى]]
* [[خشم ام الفش]]
* [[خشم با خويدم]]
* [[خشم با سريح]]
* [[خشم با كبيره]]
* [[خشم جرندل]]
* [[خشم شرى]]
* [[خشم غالب]]
* [[خشم ماس]]
* [[خل دمنان]]
* [[خلفان المعدى]]
* [[خليقاء عاقر]]
* [[داجم]]
* [[دبن (جبل فى اليمن)]]
* [[دحيضة العاقر]]
* [[دقم الصم]]
* [[دلوه]]
* [[ذئيب]]
* [[ذاهة الدابس]]
* [[ذهر]]
* [[ذى رنه]]
* [[ذى ماجوز]]
* [[ذى مرخ]]
* [[ذينمر]]
* [[راس الخب]]
* [[راس الغهيلى]]
* [[راس المناره]]
* [[راس حوراء]]
* [[راس عرقان]]
* [[راس عقبة حويره]]
* [[راس غاضنن]]
* [[رباح (جبل فى اليمن)]]
* [[رهموم]]
* [[ريدان (جبل فى اليمن)]]
* [[سخبر]]
* [[سعره]]
* [[سفيده (جبل فى اليمن)]]
* [[سلاطه]]
* [[سنبله]]
* [[سود العظب]]
* [[سوعنب]]
* [[سويفه]]
* [[شعب الحره]]
* [[شعب العامرى]]
* [[شعب العرق]]
* [[شعب اللبن]]
* [[شعب دبايه]]
* [[شعب رباح]]
* [[شعثمى]]
* [[شعر (جبل فى اليمن)]]
* [[شمر ليه الجناح]]
* [[شوهر]]
* [[صمد الملاقيط]]
* [[صندار]]
* [[صيده (جبل فى اليمن)]]
* [[ضح الحمام]]
* [[ضيعمان (جبل فى اليمن)]]
* [[ضيقة كحيل]]
* [[ضيقه]]
* [[طرباق]]
* [[طرف العين]]
* [[طلان]]
* [[طيب الاسم]]
* [[ظهر حمير]]
* [[ظهر مندبه]]
* [[ظهره]]
* [[عاصم]]
* [[عبر الحصمى]]
* [[عتب]]
* [[عتم]]
* [[عجلانيه]]
* [[عدك]]
* [[عر اشعم]]
* [[عر الضوع]]
* [[عر دايان]]
* [[عر عوند]]
* [[عرة القصبه]]
* [[عرض الحرف]]
* [[عرض الحمامى]]
* [[عرف (جبل فى اليمن)]]
* [[عرين (جبل فى اليمن)]]
* [[عقد (جبل فى اليمن)]]
* [[عقله (جبل فى اليمن)]]
* [[عقيبه (جبل فى اليمن)]]
* [[علب (جبل فى اليمن)]]
* [[على سمة الغرب]]
* [[على سمة الغربى]]
* [[عليب (جبل فى اليمن)]]
* [[عويديه]]
* [[عياش (جبل فى اليمن)]]
* [[عيينه]]
* [[غفره]]
* [[غمر (جبل فى اليمن)]]
* [[غول البقر]]
* [[غوله (جبل فى اليمن)]]
* [[غويربان]]
* [[فتيخه]]
* [[فخذ]]
* [[فدن مطله]]
* [[فردان المنابيذ]]
* [[فرضة نهم]]
* [[فرعة آل التوم]]
* [[فرعة الحنش]]
* [[فره]]
* [[فلنج]]
* [[فوط]]
* [[فويره (جبل فى اليمن)]]
* [[قارة الكوته]]
* [[قارة اللبين]]
* [[قارة المكلا]]
* [[قارة المولى]]
* [[قارة تركب]]
* [[قارة كلب]]
* [[قارة لون]]
* [[قارة لون (جبل فى اليمن)]]
* [[قاعدة البطل]]
* [[قرن ابرك المزنا]]
* [[قرن ابن زيد]]
* [[قرن ابو سوده]]
* [[قرن اسود]]
* [[قرن الباد (جبل فى اليمن)]]
* [[قرن الثعل]]
* [[قرن الثور]]
* [[قرن الحباير]]
* [[قرن الحبلاء]]
* [[قرن الحجره]]
* [[قرن الحده]]
* [[قرن الحر]]
* [[قرن الحصن]]
* [[قرن الحيمر]]
* [[قرن الخليوه]]
* [[قرن الدهور (جبل فى اليمن)]]
* [[قرن الدياب]]
* [[قرن الذياب]]
* [[قرن الريش]]
* [[قرن السوادى]]
* [[قرن السيد]]
* [[قرن الصبر]]
* [[قرن الصبر (جبل فى اليمن)]]
* [[قرن الطاره]]
* [[قرن الغبره]]
* [[قرن الغراب]]
* [[قرن القدوم (جبل فى اليمن)]]
* [[قرن الكلاسى]]
* [[قرن الملده]]
* [[قرن اليهودى]]
* [[قرن بن شامان]]
* [[قرن بنى حمود]]
* [[قرن تخيال]]
* [[قرن حلوان]]
* [[قرن حميد]]
* [[قرن دنه]]
* [[قرن شجب]]
* [[قرن صبر]]
* [[قرن ظبيه]]
* [[قرن عدن]]
* [[قرن عره]]
* [[قرن على (جبل فى اليمن)]]
* [[قرن فرض]]
* [[قرن مرشد]]
* [[قرن مسجيد]]
* [[قرن معول]]
* [[قرن مندوب]]
* [[قرن مهدم]]
* [[قرن وراك]]
* [[قرن وعر دباس]]
* [[قرون العناب]]
* [[قرون الفهود]]
* [[قرون القيعان]]
* [[قطع النقم]]
* [[قطن مهرات]]
* [[قعام مذنين]]
* [[قعبان]]
* [[قفز]]
* [[قفل (جبل فى اليمن)]]
* [[قفله]]
* [[قلعة سمة الشرقى]]
* [[قهر الحسا]]
* [[قهر غول]]
* [[قهرة القضبه]]
* [[كبب القرون]]
* [[كبب ام زهر]]
* [[كبة الحمرا]]
* [[كبة المنصبه]]
* [[كبة رخم]]
* [[كبة على]]
* [[كبر (جبل فى اليمن)]]
* [[كتفاء]]
* [[كتلم]]
* [[كمبوشه]]
* [[كوبلة البيضاء]]
* [[كور احز]]
* [[كور العود]]
* [[كور سيبان]]
* [[كولة السكيبات]]
* [[كولة الشائب]]
* [[كولة الطويله]]
* [[كولة المدلل]]
* [[كولة المنقب]]
* [[كولة تريه]]
* [[كولة جدر]]
* [[كولة شعير]]
* [[كولة عطان]]
* [[لباخه]]
* [[لكمة الصبرى]]
* [[لهرمان]]
* [[مثكا]]
* [[محجوبه (جبل فى اليمن)]]
* [[محل القداح]]
* [[محمية برع]]
* [[مدرك]]
* [[مربه]]
* [[مرجلة بن نرن]]
* [[مركبه (جبل فى اليمن)]]
* [[مركس]]
* [[مسار]]
* [[مسقط (جبل فى اليمن)]]
* [[مشانق]]
* [[مشنع]]
* [[مضره]]
* [[معول مسبار]]
* [[مقنيه]]
* [[ملاوح]]
* [[مليسه]]
* [[مهجم]]
* [[مهذفه]]
* [[نجد الاصابح]]
* [[نجد الفزر]]
* [[نشم]]
* [[نصبة كساد]]
* [[نصر]]
* [[نقيل ابوه]]
* [[نقيل رشد]]
* [[هديف]]
* [[هريمه]]
* [[هضبه]]
* [[هيبك]]
* [[وابيل الاسفل]]
* [[وابيل الاعلى]]
* [[واسط (جبل فى اليمن)]]

{{div col end}}
== تعليم ==
=== جامعات ===

{{Main|جامعات اليمن}}
{{div col|colwidth=25em}}

* [[الجامعة اللبنانيه الدوليه]]
* [[جامعة إب]]
* [[جامعة الإيمان]]
* [[جامعة الاحقاف]]
* [[جامعة البيضاء]]
* [[جامعة الحديده]]
* [[جامعة الريان]]
* [[جامعة العلوم والتكنولوجيا ( اليمن )]]
* [[جامعة العلوم والتكنولوجيا (جامعه فى اليمن)]]
* [[جامعة الملكة أروى]]
* [[جامعة الناصر]]
* [[جامعة تعز]]
* [[جامعة حضرموت]]
* [[جامعة ذمار]]
* [[جامعة صنعاء]]
* [[جامعة عدن]]
* [[كليه اليمن لدراسات الشرق الاوسط]]
{{div col end}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
* [[هريسه المخادره]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:اليمن|اليمن]]
[[تصنيف:بلاد|ى]]
[[تصنيف:دول اسلاميه]]
[[تصنيف:عرب|ى]]
[[تصنيف:شبه الجزيره العربيه|ى]]</text>
      <sha1>jvkwd1m26dzsfvv0ffec61oew0qp7ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بورنوجرافيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20313</id>
    <revision>
      <id>13024737</id>
      <parentid>12966555</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>external link moved under its section</comment>
      <origin>13024737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="mayg3sh8mjtg7nassuc3v9t6x8tl9eg" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
'''البورنوجرافيه''' (&lt;small&gt;[[انجليزى]]:&lt;/small&gt; pornography; &lt;small&gt;الاختصار:&lt;/small&gt; ''porn'' او ''porno''; &lt;small&gt;ساعات بيستعمل بدلها:&lt;/small&gt; erotica) هو عرض صريح لمواد [[سكس|جنسيه]] عشان التحفيز الجنسى او رضا الغريزه ، ممكن يتعمل پورنوجرافيه من صور و انميه ''anime'' وتسجيلات صوت وافلام
[[ملف:Peep Show by David Shankbone.jpg|right|thumb|محل پورنوجرافى]]
[[ملف:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|تصغير|left|رسم اباحى اغريقى مثلى يرجع للقرن الخامس قبل الميلاد]]

== شوف كمان ==
* [[بورنوبيديا]]
* [[السبانكينج البورنوجرافى]]
* [[ممثل پورنو]]
* [[فيلم بورنوجرافى]]
* [[موديل عريان]]

{{تصنيف كومونز|Pornography}}

== لينكات برانيه ==
* 
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Pornography '''Everipedia''': photography]
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{Pornography}}

[[تصنيف:بورنوجرافيه]]</text>
      <sha1>mayg3sh8mjtg7nassuc3v9t6x8tl9eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهرزاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21241</id>
    <revision>
      <id>13024665</id>
      <parentid>12531567</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="p2eizu2rtnib306x5ykewyuli42ilxj" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخصيه خياليه
| اللون    = #006800
| الاسم     = شَهْرَزَاد
| صورة     = Sophie Gengembre Anderson - Scheherazade.jpg
| عنوان الصورة = شهرزاد بريشة سوفى أندرسن من القرن التسعتاشر  م
| الديانة  = [[الاسلام]]
| السلسلة  = [[الف ليله و ليله]]
| الممثل   = [[ميلى افيتال]]، [[كاثرين زيتا-جونز]]، [[كلود جاد]]، [[آنا كارينا]]، [[ماريا مونتيز]]، [[سيرين عبد النور]]، [[سلاف فواخرجى]]
| الجنس    = [[أنثى]]
| المهنة   =  [[رواية القصص|راوية القصص]]، [[عقيلة ملك]]  
| الزوج    = [[شهريار الملك]]
}}
[[ملف:Ferdinand Keller - Scheherazade und Sultan Schariar (1880).jpg|left|thumb|250px| شهرزاد بتحكى لشهريار]]
'''شهرزاد''' Scheherazade اسم جارية [[شهريار الملك]] فى حكايات [[الف ليله و ليله]] المشهورة و كانت الجارية الاخيرة فى حياة شهريار اللى كان بيتجوز واحدة عذراء كل ليلة و بعدين يقتلها علشان يعاقب بنات حوا علشان مراته اللى حبها خانته.

ألهمت قصة شهرزاد الموسيقارالروسى [[نيكولاى ريمسكى كورساكوڤ|نيقولاى رمسكاى كورساكوف]] اللى الف سيمفونية شهرزاد.

{{تصنيف كومونز|Scheherazade}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:شخصيات خياليه]]
[[تصنيف:اساطير]]</text>
      <sha1>p2eizu2rtnib306x5ykewyuli42ilxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهريار الملك</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21242</id>
    <revision>
      <id>13024664</id>
      <parentid>12531566</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="sz784hr2uwaavpspjn4j9kcsku18t90" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخصيه خياليه}}
[[ملف:Ferdinand Keller - Scheherazade und Sultan Schariar (1880).jpg|left|thumb|250px| شهرزاد بتحكى لشهريار]]
''' شهريار الملك ''' شخصيه فى حكايه [[الف ليله و ليله]] المشهوره. شهريار كان بيتجوز واحده عذراء كل ليله و بعدين يقتلها علشان يعاقب بنات حوا علشان مراته اللى حبها خانته. [[شهرزاد]] كانت اخر جاريه فى حياة شهريار و كانت بتحكى حكاية له كل ليله علشان مايقتلهاش

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:شخصيات خياليه]]
[[تصنيف:اساطير]]</text>
      <sha1>sz784hr2uwaavpspjn4j9kcsku18t90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كتابة اللغه الاذرى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23827</id>
    <revision>
      <id>13024742</id>
      <parentid>6934741</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل Esperfulmo صفحة [[اللغه الاذرى]] إلى [[كتابة اللغه الاذرى]] على تحويلة دون ترك تحويلة: عنوان غلط</comment>
      <origin>6934741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="83kv6ft5zxehl2ukayn9s8kx232juau" xml:space="preserve">{{لغة}}
[[ملف:Azərbaycan əlifbası.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''اللغه الاذرى''' اتكتبت ب[[حروف عربى]] و[[حروف لاتينى|لاتينى]] و[[حروف كيريلى|كيريلى]]. وطريقة الكتابه اتغيرت عشان اسباب سياسيه ودينيه. دلوقتى بتتكتب بحروف لاتينى فى [[اذيربايجان|اذربايچان]]، وبحروف عربى فى [[ايران]].

== مقارنه ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+colspan=5 bgcolor=&quot;#ccccff&quot;|'''الحروف اللى اتكتبت بيها اللغه الاذرى'''
|-
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف عربى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف لاتينى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف كيريلى]]
! width=&quot;20%&quot;|حروف لاتينى
! width=&quot;20%&quot; rowspan=&quot;2&quot; |[[الف-به دوليه صوتيه]]
|-
| —1918 || 1918–1939 || 1958–1991 || '''1992—'''
|-
| ا || A a || А а || '''A a''' || {{IPA|[ɑ]}}
|-
| ب || B в || Б б || '''B b''' || {{IPA|[b]}}
|-
| ج || Ç ç || Ҹ ҹ || '''C c''' || {{IPA|[dʒ]}}
|-
| چ || C c || Ч ч || '''Ç ç''' || {{IPA|[tʃ]}}
|-
| د || D d || Д д || '''D d''' || {{IPA|[d]}}
|-
| ه || E e || Е е || '''E e''' || {{IPA|[e]}}
|-
| ع || Ə ə || Ә ә || '''Ə ə''' || {{IPA|[æ]}}
|-
| ف || F f || Ф ф || '''F f''' || {{IPA|[f]}}
|-
| گ || G g || Ҝ ҝ || '''G g''' || {{IPA|[ɡʲ]}}
|-
| غ || {{unicode|Ƣ ƣ}} || Ғ ғ || '''Ğ ğ''' || {{IPA|[ɣ]}}
|-
| ح,ه || H h || Һ һ || '''H h''' || {{IPA|[h]}}
|-
| خ || X x || Х х || '''X x''' || {{IPA|[x]}}
|-
| ی || Ь ь || Ы ы || '''I ı''' || {{IPA|[ɯ]}}
|-
| ی || I i || И и || '''İ i''' || {{IPA|[ɪ]}}
|-
| ژ || {{unicode|Ƶ ƶ}} || Ж ж || '''J j''' || {{IPA|[ʒ]}}
|-
| ک || K k || К к || '''K k''' || {{IPA|[k]}}
|-
| ق || Q q || Г г || '''Q q''' || {{IPA|[ɡ]}}
|-
| ل || L l || Л л || '''L l''' || {{IPA|[l]}}
|-
| م || M m || М м || '''M m''' || {{IPA|[m]}}
|-
| ن || N n || Н н || '''N n''' || {{IPA|[n]}}
|-
| و || O o || О о || '''O o''' || {{IPA|[ɔ]}}
|-
| و || {{unicode|Ɵ ɵ}} || Ө ө || '''Ö ö''' || {{IPA|[œ]}}
|-
| پ || P p || П п || '''P p''' || {{IPA|[p]}}
|-
| ر || R r || Р р || '''R r''' || {{IPA|[r]}}
|-
| ث,س,ص || S s || С с || '''S s''' || {{IPA|[s]}}
|-
| ش || Ş ş || Ш ш || '''Ş ş''' || {{IPA|[ʃ]}}
|-
| ت,ط || T t || Т т || '''T t''' || {{IPA|[t]}}
|-
| و || U u || У у || '''U u''' || {{IPA|[u]}}
|-
| و || Y y || Ү ү || '''Ü ü''' || {{IPA|[y]}}
|-
| و || V v || В в || '''V v''' || {{IPA|[v]}}
|-
| ی || J j || Ј ј || '''Y y''' || {{IPA|[j]}}
|-
| ذ,ز,ض,ظ || Z z || З з || '''Z z''' || {{IPA|[z]}}
|-
|}

[[تصنيف:لغات]]</text>
      <sha1>83kv6ft5zxehl2ukayn9s8kx232juau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024743</id>
      <parentid>13024742</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>حمى «[[كتابة اللغه الاذرى]]»: تخريب فى النقل ([انقل=سيسوب بس] (مش محدد))</comment>
      <origin>6934741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="83kv6ft5zxehl2ukayn9s8kx232juau" xml:space="preserve">{{لغة}}
[[ملف:Azərbaycan əlifbası.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''اللغه الاذرى''' اتكتبت ب[[حروف عربى]] و[[حروف لاتينى|لاتينى]] و[[حروف كيريلى|كيريلى]]. وطريقة الكتابه اتغيرت عشان اسباب سياسيه ودينيه. دلوقتى بتتكتب بحروف لاتينى فى [[اذيربايجان|اذربايچان]]، وبحروف عربى فى [[ايران]].

== مقارنه ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+colspan=5 bgcolor=&quot;#ccccff&quot;|'''الحروف اللى اتكتبت بيها اللغه الاذرى'''
|-
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف عربى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف لاتينى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف كيريلى]]
! width=&quot;20%&quot;|حروف لاتينى
! width=&quot;20%&quot; rowspan=&quot;2&quot; |[[الف-به دوليه صوتيه]]
|-
| —1918 || 1918–1939 || 1958–1991 || '''1992—'''
|-
| ا || A a || А а || '''A a''' || {{IPA|[ɑ]}}
|-
| ب || B в || Б б || '''B b''' || {{IPA|[b]}}
|-
| ج || Ç ç || Ҹ ҹ || '''C c''' || {{IPA|[dʒ]}}
|-
| چ || C c || Ч ч || '''Ç ç''' || {{IPA|[tʃ]}}
|-
| د || D d || Д д || '''D d''' || {{IPA|[d]}}
|-
| ه || E e || Е е || '''E e''' || {{IPA|[e]}}
|-
| ع || Ə ə || Ә ә || '''Ə ə''' || {{IPA|[æ]}}
|-
| ف || F f || Ф ф || '''F f''' || {{IPA|[f]}}
|-
| گ || G g || Ҝ ҝ || '''G g''' || {{IPA|[ɡʲ]}}
|-
| غ || {{unicode|Ƣ ƣ}} || Ғ ғ || '''Ğ ğ''' || {{IPA|[ɣ]}}
|-
| ح,ه || H h || Һ һ || '''H h''' || {{IPA|[h]}}
|-
| خ || X x || Х х || '''X x''' || {{IPA|[x]}}
|-
| ی || Ь ь || Ы ы || '''I ı''' || {{IPA|[ɯ]}}
|-
| ی || I i || И и || '''İ i''' || {{IPA|[ɪ]}}
|-
| ژ || {{unicode|Ƶ ƶ}} || Ж ж || '''J j''' || {{IPA|[ʒ]}}
|-
| ک || K k || К к || '''K k''' || {{IPA|[k]}}
|-
| ق || Q q || Г г || '''Q q''' || {{IPA|[ɡ]}}
|-
| ل || L l || Л л || '''L l''' || {{IPA|[l]}}
|-
| م || M m || М м || '''M m''' || {{IPA|[m]}}
|-
| ن || N n || Н н || '''N n''' || {{IPA|[n]}}
|-
| و || O o || О о || '''O o''' || {{IPA|[ɔ]}}
|-
| و || {{unicode|Ɵ ɵ}} || Ө ө || '''Ö ö''' || {{IPA|[œ]}}
|-
| پ || P p || П п || '''P p''' || {{IPA|[p]}}
|-
| ر || R r || Р р || '''R r''' || {{IPA|[r]}}
|-
| ث,س,ص || S s || С с || '''S s''' || {{IPA|[s]}}
|-
| ش || Ş ş || Ш ш || '''Ş ş''' || {{IPA|[ʃ]}}
|-
| ت,ط || T t || Т т || '''T t''' || {{IPA|[t]}}
|-
| و || U u || У у || '''U u''' || {{IPA|[u]}}
|-
| و || Y y || Ү ү || '''Ü ü''' || {{IPA|[y]}}
|-
| و || V v || В в || '''V v''' || {{IPA|[v]}}
|-
| ی || J j || Ј ј || '''Y y''' || {{IPA|[j]}}
|-
| ذ,ز,ض,ظ || Z z || З з || '''Z z''' || {{IPA|[z]}}
|-
|}

[[تصنيف:لغات]]</text>
      <sha1>83kv6ft5zxehl2ukayn9s8kx232juau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024744</id>
      <parentid>13024743</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>شوف كمان</comment>
      <origin>13024744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="9he9k3ckn9ibpy1ckvub2r2n8g6r3lt" xml:space="preserve">{{شوف كمان|لغه اذرى}}
{{لغة}}
[[ملف:Azərbaycan əlifbası.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''اللغه الاذرى''' اتكتبت ب[[حروف عربى]] و[[حروف لاتينى|لاتينى]] و[[حروف كيريلى|كيريلى]]. وطريقة الكتابه اتغيرت عشان اسباب سياسيه ودينيه. دلوقتى بتتكتب بحروف لاتينى فى [[اذيربايجان|اذربايچان]]، وبحروف عربى فى [[ايران]].

== مقارنه ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+colspan=5 bgcolor=&quot;#ccccff&quot;|'''الحروف اللى اتكتبت بيها اللغه الاذرى'''
|-
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف عربى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف لاتينى]]
! width=&quot;20%&quot;|[[حروف كيريلى]]
! width=&quot;20%&quot;|حروف لاتينى
! width=&quot;20%&quot; rowspan=&quot;2&quot; |[[الف-به دوليه صوتيه]]
|-
| —1918 || 1918–1939 || 1958–1991 || '''1992—'''
|-
| ا || A a || А а || '''A a''' || {{IPA|[ɑ]}}
|-
| ب || B в || Б б || '''B b''' || {{IPA|[b]}}
|-
| ج || Ç ç || Ҹ ҹ || '''C c''' || {{IPA|[dʒ]}}
|-
| چ || C c || Ч ч || '''Ç ç''' || {{IPA|[tʃ]}}
|-
| د || D d || Д д || '''D d''' || {{IPA|[d]}}
|-
| ه || E e || Е е || '''E e''' || {{IPA|[e]}}
|-
| ع || Ə ə || Ә ә || '''Ə ə''' || {{IPA|[æ]}}
|-
| ف || F f || Ф ф || '''F f''' || {{IPA|[f]}}
|-
| گ || G g || Ҝ ҝ || '''G g''' || {{IPA|[ɡʲ]}}
|-
| غ || {{unicode|Ƣ ƣ}} || Ғ ғ || '''Ğ ğ''' || {{IPA|[ɣ]}}
|-
| ح,ه || H h || Һ һ || '''H h''' || {{IPA|[h]}}
|-
| خ || X x || Х х || '''X x''' || {{IPA|[x]}}
|-
| ی || Ь ь || Ы ы || '''I ı''' || {{IPA|[ɯ]}}
|-
| ی || I i || И и || '''İ i''' || {{IPA|[ɪ]}}
|-
| ژ || {{unicode|Ƶ ƶ}} || Ж ж || '''J j''' || {{IPA|[ʒ]}}
|-
| ک || K k || К к || '''K k''' || {{IPA|[k]}}
|-
| ق || Q q || Г г || '''Q q''' || {{IPA|[ɡ]}}
|-
| ل || L l || Л л || '''L l''' || {{IPA|[l]}}
|-
| م || M m || М м || '''M m''' || {{IPA|[m]}}
|-
| ن || N n || Н н || '''N n''' || {{IPA|[n]}}
|-
| و || O o || О о || '''O o''' || {{IPA|[ɔ]}}
|-
| و || {{unicode|Ɵ ɵ}} || Ө ө || '''Ö ö''' || {{IPA|[œ]}}
|-
| پ || P p || П п || '''P p''' || {{IPA|[p]}}
|-
| ر || R r || Р р || '''R r''' || {{IPA|[r]}}
|-
| ث,س,ص || S s || С с || '''S s''' || {{IPA|[s]}}
|-
| ش || Ş ş || Ш ш || '''Ş ş''' || {{IPA|[ʃ]}}
|-
| ت,ط || T t || Т т || '''T t''' || {{IPA|[t]}}
|-
| و || U u || У у || '''U u''' || {{IPA|[u]}}
|-
| و || Y y || Ү ү || '''Ü ü''' || {{IPA|[y]}}
|-
| و || V v || В в || '''V v''' || {{IPA|[v]}}
|-
| ی || J j || Ј ј || '''Y y''' || {{IPA|[j]}}
|-
| ذ,ز,ض,ظ || Z z || З з || '''Z z''' || {{IPA|[z]}}
|-
|}

[[تصنيف:لغات]]</text>
      <sha1>9he9k3ckn9ibpy1ckvub2r2n8g6r3lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ريجينا مون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24234</id>
    <revision>
      <id>13024717</id>
      <parentid>12286431</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="scs1d4zlpvmyfe12jznza6o0614aaqj" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
{{شخصيه پورنوجرافيه
| name = Regina Moon
| photo = [[ملف:Reginamoon.jpg|250px]]
| caption =
| birth = [[30 ابريل|30 اپريل]] [[1987]]
| location = [[المجر]]
| birthname =
| death = 
| measurements = 34B-24-35
| height = 178 سم
| weight = 62 كجم
| shoe size = 
| eye color = بنى
| hair color = اسود
| skin color = ابيض
| natural bust =
| blood = 
| orientation = 
| ethnicity = 
| alias =  
| films =
| homepage = http://reginamoon.net/
| iafd = 
| imdb = 
| afdb = id#/name
| eurobabeindex = 
}}
'''ريجينا مون''' (Regina Moon) ([[30 ابريل]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية

== نشأتها ==
اتولدت ريجينا مون يوم [[30 ابريل]] [[1987]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]  

== شغلها ==
فى سنة [[2007]] دخلت ريجينا مون فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] ومثلت اكتر من 50 [[فيلم بورنوجرافى]] اشهرهم [[Private Gold 104: Crime Sex Investigation]] و [[Tamed Teens 7]] و [[Wet Lips 2]] و [[Private Lesbian 12: Lesbians in the Tropics II]] و [[All Internal 10]] و [[Règlements de comptes]] و [[Rocco: Puppet Master 7]] و [[Annina's Sex Talk]] و [[Private Tropical 37: Anal Honeymoon in the Tropics]] و [[Cum Alone 2]] و [[Cum for Cover 2]] و [[My Evil Sluts]] و [[Drunk Sex Orgy: All-Night Love Lounge]] و [[Cream Crime 2]] و [[Private Tropical 38: Mother and Daughter Anal Vacation]] و [[All Internal 5]] و [[Evil Anal 4]] و [[Girls on Girls 14]] و [[Pretty Chicks 6]] و [[Private X-treme 33: Sex Auditions 2]] و [[Story of Virginie]] و [[Yasmine &amp; the Masseuses]]

[http://reginamoon.net]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009095716/http://reginamoon.net/|date=2010-10-09}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/regina-moon]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Regina_Moon]
[http://www.babepedia.com/babe/Regina_Moon]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Regina_Moon]
[http://de.pornopedia.com/wiki/Regina_Moon]
[http://www.freeones.com/regina-moon/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2688180]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=reginamoon/gender=f/regina-moon.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=46188]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>scs1d4zlpvmyfe12jznza6o0614aaqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اى &amp; مصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27635</id>
    <revision>
      <id>13024458</id>
      <parentid>13018657</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* مصادر */ تعديل و تمصير، غير: {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}</comment>
      <origin>13024458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="2n8n1yw7k5p6bzi33ywmrjcjqmnisk9" xml:space="preserve">{{معلومات شركه}}
[[ملف:Dubai UAE 1301200712681.jpg|thumb|left|اتصالات]]
'''إى آند مصر''' شركة موبايل شغاله فى مصر، بتعتبر امتداد لشركة اتصالات [[الامارات|الإمارات]]. الشركة ابتدت تشتغل فى اخر ابريل 2007 و بكده بقت شركة الموبايل التالته فى مصر. و اعلنت بداية خدمات الجيل التالت فى مصر و بقت اول شركة موبايل بتشتغل بتكنولوجيا الجيل التالت المتطور 3.5G اللى بيخلى المشتركين يخشوا على النت بسرعة عالية اعلى من سرعة الاتصال بتكنولوجيا 3G.بتعتبر إتصالات الشركة الـ140 عالمى حسب رأس المال.شركة إتصالات الام شغالة فـ16 بلد و منهم (الإمارات و السعودية و مصر و [[افغانستان|أفغانستان]]).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.etisalat.eg/etisalat/notification/dashboard.html
| title = Etisalat - web dashboard
| website = www.etisalat.eg
| accessdate = 2021-11-16
}}&lt;/ref&gt; اتصالات خدت لقب احسن مشغل للموبايلات فى [[افريقيا]] سنة 2009 و 2010.

== خدمة حجز الارقام ==
قبل ما الشركة تشتغل رسمى فى مصر ، الشركة قدمت خدمة حجز الارقام لأول مرة فى مصر. الخدمة دى بتسمح للعميل انه يخترع رقم تليفونه و انه يحجز و يخلى رقمه رقم مميز او مرتبط بتواريخ مهمة له زى عيد ميلاده مثلا وده شد ناس كتير للشركة.

== خدمات النت ==
فبداية 2009 خدت إتصالات الشركتين دول : Nile On Line و EgyNet والى بيقدموا خدمات النت السريعة فمصر. ساعتها ابتدت إتصالات تقديم خدمات الشبكة السريعة ADSL فى مصر و كمان خدمات متميزة فى مجال الم

== حصة إتصالات فى السوق المصرى ==
بعد سنتين من التشغيل أدرت الشركة تشد 15 مليون مشترك حسب تصريحات الشركة الرسمية.
و ده فى حد ذاتة انجاز علشان الشركات المنافسة حققت دة فعشرات السنين

== لينكات خارجية ==
* [http://www.etisalat.com.eg// اى &amp; مصر - الموقع الرسمي]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}
* [http://twitter.com/Etisalatmisr اى &amp; مصر - تويتر]
* [http://www.etisalat.ae/ اتصالات الإمارات - الشركة الام]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{شبكات الموبايل المصريه}}

[[تصنيف:شركات التيليفون المحمول المصرية]]
[[تصنيف:شركات مصريه]]
[[تصنيف:اتصالات]]
[[تصنيف:القرية الذكية]]</text>
      <sha1>2n8n1yw7k5p6bzi33ywmrjcjqmnisk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دمياط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27938</id>
    <revision>
      <id>13024474</id>
      <parentid>13016709</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحد  ←  واحد من ، ضبط  ← ظبط ، {{ظبط استنادي}} ← {{ظبط استنادى}}، {{مواقع التواصل الاجتماعي}} ← {{Social links}}،  السفن  ←  المراكب، زود  وسم [[قالب:ويكى|ويكى]]</comment>
      <origin>13024474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="12sg03rw96twa41mzpdoone525gem1h" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=ابريل 2026}}
{{صندوق معلومات تجمع سكانى|صورة= File:مسجد البحر منارة عروس الدلتا دمياط.jpg}}
'''دمياط''' (بالقبطيه: ⲧⲁⲙⲓⲁϯ) هى مدينه ساحليه وعاصمة [[محافظة دمياط]] فى أقصى شمال [[مصر]]، وبعدها بـ 15 كم بيصب فرع دمياط من النيل فى البحر المتوسط عند رأس البر. يفصلها شريط ضيق عن بحيرة المنزله، والى الجنوب الغربى تمتد مزارع دلتا النيل وسهولها، وتبعد حوالى 200 كيلومتر (120 ميل) شمال القاهرة، ويعد ميناء دمياط واحد من أهم موانئ مصر فينشط عشان يستقبل المراكب وتتكثف فيه حركة البضائع.

== المعالم ==
بعض من أهم المزارات التاريخيه فى مدينة دمياط :

*جامع عمرو بن العاص
*جامع المعينى
*جامع الحديدى
*جامع البحر

== صور ==
[[ملف:DumyatOldBridge.jpg|تصغير|الكوبرى القديم فى دمياط]]
[[ملف:Damietta Corniche.JPG|تصغير|كورنيش النيل فى دمياط]]
[[ملف:DumyatElAsMosqueCourt.jpg|تصغير|ساحة جامع عمرو ابن العاص تانى مسجد اتبنى فى مصر]]
[[ملف:Masjed_in_Damietta.jpg|تصغير|واحد من المساجد فى دمياط]]

== لينكات برانيه ==   
{{روابط شخص}}
 
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:دمياط]]</text>
      <sha1>12sg03rw96twa41mzpdoone525gem1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024511</id>
      <parentid>13024474</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="2s9iojfdb3i9q9y7kzi2ehp1m1b0010" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى|صورة= File:مسجد البحر منارة عروس الدلتا دمياط.jpg}}
'''دمياط''' (بالقبطيه: ⲧⲁⲙⲓⲁϯ) هى مدينه ساحليه وعاصمة [[محافظة دمياط]] فى أقصى شمال [[مصر]]، وبعدها بـ 15 كم بيصب فرع دمياط من النيل فى البحر المتوسط عند رأس البر. يفصلها شريط ضيق عن بحيرة المنزله، والى الجنوب الغربى تمتد مزارع دلتا النيل وسهولها، وتبعد حوالى 200 كيلومتر (120 ميل) شمال القاهرة، ويعد ميناء دمياط واحد من أهم موانئ مصر فينشط عشان يستقبل المراكب وتتكثف فيه حركة البضائع.

== المعالم ==
بعض من أهم المزارات التاريخيه فى مدينة دمياط :

*جامع عمرو بن العاص
*جامع المعينى
*جامع الحديدى
*جامع البحر

== صور ==
[[ملف:DumyatOldBridge.jpg|تصغير|الكوبرى القديم فى دمياط]]
[[ملف:Damietta Corniche.JPG|تصغير|كورنيش النيل فى دمياط]]
[[ملف:DumyatElAsMosqueCourt.jpg|تصغير|ساحة جامع عمرو ابن العاص تانى مسجد اتبنى فى مصر]]
[[ملف:Masjed_in_Damietta.jpg|تصغير|واحد من المساجد فى دمياط]]

== لينكات برانيه ==   
{{روابط شخص}}
 
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:دمياط]]</text>
      <sha1>2s9iojfdb3i9q9y7kzi2ehp1m1b0010</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وزارة عصام شرف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28516</id>
    <revision>
      <id>13024374</id>
      <parentid>12962903</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="t1cyyongwjny4hzoln9ljawhu1ygpyp" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
'''وزارة عصام شرف''' هى وزارة كونها [[رئيس وزرا مصر]] [[عصام شرف]] بتكليف من [[حكم الخونتا العسكريه فى مصر|الخونتا العسكريه الحاكمه فى مصر]] من يوم 11 فبراير 2011 بعد ما مظاهرات بعد [[ثورة 25 يناير]] اسقطت [[وزارة احمد شفيق]].
== تشكيل الوزارة الاول ==
الوزارة من حلف اليمين فى 7 مارس 2011 و لحد 21 يوليه 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزارة 
|-
| رئيس الوزراء || [[عصام شرف|أ.د عصام عبد العزيز احمد شرف]]
|-
|نائب رئيس مجلس الوزراء ||د. [[يحيى الجمل]]
|-
| وزارة الدفاع ||المشير. [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
|[[المخابرات العامه المصريه|رئيس المخابرات العامة المصرية]]  || اللواء [[مراد موافى]]
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]] || اللواء [[منصور العيسوى]]
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]] ||السفير [[محمد كامل عمرو]]
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة ||د. [[حسن يونس|حسن احمد يونس]]
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية|وزارة الزراعة]] ||د. أيمن فريد ابو حديد
|-
|[[وزارة الطيران المدنى]] || مهندس [[ابراهيم مناع]]
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات]] ||د. ماجد عثمان
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]] || د. عماد ابو غازي
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] ||د. احمد جمال الدين موسى
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية ||د. محسن الصياد
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]] ||د. [[اشرف حاتم]]
|-
|وزارة التضامن و التجارة الداخلية ||د. جودة عبد الخالق
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة [[فايزة ابو النجا]]
|-
| وزارة العدل || المستشار [محمد عبد العزيز الجندى
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د. احمد حسن البرعى
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية || محمد عبد المنعم غراب
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] || د. [عبد الله الحسيني
|-
| وزارة السياحة || د. منير امين [[فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||م. [[عاطف عبد الحميد]]
|-
|[[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية والرى]] || د. [[حسين العطفى]]
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى || د. [[عمرو عزت سلامة]]
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية || لواء [[محسن النعمانى]] 
|-
| وزارة الدولة لشئون البيئة || م [[ماجد جورج]]
|-
|وزارة الدولة للانتاج الحربى || د. [[سيد مشعل]] 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. محمد فتحى البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || [[فاروق العقدة]]
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير [[ماجد عبد الفتاح]]
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== تشكيل الوزارة التانى ==
الوزارة دى فضلت من وقت حلف اليمين فى 21 يوليه 2011 و لحد 1 ديسمبر 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزاره !! الوزير 
|-
| رئيس الوزرا || [[عصام شرف]] 
|-
| نايب رئيس مجلس الوزرا ووزير المالية ||د.[[حازم الببلاوى]]
|-
|نايب رئيس مجلس الوزرا للتنمية السياسية، والتحول الديمقراطى، وزير لقطاع الاعمال العام||د. على السلمي
|-
| وزارة الدفاع ||المشير [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية  || اللواء مراد موافي
|-
|وزارة الداخلية || اللواء منصور العيسوي
|-
| وزارة الخارجية ||السفير محمد كامل
|-
|وزارة الكهربا والطاقة ||د. حسن يونس
|-
| المجلس الاعلى للآثار || 
|-
|وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية ||د. صلاح السيد
|-
|وزارة الطيران المدنى || اللواء لطفى مصطفى كمال
|-
|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات  ||الدكتور مهندس محمد عبد القادر محمد سالم 
|-
| وزارة الثقافة || د. عماد ابو غازي
|-
||وزارة الإعلام ||د. اسامة هيكل
|-
|وزارة التربية والتعليم ||د. احمد جمال الدين موسي
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى ||معتز محمد حسنى خورشيد 
|-
|وزارة التجارة والصناعة &lt;br /&gt;وزارة الاستثمار ||د.احمد فكرى عبدالوهاب
|-
| وزارة الصحة والسكان||د. عمرو حلمي
|-
|وزارة التضامن والعدالة الإجتماعية ||د.جودة عبد الخالق السيد محمد
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة فايزة ابو النجا
|-
| وزارة العدل || المستشار محمد عبد العزيز الجندي
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د.احمد  حسن البرعى احمد البرعي
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية  || م.اسامة شريف اسماعيل 
|-
|وزارة الأوقاف  || عبد الفضيل القوصي
|-
| وزارة السياحة || د. [[منير فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||د. على زين العابدين هيكل
|-
|وزارة الموارد المائية والرى || د.[[هشام قنديل]]
|-
|وزارة البحث و العلوم والتكنولوجيا ||د. عمرو عزت سلامة
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية ||د. احمد عطية 
|-
|وزارة الدولة للتنمية الإدارية ||د. أشرف حسن عبد الوهاب
|-
| وزارة البيئة || ماجد الياس غطاس 
|-
|وزارة الانتاج الحربى || على ابراهيم صبرى 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. فتحى عبد العزيز البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || فاروق العقدة
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير ماجد عبد الفتاح
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== سايت الحكومة على فيسبوك ==
* [http://www.facebook.com/Egyptian.Cabinet.Of.Ministers الصفحة الرسمية لحكومة عصام شرف على موقع فيسبوك]

== سايت مجلس الوزرا ==
* [http://www.cabinet.gov.eg/ رئاسة مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223041658/http://cabinet.gov.eg/ |date=2011-02-23}}

== مصادر ==

{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:حكومات مصريه]]</text>
      <sha1>t1cyyongwjny4hzoln9ljawhu1ygpyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024375</id>
      <parentid>13024374</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7806" sha1="03ayret4s1y0v069k5jauhmksy4mn7v" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
'''وزارة عصام شرف''' هى وزارة كونها [[رئيس وزرا مصر]] [[عصام شرف]] بتكليف من [[حكم الخونتا العسكريه فى مصر|الخونتا العسكريه الحاكمه فى مصر]] من يوم 11 فبراير 2011 بعد ما مظاهرات بعد [[ثورة 25 يناير]] اسقطت [[وزارة احمد شفيق]].
== تشكيل الوزارة الاول ==
الوزارة من حلف اليمين فى 7 مارس 2011 و لحد 21 يوليه 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزارة 
|-
| رئيس الوزراء || [[عصام شرف|أ.د عصام عبد العزيز احمد شرف]]
|-
|نائب رئيس مجلس الوزراء ||د. [[يحيى الجمل]]
|-
| وزارة الدفاع ||المشير. [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
|[[المخابرات العامه المصريه|رئيس المخابرات العامة المصرية]]  || اللواء [[مراد موافى]]
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]] || اللواء [[منصور العيسوى]]
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]] ||السفير [[محمد كامل عمرو]]
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة ||د. [[حسن يونس|حسن احمد يونس]]
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية|وزارة الزراعة]] ||د. أيمن فريد ابو حديد
|-
|[[وزارة الطيران المدنى]] || مهندس [[ابراهيم مناع]]
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات]] ||د. ماجد عثمان
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]] || د. عماد ابو غازي
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] ||د. احمد جمال الدين موسى
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية ||د. محسن الصياد
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]] ||د. [[اشرف حاتم]]
|-
|وزارة التضامن و التجارة الداخلية ||د. جودة عبد الخالق
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة [[فايزة ابو النجا]]
|-
| وزارة العدل || المستشار [محمد عبد العزيز الجندى
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د. احمد حسن البرعى
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية || محمد عبد المنعم غراب
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] || د. [عبد الله الحسيني
|-
| وزارة السياحة || د. منير امين [[فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||م. [[عاطف عبد الحميد]]
|-
|[[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية والرى]] || د. [[حسين العطفى]]
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى || د. [[عمرو عزت سلامة]]
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية || لواء [[محسن النعمانى]] 
|-
| وزارة الدولة لشئون البيئة || م [[ماجد جورج]]
|-
|وزارة الدولة للانتاج الحربى || د. [[سيد مشعل]] 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. محمد فتحى البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || [[فاروق العقدة]]
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير [[ماجد عبد الفتاح]]
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== تشكيل الوزارة التانى ==
الوزارة دى فضلت من وقت حلف اليمين فى 21 يوليه 2011 و لحد 1 ديسمبر 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزاره !! الوزير 
|-
| رئيس الوزرا || [[عصام شرف]] 
|-
| نايب رئيس مجلس الوزرا ووزير المالية ||د.[[حازم الببلاوى]]
|-
|نايب رئيس مجلس الوزرا للتنمية السياسية، والتحول الديمقراطى، وزير لقطاع الاعمال العام||د. على السلمي
|-
| وزارة الدفاع ||المشير [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية  || اللواء مراد موافي
|-
|وزارة الداخلية || اللواء منصور العيسوي
|-
| وزارة الخارجية ||السفير محمد كامل
|-
|وزارة الكهربا والطاقة ||د. حسن يونس
|-
| المجلس الاعلى للآثار || 
|-
|وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية ||د. صلاح السيد
|-
|وزارة الطيران المدنى || اللواء لطفى مصطفى كمال
|-
|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات  ||الدكتور مهندس محمد عبد القادر محمد سالم 
|-
| وزارة الثقافة || د. عماد ابو غازي
|-
||وزارة الإعلام ||د. اسامة هيكل
|-
|وزارة التربية والتعليم ||د. احمد جمال الدين موسي
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى ||معتز محمد حسنى خورشيد 
|-
|وزارة التجارة والصناعة &lt;br /&gt;وزارة الاستثمار ||د.احمد فكرى عبدالوهاب
|-
| وزارة الصحة والسكان||د. عمرو حلمي
|-
|وزارة التضامن والعدالة الإجتماعية ||د.جودة عبد الخالق السيد محمد
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة فايزة ابو النجا
|-
| وزارة العدل || المستشار محمد عبد العزيز الجندي
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د.احمد  حسن البرعى احمد البرعي
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية  || م.اسامة شريف اسماعيل 
|-
|وزارة الأوقاف  || عبد الفضيل القوصي
|-
| وزارة السياحة || د. [[منير فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||د. على زين العابدين هيكل
|-
|وزارة الموارد المائية والرى || د.[[هشام قنديل]]
|-
|وزارة البحث و العلوم والتكنولوجيا ||د. عمرو عزت سلامة
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية ||د. احمد عطية 
|-
|وزارة الدولة للتنمية الإدارية ||د. أشرف حسن عبد الوهاب
|-
| وزارة البيئة || ماجد الياس غطاس 
|-
|وزارة الانتاج الحربى || على ابراهيم صبرى 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. فتحى عبد العزيز البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || فاروق العقدة
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير ماجد عبد الفتاح
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== سايت مجلس الوزرا ==
* [http://www.cabinet.gov.eg/ رئاسة مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223041658/http://cabinet.gov.eg/ |date=2011-02-23}}

== مصادر ==

{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:حكومات مصريه]]</text>
      <sha1>03ayret4s1y0v069k5jauhmksy4mn7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024376</id>
      <parentid>13024375</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7801" sha1="74wb0ipqs7bh77ao21qi5spoowsps3u" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
'''وزارة عصام شرف''' هى وزارة كونها [[رئيس وزرا مصر]] [[عصام شرف]] بتكليف من [[حكم الخونتا العسكريه فى مصر|الخونتا العسكريه الحاكمه فى مصر]] من يوم 11 فبراير 2011 بعد ما مظاهرات بعد [[ثورة 25 يناير]] اسقطت [[وزارة احمد شفيق]].
== تشكيل الوزارة الاول ==
الوزارة من حلف اليمين فى 7 مارس 2011 و لحد 21 يوليه 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزارة 
|-
| رئيس الوزراء || [[عصام شرف|أ.د عصام عبد العزيز احمد شرف]]
|-
|نائب رئيس مجلس الوزراء ||د. [[يحيى الجمل]]
|-
| وزارة الدفاع ||المشير. [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
|[[المخابرات العامه المصريه|رئيس المخابرات العامة المصرية]]  || اللواء [[مراد موافى]]
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]] || اللواء [[منصور العيسوى]]
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]] ||السفير [[محمد كامل عمرو]]
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة ||د. [[حسن يونس|حسن احمد يونس]]
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية|وزارة الزراعة]] ||د. أيمن فريد ابو حديد
|-
|[[وزارة الطيران المدنى]] || مهندس [[ابراهيم مناع]]
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات]] ||د. ماجد عثمان
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]] || د. عماد ابو غازي
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] ||د. احمد جمال الدين موسى
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية ||د. محسن الصياد
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]] ||د. [[اشرف حاتم]]
|-
|وزارة التضامن و التجارة الداخلية ||د. جودة عبد الخالق
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة [[فايزة ابو النجا]]
|-
| وزارة العدل || المستشار [محمد عبد العزيز الجندى
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د. احمد حسن البرعى
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية || محمد عبد المنعم غراب
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] || د. [عبد الله الحسيني
|-
| وزارة السياحة || د. منير امين [[فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||م. [[عاطف عبد الحميد]]
|-
|[[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية والرى]] || د. [[حسين العطفى]]
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى || د. [[عمرو عزت سلامة]]
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية || لواء [[محسن النعمانى]] 
|-
| وزارة الدولة لشئون البيئة || م [[ماجد جورج]]
|-
|وزارة الدولة للانتاج الحربى || د. [[سيد مشعل]] 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. محمد فتحى البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || [[فاروق العقدة]]
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير [[ماجد عبد الفتاح]]
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== تشكيل الوزارة التانى ==
الوزارة دى فضلت من وقت حلف اليمين فى 21 يوليه 2011 و لحد 1 ديسمبر 2011.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزاره !! الوزير 
|-
| رئيس الوزرا || [[عصام شرف]] 
|-
| نايب رئيس مجلس الوزرا ووزير المالية ||د.[[حازم الببلاوى]]
|-
|نايب رئيس مجلس الوزرا للتنمية السياسية، والتحول الديمقراطى، وزير لقطاع الاعمال العام||د. على السلمي
|-
| وزارة الدفاع ||المشير [[محمد حسين طنطاوى]]
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية  || اللواء مراد موافي
|-
|وزارة الداخلية || اللواء منصور العيسوي
|-
| وزارة الخارجية ||السفير محمد كامل
|-
|وزارة الكهربا والطاقة ||د. حسن يونس
|-
| المجلس الاعلى للآثار || 
|-
|وزارة الزراعة واستصلاح الاراضى المصرية ||د. صلاح السيد
|-
|وزارة الطيران المدنى || اللواء لطفى مصطفى كمال
|-
|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات  ||الدكتور مهندس محمد عبد القادر محمد سالم 
|-
| وزارة الثقافة || د. عماد ابو غازي
|-
||وزارة الإعلام ||د. اسامة هيكل
|-
|وزارة التربية والتعليم ||د. احمد جمال الدين موسي
|-
|وزارة التعليم العالى والدولة للبحث العلمى ||معتز محمد حسنى خورشيد 
|-
|وزارة التجارة والصناعة &lt;br /&gt;وزارة الاستثمار ||د.احمد فكرى عبدالوهاب
|-
| وزارة الصحة والسكان||د. عمرو حلمي
|-
|وزارة التضامن والعدالة الإجتماعية ||د.جودة عبد الخالق السيد محمد
|-
|وزارة التخطيط والتعاون الدولى || السفيرة فايزة ابو النجا
|-
| وزارة العدل || المستشار محمد عبد العزيز الجندي
|-
| وزارة القوى العاملة والهجرة || د.احمد  حسن البرعى احمد البرعي
|-
| وزارة البترول والثروة المعدنية  || م.اسامة شريف اسماعيل 
|-
|وزارة الأوقاف  || عبد الفضيل القوصي
|-
| وزارة السياحة || د. [[منير فخرى عبد النور]]
|-
|وزارة النقل ||د. على زين العابدين هيكل
|-
|وزارة الموارد المائية والرى || د.[[هشام قنديل]]
|-
|وزارة البحث و العلوم والتكنولوجيا ||د. عمرو عزت سلامة
|-
|وزارة الدولة للتنمية المحلية ||د. احمد عطية 
|-
|وزارة الدولة للتنمية الإدارية ||د. أشرف حسن عبد الوهاب
|-
| وزارة البيئة || ماجد الياس غطاس 
|-
|وزارة الانتاج الحربى || على ابراهيم صبرى 
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية المصرية || د. فتحى عبد العزيز البرادعى 
|-
| رئيس البنك المركزى المصرى || فاروق العقدة
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة || السفير ماجد عبد الفتاح
|-
| رئيس هيئة قناة السويس || الفريق احمد فاضل
|}

== لينكات برانيه ==
* [http://www.cabinet.gov.eg/ رئاسة مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223041658/http://cabinet.gov.eg/ |date=2011-02-23}}

== مصادر ==

{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:حكومات مصريه]]</text>
      <sha1>74wb0ipqs7bh77ao21qi5spoowsps3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوايت ايزينهاور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28722</id>
    <revision>
      <id>13024599</id>
      <parentid>13017401</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 15 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146516" sha1="40e2irdq6wk4f5jmuj9i48025kyxafg" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''دوايت ديفيد''' &quot; '''آيك''' &quot; '''ايزينهاور''' {{ملا|Pronounced {{IPAc-en|ˈ|aɪ|z|ən|h|aʊ|ər|audio=Dwight D. Eisenhower Pronunciation.ogg}} {{Respell|EYE|zən|how|ər}}
}} (اتولد باسم '''ديفيد دوايت ايزينهاور''' ؛ 14 اكتوبر 1890){{Spaced en dash}} كان ايزينهاور (28 مارس 1969) [[رئيس امريكا|الرئيس ال34 للولايات المتحدة]] ، حيث شغل المنصب من سنة 1953 لسنة 1961. وقبل كده، خلال [[الحرب العالميه التانيه]] ،  بقا جنرال فى الجيش ، و قائد أعلى لقوات الحلفاء فى اوروبا.  ايزينهاور خطط  و أشرف على اتنين من أهم الحملات العسكرية فى الحرب : عملية الشعلة فى حملة شمال إفريقيا فى الفترة 1942-1943، وغزو نورماندى سنة 1944.ايزينهاور اتولد فى [[دنيسون|دينيسون، تكساس]] ، و اتربا فى [[ابيلين (ديكينسون, كانزاس)|أبيلين، كانساس]] . كانت عيلته متدينة، وانضمت والدته ل[[شهود يهوه]] . رغم ده ، لم ينتمِ ايزينهاور لأى كنيسة منظمة لحد سنة 1952. تخرج من [[الاكاديميه العسكريه الامريكيه|ويست بوينت]] سنة 1915، و  اكتوبر تجوز بعدين [[مامى ايزنهاور|مامى دود]] ، و خلف منها ولدين. خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ، رُفض طلبه بالخدمة فى اوروبا، و قاد  وحدةً لتدريب أطقم [[دبابه|الدبابات]] . بين الحربين، شغل مناصب إدارية فى امريكا والفلبين، ووصل لرتبة عميد قبل دخول امريكا الحرب العالمية التانيه سنة 1941. بعد ترقيات لاحقة، ايزينهاور أشرف على غزو الحلفاء لشمال إفريقيا وصقلية، قبل ما يشرف على غزو فرنسا و المانيا . بعد انتهاء الحرب فى اوروبا، مسك منصب الحاكم العسكرى للمنطقة اللى احتلتها امريكا فى  المانيا (1945)، و [[رئيس اركان جيش امريكا|رئيس أركان الجيش]] (1945-1948)، و رئيس جامعة كولومبيا (1948-1953)، و أول قائد أعلى لحلف الناتو (1951-1952).

ايزينهاور  سنة  1952، دخل السباق الرئاسى مرشح عن [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الحزب الجمهورى]] لعرقلة سياسات السيناتور [[روبرت تافت|روبرت أ. تافت]] المتطرفة، اللى عارض [[حلف الناتو|حلف شمال الاطلنطى (الناتو)]] وسعى لإلغاء برنامج الصفقة الجديدة . كسب ايزينهاور فى انتخابات السنه دى ، و فى انتخابات سنة 1956 ، فوز ساحق ، متغلب فى  المرتين على [[ادلاى ستيفنسون التانى|أدلاى ستيفنسون التانى]] . تمثلت أهداف ايزينهاور الرئيسية خلال فترة رئاسته فى احتواء انتشار الشيوعية وخفض العجز الفيدرالى .  سنة  1953، فكّر فى استخدام [[سلاح نووى|الأسلحة النووية]] لإنهاء الحرب الكورية ، ويمكن هدد الصين بهجوم نووى إذا لم يتم التوصل لهدنة سريع. وافقت الصين على ذلك، وتم التوصل لهدنة لسه سارية المفعول. ادت سياسته الجديدة للردع النووى الأولوية للأسلحة النووية &quot;غير المكلفة&quot; مع خفض تمويل فرق الجيش المكلفة. واصل ايزينهاور سياسة [[هارى ترومان|هارى إس. ترومان]] بالاعتراف [[تايوان|بتايوان]] حكومةً شرعيةً للصين، و اخد  موافقة الكونجرس على قرار فورموزا . قدمت إدارته مساعدات لمساعدة الفرنسيين فى قتال الشيوعيين الفيتناميين فى حرب الهند الصينية الأولى . و بعد انسحاب الفرنسيين، قدم دعم مالى كبير لدولة [[فييتنام الجنوبيه|فيتنام الجنوبية]] الجديدة. أيد انقلابات عسكرية وصلت لتغيير الأنظمة فى ايران وجواتيمالا ، اللى دبرتها إدارته. و خلال [[العدوان الثلاثى|أزمة السويس]] سنة 1956، أدان الغزو الإسرائيلى والبريطانى والفرنساوى لمصر، و أجبرهم على الانسحاب. كما أدان الغزو السوفيتى خلال الثورة المجرية سنة 1956، لكنه لم بياخد أى إجراء. و نشر 15 ألف جندى خلال [[ازمة 1958 (لبنان)|أزمة لبنان سنة 1958.]] وقرب نهاية ولايته، أُلغى اجتماع قمة مع الزعيم السوفيتى [[نيكيتا خروتشوف]] بعد إسقاط طياره تجسس امريكانيه فوق الاتحاد السوفيتى. ووافق ايزينهاور على غزو خليج الخنازير ، اللى أوكل تنفيذه ل[[جون كينيدى|جون إف. كينيدى]] .

ايزينهاور واصل دعم وكالات الصفقة الجديدة ووسع نطاق الضمان الاجتماعى . عارض [[جوزيف مكارثى]] سر، وساهم فى إنهاء المكارثية بتفعيل امتياز السلطة التنفيذية علن. مضا قانون الحقوق المدنية سنة 1957، وبعت قوات من الجيش لإنفاذ أوامر المحكمة الفيدرالية اللى دمجت المدارس فى ليتل روك، أركنساس . تولت إدارته تطوير وبناء نظام الطرق السريعة بين الولايات ، اللى لسه اكبر مشروع بناء طرق فى التاريخ الأمريكى.  سنة  1957، عقب إطلاق الاتحاد السوفيتى لسبوتنيك ، ايزينهاور قاد الاستجابة الامريكانيه اللى شملت إنشاء وكالة ناسا ، وتأسيس تعليم أقوى قائم على العلوم بقانون التعليم للدفاع الوطنى . ابتدا الاتحاد السوفيتى بتعزيز [[برنامج الفضاء السوفيتى|برنامجه الفضائى]] ،و ده اتسبب فى تصعيد سباق الفضاء .  شافت ولايتاه الرئاسيتان ازدهار اقتصادى مش مسبوق باستثناء ركود طفيف  سنة  1958 . فى خطابه الوداعى ، اعلن قلقه إزاء مخاطر الصرف العسكرى الضخم، وبالخصوص الصرف بالعجز وعقود الحكومة مع شركات تصنيع الأسلحة الخاصة، اللى سماها اسم &quot; المجمع الصناعى العسكرى &quot;. وتضعه التقييمات التاريخية لرئاسته ضمن احسن رؤساء امريكا .

== الخلفية العائلية ==

عيلة ايزينهاور هاجرت  (اللى تعنى بالألمانية &quot;قاطع الحديد&quot; أو &quot;عامل منجم الحديد&quot;) من قرية كارلسبرون الألمانية لمقاطعة بنسلفانيا سنة 1741.&lt;ref name=&quot;barnett19421109&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = {{GBurl|id=JUAEAAAAMBAJ|p=112}}
| title = General &quot;Ike&quot; Eisenhower
| work = Life
| date = November 9, 1942
| accessdate = May 31, 2011
| last = Barnett
| first = Lincoln
| page = 112
}}&lt;/ref&gt; وتختلف الروايات حول كيفية ووقت تحويل الاسم الألمانى Eisenhauer لالإنجليزية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = {{GBurl|id=YVD0jK03EPEC}}
| title = Ike: An American Hero
| last = Korda
| first = Michael
| year = 2007
| accessdate = July 22, 2012
| page = 63
| publisher = Harper Collins
| ISBN = 9780061744969
}}&lt;/ref&gt; ديفيد جاكوب ايزينهاور، والد ايزينهاور، كان مهندس حاصل على شهادة جامعية، رغم إلحاح ابوه على البقاء فى مزرعة العيلة. أما والدة ايزينهاور، إيدا إليزابيث (ستوفر) ايزينهاور ، ذات الأصول الألمانية البروتستانتية، فقد نقلت من ڤيرچينيا لكانساس. واتجوزت  ديفيد فى 23 سبتمبر 1885 فى [[ليكومبتون|ليكومبتون، كانساس]] ، فى حرم جامعتهم الأم، جامعة لين .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ambrose|1983}}&lt;/ref&gt; كان ديفيد يمتلك محل  سنه  فى [[هوب (ديكينسون, كانزاس)|هوب، كانساس]] ، لكن العمل فشل بسبب الظروف الاقتصادية، وبقت العيله فقيرة. عاشت عيلة ايزينهاور فى تكساس من سنة 1889 لحد سنة 1892، بعدين رجعو بعدين لكانساس ومعهم 24 دولار ( equivalent to $860 . ) باسمهما. عمل ديفيد ميكانيكى فى السكك الحديدية بعدين فى مصنع ألبان.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot; /&gt; بحلول سنة 1898، كان الوالدان يحققان دخل كويس ويوفران بيت مناسب لعيلتهما الكبيرة.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

== الحياة المبكرة و التعليم ==
[[ملف:Eisenhower_House_1.jpg|left|تصغير|منزل عيلة ايزينهاور فى أبيلين، كانساس]]

ايزينهاور اتولد ، واسمه الأصلى ديفيد دوايت ايزينهاور، فى [[دنيسون|دينيسون، تكساس]] ، فى 14 اكتوبر 1890، و هو التالت بين سبعة ولاد  أنجبتهم إيدا وديفيد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=D'Este|الأول=Carlo|مسار={{GBurl|id=RCeteK7LEiYC|p=21}}|عنوان=Eisenhower: A Soldier's Life|ناشر=Macmillan|سنة=2003|صفحات=21–22|تاريخ-الوصول=September 13, 2016|isbn=0805056874}}&lt;/ref&gt; وبسرعه  عكست والدته اسميه بعد ولادته لتجنب الالتباس الناتج عن وجود شخصين يحملان اسم ديفيد فى العيلة.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; وسُمّى دوايت تيمن بالمبشر [[دوايت ال. مودى|دوايت ل. مودى]] .  و كان بيتقال على كل الأولاد لقب &quot;آيك&quot;، زى &quot;آيك الكبير&quot; ( [[ادجار ن. ايزنهاور|إدغار]] ) و&quot;آيك الصغير&quot; (دوايت)؛ و كان اللقب اختصار لاسم عيلتهم.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; و  الحرب العالميه التانيه، كان دوايت وحده لسه يُنادى بـ&quot;آيك&quot;. {{R|barnett19421109}}  سنة  1892، نقلت العيلة ل[[ابيلين (ديكينسون, كانزاس)|أبيلين، كانساس]] ، اللى اعتبرها ايزينهاور مسقط رأسه. {{R|barnett19421109}} فى طفولته، تعرض لحادث تسبب فى فقدان اخوه الأصغر [[ايرل دى. ايسينهوير|إيرل]] لواحده من عينيه، و هو ما ندم عليه طول حياته.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=D'Este|الأول=Carlo|مسار={{GBurl|id=RCeteK7LEiYC|p=21}}|عنوان=Eisenhower: A Soldier's Life|ناشر=Macmillan|سنة=2003|صفحة=31|تاريخ-الوصول=June 12, 2020|isbn=0805056874}}&lt;/ref&gt; نما عند ايزينهاور شغفٌ كبيرٌ ودائمٌ باستكشاف الطبيعة. تعلم الصيد البرى والبحري، و الطبخ، ولعب الورق من رجل اسمه بوب ديفيس كان يُخيّم على [[نهر سموكى هيل|ضفاف نهر سموكى هيل]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Getting on the Right TRRACC|مسار=http://home.nps.gov/eise/forteachers/classrooms/upload/webed-Molding-of-a-Leader-Lesson-3-Materials.pdf|ناشر=Eisenhower National Historic Site|تاريخ-الوصول=April 27, 2013|صحيفة=Lesson Plans: The Molding of a Leader|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140326175456/http://home.nps.gov/eise/forteachers/classrooms/upload/webed-Molding-of-a-Leader-Lesson-3-Materials.pdf|تاريخ-الأرشيف=2014-03-26|url-status=dead|اقتباس=...&amp;nbsp;Ike spent his weekends at Davis's camp on the Smoky Hill River.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326175456/http://home.nps.gov/eise/forteachers/classrooms/upload/webed-Molding-of-a-Leader-Lesson-3-Materials.pdf}}&lt;/ref&gt; مع أن والدته كانت تُعارض الحرب، لكن مجموعتها من كتب التاريخ هيا اللى ولعت شرارة اهتمام ايزينهاور بالتاريخ العسكري؛ ف بقا قارئًا نهم فى المجال ده . ومن المواد الدراسية المفضلة التانيه فى بداية تعليمه الحساب و الإملاء.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

والدين ايزنهاور كانو مخصصين وقت معيّن خلال وجبتى الفطار والعشا لقراءة الكتاب المقدس كل يوم للعيلة. و كانت الأعمال المنزلية بتتوزّع بانتظام بين كل الأطفال، و أى سلوك سيئ كان بيتقابل بتأديب حازم، و فى الغالب  كان من ديفيد.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; والدته، اللى كانت قبل كده عضوة (مع ديفيد) فى طائفة إخوة النهر ( كنيسة الإخوة فى المسيح ) التابعة [[الكنيسه المينوناتيه|للمينونايت]] ، &lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,889614,00.html &quot;Faith Staked Down&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820072103/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,889614,00.html |date=2010-08-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100820072103/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,889614,00.html|date=August 20, 2010}}, ''Time'', February 9, 1953.&lt;/ref&gt; انضمت  للرابطة الدولية لطلاب الكتاب المقدس ، اللى اتعرفت بعدين باسم [[شهود يهوه]] . بيت ايزنهاور استُخدم كقاعة اجتماعات محلية من سنة 1896 لسنة 1915،  رغم ان دوايت لم ينضم ليها قط.  أحزن قراره اللاحق بالالتحاق بأكاديمية ويست بوينت والدته، اللى رأت أن الحرب &quot;شريرة لحد ما&quot;، لكن لم تُعارض قراره.  و فى حديثه عن نفسه سنة 1948، قال ايزنهاور إنه &quot;من اكتر الرجال تدين اللى  أعرفهم&quot;  رغم عدم انتمائه لأى &quot;طائفة أو منظمة&quot;. تم تعميده فى الكنيسة المشيخية سنة 1953.&lt;ref name=&quot;Time&quot; /&gt; ايزنهاور دخل مدرسة أبيلين الثانوية وتخرج منها سنة 1909.&lt;ref name=&quot;gradyear&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Public School Products
| url = https://time.com/archive/6803600/education-public-school-products/
| date = September 14, 1959
| work = [[Time (magazine)|Time]]
| archivedate = June 11, 2025
| accessdate = June 11, 2025
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20250611222001/https://time.com/archive/6803600/education-public-school-products/
}}&lt;/ref&gt; فى سنته الأولى، أصيب فى ركبته وتطورت عنده عدوى فى ساقه امتدت لمنطقة الفخذ، وشخّصها طبيبه بأنها تهدد حياته. أصرّ الطبيب على بتر ساقه، لكن دوايت رفض ذلك، وتعافى بشكلى مفاجئ، مع أنه اضطر لإعادة سنته الأولى.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; كان هو و أخوه [[ادجار ن. ايزنهاور|إدغار]]  عايزين يدخلو الجامعة، لكن ماكانش معاهم فلوس كفاية. فعملو اتفاق إن واحد فيهم يدرس فى الجامعة بالتناوب، و التانى يشتغل عشان يوفّر مصاريف الدراسة.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;
[[ملف:Yearbook portrait of Dwight David Eisenhower (1890–1969) at West Point in 1915.png|left|تصغير|صورة من كتاب خريجين ويست بوينت، 1915]]

إدغار ابتدا دراسته فى المدرسة، و دوايت عمل مشرف ليلى فى مصنع ألبان بيل سبرينجز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| accessdate = May 23, 2008
| url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839998-3,00.html
| title = Eisenhower: Soldier of Peace
| work = [[Time (magazine)|Time]]
| date = April 4, 1969
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080524105356/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839998-3,00.html
| archivedate = May 24, 2008
}}&lt;/ref&gt;  لما إدغار طلب سنة دراسية ثانية، دوايت وافق .  ساعتها ، كان صديقه إدوارد &quot;سويد&quot; هازليت يتقدم بطلب للالتحاق [[اكاديميه امريكا البحريه|بالأكاديمية البحرية]] ، و شجع دوايت على التقديم  كمان ، نظر لعدم وجود رسوم دراسية. طلب ايزنهاور من عضو مجلس الشيوخ، [[چوزيف ال. بريستو|جوزيف إل. بريستو]] ، النظر فى قبوله فى أكاديمية أنابوليس أو ويست بوينت.  رغم ان ايزنهاور كان من الفائزين فى مسابقة امتحان القبول، إلا أنه كان قد تجاوز السن المسموح به للالتحاق بالأكاديمية البحرية.&lt;ref name=&quot;Education&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Biography: Dwight David Eisenhower|مسار=http://www.dwightdeisenhower.com/biodde.html|ناشر=[[Eisenhower Foundation]]|تاريخ-الوصول=May 23, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080523224747/http://www.dwightdeisenhower.com/biodde.html|تاريخ-الأرشيف=2008-05-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080523224747/http://www.dwightdeisenhower.com/biodde.html}}&lt;/ref&gt; اتقبل تعيينه فى ويست بوينت سنة 1911.&lt;ref name=&quot;Education&quot; /&gt; ايزنهاور فى ويست بوينت، استمتع  بالتركيز على التقاليد والرياضة، لكنه ماكانش متحمس  كتير  لطقوس الترهيب، مع أنه تقبّلها طواعيةً كطالب مستجد. زى ما كان منتهك منتظم للوائح الاكتر تفصيل، و أنهى دراسته بتقييم انظباطى متواضع. أما أكاديمى، فكانت اللغة الإنجليزية احسن مادة دراسية لايزنهاور بدون منافسه . وفيما عدا ذلك، كان أداؤه متوسطًا، مع أنه استمتع تمام بالتركيز المعتاد فى الهندسة على العلوم والرياضيات.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

== الحياة الشخصية ==

أثناء خدمة ايزنهاور فى تكساس، قابل مامى دود من [[بون (امريكا)|بون، أيوا]] . {{R|barnett19421109}} انجذبا لبعضهم . تقدم لخطبتها فى [[عيد الحب]] سنة 1916.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Man Who Changed America, Part I|مسار=https://highways.dot.gov/public-roads/marchapril-2003/man-who-changed-america-part-i|ناشر=[[Federal Highway Administration|Federal Highway Administration (FHWA)]]|تاريخ-الوصول=April 17, 2013|تاريخ=March–April 2003|مؤلف=Weingroff|الأول=Richard F.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130509120831/http://www.fhwa.dot.gov/publications/publicroads/03mar/05.cfm|تاريخ-الأرشيف=2013-05-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509120831/http://www.fhwa.dot.gov/publications/publicroads/03mar/05.cfm}}&lt;/ref&gt; تم تقديم موعد زفافهم، اللى كان مقرر فى نوفمبر فى [[دينڤر|دنفر]] ، كولورادو، ل1 يوليه بسبب دخول امريكا الوشيك فى الحرب العالمية الأولى ؛ ووافق فونستون على إجازة لمدة 10 أيام لحضور زفافهم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=O'Connell|الأول=Robert L.|عنوان=Team America|ناشر=[[HarperCollins]]|سنة=2022|طبعة=1st|صفحة=122|isbn=9780062883322}}&lt;/ref&gt; نقل آل ايزنهاور كذا مره خلال السنين  ال35 الأولى من زواجهم.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; كان عند آل ايزنهاور ولدان. فى أواخر سنة 1917، فى الوقت نفسه كان مسؤول عن التدريب فى [[فورت اجليثورب|فورت أوغليثورب]] بولاية [[ولاية جورجيا|جورجيا]] ، مراته مامى خلفت ابنهم الأول، دود دوايت &quot;إيكي&quot; ايزنهاور ، اللى مات بمرض [[حمى قرمزيه|الحمى القرمزية]] فى سن التالتة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Berger-Knorr|الأول=Lawrence|عنوان=The Pennsylvania Relations of Dwight D. Eisenhower|صفحة=8}}&lt;/ref&gt; ايزنهاور كان متردد فى الحديث عن وفاته. {{R|beckett}} ابنهم التانى ، [[جون ايزنهاور]] ، اتولد سنة 1922 فى دنفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.washingtonpost.com/national/john-sd-eisenhower-historian-and-presidents-son-dies-at-91/2013/12/21/2f344aae-6a9a-11e3-ae56-22de072140a2_story.html
| title = John S.D. Eisenhower dies; historian and president's son was 91
| date = December 21, 2013
| work = The Washington Post
| accessdate = August 16, 2017
| first = Martin
| last = Weil
| first2 = Emily
| last2 = Langer
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170817082546/https://www.washingtonpost.com/national/john-sd-eisenhower-historian-and-presidents-son-dies-at-91/2013/12/21/2f344aae-6a9a-11e3-ae56-22de072140a2_story.html
| archivedate = August 17, 2017
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Mamie_eisenhower.gif|left|تصغير|مامى ايزنهاور، رسمها توماس إى. ستيفنز سنة 1953]]

ايزنهاور كان مولع برياضة الجولف فى أواخر حياته، وانضم لنادى أوغستا الوطنى للغولف سنة 1948.&lt;ref name=&quot;owen-171-172&quot;/&gt; كان يمارس الجولف بانتظام خلال فترة رئاسته وبعدها، و كان شغوف بيها لدرجة أنه كان يلعبها فى الشتاء؛ لحد أنه طلب طلاء كرات الجولف باللون الأسود ليسهل عليه رؤيتها على الثلج. أنشأ ستاد بسيط للغولف فى كامب ديفيد، و بقا صديق مقرب من رئيس نادى أوغستا الوطني، كليفورد روبرتس ، ودعاه للإقامة فى [[البيت الابيض|البيت الأبيض]] فى مناسبات كتيرة.&lt;ref name=&quot;owen-171-172&quot;/&gt; كان روبرتس، و هو سمسار استثمار، يتولى كمان إدارة استثمارات عيلة ايزنهاور.&lt;ref name=&quot;owen-171-172&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Owen|1999}}&lt;/ref&gt; ابتدا الرسم الزيتى وقت دراسته فى جامعة كولومبيا، بعد ما شاهد توماس إى. ستيفنز يرسم صورة مامى. رسم ايزنهاور حوالى 260 لوحة زيتية خلال العشرين  سنه  الأخيرة من حياته. كانت معظم دى اللوحات مناظر طبيعية، و صور شخصية لشخصيات زى مامي، و أحفادهم، والمشير [[برنارد مونتجمرى|برنارد مونتغمرى]] ، [[جورج واشينطون|وجورج واشنطن]] ، [[ابراهام لينكولن|وأبراهام لينكولن]] .&lt;ref name=&quot;dodson19901117&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-17-me-4317-story.html
| title = New Exhibit Offers a Look at Eisenhower the Artist
| work = Los Angeles Times
| date = November 17, 1990
| accessdate = January 13, 2012
| last = Dodson
| first = Marcida
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120309135112/http://articles.latimes.com/1990-11-17/local/me-4317_1_nixon-library
| archivedate = March 9, 2012
}}&lt;/ref&gt; صرّحت [[ويندى بيكيت]] بأن لوحات ايزنهاور، &quot;البسيطة والصادقة&quot;، جعلتها &quot;تتساءل عن أعماق شخصية ده الرئيس المتحفظ&quot;. وبصفته محافظ فى الفن والسياسة، ندّد ايزنهاور فى خطاب ألقاه سنة 1962 بالفن الحديث واصف إياه بأنه &quot;قطعة قماش تبدو وكأنها سيارة قديمة متهالكة، محملة بالطلاء، و دُهست&quot;.&lt;ref name=&quot;beckett&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=President Eisenhower: Painter|صحيفة=White House History|مسار=http://www.whha.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_21.pdf|مؤلف=Beckett|الأول=Wendy|العدد=21|صفحات=30–40|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120605042420/http://www.whha.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_21.pdf|تاريخ-الأرشيف=2012-06-05|url-status=dead|access-date=2026-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605042420/http://www.whha.org/whha_publications/publications_documents/whitehousehistory_21.pdf}}&lt;/ref&gt;

فيلم ''&quot;ملايكه فى الملعب&quot;'' كان الفيلم المفضل عند ايزنهاور.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Erickson
| first = Hal
| title = Angels in the Outfield (1951): Review Summary
| url = https://movies.nytimes.com/movie/83734/Angels-in-the-Outfield/overview
| accessdate = September 25, 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130928092648/http://movies.nytimes.com/movie/83734/Angels-in-the-Outfield/overview
| archivedate = September 28, 2013
| department = Movies &amp; TV Dept.
| work = [[The New York Times]]
| author-link = Hal Erickson (author)
| date = 2013
}}&lt;/ref&gt; و كانت روايات [[زين جرى|زين غراى]] الغربية هيا مادته المفضلة للقراءة والاسترخاء.&lt;ref name=&quot;Rhodes Scholars&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schaeper|الأول=Thomas J.|عنوان=Rhodes Scholars, Oxford, and the Creation of an American Elite|ناشر=Berghahn Books|سنة=2010|صفحة=210|isbn=978-1845457211}}&lt;/ref&gt; وبفضل ذاكرته الممتازة وقدرته على التركيز، كان ايزنهاور بارع فى ألعاب الورق. تعلم لعبة البوكر، اللى كان يسميها &quot;رياضته الداخلية المفضلة&quot;، فى أبيلين. سجل ايزنهاور خساير زملاته فى ويست بوينت فى لعبة البوكر مقابل أجر بعد التخرج، بعدين توقف عن اللعب بعدين لأن خصومه استاؤوا من اضطراره للدفع له. وذكر  واحد من أصدقائه أنه بعد تعلمه لعبة البريدج التعاقدية فى ويست بوينت، كان ايزنهاور يلعبها ست ليالى فى الأسبوع لمدة خمسة أشهر.&lt;ref name=&quot;smith20123132&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=Jean Edward|عنوان=Eisenhower in War and Peace|ناشر=Random House|سنة=2012|صفحات=31–32, 38|isbn=978-0679644293}}&lt;/ref&gt; استمر ايزنهاور فى لعب البريدج طول مسيرته العسكرية. و وقت خدمته فى الفلبين، كان يلعب بانتظام مع الرئيس [[مانويل كيوزون|مانويل كويزون]] ،و ده أكسبه لقب &quot;ساحر البريدج فى مانيلا&quot;.&lt;ref name=&quot;Manuel L. Quezon: 15 Mesmerizing Facts About Philippines' 2nd President&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Manuel L. Quezon: 15 Mesmerizing Facts About Philippines' 2nd President|مسار=https://filipiknow.net/facts-about-president-manuel-quezon/|تاريخ-الوصول=October 27, 2020|صحيفة=FilipiKnow|تاريخ=June 3, 2019}}&lt;/ref&gt; و كان من الشروط غير المكتوبة لتعيين أى ظابط فى هيئة أركان ايزنهاور خلال الحرب العالمية التانيه القدرة على لعب البريدج. استمر فى اللعب لحد خلال الأسابيع الصعبه اللى سبقت إنزال النورماندى. و كان شريكه المفضل الجنرال [[الفريد جرونثر|ألفريد غرونثر]] ، اللى يُعتبر احسن لاعب فى الجيش الأمريكي؛ و عيّنه نائب له فى حلف الناتو، و سبب ده  جزئى لمهارته فى لعبة البريدج. و كانت جلسات لعب البريدج مساء كل سبت فى البيت الأبيض سمةً مميزةً لرئاسته. كان لاعب قوى، و إن ماكانش خبير حسب  للمعايير الحديثة. وصف إيلى كولبرتسون، لاعب البريدج الشهير ومروج اللعبة، أسلوب لعبه بأنه كلاسيكى ومتقن مع &quot;لمحات من التألق&quot;، وقال: &quot;يمكنك دايما الحكم على شخصية الرجل بطريقة لعبه للورق. ايزنهاور لاعب هادئ ومتزن، ولا يتذمر أبدًا من خسائره. إنه متألق فى النصر، لكنه لا يرتكب أبدًا أسوأ جريمة يرتكبها لاعب البريدج، هيا التباهى عند الفوز&quot;. شارك خبير البريدج [[اوزوالد جاكوبى|أوزوالد جاكوبى]] بشكل متكرر فى جلسات البيت الأبيض، وقال: &quot;يلعب الرئيس البريدج احسن من الجولف. إنه يحاول أن يكسر حاجز التسعين فى الجولف. أما فى البريدج، فيمكنك القول إنه يلعب فى السبعينات&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=D-Day Memories of the Bridge Player in Chief|مسار=http://advocate.district8acbl.com/jun09/ike.htm|تاريخ-الوصول=May 25, 2016|صحيفة=[[American Contract Bridge League|ACBL]] District 8|تاريخ=June 2009|مؤلف=Walker|الأول=Karen|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160630205253/http://advocate.district8acbl.com/jun09/ike.htm|تاريخ-الأرشيف=June 30, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== الحرب العالمية الأولى (1914-1918) ==

ايزنهاور فى البداية خدم فى مجال الإمداد والتموين، بعدين فى سلاح المشاة فى معسكرات مختلفة فى تكساس [[ولاية جورجيا|وجورجيا]] لحد سنة 1918. ولما دخلت امريكا [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ، طلب  على طول  مهمة فى الخارج، لكن طلبه رُفض، وتم تعيينه فى فورت ليفنوورث، كانساس .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; فى فبراير 1918، اتنقل لمعسكر ميد فى [[ماريلاند]] مع فوج المهندسين 65. أُمرت وحدته بعدين بالتوجه لفرنسا، لكنه تلقى، على عكس رغبته، أوامر بالانضمام لفيلق الدبابات الجديد، حيث اترقا لرتبة مقدم فخرى فى الجيش الوطنى .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; قاد وحدةً درّبت أطقم الدبابات فى معسكر كولت.&amp;nbsp;– أول قيادة له.  رغم ان ايزنهاور وطواقم دباباته لم يخوضوا أى معركة، إلا أنه أظهر مهارات تنظيمية ممتازة و قدرة على تقييم نقاط قوة الظباط الصغار بدقة وتحديد المواقع المثلى للأفراد.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; ارتفعت معنوياته  لما الوحدة اللى كان يقودها اتلقت أوامر بالتوجه لفرنسا. لكن  المرة دى ، خابت آماله بتوقيع الهدنة قبل أسبوع من موعد مغادرته.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; و أصابه غيابه التام عن جبهة القتال بالاكتئاب والمرارة لفترة من الزمن،  رغم حصوله على وسام الخدمة المتميزة لجهوده فى الداخل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight David Eisenhower|مسار=https://valor.militarytimes.com/hero/17503|ناشر=Sightline Media Group|تاريخ-الوصول=January 30, 2021|صحيفة=MilitaryTimes.com}}&lt;/ref&gt; و فى الحرب العالميه التانيه، سعى منافسوه ممن شاركو فى القتال خلال الحرب العالمية الأولى (بقيادة الجنرال [[برنارد مونتجمرى|برنارد مونتغمرى]] ) لالتقليل من شأن ايزنهاور بسبب افتقاره السابق للخدمة القتالية،  رغم خبرته فى امريكا فى إنشاء معسكر لآلاف الجنود ووضع برنامج تدريب قتالى متكامل.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

== بين الحربين العالميتين (1918-1939) ==

=== فى خدمة الجنرالات ===
[[ملف:Eisenhower_transcontinental_military_convoy.jpg|تصغير|ايزنهاور (أقصى اليمين) مع أصدقائه ويليام ستوهلر، والرائد بريت، وبول ف. روبنسون  سنة  1919، بعد 4 سنينمن تخرجه من [[الاكاديميه العسكريه الامريكيه|الأكاديمية العسكرية الامريكانيه]] فى [[ويست بوينت، نيو يورك|ويست بوينت]]]]

ايزنهاور بعد الحرب، رجع رتبته الأصلية كقائد ، و بعد أيام اترقا لرتبة رائد ، هيا الرتبة اللى شغلها لمدة 16  سنه .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;  سنة  1919، اتكلف الرائد بمهمة قيادة قافلة عسكرية عابرة للقارات لاختبار المركبات و إبراز الحاجة لتحسين الطرق. فى الواقع، لم تتجاوز سرعة القافلة {{حول|5|mph|km/h}} من  واشينطون العاصمة لسان فرانسيسكو؛ و بعد كده   بقا تحسين الطرق السريعة قضية رئيسية لايزنهاور كرئيس.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; اتولا  مهامه تانى فى معسكر ميد بولاية ماريلاند، حيث قاد كتيبة دبابات، وبقى هناك لحد سنة 1922. وواصل تدريبه، مركز على طبيعة الحرب القادمة ودور الدبابة. و تعززت خبرته الجديدة فى حرب الدبابات بتعاون وثيق مع [[جورج باتون (قائد عسكرى امريكى)|جورج س. باتون]] ، [[سيرينو اى. بريت|وسيرينو إى. بريت]] ، وغيرهما من كبار قادة الدبابات. و لاقت أفكارهم الرائدة حول حرب الدبابات الهجومية السريعة معارضة شديدة من رؤسائهم، اللى  اعتبروا النهج الجديد متطرف للغاية، وفضلوا الاستمرار فى استخدام الدبابات فى دور مساعد للمشاة. حتا أن ايزنهاور هُدِّد بالمحاكمة العسكرية لاستمراره فى نشر الأساليب المقترحة دى لنشر الدبابات، فاتراجع عن موقفه.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sixsmith|الأول=E. K. G.|عنوان=Eisenhower, His Life and Campaigns|ناشر=Conshohocken, PA Combined Publishing|سنة=1973|صفحة=6}}&lt;/ref&gt;

ايزنهاور من سنة 1920، خدم تحت قيادة سلسلة من الجنرالات الموهوبين&amp;nbsp;– [[فوكس كونر]] ، [[جون بيرشنج|وجون ج. بيرشينغ]] ، [[دوجلاس ماكارثر|ودوغلاس ماك آرثر]] ، [[چورچ سى مارشال|وجورج مارشال]] . مسك منصب الضابط التنفيذى للجنرال كونر فى منطقة قناة بنما ، حيث خدم مع مامى لحد سنة 1924. تحت إشراف كونر، درس التاريخ والنظرية العسكرية (بما فيها كتاب [[كارل فون كلاوزفيتز]] &quot; ''فى الحرب'' &quot;)، و أشار بعدين لالتأثير الهائل لكونر على تفكيره العسكري، قائل  سنة  1962: &quot;كان فوكس كونر أكفأ رجل عرفته  &quot;. و كان تعليق كونر على ايزنهاور: &quot;إنه  واحد من اكتر الظباط كفاءةً وولاء ممن قابلتهم فى حياتي&quot;.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; بناء على توصية كونر، دخلفى الفترة 1925-1926 [[كليه القياده والاركان العامه للجيش الامريكى|بكلية القيادة و الأركان العامة]] فى فورت ليفنوورث ، كانساس، حيث تخرج الاولانى على دفعته اللى ضمت 245 ضابطًا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Watershed at Leavenworth|مسار=http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/bender/bender.asp|ناشر=U.S. Army Command and General Staff College|تاريخ-الوصول=September 6, 2008|مؤلف=Bender|الأول=Mark C.|سنة=1990|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081029063505/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/bender/bender.asp|تاريخ-الأرشيف=2008-10-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029063505/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/bender/bender.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;American President: An Online Reference Resource, ''Dwight David Eisenhower (1890–1969)'', [http://millercenter.org/president/eisenhower/essays/biography/2 &quot;Life Before the Presidency&quot;], {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605065316/http://millercenter.org/president/eisenhower/essays/biography/2|date=June 5, 2011}} Miller Center of Public Affairs, University of Virginia.&lt;/ref&gt; خلال أواخر عشرينات و أوائل تلاتينات القرن العشرين،  شافت مسيرة ايزنهاور المهنية بعض التباطؤ، علشان تراجعت الأولويات العسكرية؛ فاستقال كتير من أصدقائه للالتحاق بوظايف تجارية ذات رواتب عالية. اتتعين فى لجنة النصب التذكارية للمعركة الامريكانيه اللى كان يديرها الجنرال بيرشينغ، وبمساعدة اخوه ميلتون ايزنهاور ، اللى كان يعمل  ساعتها صحفى فى وزارة الزراعة ، أصدر دليل لمواقع المعارك الامريكانيه فى اوروبا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Trout|الأول=Steven|عنوان=On the Battlefield of Memory: The First World War and American Remembrance, 1919–1941|سنة=2010|صفحات=xv–xxxii}}&lt;/ref&gt; بعدين اتتعين فى [[كلية الحرب للجيش الامريكى|كلية الحرب التبع لجيش]] وتخرج منها سنة 1928. بعد مهمة استمرت  سنه  واحد فى فرنسا، شغل ايزنهاور منصب الضابط التنفيذى للجنرال [[چورچ ڤان هورن موسيلى|جورج ف. موزلى]] ، مساعد وزير الحرب ، من سنة 1929 لفبراير 1933.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; تخرج الرائد ايزنهاور من كلية الصناعات العسكرية سنة 1933، وعمل بعدين فى هيئة التدريس (اللى اتوسعت بعدين علشان تكون كلية الصناعات التبع لقوات المسلحة، ومعروفه دلوقتى باسم مدرسة دوايت د. ايزنهاور للأمن القومى واستراتيجية الموارد).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=General of the Army Dwight David Eisenhower|مسار=https://armyhistory.org/general-of-the-army-dwight-david-eisenhower/|ناشر=Army Historical Foundation|تاريخ-الوصول=March 16, 2016|تاريخ=January 22, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160324093918/https://armyhistory.org/general-of-the-army-dwight-david-eisenhower/|تاريخ-الأرشيف=March 24, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight David Eisenhower, The Centennial|مسار=http://www.history.army.mil/brochures/Ike/ike.htm|ناشر=U.S. Army Center of Military History|تاريخ-الوصول=March 16, 2016|سنة=1990|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305142924/http://www.history.army.mil/brochures/ike/ike.htm|تاريخ-الأرشيف=2016-03-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305142924/http://www.history.army.mil/brochures/ike/ike.htm}}&lt;/ref&gt;

مهمته الأساسية كانت التخطيط للحرب القادمة، و هو ما أثبت صعوبته البالغة فى [[كساد كبير|خضمّ الكساد الكبير]] .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; بعدين اتتعين كبير المساعدين العسكريين للجنرال دوغلاس ماك آرثر، رئيس أركان الجيش.  سنة  1932، شارك فى إخلاء معسكر مسيرة المكافآت فى  واشينطون العاصمة. ورغم معارضته للإجراءات المتخذة ضد المحاربين القدامى، ونصحه الشديد لماك آرثر بعدم التدخل علن فيها، إلا أنه كتب بعدين التقرير الرسمى للجيش عن الحادثة، مؤيد تصرف ماك آرثر.&lt;ref name=&quot;Wukovits43&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wukovits|الأول=John F.|مسار={{GBurl|id=om5ZykQFGrwC|p=43}}|عنوان=Eisenhower|ناشر=Palgrave Macmillan|سنة=2006|صفحة=43|تاريخ-الوصول=June 15, 2011|isbn=978-0-230-61394-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=D'Este|الأول=Carlo|مسار=https://archive.org/details/eisenhowersoldie00dest|عنوان=Eisenhower: A Soldier's Life|ناشر=Henry Holt &amp; Co.|سنة=2002|صفحة=[https://archive.org/details/eisenhowersoldie00dest/page/223 223]|وصلة مؤلف=Carlo D'Este|تاريخ-الوصول=June 15, 2011|url-access=registration|isbn=0-8050-5687-4}}&lt;/ref&gt;

=== فترة  الفلبين (1935-1939) ===

ايزنهاور   سنة  1935، رافق ماك آرثر لالفلبين، هناك اشتغل مستشار عسكرى مساعد للحكومة الفلبينية فى تطوير جيشها. سمح ماك آرثر لايزنهاور باختيار ضابطٍ بيشوف أنه سيساهم فى المهمة، فوقع اختياره على جيمس أورد ، زميله فى ويست بوينت. و علشان نشأته فى المكسيك، اللى غرست فيه الثقافة الإسبانية اللى أثرت فى كلىّ من المكسيك والفلبين، اعتُبر أورد الخيار الأمثل لهذه المهمة. كان لايزنهاور و ماك آرثر خلافاتٌ فلسفيةٌ حادةٌ حول دور الجيش الفلبينى والصفات القيادية اللى ينبغى أن يتحلى بيها ظابط الجيش  الامريكانى و أن ينميها فى مرؤوسيه. واستمرت دى العداوة بين ايزنهاور وماك آرثر طول حياتهما.  المؤرخين قالو  إن المهمة دى وفرت إعداد قيّم للتعامل مع الشخصيات الصعبة زى [[وينستون تشرشيل]] ، وجورج إس. باتون، وجورج مارشال، وبرنارد مونتغمرى خلال الحرب العالميه التانيه. ايزنهاور أكد بعدين أنه تم تضخيم الخلافات مع ماك آرثر، و أن العلاقة الإيجابية استمرت.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; وقت وجوده فى مانيلا، عانى مامى من مرض معوى خطير كاد يودى بحياته، لكنه تعافى تمام. ايزنهاور اترقا لرتبة مقدم دائم  سنة  1936. كمان اتعلم الطيران مع سلاح الجو التبع لجيش الفلبينى فى مطار زابلان فى معسكر مورفى تحت إشراف النقيب [[چيسوس اى. ڤيلامور|خيسوس فيلامور]] ، وقام برحلة منفردة فوق الفلبين  سنة  1937، و اخد رخصة طيار خاص  سنة  1939 فى فورت لويس .&lt;ref name=&quot;Villamor&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Villamor|الأول=Jesus|عنوان=They Never Surrendered|تاريخ=1968|ناشر=Vera-Reyes, Inc.|مؤلف2=Snyder|الأول2=Gerald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight D. Eisenhower Pre-Presidential Papers, 1916–52|مسار=https://www.eisenhower.archives.gov/research/finding_aids/pdf/Eisenhower_Dwight_Pre_Presidential_Papers/Principal_File.pdf|ناشر=Eisenhower Presidential Library|تاريخ-الوصول=August 16, 2017|سنة=1997|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170209201349/https://www.eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/pdf/Eisenhower_Dwight_Pre_Presidential_Papers/Principal_File.pdf|تاريخ-الأرشيف=2017-02-09|صفحة=74|url-status=dead|اقتباس=references to Eisenhower's pilot's license|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209201349/https://www.eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/pdf/Eisenhower_Dwight_Pre_Presidential_Papers/Principal_File.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=unknown title|صحيفة=Air Progress|مؤلف=Komons|الأول=Nick|تاريخ=August 1989|صفحة=62}}&lt;/ref&gt; و فى نفس الفترة بالتقريب ،   حكومة الكومنولث الفلبينية  عرضت عليه منصب ، و تحديد الرئيس الفلبينى  ساعتها [[مانويل كيوزون|مانويل إل. كويزون]] بناء على توصيات ماك آرثر، علشان يكون رئيس الشرطة فى عاصمة جديدة قيد التخطيط، اللى بتتسمما دلوقتى [[كيوزون|مدينة كويزون]] ، لكنه رفض العرض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Merrit|الأول=Jésus V.|عنوان=Our presidents: profiles in history|سنة=1962|صفحة=77}}&lt;/ref&gt;

== الحرب العالمية التانيه (1939-1945) ==
[[ملف:Harrison_Jr.,_Lee_Gerow,_Crawford,_Eisenhower,_Leonard_Gerow,_Handy,_Sherrill,_McKee,_MacKelvie_at_the_meeting_of_War_Plans_Division.jpg|يسار|تصغير|اجتماع قسم خطط الحرب، هيئة الأركان العامة بوزارة الحرب  سنة  1942]]

ايزينهاور رجع امريكا فى ديسمبر 1939، و اتتعين قائد الكتيبة الأولى، الفوج  الخمستاشر   للمشاة فى فورت لويس ، واشنطن، بعدين  بقا لاحق الضابط التنفيذى للفوج. فى مارس 1941، اترقا لرتبة عقيد، اتتعين رئيس اركان الفيلق التاسع تحت قيادة اللواء كينيون جويس . فى  يونيه 1941، اتتعين رئيس أركان الجنرال [[والتر كريجر|والتر كروجر]] ، قائد [[جيش الولايات المتحده المركزى|الجيش التالت]] ، فى فورت سام هيوستن فى سان أنطونيو، تكساس. بعد مشاركته الناجحة فى مناورات لويزيانا ، اترقا لرتبة عميد فى 3 اكتوبر 1941.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Eisenhowers: The General|مسار=http://www.dwightdeisenhower.com/general.html|تاريخ-الوصول=May 3, 2010|صحيفة=Dwightdeisenhower.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101230101757/http://www.dwightdeisenhower.com/general.html|تاريخ-الأرشيف=2010-12-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230101757/http://www.dwightdeisenhower.com/general.html}}&lt;/ref&gt; بعد [[الهجوم على بيرل هاربر|الهجوم اليابانى على بيرل هاربر]] ، اتنقل  لهيئة الأركان العامة فى [[واشينطون|واشنطن]] ، خدم لحد  يونيه 1942، و كان مسؤول عن وضع الخطط الحربية الرئيسية لهزيمة اليابان و ألمانيا. اتتعين نائب رئيس الأركان مسؤول عن الدفاعات فى المحيط الهادى تحت قيادة رئيس قسم خطط الحرب، الجنرال [[ليونارد تى. جيرو]] ، بعدين خلف جيرو فى منصب رئيس قسم خطط الحرب. بعد ذلك، اتتعين مساعد رئيس الأركان مسؤول عن قسم العمليات الجديد ( اللى حلّ محل قسم خطط الحرب) تحت قيادة رئيس الأركان الجنرال جورج سى . مارشال، اللى كان يكتشف الكفاءات و يرقيها حسب  ده.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; فى نهاية مايو 1942، ايزنهاور رافق الفريق [[هنرى ارنولد|هنرى هـ. أرنولد]] ، القائد العام للقوات الجوية للجيش ، للندن لتقييم فعالية قائد مسرح العمليات فى انجلترا، اللواء جيمس إى. تشانى .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Major General James E. Chaney|مسار=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/107447/major-general-james-e-chaney/|ناشر=U.S. Air Force|تاريخ-الوصول=August 16, 2017|صحيفة=Air Force|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180613062541/http://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/107447/major-general-james-e-chaney/|تاريخ-الأرشيف=June 13, 2018|url-status=live|اقتباس=From January 1942 to June 1942, he was the commanding general, U.S. Army Forces in the British Isles.}}&lt;/ref&gt; رجع  واشينطون فى 3  يونيه بتقييم متشائم، مصرح بأنه كان عنده &quot;شعور بالقلق&quot; تجاه تشانى و هيئة أركانه. فى 23  يونيه 1942، رجع لندن بصفته القائد العام لمسرح العمليات الاوروبى (ETOUSA)، و مقره لندن، وله بيت فى كومب، كينجستون أبون تيمز ،  و اتولا  قيادة مسرح العمليات الاوروبى من تشانى .&lt;ref name=&quot;huston&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Huston|الأول=John W.|مسار=https://archive.org/details/americanairpower01arno/page/288|عنوان=American Airpower Comes of Age: General Henry H. &quot;Hap&quot; Arnold's World War II Diaries|ناشر=Air University Press|سنة=2002|محرر=Maj. Gen. John W. Huston, USAF|صفحات=[https://archive.org/details/americanairpower01arno/page/288 288, 312]|isbn=1585660930}}&lt;/ref&gt; اترقا لرتبة فريق فى 7 يوليه .

=== عمليات الشعلة و الانهيار الجليدى ===
[[ملف:Major_General_Dwight_Eisenhower,_1942_TR207.jpg|تصغير|ايزنهاور برتبة لواء ، 1942]]
فى نوفمبر 1942، ايزنهاور اتتعين كمان قائد أعلى لقوات الحلفاء الاستكشافية فى مسرح عمليات شمال إفريقيا (ناتوسا) بمقر العمليات الجديد لقوات الحلفاء (الاستكشافية) (A(E)FHQ).

كلمة &quot;استكشافية&quot;  أُسقطت بعد فتره قصيره  من تعيينه لأسباب أمنية. الحملة اتعرفت فى شمال إفريقيا باسم عملية الشعلة، وتم التخطيط ليها فى مقر قيادة تحت الأرض جوه صخرة جبل طارق . ايزنهاور كان أول شخص غير بريطانى يتولى قيادة [[جيبرالتار|جبل طارق]] من 200 عام.&lt;ref name=&quot;gibraltar&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Gallagher
| first = Wes
| title = Eisenhower Commanded Gibraltar
| url = https://news.google.com/newspapers?nid=1928&amp;dat=19421222&amp;id=h5c0AAAAIBAJ&amp;pg=3799,6270005
| accessdate = April 29, 2013
| work = The Lewiston Daily Sun
| date = December 1942
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150920042406/https://news.google.com/newspapers?nid=1928&amp;dat=19421222&amp;id=h5c0AAAAIBAJ&amp;sjid=rGgFAAAAIBAJ&amp;pg=3799,6270005
| archivedate = September 20, 2015
}}&lt;/ref&gt; التعاون الفرنساوى كان ضرورى للحملة، و ايزنهاور واجه &quot;وضع سخيف&quot;.  مع الفصائل المتنافسة المتعددة فى فرنسا. هدفه الرئيسى كان نقل القوات بنجاح لتونس ، و لتحقيق الهدف ده ، قدم دعمه لفرانسوا [[فرانسوا دارلا|دارلان]] كمفوض سامى فى شمال إفريقيا، رغم مناصب دارلان الرفيعة السابقة فى [[فرنسا ڤيشى|فرنسا الفيشية]] و دوره المستمر كقائد عام [[القوات المسلحه الفرنسيه|للقوات المسلحة الفرنسية]] .  قادة [[حلفاء الحرب العالميه التانيه|الحلفاء]] اندهشو من الناحية السياسية، رغم إن محدّش كان قدّم لايزنهاور أى توجيهات بخصوص مشكلة التخطيط للعملية، إلا إنه تعرّض لانتقادات شديدة بسبب الخطوة دى.  دارلان اتقتل فى 24 ديسمبر على ايد فرناند بونييه دى لا شابيل ، و هو ملكى فرنساوى مناهض للفاشية.  ايزنهاور بعدين اتتعين المفوض السامى الجنرال [[هنرى جيرو]] ، اللى نصبه الحلفاء قائد عام لقوات دارلان.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

[[ملف:Giraud_eisenhower_1943.png|تصغير|ايزنهاور (على اليمين) بعد حصوله على وسام {{Lang|fr|[[Légion d'honneur]]}} بقلم القائد العام للقوات المدنية والعسكرية الفرنسية هنرى جيرو (شمال)، مايو 1943]]

عملية الشعلة كمان شكّلت ميدان تدريب قيّم لمهارات ايزنهاور القيادية القتالية؛ فخلال المرحلة الأولى من تقدم ''المشير'' [[ايرڤين روميل|إرفين رومل]] لممر القصرين ، أحدث ايزنهاور بعض الارتباك فى صفوف الجيش بتدخله فى تنفيذ خطط المعركة من قبل مرؤوسيه. زى ما كان متردد فى البداية بخصوص إقالة لويد فريدندال ، قائد الفيلق التانى . لكنه  بقا اكتر براعة فى زى دى الأمور فى الحملات اللاحقة.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; فى فبراير 1943، مُدّدت سلطته كقائد لقيادة قوات الحلفاء عبر [[البحر المتوسط|حوض البحر المتوسط]] لتشمل الجيش الثامن البريطانى ، بقيادة الجنرال السير برنارد مونتغمرى. كان الجيش الثامن قد تقدم عبر الصحراء الغربية من الشرق و كان جاهز لبدء حملة تونس .  بعد استسلام قوات [[دول المحور|المحور]] فى شمال افريقيا، أشرف ايزنهاور على غزو صقلية . وبمجرد سقوط [[بينيتو موسولينى|موسولينى]] ، الزعيم الإيطالى ، فى ايطاليا، حوّل الحلفاء أنظارهم لالبر الرئيسى بعملية أفالانش . لكن فى الوقت نفسه كان ايزنهاور يتجادل مع الرئيس روزفلت و رئيس الوزراء البريطانى تشرشل، اللى أصرّا على الاستسلام غير المشروط مقابل مساعدة الإيطاليين، سعى الألمان لحشد قواتهم بقوة فى البلاد. و زاد الألمان من صعوبة المعركة الصعبة أصل بإضافة 19 [[فرقه (وحده عسكريه)|فرقة عسكرية]] ، متفوقين فى البداية على قوات [[حلفاء الحرب العالميه التانيه|الحلفاء]] بنسبة 2 ل1.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

=== القائد الأعلى لقوات الحلفاء و عملية أوفرلورد ===
[[File:Gen. Dwight D. Eisenhower s D-Day order of the day.mp3|تصغير|الجنرال ايزنهاور قرأ أوامره اليومية ليوم 5  يونيه 1944، أى قبل يوم من يوم النصر.]]
فى ديسمبر 1943، الرئيس Franklin D. Roosevelt قرر إن ايزنهاور — مش George C. Marshall — يكون القائد الأعلى لقوات الحلفاء فى اوروبا.

ايزنهاور  فى الشهر اللى بعده، رجع يتولى قيادة ETOUSA (القوات الامريكانيه فى المسرح الاوروبى)، و بعد شهر كمان اتعيّن رسمى القائد الأعلى لقوات الحلفاء الاستكشافية SHAEF، و فضل شاغل الدورين لحد نهاية القتال فى  اوروبا فى مايو 1945.

مهمته فى المناصب دى كانت التخطيط و تنفيذ هجوم الحلفاء على سواحل Normandy فى  يونيه 1944 تحت الاسم الرمزى Operation Overlord، وكمان تحرير  اوروبا الغربية وغزو ألمانيا.
[[ملف:Eisenhower_d-day.jpg|left|تصغير|بيتكلم ايزنهاور مع رجال من فوج المشاة المظلى 502 ، التبع لفرقة 101 المحمولة جواً &quot;النسور الصارخة&quot; ، فى 5  يونيه 1944، أى قبل يوم من غزو نورماندى. الضابط اللى بيتكلم ليه ايزنهاور هو الملازم أول والاس ستروبل .]]
ايزنهاور، هو و الظباط و الجنود اللى كانو تحت قيادته، كانو اتعلمو دروس مهمة من العمليات السابقة، ومهاراتهم اتطورت استعدادًا لأصعب حملة جاية ضد الألمان، هيا الهجوم البحرى و الإنزال على الشطوط . لكن أول التحديات اللى واجهها كانت مع قادة و ظباط الحلفاء نفسهم فى مسائل أساسية لنجاح غزو نورماندى.

فقد دخل فى نقاش مع الرئيس Franklin D. Roosevelt بخصوص اتفاق مهم مع Charles de Gaulle لاستخدام قوات المقاومة الفرنسية فى عمليات سرية ضد الألمان قبل Operation Overlord.

الأدميرال Ernest J. King اختلف مع ايزنهاور بسبب رفضه توفير مزيد من سفن الإنزال من جبهة المحيط الهادى. و أصر ايزنهاور كمان على أن تمنحه بريطانيا القيادة الحصرية لكل القوات الجوية الاستراتيجية لدعم عملية أوفرلورد، لحد إنه هدد بالاستقالة إذا لم يوافق وينستون تشرشيل، و هو اللى حصل بالفعل.

بعد كده ايزنهاور حط خطة قصف لفرنسا قبل العملية، و دخل فى نقاش مع تشرشل حول مخاوفه من سقوط ضحايا مدنيين. وتدخل ديغول مؤكدًا أن الخساير مبررة، و فى النهاية انتصر رأى ايزنهاور.

كمان كان عليه يدير بحذر مسألة بقاء الجنرال George S. Patton فى القيادة، رغم صعوبة طباعه؛ علشان قام بتوبيخه بشدة  لما كان باتون قد صفع  واحد من الجنود، بعدين تانى بعد خطاب ألقاه وتضمن تعليقات غير مناسبة عن سياسة ما بعد الحرب.

 
عمليات إنزال النورماندى فى 6  يونيه سنة 1944 كانت مكلفة، لكن حققت نجاح . و بعد شهرين (فى 15 اغسطس)، ابتدا غزو جنوب فرنسا ، ونقلت قيادة القوات فى الغزو الجنوبى من قيادة القوات الجوية لقيادة قوات الحلفاء العليا. اعتقد الكثيرون أن النصر فى  اوروبا سيتحقق بحلول نهاية الصيف، لكن الألمان لم يستسلموا لما يقرب من عام. و من ساعتها  وحتى نهاية الحرب فى  اوروبا فى الثامن من مايو سنة 1945، اتولا  ايزنهاور، بقيادة قوات الحلفاء العليا، قيادة كل قوات الحلفاء، وبقيادته لقيادة العمليات الاوروبية الامريكانيه ، اتولا  القيادة الإدارية لجميع القوات الامريكانيه على الجبهة الغربية شمال [[الب|جبال الألب]] . كان يدرك تمام الخساير الحتمية فى الأرواح والمعاناة اللى ستلحق بالجنود تحت قيادته وعائلاتهم. دفعه ده لالحرص على زيارة كل فرقة شاركت فى الغزو.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; إحساس ايزنهاور بالمسؤولية تجلى فى مسودته لبيان يُصدر فى حال فشل الغزو. اتوصفت بأنها واحدة من أعظم الخطابات فى التاريخ:

هبوطنا فى منطقة شيربورج-هافر ما نجحش ياخد موطئ قدم كويس، وانا سحبت القوات. قرارى بالهجوم فى الوقت و المكان ده كان مبنى على احسن المعلومات المتاحة. القوات، والطيران، والبحرية عملوا كل اللى الشجاعة والوفاء بالواجب يقدروا عليه. لو فيه أى لوم أو غلط متعلق بالمحاولة، فهو عليا أنا بس.&lt;ref&gt;William Safire, ''Lend me your ears: great speeches in history'' (2004), p. 1143&lt;/ref&gt;

=== تحرير فرنسا والانتصار فى  اوروبا ===
[[ملف:Allied_Commanders_after_Germany_Surrendered.jpg|left|تصغير|ايزنهاور مع قادة الحلفاء عقب توقيع وثيقة الاستسلام الألمانية فى ريمس]]
 كل قائد ميدانى بيبص على معركة الإبادة؛ وكل ما تسمح الظروف، بيحاول يكرر فى الحرب الحديثة المثال الكلاسيكى لمعركة كاناى.
ايزنهاور{{sfn|Grant|2001}}

ايزنهاور بعد نجاح الهجوم الساحلي، أصرّ على الاحتفاظ بالسيطرة الشخصية على استراتيجية المعركة البرية، وانغمس فى قيادة و إمداد كتير من الهجمات عبر فرنسا على ألمانيا. أصرّ المشير مونتغمرى على إعطاء الأولوية لهجوم مجموعته الحادية والعشرين من الجيوش فى الشمال، فى الوقت نفسه أصرّ الجنرالان [[عمر برادلى|برادلى]] ( المجموعة التانيه عشرة من جيوش امريكا ) [[جاكوب لوكس ديفيرز|وديفرز]] ( المجموعة السادسة من جيوش امريكا ) على منحهما الأولوية فى وسط و جنوب الجبهة (على التوالى). عمل ايزنهاور بلا كلل لتلبية مطالب القادة المتنافسين لتحسين أداء قوات الحلفاء، فى الغالب  بمنحهم هامش تكتيكى؛ ويخلص كتير من المؤرخين لأن الأمر ده أخّر انتصار الحلفاء فى اوروبا. رغم ده ، وبفضل إصرار ايزنهاور، اتفتح ميناء الإمداد المحورى فى [[انتويرب|أنتويرب]] بنجاح، و إن كان متأخر، فى أواخر سنة 1944.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

تقدير لمنصبه الرفيع فى قيادة الحلفا، اترقا فى 20 ديسمبر 1944 لرتبة جنرال الجيش ، هيا رتبة تعادل رتبة [[مشير (رتبه عسكريه)|مشير]] فى معظم الجيوش الاوروبية. فى دى الرتبة، و فى المناصب القيادية العليا السابقة اللى شغلها، أظهر ايزنهاور براعته فى القيادة والدبلوماسية. ورغم أنه لم يشارك فى أى معركة، فقد حظى باحترام قادة الخطوط القدامية. وتفاعل ببراعة مع حلفاء زى [[وينستون تشرشيل]] ، والمشير برنارد مونتغمري، والجنرال [[شارل دى جول|شارل ديغول]] . و اختلف اختلاف جوهرى مع تشرشل ومونتغمرى حول مسائل استراتيجية، لكن دى الخلافات نادر ما أثرت سلب على علاقاته بهما. كما تعامل مع نظيره الروسي، [[جيورجى جوكوف|المارشال السوفيتى جوكوف]] ، ونشأت بينهم صداقة متينة. 
[[ملف:Buchenwald_Eisenhower_torture_demonstration_63511.jpg|تصغير|يُظهر ناجون من معسكر اعتقال أوردروف أساليب التعذيب اللى استُخدمت فى المعسكر]]

== بعد الحرب العالمية التانيه (1945-1953) ==

=== الحاكم العسكرى للمنطقة اللى تحتلها امريكا فى  المانيا ===
[[ملف:American_Sector_Germany.png|تصغير|الجنرال ايزنهاور اتولا  منصب الحاكم العسكرى للمنطقة الامريكانيه (المميزة) فى [[المانيا المحتله من قوات التحالف|المانيا اللى احتلتها قوات الحلفاء]] من مايو لنوفمبر 1945.]]
[[ملف:Montgomery_receives_Order_of_Victory_HD-SN-99-02756.JPG|تصغير|ايزنهاور يتبادل الأنخاب مع [[جيورجى جوكوف|جوكوف]] [[برنارد مونتجمرى|ومونتغمرى]] ومسؤولين تانيين من الحلفاء،  يونيه 1945]]

بعد استسلام  المانيا غير المشروط، ايزنهاور اتتعين حاكم عسكرى للمنطقة اللى احتلتها امريكا فى ألمانيا، اللى فى المقام الاولانى فى جنوب  المانيا ، ومقرها [[فرانكفورت]] . عند اكتشاف [[معسكرات النازى|معسكرات الاعتقال النازية]] ، أمر طواقم التصوير بتوثيق الأدلة لاستخدامها فى [[محكمة نورنبيرج|محاكمات نورمبرغ]] . أعاد تصنيف أسرى الحرب الألمان المحتجزين عند امريكا كقوات معادية منزوعة السلاح، اللى لم يعودوا خاضعين [[اتفاقيات جنيف|لاتفاقية جنيف]] . اتبع ايزنهاور الأوامر الصادرة عن هيئة الأركان المشتركة فى التوجيه رقم 1067، لكنه خففها بإدخال 400 ألف طن من المواد الغذائية للمدنيين والسماح بمزيد من الاختلاط .    واستجابةً للدمار اللى حلّ بألمانيا، بما فيها نقص الغذاء وتدفق اللاجئين، رتب توزيع المواد الغذائية والمعدات الطبية الامريكانيه .  عكست أفعاله المواقف الامريكانيه الجديدة تجاه الشعب الألمانى باعتباره ضحية للنازية لا مجرم، فى حين قام بتطهير النازيين السابقين بقوة.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

=== رئيس أركان الجيش ===

فى نوفمبر 1945، ايزنهاور رجع  واشينطون علشان ياخد مكان مارشال [[رئيس اركان جيش امريكا|كرئيس لأركان الجيش]] ، علشان يكون بكده أول رئيس أركان فى تاريخ المنصب ده  لا يشارك فى الحرب الفلبينية الامريكانيه .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Immerwahr|الأول=Daniel|عنوان=How to Hide an Empire: A History of the Greater United States|تاريخ=February 19, 2019|ناشر=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-17214-5}}&lt;/ref&gt; تمثلت مهمته الرئيسية فى التسريح السريع لملايين الجنود، و هو ما تأخر بسبب نقص السفن. كان ايزنهاور مقتنع  سنة  1946 بأن الاتحاد السوفيتى لا يرغب فى الحرب، و أنه ممكن الحفاظ على علاقات ودية؛ و أيد بقوة الامم المتحده الجديدة، وشجع مشاركتها فى مراقبة القنابل الذرية. رغم ده ، عند صياغة السياسات المتعلقة [[سلاح نووى|بالقنبلة الذرية]] والعلاقات مع السوفيت، كان ترومان مُوجَّه من  وزارة الخارجية، ومتجاهل ايزنهاور [[البنتاجون|والبنتاغون]] . فى الواقع، عارض ايزنهاور استخدام القنبلة الذرية ضد اليابانيين، وكتب: &quot;أول، كان اليابانيين مستعدين للاستسلام، وماكانش من الضرورى ضربهم بده الشيء الرهيب. ثانى، كرهت أن أرى بلادنا أول من يستخدم زى ده السلاح.&quot;  فى البداية، كان ايزنهاور يأمل فى التعاون مع السوفييت.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; لحد أنه زار [[وارسو]] سنة 1945. بدعوة من [[بوليسلاف بيروت|بوليسواف بيروت]] ، ومنحه أعلى وسام عسكرى ، صُدم من حجم الدمار اللى لحق بالمدينة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight Eisenhower in Poland|مسار=http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/747362,Dwight-Eisenhower-wielki-Amerykanin-i-wielki-zolnierz|ناشر=Polish Radio|تاريخ-الوصول=April 3, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160420131100/http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/747362,Dwight-Eisenhower-wielki-Amerykanin-i-wielki-zolnierz|تاريخ-الأرشيف=April 20, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، و  نص سنة 1947، ومع تصاعد التوترات بين الشرق والغرب بخصوص الانتعاش الاقتصادى فى  المانيا والحرب الأهلية اليونانية ، وافق ايزنهاور على سياسة احتواء لوقف التوسع السوفيتى.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

=== الانتخابات الرئاسية سنة 1948 ===

فى  يونيه 1943، سياسى زائر اقترح على ايزنهاور إمكانية توليه منصب الرئاسة بعد الحرب. وانطلاق من اعتقاده بأن الجنرال  مش ضرورى له الانخراط فى السياسة، [[ميرلو جيه. پوسى|ميرلو ج. بوسى]] كتب إن &quot;ايزنهاور، مجازى ، طرد زائره ذو الميول السياسية من مكتبه&quot;. لما ناس تانيين سألوه عن مستقبله السياسي، ردّ على واحد منهم إنه مايتخيلش إنه يترشّح لأى منصب سياسى &quot;من عامل بسيط لحد ملك الكون الأعظم&quot;. وردّ على واحد تانى إنه ما يقدرش يشتغل كرئيس لأركان الجيش لو كان الناس فاكرين إن عنده طموحات سياسية.

وفى سنة 1945، ترومان قال لايزنهاور خلال مؤتمر بوتسدام إنه هيساعده، لو كان حابب، إنه يكسب فى انتخابات سنة 1948 ، &lt;ref name=&quot;pusey1956&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pusey|الأول=Merlo J.|مسار=https://archive.org/stream/eisenhowerthepre002645mbp#page/n11/mode/2up|عنوان=Eisenhower, the President|ناشر=Macmillan|سنة=1956|صفحات=1–6|تاريخ-الوصول=November 7, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141021230806/https://archive.org/stream/eisenhowerthepre002645mbp#page/n11/mode/2up|تاريخ-الأرشيف=October 21, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سنة 1947 عرض عليه الترشح كنائب له عن الحزب الديمقراطى إذا كسب ماك آرثر بترشيح الحزب الجمهورى.&lt;ref name=&quot;nyt20030711&quot;&gt;&quot;[https://www.nytimes.com/2003/07/11/us/truman-wrote-of-48-offer-to-eisenhower.html Truman Wrote of '48 Offer to Eisenhower] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170603084430/http://www.nytimes.com/2003/07/11/us/truman-wrote-of-48-offer-to-eisenhower.html|date=June 3, 2017}}&quot; ''The New York Times'', July 11, 2003.&lt;/ref&gt; مع اقتراب الانتخابات، حثّ مواطنين وسياسيين بارزين من الحزبين ايزنهاور على الترشح. فى يناير 1948، و بعد علمه بخطط فى [[نيو هامبشير|نيو هامبشاير]] لانتخاب مندوبين يدعمونه فى المؤتمر الوطنى الجمهورى القادم، صرّح ايزنهاور عبر الجيش بأنه &quot;غير متاح ولا يمكنه قبول ترشيح لمنصب سياسى رفيع&quot;؛ وكتب قائل: &quot;ينبغى للجنود المحترفين طول حياتهم، فى غياب سبب واضح وقاهر، الامتناع عن السعى بعد منصب سياسى رفيع&quot;. {{R|pusey1956}} ماكانش لايزنهاور أى انتماء حزبى خلال الفتره دى. اعتقد كثيرون أنه يتخلى عن فرصته الوحيدة علشان يكون رئيس ، علشان كان يُنظر للجمهورى [[توماس ادموند ديوى|توماس إى. ديوى]] على أنه الفائز المحتمل، ومفترض أن يخدم فترتين رئاسيتين، ما يعنى أن ايزنهاور، اللى عنده 66  سنه   سنة  1956، ها يكون كبير  فى السن على الترشح.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

=== رئيس جامعة كولومبيا والقائد الأعلى لحلف الناتو ===
{{Multiple image
| مجمل_العرض = 600
| image1 = Eisenhower Yule Log.jpg
| caption1 = Eisenhower lighting the Columbia University Yule Log, 1949
| image2 = EisenhowerAlmaMater.jpg
| caption2 = Eisenhower posing in front of ''[[Alma Mater (New York sculpture)|Alma Mater]]'' at Columbia in 1953
| image3 = General Eisenhower presents Prime Minister Jawaharlal Nehru an honorary degree from Columbia University.jpg
| caption3 = As [[President of Columbia University|president of Columbia]]. Eisenhower presents an honorary degree to [[Jawaharlal Nehru]].
}}

ايزنهاور  سنة  1948،  بقا رئيس [[جامعة كولومبيا]] ،  واحده من جامعات [[دورى الايڤى للجامعات الامريكيه|رابطة آيفى ليغ المرموقة]] فى مدينة نيو يورك، حيث انضم ل[[فاى بيتا كابا|جمعية فاى بيتا كابا]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ΦΒΚ U.S. Presidents|مسار=https://www.pbk.org/WEB/pbkdocs/Phi%20Beta%20Kappa%20Presidents%20.pdf|ناشر=Phi Beta Kappa|تاريخ-الوصول=August 16, 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161008021125/https://www.pbk.org/WEB/pbkdocs/Phi%20Beta%20Kappa%20Presidents%20.pdf|تاريخ-الأرشيف=October 8, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اتوصف ده الاختيار بعدين بأنه ماكانش مناسب لأى من الطرفين.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; خلال السنه دى، اتنشرت مذكرات ايزنهاور، &quot; ''الحملة الصليبية فى اوروبا&quot;'' .&lt;ref&gt;''Crusade in Europe'', Doubleday; 1st edition (1948), 559 pages, {{ISBN|1125300914}}&lt;/ref&gt; حققت نجاح مالى كبير .&lt;ref name=&quot;owen-171-172&quot;/&gt; ايزنهاور استشار روبرتس، مدير نادى أوغستا الوطنى للغولف، بخصوص الآثار الضريبية المترتبة على ذلك، &lt;ref name=&quot;owen-171-172&quot; /&gt; و فى الوقت المناسب، استفاد ايزنهاور بشكل كبير من أرباح الكتاب بفضل ما وصفه الكاتب [[ديڤيد پيتروسزا|ديفيد بيتروسا]] بأنه &quot;قرار مش مسبوق&quot; من وزارة الخزانة . فقد اعتبرت الوزارة أن ايزنهاور ماكانش كاتب محترف ، بل كان يُسوّق لثروته الشخصية اللى اتجمعت على مدار حياته، و علشان كده، كان عليه أن يدفع ضريبة أرباح رأس المال بس على دفعة مقدمة قدرها 635 ألف دولار، بدل من ضريبة الدخل الشخصى الأعلى بكثير. وفر ده الحكم على ايزنهاور حوالى 400 ألف دولار. فترة رئاسة ايزنهاور لجامعة كولومبيا اتميزت بنشاطه فى مجلس العلاقات الخارجية ، و هو فريق دراسة ترأسه تناول الآثار السياسية والعسكرية [[خطة مارشال|لخطة مارشال]] والجمعية الامريكانيه ، اللى كانت يعتبر &quot;رؤية ايزنهاور لمركز ثقافى عظيم يجتمع فيه قادة الأعمال والمهنيون والحكوميون من وقت للتانى لمناقشة المشكلات ذات الطابع الاجتماعى والسياسى والتوصل لاستنتاجات بشأنها&quot;.&lt;ref name=&quot;warshaw-18&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Jacobs|1993}}&lt;/ref&gt; و أشارت كاتبة سيرته، [[بلانش ويسين كوك|بلانش ويزن كوك،]] لأن الفتره دى ساهمت فى &quot;تكوينه السياسي&quot;، علشان كان عليه أن يولى الأولوية لمتطلبات الجامعة التعليمية و الإدارية والمالية واسعة النطاق.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Cook|1981}}&lt;/ref&gt; وبمشاركته فى مجلس العلاقات الخارجية، كسب كمان خبرة فى التحليل الاقتصادي، اللى  بقا حجر الزاوية فى فهمه للسياسة الاقتصادية. و صرّح  واحد من أعضاء فريق &quot;مساعدى اوروبا&quot;: &quot;كل ما يعرفه الجنرال ايزنهاور عن الاقتصاد، تعلمه فى اجتماعات فريق الدراسة&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

ايزنهاور قبل رئاسة الجامعة لتعزيز قدرته على نشر &quot;النموذج  الامريكانى للديمقراطية&quot; بالتعليم.&lt;ref name=&quot;warshaw-18&quot;/&gt; و أوضح دى النقطة لأعضاء لجنة البحث، حيث أبلغهم أن هدفه الرئيسى هو &quot;نشر المفاهيم الأساسية للتعليم فى الديمقراطية&quot;.&lt;ref name=&quot;warshaw-18&quot; /&gt; ونتيجة لذلك، كرّس نفسه &quot;بشكل شبه دائم&quot; لفكرة الجمعية الامريكانيه ، هيا فكرة طورها لمؤسسة بحلول نهاية سنة 1950.&lt;ref name=&quot;warshaw-18&quot;/&gt;

بعد أشهر من توليه رئاسة الجامعة، اتطلب من ايزنهاور تقديم المشورة لوزير الدفاع [[جيمس فورستال]] بخصوص توحيد القوات المسلحة.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; و بعد حوالى ستة أشهر من تعيينه،  بقا الرئيس غير الرسمى لهيئة الأركان المشتركة فى واشنطن.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; و بعد شهرين، اتصاب بمرض شُخِّص على أنه التهاب معوى حاد، وقضى اكتر من شهر فى فترة نقاهة فى نادى أوغستا الوطنى للغولف .&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; رجع لمنصبه فى نيو يورك فى نص مايو، و فى يوليه 1949، أخذ إجازة لمدة شهرين بره الولاية.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; ولأن الجمعية الامريكانيه ابتدت تتشكل، سافر فى اماكن البلاد خلال صيف وخريف سنة 1950، ساعى لحشد الدعم المالى لها، بما فيها من جمعية كولومبيا ، هيا منظمة حديثة التأسيس للخريجين والمساعدين، كان قد ساعد فى تجنيد أعضائها.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; كان ايزنهاور، بدون ما يدري، يُثير استياء ويُرسخ سمعة وحشه  بين أعضاء هيئة التدريس والموظفين فى جامعة كولومبيا كرئيس غائب يستغل الجامعة لمصالحه الشخصية. بصفته عسكرى محترف ، ماكانش عنده بطبيعة الحال كتير من القواسم المشتركة مع الأكاديميين.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; بقت العلاقات اللى اكتسبها بأنشطة جمع التبرعات فى الجامعة والجمعية الامريكانيه بعدين مساعدين مهمين فى سعى ايزنهاور لنيل ترشيح الحزب الجمهورى والرئاسة. فى ذلك، شعر أعضاء هيئة التدريس الليبراليين فى جامعة كولومبيا بخيبة أمل من علاقات رئيس الجامعة برجال البترول و رجال الأعمال.

فى يوليه من سنة 1950،  ايزنهاور قابل النائب عن ولاية كاليفورنيا  ساعتها [[ريتشارد نيكسون]] لأول مرة  لما كانو ضيفين على الرئيس السابق [[هيربيرت هوفر|هربرت هوفر]] فى حفل غداء لمجموعة صغيرة فى مخيم رجل الكهف المسمى، و هو جزء من المخيم الخاص اللى  مساحته 2700 فدان  اللى  على بعد 70 ميل شمال [[سان فرانسيسكو]] ، و كان هوفر عضو فى نادى [[البستان البوهيمى|بوهيميان]] من سنة 1913. فى الغداء، ألقى هوفر نخب ، و ألقى ايزنهاور خطاب قصير، تلاه وقت قضوه حول نار المخيم، حيث دار معظم الحديث حول ما قاله ايزنهاور. علّق نيكسون على خطاب ايزنهاور قائل: &quot;ماكانش خطاب مُتقن، لكنه ألقاه دون استخدام ملاحظات، و كان عنده من الحكمة ما يكفى لعدم الإطالة&quot;. وعن رد فعل المجموعة، قال نيكسون: &quot;العبارة الوحيدة اللى لاقت استحسان كبير كانت تعليقه بأنه لا بيشوف مبرر لمنح أى شخص يرفض التوقيع على قسم الولاء الحق فى التدريس بجامعة حكومية&quot;. فى يوليه 1950، كان نيكسون، من جانبه، فى  حملته الانتخابية الناجحة لمجلس الشيوخ. و أثار ده النجم السياسى الصاعد إعجاب هوفر بقدراته السياسية،بالخصوص لدوره البارز فى الإطاحة [[الجير هيس|بألجر هيس]] بتهمة الحنث باليمين قدام لجنة الأنشطة غير الامريكانيه التبع مجلس النواب ، بخصوص باتهامات التجسس. حسن، كان ايزنهاور ضيف الشرف؛ و كان مستقبله السياسي، اكتر من مسيرته العسكرية المرموقة أو منصبه كرئيس لواحده من احسن جامعات البلاد، هو ما أثار اهتمام المجموعة. كان هوفر، وزملاؤه و أصدقاؤه، من المحافظين القدام مثله، يميلون ظاهرى لدعم السيناتور [[روبرت تافت|روبرت أ. تافت من]] ولاية أوهايو فى الانتخابات الرئاسية الامريكانيه سنة 1952 ، لكنهم رغم ده  كانو مهتمين بسماع ما سيقوله الرئيس المستقبلى المحتمل. على ترابيزه الغداء، جلس نيكسون على بعد شوية كراسى لاليسار مقابل ايزنهاور، اللى جلس لاليمين بجوار هوفر، اللى كان يجلس على رأس الطاولة؛ و فى وقت ما خلال الاجتماع، دار حديث قصير بين ايزنهاور ونيكسون، بدا أنه لم يترك أثر يُذكر على ايزنهاور، علشان لم معروف عنه أنه علّق عليه فى حياته اللاحقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frank|الأول=Jeffrey|مسار=https://www.simonandschuster.com/books/Ike-and-Dick/Jeffrey-Frank/9781416587217|عنوان=Ike and Dick: Portrait of a Strange Political Marriage|تاريخ=November 2013|ناشر=Simon &amp; Schuster|طبعة=1st|مكان=New York, NY|صفحات=17–19|الفصل=Chapter 1 The Men's Club|صيغة=paper back|اقتباس=&quot;It was not a polished speech, but he delivered it without notes, and he had the good sense not to speak too long,&quot; &quot;The only line that drew significant applause was his comment that he did not see why anyone who refused to sign a loyalty oath should have the right to teach at a state university.&quot;|تاريخ-الوصول=14 January 2026|isbn=978-1-41658701-9}}&lt;/ref&gt;

حقق بعض النجاحات فى جامعة كولومبيا. علشان استغرب ايزنهاور عدم قيام أى جامعة امريكانيه بدراسة معمقة لأسباب الحرب وسلوكها ونتائجها، &lt;ref name=&quot;y-s-ix&quot; /&gt; فأنشأ معهد دراسات الحرب والسلام ، و هو مركز أبحاث لدراسة الحرب كظاهرة اجتماعية مأساوية.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Jacobs|2001}}&lt;/ref&gt; واستطاع ايزنهاور، بفضل شبكة علاقاته من الاصحاب  والمعارف الاغنيا ، تأمين التمويل الأولى للمعهد.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; وبدأ المعهد عمله سنة 1951 تحت إدارة مديره المؤسس، الباحث فى العلاقات الدولية ويليام تى آر فوكس ، علشان يكون رائد فى دراسات الأمن الدولى ، و حذت حذوه معاهد تانيه فى امريكا وبريطانيا بعدين فى نفس العقد.&lt;ref name=&quot;y-s-ix&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Young|Schilling|2019}}&lt;/ref&gt; وهكذا،  بقا معهد دراسات الحرب والسلام  واحد من المشاريع اللى اعتبرها ايزنهاور &quot;إسهامه الفريد&quot; فى جامعة كولومبيا.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot; /&gt; و خلال فترة رئاسته لجامعة كولومبيا، عبّر ايزنهاور عن آرائه حول سيادة الديمقراطية الامريكانيه وصعوباتها.  و شافت فترة رئاسته انتقاله من القيادة العسكرية لالقيادة المدنية. و أشار كاتب سيرته، ترافيس بيل جاكوبس، كمان لأن نفور أعضاء هيئة التدريس فى جامعة كولومبيا ساهم فى توجيه انتقادات فكرية حادة له لسنين  كتيرة.&lt;ref name=&quot;warshaw-18&quot;/&gt;

مجلس أمناء جامعة كولومبيا رفض عرض ايزنهاور بالاستقالة فى ديسمبر 1950، لما اخد إجازة طويلة من الجامعة علشان يكون القائد الأعلى [[حلف الناتو|لحلف شمال الاطلنطى]] (الناتو)، و اتولا  القيادة العملياتية لقوات الناتو فى اوروبا.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; تقاعد ايزنهاور من الخدمة الفعلية برتبة جنرال فى الجيش فى 3  يونيه 1952، &lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; واستأنف رئاسة جامعة كولومبيا. فى نفس الوقت ده ،  بقا ايزنهاور مرشح الحزب الجمهورى لرئاسة امريكا، هيا الانتخابات اللى كسبها فى 4 نوفمبر. قدّم ايزنهاور استقالته من رئاسة الجامعة فى 15 نوفمبر 1952، على أن يسرى مفعولها فى 19 يناير 1953، أى قبل يوم واحد من تنصيبه.&lt;ref name=&quot;jacobs-235-236&quot;/&gt; على الصعيد الداخلي، ايزنهاور كان اكتر فعالية فى إقناع الكونجرس بأهمية حلف الناتو مقارنه بإدارة ترومان. و  نص سنة 1951، وبدعم امريكانى و أوروبي،  بقا الناتو قوة عسكرية حقيقية. بس، كان ايزنهاور يعتقد أن الناتو سيصبح تحالف أوروبى بالكامل، على أن تنتهى التزامات امريكا  و كندا  بعد حوالى عشر سنين .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;

=== الحملة الرئاسية سنة 1952 ===
[[ملف:I_Like_Ike_button,_1952.svg|تصغير|زر ايزنهاور من حملة سنة 1952]]

الرئيس ترومان شعر برغبة شعبية واسعة فى ترشح ايزنهاور للرئاسة، و شجعه  تانى على الترشح عن الحزب الديمقراطى سنة 1951. لكن ايزنهاور اعلن معارضته [[الحزب الديموقراطى فى امريكا|للديمقراطيين]] و أعلن انتماءه للحزب الجمهورى.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; حركة &quot; ترشيح ايزنهاور &quot; جوه الحزب الجمهورى أقنعته بإعلان ترشحه فى انتخابات الرئاسة سنة 1952 لمواجهة ترشيح السيناتور [[روبرت تافت|روبرت أ. تافت]] ، المعروف بموقفه المناهض للتدخل. الجهد ده كان شاق؛ كان لا بد من إقناع ايزنهاور بأن الظروف السياسية فرضت عليه واجب حقيقى للترشح، و أن هناك تفويض شعبى له ليكون رئيساً. نجح [[هنرى كابوت لودج الابن]] وتانيين فى إقناعه، فاستقال من منصبه فى حلف شمال الاطلنطى (الناتو) فى  يونيه 1952 ليتفرغ لحملته الانتخابية.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;
[[ملف:1952_Ike_For_President_Ad.webm|تصغير|إعلان حملة انتخابية متلفز بعنوان &quot;أنا معجب بايزنهاور&quot;، 1952]]

ايزنهاور غلب تافت فى سباق الترشيح، بعد ما حصد أصوات حاسمة من مندوبىن ولاية تكساس. واشتهرت حملته بشعارها البسيط &quot; أنا مع ايزنهاور &quot;. و كان من الضرورى لنجاحه أن يُعرب ايزنهاور عن معارضته لسياسة روزفلت فى [[مؤتمر يالتا|مؤتمر يالطا]] ، ولسياسات ترومان فى كوريا والصين، هيا قضايا كان قد شارك فيها  قبل كده .&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time 2008&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1857862,00.html
| work = Time
| date = November 10, 2008
| title = When New President Meets Old, It's Not Always Pretty
| first = Nancy
| last = Gibbs
| accessdate = November 12, 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081111030347/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1857862,00.html
| archivedate = November 11, 2008
}}&lt;/ref&gt; وبفوزه على تافت فى سباق الترشيح،  بقا من الضرورى لايزنهاور استرضاء الحرس القديم اليمينى للحزب الجمهوري؛ و اتصمم اختياره لريتشارد نيكسون نائب للرئيس فى قائمته الانتخابية جزئى لده الغرض. كمان نيكسون كان ليه سمعة قوية فى مناهضة الشيوعية ، فضل عن كونه شاب ليُوازن تقدم ايزنهاور فى السن.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt;
[[ملف:ElectoralCollege1952.svg|تصغير|نتائج التصويت الانتخابى سنة 1952]]

ايزنهاور أصرّ على القيام بحملة انتخابية فى الجنوب خلال الانتخابات العامة، مخالف نصيحة فريقه الانتخابي، رافض التنازل عن المنطقة للديمقراطيين. و أُطلق على استراتيجية الحملة اسم &quot;K &lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; C &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &quot;، و كان الهدف منها التركيز على مهاجمة إدارة ترومان بسبب 3 إخفاقات: الحرب الكورية، والشيوعية ، والفساد .

واجه هو و فريقه جدلين، لكنهم ما أثروش على الحملة. واحد منهم كان حول تقرير بيقول إن نيكسون تلقّى فلوس بطريقة غير مشروعة من صندوق ائتمانى سرى.. بتحصل نيكسون بذكاء لتجنب أى ضرر محتمل، لكن الأمر اتسبب فى نفور دائم بين المرشحين. أما القضية الثانية، فتمحورت حول قرار ايزنهاور المتردد بمواجهة أساليب جوزيف مكارثى الموضوع كلام فى معقله الانتخابى بولاية ويسكونسن.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; أدان ايزنهاور &quot;الفساد فى الحكومة&quot;، فى إشارة لموظفين الحكومة المثليين اللى  اتربطو بالشيوعية خلال فترة المكارثية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Johnson|الأول=David K.|عنوان=The Lavender Scare|تاريخ=March 22, 2023|ناشر=The University of Chicago Press|صفحة=121|isbn=978-0226825724}}&lt;/ref&gt;

ايزنهاور حقق فوز ساحق على المرشح الديمقراطى [[ادلاى ستيفنسون التانى|أدلاى ستيفنسون التانى]] ، بفارق 442 صوت مقابل 89، متسجل أول رجوع  للجمهوريين للبيت الأبيض من 20  سنه .&lt;ref name=&quot;time 2008&quot; /&gt; كما حقق أغلبية جمهورية فى مجلس النواب بفارق 8 أصوات، و فى مجلس الشيوخ، حيث انقسمت الأصوات بالتساوى بفضل نائب الرئيس نيكسون اللى منح الجمهوريين الأغلبية.&lt;ref name=&quot;Ambrose 1983, pp. 16–8&quot;/&gt; بعد فوزه  سنة  1952،  بقا  اكبر رئيس منتخب سن من [[چيمس بيوكانان|جيمس بوكانان]]  سنة  1856، و وصل  من العمر 62  سنه  &lt;ref name=&quot;'70s 27&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Frum|2000}}&lt;/ref&gt; و كان تالت قائد عام للجيش يتولى منصب الرئيس، بعد [[جورج واشينطون|جورج واشنطن]] [[يوليسيس جرانت|ويوليسيس إس. غرانت]] ، وآخر رئيس لم يمسك منصب سياسى قبل توليه الرئاسة لحد اتولا  [[دونالد ترامپ]] منصبه فى يناير 2017.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Donald Trump is the only US president ever with no political or military experience|مسار=https://www.vox.com/policy-and-politics/2016/11/11/13587532/donald-trump-no-experience|تاريخ-الوصول=January 8, 2019|صحيفة=Vox|تاريخ=January 23, 2017|مؤلف=Crockett|الأول=Zachary|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170106051351/http://www.vox.com/policy-and-politics/2016/11/11/13587532/donald-trump-no-experience|تاريخ-الأرشيف=January 6, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== انتخابات سنة 1956 ===
فى الانتخابات الرئاسية الامريكانيه سنة 1956، أُعيد انتخاب ايزنهاور، الرئيس الحالى صاحب الشعبية الواسعة، بفارق 457 صوت مقابل 73.  الانتخابات دى كانت إعاده لانتخابات سنة 1952، كان خصمه  ساعتها ستيفنسون، حاكم ولاية إلينوى السابق، اللى ايزنهاور هزمه من 4 سنين . مقارنه بانتخابات 1952، ايزنهاور كسب [[كنتاكى]] و [[لويزيانا]] و [[ويست ڤيرچينيا]] من ستيفنسون، بس خسر [[ميزورى|ولاية ميسورى]] .

ناخبيه ماكانوش بيميلو يركزو على سجله القيادي؛ اللى ظهر المرة دى كان الاستجابة لصفاته الشخصية — إخلاصه و نزاهته و إحساسه بالواجب، و فضيلته كربّ عيله، و تدينه، و شخصيته المحبوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Angus|مسار={{GBurl|id=JeYUrs_GOcMC|p=56}}|عنوان=The American Voter|ناشر=University of Chicago Press|سنة=1960|صفحة=56|مؤلف2=Converse|مؤلف3=Miller|مؤلف4=Stokes|الأول2=Philip L.|الأول3=Warren E.|الأول4=Donald E.|isbn=978-0226092546}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:ElectoralCollege1956.svg|يسار|تصغير|نتائج التصويت الانتخابى سنة 1956]]

== الرئاسة (1953-1961) ==

ترومان و إيزنهاور ماحصلش بينهم الا مناقشات محدودة عن انتقال السلطة بسبب القطيعة التامة بينهم نتيجة الحملات الانتخابية.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ambrose|1984}}&lt;/ref&gt;  إيزنهاور اختار جوزيف إم. دودج مدير لميزانيته، بعدين طلب من [[هربرت براونيل|هربرت براونيل جونيور]] و [[لوسيوس د. كلاى|لوسيوس دى. كلاى]] تقديم توصيات بخصوص تعيينات حكومته. وقبل توصياتهم دون استثناء؛ و شملت [[جون فوستر دالاس]] [[چورچ ماجوفين هومفرى|وجورج إم. همفرى]] اللى ربطته بيهم علاقات وثيقة، و [[اوڤيتا كولپ هوبى|أوفيتا كولب هوبى]] . تألفت حكومته من عدد من المديرين التنفيذيين فى الشركات وزعيم عمالى واحد، و وصفها  واحد من الصحفيين بأنها &quot;ثمانية مليونيرات وسباك&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; اتعرفت دى الحكومة بقلة الاصحاب  الشخصيين والباحثين عن مناصب أو الإداريين الحكوميين  اصحاب   الخبرة. كما عزز دور مجلس الأمن القومى فى التخطيط لجميع مراحل الحرب الباردة.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; قبل تنصيبه، ايزنهاور ترأس اجتماع للمستشارين فى بيرل هاربر ، حيث  حطو  أهداف لفترة ولايته الأولى: تحقيق التوازن فى الميزانية، و إنهاء الحرب الكورية، والدفاع عن المصالح الحيوية بتكلفة أقل بالردع النووي، و إنهاء الرقابة على الأسعار و الأجور.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; كما عقد أول اجتماع لمجلس الوزراء قبل التنصيب فى التاريخ أواخر سنة 1952؛ واستغل ده الاجتماع لتوضيح سياسته المناهضة للشيوعية تجاه روسيا. وخصص خطابه الافتتاحى بالكامل للسياسة الخارجية، و تضمن الفلسفة دى نفسها، و التزامه بالتجارة الخارجية والامم المتحده.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

[[ملف:Dwight_D._Eisenhower,_White_House_photo_portrait,_February_1959.jpg|تصغير|صورة من البيت الأبيض فى فبراير 1959]]

ايزنهاور استخدم المؤتمرات الصحفية اكتر من أى رئيس سابق، حيث عقد  يقارب من 200 مؤتمر خلال فترتيه الرئاسيتين. أدرك أهمية الحفاظ على علاقة جيدة مع الصحافة، ورأى فيها قيمة كوسيلة للتواصل المباشر مع الشعب الأمريكى.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; طول فترة رئاسته، التزم  بفلسفة سياسية تقوم على المحافظة الديناميكية.&lt;ref name=&quot;allida&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Teaching Eleanor Roosevelt: Dwight Eisenhower|مسار=http://www.nps.gov/archive/elro/glossary/eisenhower-dwight.htm|تاريخ-الوصول=November 26, 2011|صحيفة=Eleanor Roosevelt National Historic Site|سنة=2003|محرر=Black|محرر-الأول=Allida|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070105034523/http://www.nps.gov/archive/elro/glossary/eisenhower-dwight.htm|تاريخ-الأرشيف=January 5, 2007|إظهار-المحررين=etal|محرر2=Hopkins|محرر2-الأول=June}}&lt;/ref&gt; وصف نفسه بأنه &quot; محافظ تقدمى &quot; أو &quot;محافظ ديناميكي&quot;، &lt;ref name=&quot;EisenhowerEisenhower2011&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Eisenhower|الأول=David|مسار={{GBurl|id=yawcVhHVwNsC|p=126}}|عنوان=Going Home To Glory: A Memoir of Life with Dwight D. Eisenhower, 1961–1969|تاريخ=October 11, 2011|ناشر=Simon and Schuster|صفحة=126|مؤلف2=Julie Nixon Eisenhower|isbn=978-1439190913}}&lt;/ref&gt; واستخدم مصطلحات زى &quot;معتدل تقدمي&quot; لوصف نهجه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Eisenhower|الأول=Dwight D.|مسار={{GBurl|id=CW3VAwAAQBAJ|p=270}}|عنوان=Public Papers of the Presidents of the United States: Dwight D. Eisenhower|ناشر=Best Books on|سنة=1959|صفحة=270|isbn=978-1623768300}}&lt;/ref&gt; واصل العمل بجميع برامج الصفقة الجديدة الرئيسية اللى كانت لسه سارية، و بالخصوص الضمان الاجتماعى . قام بتوسيع برامجه ودمجها فى وكالة جديدة على مستوى مجلس الوزراء، هيا وزارة الصحة والتعليم والرعاية الاجتماعية ، مع توسيع نطاق المزايا لتشمل عشرة ملايين عامل إضافى. نفّذ عملية دمج الأعراق فى القوات المسلحة فى  سنتين ، و هو الا اذا يكتمل فى عهد ترومان.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Miller
| first = James A.
| date = November 21, 2007
| title = An inside look at Eisenhower's civil rights record
| work = The Boston Globe
| url = http://articles.boston.com/2007-11-21/news/29228077_1_civil-rights-nichols-truman-s-executive-order
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120107182758/http://articles.boston.com/2007-11-21/news/29228077_1_civil-rights-nichols-truman-s-executive-order
| archivedate = January 7, 2012
}}&lt;/ref&gt;

مع اقتراب انتخابات الكونجرس سنة 1954 ، بات واضح أن الجمهوريين بيواجهو خطر فقدان أغلبيتهم الصغيره فى المجلسين. و كان ايزنهاور من اللى  ألقوا باللوم على الحرس القديم فى دى الخسائر، وتصدى لمحاولات اليمين المزعومة للسيطرة على الحزب الجمهورى. بعدين أوضح موقفه كجمهورى معتدل و تقدمى قائل: &quot;لدى هدف واحد بس&quot;.&amp;nbsp;...و ده  يعنى بناء حزب جمهورى تقدمى قوى فى ده البلد. إذا كان عايز اليمين المتطرف مواجهة، فسوف يحصل عليها.&amp;nbsp;... قبل ما أنتهي، إما أن يعكس ده الحزب الجمهورى التوجه التقدمى أو لن أكون معاهم بعد الآن.&quot; &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
[[ملف:EisenhowerRockyJoe.jpg|تصغير|ايزنهاور مع بطل الوزن الثقيل [[روكى مارسيانو]] وبطل سلسلة العالم [[جو ديماجيو]]  سنة  1953]]

ايزنهاور كان بيخطط فى البداية للخدمة لفترة رئاسية واحدة بس، لكنه أبدى مرونة فى حال رغب كبار الجمهوريين فى ترشحه مرة تانيه. كان يتعافى من أزمة قلبية فى أواخر سبتمبر 1955  لما اجتمع مع أقرب مستشاريه لتقييم مرشحى الحزب الجمهورى المحتملين؛ وخلصت المجموعة لأن ولاية ثانية هيا الخيار الأمثل، فأعلن ترشحه تانى فى فبراير 1956.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=Jean Edward|مسار={{GBurl|id=jO2gLXNNa2wC|p=674}}|عنوان=Eisenhower in War and Peace|ناشر=Random House|سنة=2012|صفحات=674–683|تاريخ-الوصول=June 27, 2015|isbn=978-0679644293}}&lt;/ref&gt; لم يُبدِ ايزنهاور رأى قاطع بخصوص اختيار نيكسون نائب له؛ و كانت  المسألة دى  بالغة الأهمية  علشان حالته الصحية. كان يفضل [[روبرت ب. اندرسون|روبرت ب. أندرسون]] ، و هو ديمقراطى رفض عرضه،  علشان كده  ايزنهاور قرر ترك الأمر للحزب، اللى اختار نيكسون بالإجماع بالتقريب .&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;  سنة  1956، ايزنهاور واجه أدلاى ستيفنسون تانى  و كسب بفارق كبير،  اخد 457 صوت من أصل 531 صوت فى المجمع الانتخابى و57.6% من الأصوات الشعبية. تم تقليص حملته الانتخابية بسبب اعتبارات صحية.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

ايزنهاور استغل مساعده الشخصى وسواقه وسكرتيرته خير استغلال؛ فنادر ما كان يقود سيارته أو لحد يتصل برقم هاتف. كان صياداً ماهر، ولاعب غولف، ورسام، ولاعب بريدج.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; فى 26 اغسطس/آب 1959،  بقا أول رئيس يسافر على  طياره نفاثة  لما سافر على  طياره VC-137A اللى اتسمت لاحق طياره الرئاسة &quot;إير فورس ون&quot; اللى حلت محل طياره ''&quot;كولومباين&quot;'' كطياره رئاسية.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

=== ذرات علشان السلام ===
ايزنهاور ألقى خطاب &quot;الذرة علشان السلام&quot; قدام [[الجمعيه العامه للامم المتحده|الجمعية العامة للأمم المتحدة]] فى 8 ديسمبر 1953، داعى لالاستخدام البنّاء للانشطار النووى فى مجالى الطاقة الكهربائية و الطب النووى بدل سباق التسلح النووى . و أفضى ده الخطاب لصدور قانون الطاقة الذرية سنة 1954، اللى سمح للدول المدنية بتطوير تكنولوجيا الانشطار النووى لأغراض سلمية ومزدهرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Atoms for Peace Speech|مسار=https://www.iaea.org/about/history/atoms-for-peace-speech|تاريخ=July 16, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Summary of the Atomic Energy Act|مسار=https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-atomic-energy-act|تاريخ=February 22, 2013}}&lt;/ref&gt;

=== نظام الطرق السريعة بين الولايات ===

ايزنهاور دافع عن مشروع القانون اللى ودن بإنشاء نظام الطرق السريعة بين الولايات ووقع عليه  سنة  1956.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = The cracks are showing
| work = The Economist
| date = June 26, 2008
| url = http://www.economist.com/obituary/displaystory.cfm?story_id=8447241
| accessdate = October 23, 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071120044855/http://www.economist.com/obituary/displaystory.cfm?story_id=8447241
| archivedate = November 20, 2007
}}&lt;/ref&gt; المشروع برر بقانون المساعدة الفيدرالية للطرق السريعة سنة 1956 باعتباره ضرورى للأمن  الامريكانى خلال [[حرب بارده|الحرب الباردة]] . هدف ايزنهاور فى إنشاء طرق سريعة مُحسّنة اتأثر بمشاركته فى قافلة الجيش العابرة للقارات سنة 1919. و اتتعين مراقب فى دى المهمة اللى تضمنت إرسال قافلة من مركبات الجيش من الساحل لالساحل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Last Week&amp;nbsp;– The Road to War|مسار=http://www.usswashington.com/dl30au39h1.htm|ناشر=[[USS Washington (BB-56)]]|تاريخ-الوصول=May 23, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070323225351/http://www.usswashington.com/dl30au39h1.htm|تاريخ-الأرشيف=2007-03-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070323225351/http://www.usswashington.com/dl30au39h1.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=About the Author|مسار=http://usswashington.com/worldwar2plus55/index.htm|ناشر=[[USS Washington (BB-56)]]|تاريخ-الوصول=May 23, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080513084502/http://www.usswashington.com/worldwar2plus55/index.htm|تاريخ-الأرشيف=2008-05-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513084502/http://www.usswashington.com/worldwar2plus55/index.htm}}&lt;/ref&gt; و أقنعته تجربته اللى بعد كده  مع الأوتوبان الألمانى بفوائد نظام الطرق السريعة بين الولايات. كما ممكن استخدام  النظام ده  كمدرج للطيارات،و ده يُفيد المجهود الحربى. و وضع فرانكلين د. روزفلت  النظام ده  موضع التنفيذ حسب  قانون الطرق السريعة الفيدرالية سنة 1944. كان يعتقد أن نظام الطرق السريعة بين الولايات ها يكون مفيد للعمليات العسكرية وسيدعم النمو الاقتصادى المستمر.&lt;ref name=&quot;archivesIHS&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Interstate Highway System|مسار=https://www.eisenhower.archives.gov/research/online_documents/interstate_highway_system.html|ناشر=[[Eisenhower Presidential Center]]|تاريخ-الوصول=August 21, 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130117094324/http://eisenhower.archives.gov/research/online_documents/interstate_highway_system.html|تاريخ-الأرشيف=2013-01-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117094324/http://eisenhower.archives.gov/research/online_documents/interstate_highway_system.html}}&lt;/ref&gt; فى البداية، تعثر التشريع فى الكونجرس بسبب إصدار سندات لتمويل المشروع، لكن تم تجديد الجهود التشريعية ووقع ايزنهاور القانون فى  يونيه 1956.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

=== وكالة مشاريع البحوث المتقدمة ===
ايزنهاور و لجنته الاستشارية العلمية  إنشأو وكالة مشاريع الأبحاث المتقدمة (ARPA)  فى أوائل سنة 1958 استجابةً لإطلاق [[قمر صناعى|القمر]] الصناعى الاولانى سبوتنيك 1 بنجاح من الاتحاد السوفيتى. و  ARPA فى الاخر أنشأت شبكة ARPANET ، اللى كانت مقدمة [[انترنت|للإنترنت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Internet History|مسار=https://www.weber.edu/digitalhistory/internet_history.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Birth of the Internet &amp;#124; the Engines of Our Ingenuity|مسار=https://engines.egr.uh.edu/episode/3144}}&lt;/ref&gt;

=== السياسة الخارجية ===
[[ملف:Nasser_and_Eisenhower,_1960.jpg|تصغير|ايزنهاور مع الرئيس المصرى [[جمال عبد الناصر]] خلال زيارة عبد الناصر للأمم المتحدة فى نيو يورك، سبتمبر 1960]]
[[ملف:Indo_US.jpg|تصغير|ايزنهاور مع رئيس الوزراء الهندى [[جواهرلال نيهرو|جواهر لال نهرو]]]]
[[ملف:U.S._President_Eisenhower_visited_TAIWAN_美國總統艾森豪於1960年6月訪問臺灣台北時與蔣中正總統-2.jpg|تصغير|ايزنهاور زار جمهورية الصين و رئيسها [[شيانج كاى-شيك|تشيانغ كاى شيك]] فى تايبيه.]]
السياسة الخارجية للولايات المتحدة فى عهد إدارة دوايت دى ايزنهاور من سنة 1953 لحد 1961 كانت مركزة بشكل أساسى على الحرب الباردة مع الاتحاد السوفيتى والدول التبع ه. امريكا زوّدت مخزونها من الأسلحة النووية و أنظمة إيصالها عشان تردع التهديدات العسكرية و توفّر فلوس، و فى نفس الوقت قلّلت الاعتماد على وحدات الجيش القتالية المكلفة.

حصلت انتفاضة كبيرة فى المجر سنة 1956، و إدارة ايزنهاور ما تدخلتش بشكل مباشر، لكن أدانت الغزو العسكرى السوفيتى. ايزنهاور حاول يوصل لاتفاق مع السوفييت لمنع تجارب الأسلحة النووية، لكن بعد حادثة طياره التجسس U-2 سنة 1960 ألغى الكرملين قمة كانت مقررة فى باريس.

وكما وعد، ايزنهاور أنهى القتال فى كوريا بسرعة، لكنه تركها مقسومة لشمال وجنوب. ومن وقتها و امريكا محتفظة بقوات كبيرة هناك لردع كوريا الشمالية. و فى سنة 1954 لعب دور مهم فى هزيمة تعديل بريكر فى مجلس الشيوخ، و هو تعديل كان هيقلل من سلطة الرئيس فى عقد المعاهدات والاتفاقيات التنفيذية مع قادة الدول التانيه.

إدارة ايزنهاور استخدمت الدعاية والعمليات السرية بشكل واسع، ودعمت وكالة المخابرات المركزية (CIA) انقلابين عسكريين: انقلاب ايران سنة 1953 وانقلاب جواتيمالا سنة 1954. الإدارة ما وافقتش على تقسيم فيتنام فى مؤتمر جنيف سنة 1954، ووجهت مساعدات اقتصادية وعسكرية ونصائح لفيتنام الجنوبية. كمان قادت  واشينطون إنشاء منظمة حلف جنوب شرق آسيا كتحالف لدول معادية للشيوعية فى المنطقة، ونجحت فى إنهاء أزمتين مع الصين بخصوص تايوان.

فى سنة 1956، قام الرئيس المصرى جمال عبد الناصر بتأميم قناة السويس، وده اتسبب فى أزمة السويس، لما تحالف من فرنسا وبريطانيا و إسرائيل هاجم مصر. ايزنهاور كان قلقان من التأثيرات الاقتصادية والسياسية للهجوم، و كان حذّر الدول التلاتة قبل كده من أى خطوة زى دى. ولما حصل الهجوم فعل، استخدم ضغوط مالية ودبلوماسية قوية عشان يجبرهم ينسحبوا. و بعد الأزمة، أعلن ايزنهاور ما اتعرف بـ مبدأ ايزنهاور، واللى يسمح لأى دولة فى الشرق الوسطانى تطلب مساعدة اقتصادية امريكانيه أو دعم من القوات الامريكانيه .

الثورة الكوبية حصلت فى فترة ولايته التانية، ونتج عنها استبدال الديكتاتور العسكرى المؤيد لامريكا فولغينسيو باتيستا بـ فيدل كاسترو. رد على الثورة، قطعت إدارة ايزنهاور العلاقات مع كوبا، ووافق على عملية تقودها الـCIA لتنفيذ حملة من الهجمات التخريبية و الإرهابية، وقتل مدنيين، و إحداث ضرر اقتصادى. كما درّبت الـCIA طيارين وقادت عمليات قصف لمطارات مدنية. وابتدت كمان تجهيزات لغزو كوبا بكوبيين معارضين فى المنفى، وده أدى بعدين لفشل عملية غزو خليج الخنازير بعد ما ايزنهاور غادر منصبه.

==== سباق الفضا ====
[[ملف:1974S_Eisenhower_Reverse.jpg|تصغير|فى سبعينات القرن العشرين، احتفى الوجه الخلفى لدولار ايزنهاور بهبوط امريكا على سطح القمر،  اللى ابتدا بعد 11  سنه  من إنشاء وكالة ناسا خلال فترة رئاسة ايزنهاور.]]

ايزنهاور و وكالة المخابرات المركزية كانو على علم من يناير 1957 على الأقل، قبل 9 أشهر من إطلاق سبوتنيك ، بأن روسيا عندها القدرة على إطلاق حمولة صغيرة للمدار، و مرجح أن تعمل ده فى عام. دعم ايزنهاور لبرنامج الفضاء الوليد للبلاد كان متواضع رسمى لحد إطلاق الاتحاد السوفيتى لسبوتنيك سنة 1957،  اللى أكسب عدو الحرب الباردة هيبة هائلة. بعدين أطلق حملة وطنية لم تقتصر على تمويل استكشاف الفضاء فحسب، بل شملت كمان تعزيز كبير  للعلوم والتعليم العالى. وقررت إدارة ايزنهاور تبنى سياسة عدم عدوانية تسمح &quot;للمركبات الفضائية التبع أى دولة بالتحليق فوق كل الدول، فى منطقة خالية من الاستعراضات العسكرية، و إطلاق أقمار صناعية لاستكشاف الفضاء&quot;.  سعت سياسة الأجواء المفتوحة اللى انتهجها لإضفاء الشرعية على تحليق طيارات لوكهيد يو-2 غير القانونى ومشروع جينيتريكس ، مع تمهيد الطريق لتكنولوجيا أقمار التجسس الصناعية للدوران فوق الأراضى السيادية،  لكن [[نيكولاى بولكانين|نيكولاى بولجانين]] ونيكيتا [[نيكيتا خروتشوف|خروتشوف]] رفضا اقتراح ايزنهاور فى مؤتمر جنيف فى يوليه 1955.  رد على إطلاق سبوتنيك فى اكتوبر 1957، أنشأ ايزنهاور [[ناسا|وكالة ناسا]] كوكالة فضاء مدنية فى اكتوبر 1958، ووقع قانون تاريخى لتعليم العلوم، وحسّن العلاقات مع العلما الامريكان.

== الإرث والذكرى ==

=== التقييمات العامة و الأكاديمية للرئاسة ===
[[ملف:Statue_of_Dwight_D_Eisenhower_(United_States_capitol).webp|تصغير|يوجد تمثال لدوايت دى ايزنهاور من تصميم جيم براذرز فى القاعة المستديرة لمبنى الكابيتول  الامريكانى فى  واشينطون العاصمة.]]

ايزنهاور خلال فترتيه الرئاسيتين، حافظ على معدلات تأييد عالية باستمرار، ولم تنخفض إلا لمده صغيره عن 50% عامى 1958 و1960.  و لسه متوسط تأييده الإجمالى البالغ 63% فى استطلاعات غالوب تانى أعلى معدل فى التاريخ.  ومع زيادة شعبية خليفته، جون إف. كينيدي، تراجعت سمعة ايزنهاور فى السنين  اللى تلت مغادرته منصبه. فقد نظر ليه النقاد على نطاق واسع على أنه رئيس غير نشط، و مش ملهم، ومهووس بلعبة الجولف، و هو ما يتناقض تمام مع كينيدي، اللى كان يصغره بـ26  سنه . كما قارن النقاد ايزنهاور بشخصيات زى [[كالفين كوليدج]] ووصفوه بأنه &quot;رئيس لا يفعل شيئًا&quot;.  و رغم استخدامه غير المسبوق لقوات الجيش لفرض أمر فيدرالى بإلغاء الفصل العنصرى فى مدرسة سنترال الثانوية فى ليتل روك، فقد اتوجهت انتقادات لايزنهاور لتردده فى دعم حركة الحقوق المدنية بالقدر اللى أراده النشطاء. تعرض ايزنهاور لانتقادات بسبب تعامله مع حادثة طياره التجسس يو-2 سنة 1960 وما ترتب عليها من إحراج دولي، &lt;ref name=&quot;'70s 27&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;us news&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Presidential Lies and Deceptions
| last = Walsh
| first = Kenneth T.
| date = June 6, 2008
| work = U.S. News &amp; World Report
| url = https://www.usnews.com/articles/news/politics/2008/06/06/presidential-lies-and-deceptions.html
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080929194001/http://www.usnews.com/articles/news/politics/2008/06/06/presidential-lies-and-deceptions.html
| archivedate = September 29, 2008
}}&lt;/ref&gt; وبسبب ما اعتُبر قيادة الاتحاد السوفيتى فى سباق التسلح النووى وسباق الفضاء ، ولعدم معارضته العلنية للمكارثية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/presidents-and-civil-liberties-from-wilson-to-obama/presidents-and-civil-liberties-from-wilson-to-obama/B0B615B2C365EF2387554EF9E1DB3790|عنوان=Presidents and Civil Liberties from Wilson to Obama|تاريخ=2012|ناشر=Cambridge University Press|محرر=Walker|محرر-الأول=Samuel|صفحات=i–ii|تاريخ-الوصول=February 26, 2023|isbn=978-1-107-01660-6}}&lt;/ref&gt; وعلى وجه الخصوص، اتوجهت ليه انتقادات لعدم دفاعه عن [[چورچ سى مارشال|جورج سى. مارشال]] ضد هجمات [[جوزيف مكارثى]] ، رغم أنه كان يستنكر أساليب مكارثى سر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Presidential Politics|مسار=https://www.pbs.org/wgbh/amex/presidents/34_eisenhower/eisenhower_politics.html|ناشر=[[Public Broadcasting Service]]|تاريخ-الوصول=May 23, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080606222418/http://www.pbs.org/wgbh/amex/presidents/34_eisenhower/eisenhower_politics.html|تاريخ-الأرشيف=2008-06-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080606222418/http://www.pbs.org/wgbh/amex/presidents/34_eisenhower/eisenhower_politics.html}}&lt;/ref&gt;

بعد الاطلاع على أوراق ايزنهاور الخاصة، تغيرت سمعته بين مؤرخين الرئاسة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Eisenhower and Third World Nationalism: A Critique of the Revisionists|صحيفة=Political Science Quarterly|مسار=https://www.jstor.org/stable/2151625|مؤلف=McMahon|الأول=Robert J.|تاريخ=1986|المجلد=101|العدد=3|صفحات=453–473|url-access=subscription|جايستور=2151625|issn=0032-3195|دوي=10.2307/2151625}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;millerlegacy&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight D. Eisenhower: Impact and Legacy|مسار=https://millercenter.org/president/eisenhower/impact-and-legacy|تاريخ-الوصول=February 26, 2023|صحيفة=Miller Center|تاريخ=October 4, 2016|مؤلف=Pach|الأول=Chester J. Jr.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Eisenhower Revisionism: A Decade of Scholarship|صحيفة=Diplomatic History|مسار=https://www.jstor.org/stable/24912261|مؤلف=RABE|الأول=STEPHEN G.|تاريخ=1993|المجلد=17|العدد=1|صفحات=97–115|url-access=subscription|جايستور=24912261|issn=0145-2096|دوي=10.1111/j.1467-7709.1993.tb00160.x}}&lt;/ref&gt; و لخص المؤرخ [[جون لويس جديس|جون لويس جاديس]] تحول أحدث فى تقييمات المؤرخين:

المؤرخين من زمان بطلوا يشوفوا رئاسة ايزنهاور على إنها كانت فاشلة. ففى النهاية، هو أنهى الحرب الكورية من غير ما يدخل فى حروب تانية. وثبّت التنافس بين الاتحاد السوفيتى و امريكا من غير ما يصعّده. وكمان قوّى التحالفات الاوروبية، و فى نفس الوقت سحب دعمه للاستعمار الاوروبى.

و أنقذ الحزب الجمهورى من الانعزالية وم ن المكارثية. وحافظ على الازدهار الاقتصادي، ووازن الميزانية، وشجّع الابتكار التكنولوجي، وسهّل — حتا لو بتردد — تقدّم حركة الحقوق المدنية. وكمان حذّر، فى خطاب الوداع الشهير اللى يُعتبر من أشهر خطابات الوداع من خطاب واشنطن، من &quot;المجمّع العسكرى الصناعي&quot; اللى ممكن يهدد حريات الأمة.

ولحد ما جه ريجان، ماكانش فيه رئيس تانى غادر المنصب و هو حاسس بقوة إنه حقق اللى كان ناوى يعمله.

=== التكريمات و النصب التذكارية ===
[[ملف:1974S_Eisenhower_Obverse.jpg|تصغير|كان دولار ايزنهاور هو العملة الرسمية للدولار من سنة 1971 لسنة 1978.]]

نظام الطرق السريعة بين الولايات معروف رسمى باسم &quot;نظام دوايت د. ايزنهاور الوطنى للطرق السريعة بين الولايات والدفاع&quot;. و استُلهم جزئى من تجارب ايزنهاور فى الحرب العالميه التانيه، حيث أدرك مزايا نظام الأوتوبان فى ألمانيا.&lt;ref name=&quot;archivesIHS&quot; /&gt; وُضعت لوحات تذكارية تحمل اسم &quot;نظام ايزنهاور للطرق السريعة بين الولايات&quot; وشعار رتبة ايزنهاور الدائمة من فئة الخمس نجوم  سنة  1993، هيا معروضة دلوقتى فى كل اماكن نظام الطرق السريعة بين الولايات. كما اتسمت شوية طرق سريعة باسمه، بما فيها طريق ايزنهاور السريع (الطريق السريع بين الولايات 290)  قرب  شيكاجو، ونفق ايزنهاور على الطريق السريع بين الولايات 70 غرب [[دينڤر|دنفر]] ، والطريق السريع بين الولايات 80 فى كاليفورنيا .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight D. Eisenhower Highway|مسار=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/ddehwy.cfm|تاريخ-الوصول=August 22, 2016|صحيفة=Federal Highway Administration|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160825182935/https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/ddehwy.cfm|تاريخ-الأرشيف=August 25, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; مدرسة دوايت دى ايزنهاور للأمن القومى واستراتيجية الموارد هيا كلية حرب عليا تابعة [[جامعة الدفاع الوطنى|لجامعة الدفاع الوطنى]] التبع وزارة الدفاع فى  واشينطون العاصمة. تخرج ايزنهاور من المدرسة دى   لما كانت معروفه باسم كلية الصناعات العسكرية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم تكريم ايزنهاور على دولار ايزنهاور ، اللى تم سكه من سنة 1971 لسنة 1978. وتم الاحتفال بمرور مائة عام على ميلاده على دولار ايزنهاور التذكارى اللى صدر سنة 1990.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=1990 Eisenhower Centennial Silver Dollar Commemorative Coin|مسار=https://moderncommemoratives.com/1990-eisenhower-silver-dollar/|تاريخ-الوصول=July 25, 2025|صحيفة=Modern Commemoratives|تاريخ=June 5, 2009|مؤلف=admin|اقتباس=The 1990 Eisenhower Silver Dollar {{bracket|...}} was issued to mark the centennial of the birth of Dwight D. Eisenhower on October 14, 1890. He is honored as both a five-star General and the 34th President of the United States.}}&lt;/ref&gt;

4 شركات تسجيلات رئيسية&amp;nbsp;– ABC Records و MGM Records و Buddha Records و Caedmon Audio&amp;nbsp;–  سنة  1969،  أصدرو ألبومات تكريمية تكريم لايزنهاور.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = {{GBurl|id=ySgEAAAAMBAJ|p=3}}
| title = Record Companies Run With Eisenhower Tribute Albums
| work = Billboard
| date = April 12, 1969
| accessdate = December 2, 2015
}}&lt;/ref&gt;  سنة  1999،[[كونجرس امريكا|الكونجرس الأمريكى]] أنشأ  لجنة دوايت دى. ايزنهاور التذكارية ، لإنشاء [[النصب التذكاريه الوطنيه فى الولايات المتحده|نصب تذكارى وطنى]] دائم فى  واشينطون العاصمة. و سنة 2009، اختارت اللجنة المهندس المعمارى [[فرانك جيرى]] لتصميم النصب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Frank Gehry to design Eisenhower Memorial
| url = https://www.bizjournals.com/albuquerque/stories/2009/03/30/daily41.html
| work = [[American City Business Journals]]
| date = April 1, 2009
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090404031334/http://www.bizjournals.com/albuquerque/stories/2009/03/30/daily41.html
| archivedate = April 4, 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WPmemorial&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/01/AR2009040101880.html
| title = Architect Gehry Gets Design Gig For Eisenhower Memorial
| last = Trescott
| first = Jacqueline
| date = April 2, 2009
| work = The Washington Post
| accessdate = August 26, 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170703034223/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/01/AR2009040101880.html
| archivedate = July 3, 2017
}}&lt;/ref&gt; أُقيم حفل وضع حجر الأساس للنصب التذكارى فى 3 نوفمبر 2017، وتم افتتاحه رسمى فى 17 سبتمبر 2020.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Horan
| first = Tim
| date = May 8, 2020
| title = Eisenhower Memorial in D.C. is complete. Coronavirus delays dedication to September
| work = The Wichita Eagle
| url = https://www.kansas.com/news/coronavirus/article242601951.html#adnrb=900000
| accessdate = May 8, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;program&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dedication Of Dwight D. Eisenhower Memorial|مسار=https://eisenhowermemorial.gov/sites/default/files/public/press/Dedication%20Ceremony%20Program_FINAL_200915_0.pdf|تاريخ-الوصول=April 9, 2023|صحيفة=Eisenhower Memorial Commission|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201022183641/https://eisenhowermemorial.gov/sites/default/files/public/press/Dedication%20Ceremony%20Program_FINAL_200915_0.pdf|تاريخ-الأرشيف=2020-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022183641/https://eisenhowermemorial.gov/sites/default/files/public/press/Dedication%20Ceremony%20Program_FINAL_200915_0.pdf}}&lt;/ref&gt; يقع النصب على {{حول|4|acre}} موقع  قرب  [[ناشونال مول]] فى شارع ماريلاند، مقابل المتحف الوطنى للطيران والفضاء .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bizjournals.com/washington/stories/2010/01/18/daily80.html
| title = Gilbane to manage design and construction of Eisenhower Memorial
| last = Plumb
| first = Tiereny
| date = January 22, 2010
| work = [[American City Business Journals]]
}}&lt;/ref&gt;

فى ديسمبر 1999، أُدرج اسمه فى قائمة غالوب لاكتر الشخصيات إثارةً للإعجاب فى القرن العشرين . سنة 2009، انضم لقاعة مشاهير الجولف العالمية ضمن فئة الإنجاز مدى الحياة، تقدير لإسهاماته فى دى الرياضة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=President Eisenhower named to World Golf Hall of Fame|مسار=http://www.pgatour.com/2009/r/06/26/wghof_eisenhower/index.html|ناشر=PGA Tour|تاريخ-الوصول=May 3, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090629071851/http://www.pgatour.com/2009/r/06/26/wghof_eisenhower/index.html|تاريخ-الأرشيف=2009-06-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629071851/http://www.pgatour.com/2009/r/06/26/wghof_eisenhower/index.html}}&lt;/ref&gt; و سنة 1973، أُدرج اسمه فى قاعة عظماء الغرب التبع لمتحف الوطنى للتراث الغربى ورعاة البقر .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hall of Great Westerners|مسار=https://nationalcowboymuseum.org/hall-of-great-westerners/|تاريخ-الوصول=November 22, 2019|صحيفة=National Cowboy &amp; Western Heritage Museum}}&lt;/ref&gt;

فى اغسطس 2009، أُعيد تسمية مفرخ بيتسفورد الوطنى للأسماك - و هو جزء من نظام مفرخات الأسماك الوطنى التبع هيئة الأسماك والحياة البرية الامريكانيه فى [[ڤيرمونت|فيرمونت]] - لمفرخ دوايت د. ايزنهاور الوطنى للأسماك، تخليد لذكرى زيارة ايزنهاور للمفرخ فى يونيه 1955.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dwight D. Eisenhower National Fish Hatchery About Us|مسار=https://www.fws.gov/fish-hatchery/dwight-d-eisenhower/about-us|ناشر=[[United States Fish and Wildlife Service]]|تاريخ-الوصول=October 10, 2025|صحيفة=www.fws.gov|مؤلف=&lt;!--not stated--&gt;}}&lt;/ref&gt;  بعد أشهر من زيارته، ايزنهاور اخد تمويل لإعادة بناء المفرخ بالكامل.&lt;ref name=&quot;bouchard2009&quot; /&gt; فى 27 اكتوبر 2023، أعيد تسمية حصن جوردون [[حصن جوردون|ل حصن ايزنهاور]] . {{ملا|Redesignation to Fort Eisenhower was on October 27, 2023.&lt;ref name= redesignationCeremony &gt;[https://www.dvidshub.net/webcast/33049 (27 Oct 2023) Fort Eisenhower redesignation ceremony]&lt;/ref&gt;
}} &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plans are coming together for Fort Gordon renaming ceremony|مسار=https://www.msn.com/en-us/news/us/plans-are-coming-together-for-fort-gordon-renaming-ceremony/ar-AA18FB63|تاريخ-الوصول=April 27, 2023|صحيفة=MSN|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230317004022/https://www.msn.com/en-us/news/us/plans-are-coming-together-for-fort-gordon-renaming-ceremony/ar-AA18FB63|تاريخ-الأرشيف=March 17, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;redesignation&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Herb
| last = Scribner
| url = https://www.axios.com/2023/03/25/fort-hood-new-name-name-fort-cavazos
| date = March 25, 2023
| title = 6 Army bases named after Confederate leaders get dates for new names
| work = Axios
| accessdate = April 27, 2023
| archivedate = April 18, 2023
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20230418113618/https://www.axios.com/2023/03/25/fort-hood-new-name-name-fort-cavazos
}}&lt;/ref&gt;

== التكريمات ==

=== الجوايز و الأوسمة ===
[[ملف:Orden-Pobeda-Marshal_Vasilevsky.jpg|تصغير|نجمة وسام النصر السوفيتى الممنوح لايزنهاور &lt;ref&gt;Prince Bernhard of the Netherlands in an interview with H.G. Meijer, published in &quot;Het Vliegerkruis&quot;, Amsterdam 1997, {{ISBN|9067073474}}.&lt;/ref&gt;]]
[[ملف:Coat_of_Arms_of_Dwight_Eisenhower.svg|بديل=|تصغير|[[شعار النباله|الشعار]] اللى اتمنح لايزنهاور عند انضمامه كفارس فى وسام الفيل الدنماركى سنة 1950.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Arms of Dwight D. Eisenhower|مسار=http://www.americanheraldry.org/pages/index.php?n=President.Eisenhower|ناشر=American Heraldry Society|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150202002218/http://www.americanheraldry.org/pages/index.php?n=President.Eisenhower|تاريخ-الأرشيف=February 2, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; يمثل السندان حقيقة أن اسمه  من الكلمة الألمانية اللى تعنى &quot;قاطع الحديد&quot;، ده يخللى دى الشعارات مثال على الشعارات المزخرفة .]]
{| style=&quot;margin:1em auto; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; |{{Ribbon devices|number=4|type=oak|ribbon=Distinguished Service Medal ribbon.svg|width=106}}
|-
|{{Ribbon devices|number=0|type=service-star|ribbon=Mexican Border Service Medal ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|number=0|type=service-star|ribbon=World War I Victory Medal ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|number=0|type=service-star|ribbon=American Defense Service Medal ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|number=7|type=service-star|ribbon=European-African-Middle Eastern Campaign ribbon.svg|width=106}}
|-
|{{Ribbon devices|number=0|type=service-star|ribbon=World War II Victory Medal ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|number=0|type=service-star|ribbon=Army of Occupation ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|number=1|type=service-star|ribbon=National Defense Service Medal ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=Order of the Bath (ribbon).svg|width=106}}
|-
|{{Ribbon devices|ribbon=Legion Honneur GC ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=Ordre de la Liberation 2nd ribbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=Croix de guerre 1939–1945 stripe bronsepalme.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=BEL - Order of Leopold - Grand Cordon bar.svg|width=106}}
|-
|{{Ribbon devices|ribbon=Croix de Guerre 1940-1945 with palm (Belgium) - ribbon bar.png|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=BRA - Order of the Southern Cross - Grand Cross BAR.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=OrderVictoryRibbon.svg|width=106}}
|{{Ribbon devices|ribbon=Order of Suvorov 106x30.png|width=106}}
|}

== ترقيات ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:white&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |مافيش شعار
| طالب عسكرى ، الأكاديمية العسكرية الامريكانيه : 14  يونيه 1911
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ما كانتش هناك شارات دبوسية  سنة  1915
| ملازم ثانى ، الجيش النظامى : 12  يونيه 1915
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O2_insignia.svg|33x33بك]]
|[[ملازم اول|ملازم أول]] ، الجيش النظامي: 1 يوليه 1916
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O3_insignia.svg|33x33بك]]
| نقيب ، الجيش النظامي: 15 مايو 1917
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O4_insignia.svg|42x42بك]]
| رائد ، الجيش الوطنى : 17  يونيه 1918
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O5_insignia.svg|42x42بك]]
| ملازم أول ، الجيش الوطني: 20 اكتوبر 1918
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O3_insignia.svg|33x33بك]]
| نقيب ، الجيش النظامي: 30  يونيه 1920&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (رجع رتبته الدائمة.)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O4_insignia.svg|42x42بك]]
| رائد ، الجيش النظامي: 2 يوليه 1920
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O3_insignia.svg|33x33بك]]
| نقيب ، الجيش النظامي: 4 نوفمبر 1922&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (تم تسريحه برتبة رائد وتعيينه برتبة نقيب بسبب تقليص حجم الجيش.)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O4_insignia.svg|42x42بك]]
| رائد ، الجيش النظامي: 26 اغسطس 1924
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O5_insignia.svg|42x42بك]]
| ملازم أول ، الجيش النظامي: 1 يوليه 1936
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O6_insignia.svg|60x60بك]]
| عقيد ، جيش امريكا : 6 مارس 1941
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O7_insignia.svg|33x33بك]]
| عميد ، جيش امريكا: 29 سبتمبر 1941&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (مؤقت)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O8_insignia.svg|66x66بك]]
| لواء ، جيش امريكا: 27 مارس 1942&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (مؤقت)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O9_insignia.svg|99x99بك]]
| الفريق ، جيش امريكا: 7 يوليه 1942&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (مؤقت)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O10_insignia.svg|132x132بك]]
| جنرال ، جيش امريكا: 11 فبراير 1943&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (مؤقت)
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O7_insignia.svg|33x33بك]]
| عميد ، الجيش النظامي: 30 اغسطس 1943
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O8_insignia.svg|66x66بك]]
| لواء ، الجيش النظامي: 30 اغسطس 1943
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O11_insignia.svg|100x100بك]]
| جنرال الجيش ، جيش امريكا: 20 ديسمبر 1944
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[ملف:US-O11_insignia.svg|100x100بك]]
| جنرال الجيش ، الجيش النظامي: 11 ابريل 1946
|}

== شوف كمان ==

* &quot; ولا يهمنى ما هو &quot;، عبارة قالها ايزينهاور عن الدين سنة 1952
* الذرات علشان السلام ، خطاب قدام الجمعية العامة للأمم المتحدة، 1953
* لجنة العلما والمهندسين
* كلام لعبة البيسبول فى عهد ايزينهاور
* طريقة ايزينهاور لإدارة الوقت
* موقع ايزينهاور التاريخى الوطني
* مركز ايزينهاور الرئاسي
* ''آيك: العد التنازلى ليوم النصر'' ، فيلم تلفزيونى أمريكي، 2004
* كاى سامرزبى ، سواقة وسكرتيرة
* برنامج سفراء الطلاب من الشعب لالشعب

'''عام'''

* التصنيفات التاريخية لرؤساء امريكا
* تاريخ امريكا (1945-1964)
*  [[لستة رؤسا امريكا|رؤساء امريكا]]
*  رؤساء امريكا حسب الخبرة السابقة

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|28em}}

== لينكات برانيه ==
 {{روابط شخص}}

* [https://bidenwhitehouse.archives.gov/about-the-white-house/presidents/dwight-d-eisenhower/ سيرة ذاتية من البيت الأبيض]
* [https://www.eisenhowerlibrary.gov/ مكتبة و متحف ايزينهاور الرئاسي]
* [https://www.nps.gov/eise/index.htm موقع ايزينهاور التاريخى الوطني]
* [http://eisenhowerfoundation.net/ مؤسسة ايزينهاور]
* [https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers/speeches أهم خطابات دوايت ايزينهاور]
* جمع Dwight David Eisenhower  
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/eisenhower/index.html دوايت د. ايزينهاور: دليل مرجعي] من مكتبة الكونجرس
* [http://millercenter.org/president/eisenhower مقالات مطولة عن دوايت ايزينهاور] ومقالات أقصر عن كل عضو من أعضاء حكومته والسيدة الأولى من مركز ميلر للشؤون العامة
* [http://www.c-span.org/video/?151630-1/life-portrait-dwight-d-eisenhower &quot;صورة شخصية لدوايت د. ايزينهاور&quot;] ، من برنامج &quot; ''رؤساء امريكان: صور شخصية&quot;'' ، قناة سي-سبان ، 25 اكتوبر 1999
* Works by Dwight David Eisenhower  
* Works by or about Dwight D. Eisenhower  
* {{C-SPAN|3465}}  
{{Dwight D. Eisenhower}}{{St. Mary's Rattlers football coach navbox}}{{US Army Chiefs of Staff}}{{SACEUR}}{{Republican Party (United States)}}{{Conservatism US footer}} {{Progressivism US footer}}{{US presidents}}{{Eisenhower cabinet}} {{Columbia University presidents}} {{1952 United States presidential election}} {{1956 United States presidential election}} {{NCAA Theodore Roosevelt Award}}{{National Football Foundation Gold Medal Winners}}{{Time Persons of the Year|state1=uncollapsed|state2=uncollapsed}}{{Philippine Legion of Honor recipients}}{{Order of Sikatuna recipients}}{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:كتاب من تكساس]]
[[تصنيف:كتاب من بنسيلفانيا]]
[[تصنيف:رؤسا اركان جيش امريكا]]
[[تصنيف:رؤساء امريكا]]
[[تصنيف:امريكان يكرهوا الشيوعيه]]
[[تصنيف:وفيات 1969]]
[[تصنيف:مواليد 1890]]
[[تصنيف:دوايت ايزينهاور]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]
[[تصنيف:Articles including recorded pronunciations]]
[[تصنيف:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>40e2irdq6wk4f5jmuj9i48025kyxafg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خالد بن الوليد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30803</id>
    <revision>
      <id>13024674</id>
      <parentid>12098929</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="bs3mcwkq59itup5bm0zx87ywssybvun" xml:space="preserve">{{معلومات صحابى}}
'''خالد بن الوليد''' كان قائد عسكرى كبير من اشهر القاده المسلمين لعب دور كبير فى التاريخ, اتلقب بـ '''سيف الله المسلول''' .

== حياته ==
حارب المسلمين و انتصر عليهم فى [[معركه احد]]. دخل [[الاسلام]] بعد [[صلح الحديبيه]]. اتولى قيادة عسكر المسلمين فى غزوة مؤته (629) و انقذ جيشهم و رجع بيه [[المدينه]] فلقبه النبى [[محمد]]&quot; سيف الله &quot;.

هدم [[اصنام العرب|صنم العزى]] و فى عهد الخليفه [[ابو بكر]] حارب طليحه بن خويل و غلبه فى بزاخه, و حارب بنى تميم و [[مسيلمه الكداب]] و غلبه فى عقباء سنة [[633]]

بعد ما استولى على السواد فى [[العراق]] راح الشام و استولى على بصرى و فحل سنة [[635]] و على [[دمشق]] سنة 635, دخل معركه تاريخيه كبيره ضد [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطيين]] ( الروم ) و غلب جيشهم فى [[معركة اليرموك]] سنة [[636]] و دى كانت بدايه تطليع البيزنطيين من منطقه جنوب [[البحر المتوسط]].
[[ملف:Khalid Bin Al-Walid.gif|تصغير|325x325px|يسار]]

== الوفاه ==
اتوفى فى [[حمص]] فى [[سوريا]] سنة [[642]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:صحابه]]
[[تصنيف:اسلام]]
[[تصنيف:تاريخ اسلامى]]</text>
      <sha1>bs3mcwkq59itup5bm0zx87ywssybvun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024675</id>
      <parentid>13024674</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="lasy3351ttmcekhozzsyv5uy1t59j1q" xml:space="preserve">{{معلومات صحابي}}
'''خالد بن الوليد''' كان قائد عسكرى كبير من اشهر القاده المسلمين لعب دور كبير فى التاريخ, اتلقب بـ '''سيف الله المسلول''' .

== حياته ==
حارب المسلمين و انتصر عليهم فى [[معركه احد]]. دخل [[الاسلام]] بعد [[صلح الحديبيه]]. اتولى قيادة عسكر المسلمين فى غزوة مؤته (629) و انقذ جيشهم و رجع بيه [[المدينه]] فلقبه النبى [[محمد]]&quot; سيف الله &quot;

هدم [[اصنام العرب|صنم العزى]] و فى عهد الخليفه [[ابو بكر]] حارب طليحه بن خويل و غلبه فى بزاخه, و حارب بنى تميم و [[مسيلمه الكداب]] و غلبه فى عقباء سنة [[633]]

بعد ما استولى على السواد فى [[العراق]] راح الشام و استولى على بصرى و فحل سنة [[635]] و على [[دمشق]] سنة 635, دخل معركه تاريخيه كبيره ضد [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطيين]] ( الروم ) و غلب جيشهم فى [[معركة اليرموك]] سنة [[636]] و دى كانت بدايه تطليع البيزنطيين من منطقه جنوب [[البحر المتوسط]]
[[ملف:Khalid Bin Al-Walid.gif|تصغير|325x325px|يسار]]

== الوفاه ==
اتوفى فى [[حمص]] فى [[سوريا]] سنة [[642]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:صحابه]]
[[تصنيف:اسلام]]
[[تصنيف:تاريخ اسلامى]]</text>
      <sha1>lasy3351ttmcekhozzsyv5uy1t59j1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرانسيسكا لى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30949</id>
    <revision>
      <id>13024731</id>
      <parentid>12937506</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2831" sha1="hhvv73593itg19wlliksa89j4y53js5" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''فرانسيسكا لى''' (Francesca Le) ([[28 ديسمبر]] [[1970]] -) ممثلة ومخرجة ومنتجة بورنوجرافية امريكية من اصل مكسيكى ، اسمها الحقيقى ايريكا شيروود (Erika Sherwood) وهى مرات الممثل والمخرج البورنوجرافى [[مارك وود]] (Mark Wood) وكمان تبقى بنت عمة الممثلة البورنوجرافية [[كريستال سمرز]] (Kristal Summers)

== نشأتها ==
[[ملف:Francesca Le 2010.jpg|right|thumb|250px|فرانسيسكا لى]]
اتولدت فرانسيسكا لى يوم [[28 ديسمبر]] [[1970]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

== شغلها ==
[[ملف:Francesca Le, Mark Wood at XRCO Awards 2007 1.jpg|thumb|250px|فرانسيسكا لى مع جوزها الممثل البورنوجرافى [[مارك وود]] (Mark Wood)]]
فى سنة [[1992]] دخلت فرانسيسكا لى فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] ومثلت اكتر من 1000 [[فيلم بورنوجرافى]]
[[ملف:Francesca Lee at 2006 AVN Awards.jpg|right|thumb|250px]]
[[ملف:Kristal Summers Francesca Le.JPG|thumb|250px|فرانسيسكا لى على اليمين مع بنت خالها الممثلة البورنوجرافية [[كريستال سمرز]] (Kristal Summers) على الشمال]]

[http://www.francescalive.com]
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Francesca_Le]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Francesca_Le]
[http://www.babepedia.com/babe/Francesca_Le]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Francesca_Le]
[http://de.pornopedia.com/wiki/Francesca_Le]
[http://www.freeones.com/francesca-le/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0529537]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=francesca/gender=f/francesca-le.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=737]

{{تصنيف كومونز|Francesca Le}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:مخرجات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:منتجات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:مصارعات محترفات امريكيات]]
[[تصنيف:امريكان مكسيكيين]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>hhvv73593itg19wlliksa89j4y53js5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زافيرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32109</id>
    <revision>
      <id>13024722</id>
      <parentid>12287660</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="e4ctsqn6zf0an0jo6cwcinim61u8ran" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''زافيرا''' (Zafira) ([[13 نوفمبر]] [[1984]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية ، اسمها الحقيقى بيتينا كولر (Bettina Kollar) 

== نشأتها ==
[[ملف:Zafira 2.jpg|right|thumb|250px|زافيرا]]
اتولدت زافيرا يوم [[13 نوفمبر]] [[1984]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.imdb.com/name/nm1916465]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=zafira/gender=f/zafira.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=35200]

{{تصنيف كومونز|Zafira}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>e4ctsqn6zf0an0jo6cwcinim61u8ran</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وزارة هشام قنديل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34657</id>
    <revision>
      <id>13024373</id>
      <parentid>12962918</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11549" sha1="tkz6w9esltozux2tvv7ta1vpnjv2jzp" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
[[ملف:Press Conference Hesham Mohamed Qandil World Economic Forum 2013.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''وزارة هشام محمد قنديل'''، هى اول حكومة يتم تشكيلها فى عهد الرئيس [[محمد مرسى]] و بعد [[انتخابات رياسة مصر سنة 2012|انتخابات الرئاسة 2012]] . اتكلف هشام قنديل فى يوم 24 يوليه 2012 من الرئيس محمد مرسى بتشكل حكومة ، و اتشكلت الحكومة فى 2 اغسطس 2012.
== أعضاء الحكومة ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! المنصب !! الاسم (الحزب) !! تعديلات يناير 2013 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب |url=http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=898842&amp;SecID=12 |title=قبل تأدية اليمين الدستورية قدام الرئيس مرسى.. ننشر السيرة الذاتية للوزراء الجدد |accessdate=2015-09-19 |archive-date=2013-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629201803/http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=898842&amp;SecID=12 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || تعديلات مايو 2013 &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2013/05/130507_egypt_cabinet_reshuffle_new_minsiters.shtml الإعلان عن أسماء الوزراء الجدد فى التعديل الوزارى فى مصر]. بى بى سى عربي، 2013-5-7. تاريخ الولوج 9 مايو 2013.&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| '''[[لستة رؤساء وزراء مصر|رئيس الوزراء]]''' || '''[[هشام قنديل]]''' (مستقل) || ||
|- 
| [[وزير الداخليه]] || [[احمد جمال الدين]] (الداخلية) || [[محمد ابراهيم]]  (الداخلية) ||
|- 
| [[وزارة الدفاع المصرية|وزير الدفاع والإنتاج الحربى]] || bgcolor=&quot;#C9C377&quot; | [[عبد الفتاح السيسى]] ([[عسكرية|القوات المسلحة المصرية]]) || ||
|- 
| [[وزارة الخارجية المصرية|وزير الخارجية]] || [[محمد كامل عمرو]] (مستقل) || ||
|-
| [[وزارة الإنتاج الحربى المصرية|وزير دولة للإنتاج الحربى]] ||  [[رضا حافظ]] (مستقل) || ||
|-
| [[وزارة المالية المصرية|وزير المالية]] || [[ممتاز السعيد]] (مستقل) || [[المرسى السيد حجازى]] (مستقل) ||  [[فياض عبدالمنعم حسنين]] (مستقل) 
|- 
| [[وزارة التضامن الاجتماعى المصرية|وزيرة التأمينات والشئون الاجتماعية]] || [[نجوى خليل]] (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة البحث العلمى المصرية|وزيرة دولة للبحث العلمى]] || نادية زخارى (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة الدولة لشئون الآثار (مصر)|وزير دولة لشئون الآثار]]  || [[محمد إبراهيم على]] (مستقل) || || bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | [[احمد عيسى أحمد]] (الوسط) 
|-
| [[وزارة الدولة لشئون البيئة المصرية|وزير دولة لشئون البيئة]] || [[مصطفى حسين كامل]] (مستقل) || [[خالد محمد فهمى عبد العال]] (مستقل) || 
|- 
| [[وزارة الدولة للتنمية الإدارية المصرية|وزير دولة التنمية المحلية]] || [[احمد زكى عابدين]] (مستقل) || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[محمد على بشر]] ([[حزب الحريه و العداله|الحرية والعدالة]]) ||
|- 
| [[وزارة مرافق ميه الشرب والصرف الصحى المصرية|وزير مرافق ميه الشرب والصرف الصحى]]|| [[عبد القوى خليفة]] (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة الثقافة المصرية|وزير الثقافة]] || [[محمد صابر إبراهيم عرب]] (مستقل) ||  ||  bgcolor=&quot;#00FFFF&quot; | [[علاء عبد العزيز]] ([[حزب التوحيد العربى|التوحيد العربى]]) 
|- 
| [[وزارة العدل المصرية|وزير العدل]] || [[احمد مكى (رجل قانون)|أحمد مكى]] (مستقل) || || [[احمد سليمان (رجل قانون)|أحمد سليمان]] (مستقل) 
|- 
| [[وزارة الإستثمار المصرية|وزير الإستثمار]] || [[اسامة صالح]] (مستقل) || ||  bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; |  [[يحيى حامد عبد السميع]] (الحرية والعدالة) 
|- 
| [[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزير التربية والتعليم]]|| [[ابراهيم أحمد غنيم ضيف|إبراهيم ضيف]] (مستقل) || ||
|-
| [[وزارة النقل والمواصلات (مصر)|وزير النقل]] || [[رشاد المتينى]] (مستقل) ||  bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[حاتم عبد اللطيف]] (الحرية والعدالة) ||
|-
| [[وزارة الكهرباء والطاقة المصرية|وزير الكهرباء والطاقة]] || [[محمود سعد محمود بلبع|محمود بلبع]] (مستقل) || [[احمد إمام]] (مستقل) ||
|- 
| [[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية (مصر)|وزير دولة لشئون المجالس النيابية]] || bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | [[محمد محسوب]] ([[حزب الوسط الجديد|الوسط]])|| [[عمر محمد سالم]] (مستقل) || [[حاتم بجاتو]] (مستقل) 
|- 
| [[وزارة السياحة المصرية|وزير السياحة]] || [[محمد هشام عباس زعزوع|هشام زعزوع]] (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى المصرية|وزير الزراعة واستصلاح الأراضى]] || [[محمد هشام عباس زعزوع]] (مستقل) || || [[احمد محمود على الجيزاوى]] (مستقل) 
|- 
| [[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزير الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات]] || [[هانى محمود (وزير)|هانى محمود]] (مستقل) || [[عاطف حلمى]] (مستقل) ||
|- 
| [[وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية|وزير البترول والثروة المعدنية]] || [[اسامة كمال (وزير)|أسامة كمال]] (مستقل) || || [[شريف هدارة (وزير)|شريف هدارة]] (مستقل) 
|-
| [[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزير الموارد المائية والرى]] || محمد بهاء الدين سعد (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة الإسكان والمرافق والمجتمعات العمرانية|وزير الإسكان والمجتمعات العمرانية]] || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[طارق وفيق]] ([[حزب الحريه و العداله|الحرية والعدالة]]) || ||
|- 
| [[وزارة التعليم العالى (مصر)|وزير التعليم العالى]] || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[مصطفى السيد مسعد]] (الحرية والعدالة) || ||
|- 
| [[وزارة التموين والتجارة الداخلية المصرية|وزير التموين والتجارة الداخلية]] || [[ابو زيد محمد أبو زيد محمد]] (مستقل) || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; |  [[باسم رجوع]]  (الحرية والعدالة) ||
|- 
| [[وزارة القوى العاملة والهجرة المصرية|وزير القوى العاملة والهجرة]] || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[خالد الأزهرى]] (الحرية والعدالة) || ||
|- 
| [[وزارة الأوقاف المصرية|وزير الأوقاف]] || [[طلعت عفيفى]] (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة التخطيط المصرية|التخطيط]] [[وزارة التعاون الدولى المصرية|والتعاون الدولى]] || أشرف السيد عبد الفتاح (مستقل) || || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[عمرو دراج]] (الحرية والعدالة) 
|-
| [[وزارة الصحة والسكان (مصر)|وزير الصحة والسكان]] || [[محمد مصطفى حامد]] (مستقل) || ||
|- 
| [[وزارة الإعلام المصرية|وزير الإعلام]] || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[صلاح عبد المقصود]] (الحرية والعدالة) || ||
|-
| [[وزارة الطيران المدنى (مصر)|وزير الطيران المدنى]] || [[سمير إمبابى]] (مستقل) || [[وائل المعداوى]] (مستقل) ||
|-
| [[وزارة التجارة والصناعة المصرية|وزير التجارة والصناعة]] || bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | [[حاتم صالح]] ([[حزب الوسط المصرى]]&lt;ref&gt;صالح إبراهي، [http://www.elwatannews.com/news/details/33695 حاتم صالح.. «رجل أعمال» فى حكومة الجمهورية الثانية]. الوطن، 2012-8-3. تاريخ الولوج 17 يناير 2013.&lt;/ref&gt;) ||  ||
|- 
| [[المجلس القومى للشباب (مصر)|وزير دولة لشئون الشباب]] || bgcolor=&quot;#A7CF40&quot; | [[اسامة ياسين عبد الوهاب|أسامة ياسين]] (الحرية والعدالة) || ||
|-
| [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|وزير دولة لشئون الرياضة]] || [[العامرى فاروق]] (مستقل) || ||
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية الإدارية المصرية|وزير دولة للتنمية الإدارية]] || [[احمد سمير الرفاعى|أحمد سمير]] (مستقل) || ||
|-
|}

=== تعديلات وزارية فى 2012 ===
* 12 اغسطس [[2012]] تعيين الفريق أول [[عبد الفتاح السيسى]] وزير للدفاع والإنتاج الحربى خلف للمشير [[محمد حسين طنطاوى]] اللى أحيل للتقاعد.&lt;ref&gt;[http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=755818 مرسى يقرر إلغاء الإعلان الدستورى المكمل ويحيل طنطاوى وعنان للتقاعد]، اليوم السابع، دخل فى 12 اغسطس 2012&lt;/ref&gt;
* [[12 اغسطس]] [[2012]] تعيين الفريق [[رضا محمود حافظ]] وزير دولة للإنتاج الحربى خلف للدكتور [[على صبرى (وزير)|على صبرى]].&lt;ref&gt;[http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2012/august/12/5253888.aspx ننشر قرار الرئيس بتغيير بعض قادة القوات المسلحة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140128051120/http://www.masrawy.com/news/Egypt/Politics/2012/August/12/5253888.aspx |date=2014-01-28}}، مصراوي، دخل فى 12 اغسطس 2012&lt;/ref&gt;
* [[17 نوفمبر]] [[2012]] الرئيس مرسى يعلن قبوله استقالة وزير النقل [[محمد رشاد المتينى]] عقب تصادم قطارى الفيوم وحادث قطار المندرة.&lt;ref&gt;[http://www.almasryalyoum.com/node/1247036 مرسى يعلن قبوله استقالة وزير النقل و رئيس «السكك الحديدية»]&lt;/ref&gt;

== ردود الفعل ==
اختيار [[هشام قنديل]] كرئيس وزراء كان صدمة للكل ، بسبب انه مش معروف على المستوى السياسى و و مكنش من الناس المقترحة او اللى كانو متوقعين انهم يجوا فى المنصب ده.

== مصادر ==

{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصريه]]
[[تصنيف:مصر فى عهد محمد مرسى]]</text>
      <sha1>tkz6w9esltozux2tvv7ta1vpnjv2jzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شريف الفيلالى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34790</id>
    <revision>
      <id>13024705</id>
      <parentid>12382569</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1453" sha1="nb0ioqtfj9c505o8ubvrwpevvkdqsq6" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات مجرم}}
'''شريف الفيلالي''' جاسوس مصرى , اتقبض عليه سنة 2002 بتهمة التجسس لصالح اسرائيل واتحكم عليه بالسجن لمدة 15سنه. لاكن محكمة مصرية سنة 2001 حكمت ببراءة الفيلالى ، لكن الرئيس حسنى مبارك رفض التصديق على الحكم فأترجعت المحاكمة وصدر الحكم بالإدانة.
[[ملف:المخابرات العامه المصريه.jpg|200px|thumb|left|المخابرات العامه المصريه]]
توفى الفيلالى فى سجنه فى مصر فى اول يوليه سنة 2007 بهبوط فى الدوره الدمويه.

== شوف كمان ==
* [[عمرو طلبه]]
* [[رفعت الجمال|رأفت الهجان]]
* [[اشرف مروان]]
* [[احمد الهوان]]
* [[باروخ مزراحى]]
* [[هبه سليم]]
* [[ابراهيم شاهين]]
* شريف الفيلالى
* [[محمد العطار]]
* [[عماد عبد الحليم اسماعيل]]
* [[محمد سيد صابر]]
* [[ايلى كوهين]]
* [[طارق عبد الرازق]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جواسيس اسرائيليين]]
[[تصنيف:مجرمين مصريين]]
[[تصنيف:خونة لأوطانهم]]
[[تصنيف:صهاينه]]</text>
      <sha1>nb0ioqtfj9c505o8ubvrwpevvkdqsq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كريستال سمرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34806</id>
    <revision>
      <id>13024732</id>
      <parentid>12937508</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="pmwuxdyobokknezkrn3jixrqaum9bbq" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كريستال سمرز''' (Kristal Summers) ([[1 سبتمبر]] [[1972]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى كريستا جرابوڤسكى (Krista Grabowski) وهى بنت خال الممثلة والمخرجة البورنوجرافية [[فرانسيسكا لى]] (Francesca Le)

== نشأتها ==
[[ملف:Kristal Summers at XRCO Awards 2007 3.jpg|right|thumb|250px|كريستال سمرز]]
اتولدت كريستال سمرز يوم [[1 سبتمبر]] [[1972]] فى مدينة [[سانتا مونيكا (كاليفورنيا)|سانتا مونيكا]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

== شغلها ==
[[ملف:Kristal Summers at Erotica Los Angeles 2001 1.jpg|thumb|250px]]
فى سنة [[1998]] دخلت كريستال سمرز فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] ومثلت اكتر من 200 [[فيلم بورنوجرافى]]
[[ملف:Kristal Summers DB.jpg|thumb|250px]]
[[ملف:Kristal Summers Francesca Le.JPG|right|thumb|250px|كريستال سمرز على الشمال مع بنت عمتها الممثلة البورنوجرافية [[فرانسيسكا لى]] (Francesca Le) على اليمين]]
[[ملف:Nick Manning, Kristal Summers at Corruption Party 2.jpg|right|thumb|250px|كريستال سمرز وهى فى حضن الممثل البورنوجرافى [[نيك مانينج]] (Nick Manning)]]

[http://www.kristalsummers.com]
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/kristal-summers]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Kristal_Summers]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Kristal_Summers]
[http://de.pornopedia.com/wiki/Kristal_Summers]
[http://www.freeones.com/kristal-summers/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0461083]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=kristalsummers/gender=f/kristal-summers.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=25321]

{{تصنيف كومونز|Kristal Summers}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>pmwuxdyobokknezkrn3jixrqaum9bbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لستة ترتيب الممثلات البورنوجرافيات حسب السن من الاكبر للاصغر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74613</id>
    <revision>
      <id>13024636</id>
      <parentid>13024223</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121574" sha1="la10lgnrju7f4tz08gkh60zwykp998e" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
== مواليد 1928 ==
* [[كاندى سامبلز]] .... 12 ابريل ؛ (ماتت يوم 26 سبتمبر 2019)

== مواليد 1929 ==
* [[ايزابيل سارلى]] .... 9 يوليه ؛ (ماتت يوم 25 يونيه 2019)

== مواليد 1936 ==
* [[جورجينا سبيلفين]] .... 1 مارس
* [[دايان ثورن]] .... 14 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 28 يناير 2020)

== مواليد 1937 ==
* [[جينيفر ويلز]] .... 15 مارس ؛ (ماتت يوم 26 يونيه 2018)

== مواليد 1938 ==
* [[جولييت أندرسون]] .... 23 يوليه ؛ (ماتت يوم 11 يناير 2010)

== مواليد 1940 ==
* [[بابيت بلو]] .... 23 فبراير
* [[جلوريا ليونارد]] .... 28 اغسطس ؛ (ماتت يوم 3 فبراير 2014)

== مواليد 1942 ==
* [[كيتى فوكس]] .... 26 فبراير ؛ (ماتت يوم 21 سبتمبر 2006)

== مواليد 1943 ==
* [[سو لونجهيرست]] .... 27 يناير
* [[اندريا ترو]] .... 26 يوليه ؛ (ماتت يوم 7 نوفمبر 2011)
* [[جويا لورى فيلزى]] .... 28 يوليه ؛ (ماتت يوم 1 ابريل 2016)

== مواليد 1944 ==
* [[مولى لوفت]] .... 19 مارس ؛ (ماتت يوم 24 نوفمبر 2010)
* [[اولجا بيسيرا]] .... 26 مايو
* [[كاى باركر]] .... 28 اغسطس ؛ (ماتت يوم 14 اكتوبر 2022)
* [[بوديل جوينسن]] .... 25 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 3 يناير 1985)
* [[مارينا هيدمان]] .... 29 سبتمبر
* [[كارين شوبرت]] .... 26 نوفمبر

== مواليد 1945 ==
* [[ديوكسما]] .... 25 يناير
* [[فيونا ريتشموند]] .... 2 مارس
* [[كلودين بيكارى]] .... 14 يونيه
* [[مارى ميلينجتون]] .... 30 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 19 اغسطس 1979)

== مواليد 1946 ==
* [[سوزى راندال]] .... 18 مايو
* [[تانيا بوسيلى]] .... 29 يونيه

== مواليد 1947 ==
* [[داربى لويد رينس]] .... 2 نوفمبر

== مواليد 1948 ==
* [[كيتين ناتيفيداد]] .... 13 فبراير ؛ (ماتت يوم 24 سبتمبر 2022)
* [[مارلين ويلوبى]] .... 17 مايو
* [[اوشى ديجارد]] .... 15 اغسطس
* [[مونيكا سوين]] .... 19 سبتمبر
* [[ابيجيل كلايتون]] .... 28 نوفمبر

== مواليد 1949 ==
* [[ليندا لوفليس]] .... 10 يناير ؛ (ماتت يوم 22 ابريل 2002)
* [[سيلفيا بوردون]] .... 29 يناير
* [[كاثرين كاستل]] .... 5 فبراير ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2018)
* [[مارى بيير كاستل]] .... 5 فبراير ؛ (ماتت يوم 10 فبراير 2013)
* [[ساندى ديمبسى]] .... 11 ابريل ؛ (ماتت يوم 24 مايو 1975)
* [[ليزلى بوفى]] .... 1 مايو
* [[باولا سيناتورى]] .... 9 نوفمبر
* [[كولين برينان]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1950 ==
* [[ساندرا جوليان]] .... 14 فبراير
* [[بات استلى]] .... 12 مارس
* [[رينيه بوند]] .... 11 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 2 يونيه 1996)
* [[كانديدا رويال]] .... 15 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 7 سبتمبر 2015)
* [[هانى وايلدر]] .... 26 نوفمبر
* [[سامانثا فوكس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 22 ابريل 2020)

== مواليد 1951 ==
* [[سيرينا روبينسون]] .... 20 فبراير
* [[اونا زى]] .... 3 مارس
* [[كوزى فانى توتى]] .... 4 نوفمبر
* [[سيسيولينا]] .... 26 نوفمبر

== مواليد 1952 ==
* [[فانيسا ديل ريو]] .... 31 مارس
* [[مارلين تشامبرز]] .... 22 ابريل ؛ (ماتت يوم 12 ابريل 2009)
* [[ايفا ديلاجيه]] .... 25 ابريل
* [[بريجيت ماير]] .... 7 اغسطس ؛ (ماتت يوم 13 نوفمبر 2010)
* [[كارول كونورز]] .... 13 نوفمبر

== مواليد 1953 ==
* [[ان باى واربورج]] .... 3 مارس
* [[سوزى ماندل]] .... 6 مارس
* [[جان بى]] .... 25 ابريل
* [[مانويلا فالورنى]] .... 20 مايو
* [[لويز فريفيرت]] .... 31 مايو
* [[تيريزا اورلوفسكى]] .... 29 يوليه
* [[يوكى كازاماتسورى]] .... 15 اغسطس
* [[باتريشيا رومبرج]] .... 15 سبتمبر
* [[جيسى سانت جيمس]] .... 30 نوفمبر

== مواليد 1954 ==
* [[سيكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 15 ابريل
* [[ايكو فالى]] .... 29 مايو ؛ (ماتت يوم 21 مايو 2011)
* [[ريتا كاديلاك]] .... 13 يونيه
* [[كاثى مينارد]] ....  17 يونيه (ماتت يوم 1 مايو 2022 &lt;ref name=&quot;matchid&quot;&gt;[https://deces.matchid.io/id/pl_sZ8rDj6xv matchID - GUEGO Daniele Marie Yvonne {{Nowrap|67 ans}}, Saint-Brieuc 17/06/1954 - Levallois-Perret 01/05/2022]&lt;/ref&gt;) 
* [[انى سبرينكل]] .... 23 يوليه
* [[ديزيريه ويست]] .... 25 اغسطس
* [[انيت هافن]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1955 ==
* [[دوناتيلا داميانى]] ..... 6 يناير
* [[تيش امبروز]] .... 21 يناير
* [[روندا جو بيتى]] .... 30 مارس
* [[جيل بالمر]] .... 4 ابريل
* [[دومينيك سانت كلير]] .... 11 يونيه
* [[بياتريس هارنوا]] .... 14 يونيه
* [[موريتسيا باراديسو]] .... 25 يونيه
* [[بامبى وودز]] .... 12 يوليه
* [[كيوكو ايزومى]] .... 2 سبتمبر
* [[بريجيت لاهايى]] .... 12 اكتوبر
* [[لولو ديفين]] .... 17 نوفمبر
* [[جلوريا جويدا]] .... 19 نوفمبر

== مواليد 1956 ==
* [[ايفا اورلوفسكى]] .... 1 يناير
* [[شارون ميتشيل]] .... 18 يناير
* [[شارون كين]] .... 24 فبراير
* [[كاثرين جرينر]] .... 2 ابريل ؛ (ماتت يوم 9 اغسطس 1994)
* [[كارين جامبيه]] .... 8 يونيه
* [[كيلى نيكولز]] .... 8 يونيه
* [[سى جى لينج]] .... 1 اغسطس
* [[لى لى كاراتى]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 20 اكتوبر 2014)
* [[روبى تيوزداى]] .... 23 اكتوبر
* [[فيرونيكا هارت]] .... 27 اكتوبر
* [[دى بيلا]] .... 2 نوفمبر
* [[مارى فورسا]] .... 13 ديسمبر
* [[ايريكا بوير]] .... 22 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 31 ديسمبر 2009)
* [[نورما ستيتز]] .... 22 ديسمبر

== مواليد 1957 ==
* [[صوفيا ستاكس]] .... 7 يناير
* [[شانون تويد]] .... 10 مارس
* [[روبين بيرد]] .... 6 ابريل
* [[شيرى سانت كلير]] .... 17 ابريل
* [[ماجدالين سانت مايكلز]] .... 3 يونيه
* [[باميلا مان]] .... 1 يوليه
* [[ديرسى فونارى]] .... 24 يوليه
* [[كاثرين رينجر]] .... 18 اكتوبر

== مواليد 1958 ==
* [[سيرينا جراندى]] .... 23 مارس
* [[توف جنسن]] .... 23 ابريل
* [[كاثى ويليتس]] .... 24 ابريل
* [[لينزى درو]] .... 11 مايو
* [[تريسى آدامز]] .... 6 يونيه
* [[فانيسا اويدانيتش]] .... 3 يوليه
* [[جينى بيبر]] .... 9 يوليه
* [[اركاديا ليك]] .... 3 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 13 سبتمبر 1991)
* [[لينا هيلتونن]] .... 17 سبتمبر
* [[بيرسيا منير]] .... 27 سبتمبر
* [[ميشيل باور]] .... 1 اكتوبر
* [[فيرونيكا برازيل]] .... 10 اكتوبر
* [[اريانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 نوفمبر

== مواليد 1959 ==
* [[ليزا تاتشر]] .... 1 يناير
* [[جوليا بيرين]] .... 8 يناير
* [[كريستا لين]] .... 26 فبراير
* [[لوسيا راميريز]] .... 11 مارس
* [[نينا هارتلى]] .... 11 مارس
* [[بريجيت ايميه]] .... 31 مارس
* [[جريتشن]] .... 29 مايو
* [[فايبر (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 24 ديسمبر 2010)
* [[جوردان لى]] .... 6 اكتوبر
* [[مارلين جيس]] .... 26 اكتوبر

== مواليد 1960 ==
* [[شانا ماكولو]] .... 1 ابريل
* [[اولينكا هارديمان]] .... 28 مايو
* [[سيبيل راوخ]] .... 14 يونيه
* [[لونج جين سيلفر]] .... 15 يونيه
* [[انجيلا فيث]] .... 2 اغسطس
* [[مينكا (ممثله بورنوجرافيه)|مينكا]] .... 7 سبتمبر
* [[هاياباتيا لى]] .... 11 نوفمبر
* [[فيكتوريا باريس]] .... 22 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 10 اغسطس 2021)

== مواليد 1961 ==
* [[سيلينا ستيل]] .... 17 يناير
* [[تيفانى كلارك]] .... 18 مارس
* [[موانا بوتسى]] .... 27 ابريل ؛ (ماتت يوم 15 سبتمبر 1994)
* [[كايلا كابكيكس]] .... 29 ابريل
* [[سكاى بلو]] .... 30 يوليه
* [[كارا لوت]] .... 6 اغسطس ؛ (ماتت يوم 19 مارس 2018)
* [[بينى بورش]] .... 21 اغسطس
* [[راشيل رايان]] .... 22 اغسطس ؛ (ماتت يوم 18 مايو 2020)
* [[كات كليفاج]] .... 27 سبتمبر
* [[كاندى كين]] .... 13 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 6 مايو 2016)
* [[توبسى كيرفى]] .... 9 ديسمبر
* [[فى فى بيرنز]] .... 12 ديسمبر
* [[لين لوماى]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1962 ==
* [[ايبونى آيس]] .... 28 يناير
* [[جاكلين لورين]] .... 4 فبراير
* [[بورش لين]] .... 14 فبراير
* [[تيرى ويجل]] .... 24 فبراير
* [[ميلانى مور]] .... 1 مارس
* [[ايفيت بوفا]] .... 6 ابريل
* [[جينى روبينز]] .... 21 مايو
* [[كيت آسابوكى]] .... 3 يوليه
* [[كارين سمر]] .... 22 يوليه ؛ (ماتت يوم 18 ديسمبر 2023)
* [[كيمبرلى كارسون]] .... 27 سبتمبر
* [[فرانشيسكا بيتيجان]] .... 30 نوفمبر
* [[انجل كيلى]] .... 7 ديسمبر
* [[كيلى هولاند]] .... 9 ديسمبر
* [[جينجر لين]] .... 14 ديسمبر
* [[بليك ميتشيل]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1963 ==
* [[فالنتاين ديمى]] .... 24 يناير
* [[لولو فيرارى]] .... 9 فبراير ؛ (ماتت يوم 5 مارس 2000)
* [[باربارا دير]] .... 27 فبراير
* [[انجيلا دى انجيلو]] .... 19 مارس
* [[لورى روز]] .... 15 مايو
* [[لويس ايريس]] .... 24 مايو
* [[ايلين دالى]] .... 1 يونيه
* [[بيبى بوتسى]] .... 1 يونيه
* [[آجا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 يوليه ؛ (ماتت يوم 18 سبتمبر 2006)
* [[كولت (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 18 يوليه
* [[سكسى فانيسا]] .... 21 يوليه
* [[مونيك جابرييل]] .... 30 يوليه
* [[ايزابيل جولدن]] .... 1 اغسطس
* [[بريت مورجان]] .... 12 اغسطس
* [[ريبيكا باردو]] .... 18 اغسطس
* [[كارول كوكس]] .... 16 سبتمبر
* [[الكسندرا سيلك]] .... 19 سبتمبر
* [[جولى وينشستر]] .... 5 اكتوبر
* [[جانيت ديركاير]] .... 26 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 29 يوليه 2011)
* [[تيانا]] .... 30 نوفمبر
* [[ادارا مايكلز]] .... 6 ديسمبر

== مواليد 1964 ==
* [[بترا جوى]] .... 1 يناير
* [[كيوكو هاشيموتو]] .... 15 فبراير
* [[فيرونيكا موزر]] .... 29 فبراير ؛ (ماتت يوم 1 يوليه 2020)
* [[نيكى فريتز]] .... 7 ابريل ؛ (ماتت يوم 25 فبراير 2020)
* [[باندورا بيكس]] .... 12 ابريل
* [[ميليسا وولف]] .... 14 ابريل
* [[جيسيكا ريتسو]] .... 21 ابريل
* [[كارى مون]] .... 24 مايو
* [[بانى بلو]] .... 1 يونيه
* [[فيرونيك لوفاى]] .... 1 يونيه ؛ (ماتت يوم 12 ديسمبر 2021)
* [[جودى ويست]] .... 20 يونيه
* [[جوليا بارتون]] .... 4 يوليه
* [[راشيل اشلى]] .... 4 يوليه
* [[ميليسا مونيه]] .... 16 يوليه
* [[براندى ألكسندر]] .... 17 يوليه
* [[اليكسيس فاير]] .... 25 يوليه
* [[نيكى راندال]] .... 11 اغسطس
* [[امبر لين]] .... 3 سبتمبر
* [[جيانا فاين]] .... 29 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 8 نوفمبر 2025)
* [[لاتيتيا]] .... 4 اكتوبر
* [[ماكسى ماوندز]] .... 25 اكتوبر
* [[ميلى دابراتشيو]] .... 3 نوفمبر
* [[انجيلا سمرز]] .... 6 نوفمبر
* [[كريستى ليك]] .... 12 ديسمبر
* [[انطونيلا ديل لاجو]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1965 ==
* [[ماديسون ستون]] .... 12 يناير
* [[كاورو كوروكى]] .... 21 يناير
* [[بيونكا]] .... 22 يناير
* [[ستايسى اوين]] .... 28 يناير
* [[ديانا لورين]] .... 18 مارس
* [[ايرى كيكوتشى]] .... 5 ابريل
* [[كايلا كليفاج]] .... 20 ابريل
* [[ديبى دياموند]] .... 1 مايو
* [[كلوديا كول]] .... 17 مايو
* [[اشلى رينيه]] .... 22 مايو
* [[كاندى كوكس]] .... 23 مايو
* [[دونا دول]] .... 10 يونيه
* [[فيكى فيت]] .... 12 يونيه
* [[تينا تايلر]] .... 16 يوليه
* [[جاستين روميه]] .... 8 اغسطس
* [[ديزى شين]] .... 24 اغسطس
* [[هيتومى كوباياشى]] .... 2 سبتمبر
* [[هيلين دوفال]] .... 19 سبتمبر
* [[كريستارا بارينجتون]] .... 22 نوفمبر
* [[اورسولا كافالكانتى]] .... 29 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 22 سبتمبر 2005)
* [[جازيلا مور]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1966 ==
* [[اليسيا ريو]] .... 16 فبراير ؛ (ماتت يوم 17 يناير 2022)
* [[كريستال جولد]] .... 16 فبراير
* [[كاسى نوفا]] .... 18 فبراير
* [[نيكى تشارم]] .... 21 فبراير
* [[ديدرا هولاند]] .... 27 فبراير
* [[تيفانى ميليون]] .... 6 ابريل
* [[مورجان فايرلاين]] .... 22 ابريل
* [[لوما كاريوكا]] .... 9 مايو
* [[انجى جورج]] .... 14 مايو
* [[دارلا كرين]] .... 21 مايو
* [[ريكى ليكس]] .... 3 يونيه
* [[كريستى كانيون]] .... 17 يونيه
* [[دياموند جاكسون]] .... 5 يوليه
* [[كاريسا سافاج]] .... 14 يوليه
* [[جيل فورس]] .... 25 يوليه
* [[شايلا ستون]] .... 8 اغسطس
* [[ايلودى شيرى]] .... 29 اغسطس
* [[ساندرا سكريم]] .... 1 اكتوبر
* [[دونيتا دونيس]] .... 11 اكتوبر
* [[ليزا ليبس]] .... 22 اكتوبر
* [[كيشا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 اكتوبر
* [[زوى هولواى]] .... 27 نوفمبر
* [[انجل (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 7 ديسمبر
* [[ليزا ويلسون]] .... 7 ديسمبر
* [[سيلين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 ديسمبر
* [[هولى رايدر]] .... 23 ديسمبر

== مواليد 1967 ==
* [[مونتانا جان]] .... 3 يناير
* [[تى جى هارت]] .... 25 فبراير
* [[كيمبرلى كامينجز]] .... 2 مارس
* [[فالون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 مارس
* [[رونا آكاساكا]] .... 7 ابريل
* [[تارا هوليداى]] .... 11 مايو
* [[روزانا دول]] .... 24 مايو
* [[كيسى ستورم]] .... 5 يونيه
* [[سامانثا سترونج]] .... 9 يونيه
* [[دانييل روجرز]] .... 11 يونيه
* [[تورى ويلز]] .... 17 يونيه
* [[انجليكا فوكس]] .... 9 اغسطس
* [[دانييل تشيكس]] .... 14 اغسطس
* [[انا امور]] .... 25 اغسطس ؛ (ماتت يوم 19 يونيه 2016)
* [[كيلى ماديسون]] .... 26 اغسطس
* [[بيبيان نوراى]] .... 1 سبتمبر
* [[انا ماليه]] .... 9 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 25 يناير 2006)
* [[كريستال وايلدر]] .... 13 سبتمبر
* [[اشلين جير]] .... 14 سبتمبر
* [[ميسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 13 اغسطس 2008)
* [[كاثى بيرى]] .... 28 سبتمبر
* [[لوانا بورجيا]] .... 28 سبتمبر
* [[جورجينا ليمبين]] .... 11 اكتوبر
* [[سافانا سيمسون]] .... 14 اكتوبر
* [[جانيت جاكمى]] .... 22 اكتوبر
* [[كيرستين ايمرى]] .... 26 اكتوبر
* [[ايامى اكيهاتا]] .... 28 اكتوبر
* [[كارينا كولينز]] .... 7 نوفمبر
* [[سيرينا لويس]] .... 8 نوفمبر
* [[ماريكو كاوانا]] .... 9 نوفمبر
* [[ديمى ديليا]] .... 15 نوفمبر
* [[رينا موراكامى]] .... 25 نوفمبر
* [[ادريانا مولينارى]] .... 26 نوفمبر
* [[كاشا بابيلون]] .... 8 ديسمبر
* [[تيريزا ماى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 15 ديسمبر
* [[جوانا جيت]] .... 18 ديسمبر

== مواليد 1968 ==
* [[جونى بلاك]] .... 14 يناير
* [[دانى آش]] .... 16 يناير
* [[نايسى ستيرلينج]] .... 17 يناير
* [[كاتيا كين]] .... 7 فبراير
* [[انجليكا بيلا]] .... 15 فبراير ؛ (ماتت يوم 5 مايو 2021)
* [[سمر كامينجز]] .... 4 مارس
* [[بروك هانتر]] .... 14 مارس
* [[ليزا لى]] .... 23 مارس
* [[بيرسيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 مارس
* [[ديبورا كابريوليو]] .... 3 مايو
* [[تريسى لوردز]] .... 7 مايو
* [[كاى نوبل]] .... 7 مايو
* [[دليلة (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 18 مايو
* [[شيلى لوبن]] .... 18 مايو ؛ (ماتت يوم 9 فبراير 2019)
* [[تشينين بلانك]] .... 24 يونيه
* [[ميدورى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 19 يوليه
* [[راكيل داريان]] .... 21 يوليه
* [[مونيك فوينتيس]] .... 29 يوليه
* [[تايلور وين]] .... 27 اغسطس
* [[كيمى ليكس]] .... 3 سبتمبر
* [[مايفا دريم]] .... 11 سبتمبر
* [[تيرا هارت]] .... 13 سبتمبر
* [[كلوى فيفرير]] .... 18 سبتمبر
* [[سيدنى ستيل]] .... 23 سبتمبر
* [[جولى أشتون]] .... 5 اكتوبر
* [[جوليا آن]] .... 8 اكتوبر
* [[فيكتوريا أندروز]] .... 11 اكتوبر
* [[انى بادى]] .... 14 اكتوبر
* [[زارا وايتس]] .... 8 نوفمبر
* [[جانين ليندمولدر]] .... 14 نوفمبر
* [[امبر مايكلز]] .... 17 نوفمبر
* [[راشيل ازيانى]] .... 21 نوفمبر
* [[جى ار كارينجتون]] .... 22 نوفمبر
* [[ديبورا ويلز]] .... 25 نوفمبر
* [[انجى فينوس]] .... 30 نوفمبر
* [[فرانشيسكا نونتسى]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1969 ==
* [[لينا لابيانكا]] .... 5 يناير
* [[يوروب ديشان]] .... 5 يناير
* [[كيم وايلد]] .... 7 يناير
* [[فيلونى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 يناير
* [[شاى فوكس]] .... 4 فبراير
* [[بى جى سباركس]] .... 11 فبراير
* [[باميلا بيكس]] .... 15 مارس
* [[ميغان تشافاليه]] .... 22 مارس
* [[هيوستن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 مارس
* [[مارلين ستار]] .... 12 ابريل
* [[اوليفيا ديل ريو]] .... 16 ابريل
* [[صنى مكاى]] .... 6 مايو
* [[دورثى دامسجارد]] .... 7 مايو
* [[كيم هولاند]] .... 22 مايو
* [[شايلا مارى]] .... 28 مايو
* [[تايلور سانت كلير]] .... 1 يونيه
* [[ماريا دى سانشيز]] .... 2 يونيه
* [[كيم ياتس]] .... 6 يونيه
* [[ديكسى بابلز]] .... 9 يونيه
* [[سيرين دى مير]] .... 24 يونيه
* [[كريستينا نوير]] .... 13 يوليه
* [[نومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 يوليه
* [[اديل ستيفنز]] .... 29 يوليه
* [[تامارا لى]] .... 30 يوليه
* [[ميشيل لاى]] .... 30 يوليه
* [[ميستى رين]] .... 10 اغسطس
* [[درو بيريمور]] .... 11 اغسطس
* [[كيلى ماكارتى]] .... 6 سبتمبر
* [[انجريد سويد]] .... 21 سبتمبر
* [[هيثر هانتر]] .... 1 اكتوبر
* [[ايزيس نايل]] .... 5 اكتوبر
* [[دوللى بوستر]] .... 23 اكتوبر
* [[سيرينيتى وايلد]] .... 29 اكتوبر
* [[هيثر لى]] .... 31 اكتوبر
* [[كيانا ديور]] .... 17 نوفمبر
* [[نينا شيرى]] .... 25 نوفمبر
* [[مارى آيوكاوا]] .... 2 ديسمبر
* [[اليسا ألبس]] .... 6 ديسمبر
* [[شين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 16 ديسمبر
* [[شايلا لافو]] .... 27 ديسمبر
* [[شينا]] .... 27 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 17 ابريل 2016)

== مواليد 1970 ==
* [[ميليسا هيل]] .... 8 يناير
* [[ميس بومودورو]] .... 13 يناير
* [[فيكتوريا جيفنز]] .... 14 يناير
* [[تابيثا ستيفنز]] .... 16 فبراير
* [[جازى برلين]] .... 17 فبراير
* [[سونيا آيز]] .... 17 فبراير
* [[تامى مونرو]] .... 6 مارس
* [[ديفون مايكلز]] .... 8 مارس
* [[تيريزا تيسى]] .... 5 ابريل
* [[نيكول ليس]] .... 15 ابريل
* [[ليزا فيليبس]] .... 18 ابريل
* [[ميلا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ابريل
* [[تاونى بيكس]] .... 10 مايو
* [[جاكلين ليك]] .... 20 مايو
* [[كايلى أيرلاند]] .... 26 مايو
* [[فيرونيكا كين]] .... 31 مايو
* [[دونا ايوين]] .... 4 يونيه
* [[هولى بادى]] .... 4 يونيه
* [[سيندى كوكس]] .... 21 يونيه
* [[انجريد سوينسون]] .... 25 يونيه
* [[ديبورا كوريجان]] .... 15 يوليه
* [[اير فورس ايمى]] .... 5 اغسطس
* [[لوليپوپ]] .... 6 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 فبراير 2008)
* [[ستايسى فالنتاين]] .... 9 اغسطس
* [[ويندى ووبرز]] .... 13 اغسطس
* [[رينيه لارو]] .... 14 اغسطس
* [[كيلى ترامب]] .... 27 اغسطس
* [[ساڤانا]] .... 9 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 11 يوليه 1994)
* [[فالى فيردى]] .... 12 اكتوبر
* [[شيرى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 اكتوبر
* [[جاسمين سانت كلير]] .... 23 اكتوبر
* [[جاستين لاف]] .... 3 نوفمبر
* [[ميكايلا شافراث]] .... 6 ديسمبر
* [[هيكارو هوشينو]] .... 14 ديسمبر
* [[فرانسيسكا لى]] .... 28 ديسمبر

== مواليد 1971 ==
* [[كاتارينا فاسيليسا]] .... 1 يناير
* [[ايما ستار]] .... 6 يناير
* [[ريجينينيا بولترجيست]] .... 6 يناير
* [[افا لورين]] .... 20 يناير ؛ (ماتت يوم 7 سبتمبر 2023)
* [[ناتالى دونيه]] .... 26 يناير
* [[جيل كيلى]] .... 1 فبراير
* [[اماندا ادامز]] .... 2 فبراير
* [[رايان كونر]] .... 12 فبراير
* [[نوتى اليشا]] .... 15 فبراير
* [[سارينا لى]] .... 17 فبراير
* [[رايلاين]] .... 27 مارس
* [[بريتانى أونيل]] .... 31 مارس
* [[فيكتوريا فالنتينو]] .... 6 ابريل
* [[سارة جين هاميلتون]] .... 15 ابريل
* [[سارة يانج]] .... 15 ابريل
* [[اماندا ايمينو]] .... 18 ابريل
* [[جيسى جيمس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ابريل
* [[شارمين سينكلير]] .... 23 ابريل
* [[تريستان تاورمينو]] .... 9 مايو
* [[تشيلسى زن]] .... 12 مايو
* [[جيا جوردان]] .... 13 مايو
* [[سيرين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 مايو
* [[ليديا سانت مارتن]] .... 10 يونيه
* [[دومينيك سيمون]] .... 18 يونيه
* [[كيتلين أشلى]] .... 29 يونيه
* [[افرو كاندى]] .... 12 يوليه
* [[ليندا فرايداى]] .... 14 يوليه
* [[كريستينا انجل]] .... 1 اغسطس
* [[اداجا ادامز]] .... 11 اغسطس
* [[تيرى دايفر]] .... 6 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 2 يناير 2001)
* [[هيثر هوترز]] .... 12 سبتمبر
* [[سابرينا ريتشى]] .... 23 سبتمبر
* [[لولا لين]] .... 25 سبتمبر
* [[تامى آن]] .... 4 اكتوبر
* [[تيفانى ماينكس]] .... 10 اكتوبر
* [[جيويلس جيد]] .... 13 اكتوبر
* [[كيرا ريد]] .... 13 اكتوبر
* [[ساسكيا ستيل]] .... 5 نوفمبر
* [[انجليكا لورين]] .... 8 نوفمبر
* [[ويندى ديفين]] .... 12 نوفمبر
* [[كلوى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 نوفمبر
* [[تشاسى لاين]] .... 7 ديسمبر
* [[تيفانى تاورز]] .... 19 ديسمبر
* [[هيتومى شيرايشى]] .... 25 ديسمبر

== مواليد 1972 ==
* [[اليشا كلاس]] .... 3 يناير
* [[نيكى نوفا]] .... 5 يناير
* [[انا سبان]] .... 15 يناير
* [[كوبى تاى]] .... 15 يناير
* [[ريتا جى]] .... 5 فبراير
* [[ستيفانى سويفت]] .... 7 فبراير
* [[داليا جراى]] .... 14 فبراير
* [[صن ست توماس]] .... 19 فبراير
* [[جو جيست]] .... 22 فبراير
* [[ايفا فالك]] .... 23 فبراير
* [[فيليسيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 مارس
* [[تايلين باك]] .... 7 مارس
* [[فيليشا آن]] .... 7 مارس
* [[ديفين لين]] .... 28 مارس
* [[سييرا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 29 مارس
* [[مونيكات (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 ابريل
* [[ريبيكا وايلد]] .... 4 ابريل
* [[فوجيكو كانو]] .... 18 ابريل
* [[روبى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 ابريل
* [[كورال ساندز]] .... 28 ابريل
* [[مايفا اكسيل]] .... 28 ابريل
* [[سيليستى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 مايو
* [[سيمونا فالى]] .... 4 مايو
* [[باربارا دول]] .... 7 مايو ؛ (ماتت يوم 2 ديسمبر 2023)
* [[ليزا آن]] .... 9 مايو
* [[انابيل تشونج]] .... 22 مايو
* [[لورا سينكلير]] .... 24 مايو
* [[شانيل سانت جيمس]] .... 1 يونيه
* [[فيوليت ستورم]] .... 9 يونيه
* [[جويس اوليفيرا]] .... 10 يونيه
* [[رايسى ريتشاردز]] .... 11 يونيه
* [[رايفينيس]] .... 19 يونيه
* [[روزا كاراتشيولو]] .... 29 يونيه
* [[كلوى دى ليسيه]] .... 29 يونيه
* [[سمر هيز]] .... 9 يوليه
* [[داريل هانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 يوليه
* [[اسبن بروك]] .... 5 اغسطس
* [[ماكى تومودا]] .... 20 اغسطس
* [[اندريا ناشاك]] .... 21 اغسطس
* [[ايريكا بيلا]] .... 23 اغسطس
* [[ايدن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 سبتمبر
* [[كريستال سمرز]] .... 1 سبتمبر
* [[كيلى شيبارى]] .... 9 سبتمبر
* [[دانا فسبولى]] .... 22 سبتمبر
* [[هارلى رين]] .... 23 سبتمبر
* [[ديتا فون تيسى]] .... 28 سبتمبر
* [[كيرا كينسلى]] .... 12 اكتوبر
* [[ناعومى بانكس]] .... 14 اكتوبر
* [[لاكى ستار]] .... 29 اكتوبر
* [[الكسندرا نايس]] .... 31 اكتوبر
* [[ايفا هنجر]] .... 2 نوفمبر
* [[كلوديا ادكينز]] .... 2 نوفمبر
* [[ميشا لين]] .... 3 نوفمبر
* [[تونى ايفانز (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 5 نوفمبر
* [[بيانكا ترامب]] .... 7 نوفمبر
* [[ايريكا ايفرست]] .... 8 نوفمبر
* [[لورين كاين]] .... 20 نوفمبر
* [[فيرونيكا أفلوف]] .... 23 نوفمبر
* [[تايلور ليان تشيندلر]] .... 24 نوفمبر
* [[نيكى تايلر]] .... 4 ديسمبر
* [[بريتانى أوكونيل]] .... 6 ديسمبر
* [[مستر بام]] .... 8 ديسمبر
* [[لوليتا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ديسمبر
* [[شايلا فوكس]] .... 21 ديسمبر

== مواليد 1973 ==
* [[دياموند فوكس]] .... 5 يناير
* [[اوشن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 يناير
* [[زورا بانكس]] .... 19 يناير
* [[كارين لانكوم]] .... 19 يناير ؛ (ماتت يوم 28 يناير 2005)
* [[باربارا مولات]] .... 23 يناير
* [[تاكورى بلو]] .... 24 يناير
* [[زينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 يناير
* [[لافيت]] .... 27 يناير
* [[ريبيكا لورد]] .... 16 فبراير
* [[شانتيل ستيفنز]] .... 1 مارس
* [[كلوى ستيفنز]] .... 1 مارس
* [[ماى لينج سو]] .... 1 مارس
* [[فيكتوريا زدروك]] .... 3 مارس
* [[مود كينيدى]] .... 13 مارس
* [[ناتاشا كيس]] .... 21 مارس
* [[اكسوتيكا]] .... 23 مارس
* [[الكسندرا كوين]] .... 25 مارس
* [[شاى سايتس]] .... 27 مارس
* [[براندى لاڤ]] .... 29 مارس
* [[ميسون ماركونى]] .... 4 ابريل
* [[ايمانويلا كريستالدى]] .... 8 ابريل
* [[افريكا سكس]] .... 10 ابريل
* [[تارا مونرو]] .... 25 ابريل
* [[بروك أشلى]] .... 5 مايو
* [[مرسيدس أمبروس]] .... 13 مايو
* [[ويندى لى]] .... 13 مايو
* [[پولين تشان بو-لين]] .... 23 مايو ؛ (ماتت يوم 31 يوليه 2002)
* [[دراجيكسا لوران]] .... 3 يونيه
* [[لينى لى]] .... 6 يونيه
* [[ناديا نايسى]] .... 6 يونيه
* [[سانا فاى]] .... 12 يونيه
* [[ساندى بيتش]] .... 19 يونيه
* [[جو مين لى]] .... 20 يونيه
* [[ميمى ماياجى]] .... 3 يوليه
* [[ديفين ديراى]] .... 11 يوليه
* [[انيس الكسندر]] .... 13 يوليه
* [[فانيتى]] .... 26 يوليو
* [[اسيا كاريرا]] .... 6 اغسطس
* [[هيلين وونج]] .... 10 اغسطس
* [[مونيك ديموان]] .... 11 اغسطس
* [[بريتانى أندروز]] .... 13 اغسطس
* [[انجانيت استوريا]] .... 21 اغسطس
* [[دوللى جولدن]] .... 28 اغسطس
* [[زابو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 سبتمبر
* [[هولى سيمبسون]] .... 4 سبتمبر
* [[تانيا هانسن]] .... 11 سبتمبر
* [[لورا بلاك]] .... 20 سبتمبر
* [[ياسمين لافيت]] .... 1 اكتوبر
* [[نيكى دايال]] .... 5 اكتوبر
* [[ليا مارتينى]] .... 9 اكتوبر
* [[تينا شيرى]] .... 23 اكتوبر
* [[بيفرلى لين]] .... 31 اكتوبر
* [[كيرا شاد]] .... 2 نوفمبر
* [[جوليا شانيل]] .... 3 نوفمبر
* [[مافالدا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 8 نوفمبر
* [[راشيل لاف]] .... 22 نوفمبر
* [[كيرى ويندسور]] .... 3 ديسمبر
* [[كريستى ميست]] .... 25 ديسمبر
* [[تاباثا كاش]] .... 27 ديسمبر
* [[سينامون لاف]] .... 31 ديسمبر
* [[كريستال نايت]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1974 ==
* [[شيلبى ماين]] .... 6 يناير
* [[كيم تشامبرز]] .... 11 يناير
* [[كيوكو كازاما]] .... 12 يناير
* [[جوليا تشيرنى]] .... 13 يناير
* [[فيرونيكا بيلا]] .... 19 يناير
* [[نينا ارسينو]] .... 20 يناير
* [[افا ديفين]] .... 22 يناير
* [[اليزا راسك]] .... 28 يناير
* [[جولى ميدوز]] .... 3 فبراير
* [[جينا لين]] .... 15 فبراير
* [[جولى سيمون]] .... 19 فبراير
* [[ليزلى زن]] .... 19 فبراير
* [[نيكوليت فولودى]] .... 19 فبراير
* [[اناستاسيا بيرس]] .... 22 فبراير
* [[ريرى كودا]] .... 1 مارس
* [[مارسيا إمبريتور]] .... 1 مارس
* [[جاستيس لى]] .... 18 مارس
* [[سارة ماكلين]] .... 28 مارس
* [[انجليكا سين]] .... 9 ابريل
* [[جينا جيمسون]] .... 9 ابريل
* [[فيديريكا توماسى]] .... 14 ابريل
* [[ماكس ميكيتا]] .... 22 ابريل
* [[سمر ستورم]] .... 23 ابريل
* [[كريستينا رودسيب]] .... 27 ابريل
* [[بيانكا رومانوفا]] .... 4 مايو
* [[كيانا برادلى]] .... 10 مايو
* [[اوليفيا لاف]] .... 12 مايو ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2024)
* [[باولا وايلد]] .... 15 مايو
* [[بامبو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 مايو
* [[بيتينا كامبل]] .... 25 مايو
* [[فيليسيا فوكس]] .... 25 مايو
* [[فانيسا بلو]] .... 27 مايو
* [[اوبرى بلاك]] .... 28 مايو
* [[كلوى بلاك]] .... 14 يونيه
* [[سيندى بوتشى]] .... 15 يونيه
* [[انيتا جيونجاى]] .... 30 يونيه
* [[تامى دوكس]] .... 30 يونيه
* [[تانيا روسوف]] .... 6 يوليه
* [[ليتا تشيس]] .... 8 يوليه
* [[الانا ستار]] .... 10 يوليه
* [[تيا لينج]] .... 10 يوليه
* [[ساندرا روسو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 28 يوليه
* [[مارجان فاريتوس]] .... 5 اغسطس
* [[سارة كوزمى]] .... 10 اغسطس
* [[كيرا كينر]] .... 11 اغسطس
* [[فيكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 اغسطس
* [[ايمى فيشر]] .... 21 اغسطس
* [[اينارى فاكس]] .... 2 سبتمبر
* [[روكسان بليز]] .... 3 سبتمبر
* [[نيكى داين]] .... 5 سبتمبر
* [[كارولين بيرس]] .... 12 سبتمبر
* [[جيسيكا دريك]] .... 14 اكتوبر
* [[لورا انجل]] .... 16 اكتوبر
* [[فيفيان فوفيا]] .... 20 اكتوبر
* [[انيتا رينالدى]] .... 26 اكتوبر
* [[ماكسين اكس]] .... 8 نوفمبر
* [[رينا ليونى]] .... 2 ديسمبر
* [[انا ماريا]] .... 14 ديسمبر
* [[جوى كيس]] .... 30 ديسمبر
* [[هولى هالستون]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1975 ==
* [[تريسيا ديفريو]] .... 12 يناير
* [[تايلور هايز]] .... 14 يناير
* [[مونيك (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 يناير
* [[بوليفيا سامسونايت]] .... 31 يناير
* [[ساكورا سينا]] .... 31 يناير
* [[ساهارا كنيت]] .... 4 فبراير
* [[كريستينا شفارتز]] .... 11 فبراير
* [[كارول دوبوا]] .... 20 فبراير
* [[ريتا كاردينال]] .... 22 فبراير
* [[كامى أندروز]] .... 1 مارس
* [[دافيا أردل]] .... 17 مارس
* [[ليزا بيل]] .... 20 مارس
* [[ساندرا دارك]] .... 22 مارس
* [[مونيكا سانتياجو]] .... 1 ابريل
* [[تايلر فيث]] .... 3 ابريل
* [[انيتا دارك]] .... 11 ابريل
* [[جيويل مارسو]] .... 12 ابريل
* [[فيرونيكا زمانوفا]] .... 14 ابريل
* [[ويندى نايت]] .... 23 ابريل
* [[انديا سمر]] .... 26 ابريل
* [[نيكول شيريدان]] .... 7 مايو
* [[ستايسى بيرك]] .... 27 مايو
* [[مارى جين]] .... 4 يونيه
* [[انا نوفا]] .... 5 يونيه
* [[تافاليا جريفين]] .... 7 يونيه
* [[كيتين سكوت]] .... 12 يونيه
* [[بونى بانكس]] .... 16 يونيه
* [[اليكسيس فاوكس]] .... 23 يونيه
* [[سافانا جين]] .... 7 يوليه
* [[نادية سليمان]] .... 11 يوليه
* [[رافن بلاك]] .... 21 يوليه
* [[ميشيل ثورن]] .... 2 اغسطس
* [[ليكسى فوكس]] .... 4 اغسطس
* [[البا ديل مونتى]] .... 8 اغسطس
* [[ديفون لى]] .... 8 اغسطس
* [[فيوليت لوف]] .... 21 اغسطس
* [[كيلى ستيل]] .... 21 اغسطس
* [[لورى والاس]] .... 25 اغسطس
* [[كاميرون كروز]] .... 26 اغسطس
* [[سارة لويز]] .... 11 سبتمبر
* [[ميشيل كاتز]] .... 12 سبتمبر
* [[اريا نوير]] .... 14 سبتمبر
* [[اسامى جو]] .... 15 سبتمبر
* [[ريو هيتومى]] .... 21 سبتمبر
* [[انجيليك مورجان]] .... 22 سبتمبر
* [[سكاى جولى]] .... 24 سبتمبر
* [[افا فينسنت]] .... 29 سبتمبر
* [[ايكا ميورا]] .... 2 نوفمبر
* [[بريتنى فوستر]] .... 7 نوفمبر
* [[واندا كيرتيس]] .... 7 نوفمبر
* [[كاساندرا وايلد]] .... 11 نوفمبر
* [[تيميا فاجفولجاى]] .... 20 نوفمبر
* [[كريسى موران]] .... 22 ديسمبر
* [[سكاى لوبيز]] .... 23 ديسمبر
* [[باميلا بات]] .... 30 ديسمبر
* [[جينا جين]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1976 ==
* [[ايميكو كويك]] .... 1 يناير
* [[رافاييلا اندرسون]] .... 8 يناير
* [[ترينيتى]] .... 12 يناير
* [[ديلفين ديلاجيه]] .... 12 يناير
* [[تيرى سمرز]] .... 16 يناير
* [[اجنس تيلى]] .... 21 يناير
* [[لين توماس]] .... 21 يناير
* [[انجل كاسيدى]] .... 1 فبراير
* [[فيفيان كلاش]] .... 2 فبراير
* [[شيروكى دى آس]] .... 11 فبراير
* [[سيلفيا سانت]] .... 12 فبراير
* [[لورنا مورجان]] .... 13 فبراير
* [[جوردان بلو]] .... 17 فبراير
* [[اليكسوس وينستون]] .... 20 فبراير
* [[صوفى إيفانز]] .... 20 فبراير
* [[ديفون ديفيز]] .... 21 فبراير ؛ (ماتت يوم 17 اغسطس 2018)
* [[نيكيتا جروس]] .... 27 فبراير
* [[تيفانى ووكر]] .... 1 مارس
* [[تشيلسى تشارمز]] .... 7 مارس
* [[جيسيكا جيمس]] .... 8 مارس ؛ (ماتت يوم 17 سبتمبر 2019)
* [[سارة برنات]] .... 8 مارس
* [[روكسان هول]] .... 17 مارس
* [[كريستال جانز]] .... 20 مارس
* [[ليزا هاربر]] .... 21 مارس
* [[جيسيكا دارلين]] .... 22 مارس
* [[اوتامن هيز]] .... 25 مارس
* [[هيثر بروك]] .... 27 مارس
* [[اينيس رايدر]] .... 29 مارس
* [[اشتون مور]] .... 31 مارس
* [[ميلانى كوستى]] .... 31 مارس
* [[هيفن لى]] .... 8 ابريل
* [[فيفيان برونيرى]] .... 9 ابريل
* [[ميريديان (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 9 ابريل
* [[جودى مور]] .... 11 ابريل
* [[كورالى ترينه ثى]] .... 11 ابريل
* [[جيد بلو اكليبس]] .... 20 ابريل
* [[انجليكا ميراى]] .... 23 ابريل
* [[ابريل فلورز]] .... 30 ابريل
* [[ويندى ويليامز]] .... 3 مايو
* [[يوليا بينك]] .... 5 مايو
* [[جنيفر رد]] .... 13 مايو
* [[جابى كوينتيروس]] .... 17 مايو
* [[سابينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 مايو
* [[اورسولا مور]] .... 21 مايو
* [[انيتا بلوند]] .... 27 مايو
* [[انيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يونيه
* [[كلوديا فالنتاين]] .... 9 يونيه
* [[نيكا نويل]] .... 14 يونيه
* [[جينتيال]] .... 26 يونيه ؛ (ماتت يوم 30 اكتوبر 2020)
* [[جابرييلا بليك]] .... 27 يونيه
* [[بلوندى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يوليه
* [[سوزى سوزوكى]] .... 3 يوليه
* [[الانا ايفانز]] .... 6 يوليه
* [[سيسيليا جروت]] .... 9 يوليه
* [[مونيك كوفيت]] .... 14 يوليه
* [[كريستينا ليون]] .... 15 يوليه
* [[ديانا دول]] .... 22 يوليه
* [[تيرا باتريك]] .... 25 يوليه
* [[نيكيتا دينيس]] .... 25 يوليه
* [[ايميلى جوفيه]] .... 29 يوليه
* [[سابرينا جونسون]] .... 29 يوليه
* [[جيويل دى نايل]] .... 5 اغسطس
* [[ديميا مور]] .... 19 اغسطس
* [[ليكسى لامور]] .... 28 اغسطس
* [[لولا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 اغسطس
* [[جادا فاير]] .... 1 سبتمبر
* [[جابرييلا بوند]] .... 7 سبتمبر
* [[بوما سويد]] .... 13 سبتمبر
* [[ميلانى مونرو]] .... 14 سبتمبر
* [[دانييلا راش]] .... 17 سبتمبر
* [[كيكى دير]] .... 18 سبتمبر
* [[ناكيتا كاش]] .... 19 سبتمبر
* [[سافيرا شانيل]].... 24 سبتمبر
* [[انجيلا تايجر]] .... 26 سبتمبر
* [[اوليفيا اولافلى]] .... 26 سبتمبر
* [[اوبسيسيون]] .... 29 سبتمبر
* [[دورا فنتر]] .... 1 اكتوبر
* [[كاندى آبلز]] .... 3 اكتوبر
* [[ليزا سباركس]] .... 6 اكتوبر
* [[بونى بون]] .... 8 اكتوبر
* [[سيليستيا ستار]] .... 10 اكتوبر
* [[ادريانا مالكوفا]] .... 11 اكتوبر
* [[الكسندرا هجورت]] .... 11 اكتوبر
* [[جاكى سانت جيمس]] .... 15 اكتوبر
* [[ازليا انتيستيا]] .... 18 اكتوبر
* [[كارين فيشر]] .... 26 اكتوبر
* [[بريانا بيتش]] .... 8 نوفمبر
* [[تشيلسى بلو]] .... 16 نوفمبر
* [[داشا]] .... 21 نوفمبر
* [[فيرونيكا راين]] .... 29 نوفمبر
* [[تانيا دانييل]] .... 3 ديسمبر
* [[ماريا كيكونن]] .... 15 ديسمبر
* [[زينيت ايجرهازى]] .... 17 ديسمبر
* [[ليا دى ماى]] .... 26 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 9 ديسمبر 2004)
* [[ناتاشا ستورم]] .... 26 ديسمبر

== مواليد 1977 ==
* [[نيكول أورينج]] .... 19 يناير
* [[جينا رايدر]] .... 23 يناير
* [[كيارا ميا]] .... 24 يناير
* [[مايكو يوكى]] .... 30 يناير
* [[باميلا بتروكوفا]] .... 6 فبراير
* [[بريدجيت كيركوف]] .... 8 فبراير
* [[هنريتا كيريز]] .... 8 فبراير
* [[سيسيليا فيجا]] .... 10 فبراير
* [[رايلين]] .... 12 فبراير
* [[كلوديا فيرارى]] .... 16 فبراير
* [[كالى كوكس]] .... 26 فبراير
* [[نيكى اندرسون]] .... 1 مارس
* [[زوى ماتيوس]] .... 7 مارس
* [[استيل ديزانج]] .... 8 مارس
* [[كلوديا كلير]] .... 10 مارس
* [[ادريانا نيكول]] .... 25 مارس
* [[ادا ماى جونسون]] .... 27 مارس
* [[ديفون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 28 مارس
* [[ريبيكا لاف]] .... 30 مارس
* [[سامانثا ستيرلينج]] .... 1 ابريل
* [[ايريكا لوست]] .... 5 ابريل
* [[نيلا لوكيتش]] .... 10 ابريل
* [[نيكيتا فون جيمس]] .... 11 ابريل
* [[مونيكا هايكوفا]] .... 14 ابريل
* [[تيمبتريس]] .... 18 ابريل
* [[كيندرا جيد روسى]] .... 19 ابريل
* [[يوليا مايرشوك]] .... 20 ابريل
* [[شارلى تشيس]] .... 26 ابريل
* [[ناتاشا ستون]] .... 30 ابريل
* [[ايمى سويت]] .... 14 مايو
* [[انديا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 مايو
* [[جوليا سبين]] .... 29 مايو
* [[الورا جنسون]] .... 31 مايو
* [[كيتى لى]] .... 31 مايو
* [[فيكى ريشتر]] .... 1 يونيه
* [[الورا ايدن]] .... 13 يونيه
* [[لورا تيرنر]] .... 20 يونيه
* [[ماريا بيلوتشى]] .... 27 يونيه
* [[ميس ارويو]] .... 2 يوليه
* [[ليكسى باردوت]] .... 3 يوليه
* [[دونيا مونتينيجرو]] .... 5 يوليه
* [[سيمون هورفاث]] .... 9 يوليه
* [[رافاييللا بونتسو]] .... 20 يوليه
* [[ديزى روك (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 22 يوليه
* [[جيا دارلينج]] .... 30 يوليه
* [[زدينكا بودكابوفا]] .... 6 اغسطس
* [[انا مونتى ريال]] .... 20 اغسطس
* [[باربارا سمر]] .... 20 اغسطس
* [[اديلويس]] .... 1 سبتمبر
* [[ليزا دانييلز]] .... 2 سبتمبر
* [[تانيا هايد]] .... 7 سبتمبر
* [[ديلوتا براون]] .... 7 سبتمبر
* [[لاتيا لوبيز]] .... 16 سبتمبر
* [[ميا سمايلز]] .... 21 سبتمبر
* [[صوفيا روسى]] .... 22 سبتمبر
* [[ليندا ثورن]] .... 24 سبتمبر
* [[كايلين]] .... 26 سبتمبر
* [[فى فى فرنانديز]] .... 29 سبتمبر
* [[دوروثى بلاك]] .... 2 اكتوبر
* [[كاترينا كرافن]] .... 17 اكتوبر
* [[فيليسيا تانج]] .... 22 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 11 سبتمبر 2009)
* [[ماديسون هينتون]] .... 22 اكتوبر
* [[انجا رايدر]] .... 31 اكتوبر
* [[اريا جيوفانى]] .... 3 نوفمبر
* [[بريتنى سكاى]] .... 5 نوفمبر
* [[سيينا ويست]] .... 6 نوفمبر
* [[سارة جاى]] .... 14 نوفمبر
* [[جوسلين جيمس]] .... 22 نوفمبر
* [[سيليا بلانكو]] .... 22 نوفمبر
* [[ميكا تان]] .... 27 نوفمبر
* [[ايرينا سكاى]] .... 29 نوفمبر
* [[لوجان لابرنت]] .... 19 ديسمبر
* [[ليتزى بوردن]] .... 20 ديسمبر
* [[بريا راى]] .... 25 ديسمبر
* [[سارة جيسى]] .... 26 ديسمبر
* [[شايلا روسى]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1978 ==
* [[بيترا هافلاسوفا]] .... 2 يناير
* [[فلاور توتشى]] .... 2 يناير
* [[مونيكا روكافورت]] .... 14 يناير
* [[دينا جيويل]] .... 1 فبراير
* [[تريسى لاين]] .... 2 فبراير
* [[دى (ممثله بورنوجرافيه)|دى]] .... 17 فبراير
* [[كيمبر بليك]] .... 20 فبراير
* [[اماندا وايت]] .... 24 فبراير
* [[سامانثا رايان]] .... 3 مارس
* [[مادوكا اوزاوا]] .... 3 مارس
* [[كاتى جولد]] .... 7 مارس
* [[اكيرا فوبوكى]] .... 13 مارس
* [[مونيكا مايهم]] .... 14 مارس
* [[مارشا لورد]] .... 17 مارس
* [[شوكوليت]] .... 20 مارس
* [[تيانا كاى]] .... 25 مارس
* [[شارلوت لى]] .... 25 مارس
* [[ساندرا رومين]] .... 26 مارس
* [[ابريل فلاورز]] .... 28 مارس
* [[كلوى ديور]] .... 28 مارس
* [[كايلا كاريرا]] .... 30 مارس
* [[فيفيان شميت]] .... 31 مارس
* [[جاسى أندروز]] .... 2 ابريل
* [[ليزا كروس]] .... 4 ابريل
* [[ليف وايلدر]] .... 7 ابريل
* [[صوفيا كاستيلو]] .... 8 ابريل
* [[كيلى ستافورد]] .... 10 ابريل
* [[ماندى برايت]] .... 12 ابريل
* [[بيجى سو]] .... 16 ابريل
* [[نيكى فيرتشايلد]] .... 28 ابريل
* [[دينيس ديفيز]] .... 4 مايو
* [[جينا بى]] .... 6 مايو
* [[انيت داون]] .... 9 مايو
* [[ديا زيرفا]] .... 22 مايو
* [[انجليكا كوستيلو]] .... 5 يونيه
* [[جوين سمرز]] .... 13 يونيه
* [[تول جوديس]] .... 14 يونيه
* [[كلوديا تشيس]] .... 28 يونيه
* [[كاتالينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يوليه
* [[جولى نايت]] .... 2 يوليه
* [[نيكى صن]] .... 7 يوليه
* [[كيت مور]] .... 13 يوليه
* [[كارا فاون]] .... 18 يوليه
* [[بريتانى كوكس]] .... 19 يوليه ؛ (ماتت يوم 6 ديسمبر 2016)
* [[كايلى جى وورثى]] .... 24 يوليه
* [[ريتا فالتويانو]] .... 5 اغسطس
* [[لون لور]] .... 7 اغسطس
* [[لينساى داون ماكنزى]] .... 7 اغسطس
* [[تيرا بوند]] .... 20 اغسطس ؛ (ماتت يوم 11 اكتوبر 2017)
* [[مايا لوانا]] .... 26 اغسطس
* [[شيرى ديفيل]] .... 30 اغسطس
* [[هولى راندال]] .... 5 سبتمبر
* [[اليسيا رودز]] .... 8 سبتمبر
* [[سيلين بارا]] .... 9 سبتمبر
* [[سابرينا ديب]] .... 11 سبتمبر
* [[ايفا ديكاستيلو]] .... 12 سبتمبر
* [[كوكو براون]] .... 16 سبتمبر
* [[كيندرا لوست]] .... 18 سبتمبر
* [[شاى سويت]] .... 22 سبتمبر
* [[نوزومى موموى]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 12 اكتوبر 2002)
* [[اماندا ستيل]] .... 9 اكتوبر
* [[جينا بلو]] .... 29 اكتوبر
* [[جوليا تايلور]] .... 3 نوفمبر
* [[فيتوريا ريسى]] .... 3 نوفمبر
* [[بولينا كاتشانوف]] .... 5 نوفمبر
* [[كايلا كول]] .... 10 نوفمبر
* [[اليا جانين]] .... 12 نوفمبر
* [[شاى لاف]] .... 27 نوفمبر
* [[سالى يوشينو]] .... 28 نوفمبر
* [[بامبى براون]] .... 8 ديسمبر
* [[ايميلى هورن]] .... 9 ديسمبر
* [[ايميليانا]] .... 18 ديسمبر
* [[ماكى هوجو]] .... 21 ديسمبر
* [[انينا اوكاتيس]] .... 22 ديسمبر
* [[اليكسيس امور]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1979 ==
* [[انا اميراتى]] .... 1 يناير
* [[اليزابيث ماسيل]] .... 7 يناير
* [[مونيكا فوستر]] .... 7 يناير
* [[كاثى اندرسون]] .... 14 يناير
* [[ارييلا فيريرا]] .... 15 يناير
* [[كساندرا]] .... 18 يناير
* [[انا جيمسكايا]] .... 22 يناير
* [[زوى بريتون]] .... 25 يناير
* [[بلير سيجال]] .... 3 فبراير
* [[فيليسيتى فون]] .... 5 فبراير
* [[اليسين تشاينس]] .... 11 فبراير
* [[ادينا جيويل]] .... 13 فبراير
* [[موكسى مادرون]] .... 19 فبراير
* [[ابى رود]] .... 21 فبراير
* [[يومى كازاما]] .... 22 فبراير
* [[كارمن وايت]] .... 23 فبراير
* [[فليك شاجويل]] .... 3 مارس
* [[صوفيا ساندوبار]] .... 15 مارس
* [[ستورمى دانييلز]] .... 17 مارس
* [[تاونى روبرتس]] .... 18 مارس
* [[براندى لايونز]] .... 29 مارس
* [[تانيا تيت]] .... 31 مارس
* [[بونكو كانازاوا]] .... 4 ابريل
* [[شارون وايلد]] .... 4 ابريل
* [[كاتسونى]] .... 9 ابريل
* [[يانا باخ]] .... 10 ابريل
* [[كاتالين كيرالى]] .... 12 ابريل
* [[تشيلسى سينكلير]] .... 19 ابريل
* [[نينا روبرتس]] .... 29 ابريل
* [[مورجانا دارك]] .... 30 ابريل
* [[ساندى ويستجيت]] .... 5 مايو
* [[ايفا كاريرا]] .... 6 مايو
* [[لورين فينيكس]] .... 13 مايو
* [[ماكنزى لى]] .... 16 مايو
* [[بريانا بانكس]] .... 21 مايو
* [[جيسى كابيلى]] .... 21 مايو
* [[جيسيكا ماى]] .... 23 مايو
* [[جيزيبيل بوند]] .... 27 مايو
* [[ديانا برينس]] .... 6 يونيه
* [[فاندا فيتوس]] .... 7 يونيه
* [[اشلى لونج]] .... 8 يونيه
* [[كايلى اوتول]] .... 11 يونيه
* [[دانا دى أرموند]] .... 16 يونيه
* [[سالما دى نورا]] .... 16 يونيه
* [[ساندى ستايل]] .... 19 يونيه
* [[فيرجينى جيرفيه]] .... 24 يونيه
* [[فيكتوريا سين]] .... 27 يونيه
* [[ايانا انجل]] .... 28 يونيه
* [[اليكسيس مالون]] .... 29 يونيه
* [[شيرى رين]] .... 2 يوليه
* [[فرانكى فارجاس]] .... 8 يوليه
* [[لين ستون]] .... 18 يوليه
* [[كلارا جى]] .... 19 يوليه
* [[باتى بيج]] .... 28 يوليه
* [[ويندى ديلورمى]] .... 28 يوليه
* [[ليكسى لوكهارت]] .... 29 يوليه
* [[كارينا بلاى]] .... 29 يوليه
* [[انا ميلز]] .... 4 اغسطس
* [[تريشا أبتاون]] .... 7 اغسطس
* [[ازومى كاواشيما]] .... 8 اغسطس
* [[سيلينا سيلفر]] .... 18 اغسطس
* [[ايدن ستار]] .... 27 اغسطس
* [[بانى لوف]] .... 12 سبتمبر
* [[كاتالينا كروز]] .... 13 سبتمبر
* [[افا ادامز]] .... 16 سبتمبر
* [[جيسيكا فيورنتينو]] .... 16 سبتمبر
* [[راكيل لايكى]] .... 20 سبتمبر
* [[كاتيا كاسن]] .... 24 سبتمبر
* [[هايدى ماين]] .... 27 سبتمبر
* [[جوردان ميز]] .... 8 اكتوبر
* [[سكاى بلاك]] .... 18 اكتوبر
* [[ميلودى بليس]] .... 19 اكتوبر
* [[رينيه بورنيرو]] .... 24 اكتوبر
* [[اليكسيس سيلفر]] .... 27 اكتوبر
* [[جابرييلا كيريز]] .... 31 اكتوبر
* [[اشلى هارت]] .... 1 نوفمبر
* [[اودرى هولاندر]] .... 4 نوفمبر
* [[كوينى لاف]] .... 8 نوفمبر
* [[نينا مرسيدس]] .... 10 نوفمبر
* [[اوليفيا سانت]] .... 11 نوفمبر
* [[اسيان شان]] .... 19 نوفمبر
* [[نوتى آلى]] .... 20 نوفمبر
* [[بروك هافن]] .... 25 نوفمبر
* [[دانييل فوكس]] .... 27 نوفمبر
* [[سيمون ويست (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 27 نوفمبر
* [[افى لى روث]] .... 1 ديسمبر
* [[جايمى فوكسوورث]] .... 17 ديسمبر
* [[نيكى هانتر]] .... 19 ديسمبر
* [[ميا بريسلى]] .... 29 ديسمبر
* [[لونا لوكس]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1980 ==
* [[آريانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يناير
* [[بوبى إيدن]] .... 4 يناير
* [[هيرومى اوشيما]] .... 6 يناير
* [[هيلينا كاريل]] .... 8 يناير
* [[تايا باركر]] .... 10 يناير
* [[اوستين كينكيد]] .... 14 يناير
* [[ميشيل وايلد]] .... 16 يناير
* [[بى بى فوكس]] .... 17 يناير
* [[تايرا ليكس]] .... 17 يناير
* [[ايف مايفير]] .... 21 يناير
* [[مارى بوسا]] .... 21 يناير
* [[انيتا باريس]] .... 22 يناير
* [[نانا ناتسومى]] .... 23 يناير
* [[رايلى ريتشاردز]] .... 24 يناير
* [[اندر بيج]] .... 28 يناير
* [[فيكتوريا سليم]] .... 5 فبراير
* [[ليدى أرمانى]] .... 18 فبراير
* [[جوديث فوكس]] .... 25 فبراير
* [[لورا هيرمانسن]] .... 25 فبراير
* [[دونا رد]] .... 27 فبراير
* [[دومينيكا ليونى]] .... 29 فبراير
* [[صنى لين]] .... 2 مارس
* [[لورى اليكسيا]] .... 2 مارس ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2011)
* [[ريو ماريا]] .... 3 مارس
* [[ايليكسيس مونرو]] .... 8 مارس
* [[ايلينا هيريس]] .... 9 مارس
* [[كاتى مورجان]] .... 17 مارس
* [[هولى ويست]] .... 19 مارس
* [[جنيفر بست]] .... 23 مارس
* [[مينورى آوى]] .... 28 مارس
* [[كيلى تايلر]] .... 1 ابريل
* [[جانا كوفا]] .... 13 ابريل
* [[ادريانا سيج]] .... 16 ابريل
* [[اناستازيا مايو]] .... 17 ابريل
* [[ميشيل أفانتى]] .... 19 ابريل
* [[نينا ايلى]] .... 28 ابريل
* [[شارمين ستار]] .... 5 مايو
* [[بيوتى ديور]] .... 7 مايو
* [[نيكيتا ليا]] .... 8 مايو
* [[ارييل اكس]] .... 15 مايو
* [[لوسى لى (الامريكيه)]] .... 20 مايو
* [[ساتين فينيكس]] .... 22 مايو
* [[انا اوهورا]] .... 30 مايو
* [[ريكى راكس]] .... 6 يونيه
* [[ستايسى كاش]] .... 9 يونيه ؛ (ماتت يوم 27 نوفمبر 2015)
* [[دولسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 10 يونيه
* [[ميكى ميزواسا]] .... 11 يونيه
* [[فيلفيت روز]] .... 13 يونيه
* [[مارى كارى]] .... 15 يونيه
* [[سيبيل كيكيلى]] .... 16 يونيه
* [[جيد مارسيلا]] .... 22 يونيه
* [[سينارا فوكس]] .... 22 يونيه ؛ (ماتت يوم 27 مارس 2016)
* [[انجلينا كرو]] .... 23 يونيه
* [[اكيرا واتيس]] .... 2 يوليه
* [[جاستين جولى]] .... 16 يوليه
* [[جيسى جين]] .... 16 يوليه ؛ (ماتت يوم 24 يناير 2024)
* [[براندى إدواردز]] .... 23 يوليه
* [[جوجى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 يوليه
* [[كاثى هيفن]] .... 28 يوليه
* [[كارمن هايز]] .... 3 اغسطس
* [[كايلانى لى]] .... 5 اغسطس
* [[ريبيكا مور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 7 اغسطس
* [[تاتوم ريد]] .... 8 اغسطس
* [[نيكى رايدر]] .... 10 اغسطس
* [[صوفى باريس]] .... 13 اغسطس
* [[كلير ديمز]] .... 13 اغسطس
* [[بيجى باردوت]] .... 14 اغسطس
* [[سارة بليك]] .... 21 اغسطس
* [[اوفيدييه]] .... 25 اغسطس
* [[ايزيس لاف]] .... 27 اغسطس
* [[ميكايلا مينديز]] .... 29 اغسطس
* [[ايه جى بايلى]] .... 3 سبتمبر
* [[ران آساكاوا]] .... 4 سبتمبر
* [[فيوليت مارسيل]] .... 9 سبتمبر
* [[تايلور ستيفنز]] .... 20 سبتمبر
* [[ماديسون يانج]] .... 20 سبتمبر
* [[بريسيلا براتز]] .... 22 سبتمبر
* [[سابرين ماويى]] .... 24 سبتمبر
* [[ماريا ميا]] .... 25 سبتمبر
* [[جين دارلينج]] .... 26 سبتمبر
* [[كيلى مارى]] .... 1 اكتوبر
* [[لايلا جيد]] .... 1 اكتوبر
* [[فيونا تشيكس]] .... 3 اكتوبر
* [[الايا ساشو]] .... 9 اكتوبر
* [[بريدجيت باورز]] .... 11 اكتوبر
* [[كلوديا جيمسون]] .... 12 اكتوبر
* [[تيا سويتس]] .... 22 اكتوبر
* [[ديانا ديفو]] .... 26 اكتوبر
* [[كاسيا رايلى]] .... 27 اكتوبر
* [[جيز لى]] .... 30 اكتوبر
* [[ايا نيلسن]] .... 6 نوفمبر
* [[استر لادوفا]] .... 8 نوفمبر
* [[انجل لونج]] .... 21 نوفمبر
* [[ايريكا هيفن]] .... 28 نوفمبر
* [[نادين يانسن]] .... 3 ديسمبر
* [[تيفانى تايلور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 ديسمبر
* [[سيندى كراوفورد (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 ديسمبر
* [[اليكسا راى]] .... 10 ديسمبر
* [[روبرتا جيما]] .... 15 ديسمبر
* [[ديمى ماركس]] .... 16 ديسمبر
* [[كاميرون كاين]] .... 18 ديسمبر
* [[جيسيكا بانكوك]] .... 19 ديسمبر
* [[جين ليكس]] .... 21 ديسمبر
* [[ليكسى لاف]] .... 23 ديسمبر
* [[كاسيدى]] .... 24 ديسمبر
* [[مارينا ماتسوشيما]] .... 24 ديسمبر
* [[جوانا أنجل]] .... 25 ديسمبر
* [[تابيثا تيكر]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1981 ==
* [[سونيا بيبى]] .... 1 يناير
* [[كارما روزنبرج]] .... 3 يناير
* [[بريسيلا سول]] .... 13 يناير
* [[نيكول ريتشى]] .... 15 يناير
* [[اليا جولى]] .... 21 يناير
* [[دينيس لا بوشيه]] .... 22 يناير
* [[كلارا مورجان]] .... 25 يناير
* [[لوسيا لابيدرا]] .... 31 يناير
* [[كريسى كامز]] .... 2 فبراير
* [[كيلى إيريكسون]] .... 3 فبراير
* [[ميشيل تيكر]] .... 16 فبراير
* [[فيفيان ويست]] .... 17 فبراير
* [[امى آيوكاوا]] .... 18 فبراير
* [[ناتالى دى انجيلو]] .... 21 فبراير
* [[ديلان رايدر]] .... 23 فبراير
* [[جيمى لين]] .... 25 فبراير
* [[كورى تشيس]] .... 25 فبراير
* [[لوريلى لى]] .... 2 مارس
* [[نيكى بلوند]] .... 9 مارس ؛ (ماتت يوم 13 يوليه 2023)
* [[كيانى لاى]] .... 16 مارس
* [[فيكتوريا لانز]] .... 22 مارس
* [[سكوتى اندروز]] .... 4 ابريل
* [[ديلان رايان]] .... 6 ابريل
* [[يازمين ميلان]] .... 6 ابريل
* [[شاركا بلو]] .... 7 ابريل
* [[ليزا سباركل]] .... 10 ابريل
* [[مايا دياموند]] .... 11 ابريل
* [[كيوكو آيانا]] .... 15 ابريل
* [[ليزا لويس]] .... 16 ابريل
* [[ناو اويكاوا]] .... 21 ابريل
* [[باولا راى]] .... 22 ابريل
* [[لالى فالاد]] .... 23 ابريل
* [[سورا آوى]] .... 26 ابريل
* [[اوستين مور]] .... 6 مايو
* [[ستايسى سيلفر]] .... 7 مايو
* [[ميليسا جاكوبس]] .... 10 مايو
* [[ايريكا كامبل]] .... 12 مايو
* [[صنى ليونى]] .... 13 مايو
* [[ادريانا لورينتى]] .... 14 مايو
* [[اليكسا ويكس]] .... 18 مايو
* [[بيلادونا]] .... 21 مايو
* [[سايد بلاكوفيتش]] .... 22 مايو
* [[انجا جولييت لافال]] .... 6 يونيه
* [[اكيرا لين]] .... 9 يونيه
* [[سارة توماسى]] .... 9 يونيه
* [[اليا لاف]] .... 11 يونيه
* [[مونيكا سويتهارت]] .... 23 يونيه
* [[تيفانى هوبكينز]] .... 28 يونيه
* [[دونا مارى]] .... 28 يونيه
* [[هولى سويت]] .... 4 يوليه
* [[كيلى كلاين]] .... 5 يوليه
* [[اشلى بلو]] .... 8 يوليه
* [[جنيفر ستون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 9 يوليه
* [[ناعومى مارسيلا]] .... 9 يوليه
* [[فوجيكو ساكورا]] .... 13 يوليه
* [[ميشيل باريت]] .... 17 يوليه
* [[الين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 يوليه
* [[انجيلا اسبن]] .... 21 يوليه
* [[تكساس بريسلى]] .... 22 يوليه
* [[ميريام ريفيرا]] .... 27 يوليه ؛ (ماتت يوم 5 فبراير 2019)
* [[جين بادوفا]] .... 2 اغسطس
* [[ليكسى لابيتينا]] .... 7 اغسطس
* [[استيلا ليون]] .... 10 اغسطس
* [[جولى سيلفر]] .... 11 اغسطس
* [[مايا جولد]] .... 11 اغسطس
* [[كايليان كيرتيس]] .... 12 اغسطس
* [[تايلور رين]] .... 16 اغسطس
* [[ليزلى كيس]] .... 16 اغسطس
* [[جينا اوسو]] .... 17 اغسطس
* [[كارمن لوفانا]] .... 23 اغسطس
* [[الينا كروفت]] .... 25 اغسطس
* [[انجيلا ستون]] .... 29 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 ابريل 2019)
* [[لانى باربى]] .... 29 اغسطس
* [[جاسمين جاى]] .... 31 اغسطس
* [[يوريا كاتو]] .... 31 اغسطس
* [[ان مارى ريوس]] .... 5 سبتمبر
* [[برونا فيراز]] .... 5 سبتمبر
* [[هيثر فانديفن]] .... 6 سبتمبر
* [[دانييل ديريك]] .... 7 سبتمبر
* [[سيلفيا لانكوم]] .... 8 سبتمبر
* [[ساندرا شاين]] .... 9 سبتمبر
* [[لوسكيوز لوبيز]] .... 11 سبتمبر
* [[اوجوست نايت]] .... 13 سبتمبر
* [[جيد ستار]] .... 14 سبتمبر
* [[ميا ستون]] .... 15 سبتمبر
* [[لورا كروفت]] .... 17 سبتمبر
* [[فرانسيسكا جيمس]] .... 20 سبتمبر
* [[فينيكس مارى]] .... 21 سبتمبر
* [[ماريكا هاسى]] .... 26 سبتمبر
* [[سايثيريا]] .... 27 سبتمبر
* [[سابينا كازاروفا]] .... 30 سبتمبر
* [[تيرا جوى]] .... 1 اكتوبر
* [[يلينا ينسن]] .... 7 اكتوبر
* [[فانيسا رايا]] .... 8 اكتوبر
* [[افريكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 16 اكتوبر
* [[كارميلا بينج]] .... 21 اكتوبر
* [[كريستال كلاين]] .... 21 اكتوبر
* [[تيلا تيكيلا]] .... 24 اكتوبر
* [[مارى لوف]] .... 1 نوفمبر
* [[افى سكوت]] .... 2 نوفمبر
* [[مونيكا سويت]] .... 6 نوفمبر
* [[لى لى تاى]] .... 7 نوفمبر
* [[انجى سافاج]] .... 12 نوفمبر
* [[مولى كافالى]] .... 12 نوفمبر
* [[كيرستين برايس]] .... 13 نوفمبر
* [[ليتشيل مارى]] .... 24 نوفمبر
* [[اورورا سنو]] .... 26 نوفمبر
* [[كابرى ستايلز]] .... 27 نوفمبر
* [[كريستينا بيلا]] .... 29 نوفمبر
* [[ايزابيلا سوبرانو]] .... 2 ديسمبر
* [[كورتنى كامز]] .... 4 ديسمبر
* [[بيلا-مارى وولف]] .... 6 ديسمبر
* [[صوفيا سانتى]] .... 6 ديسمبر
* [[كايلى وايلد]] .... 6 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 3 يناير 2022)
* [[نيكى بنز]] .... 11 ديسمبر
* [[ليندا لوست]] .... 12 ديسمبر
* [[جيرسى جاكسين]] .... 22 ديسمبر
* [[صوفى مون]] .... 24 ديسمبر
* [[هالى بيج]] .... 30 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 21 اغسطس 2007)
* [[ايزوبيل ورين]] .... 31 ديسمبر
* [[دلتا وايت]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1982 ==
* [[تكساس باتى]] .... 3 يناير
* [[هولى ستيفنز]] .... 4 يناير ؛ (ماتت يوم 3 يوليه 2012)
* [[بيلى بروكس]] .... 9 يناير
* [[شيروكى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 يناير
* [[ساكورا ساكورادا]] .... 14 يناير
* [[تيفانى ميسون]] .... 20 يناير
* [[نيكى رودز]] .... 20 يناير
* [[برينسيس دونا]] .... 23 يناير
* [[فيرونيكا فانوزا]] .... 23 يناير
* [[سفيتلانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 يناير
* [[اوكسانا]] .... 1 فبراير
* [[براندى تايلور]] .... 2 فبراير
* [[لونا ستيرن]] .... 2 فبراير
* [[جانيسا برازيل]] .... 11 فبراير
* [[انابيل]] .... 18 فبراير
* [[ليا ليكسينجتون]] .... 21 فبراير
* [[جينا هيز]] .... 22 فبراير
* [[كيمبرلى فرانكلين]] .... 24 فبراير
* [[اشلى فايرز]] .... 2 مارس
* [[سيندى دولار]] .... 9 مارس
* [[باتريشيا اروجو]] .... 11 مارس ؛ (ماتت يوم 4 يوليه 2019)
* [[كارلا براون]] .... 11 مارس
* [[كابرى كافانى]] .... 14 مارس
* [[لانا لوبيز]] .... 15 مارس
* [[سونيا كارير]] .... 31 مارس
* [[لاسى دوفال]] .... 5 ابريل
* [[جودى ستار]] .... 8 ابريل ؛ (ماتت يوم 7 يوليه 2010)
* [[ليندساى ميدوز]] .... 10 ابريل
* [[انجل دارك]] .... 11 ابريل
* [[نيكول برازل]] .... 13 ابريل
* [[تيرا راى]] .... 14 ابريل ؛ (ماتت يوم 13 يناير 2016)
* [[ايزابيل ايس]] .... 15 ابريل
* [[ايزيس راى]] .... 19 ابريل
* [[بروك بيل]] .... 29 ابريل
* [[اى هيمينو]] .... 5 مايو
* [[اناستاسيا سكويرت]] .... 7 مايو
* [[مينامى آوياما]] .... 8 مايو
* [[ناعومى زن]] .... 15 مايو
* [[جايمى هامر]] .... 16 مايو
* [[الانا لى]] .... 19 مايو
* [[ميهيرو]] .... 19 مايو
* [[ايرين ماركس]] .... 23 مايو
* [[تيران هايز]] .... 26 مايو
* [[مونيك ألكسندر]] .... 26 مايو
* [[انا مارتن]] .... 2 يونيه
* [[جيمى بروكس]] .... 4 يونيه
* [[كيندال بروكس]] .... 4 يونيه
* [[روكسى جيزيل]] .... 5 يونيه
* [[ايف ماديسون]] .... 9 يونيه
* [[دافنى روزن]] .... 9 يونيه
* [[سينتيا ستون]] .... 17 يونيه
* [[جيا جيفانا]] .... 22 يونيه
* [[فيكسن لامور]] .... 23 يونيه
* [[ناديا ستايلز]] .... 25 يونيه
* [[دانى فيريسيمو]] .... 27 يونيه
* [[هيتومى هاياساكا]] .... 28 يونيه
* [[هانا هاربر]] .... 4 يوليه
* [[سييرا سين]] .... 6 يوليه
* [[ايفا نوتى]] .... 7 يوليه
* [[ايزابيلا سكاى]] .... 9 يوليه
* [[ميليسا هارينجتون]] .... 9 يوليه
* [[بروك بالنتاين]] .... 13 يوليه
* [[جينى بوسان]] .... 19 يوليه
* [[ديليلا سترونج]] .... 26 يوليه
* [[ياسمين سكوت]] .... 29 يوليه
* [[ديلان لورين]] .... 11 اغسطس
* [[مونرو فالنتينو]] .... 11 اغسطس
* [[هيثر كارولين]] .... 15 اغسطس
* [[سايسا فيراز]] .... 16 اغسطس
* [[جنيفر دارك]] .... 18 اغسطس
* [[كوكورو آمانو]] .... 30 اغسطس
* [[هونوكا]] .... 2 سبتمبر
* [[جاسى]] .... 5 سبتمبر
* [[انجلينا كاسترو]] .... 6 سبتمبر
* [[ترينيتى بوست]] .... 9 سبتمبر
* [[صن رايز آدامز]] .... 14 سبتمبر
* [[ارييل سمرز]] .... 16 سبتمبر
* [[شايلا ستايلز]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 9 نوفمبر 2017)
* [[كاساندرا كروز]] .... 27 سبتمبر
* [[اريانا جولى]] .... 29 سبتمبر
* [[بريجيتا بولجارى]] .... 29 سبتمبر
* [[تورى لين]] .... 30 سبتمبر
* [[جاسمين سينكلير]] .... 2 اكتوبر
* [[مايورا هوشيتسوكى]] .... 2 اكتوبر
* [[ميكا كاياما]] .... 13 اكتوبر
* [[ميا ليلانى]] .... 14 اكتوبر
* [[تايلا وين]] .... 16 اكتوبر
* [[انجليكا وايلد]] .... 30 اكتوبر
* [[اركاديا دافيدا]] .... 3 نوفمبر
* [[انجلز سيدنى]] .... 7 نوفمبر
* [[روكسى دوفيل]] .... 8 نوفمبر
* [[افينا لى]] .... 12 نوفمبر
* [[ساكوراكو كاورو]] .... 22 نوفمبر
* [[يوليا نوفا]] .... 26 نوفمبر
* [[كريستال ستيل]] .... 29 نوفمبر
* [[كاسى كورتلاند]] .... 3 ديسمبر
* [[كورتنى فوكس]] .... 11 ديسمبر
* [[لارا روكس]] .... 12 ديسمبر
* [[رى هيميكاوا]] .... 14 ديسمبر
* [[لوسى ثيودوروفا]] .... 18 ديسمبر

== مواليد 1983 ==
* [[استيل (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يناير
* [[تايرا ميسو]] .... 3 يناير
* [[لايلا لاى]] .... 4 يناير
* [[لوتشيا رييس]] .... 10 يناير
* [[كالينا ريوس]] .... 12 يناير
* [[ترينا مايكلز]] .... 13 يناير
* [[لويسا روسو]] .... 13 يناير
* [[جينجر جولى]] .... 15 يناير
* [[اليكسيس ماى]] .... 17 يناير
* [[ميلروز فوكس]] .... 22 يناير
* [[ناهو اوزاوا]] .... 26 يناير
* [[لارا ستيفنز]] .... 27 يناير
* [[سيرينا ماركوس]] .... 29 يناير
* [[ليزا مارى]] .... 31 يناير
* [[ميشيل بانكس]] .... 2 فبراير
* [[اسوكا اوزورا]] .... 3 فبراير
* [[هيلارى سكوت]] .... 3 فبراير
* [[بيانكا سواريز]] .... 12 فبراير
* [[شاى ريفز]] .... 14 فبراير
* [[ابى بروكس]] .... 17 فبراير
* [[بوبى مورجان]] .... 17 فبراير
* [[فيكى فيتشى]] .... 19 فبراير
* [[بينى فليم]] .... 22 فبراير
* [[ايس لافوكس]] .... 28 فبراير
* [[نيكى سكس]] .... 1 مارس
* [[راشيل روكس]] .... 2 مارس
* [[هيثر جابلز]] .... 6 مارس
* [[ايلين سانت]] .... 10 مارس
* [[نيكى بيلوتشى]] .... 10 مارس
* [[فالنتينا فون]] .... 15 مارس ؛ (ماتت يوم 8 مارس 2021)
* [[لورا ليون]] .... 24 مارس
* [[كاندى آبل]] .... 26 مارس
* [[ايلينا جريمالدى]] .... 2 ابريل
* [[بوبى ستار]] .... 6 ابريل
* [[بيلا ستار]] .... 8 ابريل
* [[فوكسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 11 ابريل
* [[اليكسا ماى]] .... 12 ابريل
* [[سارة بلو]] .... 13 ابريل
* [[كلوديا روسى]] .... 13 ابريل
* [[لولا فيرى]] .... 13 ابريل
* [[مارى آيكاوا]] .... 15 ابريل
* [[جينا بروكس]] .... 16 ابريل
* [[كاندى كريم]] .... 16 ابريل
* [[مورجان بيلى]] .... 18 ابريل
* [[اودرى جيمس]] .... 25 ابريل
* [[كيرى لويز]] .... 26 ابريل
* [[كايلا بيج]] .... 8 مايو
* [[مارينا مايوود]] .... 12 مايو
* [[اسبيرانزا جوميز]] .... 13 مايو
* [[ليكسى تايلر]] .... 16 مايو
* [[ريناكو هيراساوا]] .... 18 مايو
* [[ايف انجل]] .... 19 مايو
* [[فيفيكا راى]] .... 19 مايو
* [[ريسا موراكامى]] .... 24 مايو
* [[ايميرى سينا]] .... 26 مايو
* [[اوتامن ويستين]] .... 27 مايو
* [[تارين توماس]] .... 27 مايو
* [[ياسمين لى]] .... 3 يونيه
* [[جيانا مايكلز]] .... 6 يونيه
* [[ليا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 يونيه
* [[اليكترا بلو]] .... 9 يونيه
* [[ريبيكا ليناريس]] .... 13 يونيه
* [[انجليكا هارت]] .... 18 يونيه
* [[انجيلا سومرز]] .... 21 يونيه
* [[فيفيان كاسترو]] .... 29 يونيه
* [[بروميس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يوليه
* [[رومينا لوبيز]] .... 5 يوليه
* [[كارمن مينور]] .... 5 يوليه
* [[اليزابيث ديل مار]] .... 8 يوليه
* [[ادريانا روسو]] .... 12 يوليه
* [[سيمونى دياموند]] .... 21 يوليه
* [[اليسون كوين]] .... 11 اغسطس
* [[مارتينا وارن]] .... 12 اغسطس
* [[لى لى آن]] .... 15 اغسطس
* [[جينا أوستين]] .... 24 اغسطس
* [[سارة ستون]] .... 25 اغسطس
* [[التوام لاف]] .... 26 اغسطس
* [[كايلا جرين]] .... 26 اغسطس
* [[فيليكس فيشيوس]] .... 27 اغسطس
* [[كيمبرلى كين]] .... 28 اغسطس
* [[تيانا لين]] .... 1 سبتمبر
* [[كينا كاى]] .... 2 سبتمبر
* [[انجليكا رافن]] .... 6 سبتمبر
* [[نيللا]] .... 9 سبتمبر
* [[جايا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 سبتمبر
* [[لايلا ريفيرا]] .... 24 سبتمبر
* [[ناعومى راسل]] .... 25 سبتمبر
* [[بروك بانر]] .... 28 سبتمبر
* [[تايجر بنسون]] .... 29 سبتمبر
* [[سين سيج]] .... 4 اكتوبر
* [[جاسمين ويب]] .... 6 اكتوبر
* [[راشيل روتن]] .... 8 اكتوبر
* [[لو شارمل]] .... 8 اكتوبر
* [[جنيفر لوف]] .... 10 اكتوبر
* [[هارمونى روز]] .... 12 اكتوبر
* [[رايدر سكاى]] .... 13 اكتوبر
* [[فانيسا لين]] .... 14 اكتوبر
* [[بريدجيت بى]] .... 15 اكتوبر
* [[هيلى يانج]] .... 15 اكتوبر
* [[اكسيل موجلر]] .... 20 اكتوبر
* [[تايلور فيكسن]] .... 25 اكتوبر
* [[هوتارو آكانى]] .... 25 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 15 اغسطس 2016)
* [[ياسمين دى ليون]] .... 29 اكتوبر
* [[ميكايلا شايفر]] .... 1 نوفمبر
* [[كايلا كينج]] .... 6 نوفمبر
* [[مونيكا ماتوس]] .... 6 نوفمبر
* [[سامى رودز]] .... 10 نوفمبر
* [[سيمون بيتش]] .... 10 نوفمبر
* [[ايرين مور]] .... 11 نوفمبر
* [[كاندى مينسون]] .... 11 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 15 يناير 2022)
* [[انيتا كيز]] .... 18 نوفمبر
* [[لورى فارجاس]] .... 18 نوفمبر
* [[ميجان مارتينيز]] .... 22 نوفمبر
* [[كاسيدى لين]] .... 23 نوفمبر
* [[راشيل ستار]] .... 26 نوفمبر
* [[اليرا فلير]] .... 30 نوفمبر
* [[لايلانى]] .... 30 نوفمبر
* [[سارة فانديلا]] .... 2 ديسمبر
* [[امبر بيتش]] .... 3 ديسمبر
* [[ستايسى ثورن]] .... 15 ديسمبر
* [[ميستى أندرسون]] .... 15 ديسمبر
* [[ميشيل فيرارى]] .... 22 ديسمبر
* [[ميلى جاى]] .... 23 ديسمبر
* [[روكسى رينولدز]] .... 28 ديسمبر
* [[ناتاليا زيتا]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1984 ==
* [[مالو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يناير
* [[باتريشيا كيمبرلى]] .... 6 يناير
* [[سيندى لوردز]] .... 13 يناير
* [[سارة جيمس]] .... 15 يناير
* [[ترينيتى جيمس]] .... 16 يناير
* [[صوفى دى]] .... 17 يناير
* [[سينثيا لافين]] .... 20 يناير
* [[ساتيفا روز]] .... 21 يناير
* [[كاثيا نوبيلى]] .... 30 يناير
* [[تشارلى لين]] .... 31 يناير
* [[ديزى مارى]] .... 6 فبراير
* [[ايلار لاى]] .... 12 فبراير
* [[لولى بادكوك]] .... 12 فبراير
* [[ايفيتا بوتسى]] .... 15 فبراير
* [[بيتشيز]] .... 24 فبراير
* [[ماهى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 فبراير
* [[سافانا جينجر]] .... 27 فبراير
* [[هافانا جينجر]] .... 27 فبراير
* [[كودى براينت]] .... 28 فبراير
* [[ساتيفا فيرتى]] .... 29 فبراير
* [[اكيهو يوشيزاوا]] .... 3 مارس
* [[دانى وودوورد]] .... 7 مارس
* [[باربى باكس]] .... 10 مارس
* [[كارمن هارت]] .... 12 مارس
* [[فرانشيسكا فالنتينا]] .... 17 مارس
* [[ماى هارونا]] .... 20 مارس
* [[انيت شفارتز]] .... 26 مارس
* [[فانيسا هيل]] .... 8 ابريل
* [[لوسى لى (التشيكيه)]] .... 10 ابريل
* [[كريستينا روز]] .... 14 ابريل
* [[جازمين كشمير]] .... 17 ابريل
* [[ماليزيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 ابريل
* [[بريان بنسون]] .... 22 ابريل
* [[هولى مورجان]] .... 5 مايو
* [[ساشا نوكس]] .... 10 مايو
* [[كيلى ويلز]] .... 10 مايو
* [[ادريانا لونا]] .... 12 مايو
* [[جاسمين روج]] .... 13 مايو
* [[اليكسيا ميلانو]] .... 16 مايو
* [[چينيسيس سكاى]] .... 17 مايو
* [[تشيهيرو هارا]] .... 22 مايو
* [[جوردان كابرى]] .... 24 مايو
* [[كارلا كوكس]] .... 25 مايو
* [[ايا فوجى]] .... 29 مايو
* [[ايميلى اديسون]] .... 31 مايو
* [[جينافيف جولى]] .... 4 يونيه
* [[نوتيكا ثورن]] .... 13 يونيه
* [[فيرونيكا سيمون]] .... 18 يونيه
* [[كاتارينا كات]] .... 19 يونيه
* [[ناتاشا مارلى]] .... 20 يونيه
* [[اليسيا اليجاتى]] .... 21 يونيه
* [[كارلا نوفا]] .... 21 يونيه
* [[ارييل اليكسيس]] .... 26 يونيه
* [[ايفا سلوفيكوفا]] .... 27 يونيه
* [[جيا بالوما]] .... 27 يونيه
* [[كاسى يانج]] .... 29 يونيه
* [[رايان كيلى]] .... 2 يوليه
* [[كيلى ديفين]] .... 3 يوليه
* [[ليدى ماى]] .... 4 يوليه
* [[اليسون مور]] .... 7 يوليه
* [[سارة شيفون]] .... 10 يوليه
* [[رى آوكى]] .... 11 يوليه
* [[كاتى كارو]] .... 14 يوليه
* [[ليمون هانازاوا]] .... 17 يوليه
* [[ماريا لابيدرا]] .... 19 يوليه
* [[كينزى كينر]] .... 22 يوليه
* [[ليا لوف]] .... 28 يوليه
* [[كالى دريمز]] .... 7 اغسطس
* [[سوزى دياموند]] .... 8 اغسطس
* [[يوا آيدا]] .... 12 اغسطس
* [[لايلا سين]] .... 18 اغسطس
* [[ديبى وايت]] .... 20 اغسطس
* [[ميسى مونرو]] .... 22 اغسطس
* [[كريستى لى]] .... 16 سبتمبر
* [[امبر راين]] .... 19 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 2 ابريل 2016)
* [[جيسى لى]] .... 19 سبتمبر
* [[كانديس فون]] .... 19 سبتمبر
* [[فاندال فايكسن]] .... 20 سبتمبر
* [[تشيهيرو هاسيغاوا]] .... 23 سبتمبر
* [[كايلا مارى]] .... 25 سبتمبر
* [[تشيلسى راى]] .... 28 سبتمبر
* [[جيما ماسى]] .... 30 سبتمبر
* [[رينيه ريتشاردز]] .... 30 سبتمبر
* [[ايريكا ايليسون]] .... 1 اكتوبر
* [[جيلدا روبرتس]] .... 2 اكتوبر
* [[فانيلا سكاى]] .... 2 اكتوبر
* [[انيكه اكينا]] .... 7 اكتوبر
* [[افرا رد]] .... 10 اكتوبر
* [[ريجينا ايس]] .... 11 اكتوبر
* [[شيريدان لاف]] .... 13 اكتوبر
* [[اريانا سين]] .... 14 اكتوبر
* [[سيرينيتى كوكس]] .... 15 اكتوبر
* [[كارا تاى]] .... 15 اكتوبر
* [[ميليسا لورين]] .... 16 اكتوبر
* [[ريجان ريس]] .... 23 اكتوبر
* [[برونا سورفيستينيا]] .... 28 اكتوبر
* [[سافانا جولد]] .... 29 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 17 اكتوبر 2011)
* [[هانا هيلتون]] .... 31 اكتوبر
* [[مايا ميسون]] .... 4 نوفمبر
* [[انى كروز]] .... 6 نوفمبر
* [[فيكتوريا لان]] .... 8 نوفمبر
* [[فالون سومرز]] .... 9 نوفمبر
* [[ريكو تاتشيبانا]] .... 10 نوفمبر
* [[زافيرا]] .... 13 نوفمبر
* [[لوسى تاى]] .... 13 نوفمبر
* [[ستايسى ادامز]] .... 19 نوفمبر
* [[ليز هانى]] .... 28 نوفمبر
* [[سانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 29 نوفمبر
* [[جيانا لين]] .... 3 ديسمبر
* [[ديستينى ديكسون]] .... 3 ديسمبر
* [[رينيه بيريز]] .... 8 ديسمبر
* [[نيكا نوير]] .... 8 ديسمبر
* [[هوتى هولى]] .... 12 ديسمبر
* [[كريسى لين]] .... 14 ديسمبر
* [[رين ريفر]] .... 22 ديسمبر
* [[سييرا ميكامى]] .... 25 ديسمبر
* [[كاتيا دى ليز]] .... 25 ديسمبر

== مواليد 1985 ==
* [[هارو آساهينا]] .... 1 يناير
* [[اسا اكيرا]] .... 3 يناير
* [[روكسى روكس]] .... 6 يناير
* [[كلير كاستل]] .... 15 يناير
* [[شوكو جوتو]] .... 18 يناير
* [[كيسارين تشايكالرمبول]] .... 18 يناير
* [[جاسمين بيرن]] .... 23 يناير
* [[كيتى بلير]] .... 24 يناير
* [[تايرا بانكس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 يناير
* [[لى لى كيد]] .... 25 يناير
* [[ميسون مور]] .... 1 فبراير
* [[فيكى تشيس]] .... 5 فبراير
* [[برينزيس]] .... 6 فبراير
* [[رين أوغاوا]] .... 8 فبراير
* [[سامانثا سين]] .... 13 فبراير
* [[جوردان فلايس]] .... 16 فبراير
* [[شيرى جول]] .... 17 فبراير
* [[ميستى ميسون]] .... 22 فبراير
* [[بريتنى ستيفنز]] .... 24 فبراير
* [[رين آوكى]] .... 28 فبراير
* [[دياموند كيتى]] .... 2 مارس
* [[انجيلا وايت]] .... 4 مارس
* [[ايلينا بيركوفا]] .... 11 مارس
* [[ليليان تايجر]] .... 13 مارس
* [[ايفا انجلينا]] .... 14 مارس
* [[بروكلين تشيس]] .... 14 مارس
* [[بريانا لاف]] .... 14 مارس
* [[اليكسا توماس]] .... 19 مارس
* [[جاندى لين]] .... 19 مارس
* [[فيث ليون]] .... 20 مارس
* [[ساندى كيج]] .... 21 مارس
* [[ممفيس مونرو]] .... 23 مارس
* [[انكسا كارا]] .... 24 مارس
* [[تشارلى اتويل]] .... 24 مارس
* [[هيمى تسوكينو]] .... 25 مارس
* [[بيلا بيلز]] .... 28 مارس
* [[ايرى و ميرى]] .... 31 مارس
* [[ديستينى ديفيل]] .... 3 ابريل
* [[تايرا مور]] .... 6 ابريل
* [[ميا بانجز]] .... 11 ابريل
* [[ايمى ريد]] .... 15 ابريل
* [[ساسا هاندا]] .... 18 ابريل
* [[لينا جولييت]] .... 22 ابريل
* [[انا لوفاتو]] .... 23 ابريل
* [[تينا كاى]] .... 23 ابريل
* [[ارالين بارا]] .... 24 ابريل
* [[اميل ووترز]] .... 25 ابريل
* [[ايفا لين]] .... 4 مايو
* [[ايمى اندرسن]] .... 4 مايو
* [[كورتنى سيمبسون]] .... 9 مايو
* [[جازمين شودري]] .... 15 مايو
* [[لوكس كاسيدى]] .... 17 مايو
* [[تيفانى راين]] .... 21 مايو
* [[مارى ماكراى]] .... 21 مايو
* [[اليكسيس تكساس]] .... 25 مايو
* [[ايدين لين]] .... 25 مايو
* [[ميناكو كوموكاى]] .... 27 مايو
* [[جيمى إيلى]] .... 2 يونيه
* [[نيكى جين]] .... 10 يونيه
* [[ليلا ستار]] .... 13 يونيه
* [[كارمل مور]] .... 19 يونيه
* [[روبى نوكس]] .... 29 يونيه
* [[ستيلا ستايلز]] .... 4 يوليه
* [[يوفرات ماى]] .... 4 يوليه
* [[ادريانا لين]] .... 8 يوليه
* [[جيسيكا لين]] .... 8 يوليه
* [[كليو كاديلاك]] .... 10 يوليه
* [[تينى ستار]] .... 12 يوليه
* [[يوكا هانيدا]] .... 14 يوليه
* [[رايلى ميسون]] .... 15 يوليه
* [[تيجان بريسلى]] .... 24 يوليه
* [[ميا إيزابيلا]] .... 30 يوليه
* [[لايونيس]] .... 2 اغسطس
* [[ميس بانثر]] .... 2 اغسطس
* [[لينوه راى]] .... 3 اغسطس
* [[اشلين بروك]] .... 14 اغسطس
* [[ماليا ميليان]] .... 14 اغسطس
* [[ستيلا ديلاكروا]] .... 16 اغسطس
* [[اسامى سوجيورا]] .... 19 اغسطس
* [[يوشيكى اوجيرى]] .... 20 اغسطس
* [[سيندى هوب]] .... 22 اغسطس
* [[اكارى هوشينو]] .... 24 اغسطس
* [[جاكى جوى]] .... 27 اغسطس
* [[رايلى شاى]] .... 28 اغسطس
* [[ليزا ديل سييرا]] .... 30 اغسطس
* [[اماندا ريندال]] .... 1 سبتمبر
* [[اليسا ديفين]] .... 6 سبتمبر
* [[كلوديا برايس]] .... 6 سبتمبر
* [[بروك سكوت]] .... 12 سبتمبر
* [[كايدن كروس]] .... 15 سبتمبر
* [[راندى رايت]] .... 16 سبتمبر
* [[ارييل ريبيل]] .... 23 سبتمبر
* [[جيسيكا سويت]] .... 24 سبتمبر
* [[ايف لورانس]] .... 4 اكتوبر
* [[جايدن كول]] .... 9 اكتوبر
* [[ريسا كودا]] .... 10 اكتوبر
* [[فيسكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 اكتوبر
* [[نايلا تاى]] .... 17 اكتوبر
* [[نينا ديفون]] .... 20 اكتوبر
* [[فيروكا جيمس]] .... 22 اكتوبر
* [[ستيفانى مورجان]] .... 31 اكتوبر
* [[جيسيكا مور]] .... 14 نوفمبر
* [[ايومى شينودا]] .... 16 نوفمبر
* [[كارلى بانكس]] .... 16 نوفمبر
* [[شاى جوردان]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكى نايفز]] .... 18 نوفمبر
* [[جولدى كوكس]] .... 20 نوفمبر
* [[جوليا ألكسندراتو]] .... 24 نوفمبر
* [[كيلى كاى]] .... 29 نوفمبر
* [[اشلى فوكس]] .... 30 نوفمبر
* [[شانيل بريستون]] .... 1 ديسمبر
* [[كات (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 2 ديسمبر
* [[اليسيا تايلر]] .... 8 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 11 اغسطس 2013)
* [[ليكسى مارى]] .... 13 ديسمبر
* [[كاتى كوكس]] .... 17 ديسمبر
* [[جوردان جاجر]] .... 23 ديسمبر
* [[فيرونا فان دى لور]] .... 27 ديسمبر
* [[سيليستى ستار]] .... 28 ديسمبر
* [[فيرونيكا ستون]] .... 28 ديسمبر
* [[شاى لارين]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1986 ==
* [[اليسكا كروس]] .... 6 يناير
* [[مايا جيتس]] .... 6 يناير
* [[ماريا أوزاوا]] .... 8 يناير
* [[تيفانى هوليداى]] .... 15 يناير
* [[كليو فالنتاين]] .... 15 يناير
* [[ايلى اكيرا]] .... 25 يناير
* [[انجل فاين]] .... 26 يناير
* [[تيفانى ديجيفانى]] .... 26 يناير ؛ (ماتت يوم 1 اكتوبر 2007)
* [[نيكى لين]] .... 26 يناير
* [[سيرينا هاياكاوا]] .... 4 فبراير
* [[بريا لين]] .... 6 فبراير
* [[افا روز]] .... 9 فبراير
* [[ديفينيتى لاف]] .... 11 فبراير
* [[ميستى داون]] .... 11 فبراير
* [[جايدن جيمس]] .... 13 فبراير
* [[جاسمين تامى]] .... 15 فبراير
* [[ماريا ماديسين]] .... 7 مارس
* [[هيكارى هينو]] .... 7 مارس
* [[جانا جوردان]] .... 9 مارس
* [[كريستينا جولى]] .... 11 مارس
* [[كاين كلاين]] .... 12 مارس
* [[ستارلا ستيرلينج]] .... 21 مارس
* [[كريستال جوردان]] .... 22 مارس
* [[ميستى ستون]] .... 26 مارس
* [[مونيكا فيرا]] .... 27 مارس
* [[جينى هندريكس]] .... 5 ابريل
* [[نيكى ديلانو]] .... 12 ابريل
* [[دينيس كلارسكوف]] .... 18 ابريل
* [[ايشى بيرفرز]] .... 22 ابريل
* [[ليونى سانت]] .... 23 ابريل
* [[كيرى سابل]] .... 28 ابريل
* [[افروديت نايت]] .... 29 ابريل
* [[ميندى مين]] .... 30 ابريل
* [[نيكول هيريس]] .... 30 ابريل
* [[اوتامن بليس]] .... 1 مايو
* [[لويزا لامور]] .... 1 مايو
* [[سافانا ستيرن]] .... 2 مايو
* [[اليسا ريسى]] .... 3 مايو
* [[آينسلى اديسون]] .... 9 مايو
* [[بروك سكاى]] .... 9 مايو
* [[بريسلى مادوكس]] .... 11 مايو
* [[كارلى مونتانا]] .... 14 مايو
* [[تيفانى دول]] .... 20 مايو
* [[كيسى باركر]] .... 20 مايو
* [[مارجو روسو]] .... 20 مايو
* [[جوليا بايس]] .... 22 مايو
* [[بارادايس لونج]] .... 23 مايو
* [[كريستينا اجوتشى]] .... 26 مايو
* [[آرييل اليكسيس]] .... 30 مايو
* [[رايلى إيفانز]] .... 3 يونيه ؛ (ماتت يوم 28 مارس 2019)
* [[كاريزما كابيلى]] .... 8 يونيه
* [[صوفيا جوتشى]] .... 9 يونيه
* [[ستويا]] .... 15 يونيه
* [[اليكسا فون تيس]] .... 17 يونيه
* [[لورينا سانشيز]] .... 21 يونيه
* [[كاساندرا كالوجيرا]] .... 26 يونيه
* [[ريفر ستارك]] .... 27 يونيه
* [[ليكسى سوالو]] .... 27 يونيه
* [[كاميرون دى]] .... 28 يونيه
* [[هولى ويلين]] .... 4 يوليه
* [[سيندى جينينجز]] .... 7 يوليه
* [[ايمانى روز]] .... 8 يوليه
* [[براون شوجر]] .... 8 يوليه
* [[بروك لى آدامز]] .... 9 يوليه
* [[ابى لى (ممثله بورنوجرافيه)|ابى لى]] .... 13 يوليه
* [[هوت مارييكا]] .... 17 يوليه
* [[هيتومى تاناكا]] .... 18 يوليه
* [[اندى اندرسون]] .... 20 يوليه
* [[ميسا هاناى]] .... 20 يوليه
* [[ايلا دارلينج]] .... 23 يوليه
* [[كورتنى كين]] .... 31 يوليه
* [[كايسى إيفانز]] .... 2 اغسطس
* [[كريستال كلير]] .... 5 اغسطس
* [[شارلوت ستوكلى]] .... 8 اغسطس
* [[اثينا بليجرز]] .... 9 اغسطس
* [[مارينا شيرايشى]] .... 10 اغسطس
* [[ميلكا مانسون]] .... 10 اغسطس
* [[اودرى بيتونى]] .... 16 اغسطس
* [[كيرا كينج]] .... 18 اغسطس
* [[ادريانا رودريجيز]] .... 19 اغسطس
* [[ايميلى باركر]] .... 20 اغسطس
* [[لاسى هارت]] .... 22 اغسطس
* [[ليا جاى]] .... 31 اغسطس
* [[رافن رايلى]] .... 6 سبتمبر
* [[كريستى ستيفنز]] .... 12 سبتمبر
* [[ساكورا سكوت]] .... 14 سبتمبر
* [[انجلينا فالنتاين]] .... 19 سبتمبر
* [[ديزى سترونج]] .... 21 سبتمبر
* [[اندى سان ديماس]] .... 3 اكتوبر
* [[برى أولسون]] .... 7 اكتوبر
* [[براندى أنيستون]] .... 19 اكتوبر
* [[جيجى الينز]] .... 21 اكتوبر
* [[ديليان مور]] .... 27 اكتوبر
* [[انرى اوكيتا]] .... 28 اكتوبر
* [[بولينا جيمس]] .... 29 اكتوبر
* [[يوريزان بيلتران]] .... 2 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 13 ديسمبر 2017)
* [[جاكلين كيز]] .... 4 نوفمبر
* [[ميشيل مويست]] .... 4 نوفمبر
* [[فارين سباركس]] .... 6 نوفمبر
* [[بريتنى أمبر]] .... 10 نوفمبر
* [[ستيفانى كين]] .... 11 نوفمبر
* [[جوين دياموند]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكى ثورن]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكوليت شيا]] .... 18 نوفمبر
* [[بيثانى بنز]] .... 1 ديسمبر
* [[جينى مارى]] .... 4 ديسمبر
* [[اسوكا هوشينو]] .... 5 ديسمبر
* [[ميا ماجما]] .... 9 ديسمبر
* [[يائيزا ديل مار]] .... 17 ديسمبر
* [[ماكنزى مايلز]] .... 19 ديسمبر
* [[سونيا رد]] .... 25 ديسمبر
* [[بيانكا فريرى]] .... 29 ديسمبر
* [[ميجان مالون]] .... 30 ديسمبر
* [[اليكسا جوردان]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1987 ==
* [[دانيكا ديلون]] .... 4 يناير
* [[دومينو بريسلى]] .... 8 يناير
* [[ستايسى لين]] .... 12 يناير
* [[عاليا براون]] .... 15 يناير
* [[ميشيل مايلين]] .... 20 يناير
* [[كارلا لين]] .... 23 يناير
* [[رافن اليكسيس]] .... 26 يناير ؛ (ماتت يوم 23 مارس 2022)
* [[كارمن فالنتينا]] .... 26 يناير
* [[لوب فوينتيس]] .... 27 يناير
* [[مادلين مارى]] .... 29 يناير
* [[بريا بينيت]] .... 7 فبراير
* [[كايلى ستروت]] .... 12 فبراير
* [[سابرينا بلوند]] .... 16 فبراير
* [[سكين دياموند]] .... 18 فبراير
* [[انى لى]] .... 23 فبراير
* [[جوليا بوند]] .... 26 فبراير
* [[ادريانا ميلانو]] .... 2 مارس
* [[ديانا جولد]] .... 3 مارس
* [[كوتومى آساكورا]] .... 11 مارس
* [[تيا تاناكا]] .... 15 مارس
* [[رينا ماتسوشيما]] .... 17 مارس
* [[يوما آسامى]] .... 24 مارس
* [[تيلى ماكريز]] .... 27 مارس
* [[كاجنى لين كارتر]] .... 28 مارس ؛ (ماتت يوم 15 فبراير 2024)
* [[ايما كامينجز]] .... 29 مارس
* [[سابرينا مارى]] .... 29 مارس
* [[كايدن فاى]] .... 30 مارس
* [[ميا روز (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 مارس
* [[جينا بريسلى]] .... 1 ابريل
* [[بيج ديلايت]] .... 2 ابريل
* [[اشلى جنسن]] .... 5 ابريل
* [[ابريل اونيل]] .... 7 ابريل
* [[كارينا كاى]] .... 8 ابريل
* [[بيج اشلى]] .... 12 ابريل
* [[شونا لينى]] .... 12 ابريل
* [[انجلينا اش]] .... 20 ابريل
* [[ميوكى سون]] .... 22 ابريل
* [[اليكسا نيكول]] .... 24 ابريل
* [[كيارا ديانى]] .... 29 ابريل
* [[ريجينا مون]] .... 30 ابريل
* [[سكسى كورا]] .... 2 مايو ؛ (ماتت يوم 20 يناير 2011)
* [[ميو هوشينو]] .... 5 مايو
* [[انيسه كيت]] .... 7 مايو
* [[الى هيز]] .... 10 مايو
* [[جينى بيبى]] .... 14 مايو
* [[اوبرى ادامز]] .... 25 مايو
* [[جوليا كيوكا]] .... 25 مايو
* [[انجل سمرز]] .... 29 مايو
* [[ايلينا ريفيرا]] .... 31 مايو
* [[ايمى رييس]] .... 7 يونيه
* [[سامانثا سانت]] .... 8 يونيه
* [[لينا نيترو]] .... 16 يونيه
* [[اشلى اوريون]] .... 19 يونيه
* [[كيسا سينز]] .... 22 يونيه
* [[كايمى كاى]] .... 23 يونيه
* [[بريانا بلير]] .... 24 يونيه
* [[ايليانور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 يونيه
* [[ليانا سويت]] .... 18 يوليه
* [[ساندى سويت]] .... 24 يوليه
* [[جويلز فينتورا]] .... 31 يوليه
* [[كيارا مارى]] .... 31 يوليه
* [[ليكسى بيل]] .... 5 اغسطس
* [[تشارلى تشيس]] .... 6 اغسطس
* [[ميس جينوسايد]] .... 9 اغسطس
* [[كاستيتى لين]] .... 10 اغسطس
* [[كيت هارينجتون]] .... 14 اغسطس
* [[كامرين كيس]] .... 15 اغسطس
* [[سكارليت راى]] .... 20 اغسطس
* [[مايا هيلز]] .... 21 اغسطس
* [[كارلى سيمون]] .... 22 اغسطس
* [[ويتنى ستيفنز]] .... 25 اغسطس
* [[رايلى ستيل]] .... 26 اغسطس
* [[لاريسا دى]] .... 28 اغسطس
* [[باربى لاف]] .... 4 سبتمبر
* [[كلوديا أنطونيلى]] .... 4 سبتمبر
* [[بوروكا بولز]] .... 7 سبتمبر
* [[نيكول أنيستون]] .... 9 سبتمبر
* [[هيثر بريسلى]] .... 15 سبتمبر
* [[كيتون كالى]] .... 19 سبتمبر
* [[ميكا مور]] .... 5 اكتوبر
* [[سامانثا بينتلى]] .... 8 اكتوبر
* [[ناتاشا ستار]] .... 10 اكتوبر
* [[ليليث لافى]] .... 17 اكتوبر
* [[روكسى راش]] .... 19 اكتوبر
* [[ايزابيلا دى سانتوس]] .... 20 اكتوبر
* [[روكسى بانثر]] .... 20 اكتوبر
* [[بلاك أنجليكا]] .... 25 اكتوبر
* [[كايانا لى]] .... 26 اكتوبر
* [[هايدى ووترز]] .... 9 نوفمبر
* [[براين تايلر]] .... 14 نوفمبر
* [[ماجى ماى]] .... 15 نوفمبر
* [[جاسمين بلاك]] .... 17 نوفمبر
* [[انجلينا ارمانى]] .... 18 نوفمبر
* [[تارا وايت]] .... 19 نوفمبر
* [[صوفى اندرسون]] .... 23 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 1 ديسمبر 2023)
* [[جايدن سيمون]] .... 24 نوفمبر
* [[كينزى مارى]] .... 24 نوفمبر
* [[ميسى ستون]] .... 26 نوفمبر
* [[رينيه كروز]] .... 29 نوفمبر
* [[فاى راناواى]] .... 30 نوفمبر
* [[فانيسا فيراكروز]] .... 6 ديسمبر
* [[كاسى كاسل]] .... 8 ديسمبر
* [[مينورى هاتسون]] .... 10 ديسمبر
* [[جايمى لانجفورد]] .... 13 ديسمبر
* [[اليتا اوشن]] .... 14 ديسمبر
* [[الينا بلوجارو]] .... 18 ديسمبر
* [[ميكو اوهاشى]] .... 24 ديسمبر
* [[تسوبومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 ديسمبر
* [[دانى جنسن]] .... 26 ديسمبر
* [[انيتا بيرل]] .... 27 ديسمبر
* [[اكسيل باركر]] .... 30 ديسمبر
* [[نورا سكاى]] .... 30 ديسمبر

== مواليد 1988 ==
* [[ساورى هارا]] .... 1 يناير
* [[شارون لى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 2 يناير
* [[تشارليز داناى]] .... 3 يناير
* [[رومى رين]] .... 12 يناير
* [[ماندى دى]] .... 23 يناير
* [[اورورا جولى]] .... 25 يناير
* [[سيرينا بلير]] .... 25 يناير
* [[اندى فالنتينو]] .... 1 فبراير
* [[اينو كيشى]] .... 1 فبراير
* [[كيسى كابرى]] .... 2 فبراير
* [[يوزوكا كينوشيتا]] .... 5 فبراير
* [[جنيفر وايت]] .... 6 فبراير
* [[جوليا دى لوتشيا]] .... 6 فبراير
* [[الانا راى]] .... 9 فبراير
* [[فوكو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 10 فبراير
* [[كايرا أوهارا]] .... 14 فبراير
* [[جايلين فوكس]] .... 18 فبراير
* [[ليا ليكسيس]] .... 18 فبراير
* [[هيبيكى أوتسوكى]] .... 21 فبراير
* [[بيج تيرناه]] .... 26 فبراير
* [[اليكسا وايلد]] .... 29 فبراير
* [[اليكسيا سكاى]] .... 3 مارس
* [[ليا فالكون]] .... 3 مارس
* [[فيرونيك فيجا]] .... 7 مارس
* [[اشلى ليكس]] .... 10 مارس
* [[ماكنزى بيرس]] .... 10 مارس
* [[سادى ويست]] .... 13 مارس
* [[ساشا جراى]] .... 14 مارس
* [[اليسيا تيسى]] .... 15 مارس
* [[كيسى جوردان]] .... 28 مارس
* [[كيندال كارسون]] .... 28 مارس
* [[جاكى براون]] .... 30 مارس
* [[كابرى أندرسون]] .... 30 مارس
* [[كيمبر جيمس]] .... 2 ابريل
* [[جورجيا جونز]] .... 4 ابريل
* [[اليكسيس لاف]] .... 7 ابريل
* [[فيرونيكا ريتشى]] .... 17 ابريل
* [[اليكسيس فورد]] .... 24 ابريل
* [[كورا ديل ريو]] .... 27 ابريل
* [[كاتى كى]] .... 5 مايو
* [[ساشا سين]] .... 13 مايو
* [[ابيلا اندرسون]] .... 16 مايو
* [[يوى هاتانو]] .... 24 مايو
* [[اكارى اساهينا]] .... 30 مايو
* [[ابيجيل ماك]] .... 2 يونيه
* [[نيكى ناين]] .... 5 يونيه
* [[سوزانا ابريل]] .... 10 يونيه
* [[ميلانى مولر]] .... 10 يونيه
* [[كاتى كول]] .... 13 يونيه
* [[ساشا هارت]] .... 15 يونيه
* [[بياتا اوندين]] .... 20 يونيه
* [[سيرى دال]] .... 20 يونيه
* [[بلو أنجل]] .... 21 يونيه
* [[كالى كارامل]] .... 21 يونيه
* [[تيرى سويت]] .... 22 يونيه
* [[ايمى بروك]] .... 25 يونيه
* [[ريمى لاكرويكس]] .... 26 يونيه
* [[رينا ناكانيشى]] .... 26 يونيه
* [[جادا ستيفنز]] .... 4 يوليه
* [[ايدين بلير]] .... 7 يوليه
* [[جايا باتال]] .... 9 يوليه
* [[كارول ميراندا]] .... 13 يوليه
* [[ماديسون سكوت]] .... 13 يوليه
* [[ليكسى لوى]] .... 17 يوليه
* [[بريتنى ماركهام]] .... 20 يوليه
* [[بيبى كيكس]] .... 23 يوليه
* [[ناتاشا نايس]] .... 28 يوليه
* [[نوزومى هازوكى]] .... 31 يوليه
* [[اليسكا دياموند]] .... 6 اغسطس
* [[انيكا البرايت]] .... 7 اغسطس
* [[ايرى ايشيكاوا]] .... 8 اغسطس
* [[ريو هاماساكى]] .... 11 اغسطس
* [[اريانا ادين]] .... 18 اغسطس
* [[تورى بلاك]] .... 26 اغسطس
* [[روى اكيكاوا]] .... 28 اغسطس
* [[لورا رو]] .... 1 سبتمبر
* [[بريتنى سبرينج]] .... 6 سبتمبر
* [[فرناندا باروش]] .... 10 سبتمبر
* [[اياكا تومودا]] .... 14 سبتمبر
* [[بلوندى فيشر]] .... 14 سبتمبر
* [[كريستال سويفت]] .... 16 سبتمبر
* [[جيسى بالمر]] .... 17 سبتمبر
* [[فاى ريجان]] .... 19 سبتمبر
* [[كيرارا اسوكا]] .... 2 اكتوبر
* [[سارينا فالنتينا]] .... 8 اكتوبر
* [[صوفيا نايت]] .... 11 اكتوبر
* [[سيرينا ديل ريو]] .... 17 اكتوبر
* [[ليتل كابريس]] .... 26 اكتوبر
* [[انا فوكس]] .... 29 اكتوبر
* [[بيلى جاى]] .... 5 نوفمبر
* [[بريسيلا ميلان]] .... 6 نوفمبر
* [[هانا هارونا]] .... 8 نوفمبر
* [[داكودا بروكس]] .... 9 نوفمبر
* [[كالى سويتس]] .... 9 نوفمبر
* [[كيشا كين]] .... 9 نوفمبر
* [[ديفرانسيسكا جالاردو]] .... 15 نوفمبر
* [[سويت صوفى]] .... 22 نوفمبر
* [[ازوسا ايتاغاكى]] .... 23 نوفمبر
* [[اليسا هول]] .... 28 نوفمبر
* [[بريسلى هارت]] .... 1 ديسمبر
* [[يوكيكو سو]] .... 3 ديسمبر
* [[نيسا ديفيل]] .... 9 ديسمبر
* [[سينسى بيرل]] .... 13 ديسمبر
* [[لين بوبس]] .... 16 ديسمبر
* [[جينا جى روس]] .... 17 ديسمبر
* [[كاتى سانت ايفيس]] .... 19 ديسمبر
* [[نوزومى آسو]] .... 20 ديسمبر
* [[ايرى كيجيما]] .... 24 ديسمبر
* [[جازى جاميسون]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1989 ==
* [[نيكيتا بولجاريا]] .... 1 يناير
* [[جودى مينكس]] .... 4 يناير
* [[هازل تيكر]] .... 7 يناير
* [[بليس دولسى]] .... 12 يناير
* [[بيج تايلور]] .... 13 يناير
* [[تاشا رايجن]] .... 15 يناير
* [[تايلور راى]] .... 20 يناير
* [[سيينا جريس]] .... 23 يناير
* [[بينى باكس]] .... 18 فبراير
* [[جابرييلا فوكس]] .... 24 فبراير
* [[لافيش ستايلز]] .... 3 مارس
* [[بيلا موريتى]] .... 12 مارس
* [[كلوى شانيل]] .... 27 مارس
* [[سبنسر سكوت]] .... 4 ابريل
* [[امبر ستارز]] .... 15 ابريل
* [[ايدن ادامز]] .... 21 ابريل
* [[جهازيرا مينكس]] .... 26 ابريل
* [[ميجو فوجيورا]] .... 4 مايو
* [[كيكى فيديس]] .... 15 مايو
* [[ابى كات]] .... 19 مايو
* [[بريت روسى]] .... 21 مايو
* [[لونا ستار]] .... 25 مايو
* [[اش هوليوود]] .... 27 مايو
* [[ايفا لوفيا]] .... 29 مايو
* [[ليزا تيفيان]] .... 30 مايو
* [[تانر مايز]] .... 31 مايو
* [[بروكلين لى]] .... 1 يونيه
* [[جاسمين كارو]] .... 2 يونيه
* [[روكسى راى]] .... 2 يونيه
* [[هاروكا سانادا]] .... 6 يونيه
* [[نينا لوليس]] .... 8 يونيه
* [[جيسيكا كيزاكى]] .... 10 يونيه
* [[ماديسون إيفى]] .... 14 يونيه
* [[شايلا جينينجز]] .... 16 يونيه
* [[ماديسون باركر]] .... 21 يونيه
* [[افا دالوش]] .... 23 يونيه
* [[كاتى سمرز]] .... 9 يوليه
* [[ميكو داى]] .... 16 يوليه
* [[اسفيكسيا نوير]] .... 27 يوليه
* [[كريستا كاوس]] .... 5 اغسطس
* [[داليا سكاى]] .... 10 اغسطس ؛ (ماتت يوم 30 يونيه 2021)
* [[هيثر ستارليت]] .... 14 اغسطس
* [[لندن كيز]] .... 18 اغسطس
* [[كريستيانا سين]] .... 23 اغسطس
* [[فرانتسيسكا فاسيلا]] .... 28 اغسطس
* [[ابى لى برازيل]] .... 8 سبتمبر
* [[جيد لاروشيه]] .... 8 سبتمبر
* [[انا بولينا]] .... 11 سبتمبر
* [[اى هانيدا]] .... 22 سبتمبر
* [[ايه جى ابلجيت]] .... 23 سبتمبر
* [[دانى دانييلز]] .... 23 سبتمبر
* [[كيمورا كلاين]] .... 4 اكتوبر
* [[بولينا سايكولا]] .... 7 اكتوبر
* [[مورجان داين]] .... 7 اكتوبر
* [[ايومى انيمى]] .... 17 اكتوبر
* [[ايزيس تايلور]] .... 23 اكتوبر
* [[نيكول راى]] .... 4 نوفمبر
* [[نيكيتا بيلوتشى]] .... 6 نوفمبر
* [[ابيجيل جونسون]] .... 11 نوفمبر
* [[جيسى دوباى]] .... 12 نوفمبر
* [[هينيسى (ممثله بورنوجرافيه)|هينيسى]] .... 15 نوفمبر
* [[كارمن كروفت]] .... 19 نوفمبر
* [[ايميلى ايف]] .... 21 نوفمبر
* [[ميشا كروس]] .... 27 نوفمبر
* [[سيندى ستارفول]] .... 28 نوفمبر
* [[ديزى دوكاتى]] .... 8 ديسمبر
* [[جولى كاش]] .... 13 ديسمبر
* [[دومينيكا فينيكس]] .... 14 ديسمبر

== مواليد 1990 ==
* [[اودرينا هيل]] .... 1 يناير
* [[ناديا باريس]] .... 1 يناير
* [[زوى فوس]] .... 4 يناير
* [[هالونا فوج]] .... 4 يناير
* [[اليسون تايلر]] .... 5 يناير
* [[بريانا بليس]] .... 23 يناير
* [[سيندى صن]] .... 23 يناير
* [[ترينيتى سانت كلير]] .... 3 فبراير
* [[كيندرا سينكلير]] .... 12 فبراير
* [[تينا هوت]] .... 15 فبراير
* [[اوليف جلاس]] .... 18 فبراير
* [[شيلى فوجى]] .... 18 فبراير
* [[كلوديا كاسترو]] .... 20 فبراير
* [[كالى كارتر]] .... 23 فبراير
* [[كانديس دير]] .... 25 فبراير
* [[ايدن اشلى]] .... 28 فبراير
* [[رورى سايجو]] .... 1 مارس
* [[ساندى ميلز]] .... 12 مارس
* [[كيسى كالفرت]] .... 17 مارس
* [[جيسى فولت]] .... 29 مارس
* [[ريانا رايان]] .... 5 ابريل
* [[ايفا فينيكس]] .... 10 ابريل
* [[جيزابيل فيسير]] .... 13 ابريل
* [[تشيكا آريمورا]] .... 15 ابريل
* [[لى لى كارتر]] .... 15 ابريل
* [[مادى اوريلى]] .... 3 مايو
* [[سيلما سينز]] .... 18 مايو
* [[كلوى جيمس]] .... 19 مايو
* [[سافانا بوند]] .... 6 يونيه
* [[انطونيلا الونسو]] .... 9 يونيه
* [[ليز تايلر]] .... 9 يونيه
* [[تارا لين فوكس]] .... 13 يونيه
* [[ساشا روز]] .... 21 يونيه
* [[كينزى تايلور]] .... 2 يوليه
* [[بلو دياموند]] .... 8 يوليه
* [[انجل ليما]] .... 19 يوليه
* [[ايفى فوكس]] .... 19 يوليه
* [[لونى إيفانز]] .... 5 اغسطس ؛ (ماتت يوم 1 يناير 2017)
* [[سيلينا روز]] .... 7 اغسطس
* [[جاسمين ارابيا]] .... 9 اغسطس
* [[تسوكاسا آوى]] .... 14 اغسطس
* [[هولى مايكلز]] .... 16 اغسطس
* [[ايكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 اغسطس
* [[شيورى كاميساكى]] .... 25 اغسطس
* [[اشلين راى]] .... 31 اغسطس
* [[ريكا هوشيمى]] .... 20 سبتمبر
* [[ليا لور]] .... 21 سبتمبر
* [[جاسمين جيمس]] ..... 27 سبتمبر
* [[جراسى جلام]] .... 30 سبتمبر
* [[جاينكس ميز]] .... 6 اكتوبر
* [[فينوس لوكس]] .... 10 اكتوبر
* [[لوسى هارت]] .... 14 اكتوبر
* [[ساكى هاتسومى]] .... 15 اكتوبر
* [[بورنبيب تايرا]] .... 16 اكتوبر
* [[موريا ميلز]] .... 17 اكتوبر
* [[تينا بليد]] .... 22 اكتوبر
* [[آمارنا ميلر]] .... 29 اكتوبر
* [[تيا سايروس]] .... 30 اكتوبر
* [[كارينا جراند]] .... 4 نوفمبر
* [[فالنتينا نابى]] .... 6 نوفمبر
* [[ستيلا كوكس]] .... 7 نوفمبر
* [[جيا جاكارتا]] .... 15 نوفمبر
* [[اميا مايلى]] .... 23 نوفمبر
* [[انجل بياف]] .... 30 نوفمبر
* [[نوزومى أويشى]] .... 8 ديسمبر
* [[ميشا بروكس]] .... 12 ديسمبر
* [[ريكى سيكس]] .... 18 ديسمبر
* [[كايسى بروكس]] .... 21 ديسمبر
* [[رافن باى]] .... 22 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 2 اكتوبر 2021)
* [[ليكسى دياموند]] .... 28 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 31 اكتوبر 2021)

== مواليد 1991 ==
* [[اليس رومين]] .... 11 يناير
* [[لى لى لابو]] .... 20 يناير
* [[ناتاشا مالكوفا]] .... 22 يناير
* [[هوب هاول]] .... 23 فبراير
* [[تيفانى تيلور]] .... 17 مارس
* [[انيتا تورو]] .... 26 مارس
* [[انجل ويكى]] .... 8 ابريل
* [[ميلانى ريوس]] .... 8 ابريل
* [[ايو ساكوراى]] .... 15 ابريل
* [[كيلى كلايمور]] .... 18 ابريل
* [[كارتر كروز]] .... 24 ابريل
* [[سيينا داى]] .... 7 مايو
* [[كريستى ماك]] .... 9 مايو
* [[ايريكا فونتيس]] .... 14 مايو
* [[جينا جيرسون]] .... 17 مايو
* [[كاهو شيبويا]] .... 20 مايو
* [[موموكا نيشينا]] .... 24 مايو
* [[كلوى امور]] .... 30 مايو
* [[فرح ابراهام]] .... 31 مايو
* [[شانتى دايناميت]] .... 1 يونيه
* [[انجل ريفاس]] .... 4 يونيه
* [[اليسيا كنت]] .... 7 يونيه
* [[مالينا مورجان]] .... 23 يونيه
* [[اريانا فوكس]] .... 6 يوليه
* [[رايلى ريد]] .... 9 يوليه
* [[برى هيز]] .... 15 يوليه
* [[نادية علي (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 22 يوليه
* [[بى بى جونز]] .... 23 يوليه
* [[فيرونيكا رودريجيز]] .... 1 اغسطس
* [[كاتيا سامبوكا]] .... 27 اغسطس
* [[انديلا فيستيتسا]] .... 16 سبتمبر
* [[ديليون هاربر]] .... 27 سبتمبر
* [[شاى ايفانز]] .... 27 سبتمبر
* [[ميلودى جوردان]] .... 5 اكتوبر
* [[لايتون بينتون]] .... 10 اكتوبر
* [[كاترينا جيد]] .... 31 اكتوبر
* [[لى لى بانكس]] .... 1 نوفمبر
* [[ادريانا تشيتشيك]] .... 4 نوفمبر
* [[برى دانييلز]] .... 18 نوفمبر
* [[هاروكى ساتو]] .... 1 ديسمبر
* [[كوريا هاسومى]] .... 3 ديسمبر
* [[زوى كوش]] .... 4 ديسمبر
* [[باربى سينز]] .... 17 ديسمبر
* [[ادريانا ماليو]] .... 26 ديسمبر
* [[جنيفر بليز]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1992 ==
* [[جيسيكا نيكس]] .... 30 يناير
* [[ميجان فون]] .... 7 فبراير
* [[اميرا ادارا]] .... 18 فبراير
* [[ايفانا شوجر]] .... 26 فبراير
* [[مارى كونيشى]] .... 1 مارس
* [[مينامى ناتسوكى]] .... 3 مارس
* [[جيسى أندروز]] .... 22 مارس
* [[فايكسن ستيل]] .... 29 مارس
* [[لوسيانا كاريل]] .... 30 مارس
* [[ايما ماجنوليا]] .... 10 ابريل
* [[كريستى آن]] .... 10 ابريل
* [[بريا برايس]] .... 29 ابريل
* [[ايمى شورز]] .... 1 مايو
* [[اشلين لى]] .... 11 مايو
* [[ميرا صن ست]] .... 13 مايو
* [[تشارلى مونرو]] .... 14 مايو
* [[كات ديلان]] .... 8 يونيه
* [[كايلى كالفيتى]] .... 12 يونيه
* [[ميا مالكوفا]] .... 1 يوليه
* [[لين باركر]] .... 3 يوليه
* [[زارا انجل]] .... 17 يوليه
* [[كارولينا ابريل]] .... 19 يوليه
* [[سكارليت بانكس]] .... 22 يوليه
* [[لايلانى جولد]] .... 5 اغسطس
* [[ايفى شيروود]] .... 29 اغسطس
* [[كيارا لورد]] .... 4 سبتمبر
* [[لولا ريف]] .... 8 سبتمبر
* [[ايورى كوغاوا]] .... 25 سبتمبر
* [[كلوديا شوتز]] .... 25 سبتمبر
* [[لايلانى ليان]] .... 1 اكتوبر
* [[ديلان فينيكس]] .... 2 اكتوبر
* [[جوسى بلاك]] .... 7 اكتوبر
* [[ناديا جاى]] .... 12 اكتوبر
* [[كوكو دى مال]] .... 19 اكتوبر
* [[ستيفى شاى]] .... 23 اكتوبر
* [[كاسى لين]] .... 23 اكتوبر
* [[ستايسى كار (ممثله بورنوجرافيه)|ستايسى كار]] .... 25 اكتوبر
* [[اوبرى كيت]] .... 7 نوفمبر
* [[اى اوهارا]] .... 12 نوفمبر
* [[ابى كروس]] .... 29 نوفمبر
* [[ريا رودريجيز]] .... 24 ديسمبر
* [[شيرى كيس]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1993 ==
* [[اليكسيس كريستال]] .... 1 يناير
* [[كيرا وينترز]] .... 2 فبراير
* [[ميا خليفه]] .... 10 فبراير
* [[اثينا لاف]] .... 18 فبراير
* [[الى جيمس]] .... 23 فبراير
* [[كارول فيجا]] .... 23 فبراير
* [[اريانا مارى]] .... 15 مارس
* [[الينا فوكس]] .... 18 مارس
* [[ناتاليا ستار]] .... 22 مارس
* [[مانا ساكورا]] .... 23 مارس
* [[تينسلى ريجان]] .... 24 مارس
* [[مورجان لى]] .... 26 مارس
* [[كريستال بويد]] .... 14 ابريل
* [[ازورى ستورم]] .... 19 ابريل
* [[ديزى سمرز]] .... 29 ابريل
* [[بونى روتن]] .... 9 مايو
* [[ايلا نوكس]] .... 12 مايو
* [[ايلينا كوشكا]] .... 18 مايو
* [[كيمبرلى كيندال]] .... 28 مايو
* [[چينا ايفورى]] .... 16 يونيه
* [[جيسا رودز]] .... 29 يونيه
* [[جيد جانتزن]] .... 1 يوليه
* [[شانيل هارت]] .... 3 يوليه
* [[ريكو ميناتو]] .... 1 اغسطس
* [[جيسى روجرز]] .... 8 اغسطس
* [[شينكا ايامى]] .... 15 اغسطس
* [[يوا ميكامى]] .... 16 اغسطس
* [[كاسيدى بانكس]] .... 17 اغسطس
* [[الينا لى]] .... 8 سبتمبر
* [[ايرى سوزومورا]] .... 24 سبتمبر
* [[هوب هاربر]] .... 10 اكتوبر
* [[ماو هاماساكى]] .... 20 اكتوبر
* [[مايو ساتو]] .... 21 اكتوبر
* [[صوفى جولدفينجر]] .... 24 نوفمبر
* [[ياسمينا على]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1994 ==
* [[اليكسا نوفا]] .... 24 يناير
* [[اليس مارش]] .... 13 فبراير
* [[فال دودز]] .... 14 فبراير
* [[كينيدى لى]] .... 11 مارس
* [[ايمى يوشيكاوا]] .... 20 مارس
* [[تشاينا ماتسوكا]] .... 16 ابريل
* [[داكوتا سكاى]] .... 17 ابريل ؛ (ماتت يوم 9 يونيه 2021)
* [[داكوتا جيمس]] .... 28 ابريل
* [[فاندا لوست]] .... 26 مايو
* [[كيشا جراى]] .... 9 يونيه
* [[ارمانى مونرو]] .... 12 يونيه
* [[ناجومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 19 يونيه
* [[رافن روكيت]] .... 20 يونيه
* [[كيلسى مونرو]] .... 30 يونيه
* [[مو اماتسوكا]] .... 10 يوليه
* [[كيرا نوير]] .... 16 يوليه
* [[فيكسن جوديس]] .... 18 اغسطس
* [[اوجوست اميس]] .... 23 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 ديسمبر 2017)
* [[ايكا يومينو]] .... 26 اغسطس
* [[كارمن كالينتى]] .... 10 سبتمبر
* [[انيا اولسن]] .... 27 سبتمير
* [[ماندى ميوز]] .... 18 اكتوبر
* [[زوى لين]] .... 15 نوفمبر
* [[شاى سمرز]] .... 24 نوفمبر
* [[ايلى جين كوفى]] .... 25 نوفمبر
* [[سامانثا اردينت]] .... 13 ديسمبر
* [[نويل ايستون]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1995 ==
* [[رينيه جراسى]] .... 5 يناير
* [[مارشا ماى]] .... 23 يناير
* [[رايلى نيكسون]] .... 13 فبراير
* [[اريا الكسندر]] .... 25 مارس
* [[مارينا فيسكونتى]] .... 30 مارس
* [[كات جارسيا]] .... 2 ابريل
* [[سكايلر نيكول]] .... 12 ابريل
* [[كاسى ستاركس]] .... 13 مايو
* [[جيليان جانسون]] .... 23 مايو
* [[بايبر بيرى]] .... 5 يونيه
* [[بيل نوكس]] .... 9 يونيه
* [[افى لاف]] .... 13 يونيه
* [[ايلا هيوز]] .... 13 يونيه
* [[اريا فاى]] .... 25 يونيه
* [[جانيس جريفيث]] .... 3 يوليه
* [[لونى ليجند]] .... 14 يوليه
* [[هارييت شوجركوكى]] .... 10 اغسطس
* [[لى لى ايفى]] .... 16 اغسطس
* [[تيانا ترامب]] .... 19 اغسطس
* [[كيسى وارنر]] .... 9 سبتمبر
* [[ايدرا فوكس]] .... 25 سبتمبر
* [[ميشيل جيمس]] .... 27 اكتوبر
* [[سيدنى كول]] .... 2 نوفمبر
* [[ابيلا دينجر]] .... 19 نوفمبر

== مواليد 1996 ==
* [[لوسى وايلد]] .... 11 يناير
* [[جينا فوكس]] .... 9 فبراير
* [[صنى ستار]] .... 10 فبراير
* [[لونا سيلفر]] .... 27 فبراير
* [[اليكس جراى]] .... 20 ابريل
* [[ميجان رين]] .... 13 يونيه
* [[نويل مونيك]] .... 4 يوليه
* [[اشلى ادامز]] .... 7 اغسطس
* [[الانا سمرز]] .... 18 اغسطس
* [[ادريا راى]] .... 27 اغسطس
* [[السا جين]] .... 1 سبتمبر
* [[لانا روادز]] .... 6 سبتمبر
* [[آنى اورورا]] .... 20 سبتمير
* [[كيرا نيكول]] .... 30 اكتوبر
* [[شينامى ايتو]] .... 1 ديسمبر
* [[ايفيلينا دارلينج]] .... 2 ديسمبر
* [[ليا جوتى]] .... 4 ديسمبر
* [[كانا مومونوجى]] .... 24 ديسمبر

== مواليد 1997 ==
* [[لونا ريفال]] .... 24 يناير
* [[كايلى بيج]] .... 13 فبراير ؛ (ماتت يوم 25 يونيه 2025)
* [[جينا فالنتينا]] .... 18 فبراير
* [[هولى هندريكس]] .... 20 ابريل
* [[سارة بانكس]] .... 23 ابريل
* [[نيكول بيكسلى]] .... 21 يوليه
* [[زايا كاسيدى]] .... 4 اغسطس
* [[كلوى شيرى]] .... 23 اغسطس
* [[ماى تاى]] .... 24 ديسمبر

== مواليد 1998 ==
* [[لى لى جوردان]] .... 16 يناير
* [[كلوى سكوت]] .... 27 اغسطس
* [[نيا ناتشى]] .... 10 ديسمبر

== مواليد 1999 ==
* [[اليس اندرسون]] .... 23 فبراير
* [[نايومى سوان]] .... 18 اغسطس
* [[صوفيا مون]] .... 19 اغسطس ؛ (ماتت يوم 15 ابريل 2020)

== مواليد 2000 ==
* [[اوتامن فولز]] .... 4 اغسطس
* [[جابى كارتر]] .... 4 اغسطس
* [[هانا هوثورن]] .... 17 اغسطس

== مواليد 2001 ==
* [[كلارا ترينيتى]] .... 20 اغسطس

== مواليد 2002 ==
* [[مينا لوكس]] .... 15 مارس

== مصادر ==   
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:ليستات]]
[[تصنيف:بورنوجرافيه]]</text>
      <sha1>la10lgnrju7f4tz08gkh60zwykp998e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024715</id>
      <parentid>13024636</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121574" sha1="ri4otx64h7z78s14f3jena1fv6q0t0a" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
== مواليد 1928 ==
* [[كاندى سامبلز]] .... 12 ابريل ؛ (ماتت يوم 26 سبتمبر 2019)

== مواليد 1929 ==
* [[ايزابيل سارلى]] .... 9 يوليه ؛ (ماتت يوم 25 يونيه 2019)

== مواليد 1936 ==
* [[جورجينا سبيلفين]] .... 1 مارس
* [[دايان ثورن]] .... 14 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 28 يناير 2020)

== مواليد 1937 ==
* [[جينيفر ويلز]] .... 15 مارس ؛ (ماتت يوم 26 يونيه 2018)

== مواليد 1938 ==
* [[جولييت أندرسون]] .... 23 يوليه ؛ (ماتت يوم 11 يناير 2010)

== مواليد 1940 ==
* [[بابيت بلو]] .... 23 فبراير
* [[جلوريا ليونارد]] .... 28 اغسطس ؛ (ماتت يوم 3 فبراير 2014)

== مواليد 1942 ==
* [[كيتى فوكس]] .... 26 فبراير ؛ (ماتت يوم 21 سبتمبر 2006)

== مواليد 1943 ==
* [[سو لونجهيرست]] .... 27 يناير
* [[اندريا ترو]] .... 26 يوليه ؛ (ماتت يوم 7 نوفمبر 2011)
* [[جويا لورى فيلزى]] .... 28 يوليه ؛ (ماتت يوم 1 ابريل 2016)

== مواليد 1944 ==
* [[مولى لوفت]] .... 19 مارس ؛ (ماتت يوم 24 نوفمبر 2010)
* [[اولجا بيسيرا]] .... 26 مايو
* [[كاى باركر]] .... 28 اغسطس ؛ (ماتت يوم 14 اكتوبر 2022)
* [[بوديل جوينسن]] .... 25 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 3 يناير 1985)
* [[مارينا هيدمان]] .... 29 سبتمبر
* [[كارين شوبرت]] .... 26 نوفمبر

== مواليد 1945 ==
* [[ديوكسما]] .... 25 يناير
* [[فيونا ريتشموند]] .... 2 مارس
* [[كلودين بيكارى]] .... 14 يونيه
* [[مارى ميلينجتون]] .... 30 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 19 اغسطس 1979)

== مواليد 1946 ==
* [[سوزى راندال]] .... 18 مايو
* [[تانيا بوسيلى]] .... 29 يونيه

== مواليد 1947 ==
* [[داربى لويد رينس]] .... 2 نوفمبر

== مواليد 1948 ==
* [[كيتين ناتيفيداد]] .... 13 فبراير ؛ (ماتت يوم 24 سبتمبر 2022)
* [[مارلين ويلوبى]] .... 17 مايو
* [[اوشى ديجارد]] .... 15 اغسطس
* [[مونيكا سوين]] .... 19 سبتمبر
* [[ابيجيل كلايتون]] .... 28 نوفمبر

== مواليد 1949 ==
* [[ليندا لوفليس]] .... 10 يناير ؛ (ماتت يوم 22 ابريل 2002)
* [[سيلفيا بوردون]] .... 29 يناير
* [[كاثرين كاستل]] .... 5 فبراير ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2018)
* [[مارى بيير كاستل]] .... 5 فبراير ؛ (ماتت يوم 10 فبراير 2013)
* [[ساندى ديمبسى]] .... 11 ابريل ؛ (ماتت يوم 24 مايو 1975)
* [[ليزلى بوفى]] .... 1 مايو
* [[باولا سيناتورى]] .... 9 نوفمبر
* [[كولين برينان]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1950 ==
* [[ساندرا جوليان]] .... 14 فبراير
* [[بات استلى]] .... 12 مارس
* [[رينيه بوند]] .... 11 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 2 يونيه 1996)
* [[كانديدا رويال]] .... 15 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 7 سبتمبر 2015)
* [[هانى وايلدر]] .... 26 نوفمبر
* [[سامانثا فوكس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 22 ابريل 2020)

== مواليد 1951 ==
* [[سيرينا روبينسون]] .... 20 فبراير
* [[اونا زى]] .... 3 مارس
* [[كوزى فانى توتى]] .... 4 نوفمبر
* [[سيسيولينا]] .... 26 نوفمبر

== مواليد 1952 ==
* [[فانيسا ديل ريو]] .... 31 مارس
* [[مارلين تشامبرز]] .... 22 ابريل ؛ (ماتت يوم 12 ابريل 2009)
* [[ايفا ديلاجيه]] .... 25 ابريل
* [[بريجيت ماير]] .... 7 اغسطس ؛ (ماتت يوم 13 نوفمبر 2010)
* [[كارول كونورز]] .... 13 نوفمبر

== مواليد 1953 ==
* [[ان باى واربورج]] .... 3 مارس
* [[سوزى ماندل]] .... 6 مارس
* [[جان بى]] .... 25 ابريل
* [[مانويلا فالورنى]] .... 20 مايو
* [[لويز فريفيرت]] .... 31 مايو
* [[تيريزا اورلوفسكى]] .... 29 يوليه
* [[يوكى كازاماتسورى]] .... 15 اغسطس
* [[باتريشيا رومبرج]] .... 15 سبتمبر
* [[جيسى سانت جيمس]] .... 30 نوفمبر

== مواليد 1954 ==
* [[سيكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 15 ابريل
* [[ايكو فالى]] .... 29 مايو ؛ (ماتت يوم 21 مايو 2011)
* [[ريتا كاديلاك]] .... 13 يونيه
* [[كاثى مينارد]] ....  17 يونيه (ماتت يوم 1 مايو 2022 &lt;ref name=&quot;matchid&quot;&gt;[https://deces.matchid.io/id/pl_sZ8rDj6xv matchID - GUEGO Daniele Marie Yvonne {{Nowrap|67 ans}}, Saint-Brieuc 17/06/1954 - Levallois-Perret 01/05/2022]&lt;/ref&gt;) 
* [[انى سبرينكل]] .... 23 يوليه
* [[ديزيريه ويست]] .... 25 اغسطس
* [[انيت هافن]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1955 ==
* [[دوناتيلا داميانى]] ..... 6 يناير
* [[تيش امبروز]] .... 21 يناير
* [[روندا جو بيتى]] .... 30 مارس
* [[جيل بالمر]] .... 4 ابريل
* [[دومينيك سانت كلير]] .... 11 يونيه
* [[بياتريس هارنوا]] .... 14 يونيه
* [[موريتسيا باراديسو]] .... 25 يونيه
* [[بامبى وودز]] .... 12 يوليه
* [[كيوكو ايزومى]] .... 2 سبتمبر
* [[بريجيت لاهايى]] .... 12 اكتوبر
* [[لولو ديفين]] .... 17 نوفمبر
* [[جلوريا جويدا]] .... 19 نوفمبر

== مواليد 1956 ==
* [[ايفا اورلوفسكى]] .... 1 يناير
* [[شارون ميتشيل]] .... 18 يناير
* [[شارون كين]] .... 24 فبراير
* [[كاثرين جرينر]] .... 2 ابريل ؛ (ماتت يوم 9 اغسطس 1994)
* [[كارين جامبيه]] .... 8 يونيه
* [[كيلى نيكولز]] .... 8 يونيه
* [[سى جى لينج]] .... 1 اغسطس
* [[لى لى كاراتى]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 20 اكتوبر 2014)
* [[روبى تيوزداى]] .... 23 اكتوبر
* [[فيرونيكا هارت]] .... 27 اكتوبر
* [[دى بيلا]] .... 2 نوفمبر
* [[مارى فورسا]] .... 13 ديسمبر
* [[ايريكا بوير]] .... 22 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 31 ديسمبر 2009)
* [[نورما ستيتز]] .... 22 ديسمبر

== مواليد 1957 ==
* [[صوفيا ستاكس]] .... 7 يناير
* [[شانون تويد]] .... 10 مارس
* [[روبين بيرد]] .... 6 ابريل
* [[شيرى سانت كلير]] .... 17 ابريل
* [[ماجدالين سانت مايكلز]] .... 3 يونيه
* [[باميلا مان]] .... 1 يوليه
* [[ديرسى فونارى]] .... 24 يوليه
* [[كاثرين رينجر]] .... 18 اكتوبر

== مواليد 1958 ==
* [[سيرينا جراندى]] .... 23 مارس
* [[توف جنسن]] .... 23 ابريل
* [[كاثى ويليتس]] .... 24 ابريل
* [[لينزى درو]] .... 11 مايو
* [[تريسى آدامز]] .... 6 يونيه
* [[فانيسا اويدانيتش]] .... 3 يوليه
* [[جينى بيبر]] .... 9 يوليه
* [[اركاديا ليك]] .... 3 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 13 سبتمبر 1991)
* [[لينا هيلتونن]] .... 17 سبتمبر
* [[بيرسيا منير]] .... 27 سبتمبر
* [[ميشيل باور]] .... 1 اكتوبر
* [[فيرونيكا برازيل]] .... 10 اكتوبر
* [[اريانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 نوفمبر

== مواليد 1959 ==
* [[ليزا تاتشر]] .... 1 يناير
* [[جوليا بيرين]] .... 8 يناير
* [[كريستا لين]] .... 26 فبراير
* [[لوسيا راميريز]] .... 11 مارس
* [[نينا هارتلى]] .... 11 مارس
* [[بريجيت ايميه]] .... 31 مارس
* [[جريتشن]] .... 29 مايو
* [[فايبر (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 24 ديسمبر 2010)
* [[جوردان لى]] .... 6 اكتوبر
* [[مارلين جيس]] .... 26 اكتوبر

== مواليد 1960 ==
* [[شانا ماكولو]] .... 1 ابريل
* [[اولينكا هارديمان]] .... 28 مايو
* [[سيبيل راوخ]] .... 14 يونيه
* [[لونج جين سيلفر]] .... 15 يونيه
* [[انجيلا فيث]] .... 2 اغسطس
* [[مينكا (ممثله بورنوجرافيه)|مينكا]] .... 7 سبتمبر
* [[هاياباتيا لى]] .... 11 نوفمبر
* [[فيكتوريا باريس]] .... 22 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 10 اغسطس 2021)

== مواليد 1961 ==
* [[سيلينا ستيل]] .... 17 يناير
* [[تيفانى كلارك]] .... 18 مارس
* [[موانا بوتسى]] .... 27 ابريل ؛ (ماتت يوم 15 سبتمبر 1994)
* [[كايلا كابكيكس]] .... 29 ابريل
* [[سكاى بلو]] .... 30 يوليه
* [[كارا لوت]] .... 6 اغسطس ؛ (ماتت يوم 19 مارس 2018)
* [[بينى بورش]] .... 21 اغسطس
* [[راشيل رايان]] .... 22 اغسطس ؛ (ماتت يوم 18 مايو 2020)
* [[كات كليفاج]] .... 27 سبتمبر
* [[كاندى كين]] .... 13 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 6 مايو 2016)
* [[توبسى كيرفى]] .... 9 ديسمبر
* [[فى فى بيرنز]] .... 12 ديسمبر
* [[لين لوماى]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1962 ==
* [[ايبونى آيس]] .... 28 يناير
* [[جاكلين لورين]] .... 4 فبراير
* [[بورش لين]] .... 14 فبراير
* [[تيرى ويجل]] .... 24 فبراير
* [[ميلانى مور]] .... 1 مارس
* [[ايفيت بوفا]] .... 6 ابريل
* [[جينى روبينز]] .... 21 مايو
* [[كيت آسابوكى]] .... 3 يوليه
* [[كارين سمر]] .... 22 يوليه ؛ (ماتت يوم 18 ديسمبر 2023)
* [[كيمبرلى كارسون]] .... 27 سبتمبر
* [[فرانشيسكا بيتيجان]] .... 30 نوفمبر
* [[انجل كيلى]] .... 7 ديسمبر
* [[كيلى هولاند]] .... 9 ديسمبر
* [[جينجر لين]] .... 14 ديسمبر
* [[بليك ميتشيل]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1963 ==
* [[فالنتاين ديمى]] .... 24 يناير
* [[لولو فيرارى]] .... 9 فبراير ؛ (ماتت يوم 5 مارس 2000)
* [[باربارا دير]] .... 27 فبراير
* [[انجيلا دى انجيلو]] .... 19 مارس
* [[لورى روز]] .... 15 مايو
* [[لويس ايريس]] .... 24 مايو
* [[ايلين دالى]] .... 1 يونيه
* [[بيبى بوتسى]] .... 1 يونيه
* [[آجا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 يوليه ؛ (ماتت يوم 18 سبتمبر 2006)
* [[كولت (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 18 يوليه
* [[سكسى فانيسا]] .... 21 يوليه
* [[مونيك جابرييل]] .... 30 يوليه
* [[ايزابيل جولدن]] .... 1 اغسطس
* [[بريت مورجان]] .... 12 اغسطس
* [[ريبيكا باردو]] .... 18 اغسطس
* [[كارول كوكس]] .... 16 سبتمبر
* [[الكسندرا سيلك]] .... 19 سبتمبر
* [[جولى وينشستر]] .... 5 اكتوبر
* [[جانيت ديركاير]] .... 26 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 29 يوليه 2011)
* [[تيانا]] .... 30 نوفمبر
* [[ادارا مايكلز]] .... 6 ديسمبر

== مواليد 1964 ==
* [[بترا جوى]] .... 1 يناير
* [[كيوكو هاشيموتو]] .... 15 فبراير
* [[فيرونيكا موزر]] .... 29 فبراير ؛ (ماتت يوم 1 يوليه 2020)
* [[نيكى فريتز]] .... 7 ابريل ؛ (ماتت يوم 25 فبراير 2020)
* [[باندورا بيكس]] .... 12 ابريل
* [[ميليسا وولف]] .... 14 ابريل
* [[جيسيكا ريتسو]] .... 21 ابريل
* [[كارى مون]] .... 24 مايو
* [[بانى بلو]] .... 1 يونيه
* [[فيرونيك لوفاى]] .... 1 يونيه ؛ (ماتت يوم 12 ديسمبر 2021)
* [[جودى ويست]] .... 20 يونيه
* [[جوليا بارتون]] .... 4 يوليه
* [[راشيل اشلى]] .... 4 يوليه
* [[ميليسا مونيه]] .... 16 يوليه
* [[براندى ألكسندر]] .... 17 يوليه
* [[اليكسيس فاير]] .... 25 يوليه
* [[نيكى راندال]] .... 11 اغسطس
* [[امبر لين]] .... 3 سبتمبر
* [[جيانا فاين]] .... 29 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 8 نوفمبر 2025)
* [[لاتيتيا]] .... 4 اكتوبر
* [[ماكسى ماوندز]] .... 25 اكتوبر
* [[ميلى دابراتشيو]] .... 3 نوفمبر
* [[انجيلا سمرز]] .... 6 نوفمبر
* [[كريستى ليك]] .... 12 ديسمبر
* [[انطونيلا ديل لاجو]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1965 ==
* [[ماديسون ستون]] .... 12 يناير
* [[كاورو كوروكى]] .... 21 يناير
* [[بيونكا]] .... 22 يناير
* [[ستايسى اوين]] .... 28 يناير
* [[ديانا لورين]] .... 18 مارس
* [[ايرى كيكوتشى]] .... 5 ابريل
* [[كايلا كليفاج]] .... 20 ابريل
* [[ديبى دياموند]] .... 1 مايو
* [[كلوديا كول]] .... 17 مايو
* [[اشلى رينيه]] .... 22 مايو
* [[كاندى كوكس]] .... 23 مايو
* [[دونا دول]] .... 10 يونيه
* [[فيكى فيت]] .... 12 يونيه
* [[تينا تايلر]] .... 16 يوليه
* [[جاستين روميه]] .... 8 اغسطس
* [[ديزى شين]] .... 24 اغسطس
* [[هيتومى كوباياشى]] .... 2 سبتمبر
* [[هيلين دوفال]] .... 19 سبتمبر
* [[كريستارا بارينجتون]] .... 22 نوفمبر
* [[اورسولا كافالكانتى]] .... 29 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 22 سبتمبر 2005)
* [[جازيلا مور]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1966 ==
* [[اليسيا ريو]] .... 16 فبراير ؛ (ماتت يوم 17 يناير 2022)
* [[كريستال جولد]] .... 16 فبراير
* [[كاسى نوفا]] .... 18 فبراير
* [[نيكى تشارم]] .... 21 فبراير
* [[ديدرا هولاند]] .... 27 فبراير
* [[تيفانى ميليون]] .... 6 ابريل
* [[مورجان فايرلاين]] .... 22 ابريل
* [[لوما كاريوكا]] .... 9 مايو
* [[انجى جورج]] .... 14 مايو
* [[دارلا كرين]] .... 21 مايو
* [[ريكى ليكس]] .... 3 يونيه
* [[كريستى كانيون]] .... 17 يونيه
* [[دياموند جاكسون]] .... 5 يوليه
* [[كاريسا سافاج]] .... 14 يوليه
* [[جيل فورس]] .... 25 يوليه
* [[شايلا ستون]] .... 8 اغسطس
* [[ايلودى شيرى]] .... 29 اغسطس
* [[ساندرا سكريم]] .... 1 اكتوبر
* [[دونيتا دونيس]] .... 11 اكتوبر
* [[ليزا ليبس]] .... 22 اكتوبر
* [[كيشا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 اكتوبر
* [[زوى هولواى]] .... 27 نوفمبر
* [[انجل (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 7 ديسمبر
* [[ليزا ويلسون]] .... 7 ديسمبر
* [[سيلين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 ديسمبر
* [[هولى رايدر]] .... 23 ديسمبر

== مواليد 1967 ==
* [[مونتانا جان]] .... 3 يناير
* [[تى جى هارت]] .... 25 فبراير
* [[كيمبرلى كامينجز]] .... 2 مارس
* [[فالون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 مارس
* [[رونا آكاساكا]] .... 7 ابريل
* [[تارا هوليداى]] .... 11 مايو
* [[روزانا دول]] .... 24 مايو
* [[كيسى ستورم]] .... 5 يونيه
* [[سامانثا سترونج]] .... 9 يونيه
* [[دانييل روجرز]] .... 11 يونيه
* [[تورى ويلز]] .... 17 يونيه
* [[انجليكا فوكس]] .... 9 اغسطس
* [[دانييل تشيكس]] .... 14 اغسطس
* [[انا امور]] .... 25 اغسطس ؛ (ماتت يوم 19 يونيه 2016)
* [[كيلى ماديسون]] .... 26 اغسطس
* [[بيبيان نوراى]] .... 1 سبتمبر
* [[انا ماليه]] .... 9 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 25 يناير 2006)
* [[كريستال وايلدر]] .... 13 سبتمبر
* [[اشلين جير]] .... 14 سبتمبر
* [[ميسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 13 اغسطس 2008)
* [[كاثى بيرى]] .... 28 سبتمبر
* [[لوانا بورجيا]] .... 28 سبتمبر
* [[جورجينا ليمبين]] .... 11 اكتوبر
* [[سافانا سيمسون]] .... 14 اكتوبر
* [[جانيت جاكمى]] .... 22 اكتوبر
* [[كيرستين ايمرى]] .... 26 اكتوبر
* [[ايامى اكيهاتا]] .... 28 اكتوبر
* [[كارينا كولينز]] .... 7 نوفمبر
* [[سيرينا لويس]] .... 8 نوفمبر
* [[ماريكو كاوانا]] .... 9 نوفمبر
* [[ديمى ديليا]] .... 15 نوفمبر
* [[رينا موراكامى]] .... 25 نوفمبر
* [[ادريانا مولينارى]] .... 26 نوفمبر
* [[كاشا بابيلون]] .... 8 ديسمبر
* [[تيريزا ماى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 15 ديسمبر
* [[جوانا جيت]] .... 18 ديسمبر

== مواليد 1968 ==
* [[جونى بلاك]] .... 14 يناير
* [[دانى آش]] .... 16 يناير
* [[نايسى ستيرلينج]] .... 17 يناير
* [[كاتيا كين]] .... 7 فبراير
* [[انجليكا بيلا]] .... 15 فبراير ؛ (ماتت يوم 5 مايو 2021)
* [[سمر كامينجز]] .... 4 مارس
* [[بروك هانتر]] .... 14 مارس
* [[ليزا لى]] .... 23 مارس
* [[بيرسيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 مارس
* [[ديبورا كابريوليو]] .... 3 مايو
* [[تريسى لوردز]] .... 7 مايو
* [[كاى نوبل]] .... 7 مايو
* [[دليلة (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 18 مايو
* [[شيلى لوبن]] .... 18 مايو ؛ (ماتت يوم 9 فبراير 2019)
* [[تشينين بلانك]] .... 24 يونيه
* [[ميدورى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 19 يوليه
* [[راكيل داريان]] .... 21 يوليه
* [[مونيك فوينتيس]] .... 29 يوليه
* [[تايلور وين]] .... 27 اغسطس
* [[كيمى ليكس]] .... 3 سبتمبر
* [[مايفا دريم]] .... 11 سبتمبر
* [[تيرا هارت]] .... 13 سبتمبر
* [[كلوى فيفرير]] .... 18 سبتمبر
* [[سيدنى ستيل]] .... 23 سبتمبر
* [[جولى أشتون]] .... 5 اكتوبر
* [[جوليا آن]] .... 8 اكتوبر
* [[فيكتوريا أندروز]] .... 11 اكتوبر
* [[انى بادى]] .... 14 اكتوبر
* [[زارا وايتس]] .... 8 نوفمبر
* [[جانين ليندمولدر]] .... 14 نوفمبر
* [[امبر مايكلز]] .... 17 نوفمبر
* [[راشيل ازيانى]] .... 21 نوفمبر
* [[جى ار كارينجتون]] .... 22 نوفمبر
* [[ديبورا ويلز]] .... 25 نوفمبر
* [[انجى فينوس]] .... 30 نوفمبر
* [[فرانشيسكا نونتسى]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1969 ==
* [[لينا لابيانكا]] .... 5 يناير
* [[يوروب ديشان]] .... 5 يناير
* [[كيم وايلد]] .... 7 يناير
* [[فيلونى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 يناير
* [[شاى فوكس]] .... 4 فبراير
* [[بى جى سباركس]] .... 11 فبراير
* [[باميلا بيكس]] .... 15 مارس
* [[ميغان تشافاليه]] .... 22 مارس
* [[هيوستن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 مارس
* [[مارلين ستار]] .... 12 ابريل
* [[اوليفيا ديل ريو]] .... 16 ابريل
* [[صنى مكاى]] .... 6 مايو
* [[دورثى دامسجارد]] .... 7 مايو
* [[كيم هولاند]] .... 22 مايو
* [[شايلا مارى]] .... 28 مايو
* [[تايلور سانت كلير]] .... 1 يونيه
* [[ماريا دى سانشيز]] .... 2 يونيه
* [[كيم ياتس]] .... 6 يونيه
* [[ديكسى بابلز]] .... 9 يونيه
* [[سيرين دى مير]] .... 24 يونيه
* [[كريستينا نوير]] .... 13 يوليه
* [[نومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 يوليه
* [[اديل ستيفنز]] .... 29 يوليه
* [[تامارا لى]] .... 30 يوليه
* [[ميشيل لاى]] .... 30 يوليه
* [[ميستى رين]] .... 10 اغسطس
* [[درو بيريمور]] .... 11 اغسطس
* [[كيلى ماكارتى]] .... 6 سبتمبر
* [[انجريد سويد]] .... 21 سبتمبر
* [[هيثر هانتر]] .... 1 اكتوبر
* [[ايزيس نايل]] .... 5 اكتوبر
* [[دوللى بوستر]] .... 23 اكتوبر
* [[سيرينيتى وايلد]] .... 29 اكتوبر
* [[هيثر لى]] .... 31 اكتوبر
* [[كيانا ديور]] .... 17 نوفمبر
* [[نينا شيرى]] .... 25 نوفمبر
* [[مارى آيوكاوا]] .... 2 ديسمبر
* [[اليسا ألبس]] .... 6 ديسمبر
* [[شين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 16 ديسمبر
* [[شايلا لافو]] .... 27 ديسمبر
* [[شينا]] .... 27 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 17 ابريل 2016)

== مواليد 1970 ==
* [[ميليسا هيل]] .... 8 يناير
* [[ميس بومودورو]] .... 13 يناير
* [[فيكتوريا جيفنز]] .... 14 يناير
* [[تابيثا ستيفنز]] .... 16 فبراير
* [[جازى برلين]] .... 17 فبراير
* [[سونيا آيز]] .... 17 فبراير
* [[تامى مونرو]] .... 6 مارس
* [[ديفون مايكلز]] .... 8 مارس
* [[تيريزا تيسى]] .... 5 ابريل
* [[نيكول ليس]] .... 15 ابريل
* [[ليزا فيليبس]] .... 18 ابريل
* [[ميلا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ابريل
* [[تاونى بيكس]] .... 10 مايو
* [[جاكلين ليك]] .... 20 مايو
* [[كايلى أيرلاند]] .... 26 مايو
* [[فيرونيكا كين]] .... 31 مايو
* [[دونا ايوين]] .... 4 يونيه
* [[هولى بادى]] .... 4 يونيه
* [[سيندى كوكس]] .... 21 يونيه
* [[انجريد سوينسون]] .... 25 يونيه
* [[ديبورا كوريجان]] .... 15 يوليه
* [[اير فورس ايمى]] .... 5 اغسطس
* [[لوليپوپ]] .... 6 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 فبراير 2008)
* [[ستايسى فالنتاين]] .... 9 اغسطس
* [[ويندى ووبرز]] .... 13 اغسطس
* [[رينيه لارو]] .... 14 اغسطس
* [[كيلى ترامب]] .... 27 اغسطس
* [[ساڤانا]] .... 9 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 11 يوليه 1994)
* [[فالى فيردى]] .... 12 اكتوبر
* [[شيرى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 اكتوبر
* [[جاسمين سانت كلير]] .... 23 اكتوبر
* [[جاستين لاف]] .... 3 نوفمبر
* [[ميكايلا شافراث]] .... 6 ديسمبر
* [[هيكارو هوشينو]] .... 14 ديسمبر
* [[فرانسيسكا لى]] .... 28 ديسمبر

== مواليد 1971 ==
* [[كاتارينا فاسيليسا]] .... 1 يناير
* [[ايما ستار]] .... 6 يناير
* [[ريجينينيا بولترجيست]] .... 6 يناير
* [[افا لورين]] .... 20 يناير ؛ (ماتت يوم 7 سبتمبر 2023)
* [[ناتالى دونيه]] .... 26 يناير
* [[جيل كيلى]] .... 1 فبراير
* [[اماندا ادامز]] .... 2 فبراير
* [[رايان كونر]] .... 12 فبراير
* [[نوتى اليشا]] .... 15 فبراير
* [[سارينا لى]] .... 17 فبراير
* [[رايلاين]] .... 27 مارس
* [[بريتانى أونيل]] .... 31 مارس
* [[فيكتوريا فالنتينو]] .... 6 ابريل
* [[سارة جين هاميلتون]] .... 15 ابريل
* [[سارة يانج]] .... 15 ابريل
* [[اماندا ايمينو]] .... 18 ابريل
* [[جيسى جيمس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ابريل
* [[شارمين سينكلير]] .... 23 ابريل
* [[تريستان تاورمينو]] .... 9 مايو
* [[تشيلسى زن]] .... 12 مايو
* [[جيا جوردان]] .... 13 مايو
* [[سيرين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 مايو
* [[ليديا سانت مارتن]] .... 10 يونيه
* [[دومينيك سيمون]] .... 18 يونيه
* [[كيتلين أشلى]] .... 29 يونيه
* [[افرو كاندى]] .... 12 يوليه
* [[ليندا فرايداى]] .... 14 يوليه
* [[كريستينا انجل]] .... 1 اغسطس
* [[اداجا ادامز]] .... 11 اغسطس
* [[تيرى دايفر]] .... 6 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 2 يناير 2001)
* [[هيثر هوترز]] .... 12 سبتمبر
* [[سابرينا ريتشى]] .... 23 سبتمبر
* [[لولا لين]] .... 25 سبتمبر
* [[تامى آن]] .... 4 اكتوبر
* [[تيفانى ماينكس]] .... 10 اكتوبر
* [[جيويلس جيد]] .... 13 اكتوبر
* [[كيرا ريد]] .... 13 اكتوبر
* [[ساسكيا ستيل]] .... 5 نوفمبر
* [[انجليكا لورين]] .... 8 نوفمبر
* [[ويندى ديفين]] .... 12 نوفمبر
* [[كلوى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 نوفمبر
* [[تشاسى لاين]] .... 7 ديسمبر
* [[تيفانى تاورز]] .... 19 ديسمبر
* [[هيتومى شيرايشى]] .... 25 ديسمبر

== مواليد 1972 ==
* [[اليشا كلاس]] .... 3 يناير
* [[نيكى نوفا]] .... 5 يناير
* [[انا سبان]] .... 15 يناير
* [[كوبى تاى]] .... 15 يناير
* [[ريتا جى]] .... 5 فبراير
* [[ستيفانى سويفت]] .... 7 فبراير
* [[داليا جراى]] .... 14 فبراير
* [[صن ست توماس]] .... 19 فبراير
* [[جو جيست]] .... 22 فبراير
* [[ايفا فالك]] .... 23 فبراير
* [[فيليسيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 مارس
* [[تايلين باك]] .... 7 مارس
* [[فيليشا آن]] .... 7 مارس
* [[ديفين لين]] .... 28 مارس
* [[سييرا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 29 مارس
* [[مونيكات (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 ابريل
* [[ريبيكا وايلد]] .... 4 ابريل
* [[فوجيكو كانو]] .... 18 ابريل
* [[روبى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 ابريل
* [[كورال ساندز]] .... 28 ابريل
* [[مايفا اكسيل]] .... 28 ابريل
* [[سيليستى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 مايو
* [[سيمونا فالى]] .... 4 مايو
* [[باربارا دول]] .... 7 مايو ؛ (ماتت يوم 2 ديسمبر 2023)
* [[ليزا آن]] .... 9 مايو
* [[انابيل تشونج]] .... 22 مايو
* [[لورا سينكلير]] .... 24 مايو
* [[شانيل سانت جيمس]] .... 1 يونيه
* [[فيوليت ستورم]] .... 9 يونيه
* [[جويس اوليفيرا]] .... 10 يونيه
* [[رايسى ريتشاردز]] .... 11 يونيه
* [[رايفينيس]] .... 19 يونيه
* [[روزا كاراتشيولو]] .... 29 يونيه
* [[كلوى دى ليسيه]] .... 29 يونيه
* [[سمر هيز]] .... 9 يوليه
* [[داريل هانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 14 يوليه
* [[اسبن بروك]] .... 5 اغسطس
* [[ماكى تومودا]] .... 20 اغسطس
* [[اندريا ناشاك]] .... 21 اغسطس
* [[ايريكا بيلا]] .... 23 اغسطس
* [[ايدن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 سبتمبر
* [[كريستال سمرز]] .... 1 سبتمبر
* [[كيلى شيبارى]] .... 9 سبتمبر
* [[دانا فسبولى]] .... 22 سبتمبر
* [[هارلى رين]] .... 23 سبتمبر
* [[ديتا فون تيسى]] .... 28 سبتمبر
* [[كيرا كينسلى]] .... 12 اكتوبر
* [[ناعومى بانكس]] .... 14 اكتوبر
* [[لاكى ستار]] .... 29 اكتوبر
* [[الكسندرا نايس]] .... 31 اكتوبر
* [[ايفا هنجر]] .... 2 نوفمبر
* [[كلوديا ادكينز]] .... 2 نوفمبر
* [[ميشا لين]] .... 3 نوفمبر
* [[تونى ايفانز (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 5 نوفمبر
* [[بيانكا ترامب]] .... 7 نوفمبر
* [[ايريكا ايفرست]] .... 8 نوفمبر
* [[لورين كاين]] .... 20 نوفمبر
* [[فيرونيكا أفلوف]] .... 23 نوفمبر
* [[تايلور ليان تشيندلر]] .... 24 نوفمبر
* [[نيكى تايلر]] .... 4 ديسمبر
* [[بريتانى أوكونيل]] .... 6 ديسمبر
* [[مستر بام]] .... 8 ديسمبر
* [[لوليتا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 ديسمبر
* [[شايلا فوكس]] .... 21 ديسمبر

== مواليد 1973 ==
* [[دياموند فوكس]] .... 5 يناير
* [[اوشن (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 يناير
* [[زورا بانكس]] .... 19 يناير
* [[كارين لانكوم]] .... 19 يناير ؛ (ماتت يوم 28 يناير 2005)
* [[باربارا مولات]] .... 23 يناير
* [[تاكورى بلو]] .... 24 يناير
* [[زينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 يناير
* [[لافيت]] .... 27 يناير
* [[ريبيكا لورد]] .... 16 فبراير
* [[شانتيل ستيفنز]] .... 1 مارس
* [[كلوى ستيفنز]] .... 1 مارس
* [[ماى لينج سو]] .... 1 مارس
* [[فيكتوريا زدروك]] .... 3 مارس
* [[مود كينيدى]] .... 13 مارس
* [[ناتاشا كيس]] .... 21 مارس
* [[اكسوتيكا]] .... 23 مارس
* [[الكسندرا كوين]] .... 25 مارس
* [[شاى سايتس]] .... 27 مارس
* [[براندى لاڤ]] .... 29 مارس
* [[ميسون ماركونى]] .... 4 ابريل
* [[ايمانويلا كريستالدى]] .... 8 ابريل
* [[افريكا سكس]] .... 10 ابريل
* [[تارا مونرو]] .... 25 ابريل
* [[بروك أشلى]] .... 5 مايو
* [[مرسيدس أمبروس]] .... 13 مايو
* [[ويندى لى]] .... 13 مايو
* [[پولين تشان بو-لين]] .... 23 مايو ؛ (ماتت يوم 31 يوليه 2002)
* [[دراجيكسا لوران]] .... 3 يونيه
* [[لينى لى]] .... 6 يونيه
* [[ناديا نايسى]] .... 6 يونيه
* [[سانا فاى]] .... 12 يونيه
* [[ساندى بيتش]] .... 19 يونيه
* [[جو مين لى]] .... 20 يونيه
* [[ميمى ماياجى]] .... 3 يوليه
* [[ديفين ديراى]] .... 11 يوليه
* [[انيس الكسندر]] .... 13 يوليه
* [[فانيتى]] .... 26 يوليو
* [[اسيا كاريرا]] .... 6 اغسطس
* [[هيلين وونج]] .... 10 اغسطس
* [[مونيك ديموان]] .... 11 اغسطس
* [[بريتانى أندروز]] .... 13 اغسطس
* [[انجانيت استوريا]] .... 21 اغسطس
* [[دوللى جولدن]] .... 28 اغسطس
* [[زابو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 سبتمبر
* [[هولى سيمبسون]] .... 4 سبتمبر
* [[تانيا هانسن]] .... 11 سبتمبر
* [[لورا بلاك]] .... 20 سبتمبر
* [[ياسمين لافيت]] .... 1 اكتوبر
* [[نيكى دايال]] .... 5 اكتوبر
* [[ليا مارتينى]] .... 9 اكتوبر
* [[تينا شيرى]] .... 23 اكتوبر
* [[بيفرلى لين]] .... 31 اكتوبر
* [[كيرا شاد]] .... 2 نوفمبر
* [[جوليا شانيل]] .... 3 نوفمبر
* [[مافالدا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 8 نوفمبر
* [[راشيل لاف]] .... 22 نوفمبر
* [[كيرى ويندسور]] .... 3 ديسمبر
* [[كريستى ميست]] .... 25 ديسمبر
* [[تاباثا كاش]] .... 27 ديسمبر
* [[سينامون لاف]] .... 31 ديسمبر
* [[كريستال نايت]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1974 ==
* [[شيلبى ماين]] .... 6 يناير
* [[كيم تشامبرز]] .... 11 يناير
* [[كيوكو كازاما]] .... 12 يناير
* [[جوليا تشيرنى]] .... 13 يناير
* [[فيرونيكا بيلا]] .... 19 يناير
* [[نينا ارسينو]] .... 20 يناير
* [[افا ديفين]] .... 22 يناير
* [[اليزا راسك]] .... 28 يناير
* [[جولى ميدوز]] .... 3 فبراير
* [[جينا لين]] .... 15 فبراير
* [[جولى سيمون]] .... 19 فبراير
* [[ليزلى زن]] .... 19 فبراير
* [[نيكوليت فولودى]] .... 19 فبراير
* [[اناستاسيا بيرس]] .... 22 فبراير
* [[ريرى كودا]] .... 1 مارس
* [[مارسيا إمبريتور]] .... 1 مارس
* [[جاستيس لى]] .... 18 مارس
* [[سارة ماكلين]] .... 28 مارس
* [[انجليكا سين]] .... 9 ابريل
* [[جينا جيمسون]] .... 9 ابريل
* [[فيديريكا توماسى]] .... 14 ابريل
* [[ماكس ميكيتا]] .... 22 ابريل
* [[سمر ستورم]] .... 23 ابريل
* [[كريستينا رودسيب]] .... 27 ابريل
* [[بيانكا رومانوفا]] .... 4 مايو
* [[كيانا برادلى]] .... 10 مايو
* [[اوليفيا لاف]] .... 12 مايو ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2024)
* [[باولا وايلد]] .... 15 مايو
* [[بامبو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 مايو
* [[بيتينا كامبل]] .... 25 مايو
* [[فيليسيا فوكس]] .... 25 مايو
* [[فانيسا بلو]] .... 27 مايو
* [[اوبرى بلاك]] .... 28 مايو
* [[كلوى بلاك]] .... 14 يونيه
* [[سيندى بوتشى]] .... 15 يونيه
* [[انيتا جيونجاى]] .... 30 يونيه
* [[تامى دوكس]] .... 30 يونيه
* [[تانيا روسوف]] .... 6 يوليه
* [[ليتا تشيس]] .... 8 يوليه
* [[الانا ستار]] .... 10 يوليه
* [[تيا لينج]] .... 10 يوليه
* [[ساندرا روسو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 28 يوليه
* [[مارجان فاريتوس]] .... 5 اغسطس
* [[سارة كوزمى]] .... 10 اغسطس
* [[كيرا كينر]] .... 11 اغسطس
* [[فيكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 13 اغسطس
* [[ايمى فيشر]] .... 21 اغسطس
* [[اينارى فاكس]] .... 2 سبتمبر
* [[روكسان بليز]] .... 3 سبتمبر
* [[نيكى داين]] .... 5 سبتمبر
* [[كارولين بيرس]] .... 12 سبتمبر
* [[جيسيكا دريك]] .... 14 اكتوبر
* [[لورا انجل]] .... 16 اكتوبر
* [[فيفيان فوفيا]] .... 20 اكتوبر
* [[انيتا رينالدى]] .... 26 اكتوبر
* [[ماكسين اكس]] .... 8 نوفمبر
* [[رينا ليونى]] .... 2 ديسمبر
* [[انا ماريا]] .... 14 ديسمبر
* [[جوى كيس]] .... 30 ديسمبر
* [[هولى هالستون]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1975 ==
* [[تريسيا ديفريو]] .... 12 يناير
* [[تايلور هايز]] .... 14 يناير
* [[مونيك (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 يناير
* [[بوليفيا سامسونايت]] .... 31 يناير
* [[ساكورا سينا]] .... 31 يناير
* [[ساهارا كنيت]] .... 4 فبراير
* [[كريستينا شفارتز]] .... 11 فبراير
* [[كارول دوبوا]] .... 20 فبراير
* [[ريتا كاردينال]] .... 22 فبراير
* [[كامى أندروز]] .... 1 مارس
* [[دافيا أردل]] .... 17 مارس
* [[ليزا بيل]] .... 20 مارس
* [[ساندرا دارك]] .... 22 مارس
* [[مونيكا سانتياجو]] .... 1 ابريل
* [[تايلر فيث]] .... 3 ابريل
* [[انيتا دارك]] .... 11 ابريل
* [[جيويل مارسو]] .... 12 ابريل
* [[فيرونيكا زمانوفا]] .... 14 ابريل
* [[ويندى نايت]] .... 23 ابريل
* [[انديا سمر]] .... 26 ابريل
* [[نيكول شيريدان]] .... 7 مايو
* [[ستايسى بيرك]] .... 27 مايو
* [[مارى جين]] .... 4 يونيه
* [[انا نوفا]] .... 5 يونيه
* [[تافاليا جريفين]] .... 7 يونيه
* [[كيتين سكوت]] .... 12 يونيه
* [[بونى بانكس]] .... 16 يونيه
* [[اليكسيس فاوكس]] .... 23 يونيه
* [[سافانا جين]] .... 7 يوليه
* [[نادية سليمان]] .... 11 يوليه
* [[رافن بلاك]] .... 21 يوليه
* [[ميشيل ثورن]] .... 2 اغسطس
* [[ليكسى فوكس]] .... 4 اغسطس
* [[البا ديل مونتى]] .... 8 اغسطس
* [[ديفون لى]] .... 8 اغسطس
* [[فيوليت لوف]] .... 21 اغسطس
* [[كيلى ستيل]] .... 21 اغسطس
* [[لورى والاس]] .... 25 اغسطس
* [[كاميرون كروز]] .... 26 اغسطس
* [[سارة لويز]] .... 11 سبتمبر
* [[ميشيل كاتز]] .... 12 سبتمبر
* [[اريا نوير]] .... 14 سبتمبر
* [[اسامى جو]] .... 15 سبتمبر
* [[ريو هيتومى]] .... 21 سبتمبر
* [[انجيليك مورجان]] .... 22 سبتمبر
* [[سكاى جولى]] .... 24 سبتمبر
* [[افا فينسنت]] .... 29 سبتمبر
* [[ايكا ميورا]] .... 2 نوفمبر
* [[بريتنى فوستر]] .... 7 نوفمبر
* [[واندا كيرتيس]] .... 7 نوفمبر
* [[كاساندرا وايلد]] .... 11 نوفمبر
* [[تيميا فاجفولجاى]] .... 20 نوفمبر
* [[كريسى موران]] .... 22 ديسمبر
* [[سكاى لوبيز]] .... 23 ديسمبر
* [[باميلا بات]] .... 30 ديسمبر
* [[جينا جين]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1976 ==
* [[ايميكو كويك]] .... 1 يناير
* [[رافاييلا اندرسون]] .... 8 يناير
* [[ترينيتى]] .... 12 يناير
* [[ديلفين ديلاجيه]] .... 12 يناير
* [[تيرى سمرز]] .... 16 يناير
* [[اجنس تيلى]] .... 21 يناير
* [[لين توماس]] .... 21 يناير
* [[انجل كاسيدى]] .... 1 فبراير
* [[فيفيان كلاش]] .... 2 فبراير
* [[شيروكى دى آس]] .... 11 فبراير
* [[سيلفيا سانت]] .... 12 فبراير
* [[لورنا مورجان]] .... 13 فبراير
* [[جوردان بلو]] .... 17 فبراير
* [[اليكسوس وينستون]] .... 20 فبراير
* [[صوفى إيفانز]] .... 20 فبراير
* [[ديفون ديفيز]] .... 21 فبراير ؛ (ماتت يوم 17 اغسطس 2018)
* [[نيكيتا جروس]] .... 27 فبراير
* [[تيفانى ووكر]] .... 1 مارس
* [[تشيلسى تشارمز]] .... 7 مارس
* [[جيسيكا جيمس]] .... 8 مارس ؛ (ماتت يوم 17 سبتمبر 2019)
* [[سارة برنات]] .... 8 مارس
* [[روكسان هول]] .... 17 مارس
* [[كريستال جانز]] .... 20 مارس
* [[ليزا هاربر]] .... 21 مارس
* [[جيسيكا دارلين]] .... 22 مارس
* [[اوتامن هيز]] .... 25 مارس
* [[هيثر بروك]] .... 27 مارس
* [[اينيس رايدر]] .... 29 مارس
* [[اشتون مور]] .... 31 مارس
* [[ميلانى كوستى]] .... 31 مارس
* [[هيفن لى]] .... 8 ابريل
* [[فيفيان برونيرى]] .... 9 ابريل
* [[ميريديان (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 9 ابريل
* [[جودى مور]] .... 11 ابريل
* [[كورالى ترينه ثى]] .... 11 ابريل
* [[جيد بلو اكليبس]] .... 20 ابريل
* [[انجليكا ميراى]] .... 23 ابريل
* [[ابريل فلورز]] .... 30 ابريل
* [[ويندى ويليامز]] .... 3 مايو
* [[يوليا بينك]] .... 5 مايو
* [[جنيفر رد]] .... 13 مايو
* [[جابى كوينتيروس]] .... 17 مايو
* [[سابينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 مايو
* [[اورسولا مور]] .... 21 مايو
* [[انيتا بلوند]] .... 27 مايو
* [[انيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يونيه
* [[كلوديا فالنتاين]] .... 9 يونيه
* [[نيكا نويل]] .... 14 يونيه
* [[جينتيال]] .... 26 يونيه ؛ (ماتت يوم 30 اكتوبر 2020)
* [[جابرييلا بليك]] .... 27 يونيه
* [[بلوندى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يوليه
* [[سوزى سوزوكى]] .... 3 يوليه
* [[الانا ايفانز]] .... 6 يوليه
* [[سيسيليا جروت]] .... 9 يوليه
* [[مونيك كوفيت]] .... 14 يوليه
* [[كريستينا ليون]] .... 15 يوليه
* [[ديانا دول]] .... 22 يوليه
* [[تيرا باتريك]] .... 25 يوليه
* [[نيكيتا دينيس]] .... 25 يوليه
* [[ايميلى جوفيه]] .... 29 يوليه
* [[سابرينا جونسون]] .... 29 يوليه
* [[جيويل دى نايل]] .... 5 اغسطس
* [[ديميا مور]] .... 19 اغسطس
* [[ليكسى لامور]] .... 28 اغسطس
* [[لولا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 اغسطس
* [[جادا فاير]] .... 1 سبتمبر
* [[جابرييلا بوند]] .... 7 سبتمبر
* [[بوما سويد]] .... 13 سبتمبر
* [[ميلانى مونرو]] .... 14 سبتمبر
* [[دانييلا راش]] .... 17 سبتمبر
* [[كيكى دير]] .... 18 سبتمبر
* [[ناكيتا كاش]] .... 19 سبتمبر
* [[سافيرا شانيل]].... 24 سبتمبر
* [[انجيلا تايجر]] .... 26 سبتمبر
* [[اوليفيا اولافلى]] .... 26 سبتمبر
* [[اوبسيسيون]] .... 29 سبتمبر
* [[دورا فنتر]] .... 1 اكتوبر
* [[كاندى آبلز]] .... 3 اكتوبر
* [[ليزا سباركس]] .... 6 اكتوبر
* [[بونى بون]] .... 8 اكتوبر
* [[سيليستيا ستار]] .... 10 اكتوبر
* [[ادريانا مالكوفا]] .... 11 اكتوبر
* [[الكسندرا هجورت]] .... 11 اكتوبر
* [[جاكى سانت جيمس]] .... 15 اكتوبر
* [[ازليا انتيستيا]] .... 18 اكتوبر
* [[كارين فيشر]] .... 26 اكتوبر
* [[بريانا بيتش]] .... 8 نوفمبر
* [[تشيلسى بلو]] .... 16 نوفمبر
* [[داشا]] .... 21 نوفمبر
* [[فيرونيكا راين]] .... 29 نوفمبر
* [[تانيا دانييل]] .... 3 ديسمبر
* [[ماريا كيكونن]] .... 15 ديسمبر
* [[زينيت ايجرهازى]] .... 17 ديسمبر
* [[ليا دى ماى]] .... 26 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 9 ديسمبر 2004)
* [[ناتاشا ستورم]] .... 26 ديسمبر

== مواليد 1977 ==
* [[نيكول أورينج]] .... 19 يناير
* [[جينا رايدر]] .... 23 يناير
* [[كيارا ميا]] .... 24 يناير
* [[مايكو يوكى]] .... 30 يناير
* [[باميلا بتروكوفا]] .... 6 فبراير
* [[بريدجيت كيركوف]] .... 8 فبراير
* [[هنريتا كيريز]] .... 8 فبراير
* [[سيسيليا فيجا]] .... 10 فبراير
* [[رايلين]] .... 12 فبراير
* [[كلوديا فيرارى]] .... 16 فبراير
* [[كالى كوكس]] .... 26 فبراير
* [[نيكى اندرسون]] .... 1 مارس
* [[زوى ماتيوس]] .... 7 مارس
* [[استيل ديزانج]] .... 8 مارس
* [[كلوديا كلير]] .... 10 مارس
* [[ادريانا نيكول]] .... 25 مارس
* [[ادا ماى جونسون]] .... 27 مارس
* [[ديفون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 28 مارس
* [[ريبيكا لاف]] .... 30 مارس
* [[سامانثا ستيرلينج]] .... 1 ابريل
* [[ايريكا لوست]] .... 5 ابريل
* [[نيلا لوكيتش]] .... 10 ابريل
* [[نيكيتا فون جيمس]] .... 11 ابريل
* [[مونيكا هايكوفا]] .... 14 ابريل
* [[تيمبتريس]] .... 18 ابريل
* [[كيندرا جيد روسى]] .... 19 ابريل
* [[يوليا مايرشوك]] .... 20 ابريل
* [[شارلى تشيس]] .... 26 ابريل
* [[ناتاشا ستون]] .... 30 ابريل
* [[ايمى سويت]] .... 14 مايو
* [[انديا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 مايو
* [[جوليا سبين]] .... 29 مايو
* [[الورا جنسون]] .... 31 مايو
* [[كيتى لى]] .... 31 مايو
* [[فيكى ريشتر]] .... 1 يونيه
* [[الورا ايدن]] .... 13 يونيه
* [[لورا تيرنر]] .... 20 يونيه
* [[ماريا بيلوتشى]] .... 27 يونيه
* [[ميس ارويو]] .... 2 يوليه
* [[ليكسى باردوت]] .... 3 يوليه
* [[دونيا مونتينيجرو]] .... 5 يوليه
* [[سيمون هورفاث]] .... 9 يوليه
* [[رافاييللا بونتسو]] .... 20 يوليه
* [[ديزى روك (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 22 يوليه
* [[جيا دارلينج]] .... 30 يوليه
* [[زدينكا بودكابوفا]] .... 6 اغسطس
* [[انا مونتى ريال]] .... 20 اغسطس
* [[باربارا سمر]] .... 20 اغسطس
* [[اديلويس]] .... 1 سبتمبر
* [[ليزا دانييلز]] .... 2 سبتمبر
* [[تانيا هايد]] .... 7 سبتمبر
* [[ديلوتا براون]] .... 7 سبتمبر
* [[لاتيا لوبيز]] .... 16 سبتمبر
* [[ميا سمايلز]] .... 21 سبتمبر
* [[صوفيا روسى]] .... 22 سبتمبر
* [[ليندا ثورن]] .... 24 سبتمبر
* [[كايلين]] .... 26 سبتمبر
* [[فى فى فرنانديز]] .... 29 سبتمبر
* [[دوروثى بلاك]] .... 2 اكتوبر
* [[كاترينا كرافن]] .... 17 اكتوبر
* [[فيليسيا تانج]] .... 22 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 11 سبتمبر 2009)
* [[ماديسون هينتون]] .... 22 اكتوبر
* [[انجا رايدر]] .... 31 اكتوبر
* [[اريا جيوفانى]] .... 3 نوفمبر
* [[بريتنى سكاى]] .... 5 نوفمبر
* [[سيينا ويست]] .... 6 نوفمبر
* [[سارة جاى]] .... 14 نوفمبر
* [[جوسلين جيمس]] .... 22 نوفمبر
* [[سيليا بلانكو]] .... 22 نوفمبر
* [[ميكا تان]] .... 27 نوفمبر
* [[ايرينا سكاى]] .... 29 نوفمبر
* [[لوجان لابرنت]] .... 19 ديسمبر
* [[ليتزى بوردن]] .... 20 ديسمبر
* [[بريا راى]] .... 25 ديسمبر
* [[سارة جيسى]] .... 26 ديسمبر
* [[شايلا روسى]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1978 ==
* [[بيترا هافلاسوفا]] .... 2 يناير
* [[فلاور توتشى]] .... 2 يناير
* [[مونيكا روكافورت]] .... 14 يناير
* [[دينا جيويل]] .... 1 فبراير
* [[تريسى لاين]] .... 2 فبراير
* [[دى (ممثله بورنوجرافيه)|دى]] .... 17 فبراير
* [[كيمبر بليك]] .... 20 فبراير
* [[اماندا وايت]] .... 24 فبراير
* [[سامانثا رايان]] .... 3 مارس
* [[مادوكا اوزاوا]] .... 3 مارس
* [[كاتى جولد]] .... 7 مارس
* [[اكيرا فوبوكى]] .... 13 مارس
* [[مونيكا مايهم]] .... 14 مارس
* [[مارشا لورد]] .... 17 مارس
* [[شوكوليت]] .... 20 مارس
* [[تيانا كاى]] .... 25 مارس
* [[شارلوت لى]] .... 25 مارس
* [[ساندرا رومين]] .... 26 مارس
* [[ابريل فلاورز]] .... 28 مارس
* [[كلوى ديور]] .... 28 مارس
* [[كايلا كاريرا]] .... 30 مارس
* [[فيفيان شميت]] .... 31 مارس
* [[جاسى أندروز]] .... 2 ابريل
* [[ليزا كروس]] .... 4 ابريل
* [[ليف وايلدر]] .... 7 ابريل
* [[صوفيا كاستيلو]] .... 8 ابريل
* [[كيلى ستافورد]] .... 10 ابريل
* [[ماندى برايت]] .... 12 ابريل
* [[بيجى سو]] .... 16 ابريل
* [[نيكى فيرتشايلد]] .... 28 ابريل
* [[دينيس ديفيز]] .... 4 مايو
* [[جينا بى]] .... 6 مايو
* [[انيت داون]] .... 9 مايو
* [[ديا زيرفا]] .... 22 مايو
* [[انجليكا كوستيلو]] .... 5 يونيه
* [[جوين سمرز]] .... 13 يونيه
* [[تول جوديس]] .... 14 يونيه
* [[كلوديا تشيس]] .... 28 يونيه
* [[كاتالينا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يوليه
* [[جولى نايت]] .... 2 يوليه
* [[نيكى صن]] .... 7 يوليه
* [[كيت مور]] .... 13 يوليه
* [[كارا فاون]] .... 18 يوليه
* [[بريتانى كوكس]] .... 19 يوليه ؛ (ماتت يوم 6 ديسمبر 2016)
* [[كايلى جى وورثى]] .... 24 يوليه
* [[ريتا فالتويانو]] .... 5 اغسطس
* [[لون لور]] .... 7 اغسطس
* [[لينساى داون ماكنزى]] .... 7 اغسطس
* [[تيرا بوند]] .... 20 اغسطس ؛ (ماتت يوم 11 اكتوبر 2017)
* [[مايا لوانا]] .... 26 اغسطس
* [[شيرى ديفيل]] .... 30 اغسطس
* [[هولى راندال]] .... 5 سبتمبر
* [[اليسيا رودز]] .... 8 سبتمبر
* [[سيلين بارا]] .... 9 سبتمبر
* [[سابرينا ديب]] .... 11 سبتمبر
* [[ايفا ديكاستيلو]] .... 12 سبتمبر
* [[كوكو براون]] .... 16 سبتمبر
* [[كيندرا لوست]] .... 18 سبتمبر
* [[شاى سويت]] .... 22 سبتمبر
* [[نوزومى موموى]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 12 اكتوبر 2002)
* [[اماندا ستيل]] .... 9 اكتوبر
* [[جينا بلو]] .... 29 اكتوبر
* [[جوليا تايلور]] .... 3 نوفمبر
* [[فيتوريا ريسى]] .... 3 نوفمبر
* [[بولينا كاتشانوف]] .... 5 نوفمبر
* [[كايلا كول]] .... 10 نوفمبر
* [[اليا جانين]] .... 12 نوفمبر
* [[شاى لاف]] .... 27 نوفمبر
* [[سالى يوشينو]] .... 28 نوفمبر
* [[بامبى براون]] .... 8 ديسمبر
* [[ايميلى هورن]] .... 9 ديسمبر
* [[ايميليانا]] .... 18 ديسمبر
* [[ماكى هوجو]] .... 21 ديسمبر
* [[انينا اوكاتيس]] .... 22 ديسمبر
* [[اليكسيس امور]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1979 ==
* [[انا اميراتى]] .... 1 يناير
* [[اليزابيث ماسيل]] .... 7 يناير
* [[مونيكا فوستر]] .... 7 يناير
* [[كاثى اندرسون]] .... 14 يناير
* [[ارييلا فيريرا]] .... 15 يناير
* [[كساندرا]] .... 18 يناير
* [[انا جيمسكايا]] .... 22 يناير
* [[زوى بريتون]] .... 25 يناير
* [[بلير سيجال]] .... 3 فبراير
* [[فيليسيتى فون]] .... 5 فبراير
* [[اليسين تشاينس]] .... 11 فبراير
* [[ادينا جيويل]] .... 13 فبراير
* [[موكسى مادرون]] .... 19 فبراير
* [[ابى رود]] .... 21 فبراير
* [[يومى كازاما]] .... 22 فبراير
* [[كارمن وايت]] .... 23 فبراير
* [[فليك شاجويل]] .... 3 مارس
* [[صوفيا ساندوبار]] .... 15 مارس
* [[ستورمى دانييلز]] .... 17 مارس
* [[تاونى روبرتس]] .... 18 مارس
* [[براندى لايونز]] .... 29 مارس
* [[تانيا تيت]] .... 31 مارس
* [[بونكو كانازاوا]] .... 4 ابريل
* [[شارون وايلد]] .... 4 ابريل
* [[كاتسونى]] .... 9 ابريل
* [[يانا باخ]] .... 10 ابريل
* [[كاتالين كيرالى]] .... 12 ابريل
* [[تشيلسى سينكلير]] .... 19 ابريل
* [[نينا روبرتس]] .... 29 ابريل
* [[مورجانا دارك]] .... 30 ابريل
* [[ساندى ويستجيت]] .... 5 مايو
* [[ايفا كاريرا]] .... 6 مايو
* [[لورين فينيكس]] .... 13 مايو
* [[ماكنزى لى]] .... 16 مايو
* [[بريانا بانكس]] .... 21 مايو
* [[جيسى كابيلى]] .... 21 مايو
* [[جيسيكا ماى]] .... 23 مايو
* [[جيزيبيل بوند]] .... 27 مايو
* [[ديانا برينس]] .... 6 يونيه
* [[فاندا فيتوس]] .... 7 يونيه
* [[اشلى لونج]] .... 8 يونيه
* [[كايلى اوتول]] .... 11 يونيه
* [[دانا دى أرموند]] .... 16 يونيه
* [[سالما دى نورا]] .... 16 يونيه
* [[ساندى ستايل]] .... 19 يونيه
* [[فيرجينى جيرفيه]] .... 24 يونيه
* [[فيكتوريا سين]] .... 27 يونيه
* [[ايانا انجل]] .... 28 يونيه
* [[اليكسيس مالون]] .... 29 يونيه
* [[شيرى رين]] .... 2 يوليه
* [[فرانكى فارجاس]] .... 8 يوليه
* [[لين ستون]] .... 18 يوليه
* [[كلارا جى]] .... 19 يوليه
* [[باتى بيج]] .... 28 يوليه
* [[ويندى ديلورمى]] .... 28 يوليه
* [[ليكسى لوكهارت]] .... 29 يوليه
* [[كارينا بلاى]] .... 29 يوليه
* [[انا ميلز]] .... 4 اغسطس
* [[تريشا أبتاون]] .... 7 اغسطس
* [[ازومى كاواشيما]] .... 8 اغسطس
* [[سيلينا سيلفر]] .... 18 اغسطس
* [[ايدن ستار]] .... 27 اغسطس
* [[بانى لوف]] .... 12 سبتمبر
* [[كاتالينا كروز]] .... 13 سبتمبر
* [[افا ادامز]] .... 16 سبتمبر
* [[جيسيكا فيورنتينو]] .... 16 سبتمبر
* [[راكيل لايكى]] .... 20 سبتمبر
* [[كاتيا كاسن]] .... 24 سبتمبر
* [[هايدى ماين]] .... 27 سبتمبر
* [[جوردان ميز]] .... 8 اكتوبر
* [[سكاى بلاك]] .... 18 اكتوبر
* [[ميلودى بليس]] .... 19 اكتوبر
* [[رينيه بورنيرو]] .... 24 اكتوبر
* [[اليكسيس سيلفر]] .... 27 اكتوبر
* [[جابرييلا كيريز]] .... 31 اكتوبر
* [[اشلى هارت]] .... 1 نوفمبر
* [[اودرى هولاندر]] .... 4 نوفمبر
* [[كوينى لاف]] .... 8 نوفمبر
* [[نينا مرسيدس]] .... 10 نوفمبر
* [[اوليفيا سانت]] .... 11 نوفمبر
* [[اسيان شان]] .... 19 نوفمبر
* [[نوتى آلى]] .... 20 نوفمبر
* [[بروك هافن]] .... 25 نوفمبر
* [[دانييل فوكس]] .... 27 نوفمبر
* [[سيمون ويست (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 27 نوفمبر
* [[افى لى روث]] .... 1 ديسمبر
* [[جايمى فوكسوورث]] .... 17 ديسمبر
* [[نيكى هانتر]] .... 19 ديسمبر
* [[ميا بريسلى]] .... 29 ديسمبر
* [[لونا لوكس]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1980 ==
* [[آريانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يناير
* [[بوبى إيدن]] .... 4 يناير
* [[هيرومى اوشيما]] .... 6 يناير
* [[هيلينا كاريل]] .... 8 يناير
* [[تايا باركر]] .... 10 يناير
* [[اوستين كينكيد]] .... 14 يناير
* [[ميشيل وايلد]] .... 16 يناير
* [[بى بى فوكس]] .... 17 يناير
* [[تايرا ليكس]] .... 17 يناير
* [[ايف مايفير]] .... 21 يناير
* [[مارى بوسا]] .... 21 يناير
* [[انيتا باريس]] .... 22 يناير
* [[نانا ناتسومى]] .... 23 يناير
* [[رايلى ريتشاردز]] .... 24 يناير
* [[اندر بيج]] .... 28 يناير
* [[فيكتوريا سليم]] .... 5 فبراير
* [[ليدى أرمانى]] .... 18 فبراير
* [[جوديث فوكس]] .... 25 فبراير
* [[لورا هيرمانسن]] .... 25 فبراير
* [[دونا رد]] .... 27 فبراير
* [[دومينيكا ليونى]] .... 29 فبراير
* [[صنى لين]] .... 2 مارس
* [[لورى اليكسيا]] .... 2 مارس ؛ (ماتت يوم 19 سبتمبر 2011)
* [[ريو ماريا]] .... 3 مارس
* [[ايليكسيس مونرو]] .... 8 مارس
* [[ايلينا هيريس]] .... 9 مارس
* [[كاتى مورجان]] .... 17 مارس
* [[هولى ويست]] .... 19 مارس
* [[جنيفر بست]] .... 23 مارس
* [[مينورى آوى]] .... 28 مارس
* [[كيلى تايلر]] .... 1 ابريل
* [[جانا كوفا]] .... 13 ابريل
* [[ادريانا سيج]] .... 16 ابريل
* [[اناستازيا مايو]] .... 17 ابريل
* [[ميشيل أفانتى]] .... 19 ابريل
* [[نينا ايلى]] .... 28 ابريل
* [[شارمين ستار]] .... 5 مايو
* [[بيوتى ديور]] .... 7 مايو
* [[نيكيتا ليا]] .... 8 مايو
* [[ارييل اكس]] .... 15 مايو
* [[لوسى لى (الامريكيه)]] .... 20 مايو
* [[ساتين فينيكس]] .... 22 مايو
* [[انا اوهورا]] .... 30 مايو
* [[ريكى راكس]] .... 6 يونيه
* [[ستايسى كاش]] .... 9 يونيه ؛ (ماتت يوم 27 نوفمبر 2015)
* [[دولسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 10 يونيه
* [[ميكى ميزواسا]] .... 11 يونيه
* [[فيلفيت روز]] .... 13 يونيه
* [[مارى كارى]] .... 15 يونيه
* [[سيبيل كيكيلى]] .... 16 يونيه
* [[جيد مارسيلا]] .... 22 يونيه
* [[سينارا فوكس]] .... 22 يونيه ؛ (ماتت يوم 27 مارس 2016)
* [[انجلينا كرو]] .... 23 يونيه
* [[اكيرا واتيس]] .... 2 يوليه
* [[جاستين جولى]] .... 16 يوليه
* [[جيسى جين]] .... 16 يوليه ؛ (ماتت يوم 24 يناير 2024)
* [[براندى إدواردز]] .... 23 يوليه
* [[جوجى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 24 يوليه
* [[كاثى هيفن]] .... 28 يوليه
* [[كارمن هايز]] .... 3 اغسطس
* [[كايلانى لى]] .... 5 اغسطس
* [[ريبيكا مور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 7 اغسطس
* [[تاتوم ريد]] .... 8 اغسطس
* [[نيكى رايدر]] .... 10 اغسطس
* [[صوفى باريس]] .... 13 اغسطس
* [[كلير ديمز]] .... 13 اغسطس
* [[بيجى باردوت]] .... 14 اغسطس
* [[سارة بليك]] .... 21 اغسطس
* [[اوفيدييه]] .... 25 اغسطس
* [[ايزيس لاف]] .... 27 اغسطس
* [[ميكايلا مينديز]] .... 29 اغسطس
* [[ايه جى بايلى]] .... 3 سبتمبر
* [[ران آساكاوا]] .... 4 سبتمبر
* [[فيوليت مارسيل]] .... 9 سبتمبر
* [[تايلور ستيفنز]] .... 20 سبتمبر
* [[ماديسون يانج]] .... 20 سبتمبر
* [[بريسيلا براتز]] .... 22 سبتمبر
* [[سابرين ماويى]] .... 24 سبتمبر
* [[ماريا ميا]] .... 25 سبتمبر
* [[جين دارلينج]] .... 26 سبتمبر
* [[كيلى مارى]] .... 1 اكتوبر
* [[لايلا جيد]] .... 1 اكتوبر
* [[فيونا تشيكس]] .... 3 اكتوبر
* [[الايا ساشو]] .... 9 اكتوبر
* [[بريدجيت باورز]] .... 11 اكتوبر
* [[كلوديا جيمسون]] .... 12 اكتوبر
* [[تيا سويتس]] .... 22 اكتوبر
* [[ديانا ديفو]] .... 26 اكتوبر
* [[كاسيا رايلى]] .... 27 اكتوبر
* [[جيز لى]] .... 30 اكتوبر
* [[ايا نيلسن]] .... 6 نوفمبر
* [[استر لادوفا]] .... 8 نوفمبر
* [[انجل لونج]] .... 21 نوفمبر
* [[ايريكا هيفن]] .... 28 نوفمبر
* [[نادين يانسن]] .... 3 ديسمبر
* [[تيفانى تايلور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 ديسمبر
* [[سيندى كراوفورد (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 ديسمبر
* [[اليكسا راى]] .... 10 ديسمبر
* [[روبرتا جيما]] .... 15 ديسمبر
* [[ديمى ماركس]] .... 16 ديسمبر
* [[كاميرون كاين]] .... 18 ديسمبر
* [[جيسيكا بانكوك]] .... 19 ديسمبر
* [[جين ليكس]] .... 21 ديسمبر
* [[ليكسى لاف]] .... 23 ديسمبر
* [[كاسيدى]] .... 24 ديسمبر
* [[مارينا ماتسوشيما]] .... 24 ديسمبر
* [[جوانا أنجل]] .... 25 ديسمبر
* [[تابيثا تيكر]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1981 ==
* [[سونيا بيبى]] .... 1 يناير
* [[كارما روزنبرج]] .... 3 يناير
* [[بريسيلا سول]] .... 13 يناير
* [[نيكول ريتشى]] .... 15 يناير
* [[اليا جولى]] .... 21 يناير
* [[دينيس لا بوشيه]] .... 22 يناير
* [[كلارا مورجان]] .... 25 يناير
* [[لوسيا لابيدرا]] .... 31 يناير
* [[كريسى كامز]] .... 2 فبراير
* [[كيلى إيريكسون]] .... 3 فبراير
* [[ميشيل تيكر]] .... 16 فبراير
* [[فيفيان ويست]] .... 17 فبراير
* [[امى آيوكاوا]] .... 18 فبراير
* [[ناتالى دى انجيلو]] .... 21 فبراير
* [[ديلان رايدر]] .... 23 فبراير
* [[جيمى لين]] .... 25 فبراير
* [[كورى تشيس]] .... 25 فبراير
* [[لوريلى لى]] .... 2 مارس
* [[نيكى بلوند]] .... 9 مارس ؛ (ماتت يوم 13 يوليه 2023)
* [[كيانى لاى]] .... 16 مارس
* [[فيكتوريا لانز]] .... 22 مارس
* [[سكوتى اندروز]] .... 4 ابريل
* [[ديلان رايان]] .... 6 ابريل
* [[يازمين ميلان]] .... 6 ابريل
* [[شاركا بلو]] .... 7 ابريل
* [[ليزا سباركل]] .... 10 ابريل
* [[مايا دياموند]] .... 11 ابريل
* [[كيوكو آيانا]] .... 15 ابريل
* [[ليزا لويس]] .... 16 ابريل
* [[ناو اويكاوا]] .... 21 ابريل
* [[باولا راى]] .... 22 ابريل
* [[لالى فالاد]] .... 23 ابريل
* [[سورا آوى]] .... 26 ابريل
* [[اوستين مور]] .... 6 مايو
* [[ستايسى سيلفر]] .... 7 مايو
* [[ميليسا جاكوبس]] .... 10 مايو
* [[ايريكا كامبل]] .... 12 مايو
* [[صنى ليونى]] .... 13 مايو
* [[ادريانا لورينتى]] .... 14 مايو
* [[اليكسا ويكس]] .... 18 مايو
* [[بيلادونا]] .... 21 مايو
* [[سايد بلاكوفيتش]] .... 22 مايو
* [[انجا جولييت لافال]] .... 6 يونيه
* [[اكيرا لين]] .... 9 يونيه
* [[سارة توماسى]] .... 9 يونيه
* [[اليا لاف]] .... 11 يونيه
* [[مونيكا سويتهارت]] .... 23 يونيه
* [[تيفانى هوبكينز]] .... 28 يونيه
* [[دونا مارى]] .... 28 يونيه
* [[هولى سويت]] .... 4 يوليه
* [[كيلى كلاين]] .... 5 يوليه
* [[اشلى بلو]] .... 8 يوليه
* [[جنيفر ستون (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 9 يوليه
* [[ناعومى مارسيلا]] .... 9 يوليه
* [[فوجيكو ساكورا]] .... 13 يوليه
* [[ميشيل باريت]] .... 17 يوليه
* [[الين (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 21 يوليه
* [[انجيلا اسبن]] .... 21 يوليه
* [[تكساس بريسلى]] .... 22 يوليه
* [[ميريام ريفيرا]] .... 27 يوليه ؛ (ماتت يوم 5 فبراير 2019)
* [[جين بادوفا]] .... 2 اغسطس
* [[ليكسى لابيتينا]] .... 7 اغسطس
* [[استيلا ليون]] .... 10 اغسطس
* [[جولى سيلفر]] .... 11 اغسطس
* [[مايا جولد]] .... 11 اغسطس
* [[كايليان كيرتيس]] .... 12 اغسطس
* [[تايلور رين]] .... 16 اغسطس
* [[ليزلى كيس]] .... 16 اغسطس
* [[جينا اوسو]] .... 17 اغسطس
* [[كارمن لوفانا]] .... 23 اغسطس
* [[الينا كروفت]] .... 25 اغسطس
* [[انجيلا ستون]] .... 29 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 ابريل 2019)
* [[لانى باربى]] .... 29 اغسطس
* [[جاسمين جاى]] .... 31 اغسطس
* [[يوريا كاتو]] .... 31 اغسطس
* [[ان مارى ريوس]] .... 5 سبتمبر
* [[برونا فيراز]] .... 5 سبتمبر
* [[هيثر فانديفن]] .... 6 سبتمبر
* [[دانييل ديريك]] .... 7 سبتمبر
* [[سيلفيا لانكوم]] .... 8 سبتمبر
* [[ساندرا شاين]] .... 9 سبتمبر
* [[لوسكيوز لوبيز]] .... 11 سبتمبر
* [[اوجوست نايت]] .... 13 سبتمبر
* [[جيد ستار]] .... 14 سبتمبر
* [[ميا ستون]] .... 15 سبتمبر
* [[لورا كروفت]] .... 17 سبتمبر
* [[فرانسيسكا جيمس]] .... 20 سبتمبر
* [[فينيكس مارى]] .... 21 سبتمبر
* [[ماريكا هاسى]] .... 26 سبتمبر
* [[سايثيريا]] .... 27 سبتمبر
* [[سابينا كازاروفا]] .... 30 سبتمبر
* [[تيرا جوى]] .... 1 اكتوبر
* [[يلينا ينسن]] .... 7 اكتوبر
* [[فانيسا رايا]] .... 8 اكتوبر
* [[افريكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 16 اكتوبر
* [[كارميلا بينج]] .... 21 اكتوبر
* [[كريستال كلاين]] .... 21 اكتوبر
* [[تيلا تيكيلا]] .... 24 اكتوبر
* [[مارى لوف]] .... 1 نوفمبر
* [[افى سكوت]] .... 2 نوفمبر
* [[مونيكا سويت]] .... 6 نوفمبر
* [[لى لى تاى]] .... 7 نوفمبر
* [[انجى سافاج]] .... 12 نوفمبر
* [[مولى كافالى]] .... 12 نوفمبر
* [[كيرستين برايس]] .... 13 نوفمبر
* [[ليتشيل مارى]] .... 24 نوفمبر
* [[اورورا سنو]] .... 26 نوفمبر
* [[كابرى ستايلز]] .... 27 نوفمبر
* [[كريستينا بيلا]] .... 29 نوفمبر
* [[ايزابيلا سوبرانو]] .... 2 ديسمبر
* [[كورتنى كامز]] .... 4 ديسمبر
* [[بيلا-مارى وولف]] .... 6 ديسمبر
* [[صوفيا سانتى]] .... 6 ديسمبر
* [[كايلى وايلد]] .... 6 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 3 يناير 2022)
* [[نيكى بنز]] .... 11 ديسمبر
* [[ليندا لوست]] .... 12 ديسمبر
* [[جيرسى جاكسين]] .... 22 ديسمبر
* [[صوفى مون]] .... 24 ديسمبر
* [[هالى بيج]] .... 30 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 21 اغسطس 2007)
* [[ايزوبيل ورين]] .... 31 ديسمبر
* [[دلتا وايت]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1982 ==
* [[تكساس باتى]] .... 3 يناير
* [[هولى ستيفنز]] .... 4 يناير ؛ (ماتت يوم 3 يوليه 2012)
* [[بيلى بروكس]] .... 9 يناير
* [[شيروكى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 12 يناير
* [[ساكورا ساكورادا]] .... 14 يناير
* [[تيفانى ميسون]] .... 20 يناير
* [[نيكى رودز]] .... 20 يناير
* [[برينسيس دونا]] .... 23 يناير
* [[فيرونيكا فانوزا]] .... 23 يناير
* [[سفيتلانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 يناير
* [[اوكسانا]] .... 1 فبراير
* [[براندى تايلور]] .... 2 فبراير
* [[لونا ستيرن]] .... 2 فبراير
* [[جانيسا برازيل]] .... 11 فبراير
* [[انابيل]] .... 18 فبراير
* [[ليا ليكسينجتون]] .... 21 فبراير
* [[جينا هيز]] .... 22 فبراير
* [[كيمبرلى فرانكلين]] .... 24 فبراير
* [[اشلى فايرز]] .... 2 مارس
* [[سيندى دولار]] .... 9 مارس
* [[باتريشيا اروجو]] .... 11 مارس ؛ (ماتت يوم 4 يوليه 2019)
* [[كارلا براون]] .... 11 مارس
* [[كابرى كافانى]] .... 14 مارس
* [[لانا لوبيز]] .... 15 مارس
* [[سونيا كارير]] .... 31 مارس
* [[لاسى دوفال]] .... 5 ابريل
* [[جودى ستار]] .... 8 ابريل ؛ (ماتت يوم 7 يوليه 2010)
* [[ليندساى ميدوز]] .... 10 ابريل
* [[انجل دارك]] .... 11 ابريل
* [[نيكول برازل]] .... 13 ابريل
* [[تيرا راى]] .... 14 ابريل ؛ (ماتت يوم 13 يناير 2016)
* [[ايزابيل ايس]] .... 15 ابريل
* [[ايزيس راى]] .... 19 ابريل
* [[بروك بيل]] .... 29 ابريل
* [[اى هيمينو]] .... 5 مايو
* [[اناستاسيا سكويرت]] .... 7 مايو
* [[مينامى آوياما]] .... 8 مايو
* [[ناعومى زن]] .... 15 مايو
* [[جايمى هامر]] .... 16 مايو
* [[الانا لى]] .... 19 مايو
* [[ميهيرو]] .... 19 مايو
* [[ايرين ماركس]] .... 23 مايو
* [[تيران هايز]] .... 26 مايو
* [[مونيك ألكسندر]] .... 26 مايو
* [[انا مارتن]] .... 2 يونيه
* [[جيمى بروكس]] .... 4 يونيه
* [[كيندال بروكس]] .... 4 يونيه
* [[روكسى جيزيل]] .... 5 يونيه
* [[ايف ماديسون]] .... 9 يونيه
* [[دافنى روزن]] .... 9 يونيه
* [[سينتيا ستون]] .... 17 يونيه
* [[جيا جيفانا]] .... 22 يونيه
* [[فيكسن لامور]] .... 23 يونيه
* [[ناديا ستايلز]] .... 25 يونيه
* [[دانى فيريسيمو]] .... 27 يونيه
* [[هيتومى هاياساكا]] .... 28 يونيه
* [[هانا هاربر]] .... 4 يوليه
* [[سييرا سين]] .... 6 يوليه
* [[ايفا نوتى]] .... 7 يوليه
* [[ايزابيلا سكاى]] .... 9 يوليه
* [[ميليسا هارينجتون]] .... 9 يوليه
* [[بروك بالنتاين]] .... 13 يوليه
* [[جينى بوسان]] .... 19 يوليه
* [[ديليلا سترونج]] .... 26 يوليه
* [[ياسمين سكوت]] .... 29 يوليه
* [[ديلان لورين]] .... 11 اغسطس
* [[مونرو فالنتينو]] .... 11 اغسطس
* [[هيثر كارولين]] .... 15 اغسطس
* [[سايسا فيراز]] .... 16 اغسطس
* [[جنيفر دارك]] .... 18 اغسطس
* [[كوكورو آمانو]] .... 30 اغسطس
* [[هونوكا]] .... 2 سبتمبر
* [[جاسى]] .... 5 سبتمبر
* [[انجلينا كاسترو]] .... 6 سبتمبر
* [[ترينيتى بوست]] .... 9 سبتمبر
* [[صن رايز آدامز]] .... 14 سبتمبر
* [[ارييل سمرز]] .... 16 سبتمبر
* [[شايلا ستايلز]] .... 23 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 9 نوفمبر 2017)
* [[كاساندرا كروز]] .... 27 سبتمبر
* [[اريانا جولى]] .... 29 سبتمبر
* [[بريجيتا بولجارى]] .... 29 سبتمبر
* [[تورى لين]] .... 30 سبتمبر
* [[جاسمين سينكلير]] .... 2 اكتوبر
* [[مايورا هوشيتسوكى]] .... 2 اكتوبر
* [[ميكا كاياما]] .... 13 اكتوبر
* [[ميا ليلانى]] .... 14 اكتوبر
* [[تايلا وين]] .... 16 اكتوبر
* [[انجليكا وايلد]] .... 30 اكتوبر
* [[اركاديا دافيدا]] .... 3 نوفمبر
* [[انجلز سيدنى]] .... 7 نوفمبر
* [[روكسى دوفيل]] .... 8 نوفمبر
* [[افينا لى]] .... 12 نوفمبر
* [[ساكوراكو كاورو]] .... 22 نوفمبر
* [[يوليا نوفا]] .... 26 نوفمبر
* [[كريستال ستيل]] .... 29 نوفمبر
* [[كاسى كورتلاند]] .... 3 ديسمبر
* [[كورتنى فوكس]] .... 11 ديسمبر
* [[لارا روكس]] .... 12 ديسمبر
* [[رى هيميكاوا]] .... 14 ديسمبر
* [[لوسى ثيودوروفا]] .... 18 ديسمبر

== مواليد 1983 ==
* [[استيل (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 1 يناير
* [[تايرا ميسو]] .... 3 يناير
* [[لايلا لاى]] .... 4 يناير
* [[لوتشيا رييس]] .... 10 يناير
* [[كالينا ريوس]] .... 12 يناير
* [[ترينا مايكلز]] .... 13 يناير
* [[لويسا روسو]] .... 13 يناير
* [[جينجر جولى]] .... 15 يناير
* [[اليكسيس ماى]] .... 17 يناير
* [[ميلروز فوكس]] .... 22 يناير
* [[ناهو اوزاوا]] .... 26 يناير
* [[لارا ستيفنز]] .... 27 يناير
* [[سيرينا ماركوس]] .... 29 يناير
* [[ليزا مارى]] .... 31 يناير
* [[ميشيل بانكس]] .... 2 فبراير
* [[اسوكا اوزورا]] .... 3 فبراير
* [[هيلارى سكوت]] .... 3 فبراير
* [[بيانكا سواريز]] .... 12 فبراير
* [[شاى ريفز]] .... 14 فبراير
* [[ابى بروكس]] .... 17 فبراير
* [[بوبى مورجان]] .... 17 فبراير
* [[فيكى فيتشى]] .... 19 فبراير
* [[بينى فليم]] .... 22 فبراير
* [[ايس لافوكس]] .... 28 فبراير
* [[نيكى سكس]] .... 1 مارس
* [[راشيل روكس]] .... 2 مارس
* [[هيثر جابلز]] .... 6 مارس
* [[ايلين سانت]] .... 10 مارس
* [[نيكى بيلوتشى]] .... 10 مارس
* [[فالنتينا فون]] .... 15 مارس ؛ (ماتت يوم 8 مارس 2021)
* [[لورا ليون]] .... 24 مارس
* [[كاندى آبل]] .... 26 مارس
* [[ايلينا جريمالدى]] .... 2 ابريل
* [[بوبى ستار]] .... 6 ابريل
* [[بيلا ستار]] .... 8 ابريل
* [[فوكسى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 11 ابريل
* [[اليكسا ماى]] .... 12 ابريل
* [[سارة بلو]] .... 13 ابريل
* [[كلوديا روسى]] .... 13 ابريل
* [[لولا فيرى]] .... 13 ابريل
* [[مارى آيكاوا]] .... 15 ابريل
* [[جينا بروكس]] .... 16 ابريل
* [[كاندى كريم]] .... 16 ابريل
* [[مورجان بيلى]] .... 18 ابريل
* [[اودرى جيمس]] .... 25 ابريل
* [[كيرى لويز]] .... 26 ابريل
* [[كايلا بيج]] .... 8 مايو
* [[مارينا مايوود]] .... 12 مايو
* [[اسبيرانزا جوميز]] .... 13 مايو
* [[ليكسى تايلر]] .... 16 مايو
* [[ريناكو هيراساوا]] .... 18 مايو
* [[ايف انجل]] .... 19 مايو
* [[فيفيكا راى]] .... 19 مايو
* [[ريسا موراكامى]] .... 24 مايو
* [[ايميرى سينا]] .... 26 مايو
* [[اوتامن ويستين]] .... 27 مايو
* [[تارين توماس]] .... 27 مايو
* [[ياسمين لى]] .... 3 يونيه
* [[جيانا مايكلز]] .... 6 يونيه
* [[ليا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 6 يونيه
* [[اليكترا بلو]] .... 9 يونيه
* [[ريبيكا ليناريس]] .... 13 يونيه
* [[انجليكا هارت]] .... 18 يونيه
* [[انجيلا سومرز]] .... 21 يونيه
* [[فيفيان كاسترو]] .... 29 يونيه
* [[بروميس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يوليه
* [[رومينا لوبيز]] .... 5 يوليه
* [[كارمن مينور]] .... 5 يوليه
* [[اليزابيث ديل مار]] .... 8 يوليه
* [[ادريانا روسو]] .... 12 يوليه
* [[سيمونى دياموند]] .... 21 يوليه
* [[اليسون كوين]] .... 11 اغسطس
* [[مارتينا وارن]] .... 12 اغسطس
* [[لى لى آن]] .... 15 اغسطس
* [[جينا أوستين]] .... 24 اغسطس
* [[سارة ستون]] .... 25 اغسطس
* [[التوام لاف]] .... 26 اغسطس
* [[كايلا جرين]] .... 26 اغسطس
* [[فيليكس فيشيوس]] .... 27 اغسطس
* [[كيمبرلى كين]] .... 28 اغسطس
* [[تيانا لين]] .... 1 سبتمبر
* [[كينا كاى]] .... 2 سبتمبر
* [[انجليكا رافن]] .... 6 سبتمبر
* [[نيللا]] .... 9 سبتمبر
* [[جايا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 20 سبتمبر
* [[لايلا ريفيرا]] .... 24 سبتمبر
* [[ناعومى راسل]] .... 25 سبتمبر
* [[بروك بانر]] .... 28 سبتمبر
* [[تايجر بنسون]] .... 29 سبتمبر
* [[سين سيج]] .... 4 اكتوبر
* [[جاسمين ويب]] .... 6 اكتوبر
* [[راشيل روتن]] .... 8 اكتوبر
* [[لو شارمل]] .... 8 اكتوبر
* [[جنيفر لوف]] .... 10 اكتوبر
* [[هارمونى روز]] .... 12 اكتوبر
* [[رايدر سكاى]] .... 13 اكتوبر
* [[فانيسا لين]] .... 14 اكتوبر
* [[بريدجيت بى]] .... 15 اكتوبر
* [[هيلى يانج]] .... 15 اكتوبر
* [[اكسيل موجلر]] .... 20 اكتوبر
* [[تايلور فيكسن]] .... 25 اكتوبر
* [[هوتارو آكانى]] .... 25 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 15 اغسطس 2016)
* [[ياسمين دى ليون]] .... 29 اكتوبر
* [[ميكايلا شايفر]] .... 1 نوفمبر
* [[كايلا كينج]] .... 6 نوفمبر
* [[مونيكا ماتوس]] .... 6 نوفمبر
* [[سامى رودز]] .... 10 نوفمبر
* [[سيمون بيتش]] .... 10 نوفمبر
* [[ايرين مور]] .... 11 نوفمبر
* [[كاندى مينسون]] .... 11 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 15 يناير 2022)
* [[انيتا كيز]] .... 18 نوفمبر
* [[لورى فارجاس]] .... 18 نوفمبر
* [[ميجان مارتينيز]] .... 22 نوفمبر
* [[كاسيدى لين]] .... 23 نوفمبر
* [[راشيل ستار]] .... 26 نوفمبر
* [[اليرا فلير]] .... 30 نوفمبر
* [[لايلانى]] .... 30 نوفمبر
* [[سارة فانديلا]] .... 2 ديسمبر
* [[امبر بيتش]] .... 3 ديسمبر
* [[ستايسى ثورن]] .... 15 ديسمبر
* [[ميستى أندرسون]] .... 15 ديسمبر
* [[ميشيل فيرارى]] .... 22 ديسمبر
* [[ميلى جاى]] .... 23 ديسمبر
* [[روكسى رينولدز]] .... 28 ديسمبر
* [[ناتاليا زيتا]] .... 29 ديسمبر

== مواليد 1984 ==
* [[مالو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 3 يناير
* [[باتريشيا كيمبرلى]] .... 6 يناير
* [[سيندى لوردز]] .... 13 يناير
* [[سارة جيمس]] .... 15 يناير
* [[ترينيتى جيمس]] .... 16 يناير
* [[صوفى دى]] .... 17 يناير
* [[سينثيا لافين]] .... 20 يناير
* [[ساتيفا روز]] .... 21 يناير
* [[كاثيا نوبيلى]] .... 30 يناير
* [[تشارلى لين]] .... 31 يناير
* [[ديزى مارى]] .... 6 فبراير
* [[ايلار لاى]] .... 12 فبراير
* [[لولى بادكوك]] .... 12 فبراير
* [[ايفيتا بوتسى]] .... 15 فبراير
* [[بيتشيز]] .... 24 فبراير
* [[ماهى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 26 فبراير
* [[سافانا جينجر]] .... 27 فبراير
* [[هافانا جينجر]] .... 27 فبراير
* [[كودى براينت]] .... 28 فبراير
* [[ساتيفا فيرتى]] .... 29 فبراير
* [[اكيهو يوشيزاوا]] .... 3 مارس
* [[دانى وودوورد]] .... 7 مارس
* [[باربى باكس]] .... 10 مارس
* [[كارمن هارت]] .... 12 مارس
* [[فرانشيسكا فالنتينا]] .... 17 مارس
* [[ماى هارونا]] .... 20 مارس
* [[انيت شفارتز]] .... 26 مارس
* [[فانيسا هيل]] .... 8 ابريل
* [[لوسى لى (التشيكيه)]] .... 10 ابريل
* [[كريستينا روز]] .... 14 ابريل
* [[جازمين كشمير]] .... 17 ابريل
* [[ماليزيا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 ابريل
* [[بريان بنسون]] .... 22 ابريل
* [[هولى مورجان]] .... 5 مايو
* [[ساشا نوكس]] .... 10 مايو
* [[كيلى ويلز]] .... 10 مايو
* [[ادريانا لونا]] .... 12 مايو
* [[جاسمين روج]] .... 13 مايو
* [[اليكسيا ميلانو]] .... 16 مايو
* [[چينيسيس سكاى]] .... 17 مايو
* [[تشيهيرو هارا]] .... 22 مايو
* [[جوردان كابرى]] .... 24 مايو
* [[كارلا كوكس]] .... 25 مايو
* [[ايا فوجى]] .... 29 مايو
* [[ايميلى اديسون]] .... 31 مايو
* [[جينافيف جولى]] .... 4 يونيه
* [[نوتيكا ثورن]] .... 13 يونيه
* [[فيرونيكا سيمون]] .... 18 يونيه
* [[كاتارينا كات]] .... 19 يونيه
* [[ناتاشا مارلى]] .... 20 يونيه
* [[اليسيا اليجاتى]] .... 21 يونيه
* [[كارلا نوفا]] .... 21 يونيه
* [[ارييل اليكسيس]] .... 26 يونيه
* [[ايفا سلوفيكوفا]] .... 27 يونيه
* [[جيا بالوما]] .... 27 يونيه
* [[كاسى يانج]] .... 29 يونيه
* [[رايان كيلى]] .... 2 يوليه
* [[كيلى ديفين]] .... 3 يوليه
* [[ليدى ماى]] .... 4 يوليه
* [[اليسون مور]] .... 7 يوليه
* [[سارة شيفون]] .... 10 يوليه
* [[رى آوكى]] .... 11 يوليه
* [[كاتى كارو]] .... 14 يوليه
* [[ليمون هانازاوا]] .... 17 يوليه
* [[ماريا لابيدرا]] .... 19 يوليه
* [[كينزى كينر]] .... 22 يوليه
* [[ليا لوف]] .... 28 يوليه
* [[كالى دريمز]] .... 7 اغسطس
* [[سوزى دياموند]] .... 8 اغسطس
* [[يوا آيدا]] .... 12 اغسطس
* [[لايلا سين]] .... 18 اغسطس
* [[ديبى وايت]] .... 20 اغسطس
* [[ميسى مونرو]] .... 22 اغسطس
* [[كريستى لى]] .... 16 سبتمبر
* [[امبر راين]] .... 19 سبتمبر ؛ (ماتت يوم 2 ابريل 2016)
* [[جيسى لى]] .... 19 سبتمبر
* [[كانديس فون]] .... 19 سبتمبر
* [[فاندال فايكسن]] .... 20 سبتمبر
* [[تشيهيرو هاسيغاوا]] .... 23 سبتمبر
* [[كايلا مارى]] .... 25 سبتمبر
* [[تشيلسى راى]] .... 28 سبتمبر
* [[جيما ماسى]] .... 30 سبتمبر
* [[رينيه ريتشاردز]] .... 30 سبتمبر
* [[ايريكا ايليسون]] .... 1 اكتوبر
* [[جيلدا روبرتس]] .... 2 اكتوبر
* [[فانيلا سكاى]] .... 2 اكتوبر
* [[انيكه اكينا]] .... 7 اكتوبر
* [[افرا رد]] .... 10 اكتوبر
* [[ريجينا ايس]] .... 11 اكتوبر
* [[شيريدان لاف]] .... 13 اكتوبر
* [[اريانا سين]] .... 14 اكتوبر
* [[سيرينيتى كوكس]] .... 15 اكتوبر
* [[كارا تاى]] .... 15 اكتوبر
* [[ميليسا لورين]] .... 16 اكتوبر
* [[ريجان ريس]] .... 23 اكتوبر
* [[برونا سورفيستينيا]] .... 28 اكتوبر
* [[سافانا جولد]] .... 29 اكتوبر ؛ (ماتت يوم 17 اكتوبر 2011)
* [[هانا هيلتون]] .... 31 اكتوبر
* [[مايا ميسون]] .... 4 نوفمبر
* [[انى كروز]] .... 6 نوفمبر
* [[فيكتوريا لان]] .... 8 نوفمبر
* [[فالون سومرز]] .... 9 نوفمبر
* [[ريكو تاتشيبانا]] .... 10 نوفمبر
* [[زافيرا]] .... 13 نوفمبر
* [[لوسى تاى]] .... 13 نوفمبر
* [[ستايسى ادامز]] .... 19 نوفمبر
* [[ليز هانى]] .... 28 نوفمبر
* [[سانا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 29 نوفمبر
* [[جيانا لين]] .... 3 ديسمبر
* [[ديستينى ديكسون]] .... 3 ديسمبر
* [[رينيه بيريز]] .... 8 ديسمبر
* [[نيكا نوير]] .... 8 ديسمبر
* [[هوتى هولى]] .... 12 ديسمبر
* [[كريسى لين]] .... 14 ديسمبر
* [[رين ريفر]] .... 22 ديسمبر
* [[سييرا ميكامى]] .... 25 ديسمبر
* [[كاتيا دى ليز]] .... 25 ديسمبر

== مواليد 1985 ==
* [[هارو آساهينا]] .... 1 يناير
* [[اسا اكيرا]] .... 3 يناير
* [[روكسى روكس]] .... 6 يناير
* [[كلير كاستل]] .... 15 يناير
* [[شوكو جوتو]] .... 18 يناير
* [[كيسارين تشايكالرمبول]] .... 18 يناير
* [[جاسمين بيرن]] .... 23 يناير
* [[كيتى بلير]] .... 24 يناير
* [[تايرا بانكس (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 يناير
* [[لى لى كيد]] .... 25 يناير
* [[ميسون مور]] .... 1 فبراير
* [[فيكى تشيس]] .... 5 فبراير
* [[برينزيس]] .... 6 فبراير
* [[رين أوغاوا]] .... 8 فبراير
* [[سامانثا سين]] .... 13 فبراير
* [[جوردان فلايس]] .... 16 فبراير
* [[شيرى جول]] .... 17 فبراير
* [[ميستى ميسون]] .... 22 فبراير
* [[بريتنى ستيفنز]] .... 24 فبراير
* [[رين آوكى]] .... 28 فبراير
* [[دياموند كيتى]] .... 2 مارس
* [[انجيلا وايت]] .... 4 مارس
* [[ايلينا بيركوفا]] .... 11 مارس
* [[ليليان تايجر]] .... 13 مارس
* [[ايفا انجلينا]] .... 14 مارس
* [[بروكلين تشيس]] .... 14 مارس
* [[بريانا لاف]] .... 14 مارس
* [[اليكسا توماس]] .... 19 مارس
* [[جاندى لين]] .... 19 مارس
* [[فيث ليون]] .... 20 مارس
* [[ساندى كيج]] .... 21 مارس
* [[ممفيس مونرو]] .... 23 مارس
* [[انكسا كارا]] .... 24 مارس
* [[تشارلى اتويل]] .... 24 مارس
* [[هيمى تسوكينو]] .... 25 مارس
* [[بيلا بيلز]] .... 28 مارس
* [[ايرى و ميرى]] .... 31 مارس
* [[ديستينى ديفيل]] .... 3 ابريل
* [[تايرا مور]] .... 6 ابريل
* [[ميا بانجز]] .... 11 ابريل
* [[ايمى ريد]] .... 15 ابريل
* [[ساسا هاندا]] .... 18 ابريل
* [[لينا جولييت]] .... 22 ابريل
* [[انا لوفاتو]] .... 23 ابريل
* [[تينا كاى]] .... 23 ابريل
* [[ارالين بارا]] .... 24 ابريل
* [[اميل ووترز]] .... 25 ابريل
* [[ايفا لين]] .... 4 مايو
* [[ايمى اندرسن]] .... 4 مايو
* [[كورتنى سيمبسون]] .... 9 مايو
* [[جازمين شودري]] .... 15 مايو
* [[لوكس كاسيدى]] .... 17 مايو
* [[تيفانى راين]] .... 21 مايو
* [[مارى ماكراى]] .... 21 مايو
* [[اليكسيس تكساس]] .... 25 مايو
* [[ايدين لين]] .... 25 مايو
* [[ميناكو كوموكاى]] .... 27 مايو
* [[جيمى إيلى]] .... 2 يونيه
* [[نيكى جين]] .... 10 يونيه
* [[ليلا ستار]] .... 13 يونيه
* [[كارمل مور]] .... 19 يونيه
* [[روبى نوكس]] .... 29 يونيه
* [[ستيلا ستايلز]] .... 4 يوليه
* [[يوفرات ماى]] .... 4 يوليه
* [[ادريانا لين]] .... 8 يوليه
* [[جيسيكا لين]] .... 8 يوليه
* [[كليو كاديلاك]] .... 10 يوليه
* [[تينى ستار]] .... 12 يوليه
* [[يوكا هانيدا]] .... 14 يوليه
* [[رايلى ميسون]] .... 15 يوليه
* [[تيجان بريسلى]] .... 24 يوليه
* [[ميا إيزابيلا]] .... 30 يوليه
* [[لايونيس]] .... 2 اغسطس
* [[ميس بانثر]] .... 2 اغسطس
* [[لينوه راى]] .... 3 اغسطس
* [[اشلين بروك]] .... 14 اغسطس
* [[ماليا ميليان]] .... 14 اغسطس
* [[ستيلا ديلاكروا]] .... 16 اغسطس
* [[اسامى سوجيورا]] .... 19 اغسطس
* [[يوشيكى اوجيرى]] .... 20 اغسطس
* [[سيندى هوب]] .... 22 اغسطس
* [[اكارى هوشينو]] .... 24 اغسطس
* [[جاكى جوى]] .... 27 اغسطس
* [[رايلى شاى]] .... 28 اغسطس
* [[ليزا ديل سييرا]] .... 30 اغسطس
* [[اماندا ريندال]] .... 1 سبتمبر
* [[اليسا ديفين]] .... 6 سبتمبر
* [[كلوديا برايس]] .... 6 سبتمبر
* [[بروك سكوت]] .... 12 سبتمبر
* [[كايدن كروس]] .... 15 سبتمبر
* [[راندى رايت]] .... 16 سبتمبر
* [[ارييل ريبيل]] .... 23 سبتمبر
* [[جيسيكا سويت]] .... 24 سبتمبر
* [[ايف لورانس]] .... 4 اكتوبر
* [[جايدن كول]] .... 9 اكتوبر
* [[ريسا كودا]] .... 10 اكتوبر
* [[فيسكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 17 اكتوبر
* [[نايلا تاى]] .... 17 اكتوبر
* [[نينا ديفون]] .... 20 اكتوبر
* [[فيروكا جيمس]] .... 22 اكتوبر
* [[ستيفانى مورجان]] .... 31 اكتوبر
* [[جيسيكا مور]] .... 14 نوفمبر
* [[ايومى شينودا]] .... 16 نوفمبر
* [[كارلى بانكس]] .... 16 نوفمبر
* [[شاى جوردان]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكى نايفز]] .... 18 نوفمبر
* [[جولدى كوكس]] .... 20 نوفمبر
* [[جوليا ألكسندراتو]] .... 24 نوفمبر
* [[كيلى كاى]] .... 29 نوفمبر
* [[اشلى فوكس]] .... 30 نوفمبر
* [[شانيل بريستون]] .... 1 ديسمبر
* [[كات (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 2 ديسمبر
* [[اليسيا تايلر]] .... 8 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 11 اغسطس 2013)
* [[ليكسى مارى]] .... 13 ديسمبر
* [[كاتى كوكس]] .... 17 ديسمبر
* [[جوردان جاجر]] .... 23 ديسمبر
* [[فيرونا فان دى لور]] .... 27 ديسمبر
* [[سيليستى ستار]] .... 28 ديسمبر
* [[فيرونيكا ستون]] .... 28 ديسمبر
* [[شاى لارين]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1986 ==
* [[اليسكا كروس]] .... 6 يناير
* [[مايا جيتس]] .... 6 يناير
* [[ماريا أوزاوا]] .... 8 يناير
* [[تيفانى هوليداى]] .... 15 يناير
* [[كليو فالنتاين]] .... 15 يناير
* [[ايلى اكيرا]] .... 25 يناير
* [[انجل فاين]] .... 26 يناير
* [[تيفانى ديجيفانى]] .... 26 يناير ؛ (ماتت يوم 1 اكتوبر 2007)
* [[نيكى لين]] .... 26 يناير
* [[سيرينا هاياكاوا]] .... 4 فبراير
* [[بريا لين]] .... 6 فبراير
* [[افا روز]] .... 9 فبراير
* [[ديفينيتى لاف]] .... 11 فبراير
* [[ميستى داون]] .... 11 فبراير
* [[جايدن جيمس]] .... 13 فبراير
* [[جاسمين تامى]] .... 15 فبراير
* [[ماريا ماديسين]] .... 7 مارس
* [[هيكارى هينو]] .... 7 مارس
* [[جانا جوردان]] .... 9 مارس
* [[كريستينا جولى]] .... 11 مارس
* [[كاين كلاين]] .... 12 مارس
* [[ستارلا ستيرلينج]] .... 21 مارس
* [[كريستال جوردان]] .... 22 مارس
* [[ميستى ستون]] .... 26 مارس
* [[مونيكا فيرا]] .... 27 مارس
* [[جينى هندريكس]] .... 5 ابريل
* [[نيكى ديلانو]] .... 12 ابريل
* [[دينيس كلارسكوف]] .... 18 ابريل
* [[ايشى بيرفرز]] .... 22 ابريل
* [[ليونى سانت]] .... 23 ابريل
* [[كيرى سابل]] .... 28 ابريل
* [[افروديت نايت]] .... 29 ابريل
* [[ميندى مين]] .... 30 ابريل
* [[نيكول هيريس]] .... 30 ابريل
* [[اوتامن بليس]] .... 1 مايو
* [[لويزا لامور]] .... 1 مايو
* [[سافانا ستيرن]] .... 2 مايو
* [[اليسا ريسى]] .... 3 مايو
* [[آينسلى اديسون]] .... 9 مايو
* [[بروك سكاى]] .... 9 مايو
* [[بريسلى مادوكس]] .... 11 مايو
* [[كارلى مونتانا]] .... 14 مايو
* [[تيفانى دول]] .... 20 مايو
* [[كيسى باركر]] .... 20 مايو
* [[مارجو روسو]] .... 20 مايو
* [[جوليا بايس]] .... 22 مايو
* [[بارادايس لونج]] .... 23 مايو
* [[كريستينا اجوتشى]] .... 26 مايو
* [[آرييل اليكسيس]] .... 30 مايو
* [[رايلى إيفانز]] .... 3 يونيه ؛ (ماتت يوم 28 مارس 2019)
* [[كاريزما كابيلى]] .... 8 يونيه
* [[صوفيا جوتشى]] .... 9 يونيه
* [[ستويا]] .... 15 يونيه
* [[اليكسا فون تيس]] .... 17 يونيه
* [[لورينا سانشيز]] .... 21 يونيه
* [[كاساندرا كالوجيرا]] .... 26 يونيه
* [[ريفر ستارك]] .... 27 يونيه
* [[ليكسى سوالو]] .... 27 يونيه
* [[كاميرون دى]] .... 28 يونيه
* [[هولى ويلين]] .... 4 يوليه
* [[سيندى جينينجز]] .... 7 يوليه
* [[ايمانى روز]] .... 8 يوليه
* [[براون شوجر]] .... 8 يوليه
* [[بروك لى آدامز]] .... 9 يوليه
* [[ابى لى (ممثله بورنوجرافيه)|ابى لى]] .... 13 يوليه
* [[هوت مارييكا]] .... 17 يوليه
* [[هيتومى تاناكا]] .... 18 يوليه
* [[اندى اندرسون]] .... 20 يوليه
* [[ميسا هاناى]] .... 20 يوليه
* [[ايلا دارلينج]] .... 23 يوليه
* [[كورتنى كين]] .... 31 يوليه
* [[كايسى إيفانز]] .... 2 اغسطس
* [[كريستال كلير]] .... 5 اغسطس
* [[شارلوت ستوكلى]] .... 8 اغسطس
* [[اثينا بليجرز]] .... 9 اغسطس
* [[مارينا شيرايشى]] .... 10 اغسطس
* [[ميلكا مانسون]] .... 10 اغسطس
* [[اودرى بيتونى]] .... 16 اغسطس
* [[كيرا كينج]] .... 18 اغسطس
* [[ادريانا رودريجيز]] .... 19 اغسطس
* [[ايميلى باركر]] .... 20 اغسطس
* [[لاسى هارت]] .... 22 اغسطس
* [[ليا جاى]] .... 31 اغسطس
* [[رافن رايلى]] .... 6 سبتمبر
* [[كريستى ستيفنز]] .... 12 سبتمبر
* [[ساكورا سكوت]] .... 14 سبتمبر
* [[انجلينا فالنتاين]] .... 19 سبتمبر
* [[ديزى سترونج]] .... 21 سبتمبر
* [[اندى سان ديماس]] .... 3 اكتوبر
* [[برى أولسون]] .... 7 اكتوبر
* [[براندى أنيستون]] .... 19 اكتوبر
* [[جيجى الينز]] .... 21 اكتوبر
* [[ديليان مور]] .... 27 اكتوبر
* [[انرى اوكيتا]] .... 28 اكتوبر
* [[بولينا جيمس]] .... 29 اكتوبر
* [[يوريزان بيلتران]] .... 2 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 13 ديسمبر 2017)
* [[جاكلين كيز]] .... 4 نوفمبر
* [[ميشيل مويست]] .... 4 نوفمبر
* [[فارين سباركس]] .... 6 نوفمبر
* [[بريتنى أمبر]] .... 10 نوفمبر
* [[ستيفانى كين]] .... 11 نوفمبر
* [[جوين دياموند]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكى ثورن]] .... 17 نوفمبر
* [[نيكوليت شيا]] .... 18 نوفمبر
* [[بيثانى بنز]] .... 1 ديسمبر
* [[جينى مارى]] .... 4 ديسمبر
* [[اسوكا هوشينو]] .... 5 ديسمبر
* [[ميا ماجما]] .... 9 ديسمبر
* [[يائيزا ديل مار]] .... 17 ديسمبر
* [[ماكنزى مايلز]] .... 19 ديسمبر
* [[سونيا رد]] .... 25 ديسمبر
* [[بيانكا فريرى]] .... 29 ديسمبر
* [[ميجان مالون]] .... 30 ديسمبر
* [[اليكسا جوردان]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1987 ==
* [[دانيكا ديلون]] .... 4 يناير
* [[دومينو بريسلى]] .... 8 يناير
* [[ستايسى لين]] .... 12 يناير
* [[عاليا براون]] .... 15 يناير
* [[ميشيل مايلين]] .... 20 يناير
* [[كارلا لين]] .... 23 يناير
* [[رافن اليكسيس]] .... 26 يناير ؛ (ماتت يوم 23 مارس 2022)
* [[كارمن فالنتينا]] .... 26 يناير
* [[لوب فوينتيس]] .... 27 يناير
* [[مادلين مارى]] .... 29 يناير
* [[بريا بينيت]] .... 7 فبراير
* [[كايلى ستروت]] .... 12 فبراير
* [[سابرينا بلوند]] .... 16 فبراير
* [[سكين دياموند]] .... 18 فبراير
* [[انى لى]] .... 23 فبراير
* [[جوليا بوند]] .... 26 فبراير
* [[ادريانا ميلانو]] .... 2 مارس
* [[ديانا جولد]] .... 3 مارس
* [[كوتومى آساكورا]] .... 11 مارس
* [[تيا تاناكا]] .... 15 مارس
* [[رينا ماتسوشيما]] .... 17 مارس
* [[يوما آسامى]] .... 24 مارس
* [[تيلى ماكريز]] .... 27 مارس
* [[كاجنى لين كارتر]] .... 28 مارس ؛ (ماتت يوم 15 فبراير 2024)
* [[ايما كامينجز]] .... 29 مارس
* [[سابرينا مارى]] .... 29 مارس
* [[كايدن فاى]] .... 30 مارس
* [[ميا روز (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 مارس
* [[جينا بريسلى]] .... 1 ابريل
* [[بيج ديلايت]] .... 2 ابريل
* [[اشلى جنسن]] .... 5 ابريل
* [[ابريل اونيل]] .... 7 ابريل
* [[كارينا كاى]] .... 8 ابريل
* [[بيج اشلى]] .... 12 ابريل
* [[شونا لينى]] .... 12 ابريل
* [[انجلينا اش]] .... 20 ابريل
* [[كيارا مارى]] .... 21 ابريل
* [[ميوكى سون]] .... 22 ابريل
* [[اليكسا نيكول]] .... 24 ابريل
* [[كيارا ديانى]] .... 29 ابريل
* [[ريجينا مون]] .... 30 ابريل
* [[سكسى كورا]] .... 2 مايو ؛ (ماتت يوم 20 يناير 2011)
* [[ميو هوشينو]] .... 5 مايو
* [[انيسه كيت]] .... 7 مايو
* [[الى هيز]] .... 10 مايو
* [[جينى بيبى]] .... 14 مايو
* [[اوبرى ادامز]] .... 25 مايو
* [[جوليا كيوكا]] .... 25 مايو
* [[انجل سمرز]] .... 29 مايو
* [[ايلينا ريفيرا]] .... 31 مايو
* [[ايمى رييس]] .... 7 يونيه
* [[سامانثا سانت]] .... 8 يونيه
* [[لينا نيترو]] .... 16 يونيه
* [[اشلى اوريون]] .... 19 يونيه
* [[كيسا سينز]] .... 22 يونيه
* [[كايمى كاى]] .... 23 يونيه
* [[بريانا بلير]] .... 24 يونيه
* [[ايليانور (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 30 يونيه
* [[ليانا سويت]] .... 18 يوليه
* [[ساندى سويت]] .... 24 يوليه
* [[جويلز فينتورا]] .... 31 يوليه
* [[ليكسى بيل]] .... 5 اغسطس
* [[تشارلى تشيس]] .... 6 اغسطس
* [[ميس جينوسايد]] .... 9 اغسطس
* [[كاستيتى لين]] .... 10 اغسطس
* [[كيت هارينجتون]] .... 14 اغسطس
* [[كامرين كيس]] .... 15 اغسطس
* [[سكارليت راى]] .... 20 اغسطس
* [[مايا هيلز]] .... 21 اغسطس
* [[كارلى سيمون]] .... 22 اغسطس
* [[ويتنى ستيفنز]] .... 25 اغسطس
* [[رايلى ستيل]] .... 26 اغسطس
* [[لاريسا دى]] .... 28 اغسطس
* [[باربى لاف]] .... 4 سبتمبر
* [[كلوديا أنطونيلى]] .... 4 سبتمبر
* [[بوروكا بولز]] .... 7 سبتمبر
* [[نيكول أنيستون]] .... 9 سبتمبر
* [[هيثر بريسلى]] .... 15 سبتمبر
* [[كيتون كالى]] .... 19 سبتمبر
* [[ميكا مور]] .... 5 اكتوبر
* [[سامانثا بينتلى]] .... 8 اكتوبر
* [[ناتاشا ستار]] .... 10 اكتوبر
* [[ليليث لافى]] .... 17 اكتوبر
* [[روكسى راش]] .... 19 اكتوبر
* [[ايزابيلا دى سانتوس]] .... 20 اكتوبر
* [[روكسى بانثر]] .... 20 اكتوبر
* [[بلاك أنجليكا]] .... 25 اكتوبر
* [[كايانا لى]] .... 26 اكتوبر
* [[هايدى ووترز]] .... 9 نوفمبر
* [[براين تايلر]] .... 14 نوفمبر
* [[ماجى ماى]] .... 15 نوفمبر
* [[جاسمين بلاك]] .... 17 نوفمبر
* [[انجلينا ارمانى]] .... 18 نوفمبر
* [[تارا وايت]] .... 19 نوفمبر
* [[صوفى اندرسون]] .... 23 نوفمبر ؛ (ماتت يوم 1 ديسمبر 2023)
* [[جايدن سيمون]] .... 24 نوفمبر
* [[كينزى مارى]] .... 24 نوفمبر
* [[ميسى ستون]] .... 26 نوفمبر
* [[رينيه كروز]] .... 29 نوفمبر
* [[فاى راناواى]] .... 30 نوفمبر
* [[فانيسا فيراكروز]] .... 6 ديسمبر
* [[كاسى كاسل]] .... 8 ديسمبر
* [[مينورى هاتسون]] .... 10 ديسمبر
* [[جايمى لانجفورد]] .... 13 ديسمبر
* [[اليتا اوشن]] .... 14 ديسمبر
* [[الينا بلوجارو]] .... 18 ديسمبر
* [[ميكو اوهاشى]] .... 24 ديسمبر
* [[تسوبومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 ديسمبر
* [[دانى جنسن]] .... 26 ديسمبر
* [[انيتا بيرل]] .... 27 ديسمبر
* [[اكسيل باركر]] .... 30 ديسمبر
* [[نورا سكاى]] .... 30 ديسمبر

== مواليد 1988 ==
* [[ساورى هارا]] .... 1 يناير
* [[شارون لى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 2 يناير
* [[تشارليز داناى]] .... 3 يناير
* [[رومى رين]] .... 12 يناير
* [[ماندى دى]] .... 23 يناير
* [[اورورا جولى]] .... 25 يناير
* [[سيرينا بلير]] .... 25 يناير
* [[اندى فالنتينو]] .... 1 فبراير
* [[اينو كيشى]] .... 1 فبراير
* [[كيسى كابرى]] .... 2 فبراير
* [[يوزوكا كينوشيتا]] .... 5 فبراير
* [[جنيفر وايت]] .... 6 فبراير
* [[جوليا دى لوتشيا]] .... 6 فبراير
* [[الانا راى]] .... 9 فبراير
* [[فوكو (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 10 فبراير
* [[كايرا أوهارا]] .... 14 فبراير
* [[جايلين فوكس]] .... 18 فبراير
* [[ليا ليكسيس]] .... 18 فبراير
* [[هيبيكى أوتسوكى]] .... 21 فبراير
* [[بيج تيرناه]] .... 26 فبراير
* [[اليكسا وايلد]] .... 29 فبراير
* [[اليكسيا سكاى]] .... 3 مارس
* [[ليا فالكون]] .... 3 مارس
* [[فيرونيك فيجا]] .... 7 مارس
* [[اشلى ليكس]] .... 10 مارس
* [[ماكنزى بيرس]] .... 10 مارس
* [[سادى ويست]] .... 13 مارس
* [[ساشا جراى]] .... 14 مارس
* [[اليسيا تيسى]] .... 15 مارس
* [[كيسى جوردان]] .... 28 مارس
* [[كيندال كارسون]] .... 28 مارس
* [[جاكى براون]] .... 30 مارس
* [[كابرى أندرسون]] .... 30 مارس
* [[كيمبر جيمس]] .... 2 ابريل
* [[جورجيا جونز]] .... 4 ابريل
* [[اليكسيس لاف]] .... 7 ابريل
* [[فيرونيكا ريتشى]] .... 17 ابريل
* [[اليكسيس فورد]] .... 24 ابريل
* [[كورا ديل ريو]] .... 27 ابريل
* [[كاتى كى]] .... 5 مايو
* [[ساشا سين]] .... 13 مايو
* [[ابيلا اندرسون]] .... 16 مايو
* [[يوى هاتانو]] .... 24 مايو
* [[اكارى اساهينا]] .... 30 مايو
* [[ابيجيل ماك]] .... 2 يونيه
* [[نيكى ناين]] .... 5 يونيه
* [[سوزانا ابريل]] .... 10 يونيه
* [[ميلانى مولر]] .... 10 يونيه
* [[كاتى كول]] .... 13 يونيه
* [[ساشا هارت]] .... 15 يونيه
* [[بياتا اوندين]] .... 20 يونيه
* [[سيرى دال]] .... 20 يونيه
* [[بلو أنجل]] .... 21 يونيه
* [[كالى كارامل]] .... 21 يونيه
* [[تيرى سويت]] .... 22 يونيه
* [[ايمى بروك]] .... 25 يونيه
* [[ريمى لاكرويكس]] .... 26 يونيه
* [[رينا ناكانيشى]] .... 26 يونيه
* [[جادا ستيفنز]] .... 4 يوليه
* [[ايدين بلير]] .... 7 يوليه
* [[جايا باتال]] .... 9 يوليه
* [[كارول ميراندا]] .... 13 يوليه
* [[ماديسون سكوت]] .... 13 يوليه
* [[ليكسى لوى]] .... 17 يوليه
* [[بريتنى ماركهام]] .... 20 يوليه
* [[بيبى كيكس]] .... 23 يوليه
* [[ناتاشا نايس]] .... 28 يوليه
* [[نوزومى هازوكى]] .... 31 يوليه
* [[اليسكا دياموند]] .... 6 اغسطس
* [[انيكا البرايت]] .... 7 اغسطس
* [[ايرى ايشيكاوا]] .... 8 اغسطس
* [[ريو هاماساكى]] .... 11 اغسطس
* [[اريانا ادين]] .... 18 اغسطس
* [[تورى بلاك]] .... 26 اغسطس
* [[روى اكيكاوا]] .... 28 اغسطس
* [[لورا رو]] .... 1 سبتمبر
* [[بريتنى سبرينج]] .... 6 سبتمبر
* [[فرناندا باروش]] .... 10 سبتمبر
* [[اياكا تومودا]] .... 14 سبتمبر
* [[بلوندى فيشر]] .... 14 سبتمبر
* [[كريستال سويفت]] .... 16 سبتمبر
* [[جيسى بالمر]] .... 17 سبتمبر
* [[فاى ريجان]] .... 19 سبتمبر
* [[كيرارا اسوكا]] .... 2 اكتوبر
* [[سارينا فالنتينا]] .... 8 اكتوبر
* [[صوفيا نايت]] .... 11 اكتوبر
* [[سيرينا ديل ريو]] .... 17 اكتوبر
* [[ليتل كابريس]] .... 26 اكتوبر
* [[انا فوكس]] .... 29 اكتوبر
* [[بيلى جاى]] .... 5 نوفمبر
* [[بريسيلا ميلان]] .... 6 نوفمبر
* [[هانا هارونا]] .... 8 نوفمبر
* [[داكودا بروكس]] .... 9 نوفمبر
* [[كالى سويتس]] .... 9 نوفمبر
* [[كيشا كين]] .... 9 نوفمبر
* [[ديفرانسيسكا جالاردو]] .... 15 نوفمبر
* [[سويت صوفى]] .... 22 نوفمبر
* [[ازوسا ايتاغاكى]] .... 23 نوفمبر
* [[اليسا هول]] .... 28 نوفمبر
* [[بريسلى هارت]] .... 1 ديسمبر
* [[يوكيكو سو]] .... 3 ديسمبر
* [[نيسا ديفيل]] .... 9 ديسمبر
* [[سينسى بيرل]] .... 13 ديسمبر
* [[لين بوبس]] .... 16 ديسمبر
* [[جينا جى روس]] .... 17 ديسمبر
* [[كاتى سانت ايفيس]] .... 19 ديسمبر
* [[نوزومى آسو]] .... 20 ديسمبر
* [[ايرى كيجيما]] .... 24 ديسمبر
* [[جازى جاميسون]] .... 27 ديسمبر

== مواليد 1989 ==
* [[نيكيتا بولجاريا]] .... 1 يناير
* [[جودى مينكس]] .... 4 يناير
* [[هازل تيكر]] .... 7 يناير
* [[بليس دولسى]] .... 12 يناير
* [[بيج تايلور]] .... 13 يناير
* [[تاشا رايجن]] .... 15 يناير
* [[تايلور راى]] .... 20 يناير
* [[سيينا جريس]] .... 23 يناير
* [[بينى باكس]] .... 18 فبراير
* [[جابرييلا فوكس]] .... 24 فبراير
* [[لافيش ستايلز]] .... 3 مارس
* [[بيلا موريتى]] .... 12 مارس
* [[كلوى شانيل]] .... 27 مارس
* [[سبنسر سكوت]] .... 4 ابريل
* [[امبر ستارز]] .... 15 ابريل
* [[ايدن ادامز]] .... 21 ابريل
* [[جهازيرا مينكس]] .... 26 ابريل
* [[ميجو فوجيورا]] .... 4 مايو
* [[كيكى فيديس]] .... 15 مايو
* [[ابى كات]] .... 19 مايو
* [[بريت روسى]] .... 21 مايو
* [[لونا ستار]] .... 25 مايو
* [[اش هوليوود]] .... 27 مايو
* [[ايفا لوفيا]] .... 29 مايو
* [[ليزا تيفيان]] .... 30 مايو
* [[تانر مايز]] .... 31 مايو
* [[بروكلين لى]] .... 1 يونيه
* [[جاسمين كارو]] .... 2 يونيه
* [[روكسى راى]] .... 2 يونيه
* [[هاروكا سانادا]] .... 6 يونيه
* [[نينا لوليس]] .... 8 يونيه
* [[جيسيكا كيزاكى]] .... 10 يونيه
* [[ماديسون إيفى]] .... 14 يونيه
* [[شايلا جينينجز]] .... 16 يونيه
* [[ماديسون باركر]] .... 21 يونيه
* [[افا دالوش]] .... 23 يونيه
* [[كاتى سمرز]] .... 9 يوليه
* [[ميكو داى]] .... 16 يوليه
* [[اسفيكسيا نوير]] .... 27 يوليه
* [[كريستا كاوس]] .... 5 اغسطس
* [[داليا سكاى]] .... 10 اغسطس ؛ (ماتت يوم 30 يونيه 2021)
* [[هيثر ستارليت]] .... 14 اغسطس
* [[لندن كيز]] .... 18 اغسطس
* [[كريستيانا سين]] .... 23 اغسطس
* [[فرانتسيسكا فاسيلا]] .... 28 اغسطس
* [[ابى لى برازيل]] .... 8 سبتمبر
* [[جيد لاروشيه]] .... 8 سبتمبر
* [[انا بولينا]] .... 11 سبتمبر
* [[اى هانيدا]] .... 22 سبتمبر
* [[ايه جى ابلجيت]] .... 23 سبتمبر
* [[دانى دانييلز]] .... 23 سبتمبر
* [[كيمورا كلاين]] .... 4 اكتوبر
* [[بولينا سايكولا]] .... 7 اكتوبر
* [[مورجان داين]] .... 7 اكتوبر
* [[ايومى انيمى]] .... 17 اكتوبر
* [[ايزيس تايلور]] .... 23 اكتوبر
* [[نيكول راى]] .... 4 نوفمبر
* [[نيكيتا بيلوتشى]] .... 6 نوفمبر
* [[ابيجيل جونسون]] .... 11 نوفمبر
* [[جيسى دوباى]] .... 12 نوفمبر
* [[هينيسى (ممثله بورنوجرافيه)|هينيسى]] .... 15 نوفمبر
* [[كارمن كروفت]] .... 19 نوفمبر
* [[ايميلى ايف]] .... 21 نوفمبر
* [[ميشا كروس]] .... 27 نوفمبر
* [[سيندى ستارفول]] .... 28 نوفمبر
* [[ديزى دوكاتى]] .... 8 ديسمبر
* [[جولى كاش]] .... 13 ديسمبر
* [[دومينيكا فينيكس]] .... 14 ديسمبر

== مواليد 1990 ==
* [[اودرينا هيل]] .... 1 يناير
* [[ناديا باريس]] .... 1 يناير
* [[زوى فوس]] .... 4 يناير
* [[هالونا فوج]] .... 4 يناير
* [[اليسون تايلر]] .... 5 يناير
* [[بريانا بليس]] .... 23 يناير
* [[سيندى صن]] .... 23 يناير
* [[ترينيتى سانت كلير]] .... 3 فبراير
* [[كيندرا سينكلير]] .... 12 فبراير
* [[تينا هوت]] .... 15 فبراير
* [[اوليف جلاس]] .... 18 فبراير
* [[شيلى فوجى]] .... 18 فبراير
* [[كلوديا كاسترو]] .... 20 فبراير
* [[كالى كارتر]] .... 23 فبراير
* [[كانديس دير]] .... 25 فبراير
* [[ايدن اشلى]] .... 28 فبراير
* [[رورى سايجو]] .... 1 مارس
* [[ساندى ميلز]] .... 12 مارس
* [[كيسى كالفرت]] .... 17 مارس
* [[جيسى فولت]] .... 29 مارس
* [[ريانا رايان]] .... 5 ابريل
* [[ايفا فينيكس]] .... 10 ابريل
* [[جيزابيل فيسير]] .... 13 ابريل
* [[تشيكا آريمورا]] .... 15 ابريل
* [[لى لى كارتر]] .... 15 ابريل
* [[مادى اوريلى]] .... 3 مايو
* [[سيلما سينز]] .... 18 مايو
* [[كلوى جيمس]] .... 19 مايو
* [[سافانا بوند]] .... 6 يونيه
* [[انطونيلا الونسو]] .... 9 يونيه
* [[ليز تايلر]] .... 9 يونيه
* [[تارا لين فوكس]] .... 13 يونيه
* [[ساشا روز]] .... 21 يونيه
* [[كينزى تايلور]] .... 2 يوليه
* [[بلو دياموند]] .... 8 يوليه
* [[انجل ليما]] .... 19 يوليه
* [[ايفى فوكس]] .... 19 يوليه
* [[لونى إيفانز]] .... 5 اغسطس ؛ (ماتت يوم 1 يناير 2017)
* [[سيلينا روز]] .... 7 اغسطس
* [[جاسمين ارابيا]] .... 9 اغسطس
* [[تسوكاسا آوى]] .... 14 اغسطس
* [[هولى مايكلز]] .... 16 اغسطس
* [[ايكا (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 25 اغسطس
* [[شيورى كاميساكى]] .... 25 اغسطس
* [[اشلين راى]] .... 31 اغسطس
* [[ريكا هوشيمى]] .... 20 سبتمبر
* [[ليا لور]] .... 21 سبتمبر
* [[جاسمين جيمس]] ..... 27 سبتمبر
* [[جراسى جلام]] .... 30 سبتمبر
* [[جاينكس ميز]] .... 6 اكتوبر
* [[فينوس لوكس]] .... 10 اكتوبر
* [[لوسى هارت]] .... 14 اكتوبر
* [[ساكى هاتسومى]] .... 15 اكتوبر
* [[بورنبيب تايرا]] .... 16 اكتوبر
* [[موريا ميلز]] .... 17 اكتوبر
* [[تينا بليد]] .... 22 اكتوبر
* [[آمارنا ميلر]] .... 29 اكتوبر
* [[تيا سايروس]] .... 30 اكتوبر
* [[كارينا جراند]] .... 4 نوفمبر
* [[فالنتينا نابى]] .... 6 نوفمبر
* [[ستيلا كوكس]] .... 7 نوفمبر
* [[جيا جاكارتا]] .... 15 نوفمبر
* [[اميا مايلى]] .... 23 نوفمبر
* [[انجل بياف]] .... 30 نوفمبر
* [[نوزومى أويشى]] .... 8 ديسمبر
* [[ميشا بروكس]] .... 12 ديسمبر
* [[ريكى سيكس]] .... 18 ديسمبر
* [[كايسى بروكس]] .... 21 ديسمبر
* [[رافن باى]] .... 22 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 2 اكتوبر 2021)
* [[ليكسى دياموند]] .... 28 ديسمبر ؛ (ماتت يوم 31 اكتوبر 2021)

== مواليد 1991 ==
* [[اليس رومين]] .... 11 يناير
* [[لى لى لابو]] .... 20 يناير
* [[ناتاشا مالكوفا]] .... 22 يناير
* [[هوب هاول]] .... 23 فبراير
* [[تيفانى تيلور]] .... 17 مارس
* [[انيتا تورو]] .... 26 مارس
* [[انجل ويكى]] .... 8 ابريل
* [[ميلانى ريوس]] .... 8 ابريل
* [[ايو ساكوراى]] .... 15 ابريل
* [[كيلى كلايمور]] .... 18 ابريل
* [[كارتر كروز]] .... 24 ابريل
* [[سيينا داى]] .... 7 مايو
* [[كريستى ماك]] .... 9 مايو
* [[ايريكا فونتيس]] .... 14 مايو
* [[جينا جيرسون]] .... 17 مايو
* [[كاهو شيبويا]] .... 20 مايو
* [[موموكا نيشينا]] .... 24 مايو
* [[كلوى امور]] .... 30 مايو
* [[فرح ابراهام]] .... 31 مايو
* [[شانتى دايناميت]] .... 1 يونيه
* [[انجل ريفاس]] .... 4 يونيه
* [[اليسيا كنت]] .... 7 يونيه
* [[مالينا مورجان]] .... 23 يونيه
* [[اريانا فوكس]] .... 6 يوليه
* [[رايلى ريد]] .... 9 يوليه
* [[برى هيز]] .... 15 يوليه
* [[نادية علي (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 22 يوليه
* [[بى بى جونز]] .... 23 يوليه
* [[فيرونيكا رودريجيز]] .... 1 اغسطس
* [[كاتيا سامبوكا]] .... 27 اغسطس
* [[انديلا فيستيتسا]] .... 16 سبتمبر
* [[ديليون هاربر]] .... 27 سبتمبر
* [[شاى ايفانز]] .... 27 سبتمبر
* [[ميلودى جوردان]] .... 5 اكتوبر
* [[لايتون بينتون]] .... 10 اكتوبر
* [[كاترينا جيد]] .... 31 اكتوبر
* [[لى لى بانكس]] .... 1 نوفمبر
* [[ادريانا تشيتشيك]] .... 4 نوفمبر
* [[برى دانييلز]] .... 18 نوفمبر
* [[هاروكى ساتو]] .... 1 ديسمبر
* [[كوريا هاسومى]] .... 3 ديسمبر
* [[زوى كوش]] .... 4 ديسمبر
* [[باربى سينز]] .... 17 ديسمبر
* [[ادريانا ماليو]] .... 26 ديسمبر
* [[جنيفر بليز]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1992 ==
* [[جيسيكا نيكس]] .... 30 يناير
* [[ميجان فون]] .... 7 فبراير
* [[اميرا ادارا]] .... 18 فبراير
* [[ايفانا شوجر]] .... 26 فبراير
* [[مارى كونيشى]] .... 1 مارس
* [[مينامى ناتسوكى]] .... 3 مارس
* [[جيسى أندروز]] .... 22 مارس
* [[فايكسن ستيل]] .... 29 مارس
* [[لوسيانا كاريل]] .... 30 مارس
* [[ايما ماجنوليا]] .... 10 ابريل
* [[كريستى آن]] .... 10 ابريل
* [[بريا برايس]] .... 29 ابريل
* [[ايمى شورز]] .... 1 مايو
* [[اشلين لى]] .... 11 مايو
* [[ميرا صن ست]] .... 13 مايو
* [[تشارلى مونرو]] .... 14 مايو
* [[كات ديلان]] .... 8 يونيه
* [[كايلى كالفيتى]] .... 12 يونيه
* [[ميا مالكوفا]] .... 1 يوليه
* [[لين باركر]] .... 3 يوليه
* [[زارا انجل]] .... 17 يوليه
* [[كارولينا ابريل]] .... 19 يوليه
* [[سكارليت بانكس]] .... 22 يوليه
* [[لايلانى جولد]] .... 5 اغسطس
* [[ايفى شيروود]] .... 29 اغسطس
* [[كيارا لورد]] .... 4 سبتمبر
* [[لولا ريف]] .... 8 سبتمبر
* [[ايورى كوغاوا]] .... 25 سبتمبر
* [[كلوديا شوتز]] .... 25 سبتمبر
* [[لايلانى ليان]] .... 1 اكتوبر
* [[ديلان فينيكس]] .... 2 اكتوبر
* [[جوسى بلاك]] .... 7 اكتوبر
* [[ناديا جاى]] .... 12 اكتوبر
* [[كوكو دى مال]] .... 19 اكتوبر
* [[ستيفى شاى]] .... 23 اكتوبر
* [[كاسى لين]] .... 23 اكتوبر
* [[ستايسى كار (ممثله بورنوجرافيه)|ستايسى كار]] .... 25 اكتوبر
* [[اوبرى كيت]] .... 7 نوفمبر
* [[اى اوهارا]] .... 12 نوفمبر
* [[ابى كروس]] .... 29 نوفمبر
* [[ريا رودريجيز]] .... 24 ديسمبر
* [[شيرى كيس]] .... 31 ديسمبر

== مواليد 1993 ==
* [[اليكسيس كريستال]] .... 1 يناير
* [[كيرا وينترز]] .... 2 فبراير
* [[ميا خليفه]] .... 10 فبراير
* [[اثينا لاف]] .... 18 فبراير
* [[الى جيمس]] .... 23 فبراير
* [[كارول فيجا]] .... 23 فبراير
* [[اريانا مارى]] .... 15 مارس
* [[الينا فوكس]] .... 18 مارس
* [[ناتاليا ستار]] .... 22 مارس
* [[مانا ساكورا]] .... 23 مارس
* [[تينسلى ريجان]] .... 24 مارس
* [[مورجان لى]] .... 26 مارس
* [[كريستال بويد]] .... 14 ابريل
* [[ازورى ستورم]] .... 19 ابريل
* [[ديزى سمرز]] .... 29 ابريل
* [[بونى روتن]] .... 9 مايو
* [[ايلا نوكس]] .... 12 مايو
* [[ايلينا كوشكا]] .... 18 مايو
* [[كيمبرلى كيندال]] .... 28 مايو
* [[چينا ايفورى]] .... 16 يونيه
* [[جيسا رودز]] .... 29 يونيه
* [[جيد جانتزن]] .... 1 يوليه
* [[شانيل هارت]] .... 3 يوليه
* [[ريكو ميناتو]] .... 1 اغسطس
* [[جيسى روجرز]] .... 8 اغسطس
* [[شينكا ايامى]] .... 15 اغسطس
* [[يوا ميكامى]] .... 16 اغسطس
* [[كاسيدى بانكس]] .... 17 اغسطس
* [[الينا لى]] .... 8 سبتمبر
* [[ايرى سوزومورا]] .... 24 سبتمبر
* [[هوب هاربر]] .... 10 اكتوبر
* [[ماو هاماساكى]] .... 20 اكتوبر
* [[مايو ساتو]] .... 21 اكتوبر
* [[صوفى جولدفينجر]] .... 24 نوفمبر
* [[ياسمينا على]] .... 1 ديسمبر

== مواليد 1994 ==
* [[اليكسا نوفا]] .... 24 يناير
* [[اليس مارش]] .... 13 فبراير
* [[فال دودز]] .... 14 فبراير
* [[كينيدى لى]] .... 11 مارس
* [[ايمى يوشيكاوا]] .... 20 مارس
* [[تشاينا ماتسوكا]] .... 16 ابريل
* [[داكوتا سكاى]] .... 17 ابريل ؛ (ماتت يوم 9 يونيه 2021)
* [[داكوتا جيمس]] .... 28 ابريل
* [[فاندا لوست]] .... 26 مايو
* [[كيشا جراى]] .... 9 يونيه
* [[ارمانى مونرو]] .... 12 يونيه
* [[ناجومى (ممثله بورنوجرافيه)]] .... 19 يونيه
* [[رافن روكيت]] .... 20 يونيه
* [[كيلسى مونرو]] .... 30 يونيه
* [[مو اماتسوكا]] .... 10 يوليه
* [[كيرا نوير]] .... 16 يوليه
* [[فيكسن جوديس]] .... 18 اغسطس
* [[اوجوست اميس]] .... 23 اغسطس ؛ (ماتت يوم 5 ديسمبر 2017)
* [[ايكا يومينو]] .... 26 اغسطس
* [[كارمن كالينتى]] .... 10 سبتمبر
* [[انيا اولسن]] .... 27 سبتمير
* [[ماندى ميوز]] .... 18 اكتوبر
* [[زوى لين]] .... 15 نوفمبر
* [[شاى سمرز]] .... 24 نوفمبر
* [[ايلى جين كوفى]] .... 25 نوفمبر
* [[سامانثا اردينت]] .... 13 ديسمبر
* [[نويل ايستون]] .... 17 ديسمبر

== مواليد 1995 ==
* [[رينيه جراسى]] .... 5 يناير
* [[مارشا ماى]] .... 23 يناير
* [[رايلى نيكسون]] .... 13 فبراير
* [[اريا الكسندر]] .... 25 مارس
* [[مارينا فيسكونتى]] .... 30 مارس
* [[كات جارسيا]] .... 2 ابريل
* [[سكايلر نيكول]] .... 12 ابريل
* [[كاسى ستاركس]] .... 13 مايو
* [[جيليان جانسون]] .... 23 مايو
* [[بايبر بيرى]] .... 5 يونيه
* [[بيل نوكس]] .... 9 يونيه
* [[افى لاف]] .... 13 يونيه
* [[ايلا هيوز]] .... 13 يونيه
* [[اريا فاى]] .... 25 يونيه
* [[جانيس جريفيث]] .... 3 يوليه
* [[لونى ليجند]] .... 14 يوليه
* [[هارييت شوجركوكى]] .... 10 اغسطس
* [[لى لى ايفى]] .... 16 اغسطس
* [[تيانا ترامب]] .... 19 اغسطس
* [[كيسى وارنر]] .... 9 سبتمبر
* [[ايدرا فوكس]] .... 25 سبتمبر
* [[ميشيل جيمس]] .... 27 اكتوبر
* [[سيدنى كول]] .... 2 نوفمبر
* [[ابيلا دينجر]] .... 19 نوفمبر

== مواليد 1996 ==
* [[لوسى وايلد]] .... 11 يناير
* [[جينا فوكس]] .... 9 فبراير
* [[صنى ستار]] .... 10 فبراير
* [[لونا سيلفر]] .... 27 فبراير
* [[اليكس جراى]] .... 20 ابريل
* [[ميجان رين]] .... 13 يونيه
* [[نويل مونيك]] .... 4 يوليه
* [[اشلى ادامز]] .... 7 اغسطس
* [[الانا سمرز]] .... 18 اغسطس
* [[ادريا راى]] .... 27 اغسطس
* [[السا جين]] .... 1 سبتمبر
* [[لانا روادز]] .... 6 سبتمبر
* [[آنى اورورا]] .... 20 سبتمير
* [[كيرا نيكول]] .... 30 اكتوبر
* [[شينامى ايتو]] .... 1 ديسمبر
* [[ايفيلينا دارلينج]] .... 2 ديسمبر
* [[ليا جوتى]] .... 4 ديسمبر
* [[كانا مومونوجى]] .... 24 ديسمبر

== مواليد 1997 ==
* [[لونا ريفال]] .... 24 يناير
* [[كايلى بيج]] .... 13 فبراير ؛ (ماتت يوم 25 يونيه 2025)
* [[جينا فالنتينا]] .... 18 فبراير
* [[هولى هندريكس]] .... 20 ابريل
* [[سارة بانكس]] .... 23 ابريل
* [[نيكول بيكسلى]] .... 21 يوليه
* [[زايا كاسيدى]] .... 4 اغسطس
* [[كلوى شيرى]] .... 23 اغسطس
* [[ماى تاى]] .... 24 ديسمبر

== مواليد 1998 ==
* [[لى لى جوردان]] .... 16 يناير
* [[كلوى سكوت]] .... 27 اغسطس
* [[نيا ناتشى]] .... 10 ديسمبر

== مواليد 1999 ==
* [[اليس اندرسون]] .... 23 فبراير
* [[نايومى سوان]] .... 18 اغسطس
* [[صوفيا مون]] .... 19 اغسطس ؛ (ماتت يوم 15 ابريل 2020)

== مواليد 2000 ==
* [[اوتامن فولز]] .... 4 اغسطس
* [[جابى كارتر]] .... 4 اغسطس
* [[هانا هوثورن]] .... 17 اغسطس

== مواليد 2001 ==
* [[كلارا ترينيتى]] .... 20 اغسطس

== مواليد 2002 ==
* [[مينا لوكس]] .... 15 مارس

== مصادر ==   
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:ليستات]]
[[تصنيف:بورنوجرافيه]]</text>
      <sha1>ri4otx64h7z78s14f3jena1fv6q0t0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيندى هوب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80326</id>
    <revision>
      <id>13024728</id>
      <parentid>11161616</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="t393yrpq8afglgvc42tmn9dxrsgjnof" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سيندى هوب''' (Cindy Hope) ([[22 اغسطس]] [[1985]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية ، اسمها الحقيقى كلوديا شوپان (Klaudia Suppan)

== نشأتها ==
[[ملف:Cyndy Hope at Erotica LA 2009 1.jpg|right|thumb|250px|سيندى هوب]]
اتولدت سيندى هوب  يوم [[22 اغسطس]] [[1985]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.freeones.com/cindy-hope/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2667927]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=cindyhope/gender=f/cindy-hope.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45130]

{{تصنيف كومونز|Cyndy Hope}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>t393yrpq8afglgvc42tmn9dxrsgjnof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كلير ديمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80479</id>
    <revision>
      <id>13024711</id>
      <parentid>12530948</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="6mryev4uo7aumzoezn5k1v57hd0tu88" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كلير ديمز''' (Claire Dames) ([[13 اغسطس]] [[1980]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية من اصل هولندى ، اسمها الحقيقى تاسيا نيكول تيرنر (Tasia Nicole Turner)

== نشأتها ==
[[ملف:Claire Dames 2008 (facecrop).jpg|right|thumb|250px|كلير ديمز]]
اتولدت كلير ديمز يوم [[13 اغسطس]] [[1980]] فى [[الاميدا كاونتى (كاليفورنيا)|الاميدا كاونتى]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية
[[ملف:Claire Dames adjusted.jpg|thumb|250px]]

[http://www.clairedamesxxx.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915034306/http://www.clairedamesxxx.com/|date=2019-09-15}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/claire-dames]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Claire_Dames]
[http://www.babepedia.com/babe/Claire_Dames]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Claire_Dames]
[http://de.pornopedia.com/wiki/Claire_Dames]
[http://www.freeones.com/claire-dames/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2613011]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=clairedames/gender=f/claire-dames.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44742]

{{تصنيف كومونز|Claire Dames}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:امريكان هولانديين]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>6mryev4uo7aumzoezn5k1v57hd0tu88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سهير البابلى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80961</id>
    <revision>
      <id>13024696</id>
      <parentid>12985958</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26083-08</username>
        <id>288329</id>
      </contributor>
      <origin>13024696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7441" sha1="mk855it0oj8aas30gcngmue648b14in" xml:space="preserve">'''سهير البابلى Soher Elbabli ''' ([[14 فبراير]] [[1937]] - [[21 نوفمبر]] [[2021]])
== اسمها ==
سهير البابلى مصريه اسم البابلى نسبه لاسم قريه  اسمها بابل فى مصر

== حياتها ==
اتولدت سهير فى مركز فارسكور ف محافظة دمياط، بانت موهبتها فى الفن من  صغرها .التحقت بمعهد الفنون المسرحيه و معهد المزيكا فى نفس الوقت و دا خلاها تواجه ضغوط كبيره.

مثلت فى المسرح، مسرحية (شمشون و جليله) ومسرحية (سليمان الحلبى)، و لمعت فى مسرحيات (مدرسة المشاغبين)، و(نرجس)، و(ريا وسكينه)، و (علا الرصيف)، و(نص انا و نص انت)، و(مصيده لراجل متجوز)، و(الدخول بالهدوم الرسميه)، و(عطيه الارهابيه). فى التلڤزيون مثلت مسلسلات (الحقيقه .. ذلك المجهول)، و (الايدى الناعمه)، و (بكيزه و زغلول). مثلت فى افلام فى السينما لكن نجاحها فى بعض المسرحيات كان اكتر من الافلام.

== جوازها ==
اتجوزت سهير البابلى خمس مرات اولها من &quot;محمود الناقورى&quot; اللى خلفت منه بنتها الوحيده &quot;نيڤين&quot; بعدين المغنى الملحن [[منير مراد]] و بعده الصايغ  &quot;اشرف السرجانى&quot; لغاية ما مات  و بعده اتجوزت  رجل الأعمال &quot;محمود غنيم&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.alraimedia.com/Alrai/Article.aspx?id=158240 الطلاق هوه القاعده عند الفنانات العربيات و الجواز اللى يعمر... استثناء&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20131212222347/http://www.alraimedia.com/Alrai/Article.aspx?id=158240 |date=12 ديسمبر&lt;/ref&gt; و بعده اتجوزت  الممثل [[احمد خليل (ممثل)|احمد خليل]].

== أعمالها ==
=== افلام ===
{{div col|colwidth=10em}}
* [[الجنسيه مصرى|الجنسية مصرى]] (2011)
* [[يا ناس ياهووه|يا ناس يا هووه]] (1991)
* [[ليلة عسل]] (1990)
* [[القلب وما يعشق]] (1989)
* [[ليلة القبض على بكيزه وزغلول|ليلة القبض على بكيزة وزغلول]] (1988)
* [[الاونطجيه|الأونطجية]] (1987)
* [[وعد ومكتوب]] (1986)
* [[دقة زار]] (1986)
* [[السيد قشطه|السيد قشطة]] (1985)
* [[حدوته مصريه (فيلم)|حدوتة مصرية]] (1982)
* [[انتخبوا الدكتور عبد الباسط]] (1981)
* [[لحظه ضعف]] (1981)
* [[استقالة عالمة ذره|استقالة عالمة ذرة]] (1980)
* [[الوليد والعذراء]] (1977)
* [[اميره حبى انا|أميرة حبى أنا]] (1974)
* [[العاطفه والجسد|العاطفة والجسد]] (1972)
* [[الشجعان التلاته|الشجعان الثلاثة]] (1969)
* [[العميل 77]] (1969)
* [[غرام تلميذه|غرام تلميذة]] (1969)
* [[انا ومراتى والجو|أنا ومراتى والجو]] (1969)
* [[الحلوة عزيزه|الحلوة عزيزة]] (1969)
* [[ايام الحب|أيام الحب]] (1968)
* [[لما نحب]] (1967)
* [[اخطر رجل فى العالم|أخطر رجل فى العالم]] (1967)
* [[جناب السفير (فيلم)|جناب السفير]] (1966)
* [[فجر يوم جديد (فيلم)|فجر يوم جديد]] (1965)
* [[لعبة الحب والجواز]] (1964)
* [[وفاءلالأبد (فيلم)|وفاءلالأبد]] (1962)
* [[رسالةلالله (فيلم)|رسالةلالله]] (1961)
* [[يوم من عمرى (فيلم)|يوم من عمرى]] (1961)
* [[موعد مع الماضى (فيلم)|موعد مع الماضى]] (1961)
* [[صائدة الرجال]] (1960)
* [[البنات والصيف (فيلم)|البنات والصيف]] (1960)
* [[نهر الحب]] (1960)
* [[لن اعود|لن أعود]] (1959)
* [[المرأه المجهوله|المرأة المجهولة]] (1959)
* [[حياة امرأه|حياة امراة]] (1959)
* [[لوكاندة المفاجأت]] (1959)
* [[هل اقتل زوجى|هل أقتل زوجى]] (1958)
* [[ساحر الستات]] (1958)
* [[صراع مع الحياه|صراع مع الحياة]] (1957)
* [[اغراء]] (1957)
{{div col end}}

=== مسلسلات ===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
# &lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;[[قانون سوسكا (مسلسل)|قانون سوسكا]] &lt;/span&gt;
# [[يا أنا يا هن (مسلسل)|يا أنا يا هن]] (2010)
# [[قلب حبيبة (مسلسل)|قلب حبيبة]] (2005)
# [[بكيزة وزغلول (مسلسل)|بكيزة وزغلول]] (1986).... بكيزة الدرملى شرين
|valign=&quot;top&quot;|
# [[الف ليلة وليلة (مسلسل 1985)|ألف ليله وليلة]] أسطورة (عروس البحر) (1985)
# [[الشاهد الوحيد (مسلسل)|الشاهد الوحيد]] (1984)
# [[وتوالت الأحداث عاصفة (مسلسل)|وتوالت الأحداث عاصفة]] (1982)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[عم حمزة (مسلسل)|عم حمزة]] (1981)
# [[ومشيت طريق الأخطار (مسلسل)|ومشيت طريق الأخطار]] (1981)
# [[الأيدى الناعمة (مسلسل)|الأيدى الناعمة]] (1980)
# [[الحقيقة .. ذلك المجهول]] (1977)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[جراح عميقة (مسلسل)|جراح عميقة]] (1969)
# [[خيال المأتة (مسلسل)|خيال المأتة]] (1964)
# [[لمن نحيا (مسلسل)|لمن نحيا]] (1962)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[هنداوى (مسلسل)|هنداوى]]
# [[شهادة ميلاد (مسلسل)|شهادة ميلاد]]
|}

=== مسرحيات ===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
# [[عايزة أتكلم (مسرحية)|عايزة أتكلم]] (2010)
# [[عطية الأرهابية (مسرحية)|عطية الأرهابية]] (1995)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[ع الرصيف (مسرحيه مصريه)|ع الرصيف]] (1987)
# [[ريا وسكينة (مسرحية)|ريا وسكينة]] (1983)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[مصيدة لرجل متزوج]] (1978)
# [[يا حلوه ماتلعبيش بالكبريت (مسرحية)|يا حلوه ماتلعبيش بالكبريت]] (1977)
# [[مدرسة المشاغبين (مسرحية)|مدرسة المشاغبين]] (1973)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[جوزين وفرد (مسرحية)|جوزين وفرد]] (1966)
# [[الفرافير (مسرحية)|الفرافير]]
|valign=&quot;top&quot;|
# [[العالمة باشا (مسرحية)|العالمة باشا]]
# [[القضية (مسرحية)|القضية]]
|valign=&quot;top&quot;|
# [[الدخول بالهدوم الرسميه (مسرحيه مصريه)|الدخول بالهدوم الرسمية]]
# [[نص أنا ونص أنت (مسرحية)|نص أنا ونص أنت]]
|}

{{تصنيف كومونز|Soher El Bably}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه == 
* {{روابط فنية}}  
* {{روابط شخص}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{ممثلين مصريين}}

[[تصنيف:ممثلات مصريات]]
[[تصنيف:كوميديانيين مصريين]]
[[تصنيف:مسرحيين مصريين]]
[[تصنيف:دمايطه]]
[[تصنيف:ناس من فارسكور]]</text>
      <sha1>mk855it0oj8aas30gcngmue648b14in</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024706</id>
      <parentid>13024696</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maher Asaad Baker</username>
        <id>112658</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26083-08|~2026-26083-08]] ([[User talk:~2026-26083-08|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]]</comment>
      <origin>12537095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7719" sha1="8aoa3ccm8usklmt2eosj7p17mm7tays" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|الاسم = سهير البابلى Soher Elbabli|صورة=Soheir El Bably (cropped).jpg|البلد={{مصر}}|اللغة=[[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]}}
'''سهير البابلى Soher Elbabli ''' ([[14 فبراير]] [[1937]] - [[21 نوفمبر]] [[2021]])
[[ملف:Soheir El Bably.jpg|right|thumb|250px|سهير البابلى]]
== اسمها ==
سهير البابلى مصريه اسم البابلى نسبه لاسم قريه  اسمها بابل فى مصر

== حياتها ==
اتولدت سهير فى مركز فارسكور ف محافظة دمياط، بانت موهبتها فى الفن من  صغرها .التحقت بمعهد الفنون المسرحيه و معهد المزيكا فى نفس الوقت و دا خلاها تواجه ضغوط كبيره.

مثلت فى المسرح، مسرحية (شمشون و جليله) ومسرحية (سليمان الحلبى)، و لمعت فى مسرحيات (مدرسة المشاغبين)، و(نرجس)، و(ريا وسكينه)، و (علا الرصيف)، و(نص انا و نص انت)، و(مصيده لراجل متجوز)، و(الدخول بالهدوم الرسميه)، و(عطيه الارهابيه). فى التلڤزيون مثلت مسلسلات (الحقيقه .. ذلك المجهول)، و (الايدى الناعمه)، و (بكيزه و زغلول). مثلت فى افلام فى السينما لكن نجاحها فى بعض المسرحيات كان اكتر من الافلام.

== جوازها ==
اتجوزت سهير البابلى خمس مرات اولها من &quot;محمود الناقورى&quot; اللى خلفت منه بنتها الوحيده &quot;نيڤين&quot; بعدين المغنى الملحن [[منير مراد]] و بعده الصايغ  &quot;اشرف السرجانى&quot; لغاية ما مات  و بعده اتجوزت  رجل الأعمال &quot;محمود غنيم&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.alraimedia.com/Alrai/Article.aspx?id=158240 الطلاق هوه القاعده عند الفنانات العربيات و الجواز اللى يعمر... استثناء&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20131212222347/http://www.alraimedia.com/Alrai/Article.aspx?id=158240 |date=12 ديسمبر&lt;/ref&gt; و بعده اتجوزت  الممثل [[احمد خليل (ممثل)|احمد خليل]].

== أعمالها ==
=== افلام ===
{{div col|colwidth=10em}}
* [[الجنسيه مصرى|الجنسية مصرى]] (2011)
* [[يا ناس ياهووه|يا ناس يا هووه]] (1991)
* [[ليلة عسل]] (1990)
* [[القلب وما يعشق]] (1989)
* [[ليلة القبض على بكيزه وزغلول|ليلة القبض على بكيزة وزغلول]] (1988)
* [[الاونطجيه|الأونطجية]] (1987)
* [[وعد ومكتوب]] (1986)
* [[دقة زار]] (1986)
* [[السيد قشطه|السيد قشطة]] (1985)
* [[حدوته مصريه (فيلم)|حدوتة مصرية]] (1982)
* [[انتخبوا الدكتور عبد الباسط]] (1981)
* [[لحظه ضعف]] (1981)
* [[استقالة عالمة ذره|استقالة عالمة ذرة]] (1980)
* [[الوليد والعذراء]] (1977)
* [[اميره حبى انا|أميرة حبى أنا]] (1974)
* [[العاطفه والجسد|العاطفة والجسد]] (1972)
* [[الشجعان التلاته|الشجعان الثلاثة]] (1969)
* [[العميل 77]] (1969)
* [[غرام تلميذه|غرام تلميذة]] (1969)
* [[انا ومراتى والجو|أنا ومراتى والجو]] (1969)
* [[الحلوة عزيزه|الحلوة عزيزة]] (1969)
* [[ايام الحب|أيام الحب]] (1968)
* [[لما نحب]] (1967)
* [[اخطر رجل فى العالم|أخطر رجل فى العالم]] (1967)
* [[جناب السفير (فيلم)|جناب السفير]] (1966)
* [[فجر يوم جديد (فيلم)|فجر يوم جديد]] (1965)
* [[لعبة الحب والجواز]] (1964)
* [[وفاءلالأبد (فيلم)|وفاءلالأبد]] (1962)
* [[رسالةلالله (فيلم)|رسالةلالله]] (1961)
* [[يوم من عمرى (فيلم)|يوم من عمرى]] (1961)
* [[موعد مع الماضى (فيلم)|موعد مع الماضى]] (1961)
* [[صائدة الرجال]] (1960)
* [[البنات والصيف (فيلم)|البنات والصيف]] (1960)
* [[نهر الحب]] (1960)
* [[لن اعود|لن أعود]] (1959)
* [[المرأه المجهوله|المرأة المجهولة]] (1959)
* [[حياة امرأه|حياة امراة]] (1959)
* [[لوكاندة المفاجأت]] (1959)
* [[هل اقتل زوجى|هل أقتل زوجى]] (1958)
* [[ساحر الستات]] (1958)
* [[صراع مع الحياه|صراع مع الحياة]] (1957)
* [[اغراء]] (1957)
{{div col end}}

=== مسلسلات ===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
# &lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;[[قانون سوسكا (مسلسل)|قانون سوسكا]] &lt;/span&gt;
# [[يا أنا يا هن (مسلسل)|يا أنا يا هن]] (2010)
# [[قلب حبيبة (مسلسل)|قلب حبيبة]] (2005)
# [[بكيزة وزغلول (مسلسل)|بكيزة وزغلول]] (1986).... بكيزة الدرملى شرين
|valign=&quot;top&quot;|
# [[الف ليلة وليلة (مسلسل 1985)|ألف ليله وليلة]] أسطورة (عروس البحر) (1985)
# [[الشاهد الوحيد (مسلسل)|الشاهد الوحيد]] (1984)
# [[وتوالت الأحداث عاصفة (مسلسل)|وتوالت الأحداث عاصفة]] (1982)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[عم حمزة (مسلسل)|عم حمزة]] (1981)
# [[ومشيت طريق الأخطار (مسلسل)|ومشيت طريق الأخطار]] (1981)
# [[الأيدى الناعمة (مسلسل)|الأيدى الناعمة]] (1980)
# [[الحقيقة .. ذلك المجهول]] (1977)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[جراح عميقة (مسلسل)|جراح عميقة]] (1969)
# [[خيال المأتة (مسلسل)|خيال المأتة]] (1964)
# [[لمن نحيا (مسلسل)|لمن نحيا]] (1962)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[هنداوى (مسلسل)|هنداوى]]
# [[شهادة ميلاد (مسلسل)|شهادة ميلاد]]
|}

=== مسرحيات ===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
# [[عايزة أتكلم (مسرحية)|عايزة أتكلم]] (2010)
# [[عطية الأرهابية (مسرحية)|عطية الأرهابية]] (1995)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[ع الرصيف (مسرحيه مصريه)|ع الرصيف]] (1987)
# [[ريا وسكينة (مسرحية)|ريا وسكينة]] (1983)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[مصيدة لرجل متزوج]] (1978)
# [[يا حلوه ماتلعبيش بالكبريت (مسرحية)|يا حلوه ماتلعبيش بالكبريت]] (1977)
# [[مدرسة المشاغبين (مسرحية)|مدرسة المشاغبين]] (1973)
|valign=&quot;top&quot;|
# [[جوزين وفرد (مسرحية)|جوزين وفرد]] (1966)
# [[الفرافير (مسرحية)|الفرافير]]
|valign=&quot;top&quot;|
# [[العالمة باشا (مسرحية)|العالمة باشا]]
# [[القضية (مسرحية)|القضية]]
|valign=&quot;top&quot;|
# [[الدخول بالهدوم الرسميه (مسرحيه مصريه)|الدخول بالهدوم الرسمية]]
# [[نص أنا ونص أنت (مسرحية)|نص أنا ونص أنت]]
|}

{{تصنيف كومونز|Soher El Bably}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه == 
* {{روابط فنية}}  
* {{روابط شخص}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{ممثلين مصريين}}

[[تصنيف:ممثلات مصريات]]
[[تصنيف:كوميديانيين مصريين]]
[[تصنيف:مسرحيين مصريين]]
[[تصنيف:دمايطه]]
[[تصنيف:ناس من فارسكور]]</text>
      <sha1>8aoa3ccm8usklmt2eosj7p17mm7tays</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وزارة حازم الببلاوى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87576</id>
    <revision>
      <id>13024379</id>
      <parentid>12962895</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9855" sha1="11dye7qidcqz77xrv3xy49ehnw7llg1" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
[[ملف:Hazem Beblawy.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''وزارة حازم الببلاوى''' هى حكومة اتعملت فى عهد الرئيس المؤقت المستشار [[عدلى منصور]] بعد [[ثورة 30 يونيه]] 2013. و كلف رئيس الوزراء [[حازم الببلاوى]] فى '''9 يوليو'''، وشكلت الحكومة فى '''16 يوليو'''.

== اعضاء الحكومة ==
اعتبارا من التلات 16 يوليه 2013، اتكونت الحكومة من:
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| رئيس الوزراء
| [[حازم الببلاوى]]
| 2013
|-
| وزارة الدفاع والإنتاج الحربى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot;&gt;[http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1164150 &quot;السيسى&quot; و&quot;عيسى&quot; و&quot;بهاء الدين&quot; 3 نواب لرئيس الحكومة]&lt;/ref&gt;
|فريق اول [[عبد الفتاح السيسى]]*
| 2013
|- 
|وزارة التعليم العالى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt;
|[[حسام عيسى]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة التعاون الدولى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt; 
|د. [[زياد بهاء الدين]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للإنتاج الحربي
| [[رضا محمود حافظ]]
| 2013
|-
| [[وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية|وزارة البترول والثروة المعدنية]]
|[[شريف اسماعيل (وزير)|شريف اسماعيل]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة
|أحمد مصطفى إمام شعبان*
| 2013
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]]
| [[نبيل فهمى]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة البيئة
| ليلى راشد اسكندر
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات]]
| [[عاطف حلمى]]*
| 2013
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] 
| [[محمود أبو النصر|محمد محمود أبو النصر]]
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة القوى العاملة والهجرة المصرية|وزارة القوى العاملة والهجرة]]
| [[كمال ابو عيطه]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدل
| [[عادل عبد الحميد]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدالة الانتقالية والمصالحة الوطنية
| أمين المهدي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية المحلية المصرية|وزارة الدولة للتنمية المحلية]]
| [[عادل لبيب]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية 
| [[ابراهيم محلب]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] 
| محمد مختار جمعة مبروك
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]]
| اللواء [[محمد إبراهيم مصطفى]]*
| 2013
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية
| [[منير فخرى عبد النور]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة المالية المصرية|وزارة المالية]]
| أحمد محمود جلال
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الطيران المدنى المصرية|وزارة الطيران المدنى]]
| عبد العزيز فاضل
| يوليه 2013
|-
|وزارة النقل
|[[ابراهيم الدميرى]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]]
| محمد صابر عرب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]]
| مها سيد زين العابدين
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية]] 
| م.محمد عبد المطلب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى المصرية|وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى]]
|[[ايمن فريد أبو حديد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الإستثمار المصرية|وزارة الإستثمار]]
| [[اسامة صالح]]*
| 2013
|-
| [[وزارة السياحة المصرية|وزارةالسياحة]]
| [[هشام زعزوع]]*
| 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية الإدارية المصرية|وزارة الدولة للتنمية الإدارية]]
|[[هانى محمود (وزير)|هانى محمود]]*
| يوليه 2013
|-
|وزارةالتخطيط
|  أشرف السيد العربي*
| 2013
|-
|[[وزارة الإعلام المصرية|وزارة الإعلام]]
| [[درية شرف الدين]] 
| يوليه 2013
|-
| وزارة التموين والتجارة الداخلية
| محمد إبراهيم أبو شادي
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للبحث العلمى
|رمزى جورج ستين
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة لشئون الأثار
| محمد إبراهيم على السيد
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للشباب (مصر)|المجلس القومى للشباب]]
| خالد محمود عبد العزيز
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|المجلس القومى للرياضة]]
| [[طاهر ابو زيد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة التضامن الاجتماعى المصرية|وزارة التضامن والعدالة الاجتماعية]]
| أحمد حسن البرعي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية المصرية|وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية المصرية|وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى المصرية|وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى]]
| لم يحدد
| --
|-
| رئيس البنك المركزى المصري
| [[هشام رامز]]
|2013
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة
| معتز احمدين خليل 
|2005
|-
| رئيس هيئة قناة السويس	 
| الفريق [[مهاب مميش]]	 
| 2012
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية || اللواء. [[محمد فريد التهامى]]
|}

''* مستمر من [[حكومة هشام قنديل]]''

== مستشارى الرئيس ==
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| مستشار الرئيس للشئون الأمنية
| اللواء [[محمد رافت شحاته]]
| يوليه 2013 
|-
| مستشار الرئيس للمخابرات العامة
| اللواء [[محمد فريد التهامى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الاستراتيجية
| الدكتور [[مصطفى حجازى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الدستورية
| المستشار على عوض محمد صالح
| يوليه 2013
|-
| مستشارا إعلاميا لرئيس الجمهورية
| [[احمد المسلمانى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس لشؤون المرأة
| [[سكينه فؤاد]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الخارجية
| [[محمد البرادعى]]
| يوليه 2013
|-
| رئيس ديوان رئيس الجمهورية
| اللواء أركان حرب عبد المؤمن فودة
| يوليه 2013
|}

== لينكات برانيه ==
* [http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2# &quot;الفجر &quot; تنشر التشكيل الوزارى النهائى لحكومة الببلاوى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719050046/http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2 |date=2013-07-19}}
* [http://gate.ahram.org.eg/NewsContent/13/54/373095/373095/أخبار/محليات/-بالاسامى-بوابة-الأهرام-تنشر-التشكيل-الكامل-للحكوم.aspx بالاسامى.. &quot;بوابة الأهرام&quot; تنشر التشكيل الكامل للحكومة الجديدة]
* [http://www.el-balad.com/557569 الحكومة الجديدة توصل اليمين الدستورية قدام الرئيس عدلى منصور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719154605/http://www.el-balad.com/557569 |date=2013-07-19}}
* [http://www.egyptianpeople.com/default_news.php?id=84191 عدلى منصور يصدر عدد من القرارات .. ويعين مستشاريه]

== شوف كمان ==
* [[وزارة احمد شفيق]]
* [[وزارة هشام قنديل]]
* [[وزارة عصام شرف]]
* [[وزارة كمال الجنزورى التانيه]]
&lt;ref&gt;http://gate.ahram.org.eg/News/372740.aspx&lt;/ref&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}
{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصرية]]</text>
      <sha1>11dye7qidcqz77xrv3xy49ehnw7llg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024380</id>
      <parentid>13024379</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9839" sha1="oyiz5lyie10p5wsm7aj98kloby2ue39" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
[[ملف:Hazem Beblawy.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''وزارة حازم الببلاوى''' هى حكومة اتعملت فى عهد الرئيس المؤقت المستشار [[عدلى منصور]] بعد ثورة 30 يونيه 2013. و كلف رئيس الوزراء [[حازم الببلاوى]] فى 9 يوليو، وشكلت الحكومة فى 16 يوليو.

== اعضاء الحكومة ==
اعتبارا من التلات 16 يوليه 2013، اتكونت الحكومة من:
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| رئيس الوزراء
| [[حازم الببلاوى]]
| 2013
|-
| وزارة الدفاع والإنتاج الحربى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot;&gt;[http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1164150 &quot;السيسى&quot; و&quot;عيسى&quot; و&quot;بهاء الدين&quot; 3 نواب لرئيس الحكومة]&lt;/ref&gt;
|فريق اول [[عبد الفتاح السيسى]]*
| 2013
|- 
|وزارة التعليم العالى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt;
|[[حسام عيسى]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة التعاون الدولى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt; 
|د. [[زياد بهاء الدين]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للإنتاج الحربي
| [[رضا محمود حافظ]]
| 2013
|-
| [[وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية|وزارة البترول والثروة المعدنية]]
|[[شريف اسماعيل (وزير)|شريف اسماعيل]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة
|أحمد مصطفى إمام شعبان*
| 2013
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]]
| [[نبيل فهمى]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة البيئة
| ليلى راشد اسكندر
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات]]
| [[عاطف حلمى]]*
| 2013
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] 
| [[محمود أبو النصر|محمد محمود أبو النصر]]
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة القوى العاملة والهجرة المصرية|وزارة القوى العاملة والهجرة]]
| [[كمال ابو عيطه]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدل
| [[عادل عبد الحميد]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدالة الانتقالية والمصالحة الوطنية
| أمين المهدي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية المحلية المصرية|وزارة الدولة للتنمية المحلية]]
| [[عادل لبيب]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية 
| [[ابراهيم محلب]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] 
| محمد مختار جمعة مبروك
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]]
| اللواء [[محمد إبراهيم مصطفى]]*
| 2013
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية
| [[منير فخرى عبد النور]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة المالية المصرية|وزارة المالية]]
| أحمد محمود جلال
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الطيران المدنى المصرية|وزارة الطيران المدنى]]
| عبد العزيز فاضل
| يوليه 2013
|-
|وزارة النقل
|[[ابراهيم الدميرى]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]]
| محمد صابر عرب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]]
| مها سيد زين العابدين
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية]] 
| م.محمد عبد المطلب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى المصرية|وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى]]
|[[ايمن فريد أبو حديد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الإستثمار المصرية|وزارة الإستثمار]]
| [[اسامة صالح]]*
| 2013
|-
| [[وزارة السياحة المصرية|وزارةالسياحة]]
| [[هشام زعزوع]]*
| 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية الإدارية المصرية|وزارة الدولة للتنمية الإدارية]]
|[[هانى محمود (وزير)|هانى محمود]]*
| يوليه 2013
|-
|وزارةالتخطيط
|  أشرف السيد العربي*
| 2013
|-
|[[وزارة الإعلام المصرية|وزارة الإعلام]]
| [[درية شرف الدين]] 
| يوليه 2013
|-
| وزارة التموين والتجارة الداخلية
| محمد إبراهيم أبو شادي
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للبحث العلمى
|رمزى جورج ستين
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة لشئون الأثار
| محمد إبراهيم على السيد
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للشباب (مصر)|المجلس القومى للشباب]]
| خالد محمود عبد العزيز
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|المجلس القومى للرياضة]]
| [[طاهر ابو زيد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة التضامن الاجتماعى المصرية|وزارة التضامن والعدالة الاجتماعية]]
| أحمد حسن البرعي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية المصرية|وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية المصرية|وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى المصرية|وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى]]
| لم يحدد
| --
|-
| رئيس البنك المركزى المصري
| [[هشام رامز]]
|2013
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة
| معتز احمدين خليل 
|2005
|-
| رئيس هيئة قناة السويس	 
| الفريق [[مهاب مميش]]	 
| 2012
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية || اللواء. [[محمد فريد التهامى]]
|}

''* مستمر من [[حكومة هشام قنديل]]''

== مستشارى الرئيس ==
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| مستشار الرئيس للشئون الأمنية
| اللواء [[محمد رافت شحاته]]
| يوليه 2013 
|-
| مستشار الرئيس للمخابرات العامة
| اللواء [[محمد فريد التهامى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الاستراتيجية
| الدكتور [[مصطفى حجازى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الدستورية
| المستشار على عوض محمد صالح
| يوليه 2013
|-
| مستشارا إعلاميا لرئيس الجمهورية
| [[احمد المسلمانى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس لشؤون المرأة
| [[سكينه فؤاد]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الخارجية
| [[محمد البرادعى]]
| يوليه 2013
|-
| رئيس ديوان رئيس الجمهورية
| اللواء أركان حرب عبد المؤمن فودة
| يوليه 2013
|}

== لينكات برانيه ==
* [http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2# &quot;الفجر &quot; تنشر التشكيل الوزارى النهائى لحكومة الببلاوى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719050046/http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2 |date=2013-07-19}}
* [http://gate.ahram.org.eg/NewsContent/13/54/373095/373095/أخبار/محليات/-بالاسامى-بوابة-الأهرام-تنشر-التشكيل-الكامل-للحكوم.aspx بالاسامى.. &quot;بوابة الأهرام&quot; تنشر التشكيل الكامل للحكومة الجديدة]
* [http://www.el-balad.com/557569 الحكومة الجديدة توصل اليمين الدستورية قدام الرئيس عدلى منصور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719154605/http://www.el-balad.com/557569 |date=2013-07-19}}
* [http://www.egyptianpeople.com/default_news.php?id=84191 عدلى منصور يصدر عدد من القرارات .. ويعين مستشاريه]

== شوف كمان ==
* [[وزارة احمد شفيق]]
* [[وزارة هشام قنديل]]
* [[وزارة عصام شرف]]
* [[وزارة كمال الجنزورى التانيه]]
&lt;ref&gt;http://gate.ahram.org.eg/News/372740.aspx&lt;/ref&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}
{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصرية]]</text>
      <sha1>oyiz5lyie10p5wsm7aj98kloby2ue39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024381</id>
      <parentid>13024380</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9839" sha1="dp4rnsoomes31nxmzlqu2v7plv21o4e" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
[[ملف:Hazem Beblawy.jpg|تصغير|200بك|يسار]]
'''وزارة حازم الببلاوى''' هى حكومة اتعملت فى عهد الرئيس المؤقت المستشار [[عدلى منصور]] بعد ثورة 30 يونيه 2013. و كلف رئيس الوزراء [[حازم الببلاوى]] فى 9 يوليو، وشكلت الحكومة فى 16 يوليو.

== اعضاء الحكومة ==
اعتبارا من التلات 16 يوليه 2013، اتكونت الحكومة من:
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| رئيس الوزراء
| [[حازم الببلاوى]]
| 2013
|-
| وزارة الدفاع والإنتاج الحربى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot;&gt;[http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1164150 &quot;السيسى&quot; و&quot;عيسى&quot; و&quot;بهاء الدين&quot; 3 نواب لرئيس الحكومة]&lt;/ref&gt;
|فريق اول [[عبد الفتاح السيسى]]*
| 2013
|- 
|وزارة التعليم العالى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt;
|[[حسام عيسى]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة التعاون الدولى ونائب رئيس مجلس الوزراء&lt;ref name=&quot;النواب&quot; /&gt; 
|د. [[زياد بهاء الدين]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للإنتاج الحربي
| [[رضا محمود حافظ]]
| 2013
|-
| [[وزارة البترول والثروة المعدنية المصرية|وزارة البترول والثروة المعدنية]]
|[[شريف اسماعيل (وزير)|شريف اسماعيل]]
| يوليه 2013
|-
|وزارة الكهرباء والطاقة
|أحمد مصطفى إمام شعبان*
| 2013
|-
|[[وزارة الخارجية المصرية|وزارة الخارجية]]
| [[نبيل فهمى]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة البيئة
| ليلى راشد اسكندر
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات]]
| [[عاطف حلمى]]*
| 2013
|-
|[[وزارة التربية والتعليم المصرية|وزارة التربية والتعليم]] 
| [[محمود أبو النصر|محمد محمود أبو النصر]]
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة القوى العاملة والهجرة المصرية|وزارة القوى العاملة والهجرة]]
| [[كمال ابو عيطه]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدل
| [[عادل عبد الحميد]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة العدالة الانتقالية والمصالحة الوطنية
| أمين المهدي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية المحلية المصرية|وزارة الدولة للتنمية المحلية]]
| [[عادل لبيب]]
| يوليه 2013
|-
| وزارة الإسكان والمرافق والتنمية العمرانية 
| [[ابراهيم محلب]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الأوقاف المصرية|وزارة الأوقاف]] 
| محمد مختار جمعة مبروك
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الداخلية المصرية|وزارة الداخلية]]
| اللواء [[محمد إبراهيم مصطفى]]*
| 2013
|-
|وزارة الصناعة والتجارة الخارجية
| [[منير فخرى عبد النور]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة المالية المصرية|وزارة المالية]]
| أحمد محمود جلال
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الطيران المدنى المصرية|وزارة الطيران المدنى]]
| عبد العزيز فاضل
| يوليه 2013
|-
|وزارة النقل
|[[ابراهيم الدميرى]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الثقافة المصرية|وزارة الثقافة]]
| محمد صابر عرب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الصحة المصرية|وزارة الصحة]]
| مها سيد زين العابدين
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة الموارد المائية والرى المصرية|وزارة الموارد المائية]] 
| م.محمد عبد المطلب
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى المصرية|وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى]]
|[[ايمن فريد أبو حديد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة الإستثمار المصرية|وزارة الإستثمار]]
| [[اسامة صالح]]*
| 2013
|-
| [[وزارة السياحة المصرية|وزارةالسياحة]]
| [[هشام زعزوع]]*
| 2013
|-
| [[وزارة الدولة للتنمية الإدارية المصرية|وزارة الدولة للتنمية الإدارية]]
|[[هانى محمود (وزير)|هانى محمود]]*
| يوليه 2013
|-
|وزارةالتخطيط
|  أشرف السيد العربي*
| 2013
|-
|[[وزارة الإعلام المصرية|وزارة الإعلام]]
| [[درية شرف الدين]] 
| يوليه 2013
|-
| وزارة التموين والتجارة الداخلية
| محمد إبراهيم أبو شادي
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة للبحث العلمى
|رمزى جورج ستين
| يوليه 2013
|-
|وزارة الدولة لشئون الأثار
| محمد إبراهيم على السيد
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للشباب (مصر)|المجلس القومى للشباب]]
| خالد محمود عبد العزيز
| يوليه 2013
|-
| [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|المجلس القومى للرياضة]]
| [[طاهر ابو زيد]]
| يوليه 2013
|-
|[[وزارة التضامن الاجتماعى المصرية|وزارة التضامن والعدالة الاجتماعية]]
| أحمد حسن البرعي
| يوليه 2013
|-
| [[وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية المصرية|وزارة التأمينات والشئون الإجتماعية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية المصرية|وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية]]
| لم يحدد
| --
|-
| [[وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى المصرية|وزارة مرافق مياة الشرب و الصرف الصحى]]
| لم يحدد
| --
|-
| رئيس البنك المركزى المصري
| [[هشام رامز]]
|2013
|-
| المبعوث المصرى للأمم المتحدة
| معتز احمدين خليل 
|2005
|-
| رئيس هيئة قناة السويس	 
| الفريق [[مهاب مميش]]	 
| 2012
|-
| رئيس المخابرات العامة المصرية || اللواء. [[محمد فريد التهامى]]
|}

''* مستمر من [[حكومة هشام قنديل]]''

== مستشارى الرئيس ==
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color:black;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المنصب
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|المسئول
!colspan=1 bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|منذ
|-
| مستشار الرئيس للشئون الأمنية
| اللواء [[محمد رافت شحاته]]
| يوليه 2013 
|-
| مستشار الرئيس للمخابرات العامة
| اللواء [[محمد فريد التهامى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الاستراتيجية
| الدكتور [[مصطفى حجازى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الدستورية
| المستشار على عوض محمد صالح
| يوليه 2013
|-
| مستشارا إعلاميا لرئيس الجمهورية
| [[احمد المسلمانى]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس لشؤون المرأة
| [[سكينه فؤاد]]
| يوليه 2013
|-
| مستشار الرئيس للشئون الخارجية
| [[محمد البرادعى]]
| يوليه 2013
|-
| رئيس ديوان رئيس الجمهورية
| اللواء أركان حرب عبد المؤمن فودة
| يوليه 2013
|}

== لينكات برانيه ==
* [http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2# &quot;الفجر &quot; تنشر التشكيل الوزارى النهائى لحكومة الببلاوى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719050046/http://new.elfagr.org/Detail.aspx?nwsId=383690&amp;secid=1&amp;vid=2 |date=2013-07-19}}
* [http://gate.ahram.org.eg/NewsContent/13/54/373095/373095/أخبار/محليات/-بالاسامى-بوابة-الأهرام-تنشر-التشكيل-الكامل-للحكوم.aspx بالاسامى.. &quot;بوابة الأهرام&quot; تنشر التشكيل الكامل للحكومة الجديدة]
* [http://www.el-balad.com/557569 الحكومة الجديدة توصل اليمين الدستورية قدام الرئيس عدلى منصور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719154605/http://www.el-balad.com/557569 |date=2013-07-19}}
* [http://www.egyptianpeople.com/default_news.php?id=84191 عدلى منصور يصدر عدد من القرارات .. ويعين مستشاريه]

== شوف كمان ==
* [[وزارة احمد شفيق]]
* [[وزارة هشام قنديل]]
* [[وزارة عصام شرف]]
* [[وزارة كمال الجنزورى التانيه]]
&lt;ref&gt;http://gate.ahram.org.eg/News/372740.aspx&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصرية]]</text>
      <sha1>dp4rnsoomes31nxmzlqu2v7plv21o4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تسلم الايادى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88339</id>
    <revision>
      <id>13024468</id>
      <parentid>13018592</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: والصوت ← و الصوت</comment>
      <origin>13024468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7295" sha1="mor4xamp58j3t3vvzrasnptqv53edoq" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات أغنية
| الصورة = DF-SD-03-04442.jpg
| الاسم = 
| غناء = * [[ايهاب توفيق]]
* [[مصطفى كامل (مغنى)|مصطفى كامل]] 
* [[خالد عجاج]] 
* [[سمير الاسكندرانى]]
* [[حكيم]]
* [[هشام عباس]] 
* [[غاده رجب]] 
* [[بوسى (مغنيه)|بوسى]]
* [[سوما]] 
* [[احمد كامل]]
* [[احمد عجاج]] 
| اللغة = [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]
| المؤلف = مصطفى كامل
| الملحن = مصطفى كامل
| انتاج = 2013
}}
'''اغنية تسلم الايادى''' هى أوبريت غنائى شعبى مصرى تم إعداده بعد الإطاحة بنظام الإخوان المسلمين من سدة الحكم فى مصر سنة 2013م، كنوع من الإحتفال و الإشادة بما قامت به القوى الوطنية المصرية.
[[ملف:Flag of the Army of Egypt.svg|thumb|300px|علم الجيش المصرى]]

== الكلمات ==
تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم ياللى شايلها ... ياللى حلفت لترد جميلها

و قلت المايله لازم تعديلها .. بعلو الصوت

تسلم ياللى رافعت رايتها ... و قدرتها و دفعت قيمتها

ان شالله تكون نهايتها ... حياه او موت

الا شال اسمك يا بلدى

الا حامى الارض يسلم

الا صان الارض يسلم

الا بيهم مصر دايما

تفتخر وتقول ولادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

افتحولنا كتاب تاريخنا

واحكو للناس دول مين

قول يا ابونا و قول يا شيخنا

يعنى اية 73

الا ردو لنا اعتبرنا

وربك كان ليهم معين

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

آسالو الرمل الا فى سيناء

انت مروى بدم مين

دم حنا ولا مينا

ولا دم المسلمين

ابن عمى وابن خالى

وصحبى من عشرة سنين

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

مصـر مــــصــــر مصر
مصـر مــــصــــر مصر

تسلم يلى شيلها

يلى حلفت ترد جميلها

وقولت الميلة لازم نعدلها

بـ علو الصوت

تسلم يلى رفعت ريتها

وقدرتها ودفعت قيمتها

ان شاء الله تكون نهايتها حياة او موت

تسلم لولادك و ولادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

هو دا الا فى يوم جرحنا قال حى على الكفاح

قالى رايح اجيب فرحنا شال على صدرو السلاح

قالو مصر اموت فى روحها

ابدااا مقبلش السماح

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

روحنا تايها الدنيا بينا خلى الصوت مليان حنين

قال دى تتقطع ايدينا لو تمس المصريين

قالها راجل وابن راجل والله وفيت باليمين

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

والله تسلم يا ابن بلدى يلى طول عمرك امين

يلى ابوك رباك يا ولدى على الادين الشقيينين

ربنا يحميك يآ ابنى انتاا .. واخواتك امين

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم البطن الا شالت قلب اقوى من الحديد

هاتلى ام دموعها سالت قلبها فرحان سعيد

ام مين دى غير امى وامك تسلم &gt; ام الشهيد

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

مصـر مــــصــــر مصر
مصـر مــــصــــر مصر

مــــصــــر يآ ام الدنيا بلف

واروح الف بلد تانية بحس

ببعد عنك ثانية بحس كـانى بـ موت

مــــصــــر يا اجمل معنى يا بيتنا الحلو الا مجمعنا

انا كان على وجعك ولا وجعنا ساعات ويروح

بالامر مــــصــــر تنادي

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

الف ميت مليون تحية

للمجند للفريق

للعزيمة المية مية

للارسمولنا الطريق

منى ليك ابسط هدية

تحية للرجل الجري

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم يا احزان يا شدة

يلى بينتى الرجال

الا قالها بكل حدة

احظرو غضب الجبال

مصر بتقولو النهاردة

يسلم البطل الا قال

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلمو وتسلم ايديكو يلى وفيتو الوعود

يلى ربى قال عليكم هم دول خير الجنود

تسلمو ويسلم شبابكم

حلو الا فى عمر الورود

سلام يا جيش بلادى

الا قال انا لازم ادى حق بلدى بدون خلاف

قال هدوس ع النار واعدي

قال وعهد الله ما اخاف

الا زيك يبن بلدى يتشال ع الكتاف

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

مصر مصر

مصر بتنده لينا

نلم ايدينا فى ايد بعضينا

ومين دا الا هيقدر يعدينا بـ امر الله

مصر الا احنا كبرنا فى خيرها

ومش حنسيبها لغيرنا نصرها

اكيد ربك ونصرنا بـ اذن الله

مصر مصر

مصر دى مين يقدرها

لحد سهر على نيلها

وشرب الشاى على قمة نيلها

يقول الله

مصر يا ست الكل يا بلدي

يا قلب ابيض من الفل

اناعينى بتبص عليكى وتطل بتنسا الااه

بالامر يا مصر تنادي

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

هو دا الا حميلى ارضى

دا الا واقف على الحدود

يحمى مالى ويحمى عارضى

اهلو مش ضمنين يعوود

دا الا على شت الكنال

كان غيتو اقوى من البحووور

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

هو دا الا رفع رايتها

وسط بحر الم ونار

الا قال عارف قيمتها

وقال مش هعود غير بـ انتصار

بايد شبابنا واولادنا واخوتنا الكبار

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

تسلم الايادى

سلام يا جيش بلادى

&lt;/div&gt;

== مصادر ==

[[تصنيف:اغانى وطنيه مصريه]]
[[تصنيف:اغانى باللغه المصريه]]
[[تصنيف:كلمات اغانى]]</text>
      <sha1>mor4xamp58j3t3vvzrasnptqv53edoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هولى بادى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90858</id>
    <revision>
      <id>13024703</id>
      <parentid>12651134</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="fzkiakvtcujgn44jxf3fcxnmey6dwqp" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''هولى بادى''' (Holly Body) ([[4 يونيه]] [[1970]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى روتشيل لى تريڤيز (Rochelle Lee Trevis)

== نشأتها ==
اتولدت هولى بادى يوم [[4 يونيه]] [[1970]] فى مدينة انسينو فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/holly-body]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Holly_Body]
[http://www.freeones.com/holly-body/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0091093]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=hbody/gender=f/holly-body.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=261]

{{تصنيف كومونز|Holly Body}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:اصحاب بيوت الدعارة]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>fzkiakvtcujgn44jxf3fcxnmey6dwqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كاتى سانت ايفيس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92128</id>
    <revision>
      <id>13024734</id>
      <parentid>12211957</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1902" sha1="8k8f3l0pn7lpj39qjee52e3cy0q0anh" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كاتى سانت ايفيس''' (Katie St. Ives) ([[19 ديسمبر]] [[1988]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى زوى نويل ديڤيز (Zoey Noel Davis) 

== نشأتها ==
[[ملف:Katie St. Ives - 2013 AVN Expo &amp; AVN Awards (8427004843).jpg|right|thumb|250px|كاتى سانت ايفيس]]
اتولدت كاتى سانت ايفيس يوم [[19 ديسمبر]] [[1988]] فى حى [[شيرمان اوكس (لوس انجليس)|شيرمان اوكس]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية ، وأسرتها من اصول كوبية و ألمانية

[http://www.katiestivesxxx.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527195844/http://katiestivesxxx.com/|date=2015-05-27}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/katie-st-ives]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Katie_St._Ives]
[http://www.freeones.com/katie-st-ives/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm3585855]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=katiestives/gender=f/katie-st.-ives.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=54145]

{{تصنيف كومونز|Katie St. Ives}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:امريكان كوبيين]]
[[تصنيف:امريكان المان]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>8k8f3l0pn7lpj39qjee52e3cy0q0anh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رود فونتانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94934</id>
    <revision>
      <id>13024357</id>
      <parentid>12952657</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="mhanbexep056cwlssjancapg03zqg7f" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''رود فونتانا''' (Rod Fontana) ([[18 سبتمبر]] [[1952]] -) ممثل ومخرج بورنوجرافى امريكى ، اسمه الحقيقى رونالد چيمس بوير (Ronald James Boyer) وهو جوز الممثلة البورنوجرافية [[ليزا هاربر]] (Liza Harper)

== نشأته ==
[[ملف:Liza Harper, Rod Fontana adjusted.jpg|right|thumb|250px|رود فونتانا مع مراته الممثلة البورنوجرافية [[ليزا هاربر]] (Liza Harper)]]
اتولد رود فونتانا يوم [[18 سبتمبر]] [[1952]] فى مدينة [[سنترال]] فى ولاية [[ساوث كارولاينا]] الامريكية ، فى سنة [[1970]] تم تجنيده فى [[جيش الولايات المتحده]] لغاية سنة [[1973]] وكان ضمن القوات المشاركة فى [[حرب فييتنام]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Rod_Fontana]
[http://www.imdb.com/name/nm0284946]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=rfontana/gender=m/rod-fontana.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=968]

{{تصنيف كومونز|Rod Fontana}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين]]
[[تصنيف:مخرجين بورنوجرافيين]]
[[تصنيف:ممثلين شبقيين]]
[[تصنيف:فايزين بجوايز ايه فى ان]]
[[تصنيف:مجندين امريكان]]
[[تصنيف:حرب فييتنام]]
[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين من ساوث كارولاينا]]
[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين امريكان]]</text>
      <sha1>mhanbexep056cwlssjancapg03zqg7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيال علمى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97921</id>
    <revision>
      <id>13024419</id>
      <parentid>13008003</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22097" sha1="ip5sov7m4yw1zlob3iex4tnhcm285wf" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:Imagination_cover_December_1952.jpg|تصغير|غلاف مجلة ''الخيال'' ، هيا مجلة امريكانيه للخيال العلمى والفانتازيا (1952)]]

'''الخيال العلمى''' (يُختصر فى الغالب  ل'''sci-fi''' أو '''SF''' ) هو نوع أدبى من الخيال التأملى اللى يتخيل تقدم علمى أو تقنى متقدم ومستقبلى. و زادت العناصر المشتركة فى الخيال العلمى مع مرور الوقت: من استكشاف الفضاء ، والحياة بره كوكب الأرض ، والسفر عبر الزمن ، والروبوتات ؛ لالأكوان المتوازية ، والمجتمعات الديستوبية ، والتلاعبات [[بيولوجيا|البيولوجية]] ؛ ومؤخر، ل[[تكنولوجيا المعلومات]] ، وما بعد الإنسانية ، والتحديات البيئية . فى الغالب   يستكشف الخيال العلمى ردود فعل البشر تجاه عواقب دى الأنواع من التطورات العلمية المتوقعة أو المتخيلة.

التعريف الدقيق للخيال العلمى طول عمر كان موضع كلام بين المؤلفين والنقاد والباحثين والقراء. فهو فيه كتير من '''الأنواع الفرعية''' ، منها الخيال العلمى &lt;i id=&quot;mwKQ&quot;&gt;الواقعى اللى يركز على الدقة العلمية، والخيال العلمى &lt;i id=&quot;mwKw&quot;&gt;الاجتماعى اللى يركز على العلوم الاجتماعية. ومن الأنواع الفرعية البارزة التانيه: أوبرا الفضاء اللى تركز على المغامرة الخالصة فى عالمى بيعتبرفيه السفر عبر الفضاء أمر شائع؛ والسايبربانك اللى يستكشف التفاعل بين التكنولوجيا والمجتمع؛ و أدب المناخ اللى يتناول القضايا البيئية.

اتقال أن جذور الخيال العلمى تعود لالعصور القديمة. بعض الكتب اللى اتكتب ت خلال الثورة العلمية وعصر [[عصر التنوير|التنوير]]  من أوائل قصص الخيال العلمى . نشأ النوع  ده  الأدبى الحديث بشكل أساسى فى القرنين التسعتاشر  والعشرين،  لما ابتدا الكتّاب المشهورين يستلهمون أفكارهم من التقدم التكنولوجى.  ''رواية فرانكشتاين'' [[مارى شيلى (كاتبه مسرحيه من المملكه المتحده لبريطانيا العظمى و ايرلاندا)|لمارى شيلى]] ، اللى اتكتب ت سنة 1818، أول رواية خيال علمى حقيقية.  [[جول فيرن]] و إتش [[هربرت جورج ويلز|جى ويلز]] من الشخصيات المحورية فى تطور النوع الأدبى ده . فى القرن العشرين، ازدهر النوع  ده  الأدبى خلال العصر الذهبى للخيال العلمى ، و توسّع مع ظهور روايات الفضاء الملحمية، و أدب الديستوبيا، ومجلات الخيال العلمى الرخيصة. لم يقتصر تأثير الخيال العلمى على الأدب فحسب، بل امتد علشان يشمل السينما والتلفزيون و الثقافة بشكل عام. يستطيع الخيال العلمى أن ينتقد المجتمع المعاصر ويستكشف بدائل، و توفير الترفيه و إثارة ''الشعور بالدهشة'' .

== تعريفات ==

''موسوعة الخيال العلمي'' ، اللى حررها [[جون كلوت]] وبيتر نيكولز سنة 1993، فيها نقاش مستفيض حول مشكلة تعريف النوع  ده  الأدبى.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1993|موسوعة=Encyclopedia of Science Fiction|ناشر=[[Orbit Books|Orbit]]/[[Little, Brown and Company]]|مكان=London|مؤلف=Stableford|الأول=Brian|وصلة مؤلف=Brian Stableford|محرر=Clute, John|صفحات=311–314|isbn=1-85723-124-4|مؤلف2=Clute, John|مؤلف3=Nicholls, Peter|الفصل=Definitions of SF|وصلة مؤلف2=John Clute|وصلة مؤلف3=Peter Nicholls (writer)|محرر2=Nicholls, Peter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=SFE: Definitions of SF|مسار=https://sf-encyclopedia.com/entry/definitions_of_sf|تاريخ-الوصول=2025-11-02|صحيفة=sf-encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;

الكاتب  الامريكانى و أستاذ الكيمياء الحيوية [[اسحق عظيموف|إسحاق أسيموف]] كتب : &quot;يمكن تعريف الخيال العلمى بأنه ذلك الفرع من الأدب اللى يتناول رد فعل البشر على التغيرات فى العلوم والتكنولوجيا.&quot; &lt;ref name=&quot;IANH&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=How Easy to See the Future!|صحيفة=[[Natural History (magazine)|Natural History]]|مسار=https://archive.org/details/naturalhistory84newy/page/n379/mode/1up?view=theater|مؤلف=Asimov|الأول=Isaac|تاريخ=April 1975|مكان=New York|ناشر=[[American Museum of Natural History]]|المجلد=84|العدد=4|صفحة=92|عبر=Internet Archive|issn=0028-0712}}&lt;/ref&gt;

كاتب الخيال العلمى [[روبرت انسون هاينلاين|روبرت أ. هاينلاين]] كتب : &quot;يمكن تلخيص تعريف موجز ومناسب لجميع أنواع الخيال العلمى بالتقريب  على النحو التالي: تكهنات واقعية حول أحداث مستقبلية محتملة، تستند بشكل راسخ ل[[معرفه|معرفة]] كافية بالعالم الحقيقي، الماضى والحاضر، و لفهم شامل لطبيعة و أهمية المنهج العلمى .&quot;

[[ليستير دل رى|ليستر ديل رى]] ، مؤلف ومحرر الخيال العلمى  الامريكانى كتب : &quot;حتا المتحمس أو المعجب المخلص يجد صعوبة فى محاولة شرح ماهية الخيال العلمي&quot;، ومافيش &quot;تعريف كامل مرضى&quot; لأنه &quot;لا توجد حدود واضحة للخيال العلمي&quot;.

== مجتمع ==

=== المؤلفين ===
كتب الخيال العلمى مؤلفين من خلفيات ثقافية وجغرافيا متنوعة. وبحسب إحصائيات دار نشر الخيال العلمى &quot;تور بوكس&quot; ، يشكل الرجال 78% من الأعمال المقدمة، فى الوقت نفسه تشكل الستات 22% ( حسب   لإحصائيات سنة 2013 الصادرة عن الدار).  و أبرز كلام حول قوائم المرشحين لجوايز هوغو سنة 2015 توتر فى أوساط أدب الخيال العلمى بين أمرين: اتجاه نحو تكريم أعمال ومؤلفين اكتر تنوع بالجوايز، ورد فعل من مجموعات من المؤلفين والمعجبين اللى  فضلوا الخيال العلمى &quot;التقليدي&quot;.&lt;ref name=&quot;The A.V. Club 6 April 2015&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=This year's Hugo Award nominees are a messy political controversy|مسار=http://www.avclub.com/article/years-hugo-award-nominees-are-messy-political-cont-217574|ناشر=[[The Onion]]|تاريخ-الوصول=11 April 2015|صحيفة=[[The A.V. Club]]|تاريخ=6 April 2015|مؤلف=McCown|الأول=Alex|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150410075152/http://www.avclub.com/article/years-hugo-award-nominees-are-messy-political-cont-217574|تاريخ-الأرشيف=10 April 2015|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

=== الجوايز ===

من أهم و أشهر جوايز الخيال العلمي: جايزة هوغو [[ادب|للأدب]] ، اللى تقدمها الجمعية العالمية للخيال العلمى فى مؤتمر الخيال العلمى العالمى (Worldcon) ، ويتم التصويت عليها من قبل الجمهور؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Awards|مسار=http://www.wsfs.org/awards/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|صحيفة=The World Science Fiction Society|تاريخ=10 May 2016|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; و جايزة نيبولا للأدب، اللى تقدمها رابطة كتاب الخيال العلمى والفانتازيا فى امريكا ، ويتم التصويت عليها من قبل مجتمع المؤلفين؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nebula Awards|مسار=https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|تاريخ-الوصول=4 April 2019|صحيفة=www.fantasticfiction.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200531161944/https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|تاريخ-الأرشيف=2020-05-31|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531161944/https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm}}&lt;/ref&gt; و جايزة جون دبليو كامبل التذكارية احسن  رواية خيال علمى ، اللى تقدمها لجنة تحكيم من الكتاب؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The John W. Campbell Award|مسار=https://sfcenter.ku.edu/about}}&lt;/ref&gt; و جايزة ثيودور ستورجون التذكارية [[قصه قصيره|للقصة القصيرة]] ، اللى تقدمها لجنة تحكيم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Theodore Sturgeon Award|مسار=http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm|تاريخ-الوصول=18 March 2023|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121001134242/http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm|تاريخ-الأرشيف=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001134242/http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ومن الجوايز المرموقة لأفلام الخيال العلمى وبرامج التلفزيون جايزة زحل ، اللى تقدمها سنوى أكاديمية أفلام الخيال العلمى والفانتازيا والرعب .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Academy of Science Fiction Fantasy and Horror Films|مسار=http://www.saturnawards.org/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|صحيفة=www.saturnawards.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120825193629/http://www.saturnawards.org/|تاريخ-الأرشيف=25 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; توجد جوايز وطنية تانيه، زى جوايز بريكس أورورا الكندية، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Aurora Awards {{!}} Canadian Science Fiction and Fantasy Association|مسار=https://prixaurorawards.ca/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190404033950/https://prixaurorawards.ca/|تاريخ-الأرشيف=4 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وجوايز إقليمية، زى جايزة إنديفور اللى بتتمنح فى مؤتمر أوريكون للأعمال الفنية من منطقة شمال غرب المحيط الهادى بالولايات المتحدة ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Endeavour Award Home Page|مسار=https://osfci.org/endeavour/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|صحيفة=osfci.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190330174626/https://osfci.org/endeavour/|تاريخ-الأرشيف=30 March 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وجوايز خاصة أو جوايز لأنواع فرعية محددة ، زى جايزة تشيسلى للفنون، اللى بتتمنح من قِبل رابطة فنانى الخيال العلمى والفانتازيا، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ASFA|مسار=http://www.asfa-art.org/?page=chesley|تاريخ-الوصول=4 April 2019|صحيفة=www.asfa-art.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190404072516/http://www.asfa-art.org/?page=chesley|تاريخ-الأرشيف=4 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أو جايزة الخيال العالمية للفانتازيا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Awards {{!}} World Fantasy Convention|مسار=http://www.worldfantasy.org/awards/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121027005155/http://www.worldfantasy.org/awards/|تاريخ-الأرشيف=27 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و تُنظم المجلات استطلاعات رأى للقراء، وبالخصوص جايزة لوكاس .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Awards – Locus Online|مسار=https://locusmag.com/category/news/awards/|تاريخ-الوصول=4 April 2019|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190404033301/http://locusmag.com/category/news/awards/|تاريخ-الأرشيف=4 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الاتفاقيات ===

== عناصر ==
[[ملف:Future_Birthplace_of_Captain_James_T_Kirk.jpg|تصغير|لوحة تذكارية فى [[ريڤيرسايد (ايوا)|ريفرسايد، أيوا]] ، لتكريم &quot;الميلاد المستقبلي&quot; لشخصية جيمس تى كيرك من ''سلسلة ستار'' ']]
عناصر الخيال العلمى ممكن تتضمن :

* الإعدادات الزمنية فى المستقبل أو فى [[تاريخ بديل|تواريخ بديلة]] ؛ &lt;ref name=&quot;counterfact&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Counterfactual History: A User's Guide|صحيفة=American Historical Review|مسار=http://www.historycooperative.org/journals/ahr/109.3/bunzl.html|مؤلف=Bunzl|الأول=Martin|وصلة مؤلف=Martin Bunzl|تاريخ=June 2004|المجلد=109|العدد=3|صفحات=845–858|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20041013011910/http://www.historycooperative.org/journals/ahr/109.3/bunzl.html|تاريخ-الأرشيف=13 October 2004|تاريخ-الوصول=2 June 2009|دوي=10.1086/530560}}&lt;/ref&gt;
* التكنولوجيا المتوقعة أو التخمينية زى واجهة الدماغ والكومبيوتر ، والهندسة الحيوية ، [[كومبيوتر|والكومبيوترات]] فائقة الذكاء ، والروبوتات ، وبنادق الليزر ، و الأسلحة المتقدمة ؛ &lt;ref name=&quot;GW&quot; /&gt; 
* السفر لالفضاء ، أو الأماكن فى [[الفضاء الخارجى]] ، أو على عوالم تانيه، أو فى باطن الأرض ، &lt;ref name=&quot;DK-2015&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Sherlock Holmes Book|ناشر=[[DK (publisher)|DK]]|سنة=2015|محرر=Davies|محرر-الأول=David Stuart|وصلة محرر=David Stuart Davies|طبعة=First American|مكان=New York|صفحة=259|وصلة محرر2=Barry Forshaw|محرر2=Forshaw|محرر2-الأول=Barry|isbn=978-1-4654-3849-2}}&lt;/ref&gt; أو فى أكوان متوازية ؛ 
* المفاهيم الخيالية فى علم الأحياء زى الكائنات الفضائية ، والطفرات ، والبشر المحسنين ؛ &lt;ref name=&quot;GW&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Westfahl|الأول=Gary|عنوان=The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders|ناشر=[[Greenwood Press]]|سنة=2005|محرر=[[Gary Westfahl]]|المجلد=1|مكان=Westport, Conn.|صفحات=14–16|الفصل=Aliens in Space|وصلة مؤلف=Gary Westfahl|isbn=978-0-313-32951-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parker&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Parker|الأول=Helen N.|عنوان=Biological Themes in Modern Science Fiction|تاريخ=1977|ناشر=UMI Research Press}}&lt;/ref&gt;
* إمكانيات علمية غير مكتشفة زى الانتقال الآنى ، والسفر عبر الزمن ، والسفر أو الاتصال بسرعة تفوق سرعة الضوء ؛ &lt;ref&gt;{{Citation|title=The Cambridge Companion to Utopian Literature|chapter=Utopia, dystopia, and science fiction|last=Peter Fitting|editor1-last=Gregory Claeys|publisher=Cambridge University Press|year=2010|pages=138–139}}&lt;/ref&gt;
* الأنظمة و الأوضاع الاجتماعية/السياسية الجديدة والمختلفة، بما فيها [[يوتوبيا|اليوتوبيا]] ، &lt;ref name=&quot;DK-2015&quot; /&gt; والديستوبيا ، وما بعد نهاية العالم ، أو ما بعد الندرة ؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hartwell|الأول=David G.|عنوان=Age of Wonders: Exploring the World of Science Fiction|ناشر=Tor Books|سنة=1996|صفحات=109–131|isbn=978-0-312-86235-0}}&lt;/ref&gt;
* التاريخ المستقبلى والتطور التخمينى للبشر على الأرض أو الكواكب التانيه؛ 
* القدرات الخارقة للطبيعة زى التحكم بالعقل ، [[تخاطر|والتخاطر]] ، والتحريك عن بعد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=H. G. Stratmann|عنوان=Using Medicine in Science Fiction: The SF Writer's Guide to Human Biology|تاريخ=14 September 2015|ناشر=Springer, 2015|صفحة=227|isbn=978-3-319-16015-3}}&lt;/ref&gt;

== أمثلة دولية ==
{{Columns-list|&lt;!--List only SF associated with countries or regions here, please.--&gt;
*[[Africanfuturism]]
*[[Australian science fiction]]
*[[Bengali science fiction]]
*[[Brazilian science fiction]]
*[[Canadian science fiction]]
*[[Chinese science fiction]]
*[[Croatian science fiction]]
*[[Czech science fiction and fantasy]]
*[[French science fiction]]
*[[Japanese science fiction]]
*[[Norwegian science fiction]]
*[[Science fiction in Poland]]
*[[Romanian science fiction]]
*[[Russian science fiction and fantasy]]
*[[Serbian science fiction]]
*[[Spanish science fiction]]
*[[Yugoslav science fiction]]}}

== الأنواع الفرعية ==
مع ان الخيال العلمى نوع أدبي، نوع الخيال العلمى هو نوع فرعى ضمن الخيال العلمى. ويمكن تقسيم الخيال العلمى حسب  لعدد من المحاور المتداخلة. ويحدد ''كتاب &quot;المصطلحات النقدية للخيال العلمى والفانتازيا&quot;'' لغارى ك. وولف اكتر من 30 قسم فرعى للخيال العلمي، باستثناء الخيال العلمى الفانتازى (وهو نوع أدبى مختلط ).
{{Columns-list|* [[Afrofuturism]]
* [[Anthropological science fiction]]
* [[Apocalyptic and post-apocalyptic fiction]]
* [[Biopunk]]
* [[Black science fiction]]
* [[Christian science fiction]]
* [[Climate fiction]]
* [[Science fiction comedy|Comic science fiction]]
* [[Cyberpunk]]
* [[Dieselpunk]]
* [[Dying Earth (subgenre)|Dying Earth]]
* [[Far future in fiction]]
* [[Feminist science fiction]]
* [[Gothic science fiction]]
* [[Indigenous Futurism]]
* [[Libertarian science fiction]]
* [[Military science fiction]]
* [[Mundane science fiction]]
* [[Pastoral science fiction]]
* [[Planetary romance]]
* [[Social science fiction]]
* [[Solarpunk]]
* [[Space opera]]
* [[Space Western]]
* [[Steampunk]]}}

== الأنواع اللى ليها صله ==
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 22em;&quot;&gt;
* [[تاريخ بديل|التاريخ البديل]]
* [[فانتازيا|خيالى]]
* [[Historical fiction|رواية تاريخية]]
* [[Horror fiction|قصص الرعب]]
* [[Mystery fiction|روايات الغموض]]
* [[Science fantasy|الخيال العلمى]]
* [[Space horror|رعب فضائى]]
* [[Spy fiction|روايات التجسس]]
* [[Spy-fi (subgenre)|تجسس خيالى]]
* [[Superhero fiction|قصص الأبطال الخارقين]]
* [[Supernatural fiction|الخيال الخارق للطبيعة]]
* [[Utopian and dystopian fiction|الخيال اليوتوبى والديستوبى]]
&lt;/div&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== مصادر عامة وموثقة ==

== لينكات برانيه ==
 {{روابط شخص}}

* [[gutenberg:bookshelf/68|رف كتب الخيال العلمى]] فى مشروع غوتنبرغ
* [https://efanzines.com مجلات الخيال العلمى (دلوقتى  والتاريخية) على الإنترنت]
* [https://www.sfwa.org/forum/reading/1-novel/ قائمة &quot;القراءة المقترحة&quot; لجمعية كتاب الخيال العلمى والفانتازيا الامريكانيه ]
* [https://standardebooks.org/ebooks?tags%5B%5D=science+fiction الخيال العلمى على موقع standardebooks.org]
* [https://sfra.org جمعية أبحاث الخيال العلمي]
* [http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/visions-of-the-future مجموعة مختارة من المقالات اللى كتبها مايك آشلى و إيان سنكلير  و ناس تانيه ، تستكشف رؤى القرن التسعتاشر  للمستقبل.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230618115843/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/visions-of-the-future |date=2023-06-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230618115843/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/themes/visions-of-the-future|date=18 June 2023}}   من موقع &quot;اكتشاف الأدب&quot; التبع لمكتبة البريطانية.
* [https://www.torontopubliclibrary.ca/merril/ مجموعة ميريل للخيال العلمى والتأمل والفانتازيا] فى مكتبة تورنتو العامة
* [https://www.depauw.edu/sfs/biblio.htm قائمة المراجع الزمنية لدراسات الخيال العلمي: تاريخ الخيال العلمى ونظريته ونقده] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220725144524/https://www.depauw.edu/sfs/biblio.htm |date=2022-07-25 }}
* [https://www.esquire.com/entertainment/books/g39358054/best-sci-fi-books/ احسن 50 رواية خيال علمى على مر العصور] ( ''إسكواير'' ؛ 21 مارس 2022)
{{Science fiction}}{{Speculative fiction}}{{Narrative}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خيال تآملى]]
[[تصنيف:خيال علمى]]
[[تصنيف:ادب]]</text>
      <sha1>ip5sov7m4yw1zlob3iex4tnhcm285wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كلوى فيفرير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98803</id>
    <revision>
      <id>13024701</id>
      <parentid>11796737</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1363" sha1="h973spsjmfu98ds04tgzgxdtmufk9gf" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كلوى فيفرير''' (Chloe Vevrier) ([[18 سبتمبر]] [[1968]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية ، اسمها الحقيقى اندريا ايرينا فيشر (Andrea Irena Fischer)

== نشأتها ==
[[ملف:Chloe Vevrier.jpg|right|thumb|350px|كلوى فيفرير]]
اتولدت كلوى فيفرير يوم [[18 سبتمبر]] [[1968]] فى [[بيرلين]] عاصمة [[المانيا]]

[http://www.chloevevrier.com]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Chloe_Vevrier]
[http://www.freeones.com/chloe-vevrier/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0895505]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=chloevevrier/gender=f/chloe-vevrier.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=5093]

{{تصنيف كومونز|Chloe Vevrier}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:كتاب المان]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>h973spsjmfu98ds04tgzgxdtmufk9gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كات (ممثله بورنوجرافيه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100467</id>
    <revision>
      <id>13024733</id>
      <parentid>11130641</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1292" sha1="64f350xwil61emqdp3kjfn09onezyw9" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كات''' (Kat) ([[2 ديسمبر]] [[1985]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية من اصل مكسيكى ، اسمها الحقيقى ماريا كاتالينا ايبارا (Maria Catalina Ibarra)

== نشأتها ==
[[ملف:Kat Forbidden City Party 3.jpg|thumb|right|250px|كات]]
اتولدت كات يوم [[2 ديسمبر]] [[1985]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.imdb.com/name/nm1546669]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=kat_03/gender=f/kat.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=35364]

{{تصنيف كومونز|Kat (pornstar)}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:امريكان مكسيكيين]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>64f350xwil61emqdp3kjfn09onezyw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جلوريا جويدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102784</id>
    <revision>
      <id>13024629</id>
      <parentid>12253656</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="g0b9xd7uhobccqwyi2ef2zt860f1oza" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''جلوريا جويدا''' (Gloria Guida) ([[19 نوفمبر]] [[1955]] -) ممثلة بورنوجرافية ايطالية ، وهى مرات الممثل والمغنى الايطالى [[چونى دوريللى]] (Johnny Dorelli)

== نشأتها ==
[[ملف:Gloria Guida in La Minorenne.png|right|thumb|350px|جلوريا جويدا]]
اتولدت جلوريا جويدا يوم [[19 نوفمبر]] [[1955]] فى مدينة [[ميرانو]] فى [[مقاطعة بولسانو]] فى [[ايطاليا]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Gloria_Guida]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201104013500/https://everipedia.org/wiki/lang_en/Gloria_Guida|date=2020-11-04}}
[http://www.freeones.com/gloria-guida/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0346708]

{{تصنيف كومونز|Gloria Guida}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:موديلات ايطاليات]]
[[تصنيف:مغنيات ايطاليات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ايطاليات]]</text>
      <sha1>g0b9xd7uhobccqwyi2ef2zt860f1oza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديوكسما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102966</id>
    <revision>
      <id>13024635</id>
      <parentid>11698193</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="alla2xgiazgqyj9ypfrga78jqeer70k" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''ديوكسما''' (Deauxma) ([[25 يناير]] [[1945]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية ، اسمها الحقيقى روبين كوليت ماسترسون (Robin Collete Masterson)

== نشأتها ==
[[ملف:Deauxma-Mutter Erde fec.jpg|right|thumb|250px|ديوكسما]]
اتولدت ديوكسما يوم [[25 يناير]] [[1945]] فى مدينة [[فورتسبورج]] فى ولاية [[بافاريا]] فى [[المانيا]]

[http://www.deauxma.com]
[http://www.deauxmalive.com]
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/deauxma_pornographic]
{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.boobpedia.com/boobs/Deauxma]
[http://www.freeones.com/deauxma/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1596969]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=deauxma/gender=f]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=41605]

{{تصنيف كومونز|Deauxma}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:المان عاشو فى امريكا]]
[[تصنيف:امريكان المان]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>alla2xgiazgqyj9ypfrga78jqeer70k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روكسى بانثر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103016</id>
    <revision>
      <id>13024718</id>
      <parentid>12287658</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="ddjysr63trl08srm4fdf5ha6neq72d3" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''روكسى بانثر''' (Roxy Panther) ([[20 اكتوبر]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت روكسى بانثر يوم [[20 اكتوبر]] [[1987]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

{{تصنيف كومونز|Roxy Panther}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>ddjysr63trl08srm4fdf5ha6neq72d3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024719</id>
      <parentid>13024718</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="bvuw0nk99dmanvqu5unnsm13a8ius8j" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''روكسى بانثر''' (Roxy Panther) ([[20 اكتوبر]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت روكسى بانثر يوم [[20 اكتوبر]] [[1987]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.freeones.com/roxy-panther/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2499359]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=roxypanther/gender=f/roxy-panther.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45976]

{{تصنيف كومونز|Roxy Panther}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>bvuw0nk99dmanvqu5unnsm13a8ius8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024720</id>
      <parentid>13024719</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="26qfrk6gcfm01ut27fim29zl1q0uoez" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''روكسى بانثر''' (Roxy Panther) ([[20 اكتوبر]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت روكسى بانثر يوم [[20 اكتوبر]] [[1987]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.boobpedia.com/boobs/Roxy_Panther]
[http://www.freeones.com/roxy-panther/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2499359]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=roxypanther/gender=f/roxy-panther.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45976]

{{تصنيف كومونز|Roxy Panther}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>26qfrk6gcfm01ut27fim29zl1q0uoez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كلوى شانيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104059</id>
    <revision>
      <id>13024712</id>
      <parentid>12550244</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="6nyochpt4ij38zwd93373i4sl4yv3ni" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كلوى شانيل''' (Chloe Chanel) ([[27 مارس]] [[1989]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
[[ملف:6356 Hollywood Blvd Party (01a).jpg|right|thumb|250px|كلوى شانيل]]
اتولدت كلوى شانيل يوم [[27 مارس]] [[1989]] فى مدينة [[هانتينجتون بيتش (كاليفورنيا)|هانتينجتون بيتش]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.boobpedia.com/boobs/Chloe_Channel]
[http://www.freeones.com/chloe-chanel/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2782707]

{{تصنيف كومونز|Chloe Chanel}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>6nyochpt4ij38zwd93373i4sl4yv3ni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024713</id>
      <parentid>13024712</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="5zc48y0kqz3vf13w2y5pvzkee4fxz60" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كلوى شانيل''' (Chloe Chanel) ([[27 مارس]] [[1989]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
[[ملف:6356 Hollywood Blvd Party (01a).jpg|right|thumb|250px|كلوى شانيل]]
اتولدت كلوى شانيل يوم [[27 مارس]] [[1989]] فى مدينة [[هانتينجتون بيتش (كاليفورنيا)|هانتينجتون بيتش]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.boobpedia.com/boobs/Chloe_Channel]
[http://www.freeones.com/chloe-chanel/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2782707]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=chloechanel/gender=f/chloe-chanel.htm]

{{تصنيف كومونز|Chloe Chanel}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>5zc48y0kqz3vf13w2y5pvzkee4fxz60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شيرى (ممثله بورنوجرافيه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104067</id>
    <revision>
      <id>13024729</id>
      <parentid>12218154</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="mqubg14uii8830xaildfzng1pk7vu5o" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''شيرى''' (Cherie) ([[13 اكتوبر]] [[1970]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى ناتالى هيوستن (Natalie Houston) 

== نشأتها ==
اتولدت شيرى يوم [[13 اكتوبر]] [[1970]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.freeones.com/cherie/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1107922]
[http://www.iafd.com/person.rme/id=fc3231fa-5779-4c94-96b6-7c99b96736d9]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>mqubg14uii8830xaildfzng1pk7vu5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024730</id>
      <parentid>13024729</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1187" sha1="c34i38w0bqs1reyok42t1vjxa3fefg9" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''شيرى''' (Cherie) ([[13 اكتوبر]] [[1970]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى ناتالى هيوستن (Natalie Houston) 

== نشأتها ==
اتولدت شيرى يوم [[13 اكتوبر]] [[1970]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.freeones.com/cherie/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1107922]
[http://www.iafd.com/person.rme/id=fc3231fa-5779-4c94-96b6-7c99b96736d9]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=5553]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>c34i38w0bqs1reyok42t1vjxa3fefg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كيارا مارى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108965</id>
    <revision>
      <id>13024714</id>
      <parentid>12286447</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="8u35ek654rokaelq2xp4yx6zz4qt60t" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كيارا مارى''' (Kiara Marie) ([[21 ابريل]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
[[ملف:Kiara Marie at KSEXradio.com Listeners Choice Awards 1.jpg|right|thumb|250px|كيارا مارى]]
اتولدت كيارا مارى يوم [[21 ابريل]] [[1987]] فى مدينة [[سانتا روسا (كاليفورنيا)|سانتا روسا]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.imdb.com/name/nm2504762]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=kiaramarie/gender=f/kiara-marie.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44743]

{{تصنيف كومونز|Kiara Marie}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>8u35ek654rokaelq2xp4yx6zz4qt60t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد رويشه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109191</id>
    <revision>
      <id>13024371</id>
      <parentid>13017832</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="qsti9z2y6voveq6np5u1jfy4bdl4cuf" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''محمد رويشه''' (1950، خنيفرة - 17 يناير 2012)&lt;ref&gt;[http://www.al-alam.ma/def.asp?codelangue=23&amp;id_info=45492&amp;date_ar=2012-1-17%2015:14:00 المغرب يفقد معلمتين فنيتين شامختين : رويشة والسوسدى فى ذمة الله ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103095044/http://www.al-alam.ma/def.asp?codelangue=23 |date=2008-11-03}} العلم، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nadorcity.com/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B0%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_a11413.html الفنان محمد رويشة فى ذمة الله ] ناظور سيتي، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt; فنان تراثى شعبى [[مغربى]] اتميز بالعزف على الة الوتر، و امتاز اداءه بالمزج بين الوان محليه و وطنيه و ده  فى قالب مابيخرجش عن المقام الاطلنطى اللى بيمتاز باعتماده على ربع نوته.
[[ملف:Rouixxa.JPG|thumb|محمد رويشة]]

== نشاته ==
من مواليد مدينة [[خنيفرة]] فى قلب [[الاطلس المتوسط]]، درس بالكتّاب و بعده بالمدرسه الابتدائيه لغاية سنة 1961، ظروفه الاسريه الصعبة و ميله للفن و الغناء كانت من اهم اسباب مغادرته لصفوف المدرسه فى سن مبكره.

=== النجوميه ===
سنة 1979 اتصلت بيه شوية شركات فنيه للتسجيل، و دخل [[مسرح محمد الخامس]] و غنى لاول مرة سنة 1980 [[البوم]]ه اللى فيه اغانى [[امازيغية|بالامازيغيه]] [[اللغه المغربية الحديثه|و بالعربيه]] ''“شحال من ليلة وعذاب” و ”اكّى زّورخ اسيدى ياربّى جود غيفي”''، و هو الالبوم انتشر بشكل واسا بين محبيه جوه [[المغرب]] و براهم.&lt;ref&gt;[http://didouna.com/news/?p=6187 الفنان محمد رويشه دخل فى غيبوبة مفاجئه اتطلبت ادخاله مستشفى الشيخ زايد بالرباط ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110223459/http://didouna.com/news/?p=6187 |date=2020-01-10}} العيون سيتى ، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;

مات يوم 17 يناير 2012، بعد وعكه صحيه.&lt;ref&gt;[http://hespress.com/art-et-culture/45583.html رويشة فى ذمة الله .. تجربة غنائيه متفردة فى المشهد الفنى الوطنى ] هيسبريس، 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;

== البوماته ==
من اهم اعماله اللى عرفت صدى كبيرا نذكر منها:
* ''&quot;اناس اناس&quot;.''
* ''&quot;شحال من ليلة وليلة&quot;''
* ''&quot;يا مجمع المؤمنين&quot;''
* ''&quot;قولوا لميمتي&quot;''
* ''&quot;ايورينو&quot;''
* ''&quot;الحبيبة بينى وبينك دارو الحدود&quot;''

== لينكات برانيه ==
* [http://www.maghress.com/khenifra/1001945 مقالة: وفاة محمد رويشة:'''&quot;تموت الحياة وتبقى الذكريات&quot;''']
* [http://www.firstpost.com/topic/person/shinzo-abe-ahmed-allah-rouicha-2012-w-video-Fj0S9u5vDZQ-6164-1.html اغنية المرحوم محمد رويشة من اداء نجله احمد الله رويشة]
* [http://www.maghress.com/alittihad/142219 شهادات من ابن المرحوم و اصدقائه حول رحيل فنان الوتر الاطلنطى الشامخ]
* [http://www.maghress.com/video/170365 فيديو: زيارة بيت محمد رويشة وتسجيل لحوار فنى خاص]
* [http://www.al-akhbar.com/node/33794 مقال: محمد رويشة... انقطع الوتر الرابع]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ylqzEB0VZ5w المرحوم مــحمد رويـشةـ قصيدة فى مدح الرسول]
* [http://md-boualam-issamy.blogspot.com/2012/08/blog-post_6.html مقالة: محمد رويشة '''اغنية اناس ناس ونفحات من الوطن''']

{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{مواقع التواصل الاجتماعي}}

{{ضبط استنادي}}
[[تصنيف:مواليد 1950]]
[[تصنيف:وفيات 2012]]
[[تصنيف:مغنيين مغاربه]]
[[تصنيف:فنانين مغاربة]]</text>
      <sha1>qsti9z2y6voveq6np5u1jfy4bdl4cuf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024372</id>
      <parentid>13024371</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="fcmr2knc5jn4rdwr4hnvf3k2vy8c0u4" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''محمد رويشه''' (1950، خنيفرة - 17 يناير 2012)&lt;ref&gt;[http://www.al-alam.ma/def.asp?codelangue=23&amp;id_info=45492&amp;date_ar=2012-1-17%2015:14:00 المغرب يفقد معلمتين فنيتين شامختين : رويشة والسوسدى فى ذمة الله ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103095044/http://www.al-alam.ma/def.asp?codelangue=23 |date=2008-11-03}} العلم، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nadorcity.com/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B0%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_a11413.html الفنان محمد رويشة فى ذمة الله ] ناظور سيتي، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt; هو فنان تراثى شعبى [[مغربى]] اتميز بالعزف على الة الوتر، و امتاز اداءه بالمزج بين الوان محليه ووطنيه و ده فى قالب مابيخرجش عن المقام الاطلنطى اللى بيمتاز باعتماده على ربع نوته.
[[ملف:Rouixxa.JPG|thumb|محمد رويشة]]

== نشاته ==
من مواليد مدينة [[خنيفرة]] فى قلب [[الاطلس المتوسط]]، درس بالكتّاب و بعده بالمدرسه الابتدائيه لغاية سنة 1961، ظروفه الاسريه الصعبة و ميله للفن و الغناء كانت من اهم اسباب مغادرته لصفوف المدرسه فى سن مبكره.

=== النجوميه ===
سنة 1979 اتصلت بيه شوية شركات فنيه للتسجيل، و دخل [[مسرح محمد الخامس]] و غنى لاول مرة سنة 1980 [[البوم]]ه اللى فيه اغانى [[امازيغية|بالامازيغيه]] [[اللغه المغربية الحديثه|و بالعربيه]] ''“شحال من ليلة وعذاب” و ”اكّى زّورخ اسيدى ياربّى جود غيفي”''، و هو الالبوم انتشر بشكل واسا بين محبيه جوه [[المغرب]] و براهم.&lt;ref&gt;[http://didouna.com/news/?p=6187 الفنان محمد رويشه دخل فى غيبوبة مفاجئه اتطلبت ادخاله مستشفى الشيخ زايد بالرباط ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110223459/http://didouna.com/news/?p=6187 |date=2020-01-10}} العيون سيتى ، تاريخ الولوج 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;

مات يوم 17 يناير 2012، بعد وعكه صحيه.&lt;ref&gt;[http://hespress.com/art-et-culture/45583.html رويشة فى ذمة الله .. تجربة غنائيه متفردة فى المشهد الفنى الوطنى ] هيسبريس، 17 يناير 2012&lt;/ref&gt;

== البوماته ==
من اهم اعماله اللى عرفت صدى كبيرا نذكر منها:
* ''&quot;اناس اناس&quot;.''
* ''&quot;شحال من ليلة وليلة&quot;''
* ''&quot;يا مجمع المؤمنين&quot;''
* ''&quot;قولوا لميمتي&quot;''
* ''&quot;ايورينو&quot;''
* ''&quot;الحبيبة بينى وبينك دارو الحدود&quot;''

== لينكات برانيه ==
* [http://www.maghress.com/khenifra/1001945 مقالة: وفاة محمد رويشة:'''&quot;تموت الحياة وتبقى الذكريات&quot;''']
* [http://www.firstpost.com/topic/person/shinzo-abe-ahmed-allah-rouicha-2012-w-video-Fj0S9u5vDZQ-6164-1.html اغنية المرحوم محمد رويشة من اداء نجله احمد الله رويشة]
* [http://www.maghress.com/alittihad/142219 شهادات من ابن المرحوم و اصدقائه حول رحيل فنان الوتر الاطلنطى الشامخ]
* [http://www.maghress.com/video/170365 فيديو: زيارة بيت محمد رويشة وتسجيل لحوار فنى خاص]
* [http://www.al-akhbar.com/node/33794 مقال: محمد رويشة... انقطع الوتر الرابع]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ylqzEB0VZ5w المرحوم مــحمد رويـشةـ قصيدة فى مدح الرسول]
* [http://md-boualam-issamy.blogspot.com/2012/08/blog-post_6.html مقالة: محمد رويشة '''اغنية اناس ناس ونفحات من الوطن''']

{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{مواقع التواصل الاجتماعي}}

{{ضبط استنادي}}
[[تصنيف:مواليد 1950]]
[[تصنيف:وفيات 2012]]
[[تصنيف:مغنيين مغاربه]]
[[تصنيف:فنانين مغاربة]]</text>
      <sha1>fcmr2knc5jn4rdwr4hnvf3k2vy8c0u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كاسى لين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110105</id>
    <revision>
      <id>13024739</id>
      <parentid>12216157</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="d91i9w483s9t7by0dzs2553u0i9j9mb" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كاسى لين''' (Cassie Laine) ([[23 اكتوبر]] [[1992]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
اتولدت كاسى لين يوم [[23 اكتوبر]] [[1992]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.cassie-laine.com]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921082650/http://cassie-laine.com/|date=2017-09-21}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/cassie-laine]
[http://www.babepedia.com/babe/Cassie_Laine]
[http://www.freeones.com/cassie-laine/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm4941492]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=cassielaine/gender=f/cassie-laine.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=63702]

{{تصنيف كومونز|Cassie Laine}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>d91i9w483s9t7by0dzs2553u0i9j9mb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024740</id>
      <parentid>13024739</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1553" sha1="d7ps2cebzd81d9uy0s0h8rl59xbki2f" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كاسى لين''' (Cassie Laine) ([[23 اكتوبر]] [[1992]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
[[ملف:Cassie Laine at the 2013 AVN Expo &amp; AVN Awards (8391848257).jpg|right|thumb|250px|كاسى لين]]
اتولدت كاسى لين يوم [[23 اكتوبر]] [[1992]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.cassie-laine.com]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921082650/http://cassie-laine.com/|date=2017-09-21}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/cassie-laine]
[http://www.babepedia.com/babe/Cassie_Laine]
[http://www.freeones.com/cassie-laine/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm4941492]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=cassielaine/gender=f/cassie-laine.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=63702]

{{تصنيف كومونز|Cassie Laine}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>d7ps2cebzd81d9uy0s0h8rl59xbki2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روكو ريد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110823</id>
    <revision>
      <id>13024354</id>
      <parentid>12966493</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="nnqxd3mjl621s52hl8t3gap58jxxrlj" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''روكو ريد''' (Rocco Reed) ([[26 يوليه]] [[1982]] -) ممثل ومخرج بورنوجرافى امريكى

== نشأته ==
[[ملف:Yurizan Beltran at AVN Awards 2011 3.jpg|right|thumb|250px|روكو ريد مع الممثلة البورنوجرافية الراحلة [[يوريزان بيلتران]] (Yurizan Beltran)]]
اتولد روكو ريد يوم [[26 يوليه]] [[1982]] فى مدينة [[كولومبيا (ساوث كارولاينا)|كولومبيا]] فى ولاية [[ساوث كارولاينا]] الامريكية ، وأسرته من اصول ايطالية و يونانية

[http://everipedi.org/wiki/lang_en/Rocco_Reed]
{{Dead link|date=March 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.imdb.com/name/nm3010079]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=roccoreed/gender=m/rocco-reed.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=48617]

{{تصنيف كومونز|Rocco Reed}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين]]
[[تصنيف:مخرجين بورنوجرافيين]]
[[تصنيف:عارضين تعرى]]
[[تصنيف:ممثلين شبقيين]]
[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين مثليين]]
[[تصنيف:بورنوجرافيين انقلبوا على البورنوجرافيه]]
[[تصنيف:لعيبة كورة سله من امريكا]]
[[تصنيف:امريكان طليان]]
[[تصنيف:امريكان يونانيين]]
[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين من ساوث كارولاينا]]
[[تصنيف:ممثلين بورنوجرافيين امريكان]]</text>
      <sha1>nnqxd3mjl621s52hl8t3gap58jxxrlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الكنايس القبطيه فى المهجر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111062</id>
    <revision>
      <id>13024456</id>
      <parentid>13018815</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: ملائكة ← ملايكه،  ورئيس  ←  و رئيس  (2)، وجنوب  ← و جنوب ، شهيدان ← شهيدين (2)، ي''' ← ى'''،  هولندا  ←  نيديرلاند  (2)، ي| ← ى| (2)، ي. ← ى.، إنديانا ← انديانا، ي  ← ى  (3)، وشمال ← و شمال (2)،  والأ ←  و الأ (14)،  وتو ←  و تو (3)</comment>
      <origin>13024456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46170" sha1="pe2p4i3d25eu8xan2pq7bcqnc9gg2qd" xml:space="preserve">{{معلومات كنيسة|صورة= File:Coptic cross.svg}}
== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية بافريقيا ==

=== إيبارشية ام درمان و عطبرة و شمال السودان ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد مارجرجس   || ام درمان   ||  
|-
|كنيسة ماربطرس الرسول  || الموردة , ام درمان ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  فيلوباتير مرقريوس   || دار السلام , ام درمان ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارمينا   || ام درمان ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  [[ابانوب النهيسى|ابانوب]]   || الثورة ,ام درمان ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم   || عطبرة ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم   || بور سودان ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || الدامر ||  
|- 
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || شندى ||  
|-
 
|}

=== إيبارشية الخرطوم و دولة جنوب السودان ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديسبن العظيمين الأنبا أنطونيوس و الأنبا موسى  ||الخرطوم ||دير للرهبان
|-
 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم   || الخرطوم   ||  
|-
|كنيسة الشهيدين العظيمين مارجرجس و مارمينا || الخرطوم||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || الخرطوم بحرى ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم   || ودمدنى ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم   || نيالا ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || الغضاريف ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || الابيض ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || كوستى ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  فيلوباتير مرقريوس   || سوبا ||  
|-
|كنيسة الشهيد  العظيم  مارجرجس   || جوبا ||  
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || جوبا  ||
|-
 
|}

=== كنايس ليبيا والجزائر ومالطا ===
* كنيسة مار مرقس فى طرابلس
* كنيسة الانبا أنطونيوس فى بنغازى
* كنيسة العذراء ومار جرجس بمصراتة
* كنيسة الشهيدين مار مرقس ومار مينا - البيضاء
* كنيسة مار مرقس ومار بولس - مالطا

== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية باسيا ==

=== إيبارشية الكرسى الأورشليمى و الشرق الادنى و الخليج ===

الانبا انطونيوس مطران المدينة العظيمة أورشليم (القدس)، والشرق الادنى و الخليج رئيس دير الأنبا أنطونيوس بالقدس .سيم اسقفا و رقى مطرانا في2016/2/28 بيد البابا تواضروس التانى البابا رقم 118

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم الأنبا أنطونيوس   ||القدس ||دير راهبان
|-
|دير الشهيد العظيم مارجرجس  ||القدس ||دير راهبات
|-
 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|  || '''فلسطين '''  ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم    || جبل الزيتون||  
|-
|كنيسة البشارة المقدسة || الناصرة||  
|-
|كنيسة القديسة الملكة هيلانة || القدس||  
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا أنطونيوس || يافا||  
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا أنطونيوس || أريحا||  
|-
|  || '''الأردن '''    ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارجرجس || عمان||  
|-
|  || '''لبنان '''    ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و مارمرقس الرسول || بيروت||  
|-
|  || '''العراق ''' ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الأنبا بولا || بغداد||  
|-
|كنيسة الأباء الرسل الأطهار || بغداد||  
|-
|  || '''الأمارات '''  ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الملاك ميخائيل || رأس الخيمة   ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد ابى سيفين || الشارقة   ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و القديس الأنبا شنودة  || العين   ||  
|-
|كنيسة مارمرقس الرسول و القديس الأنبا بيشوى || دبى  ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا    || دبى   ||  
|-
|كنيسة الشهيد مارجرجس و القديس الأنبا انطونيوس  ||  الفجيرة ||
|-
|كنيسة القديس العظيم الانبا انطونيوس  || ابو ظبى ||
|-

|  || '''عمان '''   ||  
|-
|كنيسة رئيس الملايكه الجليل ميخائيل  ||صلالة ||
|-
|كنيسة  الشهيد العظيم مارمينا || مسقط  ||
|-
|  || '''الكويت '''  ||  
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || الكويت  ||
|-
|  || '''قطر '''  ||  
|-
|كنيسة الرسوليين العظيمين بطرس و بولس    || الدوحة||
|-
|  || '''البحرين '''  ||  
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و القديس الأنبا رويس    || المنامة||
|-
 
|}

=== كنايس فى اسيا ===
* كنيسة العذراء - باكستان
* كنيسة مار مرقس - طوكيو - اليابان
* كنيسة مار مرقس - - تايلاند
* كنيسة القديس توما الرسول - هونج كونج - الصين
* كنيسة القديسة العذراء مريم والقديس مار مرقس الرسول - ماليزيا
* كنيسة العذراء - سيول - كوريا الجنوبيه

== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية باوروبا ==

=== إيبارشية الدول الأسكندنافية ===
الانبا أباكير أسقف الدول الأسكندنافية سيم اسقف سنها فى 30/5/2004 بعدين جلس اسقفا فى 7/6/2009 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-

|   ||'''السويد'''   ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و ماربولس الرسول ||أستوكهولم ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا ||أستوكهولم ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس ||جوتنبرج ||
|-
|   ||'''الدانمارك''' ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم ومارمرقس الرسول  ||كوبنهاجن  ||
|-
 
|}

=== إيبارشية اسكتلندا و ايرلند و شمال شرق انجلترا و توابعها ===
الانبا أنطونى أسقف إسكتلندا و أيرلندا و شمال شرق انجلترا و توابعها سيم فى 11/6/1995 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم البابا اثناسيوس الرسولى  ||Scarborough||دير راهبان
|-
|دير الشهيد العظيم مارجرجس  || ||دير راهبات
|-
 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة الشهيد مار جرجس والبابا أثناسيوس الرسولى || Newcastle   || مقر المطرانية
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم والشهيد مارجرجس  ||Plymouth  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم والشهيد [[ابانوب|ابانوب النهيسى]]  ||Leeds  ||
|-
|كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل و القديس الأنبا بيشوى  ||Margate ||
|-
|كنيسة الرسولين العظيمين بطرس و بولس  ||Bournemouth ||
|-
|كنيسة الرسول الأنجيلى ماريوحنا الحبيب  ||Bromly ||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا انطونيوس ||Rotherham  ||
|-
|كنيسة البابا أثناسيوس الرسولى  ||Norwich  ||
|-
|كنيسة القديس أغسطينوس  ||Surrey  ||
|-
|كنيسة الشهيدة العفيفة مارينا ||Bristol||
|-
|   ||'''سكوتلاندا'''  ||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  ||Kirkcaldy ||
|-
|   ||'''ايرلندا'''  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم والشهيدة دميانة  ||Dublin  ||
|-
|كنيسة القديسين العظيمين مكسيموس و دوماديوس  ||Dublin  ||
|-
|}

=== إيبارشية برمنجهام و توابعها ===
الانبا ميصائيل أسقف برمنجهام و توابعها سيم اسقف سنها فى 25/5/1980 بعدين جلس اسقفا فى 26/5/1991 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الملاك ميخائيل || Birmingham   || مقر المطرانية
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و مارمرقس الرسول  ||Birmingham  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الانبا انطونيوس  ||Birmingham  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارجرجس  ||Birmingham  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد مارمينا ||Manchester  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد ابسخيرون  ||Llandudno  ||
|-
|}

=== إيبارشية نيديرلاند و توابعها ===
الأنبا ارسانى اسقف نيديرلاند و بلجيكا . سيم فى 16/6/2013 بيد البابا تواضروس التانى رقم 118

 {| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !! المكان !! ملاحظات
|-
| || '''هولندا '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم ||امستردام ||مقر المطرانيةMosstraat 2, 1032 JW Amsterdam
+31 20 6321805
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم القديس الأنبا بولا ||ليوفاردين||Van Aylvaleane 12 , 9027 BL Hilaard, Leeuwarden

+31 6 148 137 56
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و البابا أثناسيوس ||اسن ||Talmastraat 111, 9406 KM, Assen

+31 6 316 874 33
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا ارسانيوس ||فلسنجيين ||Biezelingsestraat 67 , 4421 BR Kapelle
|-
|كنيسة الملاك ميخائيل و الأنبا انطونيوس||ايندهوفن ||Stokroosstraat 2B, 5644 EC Eindhoven

Tel : +31 40 213 75 13, Fax : +31 40 213 75 15,
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول ||لاهاى ||Van Akenstraat 19, 2597 RZ Den Haag

Tel : +31 70 324 80 81, Fax : +31 70 324 05 69
|-
|كنيسة الشهيد مارجرجس و الشهيدة دميانة ||اوترخت ||Adrian van bergenstraat 61, 3554 VC Utrecht

Tel : +31 30 246 77 03, Fax : +31 30 244 78 94
|-
| دير القديس تاوصروس المشرقي
| ليفيلدا||Kloosterstraat 5, 7137 MZ Lievelde

Tel : 0544488689
|-
|كنيسة العذراء مريم والبابا كيرلس السادس ||فيلسن ||Sint Jozefparochie, Wijkerstraatweg 55, 1951 EB Velsen-Noord

060652093783
|-
|||بلجيكا ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأباء الرسل
|بروكسل
|
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول
|انتويرب
|Cameliastraat 5, 2600 Berchem, België
32484086914
|-
|}

=== إيبارشية جنوب فرنسا وسويسرا و توابعها ===
الأنبا لوقا اسقف جنوب فرنسا و توابعها. سيم اسقفا سنها فى 16/6/2013 و جلس أسقفا للأيبارشية فى 24/5/2015 بيد البابا تواضروس التانى رقم 118

 {| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !! المكان !! ملاحظات
|-
|060652093783
|'''فرنسا '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم وابى سيفين و الأنبا انطونيوس || ليون ||
|-
|كنيسة الشهيدين العظيمين مارمرقس و مارجرجس ||مارسيليا||
|-
| || '''سويسرا '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم ||جنيف ||
|-
 
|}

'''&lt;big&gt;ايبارشية باريس و شمال فرنسا و توابعها&lt;/big&gt;'''

'''رعاية الانبا مارك الاسقف:''' '''تاريخ الرهبنة 2000م بدير الانبا بيشوى باسم الراهب أبوللو الانبا بيشوى. رسم أسقف يد البابا تواضروس التانى ال118 فى 24 مايو 2015 م. وتم التجليس على الكرسي:11 نوفمبر 2017م.'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|الكنيسة
|المكان
|العنوان
|-
|'''المطرانية العذراء والملاك روفائيل'''
|درافي
|2 Boulevard Henri Barbusse, 91210 Draveil.
|-
|الملاك ميخائيل ومار جرجس
|فيلجويف
|138 Boulevard Maxime Gorki, 94800 Villejuif
|-
|مار مينا و أبو سيفين
|كولومب
|40bis jean Jacques Rousseau

92700 Colombes
|-
|الانبا موسى والانبا صموئيل
|دويلابار
|,17 Rue Cauchoix, 95170 Deuil-la-Barre, France
|-
|السيدة العذراء ومارمرقس
|شاتناي- مالابري
|
|-
|الانبا كاراس والبابا كيرلس السادس
|دمارتان
|
|-
|الانبا بولا والانبا انطونيوس
|سانت وان
|104 rue du Dr Bauer, 93400 Saint-Ouen
|-
|العذراء سيدة الاقباط
|باريس 20
|rue de l'est22, paris 75020
|-
|العذراء مريم والقديس يوحنا
|درانسي
|
|-
|العذراء
|جون سيرمان
|
|-
|الانبا بيشوى 
|كريتاي
|
|-
|مار مرقس وابو سيفين
|نانت
|
|-
|ابو سيفين والانبا بيشوى 
|ستراسبورغ
|
|-
|دير العذراء مريم والملاك ميخائيل
|رونشير
|
|}

=== ايبارشية شمال المانيا ===

[[ملف:Kroeffelbach Koptisches Kloster.jpg|thumb|300px|The [[Coptic Orthodox Church of Alexandria|Coptic Orthodox]] [[Coptic monasticism|Monastery]] of [[Anthony the Great|St. Antonious]] in Waldsolms-Kröffelbach, Germany.]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير السيدة العذراء مريم و الشهيد موريس||هوكستر ||دير رهبان
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم ||دسلدورف   || 
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  ||بيليفيلد||
|-
|كنيسة البابا بطرس خاتم الشهداء    ||هامبورج   || 
|-
|كنيسة البابا أثناسيوس الرسولى  ||هانوفر||
|-
|كنيسة البابا أثناسيوس و القديس الأنبا شنودة    ||برلين  ||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا انطونيوس    ||بريمن||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا توماس||فوبرتال||
|-
|}

=== إيبارشية جنوب المانيا ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم الأنبا أنطونيوس||كروفلباخ ||دير رهبان
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و البابا أثناسيوس الرسولى  ||ببيت بورج   || 
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || فراكفورت||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس ||شتوتجارت   || 
|-

|}

=== إيبارشية النمسا و توابعها ===
الانبا جبريل أسقف النمسا سيم اسقف سنها فى 18/6/2000 بعدين جلس اسقفا للنمسا فى 30/5/2004 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم الأنبا انطونيوس  ||اوبر زيبنبرون ||دير رهبان
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||   '''النمسا '''||
|-
|كنيسة  عذراء الزيتون  ||ڤيينا   ||مقر المطرانية
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  ||ڤيينا   ||
|-
|كنيسة التلاته فتية القديسين  ||ڤيينا   ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا  ||ڤيينا   ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا ابرام  ||كلاجنفورت  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا موسى  ||جراتس   ||
|-
|كنيسة النبى العظيم يوحنا المعمدان  ||جراتس  ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس  ||لينز  ||
|-
|كنيسة الشهيدة مارينا و القديسة مارينا  ||بروك ان دير مور  ||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا كاراس السائح  ||شريدينج  ||
|-
| ||   '''سويسرا '''||
|-
|كنيسة القديس مارمرقس والشهيد موريس ||زيورخ  ||
|-
|}

=== إيبارشية ميلانو و توابعها ===
الانبا كيرلس أسقف ميلانو و توابعها و رئيس دير الأنبا شنودة رئيس المتوحدين سيم اسقف سنها فى 22/6/1986 بعدين جلس اسقفا لميلانو فى 2/6/1996 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم الأنبا شنودة  رئيس المتوحدين||ميلانو ||دير رهبان
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا انطونيوس    ||ميلانو   || 
|-
|كنيسة مار يوحنا المعمدان و ابى سيفين    ||ميلانو||
|-
|كنيسة الأباء الرسل الأطهار    ||ميلانو   || 
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  ||ميلانو   ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس    ||ميلانو  ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا    ||ميلانو  ||
|-
|كنيسة رئيس الملايكه الجليل ميخائيل    ||برشيا||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  ||فينسيا||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا    ||سارونو  ||
|-
|كنيسة  القديس العظيم الأنبا ابرام  ||فيجيفانو||
|-
|كنيسة  القديس العظيم الأنبا بيشوى||لوجانو||سويسرا
|-
|}

=== إيبارشية تورينو و توابعها ===
الانبا برنابا أسقف تورينو و توابعها سيم اسقف سنها فى 1/6/1995 بعدين جلس اسقفا فى 2/6/1996 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم    ||روما   ||مقر المطرانية
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  ||روما   ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس    ||روما  ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا    ||روما  ||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا باخوميوس    ||روما||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم    ||تورينو   || 
|-
|كنيسة رئيس الملايكه الجليل رافائيل    ||ريجيو ايميليا   || 
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس    ||جوالدو تادينو||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا    ||فلورنسا  ||
|-
|كنيسة الشهيدة العفيفة دميانة    ||بارى||
|-
|كنيسة البابا اثناسيوس الرسولى    ||بولونيا||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا انطونيوس    ||جنوا||
|-
|}
=== إيبارشية المجر=== 
*كنيسة السيدة العذراء و رئيس الملايكه ميخائيل فى بودابست
===ايبارشية رومانيا===
* كنيسة الشهيد مار مينا بالعاصمة بوخارست ، رومانيا
===ايبارشية تركيا===
* كنيسة القديس بولس القبطية فى إسطنبول، تركيا

=== كنايس فى اوروبا ===
[[ملف:St Mark's Coptic Church, Allen Street, London W8 - geograph.org.uk - 667546.jpg|thumb|The Coptic Church of Saint Mark in Kensington, London, consecrated in 1979.]]

[[ملف:St Mark's Coptic Church Interior, London, UK - Diliff.jpg|thumb|left|The interior of St. Mark's Coptic Orthodox Church, London]]

[[ملف:Mary and Shenouda Coulsdon 045.jpg|thumb|left|St. Mary and St. Shenouda's Coptic Orthodox Church, Coulsdon, London]]
* كنيسة مارمرقس - كينسنجتون - لندن
* كنيسة العذراء والملاك ميخائيل - جولدن جرين - لندن
* كنيسة العذراء والانبا شنوده- كولوسدن - لندن
* كنيسة العذراء والبابا كيرولس -هونسلو - لندن
* كنيسة العذراء ومارى جرجس - شرق لندن
* كنيسة العذراء والقديس ابرام - هوف - برايتون - بريطانيا
* كنيسة الملاك ميخائيل والشهيد مارمينا، سوانسى سيتي، ويلز، المملكة المتحدة
* كاتدرائية مارى جرجس - استيفنج - بريطانيا
* كنيسة السيدة العذراء و الأنبا شنوده - سارى - بريطانيا
* كنيسة البابا اثناسيوس الرسولى والبابا كيرلس السادس - سراسيل - ايل دى فرانس - فرنسا
* كنيسة العذراء والملاك ميخائيل - بودابست - المجر
* كنيسة العذراء والملاك ميخائيل - الكانتى - اسبانيا
* كلية سانت اثاناسيوس القبطيه اللاهوتيه فى المركز القبطى فى استيفنج - بريطانيا
* كنيسة القديس بولس القبطية فى إسطنبول، تركيا

== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية باستراليا ==

=== إيبارشية سيدنى و توابعها ===
الانبا دانييل أسقف سيدنى و توابعها باوستراليا سيم فى 23/6/2002 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||   '''New South Wales '''||
|-
|مطرانية السيدة العذراء مريم و الشهيد مارمينا ||Bexley  ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الملاك ميخائيل   ||  	The Entrance   ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و القديس يوسف البار   ||  	Peakhurst   ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و مار يوحنا الحبيب   ||    	Wagga Wagga   ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و  الشهيد مارجرجس || 	MINMI    ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد ابوسيفين || 	Rhodes    ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء و الشهيدين قزمان ودميان || 	Castle Hill||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم والشهيد سيدهم بشاى || 	Dural||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيدة مارينا || 	Llandilo||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا كاراس السائح  || 	Port Macquarie||
|-
|كنيسة السيدة العذراء و الأنبا باخوميوس و الأنبا شنودة || 	Kirrawee||
|-
| 	كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل و القديس الأنبا بيشوى || 	Mount Druitt	 ||
|-
| 	كنيسة النبيان العظيمان يوحنا المعمدان و ايليا النبى || 	Dubbo	 ||
|-
| 	كنيسة الأباء الرسل الأطهار و الشهيد [[ابانوب النهيسى|ابانوب]] || 	Blacktown	 ||
|-
| 	كنيسة الرسولين العظيمين بطرس و بولس   || 	Berkely	 ||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || 	Arncliffe	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيدين العظيمين مارجرجس و الامير تادرس|| 	Liverpool	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس|| 	Kensington	 ||
|-
| 	كنيسة القديسين الأنبا موسى و مكسيموس ودوماديوس|| 	Goulburn	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيدة دميانة والبابا اثناسيوس الرسولى|| 	Punchbowl	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيدة بربارة و الأنبا نوفير السائح|| 	Campbelltown	 ||
|-
| 	كنيسة القديسين العظيمين الأنبا انطونيوس و الأنبا بولا|| 	Guildford	 ||
|-
| 	كنيسة القديسين العظيمين الأنبا بولا و الأنبا رويس|| 	Collaroy	 ||
|-
| 	كنيسة القديس العظيم الأنبا ابرام || 	Long Point 	 ||
|-
| 	كنيسة الباباكيرلس السادس و الأرشيذياكون حبيب جرجس  || 	 Ramsgate	 ||
|-
| ||   '''Queensland '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  || 	Brisbane 	 ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و القديس يوسف البار  || 	Brisbane 	 ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و  الشهيد مارجرجس || 	 Wulguru ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و القديس الأنبا موسى   || 	Budaberg 	 ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و الأنبا أنطونيوس   || 	Kooralbyn    	 ||
|-
| 	كنيسة مار مارمرقس الرسول و الشهيد مارجرجس   || 	North Brisbane    	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارمينا و القديس الأنبا أنطونيوس   || Gold Coast    	 ||
|-
| ||   '''Northern Territory '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء والقديس الأنبا موسى و الأنبا تكلا   || 	Darwin ||
|-
| ||   '''East Asia '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم    || 	Seoul - South Korea ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم والملاك ميخائيل    || 	  	Guangzhou - China ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و مارمرقس الرسول	  	 || 	  Malacca - Malaysia	  ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و مارمرقس الرسول	  	 || 	  Taipei - Taiwan	  ||
|-
| 	كنيسة مار مارمرقس الرسول و الشهيد مارجرجس  	  	 || 	  Bangkok - Thailand  	  ||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  	  	 || 	 Singapore    ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس|| 	Tokio	 ||
|-
| 	كنيسة القديس العظيم توماس السائح|| 	Hong Kong	 ||
|-
|}

=== إيبارشية ميلبورن و توابعها ===
الانبا سوريال أسقف ميلبورن و نيوزيلندا و توابعها سيم اسقف سنها فى 15/6/1997 بعدين جلس اسقفا فى 14/11/1999 بيد البابا شنودة التالت رقم 117

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|دير القديس العظيم الأنبا انطونيوس  ||اHeathcote ||دير رهبان
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-

! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||   '''Victoria '''||
|-
|مطرانية البابا اثناسيوس الرسولى ||Donvale ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم ||  	Kensington   ||
|-
|كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل و الأنبا انطونيوس   ||    	Oakleigh   ||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم ماربولس الرسول   || 	  Bendigo   ||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || 	  Preston   ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس || 	Stalbans ||
|-
|كنيسة الشهيد مارمينا و الشهيدة مارينا  || 	Hallam||
|-
|كنيسة الشهيدة فيرينا و القديس الأنبا بيشوى || 	Dural||
|-
|كنيسة الشهيدة العفيفة فيرينا  || 	Armadale||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا مكاريوس الكبير   || 	Lalor||
|-
| 	كنيسة القديسان العظيمان الأنبا بيشوى و الأنبا شنودة   || 	Bulleen	 ||
|-
| ||   '''Western Australia '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم والملاك ميخائيل   || 	East Victoria Park,Pert	 ||
|-
| 	كنيسة مار مارمرقس الرسول و الشهيد مارجرجس|| 	Wanneroo, Perth	 ||
|-
| ||   '''Act '''||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول  || 	Kaleen	 ||
|-
| ||   '''South Australia '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و القديس الأنبا بيشوى || 	  Cowandilla _  Adelaide 	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد  مارجرجس و القديس الأنبا شنودة || 	Huntfield Heights_ Adelaide 	 ||
|-
| ||   '''Tasmania '''||
|-
| 	كنيسة الشهيدة العفيفة دميانة|| 	Tasmania	 ||
|-
| ||   '''New Zealand '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد مارمينا|| 	Wellington	 ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و البابا أثناسيوس|| 	Christchurch	 ||
|-
| 	كنيسة رئيس الملايكه الجليل ميخائيل  || 	Dunedin	 ||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول    || 	 Auckland	 ||
|-
| ||   '''Figi '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  || 	Tavenui 	 ||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول    || 	 Suva,Suva	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس   || 	Nadi  	 ||
|-
|}
== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية بامريكا الشمالية ==

=== إيبارشية ميسيسوجا و فانكوفر و غرب كندا ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||   '''Ontario '''||
|-
|وادى السيدة العذراء مريم ||Mono||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و البابا اثناسيوس    ||  	  	Mississauga || مقر المطرانية
|-
|كنيسة دانيال النبى والثلاث فتية القديسين   ||    	Mississauga   ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم ابى سيفين و الأنبا انطونيوس || 	Mississauga    ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارمينا والباباكيرلس السادس || 	Mississauga    ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم || 	  Kitchener||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و القديس موسى || 	Windsor||
|-
|كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل و الأنبا تكلا هيمانوت || 	Brampton||
|-
|كنيسة الرسولين العظيمين بطرس و بولس  || 	Oakville||
|-
|كنيسة الشهيدين العظيمين مارجرجس و ابى سيفين || 	St. Catharines||
|-
| 	كنيسة الشهيدين العظيمين مارجرجس و [[ابانوب النهيسى|ابانوب]] || 	Milton	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم فيلوباتير مرقريوس || 	Guelph	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارمينا 	 || 	Hamilton	 ||
|-
| 	كنيسة القديس العظيم الأنبا بولا   || 	London	 ||
|-
| ||   '''Manitoba '''||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || 	Winnipeg	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارمينا و الأنبا انطونيوس|| 	   Brandonol	 ||
|-
| ||   '''Saskatchon '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد  مارمينا|| 	Saskatoon	 ||
|-
| 	كنيسة مارمرقس الرسول و الشهيد مارجرجس|| 	Regina	 ||
|-
| ||   '''Alberta '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و مارمرقس الرسول|| 	Edmonton	 ||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم و الشهيد مارجرجس|| 	Red Deer	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارمينا|| 	Calgary	 ||
|-
| ||   '''		British Columbia '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  || 	Surrey	 ||
|-
| 	كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس  || 	Surrey	 ||
|-
|}

=== إيبارشية نيو يورك و نيوانجلند ===

الانبا ديفيد أسقف نيو يورك و نيوانجلند سيم اسقف سنها فى 14/11/1999 بيد البابا شنودة التالت رقم 117 بعدين جلس اسقفا فى 17/11/2013 بيد البابا تواضروس التانى رقم 118

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||   '''Newyork '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارجرجس ||  Staten Island ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارجرجس ||Albany||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارمينا ||Syracuse||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيدة دميانة || 	White Plains||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الأنبا انطونيوس || Queens||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الأنبا موسى || 	North Tonawanda||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الأنبا باخوميوس ||  	Stony Point||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم و البابا اثناسيوس    ||  	  	Manville ||  
|-
|كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل و الشهيد مارمينا   ||    	Great Kills   ||
|-
|كنيسة الرسولين العظيمين بطرس و بولس || 	Rochester    ||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || 	Manhattan    ||
|-
|كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول   || 	West Henrietta    ||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس || 	  Queens||
|-
|كنيسة الشهيد العظيم مارجرجس || 	  Brooklyn||
|-
|كنيسة القديس العظيم الأنبا أبرام   || 	Woodbury||
|-
| ||   '''		Rhode Island '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارمينا || 	Cranston||
|-
| ||   '''		Connecticut '''||
|-
|كنيسة السيدة العذراء مريم  و الملاك ميخائيل  || 	Hamden||
|-
|كنيسة الرسولين العظيمين بطرس و اندراوس || 	Stamford||
|-
| ||   '''		Massachusetts '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم   ( الكرمة) || 	Charlton ||
|-
| 	كنيسة العيلة المقدسة    || 	Attleboro||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  و الشهيد مارجرجس 	 || 	Marshfield||
|-
| 	كنيسة الكاروز العظيم مارمرقس الرسول    || 	Natick||
|-
| ||   ''' 	 	New Hampshire '''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  و الملاك ميخائيل   || 	Nashua||
|-
| ||   '''Vermont'''||
|-
| 	كنيسة السيدة العذراء مريم  و الملاك رافائيل|| 	Burlington	 ||
|-
|}
=== إيبارشية كاليفورنيا وهاواى و توابعها ===
الأنبا سيرابيون أسقف لوس أنجيلوس، كاليفورنيا، امريكا الامريكية

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
|كنيسة القديس أثناسيوس   نورث ريدج  ||  لوس انجليس   ||  
|-
|كنيسة الملاك ميخائيل والقديسة حنة  ||كاليفورنيا ||  
|-
|ككنيسة القديس مرقوريوس و الأنبا إبرآم   || تورانس ||  
|-
|كنيسة الأنبا أنطونيوس والشهيد [[ابانوب النهيسى|ابانوب]]    ||نوركو ||  
|-
|كنيسة الشهيدة دميانة   || سان دييجو  ||  
|-
|كنيسة القديس يوحنا    || كوفينا ||  
|-
|كنيسة القديسة مارينا   ||  ليك فورست ||  
|-
|كنيسة مارمرقس   || لوس انجليس ||  
|- 
|كنيسة السيدة العذراء   ||  لوس انجليس ||  
|-
| كنيسة الشهيدة فيرينا ||أناهيم||
|-
|كنيسة مارجرجس ||سان جوس||
|-
|كنيسة الأنبا أنطونيوس ||سان فرانسيسكو||
|-
|كنيسة السيده العذراء والقديس يوحنا الحبيب || سان راموان ||
|-
|كنيسة الشهيد موريس قائد الكتيبة الطيبية ||بومونا||
|-
| || '''هاواى'''||
|-
|كنيسة مارى مرقس || هونولولو ،هاواى||
|}

=== إيبارشية جنوب امريكا ===
الأنبا يوسف أسقف تكساس و جنوب امريكا و رئيس دير العذراء و الأنبا موسى

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! الاسم !!  المكان  !! ملاحظات
|-
| ||'''تكساس''' ||
|-
|كنيسة الأنبا انطونيوس ||سان أنطونيو||
|-
|كنيسة مارمرقس ||هيوستون||
|-
|كنيسة السيدة العذراء والملاك ميخائيل ||هيوستون||
|-
|كنيسة الشهيد [[ابانوب النهيسى|ابانوب]] ||دالاس||
|-
|  ||'''فلوريدا''' ||
|-
|كنيسة مارجرجس || ديتون||
|-
|كنيسة السيدة العذراء والملاك ميخائيل || أورلاندو||
|-
|كنيسة السيدة العذراء ||ميامى||
|-
|كنيسة الشهيد يوحنا المعمدان || ميامى||
|-
| ||'''جورجيا''' ||
|-
|كنيسة السيدة العذراء || أطلانطا||
|-
| ||'''تينيسى''' ||
|-
|كنيسة مارمينا و الأنبا صرابامون ||ناشفيل||
|-
| || '''اوكلاهاما'''||
|-
|كنيسة القديسين بولس وبطرس || تالسا||
|-
|كنيسة القديس صموئيل المعترف || لوتون||
|-
||||'''اريزونا'''||
|-
|كنيسة مارى مرقس || فينيكس||
|-
|كنيسة العذراء  || فينيكس||
|-
|||'''لويزيانا'''||
|-
|كنيسة مارى مرقس || نيو أورليانز ||
|-
|}

=== إلينوى ===
* كنيسة مارمرقس و الأنبا بيشوى - شيكاجو - إلينوي
* كنيسة الشهيد مارجرجس - شيكاجو - إلينوي

=== انديانا ===
* كنيسة العذراء مريم والشهيد مارمرقس
=== أوريجون ===
* كنيسة الانبا انطونيوس - بورتلاند

=== أوهايو ===
* كنيسة مارمرقس - كليفلاند
* كنيسة الشهيدين مارمينا و [[ابانوب النهيسى|ابانوب]] - مياميزبيرج

=== أيوا ===
* كنيسة السيدة مريم العذراء فى دى موين

=== بنسلفانيا ===
* كنيسة الشهيد جرجس الرومانى - فيلادلفيا العظمى
* كنيسة الشهيد مارمينا - آلتونا
* كنيسة السيدة العذراء مريم والقديسة مارينا - بوكونوس

=== ڤيرچينيا ===
* كنيسة السيده العذراء روانوك
* كنيسة مار مرقس - واشينطون العاصمة
* كنيسة الملاك ميخائيل والانبا انطونيوس - ريتشموند

=== ساوث كارولاينا ===
* الكنيسة القبطية الأرثوذكسية - شاطئ ميرتل
* كنيسة السيدة العذراء - جرينفيل

=== نورث كارولاينا ===
* كنيسة الشهيد مارمرقس - شارلوت
* كنيسة السيدة العذراء - رالي
* كنيسة مار يوحنا و الملاك روفائيل - شبل هل

=== ماساشوستس ===
* كنيسة مارمرقس - بوسطن

=== مريلاند ===
* كنيسة السيدة العذراء - سافاج

=== ميزورى ===
* كنيسة السيدة العذراء و الأنبا إبرآم - سانت لويس
=== ميشيجان ===
* كنيسة مارمرقس - تروي

=== نبراسكا ===
* كنيسة السيدة العذراء ومارجرجس - أوماها

=== ولاية واشينطون ===
* كنيسة مارجرجس - سياتيل

=== وسكنسن ===
* كنيسة السيدة العذراء و الأنبا أنطونيوس - ميلواكي
* كنيسة العذراء مريم و الأنبا رويس - ماديسون
* كنيسة العذراء مريم و الملاك ميخائيل - فيرونا
=== المكسيك ===
* كنيسة القديسة مريم العذراء والقديس مار مرقس الرسول - المكسيك

== ايبارشيات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية بامريكا الجنوبيه ==
=== إيبارشية ساو باولو وكل البرازيل ===
* كنيسة مارمرقس - سان باولو - البرازيل

=== إيبارشية سانتا كروز وكل بوليفيا ===
* كنيسة العذراء ومارمرقس - سانتا كروز - بوليفيا
== صور بعض كنايس الأقباط فى مصر ==
&lt;gallery&gt;
File:AlexMarkCathedralFront.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Ramleh, Alexandria)
File:StMarkCathAlex.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Ramleh, Alexandria)
File:AlexMarkCathedralInside2.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Ramleh, Alexandria)
File:Cathedrale alexandrie 19.JPG|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Alexandria)
File:Coptic Orthodox Cathedral, Abbasyia, Cairo.JPG|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Abbassia, Cairo)
File:CairoAbbasiyaMarkSouth.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Cathedral (Abbassia, Cairo)
File:Cairo, Old Cairo, Hanging Church, Egypt, Oct 2004 edit.jpg| The Hanging Coptic Orthodox Church (Coptic Cairo)
File:OldCairoStBarbaraOutside.jpg|St. Barbara Coptic Orthodox Church (Coptic Cairo)
File:December photowalk - Nunnery of Saint George.jpg| St. George Coptic Orthodox Nunnery (Coptic Cairo)
File:St. George's Greek Orthodox Church 2006.jpg| St. George Greek Orthodox Church (Coptic Cairo)
File:St Mark Coptic Orthodox Church.jpg| St. Mark Coptic Orthodox Church (Heliopolis)
File:Domes of Saint Mark's Church, standing over the horizon at night, Heliopolis Cairo, Egypt.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Church (Cleopatra, Heliopolis)
File:Flickr - Bakar 88 - St.Mark Church, Cairo, Egypt.jpg|St. Mark Coptic Orthodox Church (Cairo)
File:Church06.jpg|St. Mary Coptic Orthodox Church (Massarra, Shubra)
File:LuxorMaryChurchOutside.jpg| St. Mary Coptic Orthodox Church (Luxor)
File:LuxorMaryChurchInside.jpg| St. Mary Coptic Orthodox Church (Luxor)
File:LuxorChurchAntoniosEntrance.jpg| St. Anthony Coptic Orthodox Church (Luxor)
File:LuxorChurchAntoniosOutside.jpg| St. Anthony Coptic Orthodox Church (Luxor)
File:LuxorChurchAntoniosInside.jpg| St. Anthony Coptic Orthodox Church (Luxor)
File:Assuan Kathedrale 04.JPG| Archangel Michael Coptic Orthodox Cathedral (Aswan)
File:Aswan Coptic Cathedral R02.jpg|Archangel Michael Coptic Orthodox Cathedral (Aswan)
File:Coptic Church in Hurghada, Egypt..jpg| St.Shenouda Coptic Orthodox Church (Hurghada)
&lt;/gallery&gt;

== صور بعض كنايس الأقباط فى امريكا ==
&lt;gallery&gt;
File:St. Mark Coptic Orthodox Church (Englewood, Colorado).JPG|St. Mark Coptic Orthodox Church of Englewood, CO
File:George-Shenouda Ch JC jeh.JPG|Sts. George &amp; Shenouda Coptic Orthodox Church of Jersey City, NJ
File:Mary &amp; Antonionus Coptic Ch 606 Woodward Av Ridgewood NY 11385 jeh.jpg|Sts. Mary &amp; Antonionus Coptic Orthodox Church of Queens, NY
File:Michael-Mena Coptic Ch jeh.JPG|Archangel Michael &amp; St. Mena Coptic Orthodox Church of Saten Island, NY
File:Annville St Anthony Coptic PA.jpg|St. Anthony Coptic Orthodox Church of Annville, PA
File:Coptic Church Norristown PA.jpg|St. George Coptic Orthodox Church of Norristown, PA
File:St Mary Coptic Orthodox Church of Lancaster Front.jpg|St. Mary Coptic Orthodox Church of Lancaster, PA
File:StMarkCopticOrthodoxChurchBellaireTX0.JPG|St. Mark Coptic Orthodox Church of Bellaire, TX
&lt;/gallery&gt;

== صور كنايس الأقباط فى كندا ==
&lt;gallery&gt;
File:Stmarkscathedralmarkham.jpg|St. Mary and St. Mark Coptic Orthodox Cathedral of Markham
File:St. George &amp; St. Rueiss Coptic Orthodox Church.JPG|Sts. George &amp; Rueiss Coptic Orthodox Church of Toronto
File:Mississauga - Copts.jpg|Virgin Mary &amp; St. Athanasius Coptic Orthodox Church of Mississauga
File:Saint Mina and Saint Kyrillos Coptic Orthodox Church.jpg|Sts. Mina &amp; Kryillos Coptic Orthodox Church of Mississauga
&lt;/gallery&gt;

[[تصنيف:مسيحيه]]
[[تصنيف:مبانى عباده]]
[[تصنيف:بيوت عباده]]
[[تصنيف:معالم مصر القبطية]]
[[تصنيف:كنايس]]
[[تصنيف:كنايس مصر]]
[[تصنيف:تاريخ مصر القبطيه]]</text>
      <sha1>pe2p4i3d25eu8xan2pq7bcqnc9gg2qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد رمضان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111595</id>
    <revision>
      <id>13024488</id>
      <parentid>13018012</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* إثارة الجدل */ تعديل و تمصير، غير: ومعن ←  و معن</comment>
      <origin>13024488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12419" sha1="s4d8g5aj62g3ehdxxo6y3bomx3aqp25" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل}}
'''محمد رمضان''' ( [[23 مايو]] [[1988]] ) ممثل [[مصر]]ى ابتدا حياته بادوار صغيره فى مسلسلات زى مسلسل ( السندريلا ) و غيرها من الاعمال لغاية ما قدم دور متميز فى فيلم ( احكى يا شهرزاد ) مع المخرج يسرى نصر الله اللى خلى الكل يسميه احمد زكى الجديد بعدها بقى من نجوم الصف الاول بالخصوص بعد ما قام ببطوله مجموعه من الافلام من انتاج السبكى خلته نجم جماهيرى كبير و حققت افلامه ايرادات عاليه و كان اهمها افلام ( عبده موته و الالمانى و [[قلب الاسد]] ) و امتد نجاحه للتلفزيون بالمسلسلات زى ( ابن حلال و [[الاسطورة (مسلسل)|الاسطوره]] و البرنس ) وبيلقبه جمهوره نسر الصعيد.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.elwatannews.com/news/details/3452752
| title = محمد رمضان : نسر الصعيد رقم 1 و بعد أسبوع من عرضه لقت اسمه على العربيات والقهاوى
}}&lt;/ref&gt;
== عن حياته ==
اتولد محمد رمضان فى 23 مايو 1988 فى محافظة قنا وهاجرت اسرته الى محافظة الجيزة، أصول ابوه ووالدته من قنا. وبترجع اصول محمد رمضان الى قرية القلعة اللى بتتبع مركز قفط فى محافظة قنا.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://ahlmasrnews.com/489024/%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D9%84%D9%80-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84-%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%B5%D9%88%D8%B1
| title = معلومات عن الممثل محمد رمضان
}}&lt;/ref&gt; محمد رمضان اصوله مصرية وملوش اى اصول سودانية. محمد رمضان لم يصرح فى اى تصريح انه سودانى ابدا وما تداوله بعض المواقع انه قال انه سودانى او ابوه سودانى مش صح. محمد هو الاصغر بين اخواته. لما كان فى الصف الإعدادي، نجح فى الانضمام لمدرسة الكرة بنادى الزمالك، لكن لما دخل مدرسة السعيدية الثانوية، ساب كرة القدم عشان يتفرغ للتعليم. ابتدا التمثيل مبكرا فى مسرح المدرسة وشافه الناقد احمد عبد الحميد، وكتب عنه بجريدة الجمهورية، واقنع امه بان يواصل تعليمه فى المعهد العالى للفنون المسرحية.

== إثارة الجدل ==
صدر حكم من القضاء المصرى ضد محمد رمضان بالحبس سنة، وكفالة 10 آلاف جنيه، وغرامة 20 ألف جنيه.

الحكم ده كان بسبب قضية سب وقذف رفعها ضده الطيار أشرف أبو اليسر، بعد ما محمد رمضان قال فى تصريح تلفزيونى إنه عرض عليه فلوس ترضية بعد ما اتوقف عن الشغل. كمان التهمة شملت استغلال صورة الطيار فى أغنية، و كان فيها مشهد لأبو اليسر و هو بيقود الطيارة، وده سبب له ضرر مادى و معنوى كبير بعد ما اتفصل من شغله.

اللى حصل أصلا ابتدا فى اكتوبر 2019، لما رمضان نزل فيديو ليه و هو قاعد جنب الكابتن فى قمرة القيادة فى رحلة خاصة رايحة السعودية، وده خلى هيئة الطيران المدنى توقف الكابتن أشرف أبو اليسر عن الشغل مدى الحياة، عشان خالف قانون الطيران.

وفى  يونيه 2021، النيابة العامة جمدت كل حسابات محمد رمضان فى البنوك، بعد ما اتحكم عليه يدفع حوالى 6 مليون جنيه تعويض لعيله الكابتن اللى كان مات وقتها.

وبعد كده فى مارس 2022، محكمة النقض رفضت الطعن اللى قدمه رمضان، واتحكم عليه الحكم نهائى.

وفى نوفمبر 2020، محمد رمضان عمل أزمة جديدة لما انتشرت له صورة مع مطرب إسرائيلى فى دبي، والناس انتقدته على السوشيال ميديا.

هو رد وقال إنه ميعرفش الشخص ده ومبيسألش كل معجب عن جنسيته أو دينه، بس بعدها طلعت صور وفيديوهات تانية ليه مع إسرائيليين تانيين، زى لاعب الكرة ضياء السبع ورجل الأعمال إياد تسلا، وكمان فيديو كان فيه بيرقص على اغانى اسرائيلية.

نقابة المهن التمثيلية وقتها قررت إيقافه مؤقتا لحد ما يحققوا معاه.

وفى ابريل 2025، رجع محمد رمضان يثير الجدل تانى لما طلع فى حفلة فى كاليفورنيا لابس قميص طويل مشقوق ومليان خرز دهبي، والناس شافوا اللبس شبه السنتيانة ولبس الرقص الشرقي، و كان فيه احياء وتقليد [[خوال|للخوال]] حسب رأى ناس كتير وده خلى ناس تقدم بلاغ ضده بتهمة انه أساء لمصر وشعبها.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.alnaharegypt.com/1115526
| title = بعد تصدر محمد رمضان الترند.. من هو الخوال اللى شبهه به الجمهور
}}&lt;/ref&gt;

== حياته الفنيه ==
بدا التمثيل فى مسرح المدرسه و اخد جايزة احسن ممثل موهوب على مستوى الجمهوريه تلات مرات متتاليه.

== اعماله ==
=== الافلام ===
{{div col|colwidth=25em}}

* [[2018|2019]] [[الكنز 2 (فيلم)|الكنز 2]]
* [[2018]] [[الديزل (فيلم)|الديزل]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/28047/Mohamed-Ramadan-begins-filming-El-Diesel
 |title=Mohamed Ramadan begins filming El-Diesel - Egypt Today
 |website=Egypt Today
 |access-date=2018-01-24
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.ctv-egypt.com/2017/11/mohammed-ramadan-and-jasmin-sabra-start.html
 |title=Mohammed Ramadan and Jasmin Sabra start filming &quot;Diesel&quot;
 |work=CTV Egypt News
 |access-date=2018-01-24
 |dead-url=yes
}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

* [[2017]] [[الكنز (فيلم)|الكنز]]: حسن راس الغول-على الزيبق.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.filfan.com/news/details/71879
 |title=محمد رمضان يشاهد فيلم &quot;الكنز&quot; اليوم مع جمهوره فى السينمات
 |date=2017-09-18
 |access-date=2017-09-18
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

* [[2017]] [[جواب اعتقال (فيلم)|جواب اعتقال]]: خالد الدجوى.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.vetogate.com/2854708
 |title=محمد رمضان ينتقد قرار الكويت بمنع عرض فيلم «جواب اعتقال»
 |work=بوابة فيتو
 |access-date=2017-09-18
 |language=ar
}}&lt;/ref&gt;

* [[2017]] [[اخر ديك فى مصر (فيلم)|اخر ديك فى مصر]] علاء عبدالغفور الديك/عبدالغفور الديك)
* [[2015]] [[شد اجزاء (فيلم)|شد اجزاء]]: عمر العطار
* [[2014]] [[واحد صعيدى (فيلم)|واحد صعيدى]]: فالح عبد السميع
* [[2013]] [[قلب الاسد (فيلم)|قلب الاسد]]: فارس عبد الله الصواف
* [[2012]] [[الالمانى (فيلم)|الالمانى]]: شاهين
* [[2012]] [[ساعه ونص (فيلم)|ساعه ونص]]: صلاح
* [[2012]] [[حصل خير (فيلم)|حصل خير]]: عفيفى
* [[2012]] [[عبده موته (فيلم)|عبده موته]]: عبده موته
* [[2011]] [[برد يناير (فيلم)|برد يناير]]
* [[2011]] [[الخروج من القاهره (فيلم)|الخروج من القاهره]]: طارق
* [[2011]] [[الشوق (فيلم)|الشوق]]: سالم
* [[2009]] [[احكى يا شهرزاد (فيلم)|احكى يا شهرزاد]]: سعيد
* [[2008]] [[رامى الاعتصامى (فيلم)|رامى الاعتصامى]]: العسكرى شلبى
{{div col end}}
=== المسلسلات ===
{{div col|colwidth=25em}}

* [[2020]] البرنس : (رضوان البرنس)
* [[2019]] زلزال : (حربى كرامه / محمد حربى كرامه )
* [[2018]] نسر الصعيد : (صالح القناوى / زين القناوى)
* [[2016]] الاسطوره : (رفاعى الدسوقى / ناصر الدسوقى)
* [[2016]] لهفه : ضيف شرف (شخصيته الحقيقيه)
* [[2015]] استيفا
* [[2014]] ابن حلال: (حبيشه)
* [[2012]] الشركه : سيت كوم - (ضياء)
* [[2012]] : كاريوكا: [[محمد انور السادات]]
* [[2011]] [[دوران شبرا (مسلسل)|دوران شبرا]] : عماد
* [[2011]] احنا الطلبه : خالد
* [[2010]] الجماعه : ابراهيم
* [[2009]] [[حكايات وبنعيشها (مسلسل)|حكايات وبنعيشها]] : على عبد التواب
* [[2009]] [[هانم بنت باشا (مسلسل)|هانم بنت باشا]]
* [[2008]] [[هيمه ايام الضحك والدموع (مسلسل)|هيمه ايام الضحك والدموع]]
* [[2008]] [[رمانه الميزان (مسلسل)|رمانه الميزان]] : عطيه
* [[2008]] [[الهاى سكول (مسلسل)|الهاى سكول]] : (يحيى)
* [[2008]] [[فى ايد امينه (مسلسل)|فى ايد امينه]]: برازيلى
* [[2007]] [[حنان وحنين (مسلسل)|حنان وحنين]] : مرسى
* [[2006]] [[اولاد الشوارع (مسلسل)|اولاد الشوارع]] : لبيسه
* [[2006]] [[السندريلا (مسلسل)|السندريلا]]: [[احمد زكى]]
{{div col end}}
=== مسرحيات ===
{{div col|colwidth=25em}}

* [[2016]] : مسرحيه اهلا رمضان
* [[2013]] : مسرحيه رئيس جمهوريه نفسه: (حمدى)
* [[2011]] : مسرحيه فيه ايه يا مصر
* [[2007]] : مسرحيه يمامه بيضا
* [[2005]] : مسرحيه قاعدين ليه؟
{{div col end}}
=== مسلسلات اذاعيه ===
* [[2017]] : لا سحر ولا شعوذه
* [[2010]] : ايام الحب والجنون

=== برامج ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[2017]] : برنامج شباب توك
* [[2016]] : برنامج كل يوم
* [[2016]] : برنامج ابيض واسود
* [[2015]] : برنامج رامز واكل الجو
* [[2015]] : برنامج المتاهه
* [[2015]] : برنامج بيت العائله
* [[2014]] : برنامج لعبه الاجزخانه
* [[2014]] : برنامج احلى مسا
* [[2013]] : برنامج واحد من الناس
{{div col end}}
=== اغانى ===
{{div col|colwidth=25em}}

* اقوى كارت فى مصر - اعلان لشركه اتصالات
* نمبر وان
* الملك
* ميه مسا
* هتولع
* مافيا
* فيرس
* القمر
* بوم
* اللهو الخفى - مع النجم العالمى فان دام
* بابا
* انساى - مع النجم المغربى سعد لمجرد
* السلطان
* مانى رايحين نسهر
* كازانوفا - مع يسرا الجندى ستينج - اعلان لشركه مشروب طاقه او مشروب غازى انت جدع
* تسونامى كورونا فيروس
* تيك توك - مع النجم العالمى سوبر ساكو
* يا حبيبى - مع النجم العالمى ميترى جيمس
* انا التوب - اعلان لشركه اتصالات
* يلا بينا
* مصباح علاء الدين
* انا البطل
{{div col end}}
== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مواليد 1988]]
[[تصنيف:ممثلين مصريين]]
[[تصنيف:مليارديرات مصريين]]
[[تصنيف:قناويه]]
[[تصنيف:ناس من قفط]]</text>
      <sha1>s4d8g5aj62g3ehdxxo6y3bomx3aqp25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد ماهر (ممثل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126903</id>
    <revision>
      <id>13024646</id>
      <parentid>12941034</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15288" sha1="aq8rmaz692v66po6nklj6vi9pp6sbj5" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل}}
'''احمد ماهر محمود''' ([[13 اغسطس]] [[1946]] - ) ممثل [[مصر]]ى ، و هو ابو الممثل [[محمد احمد ماهر]]

== نشأته ==
اتولد احمد ماهر يوم [[13 اغسطس]] [[1946]] فى حى [[بولاق ابو العلا]] فى محافظة [[القاهره]] فى [[مصر]] ، كان هاوى التمثيل من ايام ماكان لسه طالب فى الثانوى و كان عضو فى فريق التمثيل بمدرسته و كانت اول شخصية يقدمها هى شخصية [[ابو طالب بن عبد المطلب]] عم [[محمد|الرسول]] ، وبعدما اخد شهادة الثانويه العامه دخل [[المعهد العالى للفنون المسرحيه]] واتخرج منه سنة [[1973]] وقدم الكتير من العروض لفرق الهواة فى قصور [[الثقافة الجماهيريه]] و بعد كده اتعين فى [[مسرح الطليعه]] واشترك فى معظم العروض اللى قدمها ال[[مسرح]]

عرف احمد ماهر طريق الشهرة بعدما قدم ادوار فى [[مسرح]]يات القطاع الخاص و ال[[سينيما]] و ال[[تيليڤيزيون]] ، واشتهر بتمثيل الشخصيات التاريخية و ادوار الشخص قوى الارادة وده بسبب اجادته لنطق [[لغه عربى|اللغة العربية الفصحى]] وصوته المعبر و قوته الجسمانية وشطارته فى ركوب [[حصان|الخيل]]

اشترك احمد ماهر فى اعلانات الحملة القومية لتنظيم العيله فى فترة التسعينيات و كان بيقول فيها جملته المشهورة (الراجل مش بس بكلمته .... الراجل برعايته لبيته و أسرته)

== اعماله ==
=== مسرحيات ===
* هى فى حياة الرسول سنة 2012
* احنا وظروفنا سنة 2012
* سيرة الحبيب سنة 2009
* عطيل سنة 2005
* لولى سنة 1996 .... الظابط
* اربعة غجر والخامس جدع سنة 1990
* ابن البلد سنة 1987
* أجازة ممتعة جدا سنة 1986
* عرابى زعيم الفلاحين سنة 1985 .... [[احمد عرابى]] باشا
* دول عصابة يا بابا سنة 1982 .... عباس
* المتزوجون سنة 1978 .... الحمش بيه
* هاملت سنة 1978 .... الملك كلوديوس
* المخططين سنة 1970
* القاهرة فى ألف عام سنة 1969 .... القائد [[جوهر الصقلى]]

=== فيلموجرافيا ===
* زمن ابو الدهب سنة 2014
* ظاظا سنة 2006 .... وزير الدفاع
* [[ناصر 56]] سنة 1996 .... المهندس [[محمود يونس]]
* من اطلق هذه الرصاصة سنة 1995
* ليل ورجال سنة 1993 .... الحاج أحمد عبد البارى
* المساطيل سنة 1991 .... عزت إبراهيم
* [[شمس الزناتى]] سنة 1991 .... عبده قرانص
* حلاوة الروح سنة 1990 .... [[رقيب (رتبه عسكريه)|الشاويش]] عباس الزنفلى
* سفاح كرموز سنة 1987 .... مدحت
* مهمة صعبة جدا سنة 1987 .... كمال
* الأرملة العذراء سنة 1986
* المخبر سنة 1986
* تحت السطح الهادئ سنة 1985 .... عاصم
* السطوح سنة 1984 .... عبده
* الذئاب سنة 1983 .... الظابط
* جدعان باب الشعرية سنة 1983 .... ظابط المباحث
* إعدام طالب ثانوى سنة 1982 .... عادل البحراوى
* القفل سنة 1982
* انتخبوا الدكتور سليمان عبد الباسط سنة 1981 .... الرائد أحمد نديم
* مين يجنن مين سنة 1981 .... فريد
* الأخرس سنة 1980 .... عادل
* حبيبى دائما سنة 1980 .... أنور
* شعبان تحت الصفر سنة 1980 .... فريد الغطريفى
* استقالة عالمة ذرة سنة 1980
* الباطنية سنة 1980
* قاتل ماقتلش حد سنة 1979 .... شوقى
* أقوى من الأيام سنة 1979 .... مصطفى
* لا تبكى يا حبيب العمر سنة 1979
* وراء الشمس سنة 1978 .... معتقل سياسى
* كفانى يا قلب سنة 1977 .... ظابط [[الامن الوطنى المصرى|مباحث امن الدولة]]
* الإنسان والآلة سنة 1973

=== مسلسلات ===
* صيد العقارب سنة 2024 .... الحاج حسن
* طلقة حظ سنة 2019 .... منصور
* الفراجنة سنة 2018 .... كبير الحرس
* سليمان الحكيم (رسوم متحركة) سنة 2018
* السلطان والشاه سنة 2018 .... القائد ميرزا
* دكان عم فندى (رسوم متحركة) سنة 2018
* قضاة عظماء 1 سنة 2016 .... القاضى أبو بكر الأنصارى
* حبيب الله (رسوم متحركة) سنة 2016
* أوراق التوت سنة 2015 .... القائد سيدون
* المسلمين والإسلام (رسوم متحركة) سنة 2014
* فض اشتباك سنة 2013
* كليم الله (رسوم متحركة) سنة 2013 .... كبير الكهنة
* بطل من الصعيد (رسوم متحركة) سنة 2013
* خلف الله سنة 2013
* قصص النساء فى القرآن (رسوم متحركة) سنة 2013 .... [[ابو لهب]]
* علماء المسلمين (رسوم متحركة) سنة 2013
* خيبر سنة 2013 .... [[الحارث بن عوف المرى]]
* نابليون والمحروسة سنة 2012 .... الشيخ [[عبد الله الشرقاوى]]
* أخت تريز سنة 2012 .... على
* حارة خمس نجوم سنة 2012 .... صاحب محل الحلوانى
* سقوط الخلافة سنة 2010 .... النديم
* أنا القدس سنة 2010
* ماما فى القسم سنة 2010 .... محافظ [[القاهره]] - ضيف شرف
* حب فى الهايد بارك سنة 2009
* جنة ونار سنة 2009
* سكين وتفاحة (سباعية نساء ودماء) سنة 2009
* المصراوية 2 سنة 2009 .... بكر السخاوى
* البوابة التانيه سنة 2009 .... عبد الستار
* أدهم الشرقاوى سنة 2008 .... العمدة سباعى
* جدار القلب سنة 2008 .... ضيف شرف
* ثورة وحكاية سنة 2008
* آيات وحكايات سنة 2007
* شرخ فى جدار العمر سنة 2007
* عسكر وحرامية سنة 2007
* دعاة على أبواب جهنم سنة 2006
* حبيب الروح سنة 2006 .... عادل
* عيون تائهة سنة 2006
* قلب الدنيا سنة 2006
* احلام عادية سنة 2005 .... مهدى
* اماكن فى القلب سنة 2005 .... حسان حسان الغمراوى
* الظاهر بيبرس سنة 2005 .... [[بركه خان]] زعيم [[القبيله الدهبيه]]
* ريا و سكينة سنة 2005 .... المعلم عرابى الصوامعى
* الإمام محمد عبده سنة 2005 .... والد الشيخ [[محمد عبده]]
* دوائر الشك سنة 2005
* الطارق سنة 2004 .... القائد [[موسى بن نصير البلوى]]
* مشوار امرأة سنة 2004 .... فؤاد
* اوراق مصرية 3 سنة 2004 .... بركات
* انوار الحكمة سنة 2003
* سيف اليقين سنة 2002 .... سليمان القرمطى
* اللؤلؤ المنثور سنة 2002
* أوراق مصرية 2 سنة 2002 .... بركات
* حديث الصباح والمساء سنة 2001 .... يزيد المصرى
* حوارى وقصور سنة 2001 .... أحمد الضرس
* عصفور تحت المطر سنة 2001
* ملكة من الجنوب سنة 2001 .... الخليفة [[ابو عبد الله محمد المهدى|المهدى]] - ضيف شرف
* روايح (سهرة تليفزيونية) سنة 2001
* هو صحيح الهوى غلاب سنة 2001
* عظماء فى التاريخ سنة 2000
* السيرة الهلالية 3 سنة 2000 .... الأمير دياب بن غانم
* الفتح المبين سنة 2000 .... القائد [[عقبه ابن نافع]]
* ليلة مقتل العمدة سنة 2000 .... ابو هانى
* ألف ليلة وليلة (ضوء المكان وبدر التمام) سنة 2000 .... ضمضام
* زمن العطش سنة 2000 .... عصام
* أبو الفوارس سنة 1999 .... أبو الفوارس
* حرث الدنيا سنة 1999 .... ضبع الليل
* رياح الشرق سنة 1998 .... القائد [[موسى بن ابى الغسان]]
* [[هوانم جاردن سيتى]] 2 سنة 1998 .... عزمى كاظم
* السيرة الهلالية 2 سنة 1998 .... الأمير دياب بن غانم
* اوراق مصرية 1 سنة 1998 .... بركات
* المتهم مين (سهرة تليفزيونية) سنة 1998
* طائر فى العنق سنة 1998
* الحب قبل السيف (صقر قريش) سنة 1998 ..... الأمير [[معاويه بن هشام بن عبد الملك]]
* الأبطال 2 سنة 1997 .... [[سليمان الحلبى]]
* [[هوانم جاردن سيتى]] 1 سنة 1997 .... عزمى كاظم
* قصة مدينة سنة 1997 .... عنانى بك
* السيرة الهلالية 1 سنة 1997 .... الأمير دياب بن غانم
* أبو حنيفة النعمان سنة 1997 .... الخليفة [[ابو جعفر المنصور]]
* فوازير (الحلو مايكملش) سنة 1997
* الأبطال 1 سنة 1996 .... [[سليمان الحلبى]]
* عظماء فى التاريخ سنة 1995 .... سالم بن عبد الله بن عمر
* الفرسان سنة 1995 .... [[جنكيزخان]] و [[هولاكو]]
* السقوط فى بئر سبع سنة 1994 .... مدحت ظابط [[المخابرات العامه المصريه]]
* أيام المنيرة سنة 1994 .... حمدى
* الخوف (سهرة تليفزيونية) سنة 1994 .... ظابط النقطة
* ذئاب الجبل سنة 1993 .... دبور الدوكش
* حكاية شفيقة ومتولى سنة 1993 .... متولى
* الوعد الحق سنة 1993 .... [[ابو جهل]] و [[عكرمه بن ابى جهل]]
* دموع صاحبة الجلالة سنة 1993 .... [[جمال سالم]]
* ألف ليلة وليلة (معروف الإسكافى) سنة 1993 .... [[شهريار الملك|شهريار]]
* هنادى سنة 1993
* الصمت سنة 1993
* أيام الغياب سنة 1992 .... محمود
* ساعة ولد الهدى سنة 1992 .... الامبراطور [[تيبريوس التانى]]
* وداعا قرطبة سنة 1992
* محمد رسول الله إلى العالم سنة 1992 .... [[ابو لهب]]
* [[رأفت الهجان (مسلسل)|رأفت الهجان]] 3 سنة 1992 .... مصطفى عبد العظيم ظابط [[المخابرات العامه المصريه]]
* فوازير (عجايب صندوق الدنيا) سنة 1991
* الحب فى عصر الجفاف سنة 1991 .... [[محمد بك ابو الدهب]]
* تحت ظلال السيوف سنة 1991 .... زفر
* المرشدى عنتر سنة 1990
* الرحاية سنة 1989
* حتى آخر جندى سنة 1989 .... بيدرا
* [[رأفت الهجان (مسلسل)|رأفت الهجان]] 2 سنة 1989 .... مصطفى عبد العظيم ظابط [[المخابرات العامه المصريه]]
* الحقيقة (سهرة تليفزيونية) سنة 1988 .... ماهر
* البحيرات المرة سنة 1988 .... مسعود
* زهرة فى حضن الجبل سنة 1988 .... صميدة
* صعاليك لكن شعراء سنة 1988 .... الصعلوك عمرو بن براقة
* لا إله إلا الله 4 سنة 1988 .... [[قارون]]
* [[رأفت الهجان (مسلسل)|رأفت الهجان]] 1 سنة 1987 .... مصطفى عبد العظيم ظابط [[المخابرات العامه المصريه]]
* رفاعة الطهطاوى سنة 1987 .... [[محمد على باشا]]
* أحلام مبروكة سنة 1987 .... حامد
* دولت فهمى التى لم يعرفها احد (سهرة تليفزيونية) سنة 1987 .... محفوظ فهمى اخو دولت فهمى
* القضاء فى الإسلام 1 سنة 1987
* عدل الأيام سنة 1986
* أولاد آدم سنة 1986 .... الرائد فؤاد آدم
* مغامرات ميشو سنة 1986 .... المقدم هانى
* لا إله إلا الله 2 سنة 1986 .... الملك ا[[وسركاف]]
* ملحمة الحب والرحيل سنة 1986
* الذئب الأزرق سنة 1986 .... الملك [[العادل سيف الدين ابو بكر|العادل]] الأيوبى
* زوجات صغيرات سنة 1986
* الطاحونة 1 سنة 1985 .... سالم ابن العمدة
* رسول الإنسانية سنة 1985 .... [[خالد بن الوليد]]
* لا إله إلا الله 1 سنة 1985 .... الملك [[احموس الاول]]
* ملحمة كبريت (سهرة تليفزيونية) سنة 1985 .... النقيب حازم أمين
* محمد عبده سنة 1985 .... [[سعد زغلول]]
* ابن تيمية سنة 1985 .... [[محمود غازان]] ملك ال[[مونجول|مغول]]
* الصعود إلى القمة سنة 1985 .... خالد الحداد
* قبل الضياع سنة 1984
* حصاد الشر سنة 1984 .... طاهر
* عمرو بن العاص سنة 1983 .... القائد [[رستم فرخزاد]]
* الأزهر الشريف منارة الإسلام سنة 1982 .... الجنرال [[كليبر]]
* الإمام البخارى سنة 1982
* هكذا الحياة (سهرة تليفزيونية) سنة 1981 .... وكيل النيابة
* الكعبة المشرفة سنة 1981 .... [[المضاض بن عمرو الجرهمى]]
* عم حمزة سنة 1981 .... حسين
* محمد رسول الله 2 سنة 1981 .... [[اوريا الحيثى]]
* فوازير (عروستى) سنة 1980
* عالم غريب سنة 1980
* على هامش السيرة سنة 1978 .... الملك [[ذو نواس]] - [[حمزه بن عبد المطلب]]
* فوازير (صورة و 30 فزورة) سنة 1978
* مارد الجبل سنة 1977 .... [[على بيك الكبير]]
* على باب زويلة سنة 1976 .... الأمير شمس الدين
* المفسدون فى الأرض سنة 1973
* نادى الخالدين
* سر الأرض

=== الاذاعة ===
* عين الحياة سنة 2019
* الليث بن سعد سنة 2018
* القرندل سنة 2015
* قناة السويس سنة 2015
* الطوفان سنة 1992
* لم نعد جوارى لكم سنة 1979
* لحظة فى عيونهم
* لما ينطق الجبل
* رنين الصمت .... يحيى
* الصديق والطريق
* المحطة الأخيرة
* وتاه منى الطريق
* بناة المجد
* رجل فوق القمة
* البحر خير و طير
* إشاعة حب ديجيتال
* حصاد العمر

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{ممثلين مصريين}}

[[تصنيف:ممثلين مصريين]]
[[تصنيف:مسرحيين مصريين]]
[[تصنيف:قاهريين]]
[[تصنيف:ناس من بولاق]]
[[تصنيف:مصريين مع ثورة 25 يناير]]</text>
      <sha1>aq8rmaz692v66po6nklj6vi9pp6sbj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وزارة احمد شفيق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127464</id>
    <revision>
      <id>13024383</id>
      <parentid>12962891</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7977" sha1="ntwtxhqbdflj4ykdl8pr5tdnjrj07e2" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
'''وزارة الفريق [[احمد شفيق|أحمد شفيق]]''' كان عمرها بكل تعديلاتها وتغيراتها 33 يوم بداية من تعيين الرئيس السابق [[محمد حسنى مبارك]] لرئيسها فى يوم 29 يناير 2011 بعد اقالة حكومة الدكتور [[احمد نظيف]] فى أحداث [[ثورة 25 يناير]] ولغاية قبول استقالتها فى 3 [[مارس]] [[2011]] من [[المجلس الاعلى للقوات المسلحه]].

== قرارات التعيين ==
* ''29 يناير'' تكليف الفريق [[احمد شفيق]] بتشكيل الوزارة الجديدة &lt;ref&gt;[http://youm7.com/News.asp?NewsID=345187 مبارك يسلم ''شفيق'' خطاب تكليف بتشكيل الحكومة الجديدة]&lt;/ref&gt;
* ''12 فبراير'' قيام الحكومة دلوقتى  بتسيير الاعمال لغاية تشكيل حكومة جديدة &lt;ref&gt;[http://gate.ahram.org.eg/NewsContent/13/54/39299/الأخبار/محليات/البيان-رقم--يؤكد-الالتزام-بالمعاهدات-الخارجية-واست.aspx البيان رقم (4) يؤكد الالتزام بالمعاهدات الخارجية واستمرار الحكومة دلوقتى ]&lt;/ref&gt;
* ''23 فبراير'' تعديلات وزارية أدخلت بعض الأعضاء من أحزاب غير الحزب الوطنى &lt;ref&gt;{{مرجع ويب |url=http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2011/february/22/tanatawy_minist.aspx |title=الوزراء الجدد يؤدون اليمين الدستورية قدام المشير طنطاوى |accessdate=2015-09-19 |archive-date=2011-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424010305/http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2011/february/22/tanatawy_minist.aspx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! الوزارة !! الوزير &lt;ref&gt;{{مرجع ويب |url=http://www.cabinet.gov.eg/Media/NewsDetails.aspx?id=2173 |title=قرار رئيس الجمهورية بتعيين الوزارة |accessdate=2015-09-19 |archive-date=2020-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126211239/http://www.cabinet.gov.eg/Media/NewsDetails.aspx?id=2173 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; !! تعديل 23 فبراير &lt;ref&gt;[http://www.cabinet.gov.eg/Media/NewsDetails.aspx?id=2204 التعديلات الوزارية من موقع رئاسة الوزراء]{{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| نائب رئيس الوزراء ||  || [[يحيى الجمل]]
|-
|'''[[وزارة الدفاع (مصر)|الدفاع]]'''|| [[محمد حسين طنطاوى]] ||
|-
|'''[[وزارة الانتاج الحربى (مصر)|الانتاج الحربى]]'''|| [[سيد مشعل]] || 
|-
|'''[[وزارة الخارجية (مصر)|الخارجية]]'''|| [[احمد ابو الغيط]] || 
|-
|'''[[وزارة الاعلام (مصر)|الاعلام]]'''|| [[انس الفقى]] || اتلغت
|-
|'''[[وزارة البترول والثروة المعدنية (مصر)|البترول]]'''|| [[سامح فهمى]] || [[محمود لطيف عامر]]
|-
|'''[[وزارة الكهرباء والطاقة (مصر)|الكهرباء والطاقة]]'''|| [[حسن يونس]] || 
|-
|'''[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|الاتصالات]]'''|| [[طارق كامل]] || [[ماجد عثمان]]
|-
|'''[[وزارة التربية والتعليم (مصر)|التربية والتعليم]]'''|| [[احمد زكى بدر]] (القائم بالأعمال) || [[احمد جمال الدين موسى]]
|-
|'''[[وزارة التعليم العالى (مصر)|التعليم العالى]]'''|| هانى هلال || [[احمد جمال الدين موسى]]
|-
|'''[[وزارة البحث العلمى (مصر)|البحث العلمى]]'''||  || [[عمرو عزت سلامه]]
|-
|'''[[وزارة القوى العاملة والهجرة (مصر)|القوى العاملة والهجرة]]'''|| [[عائشة عبد الهادى]] || اسماعيل ابراهيم فهمى
|-
|'''[[وزارة الهجرة وشؤون المصريين (مصر)|الهجرة وشئون المصريين]]'''|| [[جورجيت قلينى]] || 
|-
|'''[[وزارة التخطيط (مصر)|التخطيط]] [[وزارة التعاون الدولى (مصر)|والتعاون الدولى]]'''|| [[فايزه ابو النجا]] || 
|-
|'''[[وزارة الداخلية (مصر)|الداخلية]]'''|| [[محمود وجدى]] || 
|-
|'''[[وزارة العدل (مصر)|العدل]]'''|| [[ممدوح مرعى]] || 
|-
|'''[[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى (مصر)|الزراعة]]'''|| [[ايمن فريد أبو حديد]] || 
|-
|'''[[وزارة الموارد المائية والرى (مصر)|الموارد المائية]]'''|| حسين احسان العطفى || 
|-
|'''[[وزارة التجارة والصناعة (مصر)|التجارة والصناعة]]'''|| [[سميحة فوزى]] || [[سمير الصياد]]
|-
|'''[[وزارة الأوقاف (مصر)|الأوقاف]]'''|| عبد الله الحسينى هلال || 
|-
|'''[[وزارة السياحة (مصر)|السياحة]]'''|| || [[منير فخرى عبد النور]]
|-
|'''[[وزارة التضامن الاجتماعى (مصر)|التضامن والعدالة الاجتماعية]]'''|| على المصيلحى || [[جوده عبد الخالق]]
|-
|'''[[وزارة المالية (مصر)|المالية]]'''|| [[سمير رضوان]] || 
|-
|'''[[وزارة الثقافة (مصر)|الثقافة]]'''|| [[جابر عصفور]] (استقال ''9 فبراير'') || [[محمد عبد المنعم الصاوى]]
|-
|'''[[وزارة الاسكان والمرافق والمجتمعات العمرانية (مصر)|الاسكان]]'''|| [[محمد فتحى البرادعى]] || 
|-
|'''[[وزارة الدولة للتنمية المحلية (مصر)|التنمية المحلية]]'''|| [[محسن النعمانى]] || 
|-
|'''[[وزارة النقل والمواصلات (مصر)|النقل]]'''|| عاطف عبد المجيد مصطفى || 
|-
|'''[[وزارة الصحة والسكان (مصر)|الصحة]]'''|| [[احمد سامح]] || أشرف ابراهيم
|-
|'''[[وزارة الطيران المدنى (مصر)|الطيران المدنى]]'''|| [[ابراهيم مناع]] || 
|-
|'''[[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية (مصر)|شؤون مجلس الشورى]]'''|| يحيى عبد المجيد || 
|-
|'''[[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية (مصر)|الشئون القانونية وشؤون مجلس الشعب]]'''|| [[مفيد شهاب]] || 
|-
|'''[[وزارة الدولة للعيله والسكان (مصر)|العيله والسكان]]'''|| مشيرا خطاب || 
|-
|'''[[وزارة الدولة لشئون البيئة (مصر)|البيئة]]'''|| [[ماجد جورج]] || 
|-
|'''[[وزارة الدولة لشئون الآثار (مصر)|الآثار]]'''|| [[زاهى حواس]] || 
|-
|'''[[المخابرات العامه المصريه|المخابرات العامة]]'''|| [[مراد موافى]] || 
|-
|'''[[البنك المركزى المصرى|البنك المركزى]]'''|| [[فاروق العقده]] ||
|-
|'''[[هيئة قناة السويس|قناة السويس]]'''|| || 
|-
|'''[[الامم المتحده|المندوب الدائم عند الامم المتحده]]'''||  ||
|-
|'''[[الاتحاد الأفريقى|المندوب الدائم عند الاتحاد الأفريقى]]'''|| || 
|}

== شوف كمان ==
* [[وزارة عصام شرف]]
* [[ثورة 25 يناير]]
* [[المجلس الاعلى للقوات المسلحه]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصرية]]</text>
      <sha1>ntwtxhqbdflj4ykdl8pr5tdnjrj07e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وزارة كمال الجنزورى التانيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127466</id>
    <revision>
      <id>13024378</id>
      <parentid>12962908</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7655" sha1="1mqa48e7wuy9y417wotxrpc948xxt1o" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات وكالة حكومية}}
'''وزارة [[كمال الجنزورى]]''' التانية حلفت اليمين الدستورية الأربعاء 7 ديسمبر 2011، حين استقر بصفته [[رئيس الوزراء]] اللى اتكلف بتشكيل الحكومة المصرية - كحكومة إنقاذ وطنى - على 29 وزير.&lt;ref name=&quot;أهرام7&quot;&gt;
[http://gate.ahram.org.eg/News/146203.aspx بالصور.. القائمة الكاملة لحكومة الجنزورى بعد أداء اليمين الدستورية قدام المشير]، بوابة الأهرام، دخل فى 7 ديسمبر 2011&lt;/ref&gt;، استمرت لمدة 8 شهور وقدّمت الحكومة إستقالتها فى 25 يونيه 2012 لللمجلس العسكري،&lt;ref&gt;[http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=25062012&amp;id=f1f4d6ad-01dc-4839-9302-ca879c54b5b5 الشروق - حكومة الجنزورى تقدم استقالتها بعد 7 أشهر مثيرة للجدل]&lt;/ref&gt; وخلفتها [[وزارة هشام قنديل]].

== اعضاء الحكومه ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;

|-

! الوزارة !! الوزير

|-

| رئيس الوزراء || [[كمال الجنزورى]]

|-

| '''[[وزارة الدفاع (مصر)|الدفاع والإنتاج الحربى]]'''|| [[محمد حسين طنطاوى]]*

|-

|'''[[وزارة الإنتاج الحربى (مصر)|الإنتاج الحربى]]'''|| [[على صبرى (وزير)|على صبرى]]*
 
|-

|'''[[وزارة الداخلية (مصر)|الداخلية]]'''|| [[محمد ابراهيم يوسف]]

|-

|'''[[وزارة الخارجية (مصر)|الخارجية]]'''|| [[محمد كامل عمرو]]*

|-

|'''[[وزارة الكهرباء والطاقة (مصر)|الكهرباء والطاقة]]'''|| [[حسن يونس]]*

|-

|'''[[وزارة المالية (مصر)|المالية]]''' || [[ممتاز السعيد]]

|-

|'''[[وزارة الزراعة واستصلاح الأراضى (مصر)|الزراعة]]'''|| محمد رضا اسماعيل

|-

|'''[[وزارة الطيران المدنى (مصر)|الطيران المدنى]]'''|| حسين حسن مسعود

|-

|'''[[وزارة الاتصالات وتكنولوجيا المعلومات (مصر)|الاتصالات]]'''|| [[محمد عبد القادر سالم]]*

|-

|'''[[وزارة الثقافة (مصر)|الثقافة]]'''|| [[شاكر عبد الحميد]]

|-

|'''[[وزارة الدولة لشئون الآثار (مصر)|الآثار]]'''|| محمد إبراهيم

|-

|'''[[وزارة الإعلام (مصر)|الإعلام]]'''|| [[احمد أنيس]]

|-

|'''[[وزارة التجارة والصناعة (مصر)|الصناعة والتجارة الخارجية]]'''|| [[محمود عيسى]]*

|-

|'''[[وزارة الصحة (مصر)|الصحة]]'''|| [[فؤاد النواوى]]

|-

|'''[[وزارة التموين والتجارة الداخلية (مصر)|التموين والتجارة الداخلية]]'''|| [[جودة عبد الخالق]]

|-

|'''[[وزارة التضامن الاجتماعى (مصر)|التأمينات والشئون الاجتماعية]]'''|| [[نجوى خليل]]
 
|-

|'''[[وزارة التخطيط (مصر)|التخطيط]] [[وزارة التعاون الدولى المصرية|والتعاون الدولى]]'''|| [[فايزه ابو النجا]]

|-

|'''[[وزارة العدل (مصر)|العدل]]''' || [[عادل عبد الحميد]]

|-

|'''[[وزارة القوى العاملة والهجرة (مصر)|القوى العاملة والهجرة]]'''||  فتحى فكرى حسنين

|-

|'''[[وزارة البترول والثروة المعدنية (مصر)|البترول والثروة المعدنية]]'''|| [[عبد الله غراب]]

|-

|'''[[وزارة الأوقاف (مصر)|الأوقاف]]'''|| [[عبد الفضيل القوصى]]*

|-

|'''[[وزارة السياحة (مصر)|السياحة]]'''|| [[منير فخرى عبد النور]]

|-

|'''[[وزارة النقل والمواصلات (مصر)|النقل والمواصلات]]'''|| جلال مصطفى السعيد

|-

|'''[[وزارة الموارد المائية والرى (مصر)|الموارد المائية والرى]]'''|| [[هشام قنديل]]*

|-

|'''[[وزارة التربية والتعليم (مصر)|التربية والتعليم]]'''|| [[جمال العربى]]

|-

|'''[[وزارة التعليم العالى (مصر)|التعليم العالى]]'''|| [[حسين خالد]] - محمد النشار

|-

|'''[[وزارة البحث العلمى (مصر)|البحث العلمى]]'''|| نادية زخارى

|-

|'''[[وزارة الدولة للتنمية المحلية (مصر)|التنمية المحلية]] [[وزارة الدولة لشئون المجالس النيابية (مصر)|وشؤون مجلسين الشعب والشورى]]'''|| [[محمد أحمد عطية]]*

|-

|'''[[وزارة الدولة لشئون البيئة (مصر)|البيئة]]'''|| [[مصطفى حسين كامل]]

|-

|'''[[وزارة الإسكان والمرافق والمجتمعات العمرانية (مصر)|الإسكان والمرافق والمجتمعات العمرانية]]'''|| [[محمد فتحى البرادعى]]*

|-

|'''[[المخابرات العامه المصريه|المخابرات العامة]]'''|| [[مراد موافى]] 
|-

|'''[[البنك المركزى المصرى|البنك المركزى]]'''||

|-

|'''[[هيئة قناة السويس|قناة السويس]]'''||

|-

|'''[[الامم المتحده|المندوب الدائم عند الامم المتحده]]'''|| 
|-

|'''[[الإتحاد الأفريقى|المندوب الدائم عند الإتحاد الأفريقى]]'''||

|}

'''مستمرة من [[وزارة عصام شرف|حكومة عصام شرف]]:''' (13)
* [[محمد كامل عمرو]] ([[وزير الخارجية|الخارجية]]).
* [[صلاح السيد يوسف]] ([[وزارة الزراعة|الزراعة]]).
* [[اسامة هيكل]] ([[وزارة الإعلام|الإعلام]]).
* [[فايزة أبو النجا]] ([[وزارة التخطيط الدولى|التخطيط الدولى]]).
* [[حسن يونس]] (الكهرباء والطاقة)
* [[هشام قنديل]] (الرى والموارد المائية)
* [[جودة عبد الخالق]] (التضامن الاجتماعى)
* [[منير فخرى عبد النور]] (السياحة)
* [[محمود عيسى]] (التجارة)
* [[محمد عبد الفضيل القوصى]] (الأوقاف)
* [[محمد عبد القادر سالم]] (الاتصالات)
* [[عبد الله غراب]] (البترول)
* [[على صبرى (وزير)|على صبرى]] (الإنتاج الحربى)

'''التعيينات الجديدة:''' (11)
* [[محمد إبراهيم على]] (الآثار)
* [[شاكر عبد الحميد]] (الثقافة)
* [[عادل عبد الحميد]] (العدل)
* [[حسين خالد]] (التعليم العالى)
* [[عادل العدوى]] (الصحة)
* [[جمال العربى]] (التربية والتعليم)
* [[نجوى خليل]] (التأمينات الاجتماعية)
* [[عبد المسيح سمعان]] (البيئة)
* [[سيد فؤاد]] (القوى العاملة)
* [[ممتاز السعيد]] (المالية).
* [[عبد الرحيم القناوى]] (الداخلية)

== شوف كمان ==
* [[وزارة عصام شرف]]
* [[وزارة هشام قنديل]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{الحكومات المصرية}}

[[تصنيف:سياسيين مصريين]]
[[تصنيف:حكومات مصرية]]</text>
      <sha1>1mqa48e7wuy9y417wotxrpc948xxt1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوری الخليج الفارسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131836</id>
    <revision>
      <id>13024606</id>
      <parentid>12963267</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T01:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="npm457j9o9li7dztxcfbvb845psl3rq" xml:space="preserve">[[ملف:Persepolis Championship Celebration 2017-18 (6).jpg|تصغير|200بك|يسار]]
{| class=&quot;infobox football&quot; style=&quot;color:black;width: 16em; text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
! style=&quot;color:black;font-size: 16px;&quot;|دوری الخليج الفارسی
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 11px; line-height: 15px;&quot;|
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''التاسيس'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| [[2001]]
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''البلد'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| [[ايران]]
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''عدد الفرق'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| 16
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''التاهل من'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| دورى الدرجة الاولى
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''يؤهل الى'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| دورى ابطال اسيا
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''بطولات'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;| كاس الاتحاد الايراني
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px; background: #BFD7FF;&quot;| '''الفائز الاخير'''
|-
| style=&quot;color:black;font-size: 12px;&quot;|  برسبوليس
|}
'''دوری الخليج الفارسی''' &lt;span&gt;(&lt;/span&gt;[[فارسى|بالفارسية]]&lt;span&gt;: &lt;/span&gt;لیگ برتر خلیج فارس&lt;span&gt;)&lt;/span&gt; ، وهی بطوله الدوری الرئيسيه [[كورة قدم|لـكرة القدم]] فى [[ايران]]. بدا الدوری [[الخليج الفارسى|الخلیج الفارسی]] عام 2001 وكان يسمى قبل ذلك بكاس ازادكان فی اشارة الى اسری الحرب الايرانی العراقی فى عام 2001 اعلن الاتحاد الايرانی عن تنظيم دوری [[الخليج الفارسى|الخلیج الفارسی]] للمحترفین.

== لينكات برانيه ==
* [http://iranleague.ir Persian Gulf Pro League official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921142322/http://iranleague.ir/ |date=2013-09-21 }}
* [http://twitter.com/PersianGulfPro Persian Gulf Pro League official twitter]
* [http://www.soccerway.com/national/iran/premier-league/ League] at Soccerway.com

[[تصنيف:ايران]]
[[تصنيف:كوره قدم فى ايران]]</text>
      <sha1>npm457j9o9li7dztxcfbvb845psl3rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كريستا لين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132210</id>
    <revision>
      <id>13024699</id>
      <parentid>10866508</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="bsysff3zrf9c5j389in7fpeg100bsoy" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كريستا لين''' (Krista Lane) ([[26 فبراير]] [[1959]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
اتولدت كريستا لين يوم [[26 فبراير]] [[1959]] فى مدينة [[ميونيخ]] فى ولاية [[بافاريا]] فى [[المانيا]]

[http://www.freeones.com/krista-lane/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0131471]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=klane/gender=f/krista-lane.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=719]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:فايزين بجايزة اكس روكو]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>bsysff3zrf9c5j389in7fpeg100bsoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اتحاد جده</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133527</id>
    <revision>
      <id>13024594</id>
      <parentid>12960020</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26177-07</username>
        <id>288313</id>
      </contributor>
      <origin>13024594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4695" sha1="36bqz1155w07mwbjro2wb0erumcwqeo" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم
| اسم = الاتحاد
| خلفية = FDD017
| كتابة = 000000
| الصورة = 
| الاسم الكامل = نادى الاتحاد السعودى لكرة القدم
| اللقب = العميد &lt;br/&gt; نادى الوطن &lt;br/&gt; المونديالى &lt;br/&gt; النمور
| أسس عام = {{منذ|1927}}
| الأرض = [[مدينة الملك عبد الله الرياضية]] &lt;br/&gt;[[جده|جدة]]، [[المملكه العربيه السعوديه|السعودية]]
| الموقع الرسمى = [http://www.ittihadfc.com الموقع الرسمى لنادى الاتحاد]
| السعة = 62,241
| المالك = [[الهيئة العامة للرياضة (توضيح)|الهيئة العامة للرياضة]]
| الرئيس = {{علم|السعودية}} [[انمار الحائلى]]
| المسمى الوظيفى للمدير = المدير الفني
| المدرب = {{علم|السعودية}} [[هينك تين كاتى]]
| الدورى = [[دورى المحترفين السعودى]]
| pattern_la1 = _alittihad2425h
| pattern_b1 = _alittihad2425h
| pattern_ra1 = _alittihad2425h
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 000000
| body1 = 000000
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _alittihad2324a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = _alittihad2324t
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = _fcsm2021a
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
| الموسم = 
| الموسم الحالى = 2018-19
| الألقاب المحلية = [[دورى المحترفين السعودى|الدورى السعودى الممتاز]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس خادم الحرمين الشريفين]] (9) &lt;br/&gt;
[[كأس ولى العهد السعودى]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير فيصل بن فهد]] (4) &lt;br/&gt;
[[كأس المصيف]] (7) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير ماجد]] (1)
[[كأس الأمير عبدالمجيد]]
| الألقاب الدولية = [[دورى أبطال آسيا]] (2) &lt;br/&gt;
[[كأس أبطال الكؤوس الآسيوية|كأس الكؤوس الآسيوية]] (1) &lt;br/&gt;
[[كاس الخليج للانديه|كأس الخليج للنوادى]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس العرب للنوادى الأبطال|دورى ابطال العرب]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس السوبر المصرى السعودى|كأس السوبر السعودى المصرى]] (2)
}}
'''الاتحاد''' (بيسمى رسميا:نادى الاتحاد السعودى) ، ده فريق سعودى لكوره قدم ، اسست سنه 1927 ، و حققت كاس اسيا للانديه اللى يسمى دورى ابطال اسيا مرتين ورا التانى سنه 2004 و2005 ، ولعب كاس العالم للانديه اللى استضافته اليابان سنه 2005 ، و حققت المركز الرابع ، ويسمى اللى يحبوا نادى اتحاد جده &quot;عميد المونديالى&quot; اتى الغربية .

== انجازات ==
[[ملف:AFC Champions League Trophy.png|200px|تصغير|ده شكل بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]]. واللى بيطلع بالفاينل كل سنه.]]
اشهر انجازات القاريه اللى عمله اتحاد جده هيا, فوز بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]] 2 مره.

== لينكات خارجيه ==
* [http://www.ittihadfc.com ويبسايت رسمى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125181030/https://www.ittihadfc.com/ |date=2022-01-25}}
* [http://www.alamedat.com Network of Lady fans of Al Ittihad Football Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227055141/https://www.alamedat.com/ |date=2021-02-27}} Arabic Site
* [http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 Al Ittihad Club on Super.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010437/http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 |date=2010-04-15}} Arabic Site
* [http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 Al Ittihad] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130116130020/http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 |date=2013-01-16}} at the AFC Champions League

{{تقاوى السعوديه}}

[[تصنيف:اتحاد جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:نوادى كوره قدم فى السعوديه|اتحاد جده]]
[[تصنيف:رياضه فى جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:جده]]</text>
      <sha1>36bqz1155w07mwbjro2wb0erumcwqeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024595</id>
      <parentid>13024594</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26177-07</username>
        <id>288313</id>
      </contributor>
      <origin>13024595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4692" sha1="fj54s4wsvmz6g9uq8d2lfeezvuofht2" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم
| اسم = الاتحاد
| خلفية = FDD017
| كتابة = 000000
| الصورة = 
| الاسم الكامل = نادى الاتحاد السعودى لكرة القدم
| اللقب = العميد &lt;br/&gt; نادى الوطن &lt;br/&gt; المونديالى &lt;br/&gt; النمور
| أسس عام = {{منذ|1927}}
| الأرض = [[مدينة الملك عبد الله الرياضية]] &lt;br/&gt;[[جده|جدة]]، [[المملكه العربيه السعوديه|السعودية]]
| الموقع الرسمى = [http://www.ittihadfc.com الموقع الرسمى لنادى الاتحاد]
| السعة = 62,241
| المالك = [[الهيئة العامة للرياضة (توضيح)|الهيئة العامة للرياضة]]
| الرئيس = {{علم|السعودية}} [[انمار الحائلى]]
| المسمى الوظيفى للمدير = المدير الفني
| المدرب = {{علم|السعودية}} [[هينك تين كاتى]]
| الدورى = [[دورى المحترفين السعودى]]
| pattern_la1 = _alittihad2425h
| pattern_b1 = _alittihad2425h
| pattern_ra1 = _alittihad2425h
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 000000
| body1 = 000000
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _alittihad2324a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = _alittihad2324t
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = _fcsm2021a
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
| الموسم = 
| الموسم الحالى = 2018-19
| الألقاب المحلية = [[دورى المحترفين السعودى|الدورى السعودى الممتاز]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس خادم الحرمين الشريفين]] (9) &lt;br/&gt;
[[كأس ولى العهد السعودى]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير فيصل بن فهد]] (4) &lt;br/&gt;
[[كأس المصيف]] (7) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير ماجد]] (1)
[[كأس الأمير عبدالمجيد]]
| الألقاب الدولية = [[دورى أبطال آسيا]] (2) &lt;br/&gt;
[[كأس أبطال الكؤوس الآسيوية|كأس الكؤوس الآسيوية]] (1) &lt;br/&gt;
[[كاس الخليج للانديه|كأس الخليج للنوادى]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس العرب للنوادى الأبطال|دورى ابطال العرب]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس السوبر المصرى السعودى|كأس السوبر السعودى المصرى]] (2)
}}
'''الاتحاد''' (بيسمى رسميا:نادى الاتحاد السعودى) ، ده فريق سعودى لكوره قدم ، اسست سنه 1927 ، و حققت كاس اسيا للانديه اللى يسمى دورى ابطال اسيا مرتين ورا التانى سنه 2004 و2005 ، ولعب كاس العالم للانديه اللى استضافته اليابان سنه 2005 ، و حققت المركز الرابع ، ويسمى اللى يحبوا نادى الاتحاد &quot;عميد المونديالى&quot; اتى الغربية .

== انجازات ==
[[ملف:AFC Champions League Trophy.png|200px|تصغير|ده شكل بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]]. واللى بيطلع بالفاينل كل سنه.]]
اشهر انجازات القاريه اللى عمله اتحاد جده هيا, فوز بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]] 2 مره.

== لينكات خارجيه ==
* [http://www.ittihadfc.com ويبسايت رسمى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125181030/https://www.ittihadfc.com/ |date=2022-01-25}}
* [http://www.alamedat.com Network of Lady fans of Al Ittihad Football Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227055141/https://www.alamedat.com/ |date=2021-02-27}} Arabic Site
* [http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 Al Ittihad Club on Super.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010437/http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 |date=2010-04-15}} Arabic Site
* [http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 Al Ittihad] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130116130020/http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 |date=2013-01-16}} at the AFC Champions League

{{تقاوى السعوديه}}

[[تصنيف:اتحاد جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:نوادى كوره قدم فى السعوديه|اتحاد جده]]
[[تصنيف:رياضه فى جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:جده]]</text>
      <sha1>fj54s4wsvmz6g9uq8d2lfeezvuofht2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024596</id>
      <parentid>13024595</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26177-07</username>
        <id>288313</id>
      </contributor>
      <origin>13024596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="700n0uo1ti9s6suvtu8yyr5e9qn6v5r" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم
| اسم = الاتحاد
| خلفية = FDD017
| كتابة = 000000
| الصورة = 
| الاسم الكامل = نادى الاتحاد السعودى لكرة القدم
| اللقب = العميد &lt;br/&gt; نادى الوطن &lt;br/&gt; المونديالى &lt;br/&gt; النمور
| أسس عام = {{منذ|1927}}
| الأرض = [[مدينة الملك عبد الله الرياضية]] &lt;br/&gt;[[جده|جدة]]، [[المملكه العربيه السعوديه|السعودية]]
| الموقع الرسمى = [http://www.ittihadfc.com الموقع الرسمى لنادى الاتحاد]
| السعة = 62,241
| المالك = [[الهيئة العامة للرياضة (توضيح)|الهيئة العامة للرياضة]]
| الرئيس = {{علم|السعودية}} [[انمار الحائلى]]
| المسمى الوظيفى للمدير = المدير الفني
| المدرب = {{علم|السعودية}} [[هينك تين كاتى]]
| الدورى = [[دورى المحترفين السعودى]]
| pattern_la1 = _alittihad2425h
| pattern_b1 = _alittihad2425h
| pattern_ra1 = _alittihad2425h
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 000000
| body1 = 000000
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _alittihad2324a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = _alittihad2324t
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = _fcsm2021a
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
| الموسم = 
| الموسم الحالى = 2018-19
| الألقاب المحلية = [[دورى المحترفين السعودى|الدورى السعودى الممتاز]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس خادم الحرمين الشريفين]] (9) &lt;br/&gt;
[[كأس ولى العهد السعودى]] (8) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير فيصل بن فهد]] (4) &lt;br/&gt;
[[كأس المصيف]] (7) &lt;br/&gt;
[[كأس الأمير ماجد]] (1)
[[كأس الأمير عبدالمجيد]]
| الألقاب الدولية = [[دورى أبطال آسيا]] (2) &lt;br/&gt;
[[كأس أبطال الكؤوس الآسيوية|كأس الكؤوس الآسيوية]] (1) &lt;br/&gt;
[[كاس الخليج للانديه|كأس الخليج للنوادى]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس العرب للنوادى الأبطال|دورى ابطال العرب]] (1) &lt;br/&gt;
[[كأس السوبر المصرى السعودى|كأس السوبر السعودى المصرى]] (2)
}}
'''الاتحاد''' (بيسمى رسميا:نادى الاتحاد السعودى) ، ده فريق سعودى لكوره قدم ، اسست سنه 1927 ، و حققت كاس اسيا للانديه اللى يسمى دورى ابطال اسيا مرتين ورا التانى سنه 2004 و2005 ، ولعب كاس العالم للانديه اللى استضافته اليابان سنه 2005 ، و حققت المركز الرابع ، ويسمى اللى يحبوا نادى الاتحاد &quot;عميد المونديالى&quot; اتى الغربية .

== انجازات ==
[[ملف:AFC Champions League Trophy.png|200px|تصغير|ده شكل بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]]. واللى بيطلع بالفاينل كل سنه.]]
اشهر انجازات القاريه اللى عمله الاتحاد هيا, فوز بطولة [[اى اف سى تشامبيونز ليج|دورى ابطال اسيا]] 2 مره.

== لينكات خارجيه ==
* [http://www.ittihadfc.com ويبسايت رسمى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125181030/https://www.ittihadfc.com/ |date=2022-01-25}}
* [http://www.alamedat.com Network of Lady fans of Al Ittihad Football Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227055141/https://www.alamedat.com/ |date=2021-02-27}} Arabic Site
* [http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 Al Ittihad Club on Super.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010437/http://www.super.ae/tournaments/club.php?id=3513 |date=2010-04-15}} Arabic Site
* [http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 Al Ittihad] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130116130020/http://www.afcchampionsleague.com/en/tournament/teams.asp?cid=1363&amp;sqid=993 |date=2013-01-16}} at the AFC Champions League

{{تقاوى السعوديه}}

[[تصنيف:اتحاد جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:نوادى كوره قدم فى السعوديه|اتحاد جده]]
[[تصنيف:رياضه فى جده|اتحاد جده]]
[[تصنيف:جده]]</text>
      <sha1>700n0uo1ti9s6suvtu8yyr5e9qn6v5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كارلا لين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133546</id>
    <revision>
      <id>13024735</id>
      <parentid>12299174</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="1it9ze77t1ga4t1918z9onxawpegtdn" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كارلا لين''' (Karla Lane) ([[23 يناير]] [[1987]] -) ممثلة ومخرجة بورنوجرافية امريكية 

== نشأتها ==
اتولدت كارلا لين يوم [[23 يناير]] [[1987]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.karlalanexxx.com]
[http://www.freeones.com/karla-lane/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2107790]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=karlalane/gender=f/karla-lane.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44403]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:مخرجات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>1it9ze77t1ga4t1918z9onxawpegtdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024736</id>
      <parentid>13024735</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="k5kqs5yat755xy3o5uxlrso6pvzs9l0" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كارلا لين''' (Karla Lane) ([[23 يناير]] [[1987]] -) ممثلة ومخرجة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى كارلا ناڤارو (Karla Navarro) 

== نشأتها ==
اتولدت كارلا لين يوم [[23 يناير]] [[1987]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.karlalanexxx.com]
[http://www.freeones.com/karla-lane/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2107790]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=karlalane/gender=f/karla-lane.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44403]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:مخرجات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:فايزين بجوايز ايه فى ان]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>k5kqs5yat755xy3o5uxlrso6pvzs9l0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024738</id>
      <parentid>13024736</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1465" sha1="r2ytbejckwfqi9h56fol3krbyx1r60d" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كارلا لين''' (Karla Lane) ([[23 يناير]] [[1987]] -) ممثلة ومخرجة بورنوجرافية امريكية من اصل سالڤادورى ، اسمها الحقيقى كارلا ناڤارو (Karla Navarro) 

== نشأتها ==
اتولدت كارلا لين يوم [[23 يناير]] [[1987]] فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.karlalanexxx.com]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Karla_Lane]
[http://www.freeones.com/karla-lane/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2107790]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=karlalane/gender=f/karla-lane.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44403]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:مخرجات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:فايزين بجوايز ايه فى ان]]
[[تصنيف:امريكان سالفادوريين]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من لوس انجليس]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>r2ytbejckwfqi9h56fol3krbyx1r60d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كارينا كاى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134444</id>
    <revision>
      <id>13024716</id>
      <parentid>12299136</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="t3k5qmzr0oveq6j6b87e7596gkyeprp" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كارينا كاى''' (Karina Kay) ([[8 ابريل]] [[1987]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى كارين دوناماليان (Karine Dounamalian)

== نشأتها ==
[[ملف:Karina Kay at the XBiz Awards 1.jpg|right|thumb|250px|كارينا كاى]]
اتولدت كارينا كاى يوم [[8 ابريل]] [[1987]] فى مدينة [[سان فرانسيسكو]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية 

[http://www.freeones.com/karina-kay/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1926766]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=karinakay/gender=f/karina-kay.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=35735]

{{تصنيف كومونز|Karina Kay}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>t3k5qmzr0oveq6j6b87e7596gkyeprp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانويلا فالورنى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136511</id>
    <revision>
      <id>13024631</id>
      <parentid>12731217</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="0v15l1g83swjofbj3ymzh6qtqpw7392" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''مانويلا فالورنى''' (Manuela Falorni) ([[20 مايو]] [[1953]] -) ممثلة بورنوجرافية ايطالية 

== نشأتها ==
اتولدت مانويلا فالورنى يوم [[20 مايو]] [[1953]] فى مدينة فوسشيو فى اقليم [[توسكانا]] فى [[ايطاليا]]

[http://www.manuelafalorni.it]
[http://www.imdb.com/name/nm0080557]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=lavenerebianca/gender=f/manuela-falorni.htm]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ملكات جمال]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ايطاليات]]</text>
      <sha1>0v15l1g83swjofbj3ymzh6qtqpw7392</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تريسى لاين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136970</id>
    <revision>
      <id>13024688</id>
      <parentid>11795947</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="54znu14hs96g2r585k535g86a7cnghj" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''تريسى لاين''' (Tracey Lain) ([[2 فبراير]] [[1978]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
اتولدت تريسى لاين يوم [[2 فبراير]] [[1978]] فى مدينة [[زوست (تجمع سكان فى سويست)|زوست]] فى ولاية [[نوردراين-ڤيسفالين]] فى [[المانيا]]

[http://www.imdb.com/name/nm1373174]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=33315]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>54znu14hs96g2r585k535g86a7cnghj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024689</id>
      <parentid>13024688</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="psztzh7zdyczqbihlmnwpnvw5z6a47n" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''تريسى لاين''' (Tracey Lain) ([[2 فبراير]] [[1978]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
اتولدت تريسى لاين يوم [[2 فبراير]] [[1978]] فى مدينة [[زوست (تجمع سكان فى سويست)|زوست]] فى ولاية [[نوردراين-ڤيسفالين]] فى [[المانيا]]

[http://www.imdb.com/name/nm1373174]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=tracylain/gender=f/tracy-lain.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=33315]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>psztzh7zdyczqbihlmnwpnvw5z6a47n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كارين شوبرت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136971</id>
    <revision>
      <id>13024687</id>
      <parentid>10866456</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="pwk122993qsgq6fnwyxsnq70s4srgmw" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كارين شوبرت''' (Karin Schubert) ([[26 نوفمبر]] [[1944]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية

== نشأتها ==
اتولدت كارين شوبرت يوم [[26 نوفمبر]] [[1944]] فى مدينة [[هامبورج]] فى [[المانيا]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Karin_Schubert]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Karin_Schubert]
[http://www.wikiwand.com/pt/Karin_Schubert]
[http://www.freeones.com/karin-schubert/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0775810]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=kshubert/gender=f/karin-schubert.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=18326]

{{تصنيف كومونز|Karin Schubert (actress)}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>pwk122993qsgq6fnwyxsnq70s4srgmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دينيس لا بوشيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140471</id>
    <revision>
      <id>13024691</id>
      <parentid>10866263</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="l1n4w8e50q1f9mh7y86s7o0u7wpods2" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''دينيس لا بوشيه''' (Denise la Bouche) ([[22 يناير]] [[1981]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية ، اسمها الحقيقى دينيس فلوج (Denise Pflug)

== نشأتها ==
اتولدت دينيس لا بوشيه يوم [[22 يناير]] [[1981]] فى مدينة [[ماجدبورج]] فى ولاية [[سكسونيا انهالت]] فى [[المانيا]]

[http://www.imdb.com/name/nm1022552]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=deniselabouche/gender=f/denise-la-bouche.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=58312]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>l1n4w8e50q1f9mh7y86s7o0u7wpods2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمداء كلية طب القصر العينى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142343</id>
    <revision>
      <id>13024479</id>
      <parentid>13010911</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: ي| ← ى|، ي. ← ى.</comment>
      <origin>13024479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="2xms1kozfbps1tabdloj1pu7ghrkf35" xml:space="preserve">[[ملف:Qasr al-'Ayni Hospital and Medical School, Cairo; design for Wellcome L0026159.jpg|تصغير|القصر العينى]]
[[ملف:Egypt Anatomy lesson 20 June 1829.jpg |تصغير|كلوت بك بالبدلة العسكريه يدرس الطلبة فى مدرسة طب ابو زعبل]]
[[ملف:Clotbey.png|200px|left]]
[[ملف:Docteur Clot-Bey.JPG|left|thumb|Antoine Barthelemy Clot (1793-1868)]]
[[ملف:على باشا ابراهيم.jpg|تصغير|يسار|'''على باشا ابراهيم''']]
[[ملف:Kasr el-Aini hospital in 1882.jpg|200px|left]]

== &lt;ref&gt;{{Cite book|title=د/ محمد الجوادى : د. سليمان باشا عزمى|publisher=الناشر: الهيئة المصرية العامة للكتاب، سلسلة أعلام العرب 1986.|author1=د. سليمان باشا عزمى|editor1=د. سليمان باشا عزمى. سيرة حياة أول أطبائنا الباطنيين د. سليمان عزمى (1882 ـ 1966)، وتحليل لآرائه فى التعليم الطبى والجامعي، وعلاقة الطب بالمجتمع وقضاياه ، وفلسفته فى  تضافر التعليم الطبى و لحياة العامة.|language=العربية|place=القاهرة|ISBN=ISBN 977-01-0977-0}}&lt;/ref&gt; رؤساء مدرسة طب [[قصر العينى|القصر العينى]] ==
# [[انطوان كلوت|انطوان براثيليمى كلوت بك]] 1827 - 1849
# الدكتور دوفيجنو
# [[فرانس برونر]] بك ابريل 1849 - يونيه 1852
# بكباشى دكتور [[محمد الشافعى بك]] 1847
# ولهلم حريز نجر 1850 - 1852
# مسيو رير 1852 - 1854
# بروفسور رانزى 1854 - 1856
# البكباشى حسين افندى عارف
# كلوت بك 1856 - 1856 (ترك بسبب المرض)
# نامبرى 1856 - 1858
# بير جوريس بك 1858 - 1861
# الاميرلاى ارنوكس بك 1861 - 1862
# [[محمد على البقلى]] بك 1863 - 1870
# [[محمد الشافعى بك]] 1871 - 1871
# [[محمد على البقلى]] باشا 1871 -1879
# جيلار دوت بك 1879 - 1882
# [[عيسى باشا حمدى]] 1883 - 1889
# حسن باشا محمود 1889 - 1891
# [[ابراهيم باشا حسن]] 1891 - 1898
# كيتنج 1898 - 1919
# ريتشارد 1919 - 1924
# [[ويليام هوكينز ويلسون]] 1925 - 1926
# [[فرانك كول مادن]] 1926 - 1929

[[ملف:Faculty of Medicine-Kasr Al-Ainy.JPG|300px|left]]

== عمداء كلية طب القصر العينى ==
# [[على ابراهيم]] باشا 1929 -1941
# سليمان عزمى باشا 1941 - 1944
# [[ابراهيم شوقى باشا]] 1945 - 1947
# مصطفى فهمى سرور بك 1947 - 1949
# [[عبد الوهاب مورو]] باشا 1949 - 1951
# [[عبد الله الكاتب]] بك 1951 - 1954
# [[احمد باشا حندوسه|احمد السيد حندوسه بك]] 1954 - 1956
# محمد ابراهيم 1956 - 1959
# محمود عبد الحميد عطيه 1959 - 1963
# عبد العزيز سامى 1963 - 1967
# على حسن سرور 1967 - 1971
# [[حسن على ابراهيم]] 1971 - 1974
# [[حسن حمدى ابراهيم]] 1974 - 1977
# يحى طاهر 1977 - 1979
# [[هاشم فؤاد]] 1979 - 1985
# يحى البطاوى 1986 - 1987
# خيرى السمره 1987 - 1994
# محمد معتز الشربينى 1994 - 1998
# صالح بدير 1998- 2002
# مديحه خطاب 2002 - 2006
# سامح فريد 2006 - 2010
# لميس رجب 2010 - 2011 (استقالت)
# [[حسين خيرى]] 2011 -2014
# فتحى خضير 2014 -2018
# هالة صلاح الدين 2018-2022
# منال رشدى المصرى 2022 -2023
# حسام صلاح الدين 2023-

== لينكات برانيه ==
* [http://www.medicine.cu.edu.eg الموقع الرسمى لكلية طب القصر العينى]
* [http://www.alltebfamily.com/vb/forumdisplay.php?f=12/ منتدى طلبة القصر العينى]{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}
[[ملف:Wingedglobe2.svg|300px|center]]

[[تصنيف:كليات طب]]
[[تصنيف:مستشفيات]]</text>
      <sha1>2xms1kozfbps1tabdloj1pu7ghrkf35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سارة جيمس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142364</id>
    <revision>
      <id>13024723</id>
      <parentid>12287675</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="f851iyj940twk6ruy24r5o2qetirywb" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سارة جيمس''' (Sarah James) ([[15 يناير]] [[1984]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت سارة جيمس يوم [[15 يناير]] [[1984]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/sarah-james]
{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.babepedia.com/babe/Sarah_James]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Sarah_James]
[http://www.freeones.com/sarah-james/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm2129645]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=sarahjames/gender=f/sarah-james.htm]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>f851iyj940twk6ruy24r5o2qetirywb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زينيت ايجرهازى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142366</id>
    <revision>
      <id>13024721</id>
      <parentid>12287662</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="anptgiu5dqwf91dj0issqa8dao4l9m2" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''زينيت ايجرهازى''' (Zsanett Egerhazi) ([[17 ديسمبر]] [[1976]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت زينيت ايجرهازى يوم [[17 ديسمبر]] [[1976]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.clubsandy.com]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620064912/http://clubsandy.com/|date=2015-06-20}}
[http://www.imdb.com/name/nm0762459]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=sandy_als/gender=f]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=32442]

{{تصنيف كومونز|Zsanett %C3%89gerh%C3%A1zi}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:موديلات بلاى بوى]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>anptgiu5dqwf91dj0issqa8dao4l9m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرانتسيسكا فاسيلا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142367</id>
    <revision>
      <id>13024698</id>
      <parentid>12305835</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="pcfu628ipx52jvh5kuahqn9m2nv9dn9" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''فرانتسيسكا فاسيلا''' (Franziska Facella) ([[28 اغسطس]] [[1989]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
[[ملف:Franziska Facella at AVN Adult Entertainment Expo 2009 (2).jpg|right|thumb|350px|فرانتسيسكا فاسيلا]]
اتولدت فرانتسيسكا فاسيلا يوم [[28 اغسطس]] [[1989]] فى مدينة [[ميونيخ]] فى ولاية [[بافاريا]] فى [[المانيا]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/franziska-facella]
{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.imdb.com/name/nm3066888]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=franziskafacella/gender=f/franziska-facella.htm]

{{تصنيف كومونز|Franziska Facella}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>pcfu628ipx52jvh5kuahqn9m2nv9dn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيمونى دياموند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142696</id>
    <revision>
      <id>13024726</id>
      <parentid>11161618</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="ijfqqxz2gmfjhmf6eip76unmefmdnx8" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سيمونى دياموند''' (Simony Diamond) ([[21 يوليه]] [[1983]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية

== نشأتها ==
اتولدت سيمونى دياموند يوم [[21 يوليه]] [[1983]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.boobpedia.com/boobs/Simony_Diamond]
[http://www.wikiporno.org/wiki/Simony_Diamond]
[http://www.freeones.com/simony-diamond/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1655660]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=simony/gender=f/simony-diamond.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=34555]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>ijfqqxz2gmfjhmf6eip76unmefmdnx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيندى لوردز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142717</id>
    <revision>
      <id>13024727</id>
      <parentid>12287881</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="a0i7gdiumomzk92l8huzwq13ulqqddd" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سيندى لوردز''' (Cindy Lords) ([[13 يناير]] [[1984]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية ، اسمها الحقيقى ألكسندرا فوسكار (Alexandra Fueskar)

== نشأتها ==
اتولدت سيندى لوردز يوم [[13 يناير]] [[1984]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://www.cindylords.it]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720021301/http://www.cindylords.it/|date=2009-07-20}}
[http://www.boobpedia.com/boobs/Cindy_Lords]
[http://www.freeones.com/cindy-black/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm1555575]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=cindylords/gender=f/cindy-lords.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=32013]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>a0i7gdiumomzk92l8huzwq13ulqqddd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيمونا فالى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142720</id>
    <revision>
      <id>13024725</id>
      <parentid>11161604</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="mrgqw7gm6jdbi8pyphpbkegomdzfodv" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سيمونا فالى''' (Simona Valli) ([[4 مايو]] [[1972]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية 

== نشأتها ==
اتولدت سيمونا فالى يوم [[4 مايو]] [[1972]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/simona-valli]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Simona_Valli]
[http://www.freeones.com/simona-valli/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0885112]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=svalli/gender=f/simona-valli.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=3929]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:مجريين عاشو فى ايطاليا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>mrgqw7gm6jdbi8pyphpbkegomdzfodv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس كريم في جليم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142747</id>
    <revision>
      <id>13024695</id>
      <parentid>12385000</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26299-64</username>
        <id>288328</id>
      </contributor>
      <comment>تنسيق النص، وحذف المكرر لأن المكرر في اللحن وليس في نص كلمات الشاعر.</comment>
      <origin>13024695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="ibfi4dv94bygn1rg6jw1xpctnqrc27f" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات اغنيه
| الاسم = ايس كريم فى جليم 
| صورة = Amr Diab at World Music Awards 2007.jpg
| غناء = [[عمرو دياب]]
|البلد ={{مصر}}
| اللغه = [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]
| انتاج = 1992
| من فيلم = [[آيس كريم فى جليم]]
| المؤلف = [[مدحت العدل]]
| الملحن = [[عمرو دياب]]
| توزيع = حسام حسنى
}}

 
'''[[ايس كريم فى جليم]]''' اغنيه [[مصر]]يه غناها [[عمرو دياب]] ف فيلم [[آيس كريم فى جليم]] سنة 1992
  &lt;div style=&quot;padding-right:2px;background:#ffffff;;color:#000000;font-size:120%&quot;&gt;

== كلمات ==

ايس كريم فى ديسمبر..

ايس كــــــريم فـــى جلــيم

الناس حاسين بالبرد..

وف قلبى دا شــــــم نســيم

&lt;nowiki&gt;*****&lt;/nowiki&gt;

انا جوا دماغى حاجات..

هتغــــــير وجـــه الكـــون

احلام الوفات الوفات..

وهاطولها وفين ما تكــون

لو شمس الدنيا دى غابت..

انا شمــــسى تشق الغيــم

&lt;nowiki&gt;*****&lt;/nowiki&gt;

انا مش مألوف امبارح..

لكن للجــــاى مألــــــوف

و فى قلبى الورد الطارح..

من غيراشواك ولا خوف

و هاعاند ايوا هاعـــاند..

دايمن من غير تسلــــــيم

&lt;nowiki&gt;*****&lt;/nowiki&gt;

== لينكات برانيه ==
* يوتيوب ايس كريم فى جليم
https://m.youtube.com/watch?v=eFEUu8rLaho

&lt;/div&gt;
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:عمرو دياب]]
[[تصنيف:اغانى عمرو دياب]]
[[تصنيف:اغانى باللغه المصريه]]
[[تصنيف:اغانى مصريه]]
[[تصنيف:اغانى افلام مصريه]]
[[تصنيف:كلمات اغانى]]</text>
      <sha1>ibfi4dv94bygn1rg6jw1xpctnqrc27f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:Reperto 04</title>
    <ns>3</ns>
    <id>142938</id>
    <revision>
      <id>13024583</id>
      <parentid>11038881</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Euphydryas</username>
        <id>62670</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل Euphydryas صفحه [[نقاش المستخدم:Captain Awesome]] إلى [[نقاش المستخدم:Reperto 04]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Captain Awesome|Captain Awesome]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Reperto 04|Reperto 04]]».</comment>
      <origin>11038881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="qrhot4rtmw864gftp80qhoybl84i2q2" xml:space="preserve">{| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;border:1px solid #084080; background-color:#F5FFFA; vertical-align:top; color:#000000;&quot;
| &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;padding:3px;font-size:large; word-spacing:1ex;&quot;&gt;
[[ويكيبيديا:ترحيب|اهلاً و سهلاً]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;margin:0; background-color:#CEF2E0; color:#000000;font-size:large; border:1px solid #084080; text-align:right; padding:0.4em 0.2em;&quot;&gt;
&amp;nbsp; اهلاً و سهلاً بحضرتك يا {{PAGENAME}} فى [[ويكيبيديا مصرى|ويكيپيديا مصرى]]. و ياريت ويكيپيديا مصرى تعجبك و تشارك/ى فيها. &amp;nbsp;
دى شوية لينكات ممكن تكون مفيده:&lt;br/&gt;
[[ويكيبيديا:اسئله متكرره|ايه هى ويكيپيديا مصرى]] - '''[[ويكيبيديا:ويكيبيديا مش|ويكيپيديا مش]]''' - [[ويكيبيديا:مساعدة اليوزرات الجداد|مساعده لليوزرات الجداد]] - [[ويكيبيديا:طريقة الكتابه|طريقة الكتابه]] - [[ويكيبيديا:الخمس قواعد|الخمس قواعد الرئيسيه فى الموسوعه]] - [[ويكيبيديا:سياسات و ارشادات|سياسات و إرشادات]] - [[ويكيبيديا:صالون المناقشه|صالون المناقشه (Discussion room)]] - [[ويكيبيديا:ترحيب|ترحيب بالجداد]] - [[ويكيبيديا:مشاكل الفونت|مشاكل الfont]]&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;[[ويكيبيديا:صالون المناقشه/إزاى عرفنا ويكيبيديا مصرى|دا مينى-استبيان]] بنحاول نعرف بيه ازاى سمعت عن ويكيپيديا مصرى, لو ممكن تشاركنا بالمعلومه دى لو وقتك بيسمح
For Non &quot;Masri&quot; Speakers, [[ويكيبيديا:Introduction in English|click here to read introduction in English]]
&lt;/div&gt;
 	
&lt;div style=&quot;position: fixed; right:130px; bottom:10px; display:block;&quot;&gt;[[file:مفتاح الحياه متحرك.gif|center|90px|link=]]
&lt;/div&gt;
|} --[[User:Ghaly|Ghaly]] ([[User Talk:Ghaly|مناقشه]]) 06:22، 14 اكتوبر 2016 (يو تى سى)</text>
      <sha1>qrhot4rtmw864gftp80qhoybl84i2q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيمون هورفاث</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143417</id>
    <revision>
      <id>13024724</id>
      <parentid>12287951</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="k6d6c3a11m5ivy6i9501nwxy2dgptu8" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سيمون هورفاث''' (Simone Horvath) ([[9 يوليه]] [[1977]] -) ممثلة بورنوجرافية مجرية

== نشأتها ==
اتولدت سيمون هورفاث يوم [[9 يوليه]] [[1977]] فى [[بودابيست]] عاصمة [[المجر]]

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/simone-horvath]
{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.freeones.com/simone-horvath/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0395717]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=shorvath/gender=f/simone-horvath.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=37713]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات مجريات]]</text>
      <sha1>k6d6c3a11m5ivy6i9501nwxy2dgptu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كاندى سامبلز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143883</id>
    <revision>
      <id>13024638</id>
      <parentid>12952638</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="t0xgf12q17jd9q4mhobfpjh7twm15nb" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كاندى سامبلز''' (Candy Samples) ([[12 ابريل]] [[1928]] - [[26 سبتمبر]] [[2019]]) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى مارى جيفين (Mary Gavin)

== نشأتها ==
اتولدت كاندى سامبلز يوم [[12 ابريل]] [[1928]] فى مدينة [[كانزاس سيتى (ميزورى)|كانزاس سيتى]] فى ولاية [[ميزورى]] الامريكية

[http://everipedia.org/wiki/lang_en/candy-samples]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901120350/https://everipedia.org/wiki/lang_en/candy-samples|date=2019-09-01}}
[http://www.boobpedia.com/boobs/Candy_Samples]
[http://www.freeones.com/candy-samples/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0760121]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=csamples/gender=f/candy-samples.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=2564]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من ميزورى]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>t0xgf12q17jd9q4mhobfpjh7twm15nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024639</id>
      <parentid>13024638</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="96f28aqd4sw3ifylfph094wmhm4jqfr" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كاندى سامبلز''' (Candy Samples) ([[12 ابريل]] [[1928]] - [[26 سبتمبر]] [[2019]]) ممثلة بورنوجرافية امريكية ، اسمها الحقيقى مارى جيفين (Mary Gavin)

== نشأتها ==
اتولدت كاندى سامبلز يوم [[12 ابريل]] [[1928]] فى مدينة [[كانزاس سيتى (ميزورى)|كانزاس سيتى]] فى ولاية [[ميزورى]] الامريكية

[http://www.theralcandysamples.com]
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/candy-samples]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901120350/https://everipedia.org/wiki/lang_en/candy-samples|date=2019-09-01}}
[http://www.boobpedia.com/boobs/Candy_Samples]
[http://www.freeones.com/candy-samples/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0760121]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=csamples/gender=f/candy-samples.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=2564]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:رقاصات استربتيز]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من ميزورى]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>96f28aqd4sw3ifylfph094wmhm4jqfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مواقع التراث العالمى فى افريقيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144165</id>
    <revision>
      <id>13024370</id>
      <parentid>12962880</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22532" sha1="kmgf3j1prk7foun97mk7algvqvaqz2j" xml:space="preserve">[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>kmgf3j1prk7foun97mk7algvqvaqz2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024392</id>
      <parentid>13024370</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22558" sha1="s6q16hlkjul01n7rcvnl0xxyccwfso1" xml:space="preserve">[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>s6q16hlkjul01n7rcvnl0xxyccwfso1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024394</id>
      <parentid>13024392</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22635" sha1="2fbfntbobyipm3olics9v3k35tk8l99" xml:space="preserve">[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>2fbfntbobyipm3olics9v3k35tk8l99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024398</id>
      <parentid>13024394</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا */</comment>
      <origin>13024398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44660" sha1="qo1esng0mqcl1fkji605zveqyt613nb" xml:space="preserve">[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>qo1esng0mqcl1fkji605zveqyt613nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024401</id>
      <parentid>13024398</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22634" sha1="nx7or6lrnlhhv0dd35rz20cu316v1en" xml:space="preserve">[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>nx7or6lrnlhhv0dd35rz20cu316v1en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024402</id>
      <parentid>13024401</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22724" sha1="pvplpk339b2jefaq2eeofpuyjbkvtdj" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:World Heritage Sites Africa map-2.svg}}
[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>pvplpk339b2jefaq2eeofpuyjbkvtdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024404</id>
      <parentid>13024402</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23058" sha1="f0xxa2zwtyem8p2oagul26te3sv0ys4" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:World Heritage Sites Africa map-2.svg}}
مواقع التراث العالمى فى قارة افريقيا  هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى قارة افريقيا وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.
[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>f0xxa2zwtyem8p2oagul26te3sv0ys4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024406</id>
      <parentid>13024404</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23083" sha1="8k7dw753v15hl0gjwkpqcf5v99r1af6" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:World Heritage Sites Africa map-2.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى قارة افريقيا'''  هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى [[افريقيا|قارة افريقيا]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.
[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمي في افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==
[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>8k7dw753v15hl0gjwkpqcf5v99r1af6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024495</id>
      <parentid>13024406</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: ي  ← ى  (2)،  والطب ←  و الطب</comment>
      <origin>13024495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23085" sha1="8zevp3p8lrf4q72r6cc70xkjv3y2a8k" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:World Heritage Sites Africa map-2.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى قارة افريقيا'''  هى مجموعه من المواقع الثقافيه و الطبيعيه الرائعه الموجوده فى [[افريقيا|قارة افريقيا]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.
[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمى فى افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]

== مصادر ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>8zevp3p8lrf4q72r6cc70xkjv3y2a8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024588</id>
      <parentid>13024495</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23205" sha1="g6bf5mr96nnngp0bk5l3xgn1o0ixn9e" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:World Heritage Sites Africa map-2.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى قارة افريقيا'''  هى مجموعه من المواقع الثقافيه و الطبيعيه الرائعه الموجوده فى [[افريقيا|قارة افريقيا]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.
[[ملف:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|300px|center|alt=. The northern, eastern, and southern parts of the continent are relatively dense with sites; in contrast the western coast is home to relatively few.|خريطة مواقع التراث العالمى فى الدول الإفريقية]]

== قائمة مواقع التراث العالمى فى افريقيا ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |التراث
! scope=&quot;col&quot; |الدولة 
! scope=&quot;col&quot; |الموقع 
! scope=&quot;col&quot; |المعيار 
! scope=&quot;col&quot; |تاريخ الإدراج 
! scope=&quot;col&quot; |  ملاحظات 
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot;|صورة.
|-
| [[فنبوس]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]&lt;br /&gt;[[كيب الشرقيه]]
|طبيعى 
| 2004
| 
| [[ملف:Fynbos.jpg|100px]]
|-
| [[فوهة فريديفورت]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[فرى ستيت]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| طبيعيى
| 2005
| 
| [[ملف:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه الأراضى الرطبة فى سانت لوسى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|  طبيعي
| 1999
| 
| [[ملف:GreaterStLucia.jpg|100px]]
|-
| [[منظر مابونجوبوى الثقافى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[ليمبوبو]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:MapungubweHill.jpg|100px]]
|-
| Paysage culturel et botanique du [[مشهد ريشترسفيلد الثقافى والنباتى]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الشمالية]]
| ثقافى 
| 2007
| 
| [[ملف:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة روبن]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كيب الغربية]]
|  ثقافى 
| 1999
| 
| [[ملف:SafrikaIMG 8414.JPG|100px]]
|-
| uKhahlamba / [[Parc du Drakensberg]]
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[كوازولو ناتال]]
|مختلط
| 2000
| 
| [[ملف:Maluti.jpg|100px]]
|-
| Sites des hominidés fossiles de [[ستيركفونتين]]. [[Swartkrans]]. Kromdraai et les environs
| {{جنوب افريقيا}} 
| [[خاوتينج]]&lt;br /&gt;[[ليمبوبو]]&lt;br /&gt;[[الشمالية الغربية]]
| ثقافى 
| 1999&lt;br /&gt;2005
| 
| [[ملف:WonderCaves Stalagmites.JPG|100px]]
|-
| [[قصبه الجزاير]]
| {{الجزاير}}
| [[الجزاير (مدينه)]]
| ثقافى 
| 1992
| 
| [[ملف:Algeri01.jpg|100px]]
|-
| [[جميله (مدينه اثريه)]]
| {{الجزاير}}
| [[سطيف]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:GM Djemila Roman Theatre02.jpg|100px]]
|-
| [[قلعة بنى حماد]]
| {{الجزاير}}
| [[المعاضيد]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg|100px]]
|-
| [[مزاب]]
| {{الجزاير}}
| [[غردايه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Panoramic view of Ksar Ghardaïa, Algeria 2006.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du Tassili|Tassili n'Ajjer]]
| {{الجزاير}}
| [[اليزى]]&lt;br /&gt;[[تامنراست]]
| مختلط
| 1982
| 
| [[ملف:Tassili art.jpg|100px]]
|-
| [[تيمقاد]]
| {{الجزاير}}
| [[Timgad (ville)|Timgad]]
|  ثقافي
| 1982
| 
|[[ملف:Timgad Trajan.jpg|100px]]
|-
| [[تيبازه]]
|{{الجزاير}}
| [[تيبازه]]
| ثقافى 
| 1982
| 
| [[ملف:Tipasa 31.jpg|100px]]
|-
| [[القصور الملكية فى أبومية]]
| {{علم بلد|بينين}}
| [[Zou]]
| ثقافى 
| 1985&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:Abomey 2006 1.jpg|100px]]
|-
| [[تسوديلو]]
| {{بوتسوانا}}
| [[District du Nord-Ouest|Nord-Ouest]]
| ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|100px]]
|-
| [[اطلال لوروبينى]]
|{{علم بلد|Burkina Faso}}
|  [[غاويو]]
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:Loropéni-location-map.png|100px]]
|-
| [[محمية الحيوانات فى دجا]]
| {{الكاميرون}}
|  [[دجا]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Dja River and pirogue.JPG|100px]]
|-
| [[سيدادى فيلها]]
| {{علم بلد|كابو فيردا}}
|  جزيرة سانتيغو
| ثقافى 
| 2009
| 
| [[ملف:1996.12.00.cv.st.CidadeVelhaPelourinho.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كوميه الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}}
| 
|  طبيعي
| 1983
| فى خطر
|[[ملف:NationalparkComoe5.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه تاى الوطنى]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1982
| 
| 
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{كوت ديفوار}} 
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| فى خطر . مشترك مع [[جينيا]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[ابو مينا]]
| {{مصر}}
| [[Abousir (Lac Mariout)|Abousir]]
| ثقافى 
| 1979
| فى خطر
| [[File:Ruins at Abu Mena (VI).jpg|100px]]
|-
| [[مصر القديمه]]
| {{مصر}}
| [[القاهره]] 
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:GD-EG-Caire-Suhaymi033.JPG|100px]]
|-
| [[ممفيس|منف]]&lt;br /&gt; [[اهرام الجيزه]]
| {{مصر}}
| [[الجيزه]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|100px]]
|-
| [[دير سانت كاترين]]
| {{مصر}}
| [[سينا|جنوب سيناء]] 
| ثقافى 
| 2002
| فى [[سينا]]ء, تقنيا فى [[اسيا|آسيا]]
| [[ملف:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|100px]]
|-
| [[وادى الحيتان]]
| {{مصر}}
| [[الفيوم]]
|  طبيعي
| 2005
| 
| [[ملف:Cetacea skeleton at Wadi El-Hitan, Egypt, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[طيبه]] &lt;br /&gt; [[وادى الملوك]]
| {{مصر}}
| [[الاقصر]] 
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|100px]]
|-
| [[ابو سمبل]]&lt;br /&gt; [[فيله]]
| {{مصر}}
|  [[اسوان]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Panorama Abu Simbel.jpg|100px]]
|-
| [[اكسوم]]
| {{اثيوبيا}}
| [[تيجراى]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Axum northern stelea park.jpg|100px]]
|-
| [[Basse vallée de l'Aouache]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Afar (région)|Afar]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Awash river.jpg|100px]]
|-
| [[الكنايس المحفوره فى صخر لاليبلا]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1978
| 
| [[ملف:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg|100px]]
|-
| [[فاسيل جيبى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
| ثقافى 
| 1979
| 
| [[ملف:Fasilides Palace in Fasil Ghebbi, Gondat, Ethiopia, 2004.jpg|100px]]
|-
| [[هرر]]
| {{اثيوبيا}}
| [[هررى]]
| ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Harar.jpg|100px]]
|-
| [[نهر اومو]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Omo River.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه سيمين الوطنى]]
| {{اثيوبيا}}
| [[Amhara (région)|Amhara]]
|  طبيعي
| 1978
| فى خطر
| [[ملف:Semien Mountains 02.jpg|100px]]
|-
| [[Paysage culturel du pays konso|Paysage culturel du pays Konso]]
| {{اثيوبيا}}
| 
| ثقافى 
| 2011
| 
| 
|-
| [[تيا (قريه فى الامم الجنوبيه)]]
| {{اثيوبيا}}
| [[الامم الجنوبيه]]
| ثقافى 
| 1980
| 
| [[ملف:Tiya vue d'ensemble.JPG|100px]]
|-
| [[الجنينة الوطنية لوبى]]
| {{علم بلد|جابون}}
|  وسط جابون
| مختلط 
| 2007
| 
| [[ملف:Lopé National Park river crop.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيجامبيا]]
| {{جامبيا}}
| [[Central River]]
|  ثقافي
| 2006
| Partagé avec le [[سينيجال]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جيمس]]
| {{جامبيا}}
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;[[Lower Niumi]]&lt;br /&gt;[[Upper Niumi]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:River gambia galleryfull.jpg|100px]]
|-
| [[المبانى التقليدية الخاصة بشعب أسانتى]]
| {{جانا}}
| [[كوماسى]]
|  ثقافي
| 1980
| 
| [[ملف:Ashant architecture.jpg|100px]]
|-
| [[قائمة القلاع فى غانا]]
| {{جانا}}
| [[Région du Centre (Ghana)|Centre]]&lt;br /&gt;[[Région du Grand Accra|Grand Accra]]&lt;br /&gt;[[Région Occidentale (Ghana)|Occidentale]]&lt;br /&gt;[[Région de la Volta|Volta]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Cape coast castle II.JPG|100px]]
|-
| [[محمية جبل نيمبا الطبيعيه المتكامله]]
| {{علم بلد|جينيا}}
| 
|  طبيعي
| 1981&lt;br /&gt;1982
| En péril, partagée avec la [[كوت ديفوار]]
| [[ملف:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|100px]]
|-
| [[غابات كايا ميجيكندا المقدسة]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الساحلية (كينيا)]]
|  ثقافي
| 2008
| 
| [[ملف:Kaya-skog.jpg|100px]]
|-
| [[حصن يسوع فى مومباسا]]
| {{كينيا}}
| [[مومباسا]]
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Fort JesusMombasa.jpg|100px]]
|-
| [[لامو]]
| {{كينيا}}
| [[لامو]]
|  ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Lamu coast.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du mont Kenya|Parc national/Forêt naturelle du mont Kenya]]
| {{كينيا}}
| [[المحافظة الوسطى (كينيا)]]&lt;br /&gt;[[المحافظة الشرقية (كينيا)]]
|  طبيعي
| 1997
| 
| [[ملف:MtKenyaMackinder.jpg|100px]]
|-
| [[Parcs nationaux du lac Turkana|Parcs nationaux du Lac Turkana]]
| {{كينيا}}
| [[بحيرة توركانا]]
|  طبيعي
| 1997&lt;br /&gt;2001
| 
| [[ملف:LakeTurkanaSouthIsland.jpg|100px]]
|-
| [[Réseau des lacs du Kenya dans la vallée du Grand Rift]]
| {{كينيا}}
| [[الوادى المتصدع (محافظة)]]
| طبيعى 
| 2011
| 
| [[ملف:Lake-Nakuru.jpg|100px]]
|-
| [[قورينه]]
| {{ليبيا}}
| [[الجبل الاخضر]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Cyrene8.jpg|100px]]
|-
| [[مدينة جدامس القديمة]]
| {{ليبيا}}
| [[جدامس]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Libya 4432 Ghadames Luca Galuzzi 2007.jpg|100px]]
|-
| [[لبتيس ماجنا]]
| {{ليبيا}}
| [[الخمس (تجمع سكان فى شعبيه المرقب)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Leptis Magna Arch of Septimus Severus.jpg|100px]]
|-
| [[صبراته]]
| {{ليبيا}}
| [[الزاويه (تجمع سكان فى شعبيه الزاويه)]]
| ثقافي
| 1982
| 
| [[ملف:Theatre, Sabratha.JPG|100px]]
|-
| [[جبال اكاكوس]]
| {{ليبيا}}
| [[فزان]]
|ثقافي
| 1985
| 
| [[ملف:Tadrart Acacus 1.jpg|100px]]
|-
| [[التلة الملكية فى امبوهيمنغا]]
| {{مادجاسكار}}
| [[انتاناناريفو]]
| ثقافي
| 2001
| 
| [[ملف:Ambohimanga 14.jpg|100px]]
|-
| [[الغابات المطيرة فى اتسينانانا]]
| {{مادجاسكار}}
| 
| طبيعي
| 2007
| 
| [[ملف:Andohahela NP.jpg|100px]]
|-
| [[المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها]]
| {{مادجاسكار}}
| [[Melaky]]
| طبيعي
| 1990
| 
| [[ملف:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[Art rupestre de Chongoni]]
| {{مالاوى}}
| [[District de Dedza|Dedza]]
| Culturel
| 2006
| 
| [[ملف:Chongoni rock art.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du lac Malawi]]
| {{مالاوى}}
| [[Région centrale (Malawi)|Région centrale]]&lt;br /&gt;[[Région Sud (Malawi)|Région Sud]]
| Naturel
| 1984
| 
| [[ملف:Lake malawi national park.jpg|100px]]
|-
| [[صخور باندياجارا]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Bandiagara|Bandiagara]]
| Mixte
| 1989
| 
| [[ملف:Bandiagara Escarpment Mali.jpg|100px]]
|-
| [[مدفن اسكيا]]
| {{مالى}}
| [[منطقة جاو]]
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:Askia.jpg|100px]]
|-
| [[تمبكتو]]
| {{مالى}}
| [[Cercle de Tombouctou|Tombouctou]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|100px]]
|-
| [[الجامع الكبير فى جينيه]]
| {{مالى}}
| [[جنى (مالى)]]
|  ثقافى 
| 1988
| 
| [[ملف:Great Mosque of Djenné 1.jpg|100px]]
|-
| [[ايت بن حدو]]
| {{المغرب}}
| [[اقليم ورززات]]
|  ثقافى 
| 1987
| 
| [[ملف:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|100px]]
|-
| [[الصويره]]
| {{المغرب}}
| [[الصويره]]
|  ثقافى 
| 2001
| 
| [[ملف:Ramparts of Essaouira.JPG|100px]]
|-
| [[فاس البالى]]
| {{المغرب}}
| [[فاس]]
|  ثقافى 
| 1981
| 
| [[ملف:Fes, Old Medina.jpg|100px]]
|-
| [[مراكش]]
| {{المغرب}}
| [[مراكش]]
| ثقافى 
| 1985
| 
| [[ملف:Koutbia.jpg|100px]]
|-
| [[مكناس]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
| ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Royal Palace, Meknes.jpg|100px]]
|-
| [[قصبة الوداية]]&lt;br /&gt; [[شالة]]&lt;br /&gt; [[مسجد صومعه حسان]]&lt;br /&gt; [[باب الرواح]]
| {{المغرب}}
| [[الرباط]]
|  ثقافى 
| 2012
|
| [[ملف:Marokko1982-076 hg.jpg|100px]]
|-
| [[تطوان]]
| {{المغرب}}
| [[تطوان]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Tetuan vista desde un tejado.JPG|100px]]
|-
| [[وليلى]]
| {{المغرب}}
| [[مكناس]]
|  ثقافى 
| 1997
| 
| [[ملف:Volubilis-basilica.jpg|100px]]
|-
| [[الجديده (تجمع سكان فى اقليم الجديده)]]
| {{المغرب}}
| الجديدة
|  ثقافى 
| 2004
| 
| [[ملف:El Jadida panorama.jpg|100px]]
|-
| [[ابرافاسى غات]]
| {{MUS}}
| [[بورت لويس]]
|  ثقافى 
| 2006
| 
| [[ملف:Aapravasi Ghat latrines.jpg|100px]]
|-
| [[مشهد مورن الثقافى]]
| {{MUS}}
| [[النهر الأسود]]
|  ثقافى 
| 2008
| 
| [[ملف:Le Morne2.jpg|100px]]
|-
| [[وادان]]
| {{MRT}}
| [[شنقيط]]&lt;br /&gt;[[وادان]]&lt;br /&gt;[[ولاتة]]&lt;br /&gt;[[تيشيت]]
|  ثقافى 
| 1996
| 
| [[ملف:Chinguetti old town.jpg|100px]]
|-
| [[حوض اركين]]
| {{MRT}}
| [[رأس تيميريس]] و [[خليج الكلب]]
|  طبيعي
| 1989
| 
| [[ملف:PNBA 43.JPG|100px]]
|-
| [[جزيرة موزامبيق]]
| {{علم بلد|موزامبيق}}
| [[Province de Nampula|Nampula]]
|  ثقافى 
| 1991
| 
| [[ملف:Church of San Antonio.png|100px]]
|-
| [[تويفلفونتين]] ou /Ui-//aes
| {{NAM}}
| [[Kunene (région)|Kunene]]
| Culturel
| 2007
| 
| [[ملف:Twyfelfontein 16.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du W du Niger]]
|  {{نيجر}}
| [[Say (département)|Say]]
|  طبيعي
| 1996
| 
| [[ملف:Mekrou river in W-National Park MS 6380.JPG|100px]]
|-
| [[Réserves naturelles de l'Aïr et du Ténéré]]
| {{نيجر}}
| [[Arlit (département)|Arlit]]
|  طبيعي
| 1991
| En péril
| [[ملف:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|100px]]
|-
| [[Forêt impénétrable de Bwindi]]
| {{اوغندا}}
| [[Kabale (district)|Kabale]]&lt;br /&gt;[[Kisoro (district)|Kisoro]]&lt;br /&gt;[[Rukungiri (district)|Rukungiri]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Bwindi.JPG|100px]]
|-
| [[Parc national Rwenzori Mountains|Monts Rwenzori]]
| {{اوغندا}}
| [[Bundibugyo (district)|Bundibugyo]]&lt;br /&gt;[[Kabarole (district)|Kabarole]]&lt;br /&gt;[[Kasese (district)|Kasese]]
| طبيعي
| 1994
| 
| [[ملف:Rwenzori mountains FP.jpg|100px]]
|-
| [[قبور كاسوبى]]
| {{اوغندا}}
| [[كامبالا (مقاطعة)]]
|  ثقافي
| 2001
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kampala Kasubi Tombs.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه مانوفو غوندا سانت فلوريس]]
| {{علم بلد|افريقيا الوسطى}}
| [[Bamingui-Bangoran]]
| طبيعي
| 1988
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| 
|-
| [[جنينة كاهوزى بييغا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1980
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Kahuzi gorilla.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة جارامبا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1980
|  فى خطر
| [[ملف:Garamba National Park overhead.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة سالونجا الوطنية]]
|{{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[مانيما]]&lt;br /&gt;[[كيفو الجنوبية]]
| طبيعي
| 1984
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:La rivière Lulilaka, parc national de Salonga, 2005.jpg|100px]]
|-
| [[جنينة فيرونجا الوطنية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[كيفو الشمالية]]&lt;br /&gt;[[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1979
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Nyiragongo2004.jpg|100px]]
|-
| [[محمية الأكاب للحيوانات البرية]]
| {{علم بلد|Democratic Republic of the Congo}}
| [[اوريونتال (مقاطعة)]]
| طبيعي
| 1996
|  [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:Epulu Okapi Reserve.jpg|100px]]
|-
| [[الدوائر الميجاليثية فى سينيغامبيا]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kaolack (région)|Kaolack]]
|ثقافي
| 2006
| مشترك مع [[جامبيا]]
| [[ملف:Wassu2.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة جوريه]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Dakar (région)|Dakar]]
|  ثقافي
| 1978
| 
| [[ملف:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|100px]]
|-
| [[جنينة دجودج الوطنية للطيور]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Djoudj ile pelican.jpg|100px]]
|-
| [[Parc national du delta du Saloum|Delta du Saloum]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| 
|  ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Saloum.gif|100px]]
|-
| [[منتزه نيوكولو كوبا الوطنى]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Kédougou (région)|Kédougou]]&lt;br /&gt;[[Tambacounda (région)|Tambacounda]]
| طبيعى 
| 1981
| [[مواقع التراث العالمى المعرضة للخطر|فى خطر]]
| [[ملف:River gambia Niokolokoba National Park.gif|100px]]
|-
| [[سانت لويس (سينيجال)]]
| {{علم بلد|سينيجال}} 
| [[Saint-Louis (région)|Saint-Louis]]
| ثقافي
| 2000&lt;br /&gt;2007
| 
| [[ملف:St-Louis Senegal Street.jpg|100px]]
|-
| [[سيشيل]]
| {{علم بلد|SYC}}
| [[Groupe d'Aldabra]]
|  طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:NASA Aldabra Atoll.jpg|100px]]
|-
| [[وادى مايو]]
|{{علم بلد|SYC}}
| [[براسلين]]
| طبيعي
| 1983
| 
| [[ملف:Valleé de mai4.jpg|100px]]
|-
| [[جبل البركل]]
| {{SDN}}
|  شمال العاصمة السودانية
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Gebel Barkal.jpg|100px]]
|-
| Sites archéologiques de l'île de [[اهرامات مروى]]
| {{SDN}}
| 
| ثقافي
| 2011
| 
| [[ملف:Sudan Meroe Pyramids 30sep2005 4.jpg|100px]]
|-
| [[منتزه كليمنجارو الوطنى]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kilimandjaro (région)|Kilimandjaro]]
| طبيعي
| 1987
| 
| [[ملف:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|100px]]
|-
| [[متنزه سيرينجيتى الوطنى]]
|{{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]&lt;br /&gt;[[Mara (région)|Mara]]&lt;br /&gt;[[Shinyanga (région)|Shinyanga]]
| طبيعي
| 1981
| 
| [[ملف:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|100px]]
|-
| [[محمية سيلوس جام]]
| {{تنزانيا}}
| [[Lindi (région)|Lindi]]&lt;br /&gt;[[Morogoro (région)|Morogoro]]&lt;br /&gt;[[Mtwara (région)|Mtwara]]&lt;br /&gt;[[Pwani]]&lt;br /&gt;[[Ruvuma (région)|Ruvuma]]
| طبيعي
| 1982
| 
| [[ملف:ElefantenAmRufiji.jpg|100px]]
|-
| [[Sites d'art rupestre de Kondoa]]
| {{تنزانيا}}
| [[Kondoa]]
|  ثقافي
| 2006
| 
|
|-
| [[مدينة زنجبار الحجريه]]
| {{تنزانيا}}
| [[ارخبيل زنجبار]]
|  ثقافي
| 2000
| 
| [[ملف:Dares 222.jpg|100px]]
|-
| [[منطقة نجورونجورو المحمية]]
| {{تنزانيا}}
| [[Région d'Arusha|Arusha]]
| مختلط
| 1979&lt;br /&gt;2010
| 
| [[ملف:Ngorongoro Crater.jpg|100px]]
|-
| [[جزيرة كيلوا]] 
| {{تنزانيا}}
| [[كيسيوانى]]
|  ثقافي
| 1981
| مهدد بالاندثار
| [[ملف:GreatMosque.jpg|100px]]
|-
| [[كوتاماكو وطن باتاماريبا]]
| {{علم بلد|توجو}}
| [[اقليم كارا]]
|  ثقافي
| 2004
| 
| [[ملف:Togo Taberma house 02.jpg|100px]]
|-
| [[قصر الجم]]
| {{تونس}}
| [[الجم]]
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Eljem2.jpg|100px]]
|-
| [[دقه (تونس)]]
| {{تونس}}
|  [[معتمدية تبرسق]] من [[ولاية باجة]]
|  ثقافي
| 1997
| 
| [[ملف:Dougga theatre.jpg|100px]]
|-
| [[القيروان]]
| {{تونس}}
| [[القيروان]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|100px]]
|-
| [[كركوان]]
| {{تونس}}
| [[ولاية نابل]]
|  ثقافي
| 1985&lt;br /&gt;1986
| 
| [[ملف:Kerkouane1.JPG|100px]]
|-
| [[سوسه]]
| {{تونس}}
| [[ولاية سوسة]]
|  ثقافي
| 1988
| 
| [[ملف:Sousse Grosse Moschee.JPG|100px]]
|-
| [[مدينة تونس العتيقة]]
|{{تونس}}
| [[تونس (مدينه)]] 
|  ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:PatioDarBenAbdallah.JPG|100px]]
|-
| [[محمية إشكل]]
| {{تونس}}
|  [[ولاية بنزرت]] 
| طبيعي
| 1980
| 
| [[ملف:Parcichkeul3.jpg|100px]]
|-
| [[قرطاجه]]
| {{تونس}}
|قرب  [[تونس (مدينه)]]
| ثقافي
| 1979
| 
| [[ملف:Ruines de Carthage.jpg|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
| {{زامبيا}} 
|  [[ليفينجستون (روكاستل)]]
| طبيعي
| 1989
|  على الحدود بين [[زامبيا]] و [[زيمبابوى]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[شلالات فيكتوريا]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1989
| مشترك مع [[زامبيا]]
| [[ملف:VictoriaFalls3.JPG|100px]]
|-
| [[خامى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[ماتابيليلاند]]
| ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Khami.jpg|100px]]
|-
| [[تلال ماتوبو]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland méridional|Matabeleland Sud]]
|  ثقافي
| 2003
| 
| [[ملف:Sunrise Matobo Zimbabwe.jpg|100px]]
|-
| [[زيمبابوى العظمى]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[منطقة ماسفينغو]]
|  ثقافي
| 1986
| 
| [[ملف:Great-Zimbabwe-2.jpg|100px]]
|-
| [[Parc de Mana Pools|Parc national de Mana Pools, aires de safari Sapi et Chewore]]
|  {{زيمبابوى}}
| [[Matabeleland septentrional|Matabeleland Nord]]
|طبيعي
| 1984
| 
| [[ملف:ZmbziRvr.jpg|100px]]
|}

== شوف كمان ==
* [[مكان تراث عالمى]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مصر]]
* [[مواقع التراث العالمى فى مدجشقر|مواقع التراث العالمى فى مدغشقر]]

== مصادر ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>g6bf5mr96nnngp0bk5l3xgn1o0ixn9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رؤوف ذهنى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148089</id>
    <revision>
      <id>13024669</id>
      <parentid>12886513</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20010" sha1="huimsxt8guxr8rdmi63n6lctry34l9t" xml:space="preserve">{{معلومات مغنيين
|الصورة=
|تعليق الصورة=رؤوف ذهنى (من اليسار) - الشبخ حسن عبد الوهاب - تيودور خياط - برنارد بيضا}}
'''&lt;big&gt;رؤوف ذهني&lt;/big&gt;''' ملحن ومطرب مصرى &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.discogs.com/artist/3323439-رؤوف-ذهني|عنوان=رؤوف ذهني|موقع=Discogs|لغة=en|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20210218151812/https://www.discogs.com/artist/3323439-%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A|تاريخ أرشيف=2021-02-18}}&lt;/ref&gt;(أسمه الكامل رؤوف أحمد محمد ذهنى) من مواليد 5 اغسطس 1924 فى [[الاسكندرية]]، ومات فى 16 ديسمبر 1985. درس فى معهد المزيكا بالاسكندرية،&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://karohat.com/Person/a3945753-4562-419f-84b0-a753561291a0|عنوان=رؤوف ذهنى {{!}} كاروهات|موقع=karohat.com|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|الأخير=Data (ABCD)|الأول=Arabs Big Centric|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20211103112314/https://karohat.com/Person/a3945753-4562-419f-84b0-a753561291a0|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}&lt;/ref&gt; وعمل سكرتير للموسيقار [[محمد عبد الوهاب]].&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://elcinema.com/person/2077741|عنوان=رؤوف ذهنى - مزيكا فيلموجرافيا، صور، فيديو|موقع=elCinema.com|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20211103123556/https://elcinema.com/person/2077741|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}&lt;/ref&gt;
اصبح مطرب وقدم بصوته مجموعة اغنيات من الحان الموسيقار [[محمد عبد الوهاب]] هيا «كل يوم وياك», «يا جواهر بالمال يا عنب».
قدم لمطربين نجوم على مستوى محلى و عربي، مجموعه من الالحان الناجحه فهو واحد من الموسيقيين اللى اثروا المسيرة الغنائيه فى مصر والوطن العربي، '''توفى فى 16 ديسمبر 1985 '''
==من الحانه ==
'''اللؤلؤه المسحوره''': برنامج غنائى من تأليف الشاعر: [[محمد على احمد]]، غناء : [[ابراهيم حموده]] - أحلام - [[عباس البليدى]]. الاخراج الاذاعى : [[ديمترى لوقا]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://elcinema.com/person/2068006|عنوان=ديمترى لوقا - اخراج فيلموجرافيا، صور، فيديو|موقع=elCinema.com|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221031202846/https://elcinema.com/person/2068006|تاريخ أرشيف=2022-10-31}}&lt;/ref&gt; تمثيل: [[سميحه ايوب]] - [[عبدالله غيث]] - [[عبد الرحيم الزرقانى]] - ابراهيم سكر - أحمد شوقى - شوقى بركة - عبد العزيز خورشيد - حسن فرحات - زكريا خطاب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.sama3y.net/forum/showpost.php?p=696845&amp;postcount=28|عنوان=منتدى سماعى للطرب العربى الأصيل - عرض مشاركة واحدة - رؤوف ذهنى|موقع=www.sama3y.net|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727051442/https://www.sama3y.net/forum/showpost.php?p=696845&amp;postcount=28|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.sama3y.net/forum/showthread.php?p=420578#post420578|عنوان=اللؤلؤة المسحورة - منتدى سماعى للطرب العربى الأصيل|موقع=www.sama3y.net|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727051855/https://www.sama3y.net/forum/showthread.php?p=420578|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا3&quot;&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://alrai.com/article/727859/أبواب/المنسي-في-الغناء-العربي|عنوان=المنسى فى الغناء العربي|موقع=alrainewspaper|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727051912/https://alrai.com/article/727859/%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;
'''أغانى [[ليلى مراد]]:''' &quot;كلمة أحبك&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=كلمه احبك - ليلى مراد - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-75219.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20140106155048/http://www.esm3.com:80/song-75219.html|تاريخ أرشيف=2014-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.arabmelody.net/audio/c10a7c88|عنوان=اغنية كلمه احبك|موقع=ArabMelody|لغة=ar-EG|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20180411150029/http://www.arabmelody.net:80/audio/c10a7c88|تاريخ أرشيف=2018-04-11}}&lt;/ref&gt;، &quot;بتبيع وتشترى فيه&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=بتبيع وتشترى فيا - ليلى مراد - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-75249.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20140102132833/http://www.esm3.com:80/song-75249.html|تاريخ أرشيف=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.arabmelody.net/audio/0f2c908e|عنوان=اغنية بتبيع وتشترى فيا|موقع=ArabMelody|لغة=ar-EG|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20180411131152/http://www.arabmelody.net:80/audio/0f2c908e|تاريخ أرشيف=2018-04-11}}&lt;/ref&gt;، &quot;العيش والملح&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=العيش والملح - ليلى مراد - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-2319.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20121221055556/http://www.esm3.com:80/song-2319.html|تاريخ أرشيف=2012-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://dndnha.ws/song/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%AD-%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF.html|عنوان=العيش والملح ليلى مراد Mp3 - دندنها|موقع=موقع دندنها|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727051505/https://dndnha.ws/song/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%AD-%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;، و&quot;[[سنتين وانا احايل فيك]]&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.arabmelody.net/audio/70a7197f|عنوان=اغنية سنتين وانا احايل فيك|موقع=ArabMelody|لغة=ar-EG|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20171225030219/http://www.arabmelody.net:80/audio/70a7197f|تاريخ أرشيف=2017-12-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=سنتين وانا احايل فيك - ليلى مراد - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-2283.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20140226110352/http://www.esm3.com:80/song-2283.html|تاريخ أرشيف=2014-02-26}}&lt;/ref&gt;، &quot;انتهينا&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://xpredo.com/lyric/3518/انتهينا|عنوان=كلمات اغنية انتهينا - ليلى مراد|موقع=xpredo|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|الأخير=hosamalzagh.com|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050457/https://xpredo.com/lyric/3518/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A%D9%86%D8%A7|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;، &quot;اسمع يا حبيبي&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=اسمع يا حبيبى - ليلى مراد - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-2272.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20140102123658/http://www.esm3.com:80/song-2272.html|تاريخ أرشيف=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;، &quot;هو اللى بحبه&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://blog.filkhabr.com/p/%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%AD%D8%A8%D9%87|عنوان=ليلى مراد هو اللى بحبه|موقع=مجلة فى الخبر|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230727050204/https://blog.filkhabr.com/p/%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%AD%D8%A8%D9%87|تاريخ أرشيف=2023-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727050204/https://blog.filkhabr.com/p/%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%AD%D8%A8%D9%87|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
'''أغانى [[نجاة الصغيره]]''': &quot;سلم لى عليه&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://fnanen.com/|عنوان=فنانين :: نجاة الصغيره - كلمات أغنية: سلم لى عليه. من كلمات: مأمون الشناوي. والحان: رؤوف ذهني.|موقع=فنانين * شبكة كلمات الأغاني|تاريخ الوصول=2023-07-27|الأخير=E.Y.M.A.Z|الأول=Dr|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230223003954/https://fnanen.com/|تاريخ أرشيف=2023-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://sm3ha.mx/watch/%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%84%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87.html|عنوان=سلملى عليه نجاه Mp3 - سمعها|موقع=موقع سمعها|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050525/https://sm3ha.mx/watch/%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%84%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;، &quot;قصة هوايا&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=قصه هوايا - نجاة الصغيرة - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-69195.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050538/https://www.esm3.com/song-69195.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.arabmelody.net/audio/6e50d438|عنوان=اغنية قصه هوايا|موقع=ArabMelody|لغة=ar-EG|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20171230234130/http://www.arabmelody.net:80/audio/6e50d438|تاريخ أرشيف=2017-12-30}}&lt;/ref&gt;
'''أغانى [[صباح]]:''' &quot;يا بخت حبيبي&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=يا بخت حبيبى يا بخته قدر ينسى- صباح|مسار= https://soundcloud.com/omnia-hemeda/cragwb1ujd4q|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050555/https://soundcloud.com/omnia-hemeda/cragwb1ujd4q|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://watchlink.azurefd.net/watch/%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%89|عنوان=صباح يابخت حبيبى|موقع=watchlink.azurefd.net|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230727050607/https://watchlink.azurefd.net/watch/%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%89|تاريخ أرشيف=2023-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727050607/https://watchlink.azurefd.net/watch/%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D8%AD%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%89|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;، &quot;أكتر من حياته&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://ckn.nghmaty.club/mp/mp3/%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD.html|عنوان=اكتر من حياته صباح » نغماتي|موقع=نغماتي|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230727050645/https://ckn.nghmaty.club/mp/mp3/%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727050645/https://ckn.nghmaty.club/mp/mp3/%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.shahrayar-stars.com/2020/02/1843/|عنوان=أم كلثوم تهدى صباح واحدة من أرق اغانىها - شهريار النجوم|تاريخ=2020-02-03|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005025442/https://www.shahrayar-stars.com/2020/02/1843/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
'''أغانى [[محمد قنديل]]:''' &quot;ياللى معايا ومش ويايا&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=ياللى معايا - محمد قنديل - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-23207.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20141229031159/http://www.esm3.com:80/song-23207.html|تاريخ أرشيف=2014-12-29}}&lt;/ref&gt;، &quot;بعدين وياك&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=بعدين وياك - محمد قنديل - MP3|مسار= https://www.albumaty.com/n/song/41179.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050708/https://www.albumaty.com/n/song/41179.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://aghany.shewaya.com/song_listen_89690_1.html|عنوان=بعدين وياك - محمد قنديل - MP3|موقع=غنيلى {{!}} اغانى MP3|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|الأخير=Ghanely.com|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050727/https://aghany.shewaya.com/song_listen_89690_1.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;
'''[[عبد الحليم حافظ]]: &quot;'''[[ثورتنا المصرية]]&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=ثورتنا المصرية - عبد الحليم حافظ - تحميل mp3|مسار= https://www.esm3.com/song-227471.html|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20160401033416/http://www.esm3.com:80/song-227471.html|تاريخ أرشيف=2016-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=كلمات أغنية ثورتنا المصرية عبد الحليم حافظ Thawretna El Massreya by Abdel Halim Hafez|مسار= https://play.anghami.com/song/101678|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220529082500/https://play.anghami.com/song/101678|تاريخ أرشيف=2022-05-29}}&lt;/ref&gt;
'''[[فايده كامل]]''': &quot;طار الحمام من غيته&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://www.sama3y.net/forum/showthread.php?p=763933|عنوان=فايدة كامل - 12 جويلية 1932- 21 اكتوبر 2011 - الصفحة 62 - منتدى سماعى للطرب العربى الأصيل|موقع=www.sama3y.net|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050820/https://www.sama3y.net/forum/showthread.php?p=763933|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://sm3ha.mx/watch/%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A.html|عنوان=رؤوف ذهنى Mp3 - سمعها|موقع=موقع سمعها|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230727050839/https://sm3ha.mx/watch/%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27}}&lt;/ref&gt;
'''مديحة عبد الحليم''': &quot;انت وانا&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://abdo.abdowap.com.ru/s/%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A.html|عنوان=أغانى رؤوف ذهني|موقع=abdo.abdowap.com.ru|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230727050856/https://abdo.abdowap.com.ru/s/%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A.html|تاريخ أرشيف=2023-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727050856/https://abdo.abdowap.com.ru/s/%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D8%A4%D9%88%D9%81-%D8%B0%D9%87%D9%86%D9%8A.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
كمان لحن لكل من: [[مها صبرى]] و [[شريفة فاضل]] و [[عادل مأمون]] و [[فدوى عبيد]] و [[كارم محمود]] و [[ماهر العطار]].&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا3&quot; /&gt;
== افلامه ==
فيلم &quot;[[رجوع الحياه|رجوع الحياة]]&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=Awdat el hayat|مسار= https://www.imdb.com/title/tt0355236/|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220731032714/https://www.imdb.com/title/tt0355236|تاريخ أرشيف=2022-07-31}}&lt;/ref&gt; 1959، (تلحين أغنية هو ده)&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=فيلم - رجوع الحياة - 1959 طاقم العمل، فيديو، الاعلان، صور، النقد الفني، مواعيد العرض|مسار= https://elcinema.com/work/1004785|تاريخ الوصول=2023-07-27|لغة=ar|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230510214244/https://elcinema.com/work/1004785/|تاريخ أرشيف=2023-05-10}}&lt;/ref&gt;
فيلم &quot;[[جسر الخالدين]]&quot; 1960، تلحين&lt;ref&gt;{{استشهاد|عنوان=Jisr el khalidine|مسار= https://www.imdb.com/title/tt0359511/|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221111130333/https://www.imdb.com/title/tt0359511/|تاريخ أرشيف=2022-11-11}}&lt;/ref&gt;
فيلم &quot;[[حياتى عذاب]]&quot; 1979، تلحين&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://dhliz.com/film/7ayaty_3athab/|عنوان=بيانات ومشاهدة فيلم حياتى عذاب - 1979 - الدهليز|موقع=dhliz.com|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004154314/https://dhliz.com/film/7ayaty_3athab/|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
فيلم &quot;[[رحلة الشقاء والحب]]&quot; 1982، تلحين &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://karohat.com/Title/15846fdc-b8ca-4139-9afc-4084a7a11da7|عنوان=رحلة الشقاء والحب {{!}} كاروهات|موقع=karohat.com|لغة=ar|تاريخ الوصول=2023-07-27|الأخير=Data (ABCD)|الأول=Arabs Big Centric|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20211122123610/https://karohat.com/Title/15846fdc-b8ca-4139-9afc-4084a7a11da7|تاريخ أرشيف=2021-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://dhliz.com/film/re7lat_al_7ob_wal_shaqa2/|عنوان=فيلم رحلة الشقاء والحب - 1982 - الدهليز|موقع=dhliz.com|تاريخ الوصول=2023-07-27|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220219142246/https://dhliz.com/film/re7lat_al_7ob_wal_shaqa2/|تاريخ أرشيف=2022-02-19}}&lt;/ref&gt;
==مراجع==
{{مصادر|30em}}
[[ملف:C+B-Music-Fig18-EgyptianStandingHarp.PNG|200px|center]]
{{ملحنين مصريين}}

[[تصنيف:مواليد 1924]]
[[تصنيف:وفيات 1985]]
[[تصنيف:ملحنين مصريين]]
[[تصنيف:موسيقيين مصريين]]
[[تصنيف:اسكندرانيه]]</text>
      <sha1>huimsxt8guxr8rdmi63n6lctry34l9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ليزا تاتشر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148179</id>
    <revision>
      <id>13024637</id>
      <parentid>12069929</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="r82je1blh9fr4k5l4dfijl88uw984t2" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''ليزا تاتشر''' (Lysa Thatcher) ([[1 يناير]] [[1959]] -) ممثلة بورنوجرافية امريكية

== نشأتها ==
اتولدت ليزا تاتشر يوم [[1 يناير]] [[1959]] فى مدينة [[ريدوود (كاليفورنيا)|ريدوود]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

[http://www.lysathatcherxxx.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120155307/http://lysathatcherxxx.com/|date=2021-01-20}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Lysa_Thatcher]
[http://www.wikiwand.com/en/Lysa_Thatcher]
[http://www.freeones.com/lisa-thatcher/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm0857136]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=thatcher/gender=f/lysa-thatcher.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=3243]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات من كاليفورنيا]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات امريكيات]]</text>
      <sha1>r82je1blh9fr4k5l4dfijl88uw984t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سويت صوفى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158022</id>
    <revision>
      <id>13024693</id>
      <parentid>12305834</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="sornce6innvhqehq6l9n5gpz10oixmr" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''سويت صوفى''' (Sweet Sophie) ([[22 نوفمبر]] [[1988]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
اتولدت سويت صوفى يوم [[22 نوفمبر]] [[1988]] فى مدينة [[روستوك]] فى [[المانيا]]

[http://sweetsophie.com]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091114221215/http://www.sweet-sophie.com/|date=2009-11-14}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/sweet-sophie]
{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}
[http://www.boobpedia.com/boobs/Sweet_Sophie]
[http://www.freeones.com/sweet-sophie/profile]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=sweetsophie/gender=f/sweet-sophie.htm]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>sornce6innvhqehq6l9n5gpz10oixmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كلوى سكوت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168058</id>
    <revision>
      <id>13024700</id>
      <parentid>12276327</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="951o6uzj62pgs361w33r61g21pmpwup" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''كلوى سكوت''' (Chloe Scott) ([[27 اغسطس]] [[1998]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية ، اسمها الحقيقى اشلى اكرمان (Ashley Ackerman)

== نشأتها ==
اتولدت كلوى سكوت يوم [[27 اغسطس]] [[1998]] فى مدينة [[فرانكفورت]] فى ولاية [[هيسين]] فى [[المانيا]]

[http://thechloescott.com]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922070834/http://thechloescott.com/|date=2019-09-22}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/Chloe_Scott]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609103805/https://everipedia.org/wiki/lang_en/Chloe_Scott|date=2020-06-09}}
[http://de.pornopedia.com/wiki/Chloe_Scott]
[http://www.freeones.com/chloe-scott/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm8972726]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=chloescott/gender=f/chloe-scott.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=71759]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:المان عاشو فى امريكا]]
[[تصنيف:امريكان المان]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>951o6uzj62pgs361w33r61g21pmpwup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد بك ابو الدهب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170558</id>
    <revision>
      <id>13024668</id>
      <parentid>11686026</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="7yzj4tfma7alng49xwjnf1wncue9isy" xml:space="preserve">{{ترتيب حاكم مصر}}
{{معلومات صاحب منصب|صورة= Mamluke.jpg}}
[[ملف:Mamluke.jpg|تصغير|يسار|مملوك من [[المماليك المصرليه|مماليك العصر العثمانلى]] - رسم من سنة 1810.]]
[[ملف:Egypt and Syria 1768 to 1774 map de.png|thumb|Mamluk Campaigns in Egypt and Syria during the times of Ali Bey and Abu Dhahab (1770–75)]]
'''محمد ابو الدهب''' هو واحد من [[مملوك|المماليك]] اللى سيطروا على زمام الأمور فى مصر فى النصف التانى من القرن التمنتاشر الميلادي. و  بقا الساعد الأيمن ل[[على بيك الكبير|على بك الكبير]] وترأس حملة لبلاد الشام لمساعدة الشيخ ظاهر العمر فى حربه مع والى دمشق العثماني. ولكنه ما لبث أن رجع لمصر فألب [[مملوك|المماليك]] على سيده [[على بيك الكبير|على بك الكبير]] ونجح فى إقصائه وتولى زمام الأمور فى مصر ونصب نفسه شيخا للبلد (سنجق بك القاهرة). واستطاع أن يأسر على بك اللى التجأ لحليفه ظاهر العمر فى كمين له قرب العريش.

عرض أبو الذهب على الباب العالى العثمانى إعادة مصر لالحظيرة العثمانية، وطلب الإذن بالقضاء على ظاهر العمر بحجة خروجه على الدولة وتحالفه مع أعدائها الروس. و أجابته الدولة العثمانية لطلبه وثبتته على مصر و أنعمت عليه بلقب باشا.

قاد محمد بك أبو الذهب جيشا كبيرا لفلسطين سنة 1775 ففتح [[يافا]] عنوة و أعمل السيف فى المعارضين. وقيل أنه بنى من رؤوس القتلى صوامع على  مثال ما كان يفعله [[تيمورلنك]]. و أثارت فعلته بيافا الفزع فى الشام فتخلى الأمراء عن ظاهر العمر فاضطر لترك [[عكا]] واللوذ بالمناطق الجبلية المجاورة. ودانت فلسطين لمحمد بك أبى الذهب، وقدم له الأمراء الطاعة والولاء، ودمر الحصون والقلاع اللى بناها ظاهر العمر و أهمها قلعة دير حنا ودير مار الياس.

لم يطل المقام بأبى الذهب فى [[فلسطين]] فتوفى فى سنة 1775 قبل ما ينال بغيته من ظاهر العمر فحمله أتباعه ل[[مصر]] ودفنوه فيها. و هنالك رواية تفيد بأن الشيخ ظاهر العمر قد قدّم رشوة لطباخ أبو الذهب علشان أن يدس السم له فى طعامه إنتقاما لما فعله أبو الذهب بالبلاد اللى كانت تحت حكم الشيخ ظاهر العمر.

[[ملف:Daher el-Omar 001.JPG|تصغير|يمين|'''ظاهر العمر''']]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مماليك]]
[[تصنيف:تاريخ مصر الحديثه]]
[[تصنيف:مماليك العصر العثمانلى]]
[[تصنيف:حكام مصر]]</text>
      <sha1>7yzj4tfma7alng49xwjnf1wncue9isy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو طالب بن عبد المطلب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172781</id>
    <revision>
      <id>13024654</id>
      <parentid>13009618</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="9v2wkzsm3o1h08bkfwmth6yfpp5gh92" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص
| اسم = أبو طالب بن المطلب
| الصورة = Mecca-51.jpg
| الاسم عند الولادة = عبد مناف أو عمران بن [[عبد المطلب بن هاشم|عبد المطلب]] بن [[هاشم بن عبد مناف|هاشم]]
| تاريخ الولادة = [[540]]م
| تاريخ الوفاة = {{تاريخ الوفاة والعمر|619|5|21|540|0|0}}
| مكان الوفاة = [[شعب أبي طالب]] في [[مكة|مكة المكرمة]]
| الزوج = [[فاطمة بنت أسد]] بن [[هاشم بن عبد مناف|هاشم]]
| العائلة = '''أبوه''': [[عبد المطلب بن هاشم|عبد المطلب]] بن [[هاشم بن عبد مناف|هاشم]]&lt;br /&gt;'''أمه''': فاطمة بنت عمرو بن عائذ [[بنو مخزوم|المخزومية]]
| الأبناء = [[طالب بن أبي طالب]]&lt;br /&gt;[[عقيل بن أبي طالب]]&lt;br /&gt;[[جعفر بن أبي طالب]]&lt;br /&gt;[[على بن ابى طالب|علي بن أبي طالب]]&lt;br /&gt;[[أم هانئ بنت أبي طالب|فاختة بنت أبي طالب]]&lt;br /&gt;[[جمانة بنت أبي طالب]]
| الإقامة = [[مكة|مكة المكرمة]]
}}
'''ابو طالب بن عبد المطلب''' هو أبو طالب '''عبد مناف''' أو '''عمران''' بن عبد المطلب الهاشمى القرشى الكنانى, لقبو «أبو طالب», هو عم [[محمد|النبى محمد]] و كافله (540 م - 619 م), و والد أمير المؤمنين [[على بن ابى طالب|على بن أبى طالب]], وأبنائه هم : طالب وعقيل وجعفر و&lt;nowiki/&gt;[[على بن ابى طالب|علي]] و&lt;nowiki/&gt;[[ريطه بنت ابى طالب|ريطة]] و&lt;nowiki/&gt;[[جمانه بنت ابى طالب|جمانة]].&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://al-shia.org/html/ara/ahl/index.php?mod=zavuhom
| title = ذوو المعصـــــومين
| date = 2014-09-06
| website = web.archive.org
| accessdate = 2020-06-30
| تاريخ الأرشيف = 2014-09-06
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20140906201348/http://al-shia.org/html/ara/ahl/index.php?mod=zavuhom
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20140906201348/http://al-shia.org/html/ara/ahl/index.php?mod=zavuhom
| تاريخ الارشيف = 2014-09-06
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20140906201348/http://al-shia.org/html/ara/ahl/index.php?mod=zavuhom
| archive-date = 2014-09-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140906201348/http://al-shia.org/html/ara/ahl/index.php?mod=zavuhom
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3051_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_46 الطبقات الكبرى - محمد بن سعد - ج ٨ - الصفحة ٤٨] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221020534/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3051_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_46 |date=2019-12-21 }}.&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:عرب]]
[[تصنيف:هاشميين]]</text>
      <sha1>9v2wkzsm3o1h08bkfwmth6yfpp5gh92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ستيلا ستايلز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176337</id>
    <revision>
      <id>13024692</id>
      <parentid>12305833</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="986epbvprec9zmvya52hv9sjva9jli2" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''ستيلا ستايلز''' (Stella Styles) ([[4 يوليه]] [[1985]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية 

== نشأتها ==
اتولدت ستيلا ستايلز يوم [[4 يوليه]] [[1985]] فى [[بيرلين]] عاصمة [[المانيا]]

[http://www.stella-styles.de]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224080438/http://stella-styles.de/|date=2020-02-24}}
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/stella-styles]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Stella_Styles]
[http://www.freeones.com/stella-styles/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm4225271]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=stellastyles/gender=f/stella-styles.htm]

{{تصنيف كومونز|Stella Styles}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:رقاصات ألمانيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>986epbvprec9zmvya52hv9sjva9jli2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تكساس باتى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176339</id>
    <revision>
      <id>13024632</id>
      <parentid>11795749</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="0ugnju9l3hui18r3j7jw994st09ib7n" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}}
'''تكساس باتى''' (Texas Patti) ([[3 يناير]] [[1982]] -) ممثلة بورنوجرافية ألمانية ، اسمها الحقيقى بيتينا هابيج (Bettina Habig)

== نشأتها ==
[[ملف:Texas Patti (cropped 2).jpg|right|thumb|250px|تكساس باتى]]
اتولدت تكساس باتى يوم [[3 يناير]] [[1982]] فى مدينة مونستر فى ولاية [[نوردراين-ڤيسفالين]] فى [[المانيا]]

[http://www.texas-patti.com]
[http://everipedia.org/wiki/lang_en/texas-patti]
[http://www.boobpedia.com/boobs/Texas_Patti]
[http://www.freeones.com/texas-patti/profile]
[http://www.imdb.com/name/nm5137376]
[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=texaspatti/gender=f/texas-patti.htm]
[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=70758]

{{تصنيف كومونز|Texas Patti}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط فنية}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]]
[[تصنيف:موديلات عريانة]]
[[تصنيف:ممثلات شبقيات]]
[[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات ألمانيات]]</text>
      <sha1>0ugnju9l3hui18r3j7jw994st09ib7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الحياة لونها بمبى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180427</id>
    <revision>
      <id>13024499</id>
      <parentid>12385379</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26133-51</username>
        <id>288285</id>
      </contributor>
      <origin>13024499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="lcno68xmpoh1q7fm9b82w4dz9a7icvc" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات اغنيه
| صورة = Suad Husni 2.jpg
| الاسم = الحياه بئا لونها بمبى
| غناء = [[سعاد حسنى]]
| البلد={{مصر}}
| اللغة = [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]
| المؤلف = [[صلاح جاهين]]
| الملحن = [[كمال الطويل]]
|من فيلم= [[اميره حبى انا]]
|انتاج = 7 يناير 1975
}}

'''[[الحياه بئا لونها بمبى]]''' اغنيه مصريه الفها [[صلاح جاهين]] و لحنها [[كمال الطويل]] و غنتها [[سعاد حسنى]] فى فيلم [[اميره حبى انا]] سنة 1975

&lt;div style=&quot;padding-right:2px;color:#000000;background:#ffffff;font-size:120%&quot;&gt;

== كلمات ==

بمبى بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

و انا جمبك و انتا جمبى

و انا جمبك يا حبيبى

يا حبيبى و انتا جنبى

الحياه بئا لونها بمبى بمبى بمبى

.....

شفت شفت شفت

سحر الحب عامل فيا إيه

رعشه حلوه حلوه حلوه

زى ما تكون سيمفونيه

حتا قلبى اتجن و بيرقص باليه

بئا ده اسمه كلام ياهوه

بشويش عليا

الهنا مزغلل عينيا

مش باشوف غير بمبى بمبى

الهنا مزغلل عينيا

مش باشوف غير بمبى بمبى

بمبى بمبى بمبى بمبى

.....

كنت باهرب قال و اقول لك

قال و اقول لك آه و لأ

خدتنى بالقوه وريتنى يا روحى السعاده

أشكرك يا حبيبى عندك ألف حق

ده الهوا و العشق مالناش فيه إراده

كل مادا ندوب زياده

لما نبئا ملايكه بمبى

كل مادا ندوب زياده

لما نبئا ملايكه بمبى

بمبى بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى و انا جمبك يا حبيبى

ياحبيبى و انتا جنبى

الحياه بئا لونها بمبى

بمبى بمبى بمبى

بيت صغنن فوق جزيره لوحدنا

و العنب طالع و ريحة البحر هله

حلم وللا حقيقه الايام عندنا

المهم نكون سوا و كله علالله

بوسه و نغمض و يللا

نلئا حتا الضلمه بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

و انا جمبك و انتا جمبى

و انا جمبك يا حبيبى يا حبيبى و انتا جمبى

الحياه بئا لونها بمبى بمبى بمبى

== صور ==

[[ملف:Suad Husni.jpg|thumb]]

[[ملف:Suad Husni 2.jpg|thumb]]

== لينكات غريبه زي wiki كبده ==

* يوتيوب الحياه بئا لونها بمبى
https://m.youtube.com/watch?v=bsigTCtnroI

== مصادر ==

{{مصادر|30em}}

&lt;/div&gt;

[[تصنيف:سعاد حسنى]]
[[تصنيف:اغانى سعاد حسنى]]
[[تصنيف:اغانى باللغه المصريه]]
[[تصنيف:اغانى مصريه]]
[[تصنيف:اغانى افلام مصريه]]
[[تصنيف:كلمات اغانى]]</text>
      <sha1>lcno68xmpoh1q7fm9b82w4dz9a7icvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024592</id>
      <parentid>13024499</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T22:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maher Asaad Baker</username>
        <id>112658</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26133-51|~2026-26133-51]] ([[User talk:~2026-26133-51|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Redakingbot|Redakingbot]]</comment>
      <origin>12385379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="mvv6buaehd326ykxp8n6lj3xza79tt7" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات اغنيه
| صورة = Suad Husni 2.jpg
| الاسم = الحياه بئا لونها بمبى
| غناء = [[سعاد حسنى]]
| البلد={{مصر}}
| اللغة = [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]
| المؤلف = [[صلاح جاهين]]
| الملحن = [[كمال الطويل]]
|من فيلم= [[اميره حبى انا]]
|انتاج = 7 يناير 1975
}}

'''[[الحياه بئا لونها بمبى]]''' اغنيه مصريه الفها [[صلاح جاهين]] و لحنها [[كمال الطويل]] و غنتها [[سعاد حسنى]] فى فيلم [[اميره حبى انا]] سنة 1975

&lt;div style=&quot;padding-right:2px;color:#000000;background:#ffffff;font-size:120%&quot;&gt;

== كلمات ==

بمبى بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

و انا جمبك و انتا جمبى

و انا جمبك يا حبيبى

يا حبيبى و انتا جنبى

الحياه بئا لونها بمبى بمبى بمبى

.....

شفت شفت شفت

سحر الحب عامل فيا إيه

رعشه حلوه حلوه حلوه

زى ما تكون سيمفونيه

حتا قلبى اتجن و بيرقص باليه

بئا ده اسمه كلام ياهوه

بشويش عليا

الهنا مزغلل عينيا

مش باشوف غير بمبى بمبى

الهنا مزغلل عينيا

مش باشوف غير بمبى بمبى

بمبى بمبى بمبى بمبى

.....

كنت باهرب قال و اقول لك

قال و اقول لك آه و لأ

خدتنى بالقوه وريتنى يا روحى السعاده

أشكرك يا حبيبى عندك ألف حق

ده الهوا و العشق مالناش فيه إراده

كل مادا ندوب زياده

لما نبئا ملايكه بمبى

كل مادا ندوب زياده

لما نبئا ملايكه بمبى

بمبى بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى و انا جمبك يا حبيبى

ياحبيبى و انتا جنبى

الحياه بئا لونها بمبى

بمبى بمبى بمبى

بيت صغنن فوق جزيره لوحدنا

و العنب طالع و ريحة البحر هله

حلم وللا حقيقه الايام عندنا

المهم نكون سوا و كله علالله

بوسه و نغمض و يللا

نلئا حتا الضلمه بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

بمبى بمبى بمبى

الحياه بئا لونها بمبى

و انا جمبك و انتا جمبى

و انا جمبك يا حبيبى يا حبيبى و انتا جمبى

الحياه بئا لونها بمبى بمبى بمبى

== صور ==

[[ملف:Suad Husni.jpg|thumb]]

[[ملف:Suad Husni 2.jpg|thumb]]

== لينكات برانيه ==

* يوتيوب الحياه بئا لونها بمبى
https://m.youtube.com/watch?v=bsigTCtnroI

== مصادر ==

{{مصادر|30em}}

&lt;/div&gt;

[[تصنيف:سعاد حسنى]]
[[تصنيف:اغانى سعاد حسنى]]
[[تصنيف:اغانى باللغه المصريه]]
[[تصنيف:اغانى مصريه]]
[[تصنيف:اغانى افلام مصريه]]
[[تصنيف:كلمات اغانى]]</text>
      <sha1>mvv6buaehd326ykxp8n6lj3xza79tt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاتاجونيا (اريزونا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199362</id>
    <revision>
      <id>13024459</id>
      <parentid>12996259</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: باتاجون ← پاتاجون</comment>
      <origin>13024459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="lqhcl6np8arcvp5otn7tenfhj2xc0cw" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=اكتوبر 2019}}
{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''پاتاجونيا''' {{إنج|Patagonia, Arizona}} هى بلده فى مقاطعه سانتا كروز, [[اريزونا]] بولايه اريزونا فى [[امريكا|الولايات المتحده]]. مساحتها 3.3 (كم²) و بترتفع عن سطح البحر 1236 م, عدد سكانها 913 انسان سنه 2010 حسب إحصاء مكتب تعداد الولايات المتحده .&lt;ref name=&quot;2010place&quot;&gt;{{مرجع ويب|المسار=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_GCTPH1.ST13&amp;prodType=table|العنوان=Population, Housing Units, Area, and Density: 2010 - State -- Place, 2010 Census Summary File 1|تاريخ الوصول=2012-05-02|الناشر=United States Census Bureau|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141006102418/http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_GCTPH1.ST13&amp;prodType=table|تاريخ الأرشيف=6 اكتوبر 2014}}&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* [http://www.theus50.com/arizona/cities.php The US50 - Cities and Towns in Arizona State]
* [http://www.citytowninfo.com/places/arizona Arizona Cities and Towns, Facts, Map, Flag, Colleges, Government, and More]

{{تصنيف كومونز|Patagonia, Arizona}}

[[تصنيف:بلدات امريكيه]]</text>
      <sha1>lqhcl6np8arcvp5otn7tenfhj2xc0cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024516</id>
      <parentid>13024459</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل Ghaly صفحه [[باتاجونيا (اريزونا)]] إلى [[پاتاجونيا (اريزونا)]]</comment>
      <origin>13024459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="lqhcl6np8arcvp5otn7tenfhj2xc0cw" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=اكتوبر 2019}}
{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''پاتاجونيا''' {{إنج|Patagonia, Arizona}} هى بلده فى مقاطعه سانتا كروز, [[اريزونا]] بولايه اريزونا فى [[امريكا|الولايات المتحده]]. مساحتها 3.3 (كم²) و بترتفع عن سطح البحر 1236 م, عدد سكانها 913 انسان سنه 2010 حسب إحصاء مكتب تعداد الولايات المتحده .&lt;ref name=&quot;2010place&quot;&gt;{{مرجع ويب|المسار=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_GCTPH1.ST13&amp;prodType=table|العنوان=Population, Housing Units, Area, and Density: 2010 - State -- Place, 2010 Census Summary File 1|تاريخ الوصول=2012-05-02|الناشر=United States Census Bureau|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141006102418/http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_GCTPH1.ST13&amp;prodType=table|تاريخ الأرشيف=6 اكتوبر 2014}}&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* [http://www.theus50.com/arizona/cities.php The US50 - Cities and Towns in Arizona State]
* [http://www.citytowninfo.com/places/arizona Arizona Cities and Towns, Facts, Map, Flag, Colleges, Government, and More]

{{تصنيف كومونز|Patagonia, Arizona}}

[[تصنيف:بلدات امريكيه]]</text>
      <sha1>lqhcl6np8arcvp5otn7tenfhj2xc0cw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دينه شور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205432</id>
    <revision>
      <id>13024618</id>
      <parentid>12635769</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="78c92hed3dbgiv0155liklgmx7wlo54" xml:space="preserve">{{معلومات رياضي|أيقونة=Golf_pictogram.svg|لون عنوان=#e8f5e9|لون عنوان رئيسي=#81c784|لون الخط=#000000}}
'''دينه شور''' لاعبه [[جولف]] من {{علم الدولة|United States of America}}.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=VIAF ID|url=https://viaf.org/viaf/71579261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=GND ID|url=https://d-nb.info/gnd/13452148X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=NNDB people ID|url=https://www.nndb.com/people/=978/000031885}}{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=GTAA ID|url=http://data.beeldengeluid.nl/gtaa/153899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=FAST ID|url=https://experimental.worldcat.org/fast/38456|accessdate=2019-11-18|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802024843/https://experimental.worldcat.org/fast/38456/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Library of Congress authority ID|url=https://id.loc.gov/authorities/n79072750}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Encyclopædia Britannica Online ID|url=https://www.britannica.com/biography/biography/Dinah-Shore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=NAT ID|url=http://data.bibliotheken.nl/id/thes/071175431}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=World Golf Hall of Fame player ID|url=http://www.worldgolfhalloffame.org/dinah-shore}}&lt;/ref&gt;
== حياتها ==
دينه شور من مواليد 29 [[فبراير]] [[1916]] فى مقاطعه فرانكلين, ماتت فى 24 [[فبراير]] [[1994]]. درست فى (Vanderbilt University)
== الجوايز ==
* جايزه بيبودى
* قاعه الشهره العالميه للجولف

== لينكات برانيه ==
* [http://dinahshorefanclub.com الموقع الرسمى] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609030749/http://www.dinahshorefanclub.com/ |date=2019-06-09 }}
* [https://www.imdb.com/name/nm0794918 الصفحه على IMDB]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى جولف}}

[[تصنيف:لاعب جولف]]
[[تصنيف:جولف]]</text>
      <sha1>78c92hed3dbgiv0155liklgmx7wlo54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوللى پارتون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269969</id>
    <revision>
      <id>13024607</id>
      <parentid>12978939</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T01:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138117" sha1="mahdi9ki4zuvm0raxsmy75kobqdjbp7" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل}}

'''دوللى پارتون'' '''Dolly Parton''' '''دوللى ريبيكا پارتون''' هيا [[مغنيه]] و كاتبة اغانى و ملحنه و عازفه و [[ممثل]]ه و مؤلفه و منتجه مشهوره بتقديم مزيكا [[كانترى]]. قدمت البومها الاول Hello، I'm Dolly سنة [[1967]] و اللى حققت من خلاله النجاح فى كل العالم. '''دوللى ريبيكا پارتون''' (من مواليد 19 يناير 1946) هيا مغنية و كاتبة أغانى و ممثلة ومحسنة أمريكية، اشتهرت فى المقام الاولانى بمسيرتها المهنية اللى استمرت لعقود من الزمن فى [[كانترى|مزيكا الريف]] . تعتبر على نطاق واسع واحدة من أهم الرموز الثقافية فى التاريخ الأمريكي، بعد تحقيق النجاح ككاتبة أغانى للتانيين، قدمت پارتون ألبومها لأول مرة سنة 1967 مع ''Hello، I'm Dolly'' ،و ده اتسبب فى النجاح خلال الفترة المتبقية من الستينات (الاتنين كفنانة منفردة ومع سلسلة من ألبومات الثنائى مع [[بورتر واجونر|بورتر واجنر]] )، قبل ما توصل مبيعاتها ومخططاتها لذروتها خلال السبعينات وتستمر لحد التمانينات. لم ى اتباع بعض ألبومات پارتون فى التسعينيات بشكل جيد، لكن حققت نجاح تجارى تانى فى الألفية الجديدة و أصدرت ألبومات على الكتير من العلامات المستقلة من سنة 2000، بما فيها علامتها التجارية الخاصة، Dolly Records.

مع مسيرة مهنية امتدت اكتر من 50 سنه ، اتوصفت پارتون بأنها &quot;أسطورة الريف&quot; وباعت اكتر من 100 مليون تسجيل فى كل اماكن العالم، ده يخلليها واحدة من احسن فنانى المزيكا مبيع . تتضمن مزيكا Parton جوايز جمعية صناعة التسجيلات الامريكانيه (RIAA) الذهبية والبلاتينية والمتعددة البلاتينية. كان عندها 25 [[اغنية سينجل|أغنية فردية]] لم تصل.{{Spaces}}رقم 1 على قوائم ''بيلبورد'' لمزيكا الريف، و هو رقم قياسى لفنانة (متعادلة مع [[ريبا ماكنتاير]] ). عندها 44 مهنة الأعلى{{Spaces}}10 ألبومات ريفية، و هو رقم قياسى لأى فنان، و عندها110 أغنية فردية على مدار الأربعين سنه الماضية. قامت بتأليف اكتر من 3000 أغنية، بما فيها &quot; [[اى ويل اولويز لاڤ يو (اغنيه)|سأحبك دايما]] &quot; (اللى تصدرت قائمة امريكا مرتين، و حققت نجاح عالمى لـ [[ويتنى هيوستن]] )، و&quot; جولين &quot;، و&quot;  بالطو متعدد الألوان &quot;، و كممثلة، لعبت دور البطولة فى أفلام منها ''[[احسن بيت دعاره صغير فى تكساس (فيلم)|احسن بيت دعاره صغير فى تكساس]]'' (1982)، اخدت ترشيحات [[جولدن جلوب]] احسن ممثلة و ''حجر الراين'' (1984)، ''ستيل ماجنوليا'' (1989)، ''كلام مستقيم'' (1992) و ''ضوضاء بهيجة'' (2012). اخدت 11 [[جرامى|جايزة جرامى]] من أصل 50 ترشيح ، بما فيها جايزة الإنجاز مدى الحياة؛ عشر جوايز من جمعية مزيكا الريف ، بما فيها جايزة الفنان لده العام، هيا واحدة من سبع فنانات بس فزن جايزة الفنان للسنه دى من جمعية مزيكا الريف؛ خمس جوايز أكاديمية مزيكا الريف ، بما فيها كمان جايزة الفنان لده العام؛ أربع [[جوايز اختيار الناس|جوايز اختيار الجمهور]] ؛ وثلاث جوايز المزيكا الامريكانيه . هيا كمان ضمن مجموعة مختارة اخدت ترشيح واحد على الأقل من [[جايزة اوسكار|جوايز الأوسكار]] ، وجوايز جرامي، [[جوايز تونى|وجوايز تونى]] ، [[جايزة ايمى|وجوايز إيمى]] . سنة 1999، تم إدخال پارتون فى قاعة مشاهير مزيكا الريف . سنة 2005، اخدت الميدالية الوطنية للفنون و سنة 2022، اترشحها لقاعة مشاهير الروك آند رول ، و هو ترشيح رفضته فى البداية لكن قبلته فى النهاية، وتم إدخاله بعدين . بره عملها فى صناعة المزيكا، تشارك كمان فى ملكية شركة دوليوود ، اللى تدير عدد من أماكن الترفيه بما فيها منتزه [[دوليوود|دوليوود الترفيهى]] ، ومتنزه سبلاش كانترى المائى ، وعدد من أماكن مسرح العشاء زى دوللى پارتون ستامبيد. و رحلة القراصنة. أسست عدد من المنظمات الخيرية والإنسانية، و أهمها مؤسسة دوليوود ، اللى تدير عدد من المشاريع لتوفير التعليم وتخفيف الفقر فى شرق تينيسى مكان ما اتربت.

== الحياة المبكرة والمهنية ==
دوللى ريبيكا پارتون اتولدت يوم 19 يناير 1946 فى كوخ من اوضه واحدة على ضفاف نهر ليتل بيجون فى [[بيتمان سنتر|مركز بيتمان بولاية تينيسى]] . هيا الرابعة من اثنى عشر طفل اتولدو لأفى لى كارولين ( نيى أوينز؛ 1923-2003) وروبرت لى پارتون الأب (1921-2000). الاسم الوسطانى لپارتون ييجى من جدتها الكبرى لأمها ريبيكا (دن) ويتيد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html;jsessionid=9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A
| title = Dolly Parton Biography
| publisher = The Biography Channel
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120815072234/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html%3Bjsessionid%3D9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A
| archivedate = August 15, 2012
| accessdate = January 30, 2012
}}&lt;/ref&gt; عمل والد پارتون، المعروف باسم &quot;لي&quot;، فى جبال شرق تينيسي، فى البداية بصفته مزارع بعدين قام بعدين برعاية مزرعة التبغ الصغيرة الخاصة به والمساحات المخصصة له. كما عمل كمان فى وظايف البناء لتكملة دخل المزرعة الصغير. رغم أمية والدها، فقد علقت پارتون ساعات كتير بأنه كان واحد من أذكى الأشخاص اللى عرفتهم بخصوص بالأعمال التجارية وتحقيق الربح. {{Sfn|Parton|1994}} &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://dollyparton.com/front-porch-stories/daddys-dinner-bucket-lee-parton/
| title = Daddy's Dinner Bucket: Mr. Lee Parton
| date = June 15, 2015
| website = Dolly Parton
| accessdate = July 9, 2018
}}&lt;/ref&gt; والدة پارتون تعتنى بعيلتها الكبيرة. حملها 11 (العاشر كان توأم) خلال 20 سنه جعلها أم لـ 12 طفل فى سن 35 سنه . تنسب پارتون قدراتها المزيكا لكانت والدتها. فى الغالب  تكون فى حالة صحية وحشه ، لسه قادرة على الحفاظ على البيت والترفيه عن أطفالها [[اثنولوجيا اقليميه|بفولكلور]] [[جبال سموكى العظيمه|سموكى ماونتن]] والقصائد الشعبية القديمة. علشان أسلافها [[ويلزيين|من ويلز]] ، فقد عرفت آفى لى الكتير من القصص الشعبية القديمة اللى جلبها المهاجرون من الجزر البريطانية لجنوب أبالاتشى فى القرنين التمنتاشر والتاسع عشر. كان والد آفى لي، جيك أوينز، واعظ [[الكنيسه الخمسينيه|للخمسينية]] ، و كانت پارتون و إخوتها يحضرون الكنيسة بانتظام. طول عمر نسبت پارتون الفضل لوالدها لذكائها التجاري، ولعيلة والدتها لقدراتها المزيكا. لما كانت پارتون فتاة صغيرة، نقلت عيلتها من منطقة مركز بيتمان لمزرعة فى مكان قريب من لوكست ريدج. معظم ذكرياتها العزيزة عن الشباب حصلت هناك. اليوم، توجد نسخة طبق الأصل من مقصورة Locust Ridge فى متنزه دوليوود الترفيهى اللى يحمل الاسم نفسه فى پارتون.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.thesmokies.com/dolly-parton-childhood-home/
| title = Where is Dolly Parton's childhood home? Is it still there?
| date = August 15, 2021
}}&lt;/ref&gt; ألهمتها مساحة المزرعة والغابات المحيطة بيها لكتابة أغنية &quot; My Tennessee Mountain Home &quot; فى السبعينات. و بعد سنين من بيع المزرعة، اشتراها پارتون تانى فى أواخر التمانينات. ساعد شقيقها بوبى فى ترميم المبانى والبناء الجديد. {{Sfn|Parton|1994}}

پارتون وصفت عيلتها بأنها &quot;فقيرة قذرة&quot;. دفع والد پارتون للمبشر الدكتور روبرت ف. توماس كيس من دقيق الذرة مقابل توصيلها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.forbes.com/sites/lakenbrooks/2023/03/17/dolly-partons-childhood-doctor-received-a-sack-of-cornmeal-and-a-song/
| title = Dolly Parton's Childhood Doctor Received A Sack Of Cornmeal And A Song
| website = Forbes
| language = en
| accessdate = August 31, 2023
| authors = Brooks Laken

}}&lt;/ref&gt; ستكتب پارتون أغنية عن الدكتورة توماس لما كبرت.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Dr. Robert F. Thomas|url=https://www.youtube.com/watch?v=t25CfSstMgc|accessdate=August 31, 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; كما أوضحت فقر عيلتها فى أغانيها المبكرة &quot;  بالطو متعدد الألوان &quot;و&quot; فى الأيام الخوالى (لما كانت الأوقات وحشه ) &quot;. لمدة ست أو سبع سنين ، عاشت پارتون وعيلتها فى مقصورتهم الريفية المكونة من اوضه نوم واحدة فى مزرعة الكفاف الصغيرة الخاصة بهم فى لوكست ريدج. كانت دى منطقة ذات أغلبية [[الكنيسه الخمسينيه|خمسينية]] شمال وادى جرينبرير فى جبال سموكى العظيمة . لعبت المزيكا دور مهم فى حياتها المبكرة. نشأت فى كنيسة الله (كليفلاند، تينيسى) ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://50plusworld.com/celebrating-seniors-dolly-parton-turns-70-pt-1of2/
| title = Celebrating Seniors – Dolly Parton Turns 70
| date = January 19, 2016
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160302143611/https://seniorcitylocal.com/celebrating-seniors-dolly-parton-turns-70-pt-1of2/
| archivedate = March 2, 2016
| accessdate = February 22, 2016
}}&lt;/ref&gt; فى جماعة رعاها جدها، جيك روبرت أوينز. كانت أولى عروضها العامة فى الكنيسة، بدايه من سن السادسة. فى السابعة من عمرها، ابتدت العزف على الجيتار محلى الصنع. لما كانت فى الثامنة من عمرها، اشترى عمها أول جيتار حقيقى لها.&lt;ref name=&quot;Hall of Fame2&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.songwritershalloffame.org/exhibits/bio/C137
| title = Dolly Parton – Biography
| publisher = [[Songwriters Hall of Fame]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120910084613/http://www.songwritershalloffame.org/exhibits/bio/C137
| archivedate = September 10, 2012
| accessdate = February 12, 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cmt2&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.cmt.com/news/1773736/dolly-partons/soul-bering-pure-simple-shows
| title = Dolly Parton's Soul-Baring Pure &amp; Simple show
| authors  = Lauren Tingle
}}&lt;/ref&gt; ابتدا پارتون الأداء لما كان طفل، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://dollyparton.com/life-and-career/music/dolly-lands-cas-walker-show/240
| title = Dolly performs on Cas Walker Show – WIVK Radio
| date = July 8, 1956
| website = Dolly Parton Productions
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; الغناء فى برامج الإذاعة والتلفزيون المحلية فى منطقة شرق تينيسى . بحلول العاشرة من عمرها، كانت تظهر فى ''برنامج Cas Walker Show'' على راديو WIVK و WBIR-TV فى [[نوكسفيل (كنوكس)|نوكسفيل]] ، تينيسى. فى سن 13 سنه ، كانت تسجل أغنية &quot;Puppy Love&quot; المنفردة على علامة Goldband Records الصغيرة فى لويزيانا، و ظهرت فى Grand Ole Opry ، حيث قابلت لأول مرة [[جونى كاش|بجونى كاش]] ، اللى شجعها على اتباع غرائزها الخاصة بخصوص وظيفتها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/awards_milestones/grand-ole-opry-performance-1959/
| title = Dolly's first Grand Ole Opry performance 1959
| date = July 25, 1959
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = July 10, 2015
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Happy,_Happy_Birthday_Baby_-_ad_1965.jpg|تصغير|إعلان على ''لوحة إعلانية'' ، 4 سبتمبر 1965]]
بعد تخرجها من مدرسة مقاطعة سيفير الثانوية سنة 1964، نقلت ناشفيل فى اليوم اللى بعده. {{Sfn|Parton|1994}} نجاحها الاولانى ككاتبة أغاني، وقعت مع شركة Combine Publishing بعد وقت قصير من وصولها؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://lcweb2.loc.gov/diglib/ihas/html/dollyparton/dollyparton-partontimeline.html
| title = Special Presentation: Dolly Parton Timeline
| date = April 8, 2010
| publisher = [[مكتبة الكونجرس]]
| accessdate = July 15, 2014
}}&lt;/ref&gt; مع شريكها المتكرر فى كتابة الأغاني، عمها بيل أوينز ، كتبت اغانى فردى كتير خلال ده الوقت، بما فيها اثنان من احسن الأغانى.{{Spaces}}10 أغانى لبيل فيليبس : &quot; أجلها لحد الغد &quot; و&quot;الشركة اللى تحتفظ بها&quot; (1966)، و أغنية [[سكيتير داڤيس|سكيتر ديفيس]] رقم 11 &quot; وقود للشعلة &quot; (1967). تم تسجيل أغانيها على ايد الكتير من الفنانين التانيين خلال الفتره دى، بما فيها [[كيتى ويلز]] [[هانك ويليامز الابن]] &lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Whitburn|2005}}.&lt;/ref&gt; مع Monument Records سنة 1965، فى سن 19 سنه ؛ تم تقديمها فى البداية كمغنية البوبليغوم . أصدرت سلسلة من الأغانى المنفردة، لكن الأغنية الوحيدة اللى تم رسمها، &quot;Happy، Happy Birth Day Baby&quot;، لم توصل ل''قائمة Billboard Hot 100 . رغم أنها أعربت عن رغبتها فى تسجيل المواد الريفية، لكن مونيومنت قاومت ذلك، معتقدة أن صوتها الفريد والعالى السوبرانو ماكانش مناسب لده النوع.بعد تأليفها &quot; تأجيلها لحد الغد &quot;، كما سجلها بيل فيليبس (مع پارتون، غير المعتمد، على الانسجام)، ذهب للمركز السادس على مخطط الدولة سنة 1966، رضخت التسمية وسمحت ليها بتسجيل البلد. أول أغنية ريفية لها، &quot;Dumb Blonde&quot; (من تأليف مجعد بوتمان ، واحده من الأغانى القليلة اللى سجلتها لكن لم تكتبها خلال الفتره دى)، وصلت لرقم 24 على مخطط الدولة سنة 1967، بعدها أغنية &quot;شيء مريب&quot;، اللى ذهبت لرقم 17 ظهرت الأغنيتان فى أول ألبوم كامل ليها ''بعنوان Hello I'm Dolly'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/music/hello-im-dolly-album/
| title = Hello I'm Dolly – Dolly's first solo album 1967
| date = February 13, 1967
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = July 10, 2015
}}&lt;/ref&gt;''

== مشوار المزيكا المهنى ==

=== 1967-1975: نجاح مزيكا الريف ===
[[ملف:Porter_Wagoner_and_Dolly_Parton_1969.jpg|تصغير|بورتر واجنر ودوللى پارتون سنة 1969]]

فنان مزيكا الريف [[بورتر واجونر|بورتر واجنر]] سنة 1967، دعا پارتون للانضمام لمنظمته، و قدم ليها مكان منتظم فى برنامجه التلفزيونى الأسبوعى المشترك ''عرض بورتر واجنر'' ، و فى عرضه المتجول. زى ما هو موثق فى سيرتها الذاتية سنة 1994، &lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot;&gt;[{{AllMusic|class=artist|id=p1759|pure_url=yes}} Dolly Parton profile], Allmusic.com; accessed March 31, 2014.&lt;/ref&gt; فى البداية، كان الكتير من جمهور واجنر غير راضين عن مغادرة [[نورما جين]] ، الممثلة اللى حلت محل پارتون، العرض، و كان مترددًا فى قبول پارتون (أحيان كانو يهتفون بصوت عالى لنورما جين من الجمهور ). بس، وبمساعدة واجنر، تم قبول پارتون فى النهاية. أقنع واجنر علامته التجارية RCA Victor بالتوقيع عليها. قررت RCA حماية استثماراتها بإصدار أول أغنية ليها كثنائى مع Wagoner. تلك الأغنية، هيا طبعة جديدة لأغنية [[توم باكستون]] &quot; آخر شيء فى ذهنى &quot;، اللى صدرت فى أواخر سنة 1967، وصلت لأعلى مستوى فى البلاد.{{Spaces}}10 يناير 1968، مُطلق سلسلة من ست سنين من القمة المتواصلة بالتقريب {{Spaces}}10 فردى للزوج.أول أغنية منفردة لـ Parton لـ RCA Victor، &quot; بس لأننى ست &quot;، تم إصدارها فى صيف سنة 1968 و حققت نجاح معتدل فى الرسم البياني، هناك وصلت لرقم 17. على مدى ال سنتين المقبلين، ماكانش هناك أى من جهودها الفردية{{Spaced en dash}}حتى &quot; فى الأيام الخوالى (لما كانت الأوقات وحشه ) &quot;، اللى بقت بعدين معيار{{Spaced en dash}}كانت ناجحة زى ثنائياتها مع Wagoner. حصل الثنائى على لقب المجموعة الصوتية للسنه دى سنة 1968 على ايد جمعية مزيكا الريف ، لكن تم تجاهل تسجيلات پارتون الفردية باستمرار. كان عند Wagoner حصة مالية كبيرة فى مستقبلها. من سنة 1969، كان منتج مشارك ليها ويمتلك يقارب من نصف Owe-Par، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/awards_milestones/owe-par-publishing-company/
| title = Dolly and Uncle Bill Owens start Owe-Par Publishing Company
| date = November 18, 1966
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; شركة النشر اللى أسسها پارتون مع بيل أوينز.

بحلول سنة 1970، بقا پارتون وواجونر محبطين بسبب عدم نجاحها فى الرسم البيانى الفردى. أقنع واجنر پارتون بالتسجيل [[جيمى روجرز (مغنى)|جيمى رودجرز]] ' &quot; ميول سكينر بلوز &quot;، هيا وسيلة للتحايل نجحت. ارتفع الرقم القياسى للمركز التالت، وتبعه عن كثب، فى فبراير 1971، أول أغنية منفردة ليها رقم واحد، &quot; جوشوا &quot;. على مدى ال سنتين المقبلين، كان عندها الكتير من الأغانى المنفردة{{Spaced en dash}}بما فيها أغنيتها المميزة &quot;  بالطو متعدد الألوان &quot; (رقم 4 ، 1971){{Spaced en dash}}بالإضافة لثنائياتها. قمة{{Spaces}}20 أغنية منفردة شملت &quot;The Right Combination&quot; و&quot;Burning the Midnight Oil&quot; (كلا الثنائى مع Wagoner، 1971)؛ &quot;ضائع للأبد فى قبلتك&quot; (مع Wagoner)، &quot; المس امرأتك &quot; (1972)، &quot; منزلى فى جبل تينيسى &quot; و&quot;رجل السفر&quot; (1973).&lt;ref name=&quot;DollyPartonEntertainment.net&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.dollypartonmusic.net
| title = Dolly Parton Entertainment
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150622025454/http://www.dollypartonmusic.net/
| archivedate = June 22, 2015
| accessdate = October 7, 2014
}}&lt;/ref&gt; رغم نجاح اغانىها الفردية وثنائيات Wagoner، لكن اكبر نجاح ليها فى الفتره دى كان &quot; جولين &quot;. تم إصدار الأغنية فى أواخر سنة 1973، وتصدرت مخطط الدولة فى فبراير 1974 ووصلت لالمناطق السفلية من Hot 100 (تم رسمها فى النهاية كمان فى المملكة المتحدة، هناك وصلت للمركز السابع سنة 1976، و هو ما يمثل أول نجاح لپارتون فى المملكة المتحدة). خد پارتون، اللى كان يتصور دايما مهنة فردية، قرار بترك منظمة Wagoner. عمل الثنائى آخر حفل غنائى لهما فى ابريل 1974، وتوقفت عن الظهور فى برنامجه التلفزيونى فى نص سنة 1974، رغم بقائهما منتسبين. ساعد فى إنتاج تسجيلاتها لحد سنة 1975 &lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot;/&gt; واصل الثنائى إصدار ألبومات ثبعيده، و كان الإصدار الأخير لهما هو ألبوم ''Say Forever You Be Mine'' سنة 1975.&lt;ref name=&quot;officialmusicwebsite&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.dollypartonmusic.net
| title = Dolly Parton official music website
| website = Dolly Parton Entertainment
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150622025454/http://www.dollypartonmusic.net/
| archivedate = June 22, 2015
| accessdate = October 7, 2014
}}&lt;/ref&gt; سنة 1974، أغنيتها &quot; [[اى ويل اولويز لاڤ يو (اغنيه)|سأحبك دايما]] &quot;، اللى كتبت عن انفصالها عن Wagoner، ذهبت للمركز الاولانى على مخطط الدولة. فى نفس الوقت بالتقريب ، أشار [[ايلڤيس پريسلى|إلفيس بريسلى]] لأنه عايز تسجيل الأغنية. كانت پارتون مهتمة لحد أخبرها مدير أعمال بريسلي، [[كولونل توم باركر]] ، أنه من الإجراءات القياسية لكاتب الأغانى التوقيع على اكتر من نصف حقوق النشر لأى أغنية سجلها بريسلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://cmt.com/artists/news/1535871/20060707/presley_elvis.jhtml
| title = Dolly Parton Reflects on Her Greatest Moments
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012164144/http://cmt.com/artists/news/1535871/20060707/presley_elvis.jhtml
| archivedate = October 12, 2007
| accessdate = March 22, 2014
}}, cmt.com; July 7, 2006.&lt;/ref&gt; رفض پارتون. كان لده القرار الفضل فى مساعدتها فى جنى ملايين الدولارات من عائدات الأغنية على مر السنين. كان عند پارتون 3 اغانى فردية وصلت للمركز الاولانى على مخطط الدولة سنة 1974 (&quot;جولين&quot;، &quot;سأحبك دايما&quot; و&quot; الحب زى الفراشة &quot;)، و الثنائى مع بورتر واجنر، &quot; من فضلك ماتعملش  ذلك&quot;. توقف عن حبى &quot;. فى حلقة 2019 من المسلسل المزيكا Sky Arts ''Brian Johnson: A Life on the Road'' ، وصفت پارتون العثور على أبوليس كاسيت قديمة و إدراك أنها قامت بتأليف &quot;Jolene&quot; و&quot;I Will Always Love You&quot; فى نفس جلسة كتابة الأغاني، قائلة جونسون &quot;يا صديقي، كانت ليلة سعيدة.&quot; تصدرت پارتون تانى قائمة الأغانى الفردية سنة 1975 بأغنية &quot; The Bargain Store &quot;.&lt;ref&gt;[http://www.dollymania.net/chartb.html On The Charts{{Spaced en dash}}The Singles], dollymania.net; accessed September 20, 2014.&lt;/ref&gt;

=== 1976-1986: انتقال البوب ===
[[ملف:Young-Dolly-Parton.jpg|تصغير|پارتون سنة 1977]]

پارتون بين 1974 و 1980، حققت سلسلة من الأغانى الريفية، وصلت 8 اغانى فردية للمركز الأول. ينعكس تأثيرها على الثقافة الشعبية بالكتير من الفنانين اللى يغطون أغانيها، بما فيها الفنانين السائدين والمتقاطعين زى [[اوليفيا نيوتن جون|أوليفيا نيوتن جون]] ، [[ايميلو هاريس|وإيميلو هاريس]] ، [[ليندا رونستادت]] .&lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot; /&gt; ابتدت فى الشروع فى حملة كروس رفيعة المستوى، فى محاولة لتوجيه مزيكتها فى اتجاه اكتر انتشار وزيادة ظهورها بره حدود مزيكا الريف. سنة 1976، ابتدت العمل بشكل وثيق مع [[ساندى جالين]] ، اللى مسك منصب مديرها الشخصى لمدة 25 سنه . بألبومها ''All I Can Do'' سنة 1976، اللى شاركت فى إنتاجه مع Porter Wagoner، ابتدت Parton فى القيام بدور اكتر نشاط فى الإنتاج، وابتدت فى توجيه مزيكتها على وجه التحديد فى اتجاه البوب الاكتر انتشار. أول جهد أنتجته بنفسها بالكامل، ''New Harvest...'' سلط ''ألبوم First Gathering'' (1977) الضوء على حساسيتها تجاه مزيكا البوب، سواء حسب اختيار الأغانى - احتوى الألبوم على أغلفة لكلاسيكيات البوب ومزيكا الآر أند بى &quot; My Girl &quot; و&quot; Higher and Higher &quot; - والإنتاج.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/music/new-harvest-first-gathering-album/
| title = New Harvest ... First Gathering – 18th Solo Album
| date = February 2, 1977
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; رغم ان الألبوم لاقى استحسان وتصدر قائمة ألبومات الدول الامريكانيه ، إلا أنه ولا أغنيته المنفردة &quot; Light of a Clear Blue Morning &quot; لم تترك انطباع كبير على قوائم البوب. بعد أداء التقاطع المخيب للآمال ' ''New Harvest'' ، لجأت لمنتج البوب رفيع المستوى جارى كلاين لألبومها التالى. النتيجة، 1977 ''هنا تأتى مرة تانيه'' ، بقا أول مليون بائع لها، وتصدرت مخطط ألبوم الدولة ووصلت لرقم 20 على مخطط البوب. تصدرت أغنية [[بارى مان|Barry Mann]] - [[سينثيا ويل|Cynthia Weil -]] اللى تم كتابتها مخطط الفردى فى البلاد، وبقت أول أغنية لـ Parton{{Spaces}}10 منفردة على مخطط البوب (رقم.{{Spaces}}3). تصدرت الأغنية المنفردة الثانية، &quot; Two Doors Down &quot; ذات الوجهين المزدوجين/&quot; كل ذلك خطأ، لكن كل شيء على ما يرام &quot;، مخطط الدولة ونقلت لقمة البوب{{Spaces}}20. خلال الفترة المتبقية من السبعينات و أوائل التمانينات، ارتفعت الكتير من أغانيها الفردية اللى بعد كده علىالمخططين فى وقت واحد. تم تطوير ألبوماتها خلال الفتره دى خصيص لنجاح [[مزيكا كروس اوڤر|مزيكا]] البوب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/music-discography-song-list/
| title = Dolly Parton's Official Song List
| date = November 6, 2014
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt;

[[ملف:Dolly_Parton_and_Burnett.jpg|left|تصغير| مع [[كارول بيرنت]] ، 1979]]

پارتون سنة 1978، كسبت جايزة جرامى احسن أداء صوتى ريفى عن ألبومها ''Here You Come Again'' . واصلت تحقيق النجاحات مع &quot; منفطر القلب &quot; (1978)، &quot; حبيبى أنا أحترق &quot; (1979) و&quot; أنت الوحيد &quot; (1979).{{Spaces}}تم رسمها كل فى قائمة احسن 40 أغنية وتصدرت مخطط الدولة. بقت أغنية &quot; Sweet Summer Lovin &quot; (1979) أول أغنية منفردة من Parton من سنةين لا تتصدر قائمة الأغانى القطرية ( رغم أنها وصلت لالقمة{{Spaces}}10). خلال الفتره دى، استمرت ظهورها فى التزايد، مع ظهورها فى الكتير من البرامج التلفزيونية. مقابلة صريحة كسبت بتغطية إعلامية كبيرة فى برنامج ''[[باربرا جيل والترز]]'' سنة 1977 (تم توقيتها لتتزامن مع ' ''Here You Come Again'' ) تبعها ظهور سنة 1978 فى برنامج [[شير|Cher]] 's ABC التلفزيونى الخاص ، وخاصتها المشتركة مع [[كارول بيرنت]] على شبكة CBS. ''دوللى وكارول فى ناشفيل'' .عمل Parton كواحد من 3 مضيفين مشاركين ( مع [[روى كلارك|Roy Clark]] و [[جلين كامبل|Glen Campbell]] ) فى برنامج CBS الخاص ''50 سنه من مزيكا الريف'' . پارتون سنة 1979، استضافت برنامج [[ان بى سى|NBC]] الخاص ''السبعينات: انفجار مزيكا الريف'' ، اللى اتعرض مباشرة فى مسرح فورد فى [[واشينطون|واشنطن العاصمة]] ، و كان من جمهوره الرئيس [[جيمى كارتر]] . نما نجاحها التجارى سنة 1980، مع 3 ضربات متتالية فى الرسم البيانى القطري: أغنية [[دونا سمر]] المكتوبة &quot; البدء من جديد &quot;، و&quot; النيران القديمة لا تقدر أن تحمل شمعة لك &quot;، و&quot; 9 &quot;.&lt;span about=&quot;#mwt234&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Spaces&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Spaces&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAUg&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;ل&lt;span about=&quot;#mwt235&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Spaces&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Spaces&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAUk&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;5 &quot;، اللى تصدرت قوائم مزيكا الكانترى والبوب فى أوائل سنة 1981 &lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot;/&gt; كان عندها قمة تانيه{{Spaces}}10 أغنية منفردة فى السنه دى مع &quot;Making Plans&quot;، هيا أغنية تم إصدارها من ألبوم 1980 مع Porter Wagoner ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/music/just-between-you-and-me-compilation/
| title = Just Between Me And You compilation w/Porter Wagoner
| date = May 13, 2014
| website = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; تم إصدارها كجزء من تسوية الدعوى بين الزوجين.
[[ملف:Dolly_Parton_2.jpg|يسار|تصغير| دوللى پارتون تحمل طفل فى [[هونولولو]] ، سنة 1983]]

الأغنية الرئيسية للفيلم الروائى ''التاسع'' سنة 1980''ل5'' ، اللى لعبت فيها دور البطولة مع [[جين فوندا]] وليلى [[ليلى توملين|توملين]] ، لم توصل بس للمركز الاولانى على مخطط الدولة{{Spaced en dash}}فى فبراير 1981، وصلت للمركز الاولانى على قوائم مزيكا البوب والمخططات المعاصرة للبالغين ،و ده منحها المركز الاولانى الثلاثى. پارتون بقت واحدة من عدد قليل من مغنيات الريف اللاتى اخدو الأغنية المنفردة رقم واحد على قوائم مزيكا الكانترى والبوب فى وقت واحد. كما حصلت كمان على ترشيح [[اوسكار احسن اغنيه|لجايزة الأوسكار احسن أغنية أصلية]] . استمرت أغانيها الفردية فى الظهور باستمرار فى قمة الريف{{Spaces}}10. بين 1981 و 1985، كان عندها 12 أعلى{{Spaces}}10 ضربات؛ نصفهم ضرب رقم واحد. واصلت تحقيق نجاحاتها على مخطط البوب كمان . نسخة مُعاد تسجيلها من أغنية &quot;سأحبك دايما&quot;، من الفيلم الروائى ''احسن بيت دعارة صغير فى تكساس'' (1982) حصدت المركز الأول{{Spaces}}50 فى السنه دى وثنائيها مع [[كينى روجرز]] ، &quot; جزر فى التيار &quot; (كتبه [[بى جييز|البى جيز]] و أنتج ب[[بارى جيب]] )، أمضت أسبوعين فى المركز الاولانى سنة 1983 &lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot; /&gt; فى نص التمانينات، كانت مبيعاتها القياسية لسه قوية نسبى، مع &quot; احفظ الرقصة الأخيرة من أجلى &quot;، و&quot; مزيكا الحنين لالوطن فى تينيسى &quot;، و&quot;لن يأخذك الله&quot; (1984)، و&quot; الحب الحقيقى &quot; (دويتو آخر مع كينى روجرز) و&quot; لا تسميه حب &quot; (1985) و&quot; فكر فى الحب &quot; (1986) وصلت جميعها لقمة الريف{{Spaces}}10 (وصل &quot;Tennessee Homesick Blues&quot; و&quot;Think About Love&quot; للمركز الأول؛ كما وصل &quot;Real Love&quot; للمركز الاولانى على مخطط الدولة و حقق نجاح متواضع). بس، سجلات RCA لم تجدد عقدها بعد انتهاء صلاحيته سنة 1986، ووقعت مع [[كولومبيا للتسجيلات]] سنة 1987 &lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot;/&gt;

=== 1987-2005: فترة الريف والبلوجراس ===

مع [[ايميلو هاريس|إيميلو هاريس]] و [[ليندا رونستادت]] ، أطلقت ''سراحها الثلاثي'' (1987) لاقت استحسانا من النقاد. أعاد الألبوم تنشيط مسيرة پارتون المزيكا، حيث قضا خمسة أسابيع فى المركز الاولانى على مخطط ''بيلبورد'' لألبومات الدولة، ووصل كمان لالقمة{{Spaces}}رقم 10 فى قائمة ''Billboard'' ' Top{{Spaces}}مخطط 200 ألبوم. باعت شوية ملايين من النسخ و أنتجت 4 أغانى Top{{Spaces}}10 أغانى ريفية، بما فيها أغنية &quot; أن تعرفه يعنى أن تحبه &quot; [[فيل سبيكتور]] ، اللى ذهبت للمركز الأول. كسب ''الثلاثي'' جايزة جرامى احسن أداء ريفى لثنائى أو مجموعة مع صوت وتم ترشيحه لجايزة جرامى لألبوم العام . بعد محاولة تانيه لتحقيق نجاح شعبى مع ''قوس قزح'' (1987)، بما فيها الأغنية المنفردة &quot; النهر غير المكسور &quot;، انتهى الأمر بخذلان تجاري،و ده دفع پارتون إللتركيز على تسجيل المواد القطرية. أنتج ''White Limozeen'' (1989) أغنيتين رقم واحد فى &quot; ليه أتيت هنا وتبدو هكذا &quot; و&quot; الورود الصفراء &quot;. رغم ان مهنة پارتون تم إحياؤها، إلا أنها كانت فى الواقع مجرد انتعاش قصير قبل ظهور مزيكا الريف المعاصرة فى أوائل التسعينيات و إخراج معظم الفنانين المخضرمين من المخططات.&lt;ref name=&quot;allMusicGuide&quot; /&gt;
[[ملف:Dolly_Parton_with_square_red_earrings.jpg|وصلة=[[:en:File:Dolly Parton with square red earrings.jpg|File:Dolly Parton with square red earrings.jpg]]|يسار|تصغير|دوللى پارتون فى جلسة التسجيل {{حوالى|1989}}{{حوالى|1989}}]]

دويتو مع [[ريكى فان شيلتون]] ، &quot; سنين روكين &quot; (1991) وصل المركز الأول، رغم ان أعظم ثروة تجارية لپارتون فى العقد جت لما سجلت ويتنى هيوستن &quot;سأحبك دايما&quot; للمزيكا التصويرية للفيلم ''[[الحارس الشخصى|الروائى الحارس الشخصى]]'' (1992). ). حققت الأغنية والألبوم نجاح كبير . بس، كان ألبوم المزيكا التصويرية لپارتون من فيلم سنة 1992، ''Straight Talk'' ، أقل نجاح . لكن ألبومها ''Slow Dancing with the Moon الصادر'' سنة 1993 نال استحسان النقاد و حقق أداء كويس فى المخططات، هناك وصل للمركز الرابع فى مخطط ألبومات الدول، والرقم 16 فى مخطط ألبوم ''Billboard'' 200. وسوف تبقا كمان معتمدة من البلاتين. سجلت أغنية &quot;The Day I Fall in Love&quot; كثنائى مع [[جيمس انجرام|جيمس إنجرام]] للفيلم الطويل ''بيتهوفن الثاني'' (1993). اترشح مؤلفى الأغانى (إنجرام، [[كارول باير ساجير|وكارول باير صقر]] ، وكليف ماجنيس ) لجايزة الأوسكار احسن أغنية أصلية، وقام پارتون و إنجرام بأداء الأغنية فى حفل توزيع الجوايز التلفزيونى. على مثال ألبومها التعاونى السابق مع هاريس ورونستادت، أصدرت پارتون ''هونكى تونك ملايكه'' فى خريف سنة 1993 مع [[لوريتا لين]] [[تامى وينيت|وتامى وينيت]] .&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; تم اعتماده كألبوم ذهبى على ايد جمعية صناعة التسجيلات الامريكانيه وساعد فى إحياء مسيرتى وينيت ولين. كمان سنة 1994، ساهم پارتون بأغنية &quot;You Gotta Be My Baby&quot; فى ألبوم فوائد الإيدز ''Red Hot + Country'' من إنتاج منظمة Red Hot Organization .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.allmusic.com/album/red-hot-country-mw0000622534
| title = Red Hot + Country – Various Artists – Songs, Reviews, Credits
| date = September 13, 1994
| website = [[AllMusic]]
| accessdate = August 19, 2016
}}&lt;/ref&gt; ألبوم صوتى مباشر، ''أغانى القلب: مباشر من المنزل'' ، فيه نسخ مجردة من بعض أغانيها، و بعض الأغانى التقليدية، وتم إصداره فى أواخر سنة 1994 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.allmusic.com/album/heartsongs-live-from-home-mw0000119223
| title = Heartsongs: Live from Home – Dolly Parton – Songs, Reviews, Credits
| website = [[AllMusic]]
| accessdate = August 19, 2016
| authors  = Barry Weber
}}&lt;/ref&gt; فضلت مزيكا پارتون المسجلة خلال نص و أواخر التسعينيات ثابتة وانتقائية لحد ما. إعادة تسجيلها سنة 1995 لأغنية &quot;سأحبك دايما&quot; (اللى تم أداؤها على شكل دويتو مع [[فينس جيل]] )، من ألبومها ''شيء خاص'' ، كسبت جايزة الحدث الصوتى للسنه دى من جمعية مزيكا الريف. فى العام التالي، ''كنوز'' ، تم إصدار ألبوم فيه أغلفة أغانى الستينات والسبعينات، ويضم مجموعة متنوعة من المواد، بما فيها أغانى [[ماك ديفيس]] ، [[بيت سيجر]] ، [[كريس كريستوفيرسن]] ، [[يوسف اسلام]] ، [[نيل يونج|ونيل يونغ]] . تمت إعادة مزج تسجيلها لأغنية &quot; قطار السلام &quot; لستيفنز و إصدارها كأغنية راقصة، ووصلت لقائمة ''بيلبورد لأغاني'' الرقص الفردية. كان ألبومها لمزيكا الروك الريفية سنة 1998 ''Hungry Again'' مكون بالكامل من مؤلفاتها الخاصة. رغم عدم رسم أى من أغنيتى الألبوم المنفردتين، &quot;(ليه لا تغنى المزيد من الستات) أغانى هونكى تونك&quot; و&quot;ملح فى دموعي&quot;، لكن مقاطع الفيديو لكلا الأغنيتين تلقت بث كبير على CMT . تم إصدار التعاون التانى والاكتر معاصرة مع هاريس ورونستادت، ''الثلاثى الثاني'' ، فى أوائل سنة 1999. غلافها لأغنية نيل يونغ &quot; بعد حمى الذهب &quot; كسب جايزة جرامى احسن تعاون قطرى مع غناء . تم إدخال Parton كمان فى قاعة مشاهير مزيكا الريف سنة 1999 &lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;[http://www.cmt.com/artists/az/parton_dolly/bio.jhtml &quot;Dolly Parton Biography&quot;]. [[Country Music Television]]; retrieved February 12, 2012.&lt;/ref&gt;

سجلت سلسلة من الألبومات المستوحاة من البلو جراس ، بدايه من ''The Grass Is Blue'' (1999)، و كسب جايزة جرامى احسن ألبوم Bluegrass ؛ و ''Little Sparrow'' (2001) بغلافه لأغنية Collective Soul &quot; Shine &quot; اللى اخدت جايزة جرامى احسن أداء صوتى ريفى للإناث . التالت، ''الهالات والأبواق'' (2002) تضمنت نسخة البلو جراس من أغنية [[لد زبلين]] &quot; السلم لالجنة &quot;. سنة 2005، أصدرت ''&quot;تلك كانت الأيام&quot;'' اللى تتألف من تفسيراتها لأغانى ناجحة من عصر مزيكا الروك الشعبية فى أواخر الستينات و أوائل السبعينات، بما فيها &quot; [[تخيل (اغنيه)|تخيل]] &quot;، و&quot; أين يلعب الأطفال؟ &quot;، و&quot; قرمزى وبرسيم &quot;، و&quot; &quot; أين ذهبت كل الزهور؟ &quot; &lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

=== 2005-2020: ألبوم جولات وعطلات ===
[[ملف:Dolly_Parton_Wildhorse_Saloon_Nashville_2-2-09.webm|تصغير|قدمت دوللى پارتون بالطو متعدد الألوان سنة 2009]]
[[ملف:Dolly_Parton_in_Nashville_april_2005.jpg|تصغير|پارتون فى غراند أولى أوبرى سنة 2005]]
اخدت ترشيحها التانى لجايزة الأوسكار احسن أغنية أصلية عن فيلم &quot; Travelin 'Thru &quot;، اللى كتبته خصيص للفيلم الروائى ''[[ترانسميريكا]]'' . (2005) بسبب قبول الأغنية (والفيلم) لست متحولة جنسى ، تلقى پارتون تهديدات بالقتل .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.christianitytoday.com/music/glimpses/2008/backwoodsbarbie.html
| title = Dolly Parton – Backwoods Barbie (Dolly Records)
| date = August 4, 2008
| website = [[Christianity Today]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080804100023/http://www.christianitytoday.com/music/glimpses/2008/backwoodsbarbie.html
| archivedate = August 4, 2008
| accessdate = February 12, 2011
| authors  = Wunderink, Susan
}}&lt;/ref&gt; رجعت للمركز الاولانى على مخطط الدولة بعد كده من سنة 2005 بإضفاء تناغمها المميز على أغنية [[براد بيزلى]] ، &quot; لما أصل لحيث أذهب &quot;.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; فى سبتمبر 2007، أصدرت پارتون أول أغنية منفردة ليها من شركة التسجيلات الخاصة بها، Dolly Records، بعنوان Better Get to Livin ، اللى بلغت ذروتها فى النهاية فى المرتبة 48 على مخطط ''Billboard'' ' Hot Country Songs . تبعه ألبوم الاستوديو ''Backwoods Barbie'' ، اللى تم إصداره فى 26 فبراير 2008، ووصل للمركز التانى على مخطط الدولة. كان ظهور الألبوم فى المرتبة 17 على قائمة ألبومات ''Billboard'' 200 لجميع الأنواع هو الأعلى فى حياتها المهنية.&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/articles/news/1046359/janet-dethrones-jack-to-top-billboard-200 &quot;Janet Dethrones Jack To Top Billboard 200&quot;], billboard.com; retrieved February 12, 2012.&lt;/ref&gt; أنتجت ''Backwoods Barbie'' أربع اغانى فردية إضافية، بما فيها الأغنية الرئيسية، المكتوبة كجزء من مجموعتها المزيكا لـ ''9ل5: المزيكا'' ، مقتبس من فيلمها الطويل. بعد وفاة [[مايكل چاكسون]] ، اللى عرفته پارتون شخصى، أصدرت مقطع فيديو تحدثت فيه بحزن عن مشاعرها تجاه جاكسون ووفاته.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.youtube.com/watch?v=XqaV1PnDJBU
| title = Dolly's Video Diary: Rest in Peace Michael
| date = June 30, 2009
| publisher = YouTube
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101006174355/http://www.youtube.com/watch?v=XqaV1PnDJBU
| archivedate = October 6, 2010
| accessdate = October 10, 2011
}}&lt;/ref&gt;

فى 27 اكتوبر 2009، أصدرت پارتون مجموعة من 4 أقراص مضغوطة، ''دوللي'' ، اللى ضمت 99 أغنية وامتدت معظم حياتها المهنية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://news.prnewswire.com/ViewContent.aspx?ACCT=109&amp;STORY=/www/story/08-18-2009/0005079339&amp;EDATE=
| title = RCA/Legacy Celebrates Dolly Parton's Spectacular Career With 4CD 'Dolly' Box Set
| date = August 18, 2009
| publisher = Legacy Records
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090211180618/http://news.prnewswire.com/ViewContent.aspx?ACCT=109
| archivedate = February 11, 2009
| accessdate = February 12, 2012
}}&lt;/ref&gt; أصدرت تانى قرص DVD و ألبوم مباشر ليها ، ''Live From London'' فى اكتوبر 2009 ، اللى اتصور خلال حفلاتها المزيكا اللى بيعت بالكامل سنة 2008 فى The O2 Arena بلندن. فى 10 اغسطس 2010، مع صديقه القديم [[بيلى رى سايرس|بيلى راى سايروس]] ، أصدر پارتون الألبوم ''Brother Clyde'' . ظهرت پارتون فى &quot;الوقت المناسب&quot; اللى شاركت فى كتابته مع سايروس وموريس جوزيف تانكريدى. فى 6 يناير 2011، أعلنت پارتون أن ألبومها الجديد ها يكون بعنوان ''Better Day'' . فى فبراير 2011، أعلنت أنها ستشرع فى جولة Better Day العالمية فى 17 يوليه 2011، مع عروض فى شمال اوروبا و امريكا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20047146-10391698.html
| title = Dolly Parton Plans World Tour, New Album
| date = March 25, 2011
| website = [[CBS News]]
| accessdate = February 12, 2012
| authors = Lee Joyce

}}&lt;/ref&gt; تم إصدار الأغنية المنفردة الأولى للألبوم، &quot;مع أنت و أنا&quot;، فى 23 مايو 2011، ويوم ''أفضل'' تم إصداره فى 28 يونيه 2011 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.inquisitr.com/121796/dolly-parton-releases-better-day-her-latest-studio-album
| title = Dolly Parton Releases 'Better Day' Her Latest Studio Album
| date = June 28, 2011
| publisher = inquisitr.com
| accessdate = February 12, 2012
| authors = Johnson James
| تاريخ-الأرشيف = 2023-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230406232639/https://www.inquisitr.com/121796/dolly-parton-releases-better-day-her-latest-studio-album
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; سنة 2011، أعرب پارتون عن شخصية دوللى جنوم فى فيلم الرسوم المتحركة ''جنوميو وجولييت'' . فى 11 فبراير 2012، بعد وفاة [[ويتنى هيوستن]] المفاجئة، قال پارتون: &quot;قلبى هو واحد بس من ملايين القلوب المنكسرة بسبب وفاة ويتنى هيوستن. سأكون دايما ممتن ومذهول للأداء الرائع اللى قدمته على أغنيتي، و أستطيع أقول حق من أعماق قلبي: &quot;ويتنى سأحبك دايما ' . سنة 2013، انضم پارتون للولو رومان لإعادة تسجيل أغنية &quot;سأحبك دايما&quot; لألبوم رومان، ''أخير'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/music/i-will-always-love-you-duet-lulu-roman/
| title = I Will Always Love You duet w/Lulu Roman
| date = January 15, 2013
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; سنة 2013، اجتمع پارتون وكينى روجرز تانى لأغنية عنوان ألبومه ''لا يمكنك تكوين صداقات قديمة'' . لأدائهم، اترشحهم فى حفل توزيع جوايز جرامى سنة 2014 لجايزة جرامى احسن أداء ثنائي/مجموعة ريفية . سنة 2014، شرعت Parton فى جولة Blue Smoke العالمية لدعم ألبومها التانى والأربعين، ''Blue Smoke'' .&lt;ref&gt;[https://twitter.com/DollyParton/statuses/359400893378080768 Twitter]; accessed March 31, 2014.&lt;/ref&gt; تم إصدار الألبوم لأول مرة فى اوستراليا ونيوزيلندا فى 31 يناير ليتزامن مع مواعيد الجولة هناك فى فبراير، ووصل لالقمة{{Spaces}}10 فىالبلدين. تم إصداره فى امريكا فى 13 مايو، وظهر لأول مرة فى المركز السادس على مخطط ''بيلبورد'' 200،و ده جعله أول ألبوم ليها فى أعلى القائمة.{{Spaces}}10 ألبوماتها و ألبومها المنفرد الاكتر شهرة ؛ وصلت كمان للمركز التانى على مخطط الدولة الامريكانيه . تم إصدار الألبوم فى اوروبا فى 9 يونيو، ووصل للمركز التانى فى مخطط ألبومات المملكة المتحدة. فى 29 يونيه 2014، قدمت پارتون عرض لأول مرة فى مهرجان جلاستونبرى بالمملكة المتحدة، حيث غنت أغانى زى &quot;جولين&quot; و&quot;9&quot;.{{Spaces}}ل{{Spaces}}&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://dollyparton.com/life-and-career/glastonbury-performance/
| title = Glastonbury performance draws of 180,000
| date = June 29, 2014
| publisher = Dolly Parton
| accessdate = June 14, 2015
}}&lt;/ref&gt; &quot; و&quot; بالطو متعدد الألوان&quot; قدام حشد يزيد عن 180 ألف شخص. فى 6 مارس 2016، أعلنت پارتون أنها ستبدأ جولة لدعم ألبومها الجديد ''Pure &amp;amp;amp; Simple'' . كانت الجولة واحدة من اكبر جولات پارتون جوه امريكا من اكتر من 25 سنه . تم التخطيط لـ 64 موعدًا فى امريكا و كندا ، لزيارة الأسواق الاكتر طلب اللى فاتتها الجولات السابقة.
[[ملف:Dolly_Parton_at_'Blue_Smoke_World_Tour'_in_Knoxville.jpg|left|تصغير| أداء پارتون فى طومسون – بولينج أرينا فى [[نوكسفيل (كنوكس)|نوكسفيل، تينيسى]] ، 2014]]

فى خريف سنة 2016 أصدرت أغنية &quot;Jolene&quot; كأغنية منفردة مع مجموعة Pentatonix ''بدون مصاحبة من الالات المزيكا'' و وصلت على ''The Voice'' with Pentatonix و Miley Cyrus فى نوفمبر 2016 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://variety.com/2016/tv/news/dolly-parton-miley-cyrus-the-voice-1201930231/
| title = 'The Voice': Dolly Parton Joins Miley Cyrus, Pentatonix In 'Jolene' Cover
| date = November 30, 2016
| website = [[Variety (magazine)|Variety]]
| accessdate = November 30, 2016
| authors = Roshanian Arya

}}&lt;/ref&gt; سنة 2016 كمان ، كان پارتون واحد من ثلاثين فنان قدموا عروضهم فى &quot; Forever Country &quot;، و هو مزيج من الأغاني، &quot; Take Me Home، Country Roads &quot;، و&quot; On the Road Again &quot; و أغنيتها &quot;I Will Always Love You&quot;. &quot;. تحتفل الأغنية بمرور خمسين سنه على جوايز CMA .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://abcnews.go.com/Entertainment/scenes-cmas-historic-music-video-featuring-30-country/story?id=42129062
| title = 30 Country Music Stars Join Forces for Historic CMA Music Video
| date = September 22, 2016
| website = ABC News
}}&lt;/ref&gt; فى الحفل نفسه، تم تكريم پارتون جايزة ويلى نيلسون لإنجاز العمر، اللى قدمتها [[ليلى توملين]] وسبقها تكريم [[جينيفر نيتليس]] ، بنتاتونيكس ، [[ريبا ماكنتاير]] ، [[كاسى موسجرافس|كيسى موسغريفز]] ، [[كيرى اندروود|كارى أندروود]] ومارتينا [[مارتينا ماكبرايد]] . سنة 2017 ، ظهر Parton فى ''قوس قزح'' ، الألبوم التالت [[كشا]] يؤدى دويتو &quot; Old Flames Can't Hold a Candle to You &quot;. شاركت والدة كيشا [[پيب سيبيرت|بيبى سيبرت]] فى كتابة المسار. حققت نجاح كبير فى السابق لـ Parton وتم تضمينها فى ألبومها سنة 1980 ''Dolly، Dolly، Dolly'' . شاركت كمان فى كتابة وتقديم غناء لأغنية &quot;Rainbowland&quot; على ''Younger Now'' ، الألبوم السادس لابنتها [[مايلى سايروس]] .فى يوليه 2019، ظهر پارتون بشكل غير معلن فى مهرجان نيوبورت الشعبى فى [[رود ايلاند]] ، وقام بأداء الكتير من الأغانى برفقة Highwomen و [[ليندا بيرى|Linda Perry]] . سنة 2020، كسبت پارتون باهتمام عالمى بعد نشر أربع صور أظهرت فيها كيف ستقدم نفسها على منصات التواصل الاجتماعى [[لينكد إن]] و [[فيسبوك]] و [[انستجرام]] و [[تويتر]] . انتشر المنشور الأصلى على Instagram &lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/p/B7l01DEF4HI &quot;Dolly Parton Challenge{{Spaced en dash}}original post on Instagram&quot;] [http://ghostarchive.org/iarchive/instagram/dollyparton/2226417934645297608 archived link], ''Dolly Parton''&lt;/ref&gt; على نطاق واسع بعد ما نشر المشاهير نسخهم الخاصةو ده يسمى بتحدى Dolly Parton على وسايل التواصل الاجتماعى. فى 10 ابريل 2020، أرجعت پارتون إصدار 93 أغنية من ستة من ألبوماتها الكلاسيكية: ''العصفور الصغير'' ، ''الهالات والأبواق'' ، ''علشان الله والبلد'' ، ''يوم أفضل'' ، ''تلك كانت الأيام'' ، ''وعش وبصحة جيدة'' . فى 27 مايو 2020، أصدر پارتون أغنية جديدة بعنوان &quot; لما تكون الحياة جيدة تانى &quot;. تم إصدار دى الأغنية للمساعدة فى الحفاظ على معنويات المتضررين من وباء كوفيد-19 سنة 2020. أصدرت كمان فيديو مزيكا لأغنية &quot;When Life Is Good Again&quot;، اللى اتعرض لأول مرة فى Time 100 Talks فى 28 مايو 2020 فى اكتوبر 2020، ظهرت فى الأغنية المنفردة &quot;Pink&quot; مع [[مونيكا (مغنيه)|مونيكا]] [[جوردين سباركس]] [[سارا ايفانز|وسارة إيفانز]] [[ريتا ويلسون]] . تم إصدار الأغنية لمساعدة أبحاث سرطان الثدى .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://open.spotify.com/album/2azcHYMWJSpOCcygC1sdPy?si=1dDTEKKsQN-PH8PJFYUCEw
| title = Pink (various artists)
| date = 21 October 2020
| website = Spotify
| accessdate = 3 December 2023
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://musicrow.com/2020/10/dolly-parton-sara-evans-and-more-collaborate-on-new-single-pink-to-aid-breast-cancer-research/
| title = Dolly Parton, Sara Evans, And More Collaborate On New Single &quot;PINK&quot; To Aid Breast Cancer Research
| date = October 21, 2020
| website = Music Row
| accessdate = December 3, 2023
| authors = Nicholson Jessica

}}&lt;/ref&gt; أصدرت ''عيد ميلاد هولى دوللي'' فى اكتوبر 2020 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://wjla.com/news/entertainment/holly-dolly-christmas-dolly-parton-to-release-first-christmas-album-in-30-years-holiday-tennessee-nashville-country-music
| title = Holly Dolly Christmas: Dolly Parton to release first Christmas album in 30 years
| date = August 13, 2020
| website = WJLA
| accessdate = August 14, 2020
| authors = Shelton Caitlyn

}}&lt;/ref&gt; فى 6 ديسمبر، بثت [[سى بى اس|شبكة سى بى إس]] عرض خاص لعيد الميلاد بعنوان &quot;A Holly Dolly Christmas&quot;، حيث قامت پارتون بأداء أغانى من ألبومها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.cbs.com/recommended/news/1010071/dolly-parton-to-spread-holiday-cheer-with-a-holly-dolly-christmas-dec-6-on-cbs/
| title = Dolly Parton To Spread Holiday Cheer With A Holly Dolly Christmas, Dec. 6 On CBS
| website = cbs.com
| publisher = CBS Interactive
| accessdate = January 5, 2021
}}&lt;/ref&gt;

=== منذ# سنة 2022: ألبوم روك ===
[[ملف:Dionne_Warwick_&amp;_Dolly_Parton_-_Peace_Like_A_River_(Official_Music_Video).webm|تصغير| يؤدى پارتون أغنية &quot;Peace Like a River&quot; مع [[ديون ووريك]] .]]

فى أوائل سنة 2022، اترشح پارتون لإدراجه فى قاعة مشاهير الروك آند رول . رفضت پارتون فى البداية الترشيح معتقدة أن قاعة مشاهير الروك آند رول كانت &quot;للأشخاص العاملين فى [[مزيكا الروك]] &quot;، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.newsweek.com/why-dolly-parton-rejected-rock-roll-hall-fame-nomination-1687776
| title = Why Dolly Parton rejected الصاله الفخريه للروك آند رول nomination
| date = March 14, 2022
| website = Newsweek
| language = en
| accessdate = March 14, 2022
| authors = Colarossi Natalie

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reason&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.npr.org/2022/04/29/1095444447/dolly-parton-james-patterson-novel
| title = 'Dreams do still come true' in a new novel by Dolly Parton and James Patterson
| website = NPR.org
| language = en
| accessdate = April 29, 2022
}}&lt;/ref&gt; لكن بعد ما علمت أن ده ماكانش هو الحال، قالت پارتون إنها ستقبل تعريفها إذا تم اختيارها علشان الشرف.&lt;ref name=&quot;Reason&quot; /&gt; فى مايو اتعلن عن انضمامها، و أخير فى 5 نوفمبر 2022، تم إدخالها فى قاعة مشاهير الروك آند رول.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://nypost.com/2022/05/04/rock-roll-hall-of-fame-inducts-dolly-parton-against-her-wishes/
| title = Rock &amp; Roll Hall of Fame inducts Dolly Parton against her wishes
| date = May 4, 2022
| website = New York Post
| accessdate = May 4, 2022
| authors = Arnold Chuck

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Farthing&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://musicrow.com/2022/11/dolly-parton-inducted-into-rock-roll-hall-of-fame-teases-upcoming-rock-album/
| title = Dolly Parton Inducted Into Rock &amp; Roll Hall Of Fame
| date = November 9, 2022
| website = musicrow
| accessdate = December 22, 2022
| ref = musicrow-hall-of-fame
| authors  = Lydia Farthing
}}&lt;/ref&gt; فى اكتوبر 2022، ذكرت پارتون فى مقابلة أنها لن تقوم بجولة بعد دلوقتى ، لكن ها تستمر فى تقديم العروض الحية من حين لآخر. فى 31 ديسمبر 2022، شارك پارتون فى استضافة ''حفلة مايلى الخاصة بليلة رأس السنة الجديدة على شبكة إن بى سى.'' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://deadline.com/2022/11/miley-cyrus-dolly-parton-host-mileys-new-years-eve-party-nbc-1235179229/
| title = Miley Cyrus And Dolly Parton To Co-Host 'Miley's New Year's Eve Party' On NBC
| date = November 21, 2022
| website = Deadline
| language = en-US
| accessdate = November 21, 2022
| authors = Campione Katie

}}&lt;/ref&gt; فى 17 يناير 2023، أعلنت پارتون أنها ستصدر ألبومها الاولانى لمزيكا الروك بعنوان ''Rockstar'' ، بعد كده من السنه دى، خلال مقابلة يوم ''The View'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://blog.siriusxm.com/dolly-parton-new-album/
| title = Dolly Parton's New Rock Album will Feature Paul McCartney, Stevie Nicks, &amp; Many More
| date = January 18, 2023
| website = SiriusXM
| accessdate = January 18, 2023
}}&lt;/ref&gt; تم إصدار الأغنية الرئيسية &quot;World on Fire&quot; فى 11 مايو 2023 &lt;ref name=&quot;wof&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://consequence.net/2023/05/dolly-parton-rockstar-tracklist-release/
| title = The Tracklist for Dolly Parton's Rock Album is a Sight to Behold
| date = 2023-05-09
| publisher = [[Consequence of Sound]]
| language = en-US
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20230903012141/https://consequence.net/2023/05/dolly-parton-rockstar-tracklist-release/
| archivedate = September 3, 2023
| accessdate = 2023-05-09
| authors = Young Alex

}}&lt;/ref&gt; ذهب لالذروة فى العدد&amp;nbsp;1 بعد أسبوع. تم إصدار الألبوم فى 17 نوفمبر 2023، ويتميز بالتعاون مع [[بول مكارتنى]] ، [[رينجو ستار|ورينغو ستار]] ، [[ستينج|وستينغ]] ، [[ايلتون چون|وإلتون جون]] ، [[شيريل كرو]] ، [[مايلى سايروس|ومايلى سايروس]] ، [[لايزو]] ، من تانيين.&lt;ref name=&quot;Parton&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://pitchfork.com/news/dolly-parton-announces-new-rock-album-featuring-paul-mccartney-ringo-starr-lizzo-miley-cyrus/
| title = Dolly Parton Announces New Rock Album Featuring Paul McCartney, Ringo Starr, Lizzo, Miley Cyrus, and More
| date = May 9, 2023
| website = Pitchfork
| publisher = Condé Nest
| accessdate = May 9, 2023
| authors = Strauss Matthew

}}&lt;/ref&gt; تلقى الألبوم مراجعات إيجابية بشكل عام من النقاد وظهر لأول مرة فى المركز التالت على قائمة بيلبورد 200 ، علشان يكون ألبوم الاستوديو الفردى الأعلى تصنيف فى پارتون و تصدره قوائم ألبومات مزيكا الروك والكانترى .

تم إصدار الأغنية التصويرية &quot;Gonna Be You&quot; من الفيلم ''80 لبرادي'' فى 20 يناير 2023. الأغنية كتبها [[دايان ووررين]] و أداها دوللى پارتون [[بليندا كارلايل]] [[سيندى لوبر|وسيندى لاوبر]] [[ديبى هارى|وديبى هارى]] [[جلوريا استيفان|وغلوريا إستيفان]] . بيبيين الفيديو المزيكا الرسمى أداء پارتون وكارلايل ولاوبر و إستيفان وهم يرتدون قمصان كرة قدم مشابهة لتلك اللى ترتديها الستات فى الفيلم، تتخللها مقاطع من الفيلم.

== الصورة العامة ==
رفضت پارتون شوية عروض للظهور عريانه لمجلة ''[[بلاى بوى]]'' ، لكن ظهرت على غلاف عدد اكتوبر 1978 هيا ترتدى زى أرنب بلاى بوى ، مكتمل بالأذنين (تضمن العدد مقابلة لورانس جروبيل الموسعة والصريحة مع پارتون، اللى تمثل واحدة منها). أول مقابلات رفيعة المستوى مع الصحافة السائدة). يتضح ارتباط الثديين بالصورة العامة لپارتون فى تسمية النعجة دوللى باسمها، تم استنساخ الخروف من خلية متتاخده من الغدة الثديية لنعجة بالغة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.usatoday.com/tech/science/genetics/2006-07-04-dolly-anniversary_x.htm
| title = Dolly Was World's Hello to Cloning's Possibilities
| date = July 4, 2006
| website = [[يو اس ايه توداى]]
| accessdate = February 12, 2012
| authors  = Weise, Elizabeth
}}&lt;/ref&gt; فى [[موبيل (الاباما)|موبايل، ألاباما]] ، بيتقال على كوبرى الجنرال دبليو كيه ويلسون جونيور اسم &quot;جسر دوللى پارتون&quot; نظر لأقواسه اللى تشبه تمثالها النصفى. أدى المظهر الكثيف للدرع القدام للبرج للدبابة القتالية الرئيسية T-72A للقب الجيش غير الرسمى &quot;دوللى پارتون&quot; - بعد كده حصلت دبابات T-72BI على لقب &quot;سوبر دوللى پارتون&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/the-story-the-old-russian-tank-can-still-fight-the-worlds-22576
| title = This Is the Story of the Old Russian Tank That Can Still Fight the World's Best Armor
| date = October 3, 2017
| publisher = The National Interest
| accessdate = July 18, 2022
}}&lt;/ref&gt;

ومعروف أن پارتون خضع لعملية جراحية تجميلية كبيرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.people.com/people/archive/article/0,,20140945,00.html
| title = Nipped, Tucked &amp; Talking – Celebs You Always Thought Had 'A Little Work Done' Are Opening Up About the Pain, the Pleasure and the Prevalence of Hollywood's Favorite Procedures
| date = September 1, 2003
| website = [[People (magazine)|People]]
| accessdate = February 12, 2012
}}&lt;/ref&gt; فى حلقة سنة 2003 من ''برنامج أوبرا وينفري'' ، سألت وينفرى عن نوع [[جراحة التجميل]] اللى خضع ليها پارتون. وردت پارتون بأن الجراحة التجميلية ضرورية للحفاظ على صورتها الشهيرة.  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:استشهاد بمصادر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to the episode(s) in which it occurs (April 2014)&quot;&gt;حلقة&amp;nbsp;مطلوب&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; مازحت پارتون كتير حوالين صورتها الجسدية والعمليات الجراحية، قائلة: &quot;يتطلب الأمر الكتير من المال لتبدو رخيصة لده الحد&quot;. حصل &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.vanityfair.com/culture/2012/11/dolly-parton-proust-questionnaire
| title = The Proust Questionnaire: Dolly Parton
| date = November 2012
| website = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]
| accessdate = February 8, 2015
| authors  = The Proust Questionnaire
}}&lt;/ref&gt; على ذكرها فى الكتير من الأغاني، بما فيها &quot;أغانى دوللى پارتون&quot; لبوبى برادوك ، و&quot;عيون [[مارتى فيلدمان (مخرج افلام)|مارتى فيلدمان]] &quot; لبروس بوم (محاكاة ساخرة لـ &quot; عيون بيت ديفيس &quot;)، و&quot;نو شو جونز&quot; لجورج [[جورج جونز (عازف جيتار)|جونز.]] و [[ميرل هاجارد|ميرل هاغارد]] ، و &quot; اجعلنى فخورا &quot; بقلم [[دريك]] ، ويضم [[نيكى ميناج]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://music.apple.com/us/album/make-me-proud-feat-nicki-minaj-single/1445283976
| title = Make Me Proud (feat. Nicki Minaj) – Single by Drake
| date = January 2011
| website = Apple Music
| language = en-us
| accessdate = August 20, 2020
}}&lt;/ref&gt; لما اتسألت عن العمليات الجراحية التجميلية المستقبلية، قالت عبارتها الشهيرة: &quot;إذا رأيت شيئًا يترهل أو يتكيس أو يسحب، فسوف أقوم بقضمه أو ثنيه أو مصه.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.today.com/style/5-style-lessons-we-can-learn-dolly-parton-2D79655017
| title = 5 style lessons we can learn from Dolly Parton
| date = May 13, 2014
| website = Today.com
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140513185942/https://www.today.com/style/5-style-lessons-we-can-learn-dolly-parton-2d79655017
| archivedate = May 13, 2014
| authors = Raphael Rina

}}&lt;/ref&gt; تم الاعتراف بالهروب الأنثوى لپارتون فى كلماتها، &quot;كان صعب السيطرة على الأنوثة فى تلك التلال، إلا إذا كنت رجل.&quot; قالت پارتون سنة 2012 إنها دخلت &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fox|first=Pamela|date=1998|title=Recycled &quot;Trash&quot;: Gender and Authenticity in Country Music Autobiography|url=https://archive.org/details/sim_american-quarterly_1998-06_50_2/page/234|journal=American Quarterly|volume=50|issue=2|pages=234–266|doi=10.1353/aq.1998.0016|issn=1080-6490}}&lt;/ref&gt; مسابقة تشبه دوللى پارتون وخسرت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://abcnews.go.com/Entertainment/dolly-parton-gay-rumors-losing-drag-queen-alike/story?id=17812138
| title = Dolly Parton on Gay Rumors, Losing a Drag Queen Look-Alike Contest and New Memoir
| date = 2012
| website = ABC
| authors = Chang Juju

}}&lt;/ref&gt;

== الفنية ==

=== تأثيرات ===
 رغم اتأثر پارتون بالنجوم الكبار، إلا أنها فى الغالب   تنسب الكتير من إلهامها لعيلتها ومجتمعها. عن والدتها پارتون، فى كتابها ''Songteller: My Life in Lyrics'' سنة 2020، كتبت &quot;لذا كان من الطبيعى أن تغنى أمى دايما. كانت والدتى ليها ده الصوت القديم، و كانت تغنى كل دى الأغانى اللى تم جلبها من العالم القديم، و كانت   أغانى شعبية إنجليزية و إيرلندية وويلزية حيث يروى الناس القصص.&quot; تصف پارتون صوت والدتها بأنه &quot;مؤلم&quot;. وكتبت: &quot;يا رب ستشعر بذلك&quot;.&lt;ref name=&quot;Goeres&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.cheatsheet.com/entertainment/dolly-parton-biggest-influences-werent-big-stars.html/
| title = Dolly Parton's Biggest Influences Weren't Big 'Stars'
| date = April 6, 2021
| website = Showbiz Cheat Sheet
| accessdate = August 2, 2021
| authors = Goeres Kelsey

}}&lt;/ref&gt; بس، كان التأثير الاكبر ليها هو عمتها دوروثى جو: &quot;كتير ما يسألنى الناس عن الأشخاص اللى اتأثرت بهم، ويعتقدون أننى سأقول بعض الاسامى الكبيرة، و كان فيه عدد قليل من &quot;النجوم&quot; اللى أعجبت بها. لكن بطلى كان يعتبر بطلي&quot;. العمة دوروثى جو، أخت ماما الصغيرة، ما كانتش مجرد مبشرة،لكن كانت تعزف على آلة البانجو، وتعزف على الجيتار، وكتبت بعض الأغانى الرائعة.&lt;ref name=&quot;Goeres&quot; /&gt; بالطبع، كان لزملاتها المطربين كمان تأثير على پارتون، حيث وصفوا [[جورج جونز (عازف جيتار)|جورج جونز]] بأنه &quot;مغنيتها المفضلة &quot;، والاعتراف بحبها لفنانين تانيين زى [[كيتى ويلز]] ، [[روى اكوف|روى أكوف]] ، [[روز مادوكس]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.cheatsheet.com/entertainment/artist-dolly-parton-loved-listen-growing-up-because-sang-about-defending-women.html/
| title = The Artist Dolly Parton Loved to Listen to Growing up Because She Sang About 'Defending the Women'
| date = March 22, 2021
| website = Showbiz Cheat Sheet
| accessdate = August 2, 2021
| authors = Goeres Kelsey

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.lyricmagazine.co.uk/interview-dolly-parton-talks-to-tim-mcgraw-about-her-music-her-acting-career-her-influences-and-her-relationship-with-god/
| title = Interview: Dolly Parton Talks to Tim McGraw About All Sorts!
| date = July 22, 2021
| website = Lyric Magazine
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210802171507/https://www.lyricmagazine.co.uk/interview-dolly-parton-talks-to-tim-mcgraw-about-her-music-her-acting-career-her-influences-and-her-relationship-with-god/
| archivedate = August 2, 2021
| accessdate = August 2, 2021
}}&lt;/ref&gt;

=== المزيكا ===
رغم عدم قدرته على قراية النوتة المزيكا، ممكن لـ Parton العزف على الكتير من الآلات، بما فيها: السنطور ، أوتوهارب ، [[بانجو (مزيكا)|البانجو]] ، [[جيتار]] ، الجيتار الكهربائى ، الكمان ، [[بيانو]] ، المسجل ، [[ساكسفون]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.thelist.com/271460/this-is-how-many-instruments-dolly-parton-can-play/
| title = This Is How Many Instruments Dolly Parton Can Play
| date = November 2, 2020
| website = TheList.com
| authors = Claeson Hanna

}}&lt;/ref&gt; قالت پارتون هيا تتأمل فى قدراتها على العزف على الآلات المتعددة: &quot;أنا أعزف على بعض من كل شيء. لست كويس فى أى منها، لكننى أحاول بيعها. أحاول حق أن أضعها فى الاعتبار.&quot; استخدمت پارتون كمان أظافرها كأداة، و كان &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.vogue.com/article/dolly-parton-interview-album-tour
| title = 15 Minutes With Dolly Parton: The Queen of Country on Wigs, Relationships, and Presidential Politics
| date = August 10, 2016
| website = Vogue
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170319091347/https://www.vogue.com/article/dolly-parton-interview-album-tour
| archivedate = March 19, 2017
| accessdate = August 2, 2021
| authors  = Alex Frank
}}&lt;/ref&gt; اكتر وضوح فى أغنيتها سنة 1980 &quot; 9 ل5 &quot;، اللى استمدت إيقاعها من فرقعة أظافرهامع بعضأثناء كواليس تصوير الفيلم اللى يحمل نفس الاسم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.allure.com/story/dolly-parton-long-acrylic-nails-guitar-playing
| title = Dolly Parton Explains How She Uses Her Acrylic Nails to Make Music
| date = October 13, 2020
| website = Allure
| accessdate = August 2, 2021
| authors  = Nicola Dall'Asen
}}&lt;/ref&gt;

== مشاريع تانيه ==
 سنة 1998، صنفتها ''مجلة Nashville Business'' على أنها أغنى نجمة مزيكا الريف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.dollymania.net/faq.html#024
| title = Dollymania FAQ – No. 24
| publisher = Dollymania.net
| accessdate = October 10, 2011
}}&lt;/ref&gt; {{As of|2017}} ، ويقدر صافى ثروتها بـ 500 دولار{{Spaces}}مليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.aol.com/article/finance/2017/01/17/dolly-partons-staggering-net-worth-revealed/21656680/
| title = Dolly Parton's staggering net worth revealed
| date = January 7, 2017
| website = AOL
| accessdate = October 13, 2017
| authors = Woods Laura

}}&lt;/ref&gt;

=== تأليف الأغانى ===
پارتون كاتبة أغانى غزيرة الإنتاج، ابتدت بكتابة أغانى مزيكا الريف مع عناصر قوية من [[مزيكا تقليديه|المزيكا الشعبية]] ، بناء على نشأتها فى محيط جبلى متواضع وتعكس الخلفية المسيحية لعيلتها. بقت أغانيها &quot; بالطو متعدد الألوان&quot;، و&quot;سأحبك دايما&quot;، و&quot;جولين&quot;، من أغانى تانيه، من الكلاسيكيات. فى 4 نوفمبر 2003، تم تكريم پارتون باعتباره أيقونة مؤشر كتلة الجسم فى حفل توزيع جوايز BMI Country سنة 2003.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.bmi.com/news/entry/233883
| title = Dolly Parton to be Honored as BMI ICON at Country Awards
| date = November 2, 2003
| publisher = bmi.com
| accessdate = October 2, 2010
}}&lt;/ref&gt; حصل Parton على اكتر من 35 جايزة BMI Pop and Country.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.bmi.com/news/entry/233525
| title = Songwriters Dolly Parton, Conway Twitty and Johnny Bond inducted into the Country Music Hall of Fame
| date = August 31, 1999
| publisher = bmi.com
| accessdate = October 2, 2010
}}&lt;/ref&gt; و سنة 2001، تم إدراجها فى قاعة مشاهير كتاب الأغانى .&lt;ref&gt;Press release (April 16, 2001). [https://web.archive.org/web/20080518080959/http://songwritershalloffame.org/ceremony/C3113 &quot;June 14, 2001 @ Sheraton New York Hotel &amp; Towers, Imperial Ballroom&quot;]. [[Songwriters Hall of Fame]]; retrieved February 12, 2012.&lt;/ref&gt; فى مقابلة سنة 2009 على قناة ''لارى كينغ لايف'' على [[سى ان ان|قناة سى إن إن]] ، قالت إنها كتبت &quot;3000 أغنية على الأقل&quot;، و أنها كتبت بجدية من أن كانت فى السابعة من عمرها. وقالت پارتون كمان إنها بتكتب حاجه كل يوم، سواء كان ذلك أغنية أو فكرة. ظهرت كتابة أغانى پارتون بشكل بارز فى الكتير من الأفلام. و عنوان الأغنية لـ ''9{{Spaces}}ل{{Spaces}}5'' ، سجلت كمان نسخة ثانية من أغنية &quot;سأحبك دايما&quot; ''لاحسن بيت دعارة صغير فى تكساس'' (1982). الإصدار التانى كان رقم واحد فى الدولة ووصل كمان رقم 53 على قوائم البوب. تمت تغطية أغنية &quot;سأحبك دايما&quot; على ايد الكتير من فنانى الريف، بما فيها رونستادت فى ''فيلم &quot;سجين متنكر&quot;'' (1975)، وكينى روجرز فى ''فيلم &quot;التصويت علشان الحب&quot;'' (1996)، ولين [[ليان رايمز]] فى ''فيلم &quot;اللحن غير المقيد: السنين الأولى&quot;'' (1997). قامت ويتنى هيوستن بأدائها على المزيكا التصويرية ''لـ The Bodyguard'' وبقت نسختها الاكتر مبيع من تأليف و أداء مطربة، مع مبيعات عالمية تجاوزت 12 مليون نسخة. و الأغنية إتترجمت للإيطالية و أدتها مغنية الأوبرا الويلزية [[كاثرين جينكينز]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.cambridgeindependent.co.uk/whats-on/review-an-evening-with-katherine-jenkins-comes-to-cambridge-9070477/
| title = Review: An Evening with Katherine Jenkins comes to Cambridge
| date = May 16, 2019
| website = Cambridge Independent
| language = en
| accessdate = December 24, 2019
| authors = Peel Adrian

}}&lt;/ref&gt; بصفته كاتب أغاني، اترشح پارتون مرتين لجايزة [[اوسكار احسن اغنيه|الأوسكار احسن أغنية أصلية]] ، عن أغنية &quot;9 ل5&quot; و&quot; Travelin 'Thru &quot; (2005) من فيلم ''[[ترانسميريكا]]'' . كسبت أغنية &quot;Travelin 'Thru&quot; جايزة احسن أغنية أصلية فى حفل توزيع جوايز Phoenix Film Critics Society سنة 2005. اترشحه كمان [[جولدن جلوب]] سنة 2005 احسن أغنية أصلية و جايزة [[جوايز اختيار النقاد للافلام|جمعية نقاد البث السينمائى]] سنة 2005 (المعروفة كمان باسم جوايز اختيار النقاد) احسن أغنية . غلاف &quot;الحب زى الفراشة&quot; ب[[كلير تورى]] تم استخدامه كمزيكا رئيسية للبرنامج التلفزيونى البريطانى ''الفراشات'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://dollyparton.com/life-and-career/movies-television/love-is-like-a-butterfly-tv-theme-song/484
| title = Love Is Like A Butterfly – TV Theme Song – Dolly Parton
| date = May 11, 1978
| website = dollyparton.com
| language = en-US
| accessdate = October 4, 2017
}}&lt;/ref&gt;

=== ''9 ل5: المزيكا'' ===
كتب پارتون النتيجة (وباتريشيا ريسنيك الكتاب) لـ ''9 ل5: المزيكا'' ، و هو تعديل مسرحى مزيكا لفيلم پارتون الطويل ''9 ل5'' (1980). اتعرضت المسرحية المزيكا فى مسرح أهمانسون ، لوس انجليس، فى أواخر سنة 2008. تم افتتاحه فى برودواى فى [[مسرح ماركيز]] فى نيو يورك فى 30 ابريل 2009 لمراجعات مختلطة.&lt;ref&gt;[http://www.9to5themusical.com ''9 to 5 The Musical''], 9to5themusical.com; accessed March 31, 2014.&lt;/ref&gt; تم كتابة المسار الرئيسى لألبومها ''Backwoods Barbie'' سنة 2008 لشخصية Doralee المزيكا. رغم الإشادة بنتائجها (بالإضافة لالظهور المزيكا الاولانى للممثلة [[اليسون چانى|أليسون جانى]] )، لكن العرض واجه صعوبات، واختتم فى 6 سبتمبر 2009، بعد 24 معاينة و 148 عرض. تلقى پارتون ترشيحات لجايزة مكتب الدراما للمزيكا المتميزة و جايزة مكتب الدراما للأغانى المتميزة و ترشيح لجايزة تونى احسن مزيكا تصويرية . ماكانش تطوير المزيكا عملية سريعة. حسب لبرنامج [[بث عام]] ''ستوديو 360'' (29 اكتوبر 2005)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.studio360.org/yore/archive.html
| title = Studio 360 Archive
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101212230820/http://www.studio360.org/yore/archive.html
| archivedate = December 12, 2010
| accessdate = November 13, 2008
}}. studio360.org&lt;/ref&gt; فى اكتوبر 2005، كان پارتون فى خضم تأليف الأغانى لمسرح برودواى المزيكا المقتبس من الفيلم. فى أواخر يونيه 2007، ''9 ل5: تمت قراية المسرحية المزيكا'' لعروض الصناعة. القراءات من بطولة [[ميجان هيلتى|ميغان هيلتى]] ، و أليسون جاني، [[ستيفانى جيه. بلوك|وستيفانى جيه بلوك]] ، [[بيبيه نيوويرث]] ، [[مارك كوديستش|ومارك كوديش]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.playbill.com/news/article/108940.html
| title = A Cup of Ambition: 9 to 5 Musical Takes Next Step in NYC Reading with Neuwirth, Janney, Block
| date = June 20, 2007
| website = Playbill.com
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081013215129/http://www.playbill.com/news/article/108940.html
| archivedate = October 13, 2008
| accessdate = February 12, 2012
| authors  = Jones, Kenneth
}}&lt;/ref&gt; أعلنت مجموعة Ambassador Theatre عن جولة فى المملكة المتحدة سنة 2012 لـ ''Dolly Parton's 9{{Spaces}}ل{{Spaces}}5: المسرحية المزيكا'' ، تبتدى فى [[دار الاوبرا فى مانشستر|دار الأوبرا فى مانشستر]] ، فى 12 اكتوبر 2012.&lt;ref&gt;[http://www.atgtickets.com/Dolly-Parton-s-9-To-5-The-Musical-Tickets/2732 Dolly Parton's ''9 to 5 The Musical Tour'' page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928055831/http://www.atgtickets.com/Dolly-Parton-s-9-To-5-The-Musical-Tickets/2732/|date=September 28, 2017}}, atgtickets.com; accessed March 31, 2014.&lt;/ref&gt;

=== شركة دوليوود ===
[[ملف:Dollywoodsign1.jpg|بديل=Photo of the entrance to Dollywood|تصغير| مدخل دوليوود فى بيجون فورج]]
استثمرت پارتون الكتير من أرباحها فى مشاريع تجارية فى موطنها الأصلى شرق تينيسي، وبالخصوص [[بيجون فورج]] . هيا شريكة فى ملكية شركة دوليوود ، اللى تدير متنزه [[دوليوود]] الترفيهى ( [[سيلڤير دولار سيتى|مدينة الدولار الفضى]] قبل كده )، ومسرح العشاء ، وتدافع دوللى پارتون ، والمتنزه المائى دولليوود سبلاش كانترى ، ومنتجع وسبا دريم مور، كل ذلك فى بيجون تشكيل. دوليوود هيا المدينة الترفيهية رقم 24 الاكتر شعبية فى امريكا، حيث يزورها 3 ملايين زائر كل سنه.&lt;ref&gt;[http://www.dollymania.net/faq.html#023 &quot;Dollymania FAQ No 23&quot;]; retrieved May 1, 2009&lt;/ref&gt; تمتلك شركة Dolly Parton's Stampede أماكن فى [[برانسون (ميزورى)|برانسون]] بولاية ميسورى وميرتل [[ميرتل بيتش]] بولاية ساوث كارولينا. اتقفل موقع سابق فى [[اورلاندو (فلوريدا)|أورلاندو]] بولاية فلوريدا فى يناير 2008 بعد بيع الأرض والمبنى لمطور. بدايه من يونيه 2011، بقا موقع ميرتل بيتش هو Pirates Voyage Fun، Feast and Adventure؛ ظهر پارتون فى الافتتاح، و أعلنت الجمعية العامة لولاية كارولينا الجنوبية يوم 3 يونيه 2011، يوم دوللى پارتون. فى 19 يناير 2012، عيد ميلاد پارتون السادس والستين، أعلن جايلورد أوبريلاند ودوليوود عن خطط لفتح محل بقيمة 50 دولار.{{Spaces}}جنينة مليون المائية والثلجية، وجهة مناسبة للعائلات فى ناشفيل مفتوحة طول العام. فى 29 سبتمبر 2012، سحبت پارتون رسمى دعمها لمنتزه ناشفيل بسبب إعادة هيكلة شركة جايلورد إنترتينمنت بعد اندماجها مع شركة ماريوت الدولية. فى 12 يونيه 2015، اتعلن عن قيام شركة دوليوود بشراء عرض عشاء Lumberjack Feud فى بيجون فورج. العرض ، اللى افتتح فى يونيه 2011 ، كان يملكه ويديره Rob Scheer لحد نهاية موسم 2015. اتفتح العرض الجديد اللى تم تجديده على ايد شركة دوليوود سنة 2016

=== أعمال الإنتاج ===
كان پارتون مالك مشارك لشركة Sandollar Productions، مع مديرها السابق [[ساندى جالين]] . شركة إنتاج سينمائى وتلفزيوني، أنتجت الفيلم الوثائقى ''Common Threads: Stories from the Quilt'' (1989)، اللى كسب [[اوسكار احسن فيلم تسجيلى|جايزة الأوسكار احسن فيلم تسجيلى]] ؛ المسلسل التلفزيونى ''Babes'' (1990–91) و ''Buffy the Vampire Slayer'' (1997–2003)؛ والأفلام الروائية ''والد العروس'' (1991)، ''والد العروس: الجزء الثاني'' (1995)، ''كلام صريح'' (1992) (الذى لعب فيه پارتون دور البطولة)، ''[[سابرينا (فيلم 1995)]]'' (1995)، من عروض تانيه. و فى مقابلة سنة 2009، كشفت المغنية [[كونى فرنسيس|كونى فرانسيس]] أن پارتون كانت تتصل بيها من سنين فى محاولة لتصوير قصة حياة المغنية. رفضت فرانسيس عروض پارتون، كانت تجرى بالفعل مفاوضات مع المغنية [[جلوريا استيفان|غلوريا إستيفان]] لإنتاج الفيلم، وانتهى التعاون دلوقتى .&lt;ref&gt;{{Cite journal|journal=Daeida|date=December 2009|first=David|last=Ybarra|page=26|url=http://www.daeida.com/DAEIDA_2010_Archive_Holiday2009.html|title=Dolly Parton Interview|accessdate=March 15, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160104184749/http://www.daeida.com/DAEIDA_2010_Archive_Holiday2009.html|archivedate=January 4, 2016}}&lt;/ref&gt; بعد تقاعد شريكها ساندى جالين، قامت پارتون بتشغيل شركة دوللى پارتون لمده صغيره Southern Light Productions و سنة 2015 أعلنت أن شركة الإنتاج الجديدة الخاصة بيها ستسمى Dixie Pixie Productions وستنتج أفلام الأسبوع قيد التطوير مع NBC Television و Magnolia Hill Productions. .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.dollypartonentertainment.com/news/2015/05/11/new-movie-coat-of-many-colors.1501195
| title = New Movie 'Coat of Many Colors'!
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150530004805/https://www.dollypartonentertainment.com/news/2015/05/11/new-movie-coat-of-many-colors.1501195
| archivedate = May 30, 2015
| accessdate = May 29, 2015
}}&lt;/ref&gt;

== مهنة التمثيل ==

=== اختراق التمثيل ===

بالإضافة لظهورها فى ''[[بورتر واجونر|برنامج The Porter Wagoner Show]]'' فى الستينات والسبعينات من القرن العشرين، وبرنامجيها التلفزيونيين المتنوعين اللى يحملان عنوان ذاتى فى السبعينات والتمانينات ، و فى ''امريكان أيدول'' سنة 2008 وظهور ضيوف تانيين، كان لپارتون أدوار تلفزيونية. سنة 1979، اخدت ترشيح لجايزة إيمى باعتبارها &quot;الممثلة المساعدة المتميزة فى برنامج منوعات&quot; لظهورها كضيفة فى برنامج [[شير]] الخاص.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.allgoodseats.com/Dolly-Parton.html
| title = Dolly Parton
| website = AllGoodSeats.com
| publisher = All Good Seats
| accessdate = June 9, 2014
}}&lt;/ref&gt; خلال نص السبعينات، أرادت پارتون توسيع قاعدة جمهورها. رغم ان محاولتها الأولى كانت فى البرنامج التلفزيونى المتنوع ''دوللي!'' (1976–77)، اخدت تقييمات عالية، واستمرت لموسم واحد بس، حيث طلبت پارتون الإفراج عن عقدها بسبب الضغط اللى كان يسببه على أحبالها الصوتية . (جربت بعدين برنامج تلفزيونى متنوع ثانى بعنوان ''دوللي'' كمان (1987–88)؛ واستمر كمان لموسم واحد بس).فى أول فيلم روائى طويل لها، لعبت پارتون دور سكرتيرة فى دور قيادى مع [[جين فوندا]] وليلى [[ليلى توملين|توملين]] فى الفيلم الكوميدى ''9.&lt;span about=&quot;#mwt722&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Spaces&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Spaces&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwA_A&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;ل&lt;span about=&quot;#mwt723&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Spaces&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Spaces&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwA_E&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;5'' (1980). يسلط الفيلم الضوء على التمييز ضد الست فى مكان العمل وخلق الوعى بالرابطة الوطنية للست العاملة (9–5). تلقت ترشيحات لجايزة جولدن جلوب احسن ممثلة - فيلم مزيكا أو كوميدى و جايزة [[جولدن جلوب نجمة السنه الجديده|جولدن جلوب لنجمة العام الجديدة - ممثلة]] .&lt;ref name=&quot;Hall of Fame2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.goldenglobes.org/browse/member/28736
| title = Award Search – Dolly Parton
| publisher = [[Hollywood Foreign Press Association]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120312114043/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28736
| archivedate = March 12, 2012
| accessdate = February 12, 2012
}}&lt;/ref&gt; كتب پارتون وسجل أغنية عنوان الفيلم. تلقت ترشيحات لجايزة [[اوسكار احسن اغنيه|الأوسكار احسن أغنية]] و جايزة جولدن جلوب احسن أغنية أصلية .&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt; تم إصدار الأغنية كأغنية فردية، و كسبت جايزة جرامى احسن أداء صوتى ريفى للإناث و جايزة جرامى احسن أغنية ريفية . كما وصلت للا.{{Spaces}}رقم 1 على مخطط Hot 100 وماكانش كذلك.{{Spaces}}احتلت المرتبة 78 فى قائمة &quot; 100 عام لـ AFI...100 أغنية &quot; اللى أصدرها معهد الفيلم الامريكانى سنة 2004. حقق ''فيلم 9 ل5'' نجاح كبير فى شباك التذاكر، و وصل  إجمالى أرباحه اكتر من 3.9 دولار{{Spaces}}مليون دولار فى عطلة نهاية الأسبوع الافتتاحية، واكتر من 103 دولارات{{Spaces}}مليون فى كل اماكن العالم. حصلت پارتون على لقب احسن نجمة فى شباك التذاكر على ايد ''موشن بيكتشر هيرالد'' فى 1981 و 1982 بسبب نجاح الفيلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html
| title = Dolly Parton bio
| publisher = Thebiographychannel.co.uk
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120531022100/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html
| archivedate = May 31, 2012
| accessdate = March 26, 2012
}}&lt;/ref&gt; فى أواخر سنة 1981، ابتدت پارتون تصوير فيلمها التانى ، [[فيلم مزيكا|الفيلم المزيكا]] ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (1982).&lt;ref name=&quot;Hall of Fame2&quot;/&gt; حصل الفيلم على ترشيحها التانى لجايزة جولدن جلوب احسن ممثلة{{Spaced en dash}}فيلم مزيكا أو كوميدى.&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt; تم الترحيب بالفيلم بمراجعات نقدية إيجابية و حقق نجاح تجارى، حيث حقق اكتر من 69 دولار{{Spaces}}مليون فى كل اماكن العالم. بعد توقف لمدة سنتين عن الأفلام، تعاون پارتون مع [[سيلفستر ستالون]] فى ''فيلم حجر الراين'' (1984). فيلم كوميدى عن جهود نجم مزيكا الريف لتحويل المجهول لإحساس موسيقي، الفيلم حقق  فشل نقدى ومالى، حيث حقق يزيد شويه عن 21 دولار{{Spaces}}مليون دولار على 28 دولارا{{Spaces}}ميزانية مليون.

=== استمرار الأدوار ===
 سنة 1989، رجع پارتون لالتمثيل السينمائى فى فيلم بعنوان ''“Steel Magnolias'' ” (1989)، عن مسرحية تحمل نفس الاسم [[روبيرت هارلينج|لروبرت هارلينج]] . لاقى الفيلم استحسان النقاد والجمهور، علشان تجاوزت إيراداته 95 دولار{{Spaces}}مليون دولار فى امريكا لعب پارتون دور البطولة فى الأفلام التليفزيونية ''عيد ميلاد سموكى ماونتن'' (1986)، ''رياح تكساس البرية'' (1991)، ''ملاك غير محتمل'' (1996)، يصور ملاك اتبعت لالأرض بعد حادثة عربيه مميت، ''وطائر الوادى الأزرق'' (1999). ) حيث تعيش شخصيتها بمزيكتها. لعبت دور البطولة مع [[جيمس وودز]] فى ''فيلم Straight Talk'' (1992)،  اللى تلقى آراء متباينة، و حقق 21 دولار معتدل.{{Spaces}}مليون فى شباك التذاكر.&lt;ref&gt;[https://boxofficemojo.com/movies/?id=straighttalk.htm Straight Talk], boxofficemojo.com; accessed March 31, 2014.&lt;/ref&gt; عرض پارتون المتنوع سنة 1987 ''دوللي'' استمر لموسم واحد بس. ظهرت [[دور كاميو|بمظهر رائع]] بنفسها فى ''فيلم The Beverly Hillbillies'' (1993)، و هو مقتبس من المسلسل التلفزيونى الهزلى الطويل اللى يحمل نفس الاسم (1962-1971).&lt;ref name=&quot;Hall of Fame2&quot;/&gt; قامت Parton بعمل صوتى للرسوم المتحركة للمسلسلات التلفزيونية، حيث لعبت دورها فى ''Alvin and the Chipmunks'' (حلقة &quot;Urban Chipmunk&quot;، 1983) وشخصية Katrina Eloise &quot;Murph&quot; Murphy (ابن عم السيدة Frizzle الأول) فى ''The Magic School Bus'' (حلقة) &quot;العطلة العائلية الخاصة&quot;، 1994). لعبت كمان دور البطولة فى الكتير من المسلسلات الكوميدية، بما فيها حلقة سنة 1990 من ''Designing Women'' (حلقة &quot;اليوم 1 العقد الأخير من القرن العشرين بأكمله&quot;) بصفتها النجمة السينمائية الحارسة لطفل شارلين.&lt;ref&gt;[http://www.designingwomenonline.com/Episodes/Four.html ''Designing Women'', Season{{Spaces}}4 Episode Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625235600/http://www.designingwomenonline.com/Episodes/Four.html|date=June 25, 2009}}; airdate: January 1, 1990.&lt;/ref&gt; ظهرت كضيف فى ''برنامج Reba'' (حلقة &quot;Reba's Rules of Real Estate&quot;) اللى تصور مالك وكالة عقارية و فى ''[[ذا سيمپسونز|The Simpsons]]'' (حلقة &quot; Sunday، Cruddy Sunday &quot;، 1999). ظهرت بنفسها  سنة  2000 فى حلقة الهالوين من المسرحية الهزلية قصيرة العمر ''Bette'' [[بيت ميدلر]] ، و فى الحلقة 14 من ''Babes'' (من إنتاج Sandollar Productions و شركة الإنتاج المشترك Parton و [[ساندى جالين|Sandy Gallin]] ). ظهرت على قناة ديزنى بدور &quot;العمة دوللي&quot;، حيث زارت هانا وعيلتها فى مسلسل ''هانا مونتانا'' من تينيسى والحفيدة الحقيقية [[مايلى سايروس|لمايلى سايروس]] (حلقات &quot;Good Golly, Miss Dolly&quot;، 2006، &quot;سأظل دايما&quot; &quot;أكرهك&quot;، 2007، و&quot;قبلة الوداع&quot;، 2010). اترشحها لجايزة الممثلة المتميزة فى مسلسل كوميدى.

== الحياة الشخصية ==

=== عيلة ===
پارتون الرابعه من 12 طفل. إخوتها هم ويلادين، ديفيد ويلبورن، كوى دنفر، روبرت لي، [[ستيلا پارتون|ستيلا ماى]] ، كاسى نان، راندل هيوستن (متوفى)، لارى جيرالد (متوفى)، التوأم فلويد إستل (متوفى) وفريدا إستل، [[راشيل دينيسون]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.netflix.com/title/81169914
| title = Shine On with Reese {{!}} Netflix
| website = www.netflix.com
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20191110085201/https://www.netflix.com/title/81169914
| archivedate = November 10, 2019
| accessdate = November 10, 2019
}}&lt;/ref&gt; فى 30 مايو 1966، اكتوبر تجوز پارتون وكارل توماس دين (من مواليد 20 يوليه 1942 فى [[ناشڤيل (تينيسى)|ناشفيل، تينيسى]] ) فى [[رينجولد|رينجولد، جورجيا]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.smokykin.com/ged/f004/f84/a0048409.htm
| title = Dolly Rebecca Parton
| date = May 2, 2011
| publisher = Smokykin.com
| accessdate = October 10, 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Parton|1994}}.&lt;/ref&gt; رغم ان پارتون لا تستخدم لقب دين بشكل احترافي، فقد ذكرت أن جواز سفرها يقرأ &quot;دوللى پارتون دين&quot;، وتستخدم ساعات لقب دين عند توقيع العقود. دين، اللى تقاعد من إدارة أعمال رصف الطرق الإسفلتية فى ناشفيل، كان دايما يتجنب الدعاية، ونادر ما يرافق مراته لأى مناسبة. قال پارتون مازحا إنه رآها توصل مرة واحدة بس. وقالت كمان فى المقابلات إنه رغم أنه يبدو أنهم يقضون القليل من الوقت مع بعض ، إلا أنه ببساطة لا يراه واحد من علن. علقت على الجانب الرومانسى لدين قائلة إنه يفعل حاجات عفوية لمفاجأتها، و أحيان يكتب ليها قصائد. {{Sfn|Parton|1994}} سنة 2011، قال پارتون: &quot;نحن فخورون اوى بزواجنا. إنه الاولانى لينا. والأخير&quot;. فى 6 مايو 2016، أعلنت پارتون أنها ودين هايجددان عهودهما تكريم للذكرى الخمسين لزواجهما بعد كده من الشهر.

رغم أن پارتون لم تنجب أطفال من قبل، فقد ساعدت هيا ودين فى تربية الكتير من إخوتها الصغار فى ناشفيل،و ده دفع بنات وولاد إخوتها لالإشارة ليهم باسم &quot;العم بيباو&quot; و&quot;العمة الجدة&quot;؛ ده الأخير هو لقب أطلق اسمه بعدين على واحد من مطاعم Parton's [[دوليوود|Dollywood]] . پارتون هيا كمان عرابة المغنية و كاتبة الأغانى والممثلة [[مايلى سايروس]] .

=== إيمان ===
پارتون تقول إنها مسيحية ملتزمة، و ده أثر على كتير من إصداراتها المزيكا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.premierchristianity.com/opinion/the-christian-faith-of-dolly-parton/13267.article
| title = The Christian faith of Dolly Parton
| website = Premier Christianity
| language = en
| accessdate = April 27, 2023
| authors = Hanna Philippa

}}&lt;/ref&gt; تحدثت عن منهجها الليبرالى فى الإيمان فى عدد يناير من مجلة New Humanist. &quot;لا يمكننى لحد أن أقول إننى متدين، رغم أننى نشأت مع تلك الخلفية. لكن عند ثقة كبيرة فى نفسى وكنت محظوظ اوى لأننى كنت محاط بأشخاص رائعين طول حياتي، عمى بيل ووالدي&quot;. عيلتى مساعدة، وجميع الأشخاص اللى التقيت بهم على طول الطريق.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://newhumanist.org.uk/articles/6228/the-queen-of-country-on-her-personal-philosophy
| title = The Queen of Country on her personal philosophy
| date = January 18, 2024
| website = New Humanist
| language = en
| accessdate = January 18, 2024
| authors = Green Graeme

}}&lt;/ref&gt;

== الإحسان ==

پارتون من نص التمانينات، دعمت جهود خيرية كتير ، بالخصوص فى مجال محو الأمية، و ده  بمؤسستها دوليوود فى المقام الأول. تم تأسيس برنامجها لمحو الأمية، مكتبة خيال دوللى پارتون، &lt;ref name=&quot;imagination&quot;&gt;[http://www.imaginationlibrary.com Dolly Parton's Imagination Library], imaginationlibrary.com; accessed February 21, 2019.&lt;/ref&gt; و هيا جزء من مؤسسة دوليوود، تكريم لوالدها، اللى ماتعلمش القرايه أو الكتابة أبدًا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.shutterbulky.com/dolly-parton/
| title = Dolly Parton Book Donation backstory {{!}} Shutterbulky.com
| date = February 5, 2022
}}&lt;/ref&gt; يتم إرسال كتاب واحد شهرى لكل طفل متسجل من ولادته و لحد دخوله الروضة. دلوقتى، يوفر اكتر من 1600 مجتمع محلى مكتبة الخيال لحوالى 850.000 طفل كل شهر فى كل اماكن امريكا و كندا والمملكة المتحدة واوستراليا وجمهورية أيرلندا.&lt;ref name=&quot;imagination&quot; /&gt; فى فبراير 2018، تبرعت بكتابها المجانى رقم 100 مليون، و هو نسخة من كتاب پارتون المصور للأطفال '' بالطو متعدد الألوان'' ، لمكتبة الكونجرس فى واشينطون العاصمة وتم تكريمه على ايد مكتبة الكونجرس على حساب &quot;الجمعية الخيرية&quot; إرسال كتابها رقم 100 مليون &quot;. لعملها فى مجال محو الأمية، حصلت پارتون على الكتير من الجوايز، بما فيها جايزة الشرف من رابطة الناشرين الامريكان (2000)، وختم الموافقة على التدبير المنزلى الجيد (2001) (وهى المرة الأولى اللى يُمنح فيها الختم لشخص ما)، والرابطة الامريكانيه لمديرى المدارس.{{Spaced en dash}}جايزة جالاكسى (2002)، احسن معلم على المستوى الوطنى لده العام{{Spaced en dash}}جايزة Chasing Rainbows (2002)، و المركز الوطنى للآباء والمعلمين{{Spaced en dash}}جايزة الدفاع عن الطفل والعيله (2003).فى 8 مايو 2009، ألقى پارتون خطاب التخرج فى حفل التخرج [[جامعة تينيسى|لجامعة تينيسي، كلية الآداب و العلوم فى نوكسفيل]] .&lt;ref name=&quot;utk&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.utk.edu/commencement/spring09/videos/dolly.shtml
| title = Dolly Parton Presents Commencement Speech
| year = 2009
| publisher = University of Tennessee at Knoxville
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090930190124/http://www.utk.edu/commencement/spring09/videos/dolly.shtml
| archivedate = September 30, 2009
}}&lt;/ref&gt; وحصلت خلال الحفل على الدكتوراه الفخرية فى الآداب الإنسانية من الجامعة. و كانت دى هيا الدرجة الفخرية التانيه بس اللى تمنحها الجامعة، و فى تقديم الدرجة، قال رئيس الجامعة، جيمى تشيك ، &quot;بسبب مسيرتها المهنية مش بس كمزيكا وفنانة، لكن كمان لدورها كسفيرة ثقافية ومحسنة&quot;. ومناصرة التعليم مدى الحياة، من المناسب أن يتم تكريمها بدرجة فخرية من المؤسسة التعليمية الرائدة فى ولايتها الأصلية&quot;.

نشرت سنة 2006، كتاب طبخ ''بعنوان دوللى ديكسى فيكسين: الحب والضحك و كتير من الطعام الجيد'' .&lt;ref&gt;[http://www.dollysdixiefixins.com ''Dolly's Dixie Fixin's''], official website; accessed April 21, 2014.&lt;/ref&gt; اشتهرت مؤسسة دوليوود، الممولة من أرباح پارتون، بجلب الوظايف وعائدات الضرائب لمنطقة كانت تعانى من الكساد قبل كده . عمل پارتون كمان على جمع الأموال لعدة أسباب تانيه، بما فيها [[الصليب الاحمر الامريكى|الصليب الأحمر الأمريكى]] والجمعيات الخيرية اللى ليها صله [[ايدز]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.looktothestars.org/celebrity/dolly-parton
| title = Dolly Parton: Charity Work &amp; Causes
| publisher = Look to the Stars
| accessdate = June 14, 2014
}}&lt;/ref&gt; فى ديسمبر 2006، اتعهدت بمبلغ 500 ألف دولار مقابل 90 دولار مقترح {{Spaces}}سياتبنا مستشفى ومركز للسرطان فى سيفيرفيل باسم روبرت إف توماس، الطبيب اللى قام بتوليدها. و أعلنت عن حفل مزيكا مفيد لجمع أموال إضافية للمشروع. حضر الحفل حوالى 8000 شخص. فى نفس السنه ، سمح پارتون [[ايميلو هاريس|وإيميلو هاريس]] باستخدام مزيكتهم فى حملة إعلانية لـ PETA شجعت أصحاب الحيوانات الأليفة على إبقاء كلابهم فى الداخل بدل تقييدها بالسلاسل فى الخارج.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.adpunch.org/entry/emmylou-harris-and-dillinger-escape-plan-bassist-liam-wilson-support-peta/ Emmylou Harris and Dillinger Escape Plan bassist Liam Wilson support PETA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211205429/http://adpunch.org/entry/emmylou-harris-and-dillinger-escape-plan-bassist-liam-wilson-support-peta/|date=February 11, 2006}}&quot;, AdPunch, January 24, 2006.&lt;/ref&gt;

[[ملف:Dolly_Parton_and_Bob_Corker.jpg|يسار|تصغير| مع السيناتور [[بوب كوكر]] من ولاية تينيسى فى حفل إعادة تكريس جنينة جبال سموكى العظيمة الوطنية فى سبتمبر 2009]]

جهودها للحفاظ على [[عقاب رخماء]] بملاذ مؤسسة النسر الامريكانى فى دوليوود سنة 2003، وصلت لحصولها على جايزة الشراكة من خدمة الأسماك والحياة البرية الامريكانيه . حصل پارتون على جايزة وودرو ويلسون للخدمة العامة من مركز وودرو ويلسون الدولى للباحثين التبع مؤسسة سميثسونيان فى حفلاتعمل فى ناشفيل فى 8 نوفمبر 2007 رد على حرائق الغابات فى جبال سموكى العظيمة سنة 2016 ، كانت من عدد من فنانى مزيكا الريف اللى شاركو فى حملة تليفونية لجمع الأموال لضحايا الحرائق. فى ناشفيل فى 9 ديسمبر. و استضافت برنامجها التلفزيونى الخاص للضحايا فى 13 ديسمبر ويقال إنها جمعت حوالى 9 دولارات.{{Spaces}}مليون. قدم صندوقها، &quot;صندوق My People&quot;، 1000 دولار كل شهر لمدة ستة أشهر لاكتر من 900 عيلة متأثرة بحرائق الغابات، ت ذروتها أخير بمبلغ 5000 دولار لكل بيت فى الشهر الأخير بسبب زيادة جمع التبرعات، علشان يكون المجموع 10000 دولار لكل عيله. سنة 2018، كرم مكتب التحقيقات الفيدرالى پارتون لعملها فى مجال المساعدة فى مكافحة حرائق الغابات، ومنحها جايزة القيادة المجتمعية للمدير سنة 2018 فى حفلاتعمل فى مقر مكتب التحقيقات الفيدرالى فى واشنطن. تم منح التكريم على ايد المخرج كريستوفر راى وتم قبوله نيابة عن پارتون على ايد ديفيد دوتسون، الرئيس التنفيذى لمؤسسة دوليوود.&lt;ref name=&quot;FBI&quot; /&gt; تمت دراسة تأثير الإغاثة المالية للصندوق لضحايا حرائق الغابات سنة 2016 على ايد أستاذة كلية العمل الاجتماعى بجامعة تينيسي، ستاسيا ويست، اللى درست تأثير التحويلات النقدية فى التخفيف من حدة الفقر. عمل ويست مسح على 100 مستفيد من أموال الإغاثة الطارئة فى ابريل 2017 حوالين موضوعات بتشمل أسئلة حوالين الإسكان والتأثير المالى والصحة الجسدية والعاطفية ومصادر الدعم، مع مسح متابعة تم إجراؤه فى ديسمبر 2017. وجد ويست أن &quot;صندوق شعبي&quot;، مع الاستجابة التقليدية للكوارث، يمنح الأسر القدرة على اتخاذ القرارات الاكتر فائدة لهم، وخلص لأن الدعم النقدى غير المشروط ممكن يكون اكتر فائدة للإغاثة فى حالات الكوارث من الدعم المالى المشروط. و أشار التقرير لتأثير المدفوعات المالية الشهرية من &quot;صندوق My People Fund&quot; على مدخرات السكان الطارئة: &quot;بعد المدفوعات الشهرية للمساعدات النقدية غير المشروطة، تمكن المشاركين من الرجوع لالاستقرار المالى الأساسى اللى تم الإبلاغ عنه قبل حريق الغابات، وتحسين قدرتهم على تخصيص المدخرات لحالات الطوارئ الافتراضية فى المستقبل.

دوللى پارتون متبرعه سخيه [[المركز الطبى فى جامعه فاندربيلت|للمركز الطبى بجامعة فاندربيلت]] (VUMC). و كان من هداياها مساهمة فى مستشفى مونرو كاريل جونيور للأطفال فى برنامج فاندربيلت لسرطان الأطفال تكريم لصديقها البروفيسور ناجى أبو مراد وابنة أختها هانا دينيسون، اللى عولجت بنجاح من سرطان الدم لما كانت طفلة فى مستشفى الأطفال.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.vumc.org/coronavirus/latest-news/dolly-parton-makes-generous-gift-advance-covid-19-research-vanderbilt
| title = Dolly Parton Makes Generous Gift to Advance COVID-19 Research at Vanderbilt – Coronavirus (COVID-19) Information for Employees and Patients
| website = www.vumc.org
}}&lt;/ref&gt;

=== حقوق LGBTQ+ ===
 رغم كونها محايدة سياسى ساعات كتير، لكن پارتون معروفة بتاريخها الطويل فى دعم حقوق LGBTQ بشكل علنى.  وصفتها LGBTQ+ ''LGBTQ Nation'' و ''The Advocate'' بأنها &quot;رمز LGBTQ+&quot;، و لوحظ أنها أظهرت دعمها علن لأول مرة لعائلات LGBTQ فى أغنيتها &quot; Family &quot; سنة 1991.   كمان أعلنت علانية دعمها [[جواز نفس الجنس|لزواج المثليين]]  سنة  2009

=== [[طوعم]] موديرنا لكوفيد-19 ===

استجابة [[وباء كوڤيد-19|لوباء كوفيد -19]] ، تبرع پارتون بمبلغ 1 دولار{{Spaces}}مليون دولار لصالح الأبحاث فى [[المركز الطبى فى جامعه فاندربيلت|المركز الطبى بجامعة فاندربيلت]] وشجعت دول اللى يستطيعون تحمل تكاليفها على تقديم تبرعات مماثلة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.wjhl.com/local-coronavirus-coverage/dolly-parton-announces-she-will-donate-1-million-to-vanderbilt-for-covid-19-research/
| title = Dolly Parton announces $1 million donation to Vanderbilt for COVID-19 research
| date = April 1, 2020
| website = WJHL {{!}} Tri-Cities News &amp; Weather
| language = en-US
| accessdate = April 1, 2020
| authors = Lee Murry

| archive-date = 2020-04-04
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200404030705/https://www.wjhl.com/local-coronavirus-coverage/dolly-parton-announces-she-will-donate-1-million-to-vanderbilt-for-covid-19-research/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; قالت: &quot;أنا فتاة فخورة اوى اليوم بمعرفة أن عند أى علاقة بشيء سيساعدنا فى الغلب الوباء المجنون ده.&quot;. ساهم تبرعها فى تمويل المراحل المبكرة الحاسمة من تطوير [[طوعم]] [[موديرنا]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.nytimes.com/2021/03/02/world/dolly-parton-moderna-vaccine-covid.html
| title = Dolly Parton, who helped fund the Moderna vaccine, gets a 'dose of her own medicine.'
| date = March 2, 2021
| website = The New York Times
| archiveurl = https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/03/02/world/dolly-parton-moderna-vaccine-covid.html
| archivedate = December 28, 2021
| authors = Ives Mike

}}&lt;/ref&gt; فى مارس 2021، تم [[طوعم كوڤيد-19|تطعيم]] پارتون ضد [[كوڤيد-19|كوفيد-19]] فى جامعة فاندربيلت. ووصفت حسابات وسايل التواصل الاجتماعى بهذه المناسبة بأنها &quot;دوللى تحصل على جرعة من دوائها الخاص&quot;. شجعت الجميع بشدة على التطعيم لما يكونون مؤهلين و وصلت أغنية تحتفل بتطعيمها على أنغام أغنيتها &quot; جولين &quot;.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-56261397 Covid-19: Dolly Parton marks vaccination with Jolene rewrite] ''[[بى بى سى]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2021/03/02/dolly-parton-gets-the-moderna-coronavirus-vaccine-her-1-million-donation-helped-fund/
| title = Dolly Parton Gets The Moderna Coronavirus Vaccine Her $1 Million Donation Helped Fund
| website = Forbes
| authors = Porterfield Carlie

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2021/mar/03/were-jabbing-covid-vaccine-song-remakes-from-bob-marley-to-madness 'We're jabbing': Covid vaccine song remakes, from Bob Marley to Madness] ''[[الجارديان]]''&lt;/ref&gt;

== الجوايز والتكريمات ==
[[ملف:2006_Kennedy_Center_honorees.jpg|يسار|تصغير| الرئيس [[جورج ووكر بوش]] والسيدة الأولى [[لورا بوش]] ، مع المكرمين من مركز كينيدى فى ال اوضه الزرقاء [[البيت الابيض]] خلال حفل استقبال سنة 2006. من اليسار: المغنى و كاتب الأغانى [[سموكى روبينسون|ويليام &quot;سموكي&quot; روبنسون]] ؛ الملحن [[اندرو لويد ويبر]] ؛ دوللى پارتون؛ المخرج السينمائى [[ستيفين سبيلبيرج|ستيفن سبيلبرغ]] ؛ والموصل [[زوبين ميهتا]] .]]
دوللى پارتون واحدة من اكتر الفنانات الريفيات تكريم . صدقت جمعية صناعة التسجيلات الامريكانيه على 25 من إصداراتها الفردية أو الألبومات إما كسجل ذهبى أو سجل بلاتينى أو سجل متعدد البلاتين. عندها 26 أغنية لا تصل.{{Spaces}}رقم 1 على قوائم بيلبورد القطرية، و هو رقم قياسى لفنانة. عندها 42 مهنة الأعلى{{Spaces}}10 ألبومات ريفية، و هو رقم قياسى لأى فنان، و 110 أغنية فردية على مدار الأربعين سنه الماضية. من سنة 2012، كتبت اكتر من 3000 أغنية وباعت اكتر من 100 مليون تسجيل، ده يخلليها واحدة من الفنانات الاكتر مبيع . من سنة 2021، ظهرت فى قوائم مزيكا الريف فى كل سبعة عقود، و هو اكبر عدد من أى فنان. اخدت 11 جايزة جرامى (بما فيها جايزة جرامى لإنجاز العمر سنة 2011) و مجموع 50 ترشيح لجايزة جرامي، هيا تانى اكبر ترشيحات لأى فنانة فى تاريخ الجوايز المرموقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://www.grammy.com/news/lifetime-achievement-award-dolly-parton
| title = Lifetime Achievement Award: Dolly Parton
| date = February 12, 2011
| publisher = Grammy.Com (The Recording Academy)
| accessdate = December 6, 2012
| authors = Lambert Miranda

}}&lt;/ref&gt; فى حفل توزيع جوايز المزيكا الامريكانيه ، كسبت بثلاث جوايز من أصل 18 ترشيح . فى جمعية مزيكا الريف، كسبت بعشر جوايز من أصل 42 ترشيح . فى أكاديمية مزيكا الريف ، كسبت بسبع جوايز و 39 ترشيح . إنها واحدة من ست فنانات بس (بما فيها [[ريبا ماكنتاير]] ، [[باربارا ماندريل|وباربرا ماندريل]] ، [[شانايا توين|وشانيا توين]] ، [[لوريتا لين]] ، [[تايلور سويفت]] )، للفوز بأعلى وسام من جمعية مزيكا الريف، فنان العام (1978). كما اترشحها [[جايزة اوسكار|لجايزتين الأوسكار]] و جايزة [[جوايز تونى|تونى]] . اترشحها لجايزة [[جايزة ايمى|إيمى]] لظهورها فى برنامج [[شير|Cher]] التلفزيونى الخاص سنة 1978. اخدت نجمة فى ممشى المشاهير فى هوليوود عن مزيكتها سنة 1984، فى 6712 هوليوود بوليفارد فى [[هوليوود]] ، كاليفورنيا؛ نجمة فى Nashville StarWalk للفائزين جايزة جرامي؛ ومنحوتة برونزية فى جنينة المحكمة فى سيفيرفيل. وصفت ده التمثال ليها فى مسقط رأسها بأنه &quot;أعظم شرف&quot; لأنه جه من الأشخاص اللى عرفوها. تم إدخال پارتون فى غراند أولى أوبرى سنة 1969، و سنة 1986 تم اختيارها كواحدة من ' ''السيدة &quot;'' ستات العام&quot;. سنة 1986، تم إدخالها فى قاعة مشاهير كتاب الأغانى فى ناشفيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://nashvillesongwritersfoundation.com.s164288.gridserver.com/Site/inductee?entry_id=5030
| title = Nashville Songwriters Hall of Fame
| date = January 19, 1946
| website = Nashvillesongwritersfoundation.com.s164288.gridserver.com
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171022084814/http://nashvillesongwritersfoundation.com.s164288.gridserver.com/Site/inductee?entry_id=5030
| archivedate = October 22, 2017
| accessdate = August 19, 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?nid=2209&amp;dat=19870113&amp;id=lwEmAAAAIBAJ&amp;pg=6896,3428561
| title = The Telegraph – Google News Archive Search
| date = November 14, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181114013734/https://news.google.com/newspapers?nid=2209&amp;dat=19870113&amp;id=lwEmAAAAIBAJ&amp;sjid=JvwFAAAAIBAJ&amp;pg=6896,3428561
| archivedate = November 14, 2018
| accessdate = December 11, 2018
}}&lt;/ref&gt; سنة 1999، حصل پارتون على أعلى وسام فى مزيكا الريف، و هو دخوله لقاعة مشاهير مزيكا الريف. اخدت [[دكتوراه]] الفخرية من كلية كارسون نيومان ( [[چيفيرسون سيتى (تينيسى)|جيفرسون سيتي، تينيسى]] ) سنة 1990 بعد كده الانضمام لالأكاديمية الوطنية للمزيكا الشعبية / قاعة مشاهير كتاب الأغانى سنة 2001 سنة 2002، اخدت المرتبة لا.{{Spaces}}المركز الرابع فى قائمة أعظم 40 ست فى مزيكا الريف الصادرة عن CMT .
[[ملف:Hollywood_Star_Dolly_Parton.jpg|left|تصغير| نجمة پارتون على ممشى المشاهير فى هوليوود]]

تم تكريم پارتون سنة 2003 بألبوم تحية بعنوان ''فقط لأننى ست: أغانى دوللى پارتون'' . من الفنانين اللى سجلوا نسخ من أغانى پارتون [[ميليسا اثيريدج|ميليسا إثيريدج]] (&quot;سأحبك دايما&quot;)، [[اليسون كروس]] (&quot;من 9 ل5&quot;)، [[شانايا توين|وشانيا توين]] (&quot; بالطو متعدد الألوان&quot;)، [[ميشيل نديجيوسيلو|وميشيل نديجيوسيلو]] (&quot;Two Doors Down&quot;). ) ، [[نورا جونز]] (&quot;العشب أزرق&quot;) [[سينيد اوكونور|وسينيد أوكونور]] (&quot;خنجر فى القلب&quot;). ساهمت پارتون بنفسها فى إعادة تسجيل أغنية العنوان، اللى كانت فى الأصل الأغنية الرئيسية لألبوم RCA الاولانى ليها سنة 1968. حصلت پارتون على وسام الأسطورة الحية من [[مكتبة الكونجرس]] الامريكانيه فى 14 ابريل 2004، لإسهاماتها فى التراث الثقافى للولايات المتحدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.loc.gov/loc/lcib/0405-6/song.html
| title = Dolly Parton, Living Legend – Library of Congress Honors Famed Singer-Songwriter
| date = May–June 2004
| publisher = Library of Congress
| accessdate = February 12, 2012
| authors  = Fischer, Audrey
}}&lt;/ref&gt; هيا كمان محور مجموعة مكتبة الكونجرس اللى تستكشف تأثيرات مزيكا الريف على حياتها ومسيرتها المهنية. تحتوى المجموعة على صور ومقالات ونوتات مزيكا والمزيد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.loc.gov/collections/dolly-parton-and-the-roots-of-country-music/about-this-collection/
| title = About this Collection {{!}} Dolly Parton and the Roots of Country Music {{!}} Digital Collections {{!}} Library of Congress
| website = Library of Congress
| accessdate = March 30, 2019
}}&lt;/ref&gt; و سنة 2005، تم تكريمها بالميدالية الوطنية للفنون ، و هو أعلى وسام تمنحه حكومة امريكا للتميز فى الفنون. ويقدم الجايزة [[رئيس امريكا|الرئيس الأمريكى]] . فى 3 ديسمبر 2006، حصلت پارتون على [[جوايز مركز كينيدى|مرتبة الشرف من مركز كينيدى]] من مركز جون إف كينيدى للفنون المسرحية لمساهماتها طول حياتها فى الفنون. خلال العرض، جت بعض اكبر الاسامى فى مزيكا الريف لإظهار إعجابهم. قامت [[كيرى اندروود|كارى أندروود]] بأداء أغنية &quot;Islands in the Stream&quot; مع روجرز، شريك الثنائى الأصلى لپارتون. قام كراوس بأداء أغنية &quot;Jolene&quot; وقام بثنائى أغنية &quot;Coat of Many Colors&quot; مع توين. كما جه ماكنتاير وريس [[ريس ويذرسبون]] لتكريمهما. فى 16 نوفمبر 2010، قبل پارتون جايزة تصفيق ليزبيرج، و هو التكريم المرموق فى صناعة المتنزهات الترفيهية، نيابة عن منتزه دوليوود الترفيهى خلال حفلاتعمل فى معرض IAAPA الجذب السياحى 2010 فى [[اورلاندو (فلوريدا)|أورلاندو، فلوريدا]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://news.yahoo.com/dollywood-wins-applause-award-theme-parks-20101116.html
| title = Dollywood wins Applause award for theme parks
| date = November 16, 2010
| website = News.yahoo.com
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160118095849/https://news.yahoo.com/dollywood-wins-applause-award-theme-parks-20101116.html
| archivedate = January 18, 2016
| accessdate = August 19, 2016
}}&lt;/ref&gt; سنة 2015، تم تسمية نوع مكتشف جديد من الأشنة ينمو فى جنوب جبال أبالاتشى باسم ''Japewiella Dollypartoniana'' تكريم لمزيكا پارتون وجهودها لجذب الاهتمام الوطنى والعالمى لالمنطقه دى.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Allen|first=Jessica L.|last2=Lendemer|first2=James C.|title=''Japewiella dollypartoniana'', a New Widespread Lichen in the Appalachian Mountains of Eastern North America|journal=Castanea|volume=80|issue=1|year=2015|pages=59–65|issn=0008-7475|doi=10.2179/14-036R2}}&lt;/ref&gt; سنة 2018، حصل پارتون على النجمة التانيه فى ممشى المشاهير فى هوليوود ، مع [[ليندا رونستادت]] [[ايميلو هاريس|وإيميلو هاريس]] تقدير لعملهم كثلاثى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = http://tasteofcountry.com/faith-hill-dolly-parton-emmylou-harris-linda-ronstadt-getting-stars-hollywood-walk-of-fame/
| title = Powerful Country Women Getting Stars on Hollywood Walk of Fame
| date = June 27, 2018
| website = Taste of Country
}}&lt;/ref&gt; تم الاعتراف بـ Parton كمان فى [[موسوعة جينيس للارقام القياسيه|موسوعة غينيس للأرقام القياسية]] سنة 2018 لاحتوائه على أرقام قياسية لاكبر عدد من العقود مع أعلى{{Spaces}}20 أغنية على مخطط Billboard's Hot Country Songs والاكتر نجاح على مخطط Billboard's Hot Country Songs بفنانة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://dollyparton.com/tag/dumb-blonde
| title = Dumb Blonde Archives
| date = January 18, 2018
}}&lt;/ref&gt; سنة 2020، اخدت جايزة جرامى لتعاونها مع For King &amp;amp;amp; Country فى أغنيتهم &quot;God Only Knows&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www1.cbn.com/cbnnews/entertainment/2020/january/dolly-parton-and-king-and-country-take-home-grammy-for-song-god-only-knows
| title = Dolly Parton and For King &amp; Country Take Home Grammy for 'God Only Knows'
| date = January 27, 2020
| website = CBN News
| language = en
| accessdate = June 1, 2020
| authors = Morris Andrea

}}&lt;/ref&gt; سنة 2021، تم إدراجها فى ''[[مجلة التايم]]'' السنوية ' 100 شخص تأثير فى العالم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/dolly-parton-time-100-miley-cyrus-b1921257.html
| title = Miley Cyrus calls Dolly Parton a 'saintly, even godlike figure' for Time 100 list
| date = September 16, 2021
| website = The Independent
| language = en
| accessdate = November 10, 2021
| authors = O'Connor Roisin

}}&lt;/ref&gt; صنفتها ''[[نيو يورك تايمز]]'' ضمن اكتر 3 مغنيات محبوبات فى امريكا ( مع [[باتى لابيل]] وباربرا [[باربرا سترايساند]] ).

رفضت پارتون وسام الحرية الرئاسى مرتين بسبب مرض زوجها والوباء المستمر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.today.com/popculture/dolly-parton-turned-down-presidential-medal-freedom-twice-t207752
| title = Dolly Parton turned down the Presidential Medal of Freedom twice
| date = February 1, 2021
| website = TODAY.com
| authors  = Samantha Kubota
}}&lt;/ref&gt; رد على اقتراح سنة 2021 اللى قدمته الهيئة التشريعية فى ولاية تينيسى لإقامة تمثال لپارتون، أصدرت بيان تطلب من الهيئة التشريعية إزالة مشروع القانون من النظر فيه، قائلة: &quot;بالنظر لكل ما يحدث فى العالم، لا أعتقد أن وضعى فى وضع يسمح لى بإقامة تمثال&quot;. على قاعدة التمثال هو المناسب فى ده الوقت.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.wect.com/2021/02/18/parton-says-no-now-statue-tennessee-capitol/
| title = Parton says no (for now) to statue at Tennessee Capitol
| date = February 18, 2021
| website = WECT6 News
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210411131322/https://www.wect.com/2021/02/18/parton-says-no-now-statue-tennessee-capitol/
| archivedate = April 11, 2021
| accessdate = February 18, 2021
| authors = Payne Ed

}}&lt;/ref&gt; و فى أواخر سنة 2022، حصل پارتون على جايزة الشجاعة والكياسة بقيمة 100 مليون دولار من مؤسس أمازون، [[جيف بيزوس]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://www.nbcnews.com/news/us-news/dolly-parton-receives-100-million-bezos-courage-civility-award-rcna56953
| title = Dolly Parton receives $100 million Bezos Courage and Civility award
| date = November 13, 2022
| website = NBC News
| accessdate = 3 November 2023
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://deadline.com/2022/11/dolly-parton-100-million-award-jeff-bezos-video-1235171466/
| title = Dolly Parton Receives $100M Courage &amp; Civility Award From Jeff Bezos – Watch
| date = November 14, 2022
| website = Deadline
| accessdate = 3 November 2023
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://thehill.com/blogs/in-the-know/3733692-bezos-awards-dolly-parton-with-100-million-courage-and-civility-prize/
| title = Bezos awards Dolly Parton with $100 million Courage and Civility prize
| date = November 14, 2022
| website = The Hill
| accessdate = 3 November 2023
}}&lt;/ref&gt; و حسب بيزوس، فقد اتمنحت الجايزة لپارتون بسبب عملها الخيرى اللى يركز على تحسين معرفة القراءة والكتابة عند الأطفال حوالين العالم. سنة 2023، حصل پارتون على العضوية الفخرية لجمعية المكتبات الامريكانيه .&lt;ref&gt;[https://www.ala.org/news/press-releases/2023/04/dolly-parton-awarded-honorary-membership-american-library-association Dolly Parton Awarded Honorary Membership in the American Library Association.] American Library Association, 2023.&lt;/ref&gt; احتلت المرتبة رقم 27 فى قائمة ''[[رولينج ستون (مجله)|رولينج ستون]]'' سنة 2023 لأعظم 200 مغنى فى كل العصور.

== جوايز ==

* جايزه قاعه مشاهير جرامى
* جايزه جرامى لانجاز العمر
* جايزه التوته الذهبيه لاسوا اغنيه اصليه
* American Music Award for Favorite Country Album
* جايزه مركز كينيدى الثقافى
* الميداليه الوطنيه للفنون
* Las Vegas Film Critics Society Award for Best Song
* Grammy Award for Best Bluegrass Album
* Grammy Award for Best Country Collaboration with Vocals
* جايزه جرامى لافضل اداء كانترى على ايد ثنائى او مجموعه صوتيه
* جايزه جرامى لافضل اجنيه كانترى
* Grammy Award for Best Female Country Vocal Performance
* جايزه الاسطوره الحيه لمكتبه الكونجرس
* Country Music Association Award for Entertainer of the Year
* Favorite Country Single
* جايزه جونى ميرسير

== لينكات برانيه ==
{{روابط فنية}}
{{Dolly Parton}}
{{Academy of Country Music Award for Entertainer of the Year}}
{{CMA Duo of the Year}}
{{CMA Entertainer of the Year}}{{CMA Female Vocalist of the Year}}
{{CMA Group of the Year}}
{{CMA Lifetime Achievement}}
{{1990s Country Music Hall of Fame}}
{{Golden Raspberry Award for Worst Original Song}}
{{Grammy Lifetime Achievement Award}}
{{Kennedy Center Honorees 2000s}}
{{MusiCares Person of the Year}}
{{National Medal of Arts recipients 2000s}}
{{2022 الصاله الفخريه للروك آند رول}}
{{Porter Wagoner and Dolly Parton}}
{{Grand Ole Opry members}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:فايزين ايمى پرايم تايم]]
[[تصنيف:ناس لسا عايشين]]
[[تصنيف:فايزين جايزة جرامى انجاز العمر]]
[[تصنيف:فايزين جايزة جرامى]]
[[تصنيف:ممثلات صوت امريكيات]]
[[تصنيف:ممثلات تليفزيون امريكيات]]
[[تصنيف:مؤلفين ذكريات امريكان]]
[[تصنيف:ممثلات افلام امريكانيه]]
[[تصنيف:مسيحيين امريكان]]
[[تصنيف:ممثلات من تينيسى]]
[[تصنيف:مغنيات امريكيات فى قرن 21]]
[[تصنيف:ممثلات امريكيات فى قرن 21]]
[[تصنيف:مغنيات امريكيات فى قرن 20]]
[[تصنيف:ممثلات امريكيات فى قرن 20]]
[[تصنيف:مواليد 1946]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]
[[تصنيف:Articles with short description]]</text>
      <sha1>mahdi9ki4zuvm0raxsmy75kobqdjbp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افشين چاووشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>474343</id>
    <revision>
      <id>13024363</id>
      <parentid>12402037</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[افشين تشاڤوشى]] إلى [[افشين چاووشی]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>12402037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="dyho9iai2sg1giae4zkapxj6x5pmz57" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''افشين تشاڤوشى''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
افشين تشاڤوشى من مواليد يوم 17 [[سبتمبر]] [[1984]] فى [[رشت]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مهاجم, و لعب مع فريق [[نادى ملوان]] و [[نادى داماش جيلان]] و [[نادى ستيل آذين]] و [[نادى الومينيوم هرمزجان]] و [[استقلال رشت]] و [[Sepidrood Rasht F.C.]] و [[نادى بكاه كيلان]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>dyho9iai2sg1giae4zkapxj6x5pmz57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024365</id>
      <parentid>13024363</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل</comment>
      <origin>13024365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="2jv23p5ebb3hhkmgrw8ohjzfyl695ff" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''افشين چاووشى''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
افشين تشاڤوشى من مواليد يوم 17 [[سبتمبر]] [[1984]] فى [[رشت]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مهاجم, و لعب مع فريق [[نادى ملوان]] و [[نادى داماش جيلان]] و [[نادى ستيل آذين]] و [[نادى الومينيوم هرمزجان]] و [[استقلال رشت]] و [[Sepidrood Rasht F.C.]] و [[نادى بكاه كيلان]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>2jv23p5ebb3hhkmgrw8ohjzfyl695ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024366</id>
      <parentid>13024365</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* حياته */</comment>
      <origin>13024366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="6b73619ss9sn71nb5llq9f7ewa123jc" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''افشين چاووشى''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
افشين چاووشى من مواليد يوم 17 [[سبتمبر]] [[1984]] فى [[رشت]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مهاجم, و لعب مع فريق [[نادى ملوان]] و [[نادى داماش جيلان]] و [[نادى ستيل آذين]] و [[نادى الومينيوم هرمزجان]] و [[استقلال رشت]] و [[Sepidrood Rasht F.C.]] و [[نادى بكاه كيلان]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>6b73619ss9sn71nb5llq9f7ewa123jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024367</id>
      <parentid>13024366</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* الحياه الرياضيه */</comment>
      <origin>13024367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="j2ze2tmmdimy2wo3tx1xfddfjbcxzi7" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''افشين چاووشى''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
افشين چاووشى من مواليد يوم 17 [[سبتمبر]] [[1984]] فى [[رشت]].

== الحياه الرياضيه ==
افشین بيلعب فى مركز مهاجم, و لعب مع فريق [[نادى ملوان]] و [[نادى داماش جيلان]] و [[نادى ستيل آذين]] و [[نادى الومينيوم هرمزجان]] و [[استقلال رشت]] و [[Sepidrood Rasht F.C.]] و [[نادى بكاه كيلان]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>j2ze2tmmdimy2wo3tx1xfddfjbcxzi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اصغر حاجيلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>478015</id>
    <revision>
      <id>13024358</id>
      <parentid>12401650</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[اصجر حاجيلو]] إلى [[اصغر حاجيلو]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>12401650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="63qdz0mxporzjnrwu0e1vc2dg6wet49" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اصجر حاجيلو''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اصجر حاجيلو من مواليد يوم 1 [[اغسطس]] [[1956]] فى [[ايران]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مُدَافِع, و لعب مع فريق [[منتخب ايران لكره القدم]] و [[نادى استقلال تهران|نادى استقلال طهران]].

== المشاركات ==
شارك فى:
* دوره الالعاب الآسيويه 1986

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>63qdz0mxporzjnrwu0e1vc2dg6wet49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024360</id>
      <parentid>13024358</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل</comment>
      <origin>13024360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="kfh9sfetrax1wvh63aezljsepsxixl0" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اصغر حاجيلو''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اصجر حاجيلو من مواليد يوم 1 [[اغسطس]] [[1956]] فى [[ايران]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مُدَافِع, و لعب مع فريق [[منتخب ايران لكره القدم]] و [[نادى استقلال تهران|نادى استقلال طهران]].

== المشاركات ==
شارك فى:
* دوره الالعاب الآسيويه 1986

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>kfh9sfetrax1wvh63aezljsepsxixl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024361</id>
      <parentid>13024360</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* حياته */</comment>
      <origin>13024361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="0hfe3wwq8wbp37nl43vpagky1tiq7y1" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اصغر حاجيلو''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اصغر حاجيلو من مواليد يوم 1 [[اغسطس]] [[1956]] فى [[ايران]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز مُدَافِع, و لعب مع فريق [[منتخب ايران لكره القدم]] و [[نادى استقلال تهران|نادى استقلال طهران]].

== المشاركات ==
شارك فى:
* دوره الالعاب الآسيويه 1986

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>0hfe3wwq8wbp37nl43vpagky1tiq7y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024362</id>
      <parentid>13024361</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* الحياه الرياضيه */</comment>
      <origin>13024362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="py60rz36ot8wio7oqhiwt0wqiwg8xwh" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اصغر حاجيلو''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اصغر حاجيلو من مواليد يوم 1 [[اغسطس]] [[1956]] فى [[ايران]].

== الحياه الرياضيه ==
اصغر بيلعب فى مركز مُدَافِع, و لعب مع فريق [[منتخب ايران لكره القدم]] و [[نادى استقلال تهران|نادى استقلال طهران]].

== المشاركات ==
شارك فى:
* دوره الالعاب الآسيويه 1986

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>py60rz36ot8wio7oqhiwt0wqiwg8xwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسماعیل حلالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487224</id>
    <revision>
      <id>13024350</id>
      <parentid>13024349</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* الحياه الرياضيه */</comment>
      <origin>13024350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="nwci5a4fhofxrcxeyrz4msdw0n7cz8a" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اسماعیل حلالی''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اسماعیل حلالی من مواليد يوم 13 [[اغسطس]] [[1973]] فى [[تبريز]].

== الحياه الرياضيه ==
اسماعیل بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[نادى تراكتور سازى]] و [[منتخب ايران لكره القدم]] و [[نادى برسبوليس]] و [[نادى استقلال اهواز]] و [[نادى بيكان]] و [[نادى صنعت بترول عبادان]] و [[نادى شاهين بوشهر]] و [[نادى شهردارى بندر عباس]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>nwci5a4fhofxrcxeyrz4msdw0n7cz8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق سبحانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487306</id>
    <revision>
      <id>13024351</id>
      <parentid>12400821</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[اشاج سوبهانى]] إلى [[اسحاق سبحانی]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>12400821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="6ffrms3bu5mzbvpdrlfybjn780zsao9" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اشاج سوبهانى''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اشاج سوبهانى من مواليد يوم 14 [[يناير]] [[1984]] فى [[كرمان]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[نادى سايبا]] و [[نادى بديده]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>6ffrms3bu5mzbvpdrlfybjn780zsao9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024353</id>
      <parentid>13024351</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل</comment>
      <origin>13024353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="l897ahx2fyey7cd1dkohyddec51snn8" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اسحاق سبحانی''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اشاج سوبهانى من مواليد يوم 14 [[يناير]] [[1984]] فى [[كرمان]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[نادى سايبا]] و [[نادى بديده]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>l897ahx2fyey7cd1dkohyddec51snn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024355</id>
      <parentid>13024353</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* حياته */</comment>
      <origin>13024355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="ishhrj3tlbe4zcdhyf72ktm54asnvn1" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اسحاق سبحانی''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اسحاق سبحانی من مواليد يوم 14 [[يناير]] [[1984]] فى [[كرمان]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[نادى سايبا]] و [[نادى بديده]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>ishhrj3tlbe4zcdhyf72ktm54asnvn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024356</id>
      <parentid>13024355</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>/* الحياه الرياضيه */</comment>
      <origin>13024356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="mq9ecn4lpai4x7i780zono39dlli7k0" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره قدم}}
'''اسحاق سبحانی''' لاعب [[كورة قدم]] من [[ايران]].

== حياته ==
اسحاق سبحانی من مواليد يوم 14 [[يناير]] [[1984]] فى [[كرمان]].

== الحياه الرياضيه ==
اسحاق بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[نادى سايبا]] و [[نادى بديده]].

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من ايران]]</text>
      <sha1>mq9ecn4lpai4x7i780zono39dlli7k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤاسكو بويڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516117</id>
    <revision>
      <id>13024686</id>
      <parentid>12505070</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="4cnh5vuva1th9hwph8cg471zcmpyhhu" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات سيرة كرة قدم}}
'''ڤاسكو بويڤ''' [[لعيب كورة قدم]] من [[بلجاريا]]

== حياته ==
ڤاسكو بويڤ من مواليد يوم [[24 يوليه]] [[1988]] فى [[ڤارنا|فارنا]]

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فريق [[PFC Kaliakra Kavarna]] و [[نادى سبارتاك فارنا]] و [[منتخب بلجاريا تحت 17 سنه لكره القدم]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:لاعيبه كوره قدم]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم وسط]]
[[تصنيف:لاعبين كوره قدم من بلجاريا]]</text>
      <sha1>4cnh5vuva1th9hwph8cg471zcmpyhhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دينامو موسكو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538720</id>
    <revision>
      <id>13024617</id>
      <parentid>12963908</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101052" sha1="q52iaztbbtrmrqocul9pcniuy8bintr" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم}}

'''نادى دينامو موسكو''' ( ''نادى دينامو موسكو'' ، &lt;ref&gt;[http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52704/profile/index.html uefa.com] FC Dinamo Moskva&lt;/ref&gt; {{Lang-ru|Дина́мо Москва́}}    [ دʲɪˈنامə ɐˈskva ]  ) هو نادى روسى محترف [[كورة قدم|لكرة القدم]] ومقره فى [[موسكو]] . رجع دينامو لالدورى الروسى الممتاز لموسم 2017–18 بعد موسم واحد فى الدرجة التانيه الدورى الوطنى الروسى لكرة القدم .&lt;ref name=&quot;backtoRFPL&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://1fnl.ru/news/6160
| date = 12 April 2017
| publisher = [[Russian Football National League]]
| language = ru
| script-title = ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!
}}&lt;/ref&gt; دينامو كان هو النادى الوحيد اللى لعب دايما فى الدرجة الأولى لكرة القدم السوفيتية ( مع [[دينامو كييف]] ) وكرة القدم الروسية من نهاية الفتره السوفيتية لحد هبوطهم  سنة  2016.  رغم ذلك، لم يفزوا أبدًا بلقب الدورى الروسى الممتاز الحديث  و كسبوا بكأس روسيا مرة واحدة بس، فى موسم [[كاس روسيا لكورة القدم 1994–95|1994–95]] .

خلال الفتره [[الاتحاد السوفييتى|السوفيتية]] ، كانو منتسبين لMVD (وزارة الشؤون الداخلية - الميليشيا السوفيتية) و مع [[كيه جى بى|KGB]]   و كانو جزء من مجتمع دينامو الرياضى . كان رئيس جهاز الأمن والبوليس السرية السوفيتية NKVD [[لافرينتى بيريا|Lavrentiy Beria]] راعى للنادى لحد سقوطه.

 من 10 ابريل 2009،  بقا بنك VTB هو مالك دينامو بعد حصوله على 74% من أسهم النادى.&lt;ref name=&quot;vtbbank&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sports.ru/football/7567680.html
| title = ВТБ получил 74 процента акций московского &quot;Динамо&quot;
| website = Sports.ru
}}&lt;/ref&gt; كان [[بوريس روتينبيرج سر.|بوريس روتنبرغ الأب]] رئيس لحد استقالته فى 17 يوليه 2015 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710
| date = 17 July 2015
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| script-title = ru:Борис Ротенберг покидает пост президента
}}&lt;/ref&gt; فى 29 ديسمبر 2016، وافقت جمعية دينامو الرياضية على شراء أسهم بنك VTB مقابل روبل واحد.&lt;ref name=&quot;saleback&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html
| date = 29 December 2016
| publisher = [[RIA Novosti]]
| language = ru
| script-title = ru:ВФСО &quot;Динамо&quot; приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ
}}&lt;/ref&gt; فى 14 فبراير 2019، وافقت جمعية دينامو الرياضية على بيع النادى تانى لVTB مقابل روبل واحد.&lt;ref name=&quot;DSsellBack&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.dynamo.su/news/27960/
| title = Сообщение для прессы
| date = 14 February 2019
| publisher = [[Dynamo Sports Club|Dynamo Sports Society]]
| language = ru
| trans_title = Press release
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SEsellBack&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/
| title = ФК &quot;Динамо&quot; перейдет в управление ВТБ за один рубль
| date = 14 February 2019
| publisher = [[Sport Express]]
| language = ru
| trans_title = FC Dynamo moves to VTB for one ruble
}}&lt;/ref&gt; فى 24 فبراير 2022، تم نقل الأسهم بVTB لجمعية دينامو الرياضية .

ألوان دينامو التقليدية هيا الأزرق والأبيض. شعارهم بيتكون من حرف أزرق &quot;D&quot; مكتوب بأسلوب مخطوط تقليدى على خلفية بيضاء، مع كتابة كلمة &quot;موسكو&quot; تحته، وتغطى كرة القدم جزئى تحتها. شعار النادى هو &quot;القوة فى الحركة&quot;، اللى اقترحه فى البداية [[مكسيم جوركى|مكسيم غوركى]] ، المؤلف الروسى الشهير، اللى كان فى السابق عضو نشط فى مجتمع دينامو الرياضى.

== تاريخ ==

=== تأسيس و عصر السوفيت ===
[[ملف:RR5110-0100R.png|تصغير|160x160بك| عملة تذكارية [[ليف ياشين|لليف ياشين]] ، حارس المرمى الأسطورى للفريق.]]
جذور دينامو موسكو تعود لنادى سوكولنيكى موسكو لكرة القدم.

بعد [[الثوره الروسيه|الثورة الروسية]] ، وجد النادى نفسه فى النهاية تحت سلطة وزارة الداخلية ورئيسها [[فليكس دزيرجينسكى|فيليكس دزيرجينسكى]] ، رئيس تشيكا ، البوليس السرية للاتحاد السوفيتى. تم تغيير اسم النادى لدينامو موسكو  سنة  1923 لكن تمت الإشارة ليه كمان باستخفاف باسم &quot;الزباله&quot;، و هو مصطلح عام إجرامى روسى يعنى &quot;البوليس&quot;، على ايد بعض أنصار النوادى التانيه.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://atletifo.com/football/arsenal-vs-dynamo-moscow/
| title = Arsenal vs Dynamo Moscow: The Historical Match Shrouded in Mystery
| date = 2021-06-13
| website = Atletifo Sports
| language = en-US
| accessdate = 2021-06-13
| last = Woodward
| first = Hamish
| archive-date = 2021-06-13
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613213132/https://atletifo.com/football/arsenal-vs-dynamo-moscow/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

دينامو كسب أول بطولتين سوفيتيتين فى  1936 و 1937، وكأس الاتحاد السوفيتى  سنة  1937، وزوج آخر من الألقاب الوطنية فى  1940 و 1945.  سنة  1945، كانو كمان أول ناد سوفيتى يقوم بجولة فى الغرب  لما لعبوا سلسلة من الماتشات الودية فى المملكة المتحدة.&lt;ref&gt;{{Citation|title=United Kingdom|date=2023-05-30|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|journal=The World Factbook|accessdate=2023-06-06|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://eee88club.com/
| title = ee88
| accessdate = 6 June 2023
| archive-date = 2023-10-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231030222847/http://www.eee88club.com/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; المجهول تمام بالنسبة للبريطانيين، تعادل اللاعبون السوفييت الاول بنتيجة 3-3 ضد [[نادى تشيلسى|تشيلسى]] بعدين  غلبو  [[كارديف سيتى]] 10-1.  غلبو  فريق [[ارسنال|أرسنال]] المعزز بـ [[ستانلى ماثيوس|ستانلى ماثيوز]] [[ستان مورتنسن|وستان مورتنسن]] [[چو باكوزى|وجو باكوزى]] بنتيجة 4-3 فى ماتشاتعملت وسط ضباب كثيف على ستاد وايت هارت لين . بعدين تعادلوا 2-2 ضد الفريق الاسكتلندى [[نادى رينجرز|رينجرز]] ،  ده معناه أنهم أكملوا الجولة دون هزيمة.

استمروا فى كونهم فريق قوى على أرضهم بعد الحرب العالميه التانيه، وتمتعوا باكبر نجاح لهم خلال الخمسينات. حصل دينامو على خمس بطولات تانيه بين 1949 و 1959، و كأس الاتحاد السوفييتى التانى  سنة  1953. كان صعب الحصول على التكريم  بعد كده الوقت. واصل النادى التمتع ببعض النجاح فى كأس الاتحاد السوفيتي، لكنه لم يفز ببطولة وطنية من سنة 1976. بس، ألقاب دينامو الوطنية الـ11 تجعله تالت اكتر الفرق تتويج فى البلاد خلف [[دينامو كييف]] (13 لقب ) [[سبارتاك موسكو|وسبارتاك موسكو]] (12 لقب).

أعظم إنجازات دينامو فى  اوروبا كانت فى [[كاس الكؤوس الاوروبيه 1971–72|كأس الكؤوس الاوروبية 1971–72]] ، هناك وصلو ل[[نهائى كاس الكؤوس الاوروبيه 1972|النهائى]] فى [[كامب نو]] فى [[بارسلونا]] ، وخسرو 3–2 قدام رينجرز. كانت دى هيا المرة الأولى اللى يوصل فيها فريق روسى لنهائى بطولة أوروبية، و هو إنجاز لم يتكرر لحد كسب [[سسكا موسكو|سيسكا موسكو]] [[نهائى كاس الاتحاد الاوروبى 2005|بكأس الاتحاد الاوروبى  سنة  2005]] .&amp;nbsp;

=== عصر بنك VTB (2009–2016) ===
[[ملف:Dinamo-Spartak_(12).jpg|left|تصغير|168x168بك| [[يورى جيركوف]] .]]
[[ملف:Dinamo-cska_(4).jpg|تصغير|156x156بك| [[ماثيو فالبوينا|ماتيو فالبوينا]] .]]
فى نهاية [[الدورى الروسى الممتاز 2008|موسم 2008]] ، دينامو احتل المركز التالت، وتأهل للدور التمهيدى لدورى أبطال  اوروبا 2009–10 . فى 29 يوليه 2009، سجل دينامو فوز بره أرضه على [[نادى سيلتيك|سلتيك]] بنتيجة 0-1 على ستاد سيلتيك بارك ، و ده منحهم أفضلية قوية فى ماتش الإياب. بس، غلب سلتيك دينامو بشكل مريح 0-2 فى موسكو للتقدم،  بعت دينامو للدور الفاصل فى [[دورى اوروبا|الدورى الاوروبى]]  تم إقصاء النادى على ايد الفريق البلجارى [[سسكا صوفيا|سيسكا صوفيا]] بعد التعادل 0-0 بره أرضه فى [[صوفيا]] والتعادل 1-1. 2 هزيمة على أرضه فى موسكو.{{عايز مصدر|تاريخ=March 2022}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2022)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

 سنة 2012، بعد بداية وحشه  للموسم اللى خسر فيه أول خمس ماتشات فى الدوري، استبدل دينامو المدير الفنى المؤقت [[ديمترى خوخلوف|دميترى خوخلوف]] [[رومانيا|بالرومانى]] [[دان بيتريسكو]] ، اللى تمكن من إخراج النادى من منطقة الهبوط لمركز فى الأعلى. نصف جدول الدورى. كان الفريق قريب من التأهل للحصول على مكان فى المنافسة الاوروبية، لكن الفشل فى الفوز فى الجولة الأخيرة من الماتش تركهم فى المركز السابع، بفارق نقطتين عن المركز الأخير فى تصفيات الدورى الاوروبى.  رغم جهوده، تم إنهاء عقد بيتريسكو فى 8 ابريل 2014 بالاتفاق المتبادل بعد خسارة شديده  قدام [[انچى ماخاتشكالا|أنجى ماخاتشكالا]] من بره الدورى 0–4.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://rus.rfpl.org/index.php/match/index/9189
| title = Match protocol
| date = 6 April 2014
| publisher = [[Russian Football Premier League]]
| language = ru
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140408225235/http://rus.rfpl.org/index.php/match/index/9189
| archivedate = 8 April 2014
}}&lt;/ref&gt; وكما صرح مدير الرياضة فى دينامو [[جورام ادزهويڤ|، غورام أدزوييف]] ، &quot;فى العام الماضى أخرج دان الفريق من الوضع المعقد، ورفعه لمستوى معين، لكننا لم نشهد أى تقدم مؤخر&quot;. تم استبدال &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=5546
| date = 8 April 2014
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| script-title = ru:&quot;Динамо&quot; расторгло контракт с Даном Петреску
}}&lt;/ref&gt; بـ [[ستانيسلاف تشيرتشيسوف]] كمدير. تحت إدارته، تأهل دينامو لمرحلة المجموعات فى [[الدورى الاوروبى 2014–15]] حيث كسب فى كل ماتش قبل ما يخسر قدام [[نادى نابولى|نابولى]] فى دور الـ16. لم يتمكن دينامو من احتلال المركز الرابع إلا فى [[الدورى الروسى الممتاز 2014–15|موسم 2014-2015]] بعد سلسلة من النتائج الوحشه  فى المراحل الأخيرة.&amp;nbsp;

فى  يونيه 2015، تم استبعاد دينامو من مسابقة [[الدورى الاوروبى 2015–16]] بسبب انتهاكه لمتطلبات التعادل المالى النظيف.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.uefa.org/mediaservices/newsid=2239253.html
| title = FC Dinamo Moskva referred to Adjudicatory Chamber for break-even requirement breach
| date = 24 April 2015
| publisher = [[UEFA]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://rsport.ru/football/20150619/840603225.html
| date = 19 June 2015
| publisher = [[Rossiya Segodnya]]
| language = ru
| script-title = ru:УЕФА отстранил &quot;Динамо&quot; от участия в ЛЕ-2015/16 за нарушение финансового fair play
}}&lt;/ref&gt; ونتيجة لذلك، اقترح بنك VTB نقل 74 % من أسهم النادى لجمعية دينامو الرياضية . وبموجب الخطة المقترحة، ستمتلك الجمعية 100% من أسهم دينامو كما فعلت  سنة  2009، فى حين ها تفضل أسهم VTB Arena مملوكة للبنك. ستسمح دى الخطوة للنادى بالامتثال لمتطلبات اللعب المالى النظيف، وسيواصل بنك VTB تقديم الدعم لدينامو للحد اللى يتوافق مع لوائح اللعب المالى النظيف.

تم استبدال المدير الفنى ستانيسلاف تشيرتشيسوف بالعائد [[اندرى كوبيليف|أندرى كوبيليف]] ، و كتير من اللاعبين الأجانب، زى [[ماثيو فالبوينا|ماتيو فالبوينا]] ، [[بالاج دجودجاك|وبالاز دسودزساك]] ، وكيفن [[كيفن كورانى|كورانى]] ، غادروا دينامو بعد ذلك. تم تقديم الكتير من لعيبة دينامو الشباب، زى [[جريجورى موروزوف]] ، [[اليكساندر تاشاييف|وألكسندر تاشايف]] ، [[اناتولى كاتريتش|وأناتولى كاتريش]] ، اللى  كسبو مسابقة تحت 21  سنه  فى موسم 2014-2015، للفريق الأول.

فى 22 ديسمبر 2015، أعلن رئيس مجلس إدارة دينامو فاسيلى تيتوف أنه لم يتم نقل الأسهم لمجتمع دينامو؛ أن امتثال FFP بدل نقل الأسهم كان الأولوية القصوى للنادي؛ و أنه يتوقع أن يحقق النادى الامتثال بحلول ابريل 2016 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://tass.ru/sport/2549461
| date = 22 December 2015
| publisher = [[Russian News Agency TASS]]
| language = ru
| script-title = ru:Василий Титов: ФК &quot;Динамо&quot; будет соответствовать правилам финансового fair-play к апрелю
}}&lt;/ref&gt;

بعد العطلة الشتوية لموسم 2015–16، كسب دينامو بماتش واحدة بس من أصل 12 ماتش لعبها  سنة  2016 وتم طرد كوبيليف قبل 3 ماتشات متبقية فى الموسم. فى اليوم الأخير من الموسم، خسر دينامو 0-3 قدام [[زينت سانت بطرسبورج|إف سى زينيت سانت بطرسبرغ]] على أرضه، وانخفض للمركز  الخمستاشر   فى الجدول و هبط من الدورى الممتاز

فى اكتوبر 2016،  لما كان دينامو يتصدر الدورى الوطنى الروسى لكرة القدم من الدرجة التانيه  ساعتها ، ادعى رئيس النادى المعين جديد يفغينى مورافيوف أن ديون النادى  13 مليار روبل (حوالى 188 مليون يورو) وما لم ى اتلقا  مالك جديد قريب أو إذا أعاد VTB التزامه بتغطية ديون النادي، فقد يعلن النادى إفلاسه. كان من الممكن أن يعنى ذلك على الأرجح فقدان الرخصة الاحترافية والهبوط للمستوى الرابع من دورى كرة القدم للهواة الروسى .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/933020
| date = 14 October 2016
| publisher = [[Sovetsky Sport]]
| language = ru
| script-title = ru:Евгений Муравьев: Не знал, насколько в «Динамо» все сложно
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017023830/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/933020
| archivedate = 17 October 2016
}}&lt;/ref&gt;

=== عصر مجتمع دينامو (2016 ل2019) ===
فى 29 ديسمبر 2016، وافقت جمعية دينامو الرياضية على شراء أسهم بنك VTB مقابل روبل واحد.&lt;ref name=&quot;saleback&quot;/&gt; فى 13 يناير 2017، أعلن بنك VTB أنه سيرعى جمعية دينامو الرياضية بمبلغ 10.64 مليار روبل للفترة من 2017 ل2019 (حوالى 167 مليون يورو  من  التاريخ ده ). كان من المقرر كمان تمويل HC Dynamo موسكو و فرق تانيه من المجتمع حسب  دى الصفقة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://rsport.ru/football/20170113/1114888713.html
| date = 13 January 2017
| publisher = [[RIA Novosti]]
| language = ru
| script-title = ru:ВТБ предоставляет обществу &quot;Динамо&quot; спонсорский вклад в 10,6 млрд руб
}}&lt;/ref&gt; فى 1 فبراير 2017، قال رئيس النادى السابق [[بوريس روتينبيرج سر.|بوريس روتنبرغ]] إن الديون البالغة 75 مليون يورو اللى يدين بيها نادى كرة القدم لشركات روتنبرغ قد تمت إعادة هيكلتها و&quot;لا تضر أحداً&quot;.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://tass.ru/sport/3988728
| date = 1 February 2017
| publisher = [[Russian News Agency TASS]]
| language = ru
| script-title = ru:Ротенберг заявил, что долг ФК &quot;Динамо&quot; перед ним &quot;никому не мешает&quot;
}}&lt;/ref&gt; فى 12 ابريل 2017، مع بقاء 7 ماتشات متبقية فى موسم 2016–17، ضمن دينامو الرجوع للمستوى الأعلى فى الدورى الروسى الممتاز لموسم 2017–18. ده هو سجل FNL لأول ترقية مضمونة للفريق.&lt;ref name=&quot;backtoRFPL&quot;/&gt;

فى 14 مارس 2018، تم فصل يفغينى مورافيوف من منصبه كرئيس للنادى بسبب دفع مبلغ غير مصرح به كـ &quot;مكافأة&quot; لشركة تالتة وقت انتقال [[كونستانتين راوتش|كونستانتين راوش]] من [[نادى كولن|1.]] [[نادى كولن|إف سى كولن]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=13347
| title = Yevgeni Muravyov left Dynamo
| date = 14 March 2018
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
}}&lt;/ref&gt;

=== الرجوع لVTB (2019 ل2022) ===
خلص بناء الملعب الجديد للنادى VTB Arena فى أواخر سنة 2018. بعد ذلك، أعرب مالك أغلبية الملعب والراعى الرئيسى لنادى كرة القدم بنك VTB عن اهتمامه باستعادة السيطرة على النادى. فى 14 فبراير 2019، وافقت جمعية دينامو الرياضية على إعادة بيع أسهم النادى ل&quot;شركة إدارة دينامو&quot; (الشركة اللى تمتلك الملعب ويمتلك بنك VTB كمالك الأغلبية).&lt;ref name=&quot;DSsellBack&quot;/&gt; و كان السعر هو نفس الروبل الرمزى 1.&lt;ref name=&quot;SEsellBack&quot;/&gt; فى 26 ابريل 2019، أفيد أن الصفقة على وشك الانتهاء رسمى، لكن سعر السهم ارتفع ل10 مليار روبل (حوالى 138 مليون يورو). يشمل ده العدد الاكبر الديون المتراكمة وتكلفة مركز تدريب النادى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/istochnik-ctalo-izvestno-za-skolko-bank-vtb-priobrel-akcii-dinamo-1539239/
| title = Источник: cтало известно, за сколько банк ВТБ приобрел акции &quot;Динамо&quot;
| date = 26 April 2019
| publisher = [[Sport Express]]
| trans_title = Sources: The value of VTB-Dynamo deal announced
}}&lt;/ref&gt; (فى بداية سنة 2021، قال رئيس النادى يورى سولوفيوف فى مقابلة إن ديون دينامو  حوالى 5.4 مليار روبل. ووصف سولوفييف حالة النادى  ساعتها بأنها &quot;صادمة&quot;.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://sportrbc.ru/news/602941e59a794766ed691681
| title = Юрий Соловьев – РБК: &quot;Смотрим на &quot;Динамо&quot; как на бизнес&quot;
| date = 2021-02-15
| publisher = [[RBK Group|RBC]]
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; ) فى 30 ابريل 2019، أكد VTB أن اتقفل الصفقة والسعر الرسمى هو 1 روبل، وتمت إعادة هيكلة الديون المستحقة على نادى كرة القدم لمجتمع دينامو لمدة 8 سنين ، واتعيين يورى بلكين مدير  سنه  للنادى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vtb-zavershil-sdelku-po-pokupke-fk-dinamo-belkin-stanet-gendirektorom-kluba-1540540/
| title = ВТБ завершил сделку по покупке ФК &quot;Динамо&quot;, Белкин станет гендиректором клуба
| date = 30 April 2019
| publisher = [[Sport Express]]
| language = ru
}}&lt;/ref&gt;

بدأ موسم 2019–20 ، و هو أول ظهور لهم على أرضهم، بشكل سيئ واستقال المدرب [[ديمترى خوخلوف]] بعد 12 ماتش لعبها دينامو فى المركز التانى قبل الأخير فى الجدول. تحت بديله، [[كيريل نوڤيكوڤ|كيريل نوفيكوف]] ، تحسنت النتائج و فى نهاية الموسم احتل دينامو المركز السادس. سمح ذلك لدينامو بالتأهل للمنافسة الاوروبية ( [[دورى اوروبا|الدورى الاوروبى]] ) لأول مرة من 6 مواسم.

بس، فى نهاية سبتمبر 2020، أقيل نوفيكوف بعد الخسارة قدام لوكوموتيف تبليسى (تصفيات الاتحاد الاوروبى لكرة القدم) [[نادى خيمكى|وخيمكى]] (RPL). اتعيين [[ساندرو شوارتز]] مدرب جديد فى 14 اكتوبر.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=15842
| title = Сандро Шварц – новый главный тренер футбольного клуба &quot;Динамо&quot; Москва
| date = 2020-10-14
| publisher = FC Dynamo Moscow
}}&lt;/ref&gt;

وفى ربيع 2021، ابتدت الصحافة الرياضية تتكلم عن &quot;إحياء&quot; دينامو موسكو. و من تعيين ساندرو شوارتز مدرب للفريق، حقق الفريق سبعة انتصارات و أربع هزايم فى ماتشات الدورى الروسى الممتاز. وسبق أن وصف المدير الرياضى للنادي، زيليكو بوفاتش، بداية الموسم بأنها &quot;رائعة&quot;.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.championat.com/football/article-4305747-dinamo-zhelko-buvacha-prokachivaet-molodezh-arsena-zakaryana-i-konstantina-tyukavina.html
| title = Борьба со &quot;Спартаком&quot; и новые герои. Творец преображения &quot;Динамо&quot; – о взлете команды
| date = 2021-03-27
| publisher = championat.com
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; الفريق الموسم فى المركز السابع رغم حصوله على 50 نقطة و هو اكبر عدد من النقاط لدينامو فى الدورى الإنجليزى الممتاز من موسم 2014-2015.&amp;nbsp;

=== الرجوع لمجتمع دينامو ( من 2022) ===
فى 24 فبراير 2022، نتيجة [[الغزو الروسى لاوكرانيا (2022)|للغزو الروسى لأوكرانيا سنة 2022]] ، تم فرض عقوبات على بنك VTB على ايد المملكة المتحدة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.reuters.com/world/sanctions-hit-vtb-bank-has-several-plans-minimise-impact-its-clients-2022-02-24/
| title = Sanctions-hit VTB Bank has several plans to minimise impact on its clients
| date = 24 February 2022
| accessdate = 24 February 2022
}}&lt;/ref&gt; فى نفس اليوم، قام بنك VTB بنقل أسهم FC Dynamo تانى لDynamo Sports Society .

بعد بدء الغزو، مهاجم [[نادى ليفربول|ليفربول]] و أوكرانيا السابق [[اندرى فورونين|أندريه فورونين]] ، اللى كان مساعد مدرب الفريق، غادر النادي، وكتب أنه مايقدرش العمل فى بلد كان يقصف وطنه.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sporf.com/russian-club-fc-krasnodar-suspends-contracts-of-foreign-players/
| title = Russian club FC Krasnodar suspends contracts of eight foreign players
| date = 4 March 2022
| website = SPORF
| last = Corrick
| first = Lewis
}}&lt;/ref&gt;

ظل النادى فى المركز التانى فى الدورى الروسى الممتاز 2021–22 وعلى مسافة نقاط تنافسية من حامل اللقب صاحب المركز الاولانى [[زينت سانت بطرسبورج|زينيت سانت بطرسبرغ]] لمعظم الموسم قبل ما تسمح بعض خساير دينامو المتأخرة لزينيت بتأمين اللقب قبل 3 ماتشات متبقية. اللعب فى الموسم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://premierliga.ru/news/rfpl/news_27999.html
| title = &quot;Зенит&quot; – восьмикратный чемпион Тинькофф РПЛ!
| date = 30 April 2022
| publisher = [[الدورى الروسى الممتاز]]
| language = ru
| trans_title = Zenit is the eight-times winner of Tinkoff RPL
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2024-02-21
| archive-url = https://web.archive.org/web/20240221223124/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_27999.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; تأهل النادى كمان لنهائى كأس روسيا 2021–22 ، و هو أول ظهور له فى نهائى كأس روسيا من سنة 2012 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28039.html
| title = Гол и пас Смолова помогли &quot;Динамо&quot; обыграть &quot;Аланию&quot; и выйти в финал Бетсити-Кубка России
| date = 10 May 2021
| publisher = الدورى الروسى الممتاز
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2024-04-18
| archive-url = https://web.archive.org/web/20240418211759/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28039.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; فى الجولة الأخيرة من موسم الدورى فى 21 مايو 2022، خسر دينامو 1-5 على أرضه قدام بى إف سى سوتشى وتراجع للمركز التالت،و ده سمح لسوتشى بالتغلب عليهم. بس، كان ده أول مركز ضمن المراكز التلاته الأولى لدينامو من سنة 2008 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28091.html
| title = &quot;Сочи&quot; завоевал серебряные медали Тинькофф РПЛ благодаря крупной победе над &quot;Динамо&quot;
| date = 21 May 2022
| publisher = الدورى الروسى الممتاز
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2024-06-21
| archive-url = https://web.archive.org/web/20240621020743/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28091.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; فى 29 مايو 2022، خسر دينامو نهائى كأس روسيا قدام سبارتاك 1–2، و أهدر [[دانيل فومين|دانييل فومين]] ضربة جزاء فى الوقت الإضافى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28138.html
| title = &quot;Спартак&quot; обыграл &quot;Динамо&quot; и стал 4-кратным победителем Кубка России
| date = 29 May 2022
| publisher = الدورى الروسى الممتاز
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2022-05-29
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220529165639/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28138.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; استقال المدير [[ساندرو شوارتز]] من النادى بعد نهائى الكأس.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/sandro-svarc-eto-byla-moia-zakliucitelnaia-igra-v-rossii
| title = Сандро Шварц: &quot;Это была моя заключительная игра в России&quot;
| date = 29 May 2022
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-04-20
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230420073557/https://fcdm.ru/news/sandro-svarc-eto-byla-moia-zakliucitelnaia-igra-v-rossii/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

اتعيين [[سلافيسا يوكانوفيتش|سلافيشا يوكانوفيتش]] كمدير جديد فى &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/slavisa-iokanovic-glavnyi-trener-dynamo
| title = Славиша Йоканович – главный тренер &quot;Динамо&quot;!
| date = 17 June 2022
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| accessdate = 17 June 2022
| تاريخ-الأرشيف = 2024-04-23
| archive-url = https://web.archive.org/web/20240423142119/https://fcdm.ru/news/slavisa-iokanovic-glavnyi-trener-dynamo/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  يونيه 2022. غادر الكتير من اللاعبين الأجانب الأساسيين فى التشكيلة الأساسية من موسم 2021–22 النادى على سبيل الإعارة أو أوقفوا عقودهم قبل الموسم بسبب استمرار الحرب الروسية فى أوكرانيا، بما فيها [[سيباستيان سزيمانسكى|سيباستيان زيمانسكى]] [[نيكولا مورو (لاعب كورة قدم)|ونيكولا مورو]] [[فابيان بالبوينا|وفابيان بالبوينا]] [[ايفان اورديتس|وإيفان أورديتس]] [[جييرمو فاريلا|وغييرمو فاريلا.]] . احتل دينامو مراكز فى النصف العلوى من جدول الدوري، لكن تحت المراكز التلاته الأولى خلال جزء الصيف / الخريف من موسم 2022–23، ولم بيستمر فى أى سلسلة طويلة دون هزيمة أو فوز. كان التوقيع الكاميرونى الجديد [[مومى نجامالو|مومى نجاماليو]] هو لاعب دينامو الوحيد اللى تم اختياره لتشكيلات [[كاس العالم 2022|كأس العالم 2022]] (باستمدح Szymański و Varela اللى  تمت إعارتهم قبل الموسم).  دخل دينامو العطلة الشتوية للموسم فى المركز الرابع.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28844.html
| title = «Динамо» обыграло ЦСКА в Winline матче тура и ушло на перерыв в Мир РПЛ на четвёртом месте
| date = 13 November 2022
| publisher = الدورى الروسى الممتاز
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2024-04-24
| archive-url = https://web.archive.org/web/20240424163230/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_28844.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; استمرت النتائج غير متسقة بعد العطلة الشتوية، وتم طرد يوكانوفيتش فى 14 مايو 2023 بعد خسارة 0-3 على أرضه قدام [[نادى احمد جروزنى|أحمد جروزنى]] ، مع احتلال دينامو المركز السابع.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/zaiavlenie-fk-dynamo-moskva/
| title = Заявление ФК &quot;Динамо&quot; Москва
| date = 14 May 2023
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| trans_title = FC Dynamo Moscow statement
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-05-23
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230523132234/https://fcdm.ru/news/zaiavlenie-fk-dynamo-moskva/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; خسر دينامو 5 من آخر 7 ماتشات فى الدورى واحتل المركز التاسع.

فى 22  يونيه 2023، اتعيين [[مارسيل ليكا]] مدير جديد للفريق.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/marcel-licka-v-dynamo-dobro-pozalovat/
| title = Марцел Личка — в «Динамо»! Добро пожаловать!
| date = 22 June 2023
| publisher = [[FC Dynamo Moscow]]
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-06-22
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230622111126/https://fcdm.ru/news/marcel-licka-v-dynamo-dobro-pozalovat/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; بعد خسارة الماتش الافتتاحية لموسم 2023–24 ، استمر دينامو فى سلسلة خالية من الهزايم وصعد للمركز التانى فى الترتيب بحلول أوائل سبتمبر. ذهبوا لالعطلة الشتوية فى المركز التالت.

=== الحملات الاوروبية ===
{{updated|match played 20 March 2014}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!مسابقة
! PLD
! دبليو
! د
! ل
! فرنك غيني
! جا
|-
| كأس الكؤوس الاوروبية
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 35
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 18
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 8
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 9
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 51
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 31
|-
| [[دورى اوروبا|كأس الاتحاد الاوروبى]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 48
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 17
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 11
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 20
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 58
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 74
|-
| كأس الاتحاد الاوروبى لكرة القدم إنترتوتو
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 6
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 10
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 9
|-
| [[تشامبيونز ليج|دورى أبطال اوروبا]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
|-
| [[دورى اوروبا|الدورى الاوروبى]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 21
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 10
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 7
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 30
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 20
|-
| '''المجموع'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''112'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''49'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''28'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''35'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''150'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''136'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!موسم
! دائري
! مسابقة
! دولة
! الفريق المنافس
! نتيجة
! مكان
|-
| bgcolor=&quot;&quot; | [[نهائى كاس الكؤوس الاوروبيه 1972|1972]]
| bgcolor=&quot;Silver&quot; | رو
| كأس الكؤوس الفائزة
|{{Flagicon|Scotland|1945}} 
| [[نادى رينجرز|اخطار]]
| 2-3
| كامب نو، بارسلونا
|-
| bgcolor=&quot;&quot; | 1978
| سادس
| كأس الكؤوس الفائزة
|{{Flagicon|Austria}} 
| [[اوستريا ڤيينا|النمسا ڤيينا]]
| 3–3 فى المجموع، 4–5(ع)
| ذو قدمين
|-
| bgcolor=&quot;&quot; | 1985
| سادس
| كأس الكؤوس الفائزة
|{{Flagicon|Austria}} 
| [[رابيد ڤيينا]]
| 2-4 فى المجموع
| ذو قدمين
|-
|}

== فريق دينامو موسكو للستات ==
فى ديسمبر 2021، و حسب   لاستراتيجية النادي، أطلق نادى دينامو لكرة القدم فريق الستات، و فريق الشباب للستات &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/nacalsya-otbor-v-zenskuyu-molodyoznuyu-komandu-dinamo
| title = Начался набор в женскую молодёжную команду Динамо
| date = 2021-12-17
| publisher = FC Dynamo Moscow official site
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-07-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230727151249/https://fcdm.ru/news/nacalsya-otbor-v-zenskuyu-molodyoznuyu-komandu-dinamo/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; وقسم البنات فى أكاديمية ليف ياشين.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/dopolnitelnyi-konkursnyi-nabor-devocek-v-futbolnuyu-akademiyu-dinamo
| title = Дополнительный конкурсный набор девочек в футбольную академию Динамо
| date = 2021-12-17
| publisher = FC Dynamo Moscow official site
| language = ru
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2022-01-20
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220120054340/https://fcdm.ru/news/dopolnitelnyi-konkursnyi-nabor-devocek-v-futbolnuyu-akademiyu-dinamo
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; اتعيين سيرجى لافرينتييف، خريج نادى UEFA &quot;A&quot; وحامل ترخيص &quot;A&quot; و&quot;الرجل اللى يقود عجلة القيادة&quot; السابق فى المنتخب الوطنى الروسى للستات، و فرق تشيرتانوفو وسيسكا موسكو للستات، مدرب رئيسى للفريق الاولانى حديث الولادة. انضمت كمان مدربة حراس المرمى فيتالى شادرين (ل جانب نفس الواجبات فى المنتخب الوطنى الروسى للستات) ومدربة القوة والتكييف يوليا جورديفا لطاقم العمل.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/sergei-lavrentev-glavnyi-trener-starsei-zenskoi-komandy
| title = Сергей Лаврентьев – главный тренер старшей женской команды Динамо
| date = 2021-12-09
| publisher = FC Dynamo Moscow official site
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2021-12-23
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211223160944/https://fcdm.ru/news/sergei-lavrentev-glavnyi-trener-starsei-zenskoi-komandy
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

== أكاديمية ليف ياشين ==
 سنة 2021،  كسبت  الأكاديمية بالبطولتين الشتوية والصيفية فى دورى شباب موسكو، دورى النوادى، كونها النادى الوحيد اللى سجل اكتر من 200 هدف (2.85 فى الماتش الواحدة) وتلقت شباكه كمان أقل عدد من الأهداف و هو 47 هدف .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/akademiya-dinamo-pobeditel-letnego-pervenstva-klubnoi-ligi
| title = Академия Динамо стала абсолютным чемпионом Клубной Лиги 2021 года
| date = 2021-11-26
| publisher = Officila site of FC Dynamo Moscow
| language = ru
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2021-12-04
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211204134422/https://fcdm.ru/news/akademiya-dinamo-pobeditel-letnego-pervenstva-klubnoi-ligi
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; بعد فتره قصيره ، قام ألكسندر كوزنتسوف، مدير الأكاديمية من سنة 2013 ومن سنة 2006 فى النادي، بإلقاء نظرة عامة على تطور تعليم كرة القدم فى الأكاديمية، موضح أننا &quot;توقفنا عن الحصول على &quot;خيول الجري&quot; لصالح لعيبة كرة القدم - المبدعين والمهرة تقنى و قادر على اتخاذ القرارات الصحيحة على أرض الملعب&quot;. كما ذكر السيد كوزنتسوف دور النهج الحديث فى أكاديمية خوان مارتينيز جارسيا، المتخصص الإسباني، اللى كان يعمل فى النادى لعدة سنين قبل عقد من الزمن.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.sports.ru/football/1103932239-direktor-akademii-dinamo-my-perestali-brat-loshadej-i-berem-futbolisto.html
| title = Директор Академии Динамо: Мы перестали брать лошадей и берём футболистов: креативных, техничных
| date = 2021-12-02
| publisher = Sports.ru
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; و فى مارس 2022، بقت الأكاديمية والمدرسة [[الجامعة الوطنيه للبحوث المدرسه العليا للاقتصاد|العليا للاقتصاد]] شريكين رسميين فى التعليم والبحث.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/dynamo-i-niu-vse-podpisali-soglasenie-o-sotrudnicestve
| title = Динамо и НИУ ВШЭ подписали соглашение о сотрудничестве
| date = 2022-03-03
| publisher = FC Dynamo Moscow official site
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-07-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230727151249/https://fcdm.ru/news/dynamo-i-niu-vse-podpisali-soglasenie-o-sotrudnicestve/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

; الامتياز التجاري

لدى النادى أكاديمية لكرة القدم تحمل اسم [[ليف ياشين]] ( [https://academydinamo.ru/ الموقع الرسمي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210817033742/https://academydinamo.ru/ |date=2021-08-17}} )،  اتنشأت على أساس فريق شباب دينامو. فى السنين  الأخيرة، أخذ أصحاب النادى تطوره على محمل الجد. أنشأت مجموعة VTB صندوق وقف برأس مال قدره 5 مليارات روبل لتمويل تدريب لعيبة كرة القدم الشباب. ويرأس مجلس أمناء الصندوق رئيس وزراء روسيا السابق و عضو مجلس إدارة دينامو [[سيرجى ستيباشين]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://sportrbc.ru/news/5fc88b0a9a7947dbf1d8c978
| title = Группа ВТБ создала фонд для развития футбольной академии &quot;Динамо&quot;
| date = 2020-12-03
| website = sportrbc.ru
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; و سنة 2020، لعب 13 من خريجى الأكاديمية مع فريق دينامو الرئيسى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.championat.com/football/article-4221091-intervyu-s-direktorom-akademii-dinamo-aleksandrom-kuznecovym.html
| title = &quot;Такого нет ни у кого в РПЛ&quot;. &quot;Динамо&quot; установило рекорд сезона по числу воспитанников
| date = 2020-12-19
| website = championat.com
| language = ru
}}&lt;/ref&gt;

و سنة 2020 ابتدت الأكاديمية فى تطوير شبكة الفروع. اتعمل الفرع الاولانى فى [[ماخاتشكالا|محج قلعة]] ( [[داجستان|داغستان]] ) بعدين فى اكتر من 15 مدينة وبلدة روسية. فى اغسطس وسبتمبر 2021، اتفتح أحدث مدارس كرة القدم التبع لأكاديمية فى بارناول ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://altapress.ru/sport/story/futbolnaya-shkola-moskovskogo-dinamo-otkroetsya-v-barnaule-291943
| title = Футбольная школа московского Динамо откроется в Барнауле
| date = 2021-08-23
| publisher = [[Алтапресс]]
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; فى بيلغورود ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdynamo.ru/news/v-belgorode-otkrylas-futbolnaya-skola-dinamo
| title = В Белгороде открылась футбольная школа &quot;Динамо&quot;
| date = 2021-08-11
| publisher = fcdynamo.ru
| language = ru
}}&lt;/ref&gt; فى [[ڤلاديڤوستوك|فلاديفوستوك]] ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.fcdynamo.ru/news/futbolnaya-akademiya-dinamo-im-lva-yasina-otkrylas-vo-vladivostoke-pri-podderzke-banka-vtb
| title = New Dynamo Academy football school opened in Vladivostok
| date = 2021-09-01
| publisher = FC Dynamo Moscow
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2021-09-01
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210901113715/https://en.fcdynamo.ru/news/futbolnaya-akademiya-dinamo-im-lva-yasina-otkrylas-vo-vladivostoke-pri-podderzke-banka-vtb
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; فى [[ڤارونيش|فورونيج]] &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.fcdynamo.ru/news/filialy-futbolnoi-akademii-dinamo-imeni-lva-yasina-pri-podderzke-vtb-otkrylis-v-gorodax-rossii
| title = Lev Yashin Academy branches, powered by VTB, are now opened in Russian cities
| date = 2021-09-09
| publisher = FC Dynamo Moscow
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2021-09-09
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909133257/https://en.fcdynamo.ru/news/filialy-futbolnoi-akademii-dinamo-imeni-lva-yasina-pri-podderzke-vtb-otkrylis-v-gorodax-rossii
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; و فى ستانيتسا نوفوتاروفسكايا فى [[كراسنودار|كراسنودار كراى]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.fcdm.ru/news/v-krasnodarskom-krae-otkrylas-futbolnaya-skola-dinamo
| title = Another branch of Lev Yashin Academy has been opened in Krasnodar Krai
| date = 2021-10-12
| publisher = FC Dynamo Moscow official site
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-07-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230727134345/https://en.fcdm.ru/news/v-krasnodarskom-krae-otkrylas-futbolnaya-skola-dinamo/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; الفرع التالي، اللى بيعتمد على مدرسة الرياضة المحلية &quot;جونيور&quot;، سيتم افتتاحه قريب فى نيجنفارتوفسك .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://ugra.mk.ru/social/2021/10/06/dlya-yunykh-vartovchan-otkroyut-filial-akademii-fk-dinamo.html
| title = Для юных вартовчан откроют филиал академии ФК Динамо
| date = 2021-10-06
| publisher = [[Московский комсомолец|МК-Югра]]
| language = ru
}}&lt;/ref&gt;

وفى اغسطس 2021، ابتدا النادى بتقديم ورش عمل عبر الإنترنت كدليل لإطلاق امتيازات أكاديمية ليف ياشين فى أى مدينة روسية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/besplatnyi-vebinar-futbolnaya-skola-dinamo-v-vasem-gorode
| title = Бесплатный вебинар Футбольная школа Динамо в вашем городе
| date = 2021-08-25
| publisher = FC Dynamo Moscow Official site
| language = ru
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2021-11-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211108212228/https://fcdm.ru/news/besplatnyi-vebinar-futbolnaya-skola-dinamo-v-vasem-gorode
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

; صندوق الهبات

فى سبتمبر 2021، اتعيين [[اليكساندر اوڤيتشكين|ألكسندر أوفيتشكين]] ، نجم الهوكى العالمى ومهاجم فريق دينامو موسكو السابق، سفير رسمى لصندوق الوقف التبع أكاديمية ليف ياشين.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.fcdynamo.ru/news/aleksandr-oveckin-stal-ambassadorom-endaument-fonda-akademii-dinamo
| title = Alexander Ovechkin becomes ambassador of Dynamo endowment fund
| date = 2021-09-02
| publisher = FC Dynamo Moscow
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2021-09-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210903070725/https://en.fcdynamo.ru/news/aleksandr-oveckin-stal-ambassadorom-endaument-fonda-akademii-dinamo
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; من سبتمبر 2021، أطلق نادى دينامو موسكو أنشطة تسويقية للترويج لصندوق الوقف الخاص بأكاديمية ليف ياشين. ضمن العرض الترويجى الأول، يتم تحويل 30% من تكلفة الطقم الرسمى الجديد لدعم استدامة لعيبة دينامو الشباب، ويمكن لمشترى كل طقم الحصول على رقم واسم عليه مجان.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://academydinamo.ru/news/
| title = Эндаумент фонд академии и магазин Динамо запустили совместную акцию
| date = 2021-09-15
| publisher = academydynamo.ru
| language = ru
| accessdate = 2024-01-03
| archive-date = 2021-08-01
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210801021505/https://academydinamo.ru/news/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

منذ سبتمبر 2021، ممكن تحويل كل عملية شراء بالروبل أو الأميال أو نقاط المكافأة ببطاقة بنك VTB مباشرة لتبرع واحد لصندوق الوقف التبع أكاديمية ليف ياشين.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://fcdm.ru/news/teper-vy-mozete-podderzat-endaument-fond-akademii-dinamo-v-programme-banka-vtb-multibonus
| title = Теперь вы можете поддержать эндаумент-фонд академии Динамо в программе Мультибонус ВТБ
| date = 2021-09-25
| publisher = FC Dynamo Moscow
| language = ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2023-07-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230727165312/https://fcdm.ru/news/teper-vy-mozete-podderzat-endaument-fond-akademii-dinamo-v-programme-banka-vtb-multibonus/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

== المنافسات ==
[[ملف:FirstRFPLmatch.jpg|تصغير|220x220بك| سبارتاك ضد دينامو فى لوجنيكى فى 14 مارس 2010.]]
منذ تأسيسه  سنة  1923، كان المنافس التاريخى لدينامو هو [[سبارتاك موسكو]] . واعتبرت جماهيرها وبشكل عام الاشتباكات بين النوادى أهم الماتشات فى الاتحاد السوفيتى لاكتر من 3 عقود، حيث جذبت الآلاف من المتفرجين. (لكن من المفارقات أنه فى يوم رأس السنة الجديدة سنة 1936، سافر فريق دينامو-سبارتاك المشترك ل[[باريس]] لمواجهة [[راسينج كولومب|راسينغ كلوب دى فرانس]] ، اللى كان  ساعتها  واحد من احسن الفرق فى اوروبا.) انتزع دينامو أول دورى سوفيتى   بفوزه على سبارتاك. 1–0 على ستاد دينامو قدام 70 ألف متفرج. رد سبارتاك بالفوز بالبطولة فى العام التالى.

== ستاد ==
[[ملف:Dynamo_Stadium.jpg|يسار|تصغير|290x290بك| منظر لملعب دينامو التاريخي، موطن دينامو من سنة 1928 لسنة 2008. و سنة 2011، تم هدمه استعدادًا لبناء ستاد جديد،  اللى  اتبنا  دلوقتى ، ويعرف دلوقتى  باسم VTB Arena.]]
كان ستاد دينامو هو [[ستاد دينامو|ملعب دينامو]] التاريخى فى بتروفسكى بارك،  اللى يتسع لـ 36.540 كرسى. و سنة 2008، اتقفله للهدم. من سنة 2010 لسنة 2016، لعب دينامو موسكو ماتشاته على ستاد أرينا خيمكى ،  اللى تقاسمه مع منافسه فى موسكو، سسكا موسكو . استمروا فى اللعب فى أرينا خيمكى لحد 26 مايو 2019،  لما رجع نادى دينامو موسكو رسمى لمنزله، حيث لعبوا مباراتهم الأولى فى ستاد فى تى بى اللى تم افتتاحه جديد.&amp;nbsp; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2022)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== مرتبة الشرف ==

=== محلى ===
'''الدورى السوفيتى الممتاز / الدورى الروسى الممتاز''' &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesu/ussrchamp.html
| title = USSR (Soviet Union) – List of Champions
| publisher = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
}}&lt;/ref&gt;

* '''الأبطال (11):''' [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1936|1936 (الربيع)]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1937|1937]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1940|1940]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1945|1945]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1949|1949]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1954|1954]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1955|1955]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1957|1957]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1959|1959]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1963|1963]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1976|1976]]
* المركز التانى (12): [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1936|1936 (الخريف)]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1946|1946]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1947|1947]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1948|1948]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1950|1950]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1956|1956]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1958|1958]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1962|1962]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1967|1967]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1970|1970]] ، [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1986|1986]] ، [[الدورى الروسى الممتاز 1994|1994.]]

'''كأس السوفييت / كأس روسيا''' &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesu/ussrcuphist.html
| title = USSR (Soviet Union) – List of Cup Finals
| publisher = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesr/ruscuphist.html
| title = Russia – Cup Finals
| publisher = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
}}&lt;/ref&gt;

* '''الفايزين (7):''' [[كاس الاتحاد السوفيتى 1937|1937]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1953|1953]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1966–67|1966–67]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1970|1970]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1977|1977]] ، [[الكاس السوفيتى 1984|1984]] ، [[كاس روسيا لكورة القدم 1994–95|1994–95]]
* الوصيف (9): [[كاس الاتحاد السوفيتى 1945|1945]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1949|1949]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1950|1950]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1955|1955]] ، [[كاس الاتحاد السوفيتى 1979|1979]] ، [[كاس روسيا لكورة القدم 1996–97|1996–97]] ، [[كاس روسيا لكورة القدم 1998–99|1998–99]] ، [[كاس روسيا لكورة القدم 2011–12|2011–12]] ، 2021–22

'''كأس السوبر السوفييتى / كأس السوبر الروسى'''

* '''الفايزين:''' 1977
* المركز الثاني: 1984

'''الدورى الوطنى الروسى لكرة القدم'''

* '''الفايزين:''' [[الدورى الوطنى الروسى لكورة القدم 2016 17|2016–17]]

=== الاوروبية ===
'''كأس الكؤوس الاوروبية'''

* الوصيف: [[نهائى كاس الكؤوس الاوروبيه 1972|1971–72]]

=== مش رسمى ===

; كأس مدينة بارسلونا

* '''الفايزين:''' 1976

; كأس الاطلنطى

* '''الفايزين:''' 2015

; كأس ليف ياشين

* '''الفايزين:''' 2010

== اللاعبين ==

== لاعبين بارزين ==

* [[ماثيو فالبوينا]]  
* [[الكساندر كوكورين]]  
* [[مانيش]]  
* [[رومان نويشتتر]]  
* [[رومان زوبنين]]  
* [[لوك ويلكشير]]  
* [[رومان اوزدينوف]]  
* [[كيفن كورانى]]  
* [[فاتوس بيسيراچ]]  
* [[كيريل كومباروف]]  
* [[زفيزدان ميسيموفيتش]]  
* [[ليف ياشين]]  
* [[اليكساندر مورجونوڤ]]  
* [[يورى جيركوف]]  
* [[ايجور دينيسوف]]  
* [[الكساندر كيرجاكوف]]  
* [[تياجو سيلفا]]  
* [[بافل بوجريبنياك]]  
* [[اندرى فورونين]]  
* [[تسڤيتان جينكوڤ]]  
* [[اندريس ميندوزا]]  
* [[دينيس كيسيليوڤ]]  
* [[دميترى كومباروف]]  
* [[فلاديمير بيستشاستنيخ]]  
* [[ماكسيم روماستشينكو]]  
* [[يوركاس سيتاريديس]]  
* [[ايجور سيمشوف]]  
* [[انتون شونين]]  
* [[دينيس كولودين]]  
* [[دانى]]  
* [[جوردون شيلدنفيلد]]  
* [[كوستينيا]]  
* [[كوستوديو كاسترو]]  
* [[بالاج دجودجاك]]  
* [[فلاديمير جرانات]]  
* [[فاليرى جازاييف]]  
* [[ادوارد مودريك]]  
* [[اوتار خيزانيشڤيلى]]  
* [[اخريك تسفيبا]]  
* [[اوجنيين كورومان]]  
* [[كريستوفر سامبا]]  
* [[توميسلاف دويموفيتش]]  
* [[ايجور دوبروفولسكى]]  
* [[ادريان روبوتان]]  
* [[نونو اسبيريتو سانتو]]  
* [[ستانيسلاف فلتشيك]]  
* [[رينس ڤان ايچدين]]  
* [[اليكسى سميرتين]]  
* [[اليكساندر بوتنر]]  
* [[پلاتون كريڤوشتشيوكوڤ]]  
* [[جورجى ريبيرو]]  
* [[ديفيداس سمبيراس]]  
* [[توماس دانيليفيشيوس]]  
* [[ڤالى جاسيموڤ]]  
* [[الكساندر بوروديوك]]  
* [[ڤلاديمير شابروڤ]]  
* [[زيدروناس كارسيمارسكاس]]  
* [[مارتن ياكوبكو]]  
* [[ڤاليرى ماسلوڤ]]  
* [[تشارلز كابوريه]]  
* [[كونستانتن كولوفسكوى]]  
* [[دميترى بوليكن]]  
* [[اليكساندرو پوپوڤيسى]]  
* [[ستانيسلاف مانوليف]]  
* [[الكساندرس ستراكوفس]]  
* [[كريستيان نوبوا]]  
* [[فلاديمير جابولوف]]  
* [[سپارتاك جوجنيڤ]]  
* [[ديمترى خوخلوف]]  
* [[اندرى يڤجينيڤيتش ايڤانوڤ]]  
* [[اندرى كارپوڤيتش]]  
* [[اليكسى پرودنيكوڤ]]  
* [[اندرى تشيرنيشوڤ]]  
* [[اوليج اليشيڤ]]  
* [[اليكسى ريبكو]]  
* [[چين نارد]]  
* [[ايجور سيموتينكوڤ]]  
* [[بوليساو هابوسكى]]  
* [[فياتشيسلاف سفيديرسكى]]  
* [[سيرجى كيرياكوڤ]]  
* [[سيرجى پودپالى]]  
* [[ادجاراس سيسناوسكيس]]  
* [[ديڤيداس سيسناوسكيس]]  
* [[ديميترى خارين]]  
* [[رولان جوسيف]]  
* [[فاجيز خيدياتولين]]  
* [[يورى سيمين]]  
* [[اندريه كارياكا]]  
* [[ميخايل انتونيڤيتش]]  
* [[يايڤجينى خارلاتشيوڤ]]  
* [[توماس هوبوتشان]]  
* [[روسلان بيمينوف]]  
* [[دميترى تشيريشيڤ]]  
* [[فلاديمير دياديون]]  
* [[تيبيرى پوپوڤيتش]]  
* [[سامبا سو]]  
* [[اوليج دولماتوف]]  
* [[ايجور شيتوڤ]]  
* [[اريتش برابيك]]  
* [[يورى كوفتون]]  
* [[اركادى تشيرنيشيڤ]]  
* [[ڤاسيل خاموتوسكى]]  
* [[ميخايل سيميتشاستنى]]  
* [[دوجلاس فرانكو تيكسيرا]]  
* [[مارتين هاسيك]]  
* [[جينادى جوساروف]]  
* [[ياكوب يانتشر]]  
* [[ديرلى]]  
* [[ايڤان ڤوكومانوڤيك]]  
* [[سيرجى اوڤكينيكوڤ]]  
* [[لياندرو فرنانديز]]  
* [[كوستانتين بيسكوف]]  
* [[ماركو لوميك]]  
* [[اروناس كليماڤيسيوس]]  
* [[چوزيف ايناكارهير]]  
* [[رومان بيريزوفسكى]]  
* [[سيرجى جريشين]]  
* [[ماكسيم لايوشكين]]  
* [[بافور جيان]]  
* [[اندرى ياكوبيك]]  
* [[سيرى پروتسيوك]]  
* [[الكسى ماميكن]]  
* [[فلاديمير بونوماريوف]]  
* [[فلاديمير بليايف]]  
* [[البرتو لويز دى سوزا]]  
* [[فيكتور انيتشكين]]  
* [[بوريس كوزنيتسوف]]  
* [[بابى ثياو]]  
* [[ميشال هانيك]]  
* [[ڤلاديمير كازاتشيونوك]]  
* [[يورى جافريلوف]]  
* [[باسكال ميندى]]  
* [[جورجى فلوريسكو]]  
* [[يوجيف سابو]]  
* [[نونو فريشوت]]  
* [[اليكسى ميدفيديف (لاعب كورة قدم)]]  
* [[جنريخ فيدوسوف]]  
* [[ڤاليرى بوتينكو]]  
* [[مارسين كووالتشيك]]  
* [[ايفجينى لوفتشيف]]  
* [[جينادى يفريوجيخين]]  
* [[جوستاڤو فرانكين سكياڤولين]]  
* [[مينداوجاس كالوناس]]  
* [[رسلان بالتييف]]  
* [[اليكساندر توكيلين]]  
* [[روبيرتاس پوسكوس]]  
* [[الان كاسايف]]  
* [[ڤاليرى كليميونوڤ]]  
* [[سيرجى ديڤيدوڤ]]  
* [[اريك ياخيموڤيتش]]  
* [[سيسيرو سيميدو]]  
* [[الكسندرو ايبوريانو]]  
* [[سيرجى دميترييف]]  
* [[يورى كورنينين]]  
* [[مارتين زبونكاك]]  
* [[الكساندر اوفاروف]]  
* [[ايجور كوليڤانوڤ]]  
* [[المامى موريرا]]  
* [[الكسندر برودنكوف]]  
* [[ميكال ياكوشين]]  
* [[جافريل كاتشالين]]  
* [[ڤيكتور سڤيزهوڤ]]  
* [[اليكسى جرينين]]  
* [[مارتين هيسكى]]  
* [[فيودور سيرنيتش]]  
* [[پاتريك اوڤى]]  
* [[كاخابير تسخادادزى]]  
* [[فيودور سمولوف]]  
* [[ايجور جاڤريلين]]  
* [[ڤلاديمير اشتريكوڤ]]  
* [[فاليرى زيكوف]]  
* [[جينادى موروزوف]]  
* [[اومارى تيترادزه]]  
* [[باخڤا تيديڤ]]  
* [[نيكولاى جونتار]]  
* [[الكساندر بوبنوف]]  
* [[اوليج تيريوخين]]  
* [[اليكسى اريفولين]]  
* [[ڤاسيلى زهوپيكوڤ]]  
* [[دينيس سكيپسكى]]  
* [[يورى جازايڤ]]  
* [[دميترو پارفينوڤ]]  
* [[يورى پوديشيڤ]]  
* [[داريوس زوتاوتاس]]  
* [[ايجورى بانكرانجيفاس]]  
* [[الاكبار مامادوڤ]]  
* [[ڤلاديمير ريزهكين]]  
* [[نيكولاى لاتيش]]  
* [[فاديم ايفانوف]]  
* [[يايڤهين لوتسينكو]]  
* [[انسار ايوپوڤ]]  
* [[اندرى استروسكى]]  
* [[يورى كوزنيتسوف]]  
* [[الكساندر سيبيتا]]  
* [[ڤاليرى ورين]]  
* [[فاليرى كورولنكوف]]  
* [[اليكساندر ماكسيمينكوڤ]]  
* [[اليكساندر ماخوڤيكوڤ]]  
* [[لويس لوريرو]]  
* [[يورى ڤشيڤتسيڤ]]  
* [[ليڤ بيريزنير]]  
* [[رادوسلاف باتاك]]  
* [[اريك كورتشاجين]]  
* [[ڤاليرى سوروكين]]  
* [[الكساندر بانوف]]  
* [[فلاديسلاف راديموف]]  
* [[الكسى يونوف]]  
* [[ايجور سكلياروڤ]]  
* [[فاليريو اندرونيك]]  
* [[تاداس لابوكاس]]  
* [[بوريس ايجناتيڤ]]  
* [[اندرى كوبيليف]]  
* [[فيكتور ليونينكو]]  
* [[نيكولاى پيساريڤ]]  
* [[سيرجى سولوڤيوڤ (لاعب كورة قدم)]]  
* [[ڤاسيلى بوزونوڤ]]  
* [[الكساندر ساميدوف]]  
* [[اندرى ديومكين]]  
* [[اندرى موخ]]  
* [[ماكسيم ليڤيتسكى]]  
* [[ستانيسلاو دراهون]]  
* [[اندريچس پروهورينكوڤس]]  
* [[فلاديمير جلوتوف]]  
* [[اناتولى شيپيل]]  
* [[اليه شكابارا]]  
* [[ڤاسيلى پاڤلوڤيتش سميرنوڤ]]  
* [[اليكساندر مينايڤ]]  
* [[سيرجى نيكولين]]  
* [[ارمين شاهجيلديان]]  
* [[ويليام فانكور]]  
* [[سيارى شتانيوك]]  
* [[الياكساندريه كولتشى]]  
* [[پاڤيل نياخايتشيك]]  
* [[اليكسى يريومينكو]]  
* [[پيوتر بيستروڤ]]  
* [[لويس آجويير]]  
* [[ايجور تشيسلينكو]]  
* [[اوليه رودين]]  
* [[فيكتور تساريف]]  
* [[فلاديمير كيساريف]]  
* [[نيكيتا كيتشيرين]]  
* [[بوريس تاشتشى]]  
* [[ڤيكتور لوسيڤ]]  
* [[اندرى يشينكو]]  
* [[الان جاتاجوڤ]]  
* [[جورام ادزهويڤ]]  
* [[اناتولى بايداتشنى]]  
* [[بوريس روتينبيرج]]  
* [[چوڤان تاناسيچيڤيك]]  
* [[يورى كاليتڤينتسيڤ]]  
* [[اليكساندر خاپساليس]]  
* [[يورى هوديمينكو]]  
* [[ادوارد كوزينكيفيتش]]  
* [[توماس تاموساوسكاس]]  
* [[اندرى جورديڤ]]  
* [[سيرجى تيمريوكوڤ]]  
* [[فلاديمير كيسينكوف]]  
* [[سيرجى سالنيكوف]]  
* [[فلاديمير بيلجوى]]  
* [[فرانسيسكو ليما]]  
* [[اليكسى يوشكوڤ]]  
* [[جيرمان كوتاربا]]  
* [[ڤلاديمير فوميتشيوڤ]]  
* [[الكسى آناتوليفتش كوزلوف]]  
* [[چورج لويز دوس سانتوس دياس]]  
* [[سيرجى كروتوڤ]]  
* [[ديلون شيبرد]]  
* [[ڤيداك براتيك]]  
* [[اليكساندر نوڤيكوڤ]]  
* [[الكسندر بتروف (لاعب كورة قدم)]]  
* [[اليكساندر تينياجين]]  
* [[اناتولى كوزهيمياكين]]  
* [[اناتولى كانيشتشيڤ]]  
* [[اناتولى پاروڤ]]  
* [[الكسندر دينيسوف]]  
* [[انطون سوسنين]]  
* [[بوريس بوزدنياكوف]]  
* [[ارتور ريموفيتش يوسوبوف]]  
* [[اليكساندر جريشين]]  
* [[يايڤجينى دولجوڤ]]  
* [[جيورجى ريابوڤ]]  
* [[فيودور سيلين]]  
* [[ميخايل جيرشكوڤيتش]]  
* [[نايل كاماليف]]  
* [[اوليج سيرجييف]]  
* [[سيرجى كولوتوڤكين]]  
* [[سيرجى نكراسوف]]  
* [[سيرجى سيلكين]]  
* [[سيرجى ستوكاشوڤ]]  
* [[ڤيتالى بوت]]  
* [[ڤاسيلى تروفيموڤ]]  
* [[ڤلاديمير ليسيتسين]]  
* [[فلاديمير ريكوف]]  
* [[ڤلاديمير باسالايڤ]]  
* [[رينات اتاولين]]  
* [[اليكسى الياكرينسكى]]  
* [[اليكساندر بوكى]]  
* [[دينيس بولشاكوڤ]]  
* [[جينادى بوندارينكو]]  
* [[سيرجى ارتيوموڤ]]  
* [[اليكسى ارخيپوڤ]]  
* [[الكسندر بوندار]]  
* [[اليكساندر بورودكين]]  
* [[ايجور ڤارلاموڤ]]  
* [[يورى اڤروتسكى]]  
* [[ڤسيڤولود بلينكوڤ]]  
* [[ايجور بولانوڤ]]  
* [[اندرى بولاتوڤ]]  
* [[سيرجى ارجوديايڤ]]  
* [[ايڤان ارتيميڤ]]  
* [[نيكولاى بوبكوڤ]]  
* [[ڤيكتور ڤاسيليڤ]]  
* [[فيودور جاجلويڤ]]  
* [[ڤيكتور ڤورونكوڤ]]  
* [[ڤاليرى بالياسنيكوڤ]]  
* [[سيرجى بوجومولوف]]  
* [[سيرجى بوداك]]  
* [[ادوارد ديومين]]  
* [[دينيس جيرشون]]  
* [[ڤيتالى جريشين]]  
* [[يايڤجينى يليسيڤ]]  
* [[السكندر ديميدكو]]  
* [[ڤيكتور ديربونوڤ]]  
* [[ڤاسيلى زهيتاريڤ]]  
* [[ڤلاديمير دولجوپولوڤ]]  
* [[سيرجى ديركاتش]]  
* [[ايسجاندار چايڤادوڤ]]  
* [[اندرى دياتيل]]  
* [[ڤيكتور دوبينين]]  
* [[ڤيتالى دياكوڤ]]  
* [[اليكساندر جولوڤنيا]]  
* [[ادماس جولوديتس]]  
* [[يايڤجينى زهوكوڤ]]  
* [[ميخايل زهارينوڤ]]  
* [[اليكساندر زايكين]]  
* [[ڤلاديمير ڤلاديميروڤيتش دولبونوسوڤ]]  
* [[ڤلاديمير نيكولايڤيتش دولبونوسوڤ]]  
* [[بافل اجنا ماتتش]]  
* [[لوكى ايسيبور]]  
* [[الكسندر ايلين]]  
* [[روسلان ايشكينين]]  
* [[اليكسى جوسكين]]  
* [[يايڤجينى كونستانتينوڤيتش فرولوڤ]]  
* [[ميخايل يوريڤيتش كوماروڤ]]  
* [[اندرى خريپكوڤ]]  
* [[ڤلاديمير ديميدوڤ]]  
* [[اليكساندر ڤيكتوروڤيتش زاخاروڤ]]  
* [[اندرى جروشين]]  
* [[رومان كاجازيزهيڤ]]  
* [[ڤاسيلى كاراتايڤ]]  
* [[دميترى كارساكوڤ]]  
* [[دينيس كليويڤ]]  
* [[ڤلاديمير ڤاسيليڤيتش كوبزيڤ]]  
* [[اليكساندر كوڤالينكو]]  
* [[كونستانتين كڤاشنين]]  
* [[نيكولاى كوڤاردايڤ]]  
* [[يايڤجينى كورابليوڤ]]  
* [[ڤاسيلى كارتسيڤ]]  
* [[ليڤ كورتشيبوكوڤ]]  
* [[سيرجى كورشونوڤ]]  
* [[يورى كيريلوڤ]]  
* [[يايجور كيرياكوڤ]]  
* [[اندرى كوليسنيكوڤ]]  
* [[نيكولاى بوريسوڤيتش كوليسوڤ]]  
* [[دميترى كرامارينكو]]  
* [[اركادى كراساڤين]]  
* [[سيرجى كيزانوف]]  
* [[اليكسى كوزلوف]]  
* [[اوليج كوزهليڤ]]  
* [[سيرجى كوزنيتسوف (لاعب كورة قدم)]]  
* [[سيرجى كوزنيتسوڤ]]  
* [[ڤلاديمير جوجبيراشڤيلى]]  
* [[ڤاليرى ليخوبابينكو]]  
* [[اليكساندر لوبكوڤ]]  
* [[ايراكلى لوجوا]]  
* [[ڤلاديمير لارين]]  
* [[ڤلاديمير ليونتشينكو]]  
* [[اندرى لوشنيكوڤ]]  
* [[اليكسى كوتسينكو]]  
* [[يايڤجينى ميليشكين]]  
* [[ڤاليرى ماتيونين]]  
* [[ميكولا ماخينيا]]  
* [[يورى مينتيوكوڤ]]  
* [[اليكسى ميخايلوڤ]]  
* [[اليكسى موروزوف]]  
* [[اليكساندر مولودتسوڤ]]  
* [[سيرجى مويسيڤ]]  
* [[اوليج موروزوف]]  
* [[ستانيسلاڤ موريجين]]  
* [[اندرى نوڤجورودوڤ]]  
* [[سيرجى نيمان]]  
* [[ايجور نكراسوف]]  
* [[پيوتر نيموڤ]]  
* [[كيريل نوڤيكوڤ]]  
* [[زاوربيك پليڤ]]  
* [[يايڤجينى پلوتنيكوڤ]]  
* [[ماكسيم پوڤوروڤ]]  
* [[اناتولى پيسكونوڤ]]  
* [[سارجيس هوڤهانيسيان]]  
* [[اندرى پانيوكوڤ]]  
* [[اليكسى پيتروشين]]  
* [[رومان پيليپتشوك]]  
* [[دميترى پودشيڤالوڤ]]  
* [[كريستينيل پوچار]]  
* [[دميترى پولوڤينتشوك]]  
* [[اندرى اوتيوتسكى]]  
* [[ڤاديم پاڤلينكو]]  
* [[يورى ريزنيك]]  
* [[ارتيوم ريبروف]]  
* [[كيريل ريباكوڤ]]  
* [[راڤيل سابيتوڤ]]  
* [[ڤلاديمير ساڤدونين]]  
* [[اوليج ساماتوڤ]]  
* [[اندرى ساموروكوڤ]]  
* [[ڤيتالى سافرونوڤ]]  
* [[ڤالتير سانايا]]  
* [[كونستانتين سارسانيا]]  
* [[ڤلاديمير سيميونوڤ]]  
* [[سيرجى ميخايلوڤيتش سوخوڤ]]  
* [[ايڤان ستانكيڤيتش]]  
* [[اليكسى ليونيدوڤيتش سيريدا]]  
* [[بادرى سپانديراشڤيلى]]  
* [[ڤلاديمير سكوكوڤ]]  
* [[يايڤجينى سميرتين]]  
* [[اندرى سميتانين]]  
* [[الكسندر سميرنوف]]  
* [[اليكسى سنيجيريوڤ]]  
* [[ڤلاديمير يوريڤيتش سوبوليڤ]]  
* [[ايفان سولوفييف]]  
* [[ليونيد سولوڤيوڤ (لاعب كورة قدم)]]  
* [[سيرجى تيموفيڤ]]  
* [[اندرى تيموشينكو]]  
* [[ايفان تيمنيكوف]]  
* [[سيرجى تيريخوڤ]]  
* [[جوتشا تكيبوتشايڤا]]  
* [[دميترى تيماتشيڤ]]  
* [[اليكسى ترويتسكى]]  
* [[نيكولاى تولستيخ]]  
* [[اليكسى فيليپوڤ]]  
* [[اندرى فيودوروڤسكى]]  
* [[انتون خازوڤ]]  
* [[يايڤجينى فوكين]]  
* [[جينادى توميلوڤيتش]]  
* [[دميترو تياپوشكين]]  
* [[اندرى شيڤتسوڤ]]  
* [[اليكسى شيانوڤ]]  
* [[اليكسى شيرستنيوڤ]]  
* [[ڤلاديمير شتاپوڤ]]  
* [[سيرى شوبين]]  
* [[اندرى شكورين]]  
* [[يايڤجينى ياتشينكو]]  
* [[سيرجى شولجين]]  
* [[اليكسى خوميتش]]  
* [[زوراب سيميونوڤيتش تسيريتيلى]]  
* [[ڤياتشيسلاڤ تساريوڤ]]  
* [[سيرجى ياشين]]  
* [[ڤلاديمير شالين]]  
* [[الكسندر كالياشين]]  
* [[اليكساندر كاراكين]]  
* [[اليكساندر كوستين]]  
* [[اليكساندر كوكانوس]]  
* [[اليكساندر مانوكوڤسكى]]  
* [[اليكساندر وجاروڤ]]  
* [[اليكسى ساڤتشينكو]]  
* [[اليكسى سيليزوڤ]]  
* [[اليكساندر پونوماريوڤ]]  
* [[اليكساندر روجوڤ]]  
* [[اليكساندر ڤلاديميروڤيتش ماكاروڤ]]  
* [[اليكساندر جريبنيڤ]]  
* [[اندرى بوڤتالو]]  
* [[اندرى موليكوڤ]]  
* [[اندرى سميرنوڤ (لاعب كورة قدم)]]  
* [[اندرى سيومين]]  
* [[اندرى اليكسانينكوڤ]]  
* [[اندرى زهيروڤ]]  
* [[انتون روداكوڤ]]  
* [[اركادى ايمريكوڤ]]  
* [[بوريس زهوراڤليوڤ]]  
* [[كلينتون نجى]]  
* [[دانج ڤان لام]]  
* [[داينيس ديجليس]]  
* [[ياروسلاڤ دومانسكى]]  
* [[دميترى شيخوڤتسيڤ]]  
* [[دميترى باتينكوڤ]]  
* [[ادوارد بوجدانوڤ]]  
* [[ادوارد كوسولاپوڤ]]  
* [[جريجورى موروزوف]]  
* [[ايجور يوشتشينكو]]  
* [[كارين اكوپيان]]  
* [[كيريل كوروتشكين]]  
* [[ماكسيم كليكين]]  
* [[ميخايل تشيسنوكوڤ]]  
* [[موشتاج ياجوبى]]  
* [[دييجو لاكسالت]]  
* [[اوليج اوليجوڤيتش ماليوكوڤ]]  
* [[اوليج ايڤانوڤيتش كرامارينكو]]  
* [[رومان پيتروڤيتش پانين]]  
* [[روسلان ماخموتوڤ]]  
* [[روسلان پاشتوڤ]]  
* [[سيرجى لاڤرينتيڤ]]
* [[سيرجى ليميشكو]]  
* [[سيرجى اوشاكوف]]  
* [[سوسلان تاكازوڤ]]  
* [[توماس دوريكا]]  
* [[ڤاليرى شيكونوڤ]]  
* [[ڤيكتور ايمريكوڤ]]  
* [[ڤلاديمير پونوماريوڤ]]  
* [[ڤلاديمير كاپوستين]]  
* [[يفيجينى بوستنيكوف]]  
* [[زسولت هورنياك]]  
* [[يورى تيشكوڤ]]  
* [[سيباستيان هوتسان]]  
* [[ميخايل ماريوشكين]]  
* [[ايجور پيستريتسوڤ]]  
* [[نيكولاى ليپاتكين]]  
* [[ماكسيم يوريڤيتش ڤاسيليڤ]]  
* [[ايفان ماركيلوف]]  
* [[پاڤيل سولوماتين]]  
* [[يورى پيتراكوڤ]]  
* [[ماريوس كازلاوسكاس]]  
* [[جييرمو فاريلا]]  
* [[راميل شيدايڤ]]  
* [[ايجور جروخوڤسكى]]  
* [[سيباستيان هولمين]]  
* [[يايڤجينى پوزين]]  
* [[ڤيتالى كوميسوڤ]]  
* [[اندروس روكاس]]  
* [[كيريل زوبكوڤ]]  
* [[اوليكسى پروخورينكوڤ]]  
* [[سيرجى سمورجاتشيوڤ]]  
* [[ماركو چيڤتوڤيك]]  
* [[ايهور كالينين]]  
* [[ڤاديم پومازوڤ]]  
* [[ستانيسلاڤ ڤوروتيلين]]  
* [[يايجور جينيرالوڤ]]  
* [[اليكسى اسكوڤ]]  
* [[نيكيتا سيرجيڤ]]  
* [[انتونيو موريس]]  
* [[دميترى اوتستاڤنوڤ]]  
* [[اليكساندر تاشاييف]]  
* [[دميترى ستارودوب]]  
* [[اناتولى كاتريتش]]  
* [[يايجور دانيلكين]]  
* [[ڤياتشيسلاڤ دوسمانوڤ]]  
* [[دانيل فومين]]  
* [[رومان شاپوڤالوڤ]]  
* [[ماكسيم كوزمين]]  
* [[ڤيتالى پينياسكين]]  
* [[ڤيكتور زيملين]]  
* [[ميخايل يڤسيڤ]]  
* [[ارتيوم مالاخوڤ]]  
* [[ڤيتالى يلسوكوڤ]]  
* [[نيكولاى اوبولسكى]]  
* [[كيريل مالياروڤ]]  
* [[سيرجى سميلوڤ]]  
* [[دميترى زهيڤوجليادوڤ]]  
* [[ارتيوم يارموليتسكى]]  
* [[سيرجى كوڤاليوڤ (لاعب كورة قدم)]]  
* [[اليكساندر سيدوريوك]]  
* [[اليكسى كيزهيكوڤ]]  
* [[ڤلاديسلاڤ ليوڤين]]  
* [[بوريس سپيرين]]  
* [[پاڤيل ديريڤياجين]]  
* [[ڤيتالى كوليڤ]]  
* [[انتون تيريخوف]]  
* [[الكسندر ماكسيمينكو]]  
* [[ڤاليرى ساراموتين]]  
* [[نيمانچا ميچوسكوڤيك]]  
* [[سيباستيان سزيمانسكى]]  
* [[نيكيتا كالوجين]]  
* [[ڤياتشيسلاڤ جروليوڤ]]  
* [[ايجور ليشوك]]  
* [[رومان يڤجينيڤ]]  
* [[بوجدان ڤاستسوك]]  
* [[ڤلاديمير موسكڤيتشيوڤ]]  
* [[سيرجى لاپشين]]  
* [[پاڤيل اليكساندروڤيتش سيڤاستيانوڤ]]  
* [[نيكولاى لاتيشيڤ]]  
* [[ليستة نوادى كورة القدم]]  
* [[يفجينى كوزنيتسوف (لعيب كورة قدم من روسيا)]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2005]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1993]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2004]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1994]]  
* [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1937]]  
* [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1945]]  
* [[الكاس السوفيتى 1984]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2006]]  
* [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1936]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2014–15]]  
* [[الدورى الوطنى الروسى لكورة القدم 2016 17]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2008]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2010]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1996]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1995]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1997]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1998]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2012–13]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2011–12]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2007]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2003]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2000]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2013–14]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1999]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2009]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2002]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2015–16]]  
* [[الدورى السوفيتى الممتاز لكورة القدم 1940]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 1992]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2001]]  
* [[كاس روسيا لكورة القدم 1994–95]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2017–18]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2018–19]]  
* [[الدورى الروسى الممتاز 2019–20]]  
* [[كاس الاتحاد السوفيتى 1953]]  
* [[كاس الاتحاد السوفيتى 1977]]  
* [[كاس الاتحاد السوفيتى 1937]]  
* [[كاس الاتحاد السوفيتى 1970]]  
* [[كاس الاتحاد السوفيتى 1966–67]]  
* [[نهائى كاس الكؤوس الاوروبيه 1972]]  
* [[نهائى كاس روسيا لكورة القدم 1995]]  
* [[اندريه بيتشكوف]]  
* [[دميترى سميرنوف]]  
* [[فلاديمير كوزلوف (لعيب كورة قدم من الاتحاد السوفييتى)]]  
* [[ارسين زاخاريان]]  
* [[سيرجى سليبوف]]  
* [[عثمان بقال]]  
* [[ايليا كالاتشيوف]]  
* [[نادى خيمكى]]  
* [[تشيرنوموريتس نوڤوروسسيسك]]
{{col-begin-small}}
{{Col-4}}
;USSR/Russia
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Viktor Anichkin]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Anatoly Baidachny]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Vladimir Belyayev (footballer)|Vladimir Belyayev]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Konstantin Beskov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksandr Borodyuk]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Aleksandr Bubnov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Igor Chislenko]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Yevgeni Dolgov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Oleg Dolmatov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Valery Gazzaev]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Gennadi Gusarov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Vladimir Kesarev]]'''
*{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|CIS}} {{Flagicon|RUS}} '''[[Dmitri Kharine]]'''
*{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|CIS}} {{Flagicon|RUS}} '''[[Sergei Kiriakov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Valeri Kleimyonov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Valery Korolenkov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Igor Kolyvanov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Viktor Losev]]'''
*{{Flagicon|USSR}} [[Evgeny Lovchev]]
*{{Flagicon|USSR}} [[Alakbar Mammadov]]
*{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}} '''[[Andrei Mokh]]'''
*{{Flagicon|USSR}} [[Eduard Mudrik]]
*{{Flagicon|USSR}} [[Aleksandr Novikov (footballer, born 1955)|Aleksandr Novikov]]
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Vladimir Pilguy]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Viktor Tsarev]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Aleksandr Uvarov (footballer)|Aleksandr Uvarov]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Andrei Yakubik]]'''
*{{Flagicon|USSR}} [[Mikhail Yakushin]]
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Lev Yashin]]'''
*{{Flagicon|USSR}} '''[[Gennady Yevriuzhikin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Vladimir Beschastnykh]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Dmitri Bulykin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Pyotr Bystrov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Dmitri Cheryshev]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Igor Denisov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Igor Dobrovolsky]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Yuri Drozdov (footballer)|Yuri Drozdov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Daniil Fomin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Vladimir Gabulov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Vladimir Granat]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Sergey Grishin (footballer, born 1973)|Sergey Grishin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Rolan Gusev]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksei Ionov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Andrei Ivanov (footballer born 1967)|Andrei Ivanov]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Andrei Karyaka]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksandr Kerzhakov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Yevgeni Kharlachyov]]
{{Col-4}}
*{{Flagicon|RUS}} [[Dmitri Khokhlov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Valeri Kleimyonov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Andrey Kobelev]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksandr Kokorin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Denis Kolodin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Sergei Kolotovkin]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Dmitri Kombarov]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Nikolay Komlichenko (footballer, born 1995)|Nikolay Komlichenko]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Yuri Kovtun]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksei Anatolyevich Kozlov|Aleksei Kozlov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Sergei Ovchinnikov (footballer born 1970)|Sergei Ovchinnikov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Kirill Panchenko]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Alexander Vladimirovich Panov|Aleksandr Panov]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Sergei Parshivlyuk]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Ruslan Pimenov]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Nikolai Pisarev]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Pavel Pogrebnyak]]
*{{Flagicon|RUS}} [[Vladislav Radimov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Konstantin Rausch]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Aleksei Rebko]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksandr Samedov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Igor Semshov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Anton Shunin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Igor Simutenkov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Igor Sklyarov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Dmitri Skopintsev]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Alexey Smertin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Fyodor Smolov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Sergei Yuryevich Terekhov|Sergei Terekhov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Oleg Teryokhin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Omari Tetradze]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Aleksandr Tochilin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Akhrik Tsveiba]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Konstantin Tyukavin]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Andrey Yeshchenko]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Roman Yevgenyev]]'''
*{{Flagicon|RUS}} [[Artur Yusupov (footballer)|Artur Yusupov]]
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Arsen Zakharyan]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Yuriy Zhirkov]]'''
*{{Flagicon|RUS}} '''[[Roman Zobnin]]'''
;Former USSR countries
*{{Flagicon|Armenia}} '''[[Roman Berezovsky]]'''
*{{Flagicon|Azerbaijan}} [[Vali Gasimov]]
*{{Flagicon|Azerbaijan}} '''[[Dmitriy Kramarenko]]'''
*{{Flagicon|Azerbaijan}} '''[[Ramil Sheydayev]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Stanislaw Drahun]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Vasily Khomutovsky]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Aliaksandr Kulchiy]]'''
{{Col-4}}
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Pavel Nyakhaychyk]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Maksim Romaschenko]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Igor Shitov]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Aleh Shkabara]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Sergei Shtanyuk]]'''
*{{Flagicon|Belarus}} '''[[Gennady Tumilovich]]'''
*{{Flagicon|Georgia}} '''[[Luka Gagnidze]]'''
*{{Flagicon|Georgia}} '''[[Otar Khizaneishvili]]'''
*{{Flagicon|Georgia}} '''[[Saba Sazonov]]'''
*{{Flagicon|Georgia}} '''[[Kakhaber Tskhadadze]]'''
*{{Flagicon|Kazakhstan}} '''[[Ruslan Baltiev]]'''
*{{Flagicon|Kazakhstan}} '''[[Andrei Karpovich]]'''
*{{Flagicon|Latvia}} '''[[Andrejs Prohorenkovs]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Fedor Černych]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Deividas Česnauskis]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Edgaras Česnauskis]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} [[Mindaugas Kalonas]]
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Žydrūnas Karčemarskas]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Arūnas Klimavičius]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Robertas Poškus]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Deividas Šemberas]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Tomas Tamošauskas]]'''
*{{Flagicon|Lithuania}} '''[[Darius Žutautas]]'''
*{{Flagicon|Moldova}} '''[[Valeriu Andronic]]'''
*{{Flagicon|Moldova}} '''[[Alexandru Epureanu]]'''
*{{Flagicon|Ukraine}} [[Yuri Kalitvintsev]]
*{{Flagicon|Ukraine}} [[Maxym Levitsky]]
*{{Flagicon|Ukraine}} [[Ivan Ordets]]
*{{Flagicon|Ukraine}} [[Vyacheslav Sviderskyi]]
*{{Flagicon|Ukraine}} '''[[Andriy Voronin]]'''
;Europe
*{{Flagicon|Austria}} '''[[Jakob Jantscher]]'''
*{{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} '''[[Zvjezdan Misimović]]'''
*{{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} '''[[Toni Šunjić]]'''
*{{Flagicon|Bulgaria}} '''[[Tsvetan Genkov]]'''
*{{Flagicon|Croatia}} '''[[Tomislav Dujmović]]'''
*{{Flagicon|Croatia}} '''[[Nikola Moro]]'''
*{{Flagicon|Croatia}} '''[[Gordon Schildenfeld]]'''
*{{Flagicon|Czech Republic}} [[Erich Brabec]]
*{{Flagicon|Czech Republic}} [[Martin Hašek]]
*{{Flagicon|Czech Republic}} '''[[Stanislav Vlček]]'''
*{{Flagicon|Finland}} '''[[Boris Borisovich Rotenberg|Boris Rotenberg]]'''
*{{Flagicon|Finland}} [[Moshtagh Yaghoubi]]
*{{Flagicon|France}} '''[[Mathieu Valbuena]]'''
*{{Flagicon|Germany}} [[Kevin Kurányi]]
* {{Flagicon|GER}} {{Flagicon|RUS}} [[Roman Neustädter]]
*{{Flagicon|Greece}} '''[[Giourkas Seitaridis]]'''
*{{Flagicon|Hungary}} '''[[Balázs Dzsudzsák]]'''
{{Col-4}}
*{{Flagicon|Israel}} '''[[Eli Dasa]]'''
*{{Flagicon|Montenegro}} [[Radoslav Batak]]
*{{Flagicon|Montenegro}} '''[[Fatos Bećiraj]]'''
*{{Flagicon|Montenegro}} '''[[Jovan Tanasijević]]'''
*{{Flagicon|Netherlands}} [[Otman Bakkal]]
*{{Flagicon|Norway}} [[Mathias Normann]]
*{{Flagicon|Poland}} '''[[Marcin Kowalczyk]]'''
*{{Flagicon|Poland}} '''[[Sebastian Szymański]]'''
*{{Flagicon|Portugal}} '''[[Costinha]]'''
*{{Flagicon|Portugal}} [[Custódio Castro]]
*{{Flagicon|Portugal}} '''[[Danny (footballer)|Danny]]'''
*{{Flagicon|Portugal}} '''[[Jorge Ribeiro]]'''
*{{Flagicon|Portugal}} '''[[Maniche]]'''
*{{Flagicon|Portugal}} '''[[Nuno Frechaut]]'''
*{{Flagicon|Romania}} [[George Florescu]]
*{{Flagicon|Romania}} '''[[Adrian Ropotan]]'''
*{{Flagicon|Serbia}} '''[[Marko Lomić]]'''
*{{Flagicon|Serbia and Montenegro}} {{Flagicon|SER}} '''[[Ognjen Koroman]]'''
*{{Flagicon|Slovakia}} '''[[Michal Hanek]]'''
*{{Flagicon|Slovakia}} '''[[Zsolt Hornyák]]'''
*{{Flagicon|Slovakia}} '''[[Tomáš Hubočan]]'''
*{{Flagicon|Slovakia}} [[Martin Jakubko]]
*{{Flagicon|Sweden}} [[Oscar Hiljemark]]
*{{Flagicon|Sweden}} [[Sebastian Holmén]]
;South and Central America
*{{Flagicon|Argentina}} [[Leandro Fernández (footballer, born 1983)|Leandro Fernández]]
*{{Flagicon|Brazil}} [[Thiago Emiliano da Silva|Thiago Silva]]
*{{Flagicon|Colombia}} '''[[Jorge Carrascal]]'''
*{{Flagicon|Ecuador}} '''[[Christian Noboa]]'''
*{{Flagicon|Mexico}} [[Luis Chávez (footballer)|Luis Chávez]]
*{{Flagicon|Paraguay}} '''[[Fabián Balbuena]]'''
*{{Flagicon|Peru}} '''[[Andrés Augusto Mendoza|Andrés Mendoza]]'''
*{{Flagicon|Uruguay}} [[Diego Laxalt]]
*{{Flagicon|Uruguay}} '''[[Guillermo Varela]]'''
;Africa
*{{Flagicon|Burkina Faso}} '''[[Charles Kaboré]]'''
*{{Flagicon|Cameroon}} '''[[Clinton N'Jie]]'''
*{{Flagicon|Cameroon}} '''[[Moumi Ngamaleu]]'''
*{{Flagicon|Congo}} [[Christopher Samba]]
*{{Flagicon|Ghana}} '''[[Baffour Gyan]]'''
*{{Flagicon|Guinea-Bissau}} [[Cícero Semedo|Cícero]]
*{{Flagicon|Mali}} [[Samba Sow (footballer, born 1989)|Samba Sow]]
*{{Flagicon|Nigeria}} '''[[Joseph Enakarhire]]'''
*{{Flagicon|Nigeria}} [[Sylvester Igboun]]
*{{Flagicon|Nigeria}} [[Patrick Ovie]]
*{{Flagicon|Senegal}} '''[[Pascal Mendy]]'''
;Asia and Oceania
*{{Flagicon|Australia}} '''[[Luke Wilkshire]]'''
{{Col-end}}

=== معظم المظاهر ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em&quot;
! scope=&quot;col&quot; |{{تلميح|R|Ranking}}
! scope=&quot;col&quot; |Player
! scope=&quot;col&quot; |{{تلميح|Nat.|Nationality}}
! scope=&quot;col&quot; |{{تلميح|App.|Appearances}}
|-
|1
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[اليكساندر نوڤيكوڤ|Aleksandr Novikov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|327
|-
|2
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ليف ياشين|Lev Yashin]]
|{{Flagicon|USSR}}
|326
|-
|3
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ڤاليرى ماسلوڤ|Valery Maslov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|319
|-
|4
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[اليكساندر ماخوڤيكوڤ|Aleksandr Makhovikov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|287
|-
|5
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[جينادى يفريوجيخين|Gennady Yevryuzhikhin]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|283
|-
|6
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فيكتور انيتشكين|Viktor Anichkin]]
|{{Flagicon|USSR}}
|282
|-
|7
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سيرجى نيكولين|Sergei Nikulin]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|280
|-
|8
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فيكتور تساريف|Viktor Tsaryov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|279
|-
|9
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[انتون شونين|Anton Shunin]]
|{{Flagicon|RUS}}
|274
|-
|10
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[اندرى كوبيليف|Andrei Kobelev]]
|
{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|253
|}

=== معظم الأهداف ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em&quot;
! scope=&quot;col&quot; |{{تلميح|R|Ranking}}
! scope=&quot;col&quot; |Player
! scope=&quot;col&quot; |{{تلميح|Nat.|Nationality}}
! scope=&quot;col&quot; |Goals
|-
|1
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سيرجى سولوڤيوڤ (لاعب كورة قدم)|Sergei Solovyov]]
|{{Flagicon|USSR}}
|127
|-
|2
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[كوستانتين بيسكوف|Konstantin Beskov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|91
|-
|3
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ڤاسيلى كارتسيڤ|Vasili Kartsev]]
|{{Flagicon|USSR}}
|72
|-
|4
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فاليرى جازاييف|Valery Gazzaev]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|70
|-
|5
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ايجور تشيسلينكو|Igor Chislenko]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|68
|-
|6
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[اوليج تيريوخين|Oleg Teryokhin]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|67
|-
|7
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ڤاسيلى تروفيموڤ|Vasili Trofimov]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|67
|-
|8
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Vladimir Ilyin
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|63
|-
|9
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ڤلاديمير ساڤدونين|Vladimir Savdunin]]
|{{Flagicon|USSR}} {{Flagicon|RUS}}
|62
|-
|10
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[كيفن كورانى|Kevin Kurányi]]
|{{Flagicon|DEU}}
|56
|}

==== عرض ====
&lt;gallery&gt;
ملف:Arkadyev.jpg|بديل=Boris Arkadyev| [[بوريس اركاديڤ|بوريس أركاديف]]
ملف:Mikhail_Yakushin_1967.jpg|بديل=Mikhail Yakushin| [[ميكال ياكوشين|ميخائيل ياكوشين]]
ملف:Konstantin_Beskov_(1982).jpg|بديل=Konstantin Beskov| [[كوستانتين بيسكوف|كونستانتين بيسكوف]]
ملف:Anatoliy_Byshovets_2.JPG|بديل=Anatoliy Byshovets| [[اناتولى بيشوفتس|أناتولى بيشوفيتس]]
ملف:Valeriy_Gazzaev.jpg|بديل=Valery Gazzaev| [[فاليرى جازاييف|فاليرى غازاييف]]
ملف:Koba.JPG|بديل=Andrei Kobelev| [[اندرى كوبيليف|أندريه كوبيليف]]
ملف:Silkin.JPG|بديل=Sergei Silkin| [[سيرجى سيلكين]]
ملف:Dan_Petrescu_2012.jpg|بديل=Dan Petrescu| [[دان بيتريسكو]]
ملف:Dmitry_Khokhlov_2018.jpg|بديل=Dmitri Khokhlov| [[ديمترى خوخلوف]]
&lt;/gallery&gt;

=== الرؤساء ===
فى منظمة دينامو، ماكانش منصب &quot;الرئيس&quot; حاضرا دائما؛ كذا مره كان رئيس النادى يحمل لقب &quot; [[الريس التنفيدى|الرئيس التنفيذى]] &quot; أو المدير العام.
[[ملف:Nikolai_Tolstykh_Spartak_-_Rubin_18.08.2013.jpg|يسار|تصغير|326x326بك| [[نيكولاى تولستيخ]] ، رئيس الاتحاد الروسى لكرة القدم فى الفترة 2012-2015. لعب تولستيخ كامل مسيرته الاحترافية مع دينامو من سنة 1974 لحد اعتزاله  سنة  1983 بعد تعرضه لإصابة خطيرة. و بعد اعتزاله مسك منصب رئيس الفريق ومديره العام فى مناسبات كتيرة.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em&quot;
!تاريخ
! اسم المركز
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''رئيس'''
|-
| 1989-90
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|URS}}  [[فلاديمير بيلجوى|فلاديمير بيلجى]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''رئيس'''
|-
| 1991-1992
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[Valery Sysoyev|فاليرى سيسوييف]]
|-
| 1993–97
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[نيكولاى تولستيخ]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''المدير العام'''
|-
| 1998
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[نيكولاى تولستيخ]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''رئيس'''
|-
| 1999
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[نيكولاى تولستيخ]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''المدير العام'''
|-
| 2000–01
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[نيكولاى تولستيخ]]
|-
| 2002
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  فلاديمير أوليانوف
|-
| 2002–06
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[Yuri Zavarzin|يورى زافارزين]]
|-
| 2006–09
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  ديمترى ايفانوف
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''رئيس'''
|-
| 2009-12
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[Yury Isayev|يورى إيساييف]]
|-
| 2012–13
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[Gennady Solovyov|جينادى سولوفيوف]]
|-
| 2013–15
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[بوريس روتينبيرج سر.|بوريس روتنبرغ]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''رئيس النادى'''
|-
| 2015–16
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  فاسيلى تيتوف
|-
| 2016
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  [[ڤلاديمير پرونيتشيڤ|فلاديمير برونيشيف]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | '''المدير العام'''
|-
| 2016–18
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  يفغينى مورافيوف
|-
| 2018–19
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  سيرجى فيدوروف
|-
| 2019–21 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.fcdynamo.ru/news/yurii-belkin-pokidaet-post-prezidenta-dinamo
| title = Yuri Belkin resigns from post as Dynamo President
| date = 2021-05-28
| publisher = fcdynamo.ru
| تاريخ-الوصول = 2024-01-03
| تاريخ-الأرشيف = 2021-08-31
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210831092028/https://en.fcdynamo.ru/news/yurii-belkin-pokidaet-post-prezidenta-dinamo
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  يورى بلكين
|-
| 2021- &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://eng.premierliga.ru/news/clubs/news_26114.html
| title = Pavel Pivovarov named General Director of FC Dynamo Moscow
| date = 2021-01-12
| publisher = premierliga.ru
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}}  بافل بيفوفاروف
|}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==

* [http://www.fcdm.ru FCDM.]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} [http://www.fcdm.ru رو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240104104438/https://fcdm.ru/ |date=2024-01-04}} - موقع رسمي
* [http://fcdin.com/ com.fcdin] – الموقع الرسمى للمعجبين

{{FC Dynamo Moscow}} {{FC Dynamo Moscow managers}} {{FC Dynamo Moscow squad}} {{FC Dynamo Moscow matches}}{{الدورى الروسى الممتاز}}{{Soviet Top League Seasons}} {{Original Soviet Top League clubs}}

[[تصنيف:CS1 uses Russian-language script (ru)]]
[[تصنيف:CS1 Russian-language sources (ru)]]
[[تصنيف:نوادى كوره قدم فى موسكو]]
[[تصنيف:دينامو موسكو]]
[[تصنيف:لعيبة دينامو موسكو]]</text>
      <sha1>q52iaztbbtrmrqocul9pcniuy8bintr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الطياره (كعيدنه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618498</id>
    <revision>
      <id>13024462</id>
      <parentid>13009768</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="5z0ssj4p66juytjz08mkl3pmecazud3" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''الطياره''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تابعه لعزله كعيدنه.

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى الطياره 145 انسان.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>5z0ssj4p66juytjz08mkl3pmecazud3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024520</id>
      <parentid>13024462</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}</comment>
      <origin>13024520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="bcblc8wp4v89b6znt8f3yuvyv3wivdq" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''الطياره''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تابعه لعزله كعيدنه.

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى الطياره 145 انسان.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>bcblc8wp4v89b6znt8f3yuvyv3wivdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الكشيدى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620475</id>
    <revision>
      <id>13024507</id>
      <parentid>11828489</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ي''' ← ى'''</comment>
      <origin>13024507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="nawl81pfn6uj005yu0kirhxtv0df3ks" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''الكشيدى''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تبع [[عزله كعيدنه]].

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى الكشيدى 63 انسان.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>nawl81pfn6uj005yu0kirhxtv0df3ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الجوف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627891</id>
    <revision>
      <id>13024505</id>
      <parentid>11796029</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }}، تابعه لـ  ← تبع</comment>
      <origin>13024505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="ga9rh8imqod7aahwors4z7pmayi99o4" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''الجوف''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تبع [[عزله كعيدنه]].

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى الجوف 306 انسان.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>ga9rh8imqod7aahwors4z7pmayi99o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قلعه الوراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632526</id>
    <revision>
      <id>13024510</id>
      <parentid>11847302</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: {{صندوق معلومات تجمع سكاني}} ← {{صندوق معلومات تجمع سكانى}}، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}،  }} ← }}، تابعه لـ  ← تبع</comment>
      <origin>13024510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="pxg89rnquko1r8ezk3xysnktxtn0san" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''قلعه الوراد''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تبع [[عزله كعيدنه]].

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى قلعه الوراد 85 نسمه.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>pxg89rnquko1r8ezk3xysnktxtn0san</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قلعه المروى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632572</id>
    <revision>
      <id>13024509</id>
      <parentid>11847297</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ي''' ← ى'''</comment>
      <origin>13024509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="fgxh8zpkl5sggm3bk9xs1e0l7niqf45" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''قلعه المروى''' [[قريه]] فى [[اليمن]] و هيا تبع [[عزله كعيدنه]].

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنه [[2004]] وصل عدد السكان فى قلعه المروى 91 انسان.

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير القريه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى قريه}}

[[تصنيف:قرى اليمن]]
[[تصنيف:قرى]]</text>
      <sha1>fgxh8zpkl5sggm3bk9xs1e0l7niqf45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چدی عثمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651316</id>
    <revision>
      <id>13024513</id>
      <parentid>13024171</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thepharoah17</username>
        <id>99090</id>
      </contributor>
      <origin>13024513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="ks8fs0a8pvb5ccvikfypcbn26rwg66k" xml:space="preserve">{{معلومات لاعيب كره سله|أيقونة=Basketball pictogram.svg|لون عنوان=#fff3e0|لون عنوان رئيسي=#ef6c00}}
'''چدی عثمان''' لاعب [[كورة سله]] من [[توركيا]] و [[مقدونيا الشماليه|جمهورية مقدونيا]].

== حياته ==
سيدى اوسمان من مواليد يوم 8 [[ابريل]] [[1995]] فى [[اوخريد]].

== الحياه الرياضيه ==
بيلعب فى مركز هجوم خلفى و شوتينج جارد و لاعب هجوم صغير الجسم, و لعب مع فريق .

== المشاركات ==
شارك فى:
* بطوله كاس العالم لكره السله 2014
* بطوله امم اوروبا لكره السله 2015
* بطوله كاس العالم لكره السله 2019
* بطوله امم اوروبا لكره السله 2017

== لينكات برانيه ==
* {{Sports links}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{تقاوى كرة السله}}

[[تصنيف:كوره سله]]
[[تصنيف:لعيبه كوره سله]]
[[تصنيف:لعيبة كورة سله من توركيا]]</text>
      <sha1>ks8fs0a8pvb5ccvikfypcbn26rwg66k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تمثيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709236</id>
    <revision>
      <id>13024600</id>
      <parentid>13019016</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>285851</id>
      </contributor>
      <origin>13024600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="jngog6b4g9whlv21921exzhg8ag5hrl" xml:space="preserve">{{معلومات نوع فن}}
'''التمثيل {{إنج|Acting}}''' هو تمثيل الدور المكتوب فى الورق وانك تعرف تعمله بشكل واقعى بكل تفاصيل الشخصية المكتوبه وبشكل اداء مقنع وكأنك انت الشخص اللى الورق بالضبط.
وبمعنى تانى اكاديمى شويه'''التمثيل'' هو تمثيل الشخصية المكتوبه على الورق بكل تفاصيلها وحركاتها وابعادها النفسية والجسدية بمعنى انك تصدق وتخلى الجمهور يصدق انك انت &quot;س&quot; الى على الورق.

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:فن]]
[[تصنيف:فنون]]</text>
      <sha1>jngog6b4g9whlv21921exzhg8ag5hrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024603</id>
      <parentid>13024600</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>285851</id>
      </contributor>
      <origin>13024603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="q3i3ep6ct30dsfrcyd4tqvh2f4sn6hv" xml:space="preserve">{{معلومات نوع فن}}
'''التمثيل {{إنج|Acting}}''' هو تمثيل الدور المكتوب فى الورق وانك تعرف تعمله بشكل واقعى بكل تفاصيل الشخصية المكتوبه وبشكل اداء مقنع وكأنك انت الشخص اللى الورق بالضبط.
وبمعنى تانى اكاديمى شويه'''التمثيل'' هو تمثيل الشخصية المكتوبه على الورق بكل تفاصيلها وحركاتها وابعادها النفسية والجسدية بمعنى انك تصدق وتخلى الجمهور يصدق انك انت &quot;س&quot; الى على الورق. 
[[File:Acting-performaustralia.jpg|وصلة=https://sco.wikipedia.org/wiki/File:Acting-performaustralia.jpg|بديل=|تصغير| ]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:فن]]
[[تصنيف:فنون]]</text>
      <sha1>q3i3ep6ct30dsfrcyd4tqvh2f4sn6hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024604</id>
      <parentid>13024603</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>285851</id>
      </contributor>
      <origin>13024604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="6fw7ovh2bogwlxyd7vs65o4r957aqx0" xml:space="preserve">{{معلومات نوع فن}}
'''التمثيل {{إنج|Acting}}''' هو تمثيل الدور المكتوب فى الورق وانك تعرف تعمله بشكل واقعى بكل تفاصيل الشخصية المكتوبه وبشكل اداء مقنع وكأنك انت الشخص اللى الورق بالضبط.
وبمعنى تانى اكاديمى شويه'''التمثيل'' هو تمثيل الشخصية المكتوبه على الورق بكل تفاصيلها وحركاتها وابعادها النفسية والجسدية بمعنى انك تصدق وتخلى الجمهور يصدق انك انت &quot;س&quot; الى على الورق. 
== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:فن]]
[[تصنيف:فنون]]</text>
      <sha1>6fw7ovh2bogwlxyd7vs65o4r957aqx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جان رونديه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>972345</id>
    <revision>
      <id>13024470</id>
      <parentid>13018499</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: في عام  ←   سنة  ،  يونيو  ←   يونيه  (2)،  التي  ←  اللى ،  والتي  ←  اللى ،  الآن  ←  دلوقتى ، فرنسي  ← فرنساوى ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ، رًا  ← ر  (2)، بًا ← ب ، تم بناؤه ←  اتبنا ، حديقة ← جنينة، ياً ← ى،  هذه  ←  دى ،  العطلات  ←  الاجازات  (2)، متاجر ← محلات (4)، رًا ← ر، ءً  ← ء ، بالقرب من ←  قرب ، باً  ← ب ، ي) ← ى) (4)،  تميزت  ←  اتميزت ، راً ← ر،  منزل  ←  بيت ، ي''' ← ى'''، لاً ← ل (6)، ي. ← ى.، ي  ← ى  (33)،  ملعب  ←  ستاد ، ومركز ← و مركز، يُعرف ← معروف</comment>
      <origin>13024470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="few6h1rjva1m7tnm3rjja0ewkhw5lw9" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''جان رينودى''' (8  يونيه 1925 - 13 اكتوبر 1981) مهندس معمارى ومخطط للمدن فرنسى.

التحق جان رينودى بالمدرسة [[المدرسه الوطنيه للفنون الجميله|الوطنية العليا للفنون الجميلة]] سنة 1945، ودرس فى ورش [[اوجست بيريه|أوغست بيريه]] وبعدها [[مارسيل لودس]] . بعد حصوله على رخصة الهندسة المعمارية سنة 1958، أسس L'Atelier de Montrouge|&quot;[[اتيليه مونتروج]]&quot; مع [[پير ريبوليت|بيير ريبوليه]] ، [[جيرارد ثورناوير|وجيرار ثورناور،]] [[چيان لويس ڤيريت|وجان لوى فيريه]] (اللى التقاه سنة 1956). مارس رينودى نمط معمارى معروف بـ&quot; الوحشية &quot; نظر لبساطته ووضوح تأثيراته البصرية. اتميزت ورشته سواء بحضانة الأطفال فى [[مونتروج (بلديه فى فرنسا)|مونتروج]] أو بملعب فانسان (اللى صمم فى مسابقة  يونيه 1963).

== الدراسات والمشاريع الرئيسيه ==

=== كجزء من l'Atelier de Montrouge (ATM1) ===
لا تتضمن دى القائمة إلا المشاريع اللى تراقبها شركة رينودى بشكل مباشر.

* 1959-1964: حضانة، مونتروج
* 1960-1968: محطة الإطفاء، شارع دى لا فان، مونتروج
* 1961-1962: دراسة 1000 بيت فردي، غوسينفيل (يور-إي-لوار)
* 1963: مسابقة لبناء ستاد يتسع لـ 100 ألف متفرج فى فينسينس؛
* 1962: خطة التطوير، عقار تراليسيتو، بلدية سارتين (كورس دو سود) (مركز حضرى ومجمع فندقى) (لم ى اتبنا )
* 1962-1964: ملكية كوميبيز، قرية الاجازات Bonne Terrasse فى راماتويل (بالاشتراك مع لويس أريتش)
* 1964-1966: دراسة للحد من الأحياء الفقيرة فى فرانكس-موازين، سان دونى (سين سان دونى) (بالاشتراك مع لويس أريتش)
* 1963-1964: قرية الاجازات جيجارو، مقاطعة كروا فالمر (فار) (بالاشتراك مع لويس أريتش)
* 1967-1968: أول بحث لمدينة فودروى الجديدة، المعروفة دلوقتى باسم فال دو رويل، ودراسة الحل ج، &quot;المدينة على الجرف&quot;.

=== باسمه الخاص ===

* 1970: مدرسة النباتات، سيرجى بونتواز
* 1970-1972: عملية &quot;دانييل كازانوفا&quot; فى إيفرى سور سين (فال دو مارن)، بمشاركة 80 منزل ومتجر ومكتب ؛ بالتعاون مع رينيه جيلهوستيت
* 1970-1975: عملية &quot;جان هاشيت&quot; فى إيفرى سور سين، اللى تضم 40 منزل ومتجر ومكتب وسينما؛ بالتعاون مع رينيه غايلهوستيه
* 1973-1975: عملية &quot;جان باتيست كليمان&quot; فى إيفرى سور سين مع 10 منازل ومحلات، بالتعاون مع رينيه جيلهوستيت
* 1974: تجديد مدينة جيفور القديمة (رون) اللى تضم 270 منزل ومحلات ومكتبة وحضانة ومسرح و مركز شرطة
* 1974-1982: التجديد الحضرى لمركز سان مارتان دير (إيزير) مع منازل ومكاتب ومحلات
* 1975-1981: مجمعات سكنية فى منطقة التجديد الحضري، كورغين، كومون دو غراند سينت،  قرب  دونكيرك؛ 180 منزل (تم تدميرها جزئى  سنة  2009).
* 1976-1981: عملية 'le Vieux Pays' فى فيليتانيوز (سين سان دونى)، 147 منزل ومكتبة ومحلات
* 1978-1983: &quot;مدينة الجنينة&quot; فى إيفرى سور سين، 147 منزل ومتجر
* 1979-1982: مدرسة أينشتاين فى إيفرى سور سين
* 1980: مساكن لمنطقة التجديد الحضرى فى كورو، لا كورنوف (سين سان دونى)، دراسة أنجزها هيوز ماركوتشي

== المنشورات ==

* ''جان رينودي، لا منطق التعقيد'' ، تحرير باتريس جوليه ونينا شوتش. المعهد الفرنساوى للتحضر / Edizioni Carte Segrete، باريس، 1992، 315 ص.

[[تصنيف:وفيات 1981]]
[[تصنيف:مواليد 1925]]
[[تصنيف:مهندس]]</text>
      <sha1>few6h1rjva1m7tnm3rjja0ewkhw5lw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تيبريوس التانى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1349093</id>
    <revision>
      <id>13024667</id>
      <parentid>12304350</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="mg4456d1x8e14j49h5mveimouu2pvv4" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''تيبريوس التانى''' كان امبراطور بيزنطى و عضو مجلس الشيوخ الرومانى القديم من الامبراطوريه البيزنطيه.

== حياته ==
تيبريوس التانى من مواليد يوم [[1 يناير]] سنة [[520]] فى [[تراقيا]]. مات فى [[16 اغسطس]] سنة [[582]].

== شوف كمان ==
[[الاباطره البيزنطيين]]

{{تصنيف كومونز|Tiberios II}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{اباطره رومان}}

[[تصنيف:الامبراطوريه البيزنطيه]]</text>
      <sha1>mg4456d1x8e14j49h5mveimouu2pvv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمود غازان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1350163</id>
    <revision>
      <id>13024678</id>
      <parentid>10862340</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="l4ulx386qgeojjwe9v5s0ukc6bs7zkj" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''محمود غازان''' كان ملك من [[مونجوليا]]

== حياته ==
محمود غازان من مواليد يوم [[12 نوفمبر|5 نوفمبر]] سنة [[1271]] فى [[مازندران (محافظه)|مازندران]], مات فى [[19 مايو|11 مايو]] سنة [[1304]]

== المناصب ==
* [[خان]]

{{تصنيف كومونز|Ghazan}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ملوك]]
[[تصنيف:مغول]]</text>
      <sha1>l4ulx386qgeojjwe9v5s0ukc6bs7zkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذو نواس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1352089</id>
    <revision>
      <id>13024680</id>
      <parentid>12208837</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="17a8joq0etgk76lsf005x6xjijat044" xml:space="preserve">{{معلومات ملك
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = 
|  تعليق الصورة = يوسف بن شراحبيل المعروف بـ ذو نواس
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 
| مكان الولادة = {{علم بلد|اليمن}}
| تاريخ الوفاة =530 
| مكان الوفاة = 
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = [[مملكة حمير|ممكلة حمير]]
| المدرسة الأم = 
| المهنة = [[ملك]]
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[يهوديه|اليهودية]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
}}
[[ملف:Kaaba Abraha 1942.jpg|تصغير|كنيسة أبرهة الحبشى فى [[صنعاء القديمة]]]]
'''ذو نواس''' أو '''يوسف بن شراحبيل ''' Dhu Nuwas هو واحد من ملوك حمير حسب قصص الإخباريين العرب ويروى عنه أنه قتل نصارى نجران لأنهم رفضوا الدخول بالديانة اليهودية.&lt;ref name=&quot;w3&quot;&gt;{{مرجع ويب |url=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%28%D9%86%D8%B3%D8%AE%D8%A9%20%D9%85%D9%86%D9%82%D8%AD%D8%A9%29/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D9%85%D9%84%D9%83%20%D8%B0%D9%8A%20%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B3%20%D9%88%D9%82%D8%B5%D8%A9%20%D8%A3%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%AF%D9%88%D8%AF%3A/i900%26d1167900%26c%26p1 |title=كتاب: الكامل فى التاريخ, ص19 |accessdate=2021-12-25 |archive-date=2018-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010115425/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حياته ==
ذو نواس من مواليد يوم [[1 يناير]] سنة [[450]]. مات فى [[1 يناير]] سنة [[523|530]]

== المناصب ==
* [[ملك]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ملوك]]
[[تصنيف:اليمن]]</text>
      <sha1>17a8joq0etgk76lsf005x6xjijat044</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هشام عشماوى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1388952</id>
    <revision>
      <id>13024708</id>
      <parentid>12753930</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="lmpfh83rl2sbg4tafmd05nud8f0ocmo" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= هشام عشماوي.jpg}}
'''هشام على عشماوى مسعد ابراهيم''' والمعروف كمان باسم '''ابو عمر المهاجر''' كان [[عسكرى]] سابق من [[مصر]] وكان عضو فى [[تنظيم القاعده]]

== حياته ==
هشام عشماوى من مواليد يوم [[1 يناير]] سنة [[1978]] فى [[القاهره]]

== وفاته ==
هشام عشماوى مات فى [[4 مارس]] سنة [[2020]] بعدما اتنفذ فيه حكم ال[[اعدام]] شنقا

== شوف كمان ==
* [[لسته باعضاء تنظيم القاعده]]
* [[احمد منسى]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:عسكريين مصريين]]
[[تصنيف:مجرمين مصريين]]
[[تصنيف:ارهابيين]]
[[تصنيف:اعضاء تنظيم القاعده]]
[[تصنيف:قاهريين]]</text>
      <sha1>lmpfh83rl2sbg4tafmd05nud8f0ocmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024709</id>
      <parentid>13024708</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="qlcm33k00dq0dss4264zxg2ud7bqvbm" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات مجرم|صورة= هشام عشماوي.jpg}}
'''هشام على عشماوى مسعد ابراهيم''' والمعروف كمان باسم '''ابو عمر المهاجر''' كان [[عسكرى]] سابق من [[مصر]] وكان عضو فى [[تنظيم القاعده]]

== حياته ==
هشام عشماوى من مواليد يوم [[1 يناير]] سنة [[1978]] فى [[القاهره]]

== وفاته ==
هشام عشماوى مات فى [[4 مارس]] سنة [[2020]] بعدما اتنفذ فيه حكم ال[[اعدام]] شنقا

== شوف كمان ==
* [[لسته باعضاء تنظيم القاعده]]
* [[احمد منسى]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:عسكريين مصريين]]
[[تصنيف:مجرمين مصريين]]
[[تصنيف:ارهابيين]]
[[تصنيف:اعضاء تنظيم القاعده]]
[[تصنيف:قاهريين]]</text>
      <sha1>qlcm33k00dq0dss4264zxg2ud7bqvbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمود يونس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1389256</id>
    <revision>
      <id>13024647</id>
      <parentid>9460342</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="euwhpmgmxmz348y5meeaekh0mtczo5z" xml:space="preserve">{{معلومات صاحب منصب}}
'''محمود يونس''' كان [[مهندس]] و [[سياسى]] من [[مصر]]

== حياته ==
اتولد محمود يونس  يوم [[12 ابريل]] سنة [[1911]] فى [[القاهره]]

== وفاته ==
مات محمود يونس  يوم [[18 ابريل]] سنة [[1976]]

== اعمال ==
{{فاضى}}

== جوايز ==
{{فاضى}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره]]
[[تصنيف:مهندسين مصريين]]
[[تصنيف:عسكريين مصريين]]
[[تصنيف:رؤساء هيئة قناة السويس]]
[[تصنيف:وزراء كهربا و طاقه مصريين]]
[[تصنيف:وزراء مواصلات مصريين]]
[[تصنيف:قاهريين]]
[[تصنيف:ناس من حى السيده زينب]]</text>
      <sha1>euwhpmgmxmz348y5meeaekh0mtczo5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024648</id>
      <parentid>13024647</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="rt9o1o63afabzmtx0qw7c8smupct0h1" xml:space="preserve">{{معلومات صاحب منصب}}
'''محمود يونس''' كان [[مهندس]] و [[سياسى]] من [[مصر]]

== حياته ==
اتولد محمود يونس  يوم [[12 ابريل]] سنة [[1911]] فى [[القاهره]]

== وفاته ==
مات محمود يونس  يوم [[18 ابريل]] سنة [[1976]]

== اعمال ==
{{فاضى}}

== جوايز ==
{{فاضى}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره]]
[[تصنيف:مهندسين مصريين]]
[[تصنيف:عسكريين مصريين]]
[[تصنيف:رؤساء هيئة قناة السويس]]
[[تصنيف:وزراء كهربا وطاقه مصريين]]
[[تصنيف:وزراء مواصلات مصريين]]
[[تصنيف:قاهريين]]
[[تصنيف:ناس من حى السيده زينب]]</text>
      <sha1>rt9o1o63afabzmtx0qw7c8smupct0h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يوسف منصور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1393783</id>
    <revision>
      <id>13024502</id>
      <parentid>13018633</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يونيو  ←   يونيه ،  الولايات المتحدة ←  امريكا،  امرأة  ←  ست ،  إلى جانب  ←  مع ، والولايات المتحدة ← و امريكا، هذا ← ده،  بها  ←  بيها ، التقى ← قابل،  إلى  ←  ل ، يُعد  ← بيعتبر ،  وإ ←  و إ (2)، أمريكية  ← امريكانيه ،  ل  ←  ل،  وهو  ←  و هو ، لٍ ← لى،  وحقق ←  و حقق، من خلال  ← ب، ي. ← ى.، ي  ← ى  (15)، فى كلى من ← فى ، فى التاسعة من عمره ← عنده 9 سنين</comment>
      <origin>13024502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="3spj0dpqjc5k2cznjexhd86cuxpoanq" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''يوسف منصور''' (مواليد 19  يونيه 1956) هو ممثل مصرى ولاعب كونغ فو، اشتهر خلال فترة التسعينيات بأفلام الحركة اللى تعتمد على الفنون القتالية، ومن أبرز أعماله ''قبضة الهلالي'' و''قط الصحراء'' و''الشرس''.

== السيرة الذاتية ==
اتولد يوسف منصور فى القاهرة سنة 1956، وهاجر لامريكا الامريكانيه مع أسرته و هو عنده 9 سنين، حيث استقر فى ولاية نيوجيرسى. درس علم النفس فى الجامعة، كمان تلقى تدريبات فى رياضة الكونغ فو فى  الصين و امريكا.

دخل المجال الفنى بالصدفة لما قابل بالمخرج إبراهيم عفيفي، اللى رشحه للمشاركة لأول مرة فى فيلم ''العجوز والبلطجي'' (1989). و حقق شهرة واسعة خلال تسعينيات القرن العشرين بأفلام الحركة اللى اعتمدت على الفنون القتالية زى ''قبضة الهلالي'' و''لا يا عنف دعوة للحب'' و''الشرس''.

فى سنة 2001، قدم فيلم بدر، واللى قام بتأليفه و إنتاجه و إخراجه، وشارك فى بطولته مع إنجى عبد الله، ملكة جمال مصر لسنة 1999، وبيعتبر ده الفيلم آخر أعماله السينمائية.

== اعماله ==

=== الأفلام ===

* العجوز والبلطجى (1989)
* قبضة الهلالى (1991)
* الشرس (1992)
* البلدوزر (1992)
* جحيم ست (1992)
* قط الصحراء (1995)
* ميكانيكا (1995)
* الرجل الشرس (1996)
* بدر (2001)

=== المسرحيات ===

* سوق الحلاوة (1993)

=== المسلسلات ===

* السهرة التلفزيونية: ''المليونيرة الفقيرة'' (1996)

== المراجع ==

[[تصنيف:ممثلين مصريين]]
[[تصنيف:ممثلين رجاله مصريين فى قرن 20]]
[[تصنيف:ممثلين افلام رجاله مصريين]]
[[تصنيف:ناس لسا عايشين]]
[[تصنيف:مواليد 1956]]
[[تصنيف:مقالات تستعمل روابط فنية ببيانات من ويكى داتا]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3136]]</text>
      <sha1>3spj0dpqjc5k2cznjexhd86cuxpoanq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رائد فضاء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1409401</id>
    <revision>
      <id>13024694</id>
      <parentid>12963909</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79458" sha1="afz2fjsxxd6s7s6sauxattn3kebgvnv" xml:space="preserve">{{معلومات مهنه}}
[[ملف:STS41B-35-1613_-_Bruce_McCandless_II_during_EVA_(Retouched).jpg|تصغير| رائد فضاء [[ناسا]] [[بروس مكاندلس|بروس ماكاندليس التانى]] يستخدم وحدة مناورة مأهولة بره Space Shuttle تشالنجر فى مهمة المكوك STS-41-B  سنة  1984]]
[[ملف:STS-116_spacewalk_1.jpg|تصغير|326x326بك|رواد فضاء تابعين للرحلة [[STS-116]] وهما بيقوموا بأعمال صيانة برا [[محطة الفضاء الدولية]]]]
'''رائد الفضاء''' ([[انجليزى|بالانجليزى]]: Astronaut أو لرواد الفضاء الروس Cosmonaut) هو شخص بيقود مركبة فضائية أو عضو من الطقام بتاعها، وبيتم تدريبه من برنامج رحلات فضائية مأهولة. اللقب غالبا بيتقال لرواد الفضاء المحترفين والمدربين لكن ساعات اللقب بيتقال لأى واحد من بيطلع فى مركبة فضائية للفضاء بشكل عام.&lt;ref name=&quot;fact2&quot;&gt;{{cite web
| url = http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf
| title = Astronaut Fact Book
| year = 2006
| publisher = [[NASA|National Aeronautics and Space Administration]]
| access-date = October 4, 2007
| authors = [[NASA]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070926023336/http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf
| archive-date = September 26, 2007
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;utah&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.utahstatesman.com/campus_news/1.563784
| title = Former astronaut visits USU
| year = 2005
| publisher = The Utah Statesman
| access-date = October 4, 2007
| authors = Marie MacKay
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080926175913/http://www.utahstatesman.com/campus_news/1.563784
| archive-date = September 26, 2008
}}&lt;/ref&gt;
== التعريف ==
بتختلف معايير تصنيف رحلات الفضاء المأهولة، وبيعتبر الاتحاد الدولى للطيران (Fédération Aéronautique Internationale) (باختصار FAI) فى القانون الرياضى بتاعه أن الملاحة الفضائية هيا الرحلات الجوية اللى بتعدى [[خط كارمان]] (100 كم فوق سطح البحر).&lt;ref&gt;[https://www.fai.org/sites/default/files/documents/sporting_code_section_8_edition_2009.pdf FAI Sporting Code, Section 8, Paragraph 2.18.1]&lt;/ref&gt; فى امريكا، شارة رائد الفضاء بتعطى لأى رائد فضاء محترف، حربي، أو تجارى بيعدى ارتفاع 80 كم فوق سطح البحر.&lt;ref&gt;[http://www.nasa.gov/centers/dryden/news/NewsReleases/2005/05-57.html NASA – X-15 Space Pioneers Now Honored as Astronauts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611194526/https://www.nasa.gov/centers/dryden/news/NewsReleases/2005/05-57.html|date=11  يونيه 2017}}&lt;/ref&gt; فى 20  يونيه 2011 كان 523 شخص من 38 دولة عدى ارتفاع ال100 كم أو أعلي، منهم 24 شخص (كلهم رواد فضاء أبولو) عدوا مدار الأرض المنخفض ووصلو لمدار القمر أو هبطوا عليه، و 3 بس من ال24 شخص وصلو لمدار القمر مرتين وهما: جيم لوفيل، جون يانج، ويوجين سيرنان.&lt;ref name=&quot;stats1&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.worldspaceflight.com/bios/stats.php
| title = Astronaut/Cosmonaut Statistics
| publisher = www.worldspaceflight.com
| access-date = November 17, 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hundred2&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www-pao.ksc.nasa.gov/kscpao/factoids/hundred.htm
| title = NASA's First 100 Human Space Flights
| publisher = NASA
| access-date = October 4, 2007
| authors = NASA
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070827140010/http://www-pao.ksc.nasa.gov/kscpao/factoids/hundred.htm
| archive-date = August 27, 2007
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
حسب التعريف  الامريكانى فى 20  يونيه 2011، اعتبر 529 شخص أنهم وصلو للفضاء الخارجى على ارتفاع أعلى من 80 كم. من 8 طيارين تخطوا حاجز 80
كم فى طيارة من طراز &quot;اكس-15 (X-15)&quot;، اتخطى واحد منهم بس خط كارمان. قعد رواد الفضاء أكتر عن 30,400 ساعة (حوالى 83 سنة أرضية) فى الفضاء، منهم اكتر من 100 يوم فى مهمات مشى فضائى (الخروج برا المركبة الفضائية).&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://www.nasa.gov/vision/space/workinginspace/eva_stats.html|عنوان=Walking in the Void|سنة=2004|ناشر=NASA|تاريخ الوصول=October 4, 2007|مؤلف=NASA|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20160305001839/http://www.nasa.gov/vision/space/workinginspace/eva_stats.html|تاريخ أرشيف=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001839/http://www.nasa.gov/vision/space/workinginspace/eva_stats.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; فى 2008، الشخص اللى حمل الرقم القياسى لاكتر مدة تراكمية (اكتر من مهمة) فى الفضاء هو سيرجى كريكاليف، اللى قعد 803 يوم و 9 ساعات و 39 دقيقة (2.2 سنة فى الفضاء). أما صاحب الرقم القياسى لأعلى فترة تراكمية اتقضت فى الفضاء للستات هيا بيجى واتسون اللى قعدت 377 يوم فى الفضاء.&lt;ref name=&quot;stats2&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.astronautix.com/articles/aststics.htm
| title = Astronaut Statistics – as of 14 November 2008
| year = 2007
| publisher = Encyclopedia Astronautica
| access-date = October 4, 2007
| authors = Encyclopedia Astronautica
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930195311/http://www.astronautix.com/articles/aststics.htm
| archive-date = September 30, 2007
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;void2&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.nasa.gov/vision/space/workinginspace/eva_stats.html
| title = Walking in the Void
| year = 2004
| publisher = NASA
| access-date = October 4, 2007
| authors = NASA
| archive-date = 2008-01-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080106093433/http://www.nasa.gov/vision/space/workinginspace/eva_stats.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:RIAN_archive_628703_Soviet_cosmonauts,_Heroes_of_the_Soviet_Union_Yuri_Gagarin,_and_Valentina_Tereshkova_(cropped).jpg|تصغير|324x324بك|فالنتينا تريشكوفا و يورى جاجارين (من اليمين للشمال)]]
[[ملف:Neil_Armstrong_pose.jpg|تصغير|405x405بك|صورة [[نيل ارمسترونج|نيل أرمسترونج]] أول انسان يمشى على القمر (1969)]]
== انجازات فى السفر للفضاء ==
* أول انسان يطلع الفضاء هو رائد الفضاء السوفيتى [[يورى جاجارين]] فى 12 ابريل 1961 على مركبة [[فوستوك 1]] (أول مركبة فضائية مأهولة فى التاريخ) ودار حوالين الأرض لمدة 108 دقيقة.
* أول ست و أول شخص مدنى يطلع الفضاء هيا السوفيتية [[فالنتينا تريشكوفا]] فى 16  يونيه 1963 على مركبة [[فوستوك 6]] وفضلت فى مدار الأرض لحوالى 3 أيام.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.adm.yar.ru/english/section.aspx?section_id=74
| title = Valentina Vladimirovna TERESHKOVA (born March 6, 1937)
| date = 2011-04-23
| website = web.archive.org
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110423074712/http://www.adm.yar.ru/english/section.aspx?section_id=74
| تاريخ الأرشيف = 2011-04-23
| accessdate = 2020-12-26
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110423074712/http://www.adm.yar.ru/english/section.aspx?section_id=74
| تاريخ الارشيف = 2011-04-23
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20110423074712/http://www.adm.yar.ru/english/section.aspx?section_id=74
| archive-date = 2011-04-23
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110423074712/http://www.adm.yar.ru/english/section.aspx?section_id=74
}}&lt;/ref&gt;
* أول مدنى امريكاني يطلع الفضاء هو [[جوزيف ووكر (طيار)|جوزيف ووكر]] بعد ما عدى خط كارمان بطيارة اكس-15، و كان منضم للقوة الجوية الامريكانيه لكن ما كانش عضو فيها فى وقت طلوعه للفضاء.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.fourmilab.ch/fourmilog/archives/2006-08/000736.html
| title = Puzzle: Civilians in Space (Fourmilog: None Dare Call It Reason)
| website = www.fourmilab.ch
| accessdate = 2020-12-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.space.com/3153-higher-faster-memorial-fund-established-15-pilot-joseph-walker.html
| title = Higher &amp; Faster: Memorial Fund Established for X-15 pilot Joseph A. Walker
| website = Space.com
| language = en
| accessdate = 2020-12-26
| authors = November 2006 Larry Evans 27

}}&lt;/ref&gt;
* أول أشخاص فى الفضاء مالهمش علاقة بالقوات العسكرية لأى دولة هما [[كونستانتين فيوكتيستوف]] و [[بوريس يغوروف]] على مركبة [[فوسخود 1]].
* أول مسافر غير حكومى يطلع الفضاء هو [[بايرون كى يشتنبرغ]] سنة 1983 على الرحلة [[STS-9]]، و كان باحث من [[معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا]].&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nasa.gov/centers/johnson/home/index.html
| title = Johnson Space Center Home
| date = 2015-02-11
| website = NASA
| accessdate = 2020-12-26
| authors = Mars Kelli

}}&lt;/ref&gt;
* أول صحفى وسائح فضاء يطلع الفضاء هو [[تويوهيرو اكياما]] فى ديسمبر 1990 و هو تابع [[طوكيو برودكاستنغ سيستم|لطوكيو برودكاستنغ سيستم]]. زار محطة فضاء مير كجزء من صفقة بقدر $12 مليون دولار امريكاني مع قناة تليفيزيون يابانية، كان بيتقال عليه لقب &quot;Research Cosmonaut&quot; فى رحلته، وعانى من حالة شديدة من دوار الفضاء أثرت على أدائه لمهمته.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://airandspace.si.edu/exhibitions
| title = Exhibitions
| date = 2016-04-27
| website = National Air and Space Museum
| language = en
| accessdate = 2020-12-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/sci_tech/2001/mir/1990.stm
| title = BBC News {{!}} Sci/Tech {{!}} MIR space station 1986 - 2001
| website = news.bbc.co.uk
| accessdate = 2020-12-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.spacefacts.de/bios/international/english/akiyama_toyohiro.htm
| title = Cosmonaut Biography: Toyohiro Akiyama
| website = www.spacefacts.de
| accessdate = 2020-12-26
}}&lt;/ref&gt;
* أول سايح فضاء ذاتي-الدفع هو [[دينيس تيتو]] اللى طلع على  مركبة الفضاء الروسية سويوز TM-3 فى 28 ابريل 2001.
== التدريب والمؤهلات ==
أغلبية رواد الفضاء فى [[امريكا]] وروسيا كانو طيارين، و كان فى البداية لازم يكون الشخص عنده خلفية فى الهندسة أو فى الطيران العسكرى عشان يتأهل لانه يكون رائد فضاء.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/astronauts/training.html
| title = Selection &amp; Training of Astronauts
| date = 1997-02-15
| website = web.archive.org
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/19970215192726/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/astronauts/training.html
| تاريخ الأرشيف = 2007-09-10
| accessdate = 2020-12-26
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20070910124735/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/astronauts/training.html
| تاريخ الارشيف = 2007-09-10
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20070910124735/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/astronauts/training.html
| archive-date = 2007-09-10
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070910124735/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/astronauts/training.html
}}&lt;/ref&gt; بعد اختيارهم، بيخوض رواد فضاء [[ناسا]] تدريب مدته 20 شهر من التدريب فى مجالات مختلفة، زى التدريب على النشاطات برا مركبات الفضاء فى منشأة زى [[منشأة الطفو المحايدة|منشأة الطفو المحايد]] بتاعت ناسا. ممكن يختبر رواد الفضاء المرشحين فترات قصيرة من انعدام الوزن فى طيارة مخصصة اسمها &quot;Vomit Comet&quot; واللى بتطير فى مسارات قطعية مكافئة. بيطلب من رواد الفضاء حصولهم على عدد معين من ساعات الطيران فى طيارات نفاثة عالية الأداء. فى الغالب  بيكون فى نفاثة &quot;T-38&quot; قريب من [[مركز جونسون للفضاء]]. لازم يتعلم رواد الفضاء ازاى يتحكموا فى ويسواقوا المكوك الفضائي، وضرورى يكونو عارفين عن محطة الفضاء الدولية كويس عشان يعرفوا ايه اللى يعملوه لما يوصلو هناك.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://aerospacescholars.jsc.nasa.gov/HAS/cirr/ss/3/3.cfm
| title = Astronaut Training
| date = 2007-08-19
| website = web.archive.org
| مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20070819111027/http://aerospacescholars.jsc.nasa.gov/HAS/cirr/ss/3/3.cfm
| تاريخ الأرشيف = 2007-08-19
| accessdate = 2020-12-26
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20070819111027/http://aerospacescholars.jsc.nasa.gov/HAS/cirr/ss/3/3.cfm
| تاريخ الارشيف = 2007-08-19
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20070819111027/http://aerospacescholars.jsc.nasa.gov/HAS/cirr/ss/3/3.cfm
| archive-date = 2007-08-19
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070819111027/http://aerospacescholars.jsc.nasa.gov/HAS/cirr/ss/3/3.cfm
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/F_Astronauts_in_Training.html
| title = NASA - Astronauts in Training
| website = www.nasa.gov
| language = en
| accessdate = 2020-12-26
| authors = MSFC Barry Logan:

| archive-date = 2020-11-09
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201109013220/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/F_Astronauts_in_Training.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
=== متطلبات ترشيح ناسا ===
* لازم يكون المرشح مواطن أمريكى.
* لازم يكون عند المرشح شهادة فى أى مجال من العلوم والتكنولوجيا والهندسة والرياضيات (STEM).
* لازم يكون عند المرشح خبرة سنتين على الأقل فى المجال المتعلق بشهادته، أو على الأقل 1,000 ساعة من قيادة الطيارات النفاثة.
* لازم يقدر المرشح يعدى تدريب طيران ناسا الجسدى طويل المدة.
* لازم يكون عند المرشح مهارات فى القيادة، الشغل التعاوني، والتخاطب.
ممكن ماتة مطالب درجة الماجستير عبر:
* سنتنين من الشغل تجاه درجة دكتوراه فى مجال علمي، تكنولوجي، رياضي، أو هندسى.
* درجة دكتور فى الطب أو دكتوراه فى تقويم العظام.
* تكملة برنامج تدريب مدرسة طيران معترف بيها وطنى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07196_astronaut_recruitment.html
| title = NASA - NASA Opens Applications for New Astronaut Class
| website = www.nasa.gov
| language = en
| accessdate = 2020-12-26
| archive-date = 2021-02-25
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210225064939/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07196_astronaut_recruitment.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
== المخاطر الصحية للسفر للفضاء ==
رواد الفضاء معرضين لأنواع مختلفة من الأخطار الصحية زى مرض تخفيف الضغط، الرضح الضغطي، نقص المناعة، خسارة الكتلة العضمية والعضلية، خسارة البصر، التعصب الانتصابي، اضطرابات النوم، والاصابات الاشعاعية.&lt;ref name=&quot;NYT-20140127&quot;&gt;{{cite news|last=Chang|first=Kenneth|title=Beings Not Made for Space|url=https://www.nytimes.com/2014/01/28/science/bodies-not-made-for-space.html|date=January 27, 2014|work=[[نيو يورك تايمز]]|access-date=January 27, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wired-20120723&quot;&gt;{{cite magazine|last=Mann|first=Adam|title=Blindness, Bone Loss, and Space Farts: Astronaut Medical Oddities|url=https://www.wired.com/wiredscience/2012/07/medicine-psychology-space/|date=July 23, 2012|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=July 23, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mader-2011&quot;&gt;{{cite journal|authors=Mader, T. H.|title=Optic Disc Edema, Globe Flattening, Choroidal Folds, and Hyperopic Shifts Observed in Astronauts after Long-duration Space Flight|url=http://www.ophsource.org/periodicals/ophtha/article/S0161-6420(11)00564-1/abstract|year=2011|journal=[[Ophthalmology (journal)|Ophthalmology]]|volume=118|issue=10|pages=2058–2069|doi=10.1016/j.ophtha.2011.06.021|pmid=21849212|display-authors=etal}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Puiu-20111109&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.zmescience.com/medicine/astronaut-eyesight-damage-weightlessness-3214143/
| title = Astronauts' vision severely affected during long space missions
| date = November 9, 2011
| publisher = zmescience.com
| authors = Puiu Tibi

| access-date = February 9, 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN-20120109&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.cnn.com/video/#/video/us/2012/02/09/pkg-zarrella-astronaut-vision.cnn
| title = Male Astronauts Return With Eye Problems (video)
| date = February 9, 2012
| publisher = CNN News
| access-date = April 25, 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Space-20120313&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.space.com/14876-astronaut-spaceflight-vision-problems.html
| title = Spaceflight Bad for Astronauts' Vision, Study Suggests
| date = March 13, 2012
| publisher = [[Space.com]]
| authors = Space Staff
| access-date = March 14, 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Radiology-20120313&quot;&gt;{{cite journal|authors=Kramer, Larry A.|title=Orbital and Intracranial Effects of Microgravity: Findings at 3-T MR Imaging|url=http://radiology.rsna.org/content/early/2012/03/07/radiol.12111986.abstract?sid=8682af1e-b07f-4ad9-8453-ee319bad639e|journal=[[Radiology (journal)|Radiology]]|doi=10.1148/radiol.12111986|date=March 13, 2012|access-date=March 14, 2012|volume=263|issue=3|pages=819–827|display-authors=etal|doi-access=free|pmid=22416248}}&lt;/ref&gt;
== الأكل والشرب ==
رواد الفضاء على محطة الفضاء الدولية بيتطلبوا حوالى 710 جرام من الأكل فى كل وجبة يومى. قبل الرحلات بخمس شهور، بيختار رواد الفضاء مع أخصائيين تغذية وجبات مناسبة لأذواقهم الشخصية، واللى بيتم تحليلها للفايدة الغذائية من فريق أخصائيين التغذية بتوع المكوك. بيتم اختبار الأكل عشان يتعرف رد فعله فى البيئة منعدمة الجاذبية. على الأرض، بيستهلك  الامريكانى العادى 35 جالون من الميه يومى. أما فى محطة الفضاء الدولية بيقلل رواد الفضاء استهلاك الميه بتاعهم لحوالى 3 جالونات فى اليوم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nasa.gov/vision/earth/everydaylife/jamestown-needs-fs.html
| title = NASA - Human Needs: Sustaining Life During Exploration
| website = www.nasa.gov
| language = en
| accessdate = 2020-12-26
| authors = LaRC Bob Allen :

| archive-date = 2020-12-05
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201205090814/https://www.nasa.gov/vision/earth/everydaylife/jamestown-needs-fs.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
'''رائد فضاء''' (من [[لغه يونانى قديم|اليونانية القديمة]] {{Lang|grc|ἄστρον}}  ( {{Transl|grc|astron}} ) وتعنى &quot;نجم&quot; و {{Lang|grc|ναύτης}}  ( {{Transl|grc|nautes}} )، وتعنى &quot;بحار&quot;) هو شخص تم تدريبه وتجهيزه و نشره ببرنامج رحلات فضائية بشرية ليكون يعتبر قائد أو  واحد من أفراد الطاقم على  [[مركبة فضائية]] .  رغم أنه مخصص بشكل عام للمسافرين المحترفين لالفضاء، الا أنه يتم تطبيقه ساعات على أى شخص يسافر لالفضاء، بما فيها العلما [[سياسى|والسياسيين]] [[صحفى|والصحفيين]] والسياح .&lt;ref name=&quot;utah&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf
| title = Astronaut Fact Book
| year = 2006
| publisher = [[NASA|National Aeronautics and Space Administration]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071025124047/http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf
| archivedate = 25 October 2007
| accessdate = 4 October 2007
| authors  = NASA
| author-link = NASA
}}&lt;/ref&gt;
ينطبق مصطلح &quot;رائد الفضاء&quot; من الناحية الفنية على كل المسافرين للفضاء من البشر بغض النظر عن جنسيتهم. بس، رواد الفضاء اللى  بعتتهم روسيا أو [[الاتحاد السوفييتى]] يُعرفون فى العاده باسم '''رواد الفضاء''' (من الكلمة الروسية &quot;kosmos&quot; (космос)، اللى تعنى &quot;الفضاء&quot;، هيا مستعارة كمان من اليونانية {{Lang|grc|κόσμος}} .  ).&lt;ref name=&quot;vocabulary&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.vocabulary.com/dictionary/astronaut
| title = astronaut - Dictionary Definition : Vocabulary.com
| website = vocabulary.com
| accessdate = 9 January 2021
}}&lt;/ref&gt; وصلت التطورات الأخيرة نسبى فى رحلات الفضاء المأهولة اللى قامت بيها الصين لظهور مصطلح '''رائد الفضاء''' (من [[الصينيه القياسيه|لغة الماندرين]] &quot;tàikōng&quot; ({{Lang|zh|太空}}  ) وتعنى &quot;الفضاء&quot;)،  رغم ان استخدامه مش رسمى لحد ما و أصله مش واضح. فى [[الصين]] ، يتقال على رواد الفضاء التابعين لفيلق رواد الفضاء التبع جيش التحرير الشعبى ونظرائهم الأجانب رسمى اسم ''هانجتيان يوان'' ({{Lang|zh-CN|航天员}}  ، وتعنى &quot;ملاح السماء&quot; أو حرفى &quot;طاقم الابحار فى السماء &quot;).
من سنة 1961، طار 600 رائد فضاء فى الفضاء.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://interestingengineering.com/spacexs-crew-3-launched-the-600th-person-to-space-in-60-years
| title = SpaceX's Crew-3 Launched the 600th Person to Space in 60 Years
| date = 11 November 2021
| accessdate = 2023-10-05
| archive-date = 2022-03-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220311171234/https://interestingengineering.com/spacexs-crew-3-launched-the-600th-person-to-space-in-60-years
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; لحد سنة 2002، كان رواد الفضاء يتلقون الرعاية والتدريب حصرى على ايد الحكومات، اما على ايد الجيش أو على ايد وكالات الفضاء المدنية. مع الرحلة شبه المدارية لمركبة SpaceShipOne الممولة من القطاع الخاص  سنة  2004، اتعمل فئة جديدة من رواد الفضاء: رائد الفضاء التجارى .
== تعريف ==
[[ملف:Alan_Shepard_in_capsule_aboard_Freedom_7_before_launch.jpg|تصغير| [[الان شيبارد|آلان شيبرد]] على  سفينة الحرية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwSg&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;7  (1961)]]
تختلف معايير ما يشكل رحلة فضائية بشرية ، مع بعض التركيز على النقطة اللى يبقا فيها الغلاف الجوى رقيق اوى لدرجة أن قوة الطرد المركزى ، مش القوة الديناميكية الهوائية ، تحمل جزء كبير  من وزن جسم الرحلة. يعترف الكود الرياضى للاتحاد الدولى للطيران (FAI) للملاحة الفضائية بالرحلات الجوية اللى تتجاوز خط كارمان بس، على ارتفاع {{حول|100|km|mi}} .&lt;ref name=&quot;fai&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.fai.org/sites/default/files/documents/sporting_code_section_8_edition_2009.pdf
| title = FAI Sporting Code, Section 8, Paragraph 2.18.1
| date = 22 May 2012
| accessdate = 9 January 2021
}}&lt;/ref&gt; فى امريكا، ممكن لرواد الفضاء المحترفين والعسكريين والتجاريين اللى  يسافرون فوق ارتفاع {{حول|80|km|mi}} &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nasa.gov/centers/dryden/news/NewsReleases/2005/05-57.html
| title = X-15 Space Pioneers Now Honored as Astronauts
| date = 5 June 2013
| authors = Whelan Mary

}}&lt;/ref&gt; يتم منحهم أجنحة رواد الفضاء .
== المصطلح ==
 سنة 1959،  لما كانت امريكا والاتحاد [[الاتحاد السوفييتى|السوفييتى]] تخططان لاطلاق البشر لالفضاء، لكن ماكانش عليهما بعد اطلاق البشر لالفضاء، ناقش مدير [[ناسا|وكالة ناسا]] [[توماس كيث جلانن|تى. كيث جلينان]] ونائب مديره [[هيو لاتيمر درايدن|هيو درايدن]] ما اذا كان ينبغى تسمية أفراد طاقم المركبة الفضائية ''برواد فضاء'' أم ''رواد فضاء'' . فضل درايدن كلمة &quot;رائد فضاء&quot;، على أساس أن الرحلات الجوية ستتم فى و ل''الكون'' الأوسع،   البادئة &quot;astro&quot; تشير لالطيران على وجه التحديد ل[[نجمه|النجوم]] .  فضل معظم أعضاء مجموعة المهام الفضائية التبع ناسا مصطلح &quot;رائد فضاء&quot;،  اللى نجا من الاستخدام الشائع باعتباره المصطلح  الامريكانى المفضل.   لما أطلق الاتحاد السوفييتى أول رجل لالفضاء، [[يورى جاجارين]] ،  سنة  1961، اختارو مصطلح  يترجم ل&quot;رائد الفضاء&quot;.
=== رائد فضاء ===
[[ملف:Astronaut_Groups_1_and_2_-_S63-01419.jpg|يسار|تصغير| رواد فضاء ناسا ال16 الأوائل، فبراير 1963. الصف الخلفي: [[ادوارد هيجنز وايت|وايت]] ، [[جيمس ماكديفيت|ماكديفيت]] ، [[جون يانج|يونج]] ، سى ، [[تشارلز كونراد|كونراد]] ، [[فرانك بورمان|بورمان]] ، [[نيل ارمسترونج|ارمسترونج]] ، [[توماس ستافورد|ستافورد]] ، [[جيم لوفل|لوفيل]] . الصف القدامي: [[جوردن كوبر|كوبر]] ، [[جوس جريسوم|جريسوم]] ، [[سكوت كاربنتر|كاربنتر]] ، [[والى شيرا|شيرا]] ، [[جون جلين|جلين]] ، [[الان شيبارد|شيبرد]] ، [[ديك سلايتون|سلايتون]] .]]
بيتقال على المسافر المحترف فى الفضاء اسم رائد ''الفضاء'' .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.thespacerace.com/glossary/index.php?term=54
| title = TheSpaceRace.com – Glossary of Space Exploration Terminology
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080105031754/http://www.thespacerace.com/glossary/index.php?term=54
| archivedate = 5 January 2008
| accessdate = 28 December 2008
}}&lt;/ref&gt; أول استخدام معروف لمصطلح &quot;رائد فضاء&quot; بالمعنى الحديث كان على ايد نيل ر. جونز فى قصته القصيرة سنة 1930 &quot;نيزك رأس الموت&quot;. الكلمة نفسها كانت معروفة فى وقت سابق. زى ، فى كتاب بيرسى جريج سنة 1880 ''عبر دايرة الأبراج'' ، أشار مصطلح &quot;رائد فضاء&quot; لمركبة فضائية. فى ''[[جيه. ه. روسنى اينى|Les Navigateurs de l'infini]]'' (1925) بقلم [[جيه. ه. روسنى اينى|ج.-اتش.]] [[جيه. ه. روسنى اينى|Rosny aîné]] ، تم استخدام كلمة ''رواد الفضاء'' ( ملاحو الفضاء ). ممكن  تكون الكلمة مستوحاة من &quot;رائد الطيران&quot;، و هو مصطلح قديم يشير لمسافر جوى تم تطبيقه لأول مرة  سنة  1784 على راكبى المناطيد . الاستخدام المبكر لكلمة &quot;رائد فضاء&quot; فى منشور غير خيالى هو قصيدة اريك فرانك راسل &quot;رائد الفضاء&quot;، اللى ظهرت فى ''نشرة نوفمبر 1934 لجمعية الكواكب البريطانية'' .&lt;ref&gt;Ingham, John L.: ''Into Your Tent'', Plantech (2010): page 82.&lt;/ref&gt;
كان أول استخدام رسمى معروف لمصطلح الملاحة الفضائية فى المجتمع العلمى هو انشاء المؤتمر الدولى السنوى للملاحة الفضائية  سنة  1950، والتأسيس اللاحق للاتحاد الدولى للملاحة الفضائية فى العام التالى.&lt;ref name=&quot;IAFpage&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.iafastro.org/index.html?title=History
| title = IAF History
| date = 16 August 2010
| publisher = [[International Astronautical Federation]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110719102624/https://www.iafastro.org/index.html?title=History
| archivedate = 19 July 2011
| accessdate = 16 August 2010
| authors  = IAF
}}&lt;/ref&gt;
تطبق [[ناسا|وكالة ناسا]] مصطلح رائد فضاء على أى فرد من أفراد الطاقم على  مركبة فضائية تبع ناسا متجهة لمدار الأرض أو خارجه. تستخدم ناسا كمان المصطلح ده  كعنوان لدول اللى  تم اختيارهم للانضمام لفريق رواد الفضاء .&lt;ref name=&quot;biopage&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.jsc.nasa.gov/Bios/
| title = Astronaut Biographies
| date = 15 December 2005
| publisher = [[Johnson Space Center]]. NASA
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070307132816/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/
| archivedate = 7 March 2007
| accessdate = 6 March 2007
| authors = Dismukes Kim – NASA Biography Page Curator

}}&lt;/ref&gt; تستخدم وكالة الفضاء الاوروبية بالمثل مصطلح رائد الفضاء للاشارة لأعضاء فيلق رواد الفضاء التبع ها.&lt;ref name=&quot;ESApage&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.esa.int/esaHS/ESA75G0VMOC_astronauts_0.html
| title = The European Astronaut Corps
| date = 10 April 2008
| publisher = [[ESA]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081220054618/http://www.esa.int/esaHS/ESA75G0VMOC_astronauts_0.html
| archivedate = 20 December 2008
| accessdate = 28 December 2008
| authors  = ESA
}}&lt;/ref&gt;
=== رائد فضاء ===
[[ملف:RIAN_archive_888102_Soviet_cosmonauts.jpg|تصغير| رواد الفضاء السوفييت ال11 الأوائل، يوليه 1965. الصف الخلفى من الشمال لاليمين: [[آليكسى ليونوڤ|ليونوف]] ، [[جيرمان ستيبانوفيتش تيتوف|تيتوف]] ، [[فاليرى بيكوفسكى|بيكوفسكى]] ، [[بوريس يجوروف|ايجوروف]] ، [[بافل بوبوفيتش|بوبوفيتش]] ؛ الصف القدامي: [[فلاديمير كوماروف|كوماروف]] ، [[يورى جاجارين|جاجارين]] ، [[فالنتينا تريشكوفا|تيريشكوفا]] ، [[اندريان نيكولايف|نيكولاييف]] ، فيوكتيستوف ، [[بافيل بلياييف|بيلياييف]] .]]
 حسب   للاتفاقية، بيتقال على رائد الفضاء اللى تستخدمه وكالة الفضاء الفيدرالية الروسية (أو سابقتها السوفيتية ) اسم ''رائد الفضاء'' فى النصوص الانجليزية.&lt;ref name=&quot;biopage&quot;/&gt; الكلمة   تهجئة لكلمة ''kosmonavt'' ( {{Lang-ru|космонавт}}  ).  تستخدم بلاد تانيه من الكتلة الشرقية السابقة أشكال مختلفة من الكلمة الروسية kosmonavt، زى Polish    ( رغم ان اللغة البولندية تستخدم كمان {{Lang|pl|astronauta}}  ، وتعتبر الكلمتان مترادفتين).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Astronauta-a-kosmonauta;17329.html
| title = Astronauta a kosmonauta
| date = 16 December 2016
| publisher = [[Polish Scientific Publishers PWN|PWN]]
| accessdate = 6 April 2019
| authors  = Katarzyna Kłosińska, University of Warsaw
}}&lt;/ref&gt;
سك مصطلح {{Lang|ru|космонавт}}  يُنسب الفضل لرائد الطيران السوفيتى (أو &quot; الملاحة الفضائية &quot;) [[ميخايل تيخونراڤوڤ|ميخائيل تيخونرافوف]] (1900–1974).   كان أول رائد فضاء هو طيار القوات الجوية السوفيتية [[يورى جاجارين]] ، و هو كمان أول شخص يصعد لالفضاء. كان جزء من أول ستة مواطنين سوفياتيين، مع [[جيرمان ستيبانوفيتش تيتوف|الألمانى تيتوف]] ، [[يفجينى خرونوف|يفغينى خرونوف]] ، [[اندريان نيكولايف|أندريان نيكولاييف]] ، [[بافل بوبوفيتش|بافيل بوبوفيتش]] ، وغريغورى [[جريجورى نيليوبوڤ|نيليوبوف]] ، اللى  اخدو  لقب رائد فضاء فى يناير 1961  كانت [[فالنتينا تريشكوفا|فالنتينا تيريشكوفا]] أول رائدة فضاء و أول و أصغر ست تطير لالفضاء فى مهمة فردية على  فوستوك 6  سنة  1963  فى 14 مارس 1995،   بقا [[نورمان ثاجارد|نورمان ثاغارد]] أول امريكاني يصعد لالفضاء على  مركبة اطلاق روسية، وبكده  بقا أول &quot;رائد فضاء أمريكي&quot;.
=== رائد فضاء ===
[[ملف:Taikonauts_2010_Somalia_stamps.jpg|تصغير|أول رواد فضاء صينيين على طابع صومالى سنة 2010]]
فى [[لغه صينى|اللغة الصينية]] ، مصطلح {{Lang|zh-Latn|Yǔ háng yuán}}  ({{Lang|zh-cn|宇航员}} ، &quot;أفراد الملاحة الكونية&quot;) يستخدم لرواد الفضاء ورواد الفضاء بشكل عام، &lt;ref name=&quot;rus&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.fmprc.gov.cn/ce/ceka/rus/xwdt/t216370.htm
| title = Ян Ливэй – первый китайский космонавт, совершивший первый в Китае пилотируемый космический полет
| date = 13 October 2005
| website = fmprc.gov.cn
| language = ru
| trans_title = Yang Liwei, the first Chinese astronaut who has made China's first manned space flight
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929125754/http://www.fmprc.gov.cn/ce/ceka/rus/xwdt/t216370.htm
| archivedate = 29 September 2007
| accessdate = 4 October 2007
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rus2&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://ru.china-embassy.org/rus/xwdt/t73142.htm
| title = Chinese embassy in Russia press-release
| website = ru.china-embassy.org
| language = ru
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927002145/http://ru.china-embassy.org/rus/xwdt/t73142.htm
| archivedate = 27 September 2007
| accessdate = 4 October 2007
}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه {{Lang|zh-Latn|hángtiān yuán}}  ({{Lang|zh-CN|航天员}} ، &quot;الملاحة بأفراد السماء السماوية&quot;) تستخدم لرواد الفضاء الصينيين. هنا {{Lang|zh-Latn|hángtiān}}  ({{Lang|zh-CN|航天}} ، حرفى &quot;الملاحة فى السماء&quot;، أو رحلة الفضاء ) يتم تعريفها بدقة &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://arstechnica.com/civis/viewtopic.php?f=2&amp;t=1483555&amp;start=120
| title = The Axiom-1 crew launches today—are these guys tourists, astronauts, or what? - Ars Technica OpenForum
| website = arstechnica.com
| accessdate = 2022-06-17
}}&lt;/ref&gt; على أنها الملاحة فى [[الفضاء الخارجى]] جوه نظام النجوم المحلي، أى [[نظام شمسى|النظام الشمسى]] . العبارة {{Lang|zh-Latn|tàikōng rén}}  ({{Lang|zh|太空人}} ، &quot;رجل الفضاء&quot;) فى الغالب   يستخدم فى [[هونج كونج]] [[تايوان|وتايوان]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://chinese.yabla.com/chinese-english-pinyin-dictionary.php?define=%E5%A4%AA%E7%A9%BA%E4%BA%BA
| title = 太空人 : astronaut... : tài kōng rén &amp;#124; Definition &amp;#124; Mandarin Chinese Pinyin English Dictionary &amp;#124; Yabla Chinese
| website = chinese.yabla.com
| تاريخ-الوصول = 2023-10-05
| تاريخ-الأرشيف = 2015-09-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20150903181737/https://chinese.yabla.com/chinese-english-pinyin-dictionary.php?define=%E5%A4%AA%E7%A9%BA%E4%BA%BA
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
يتم استخدام مصطلح ''رائد الفضاء'' على ايد بعض المؤسسات الاعلامية الاخبارية الناطقة باللغة الانجليزية للمسافرين المحترفين لالفضاء من الصين .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/26/content_7500262.htm
| title = Chinese taikonaut dismisses environment worries about new space launch center
| date = 26 January 2008
| publisher = China View
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081003201652/http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/26/content_7500262.htm
| archivedate = 3 October 2008
| accessdate = 25 September 2008
}}&lt;/ref&gt; ظهرت الكلمة فى قواميس لونجمان و أكسفورد الانجليزية ، و بقا المصطلح اكتر شيوع  سنة  2003  لما بعتت الصين أول رائد فضاء ليها [[يانج لى وى|يانغ ليوى]] لالفضاء على  المركبة الفضائية ''شنتشو 5'' .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/25/content_10111749.htm
| title = &quot;Taikonauts&quot; a sign of China's growing global influence
| date = 25 September 2008
| website = China View
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080928044453/http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/25/content_10111749.htm
| archivedate = 28 September 2008
| accessdate = 25 September 2008
}}&lt;/ref&gt; ده هو المصطلح اللى استخدمته [[وكالة انباء شينخوا|وكالة أنباء شينخوا]] فى النسخة الانجليزية من ''[[جورنال الشعب اليوميه|جورنال الشعب الصينية اليومية]]'' من ظهور برنامج الفضاء الصينى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90881/6507790.html
| title = Chinese taikonaut debuts spacewalk
| year = 2008
| website = People's Daily Online
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080930071226/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90881/6507790.html
| archivedate = 30 September 2008
| accessdate = 28 September 2008
| authors  = Xinhua
}}&lt;/ref&gt; أصل المصطلح مش واضح. فى وقت مبكر من مايو 1998، تشيو لى ييه ({{Lang|zh-Hant|趙裡昱}} ) من [[ماليزيا]] ، استخدمه فى مجموعات الأخبار .&lt;ref name=&quot;chiew&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://groups.google.com/groups/search?hl=en&amp;safe=off&amp;q=taikonaut&amp;btnG=Search&amp;as_mind=1&amp;as_minm=1&amp;as_miny=1981&amp;as_maxd=24&amp;as_maxm=5&amp;as_maxy=1998&amp;as_drrb=b&amp;sitesearch=
| title = Google search of &quot;taikonaut&quot; sort by date
| date = 19 May 1998
| website = Usenet posting
| publisher = Chiew Lee Yih
| accessdate = 27 September 2008
| authors = Chiew Lee Yih

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chiew2&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://groups.google.com/group/alt.chinese.text/browse_thread/thread/a7f02b9489c59c5b/dd9e7a1b78d7d5c7?hl=en&amp;lnk=st&amp;q=taikonout#dd9e7a1b78d7d5c7
| title = Chiew Lee Yih misspelled &quot;taikonaut&quot; 2 years before it first appear
| date = 10 March 1996
| website = Usenet posting
| publisher = Chiew Lee Yih
| accessdate = 27 September 2008
| authors = Chiew Lee Yih

}}&lt;/ref&gt;
=== رائد فضاء ===
بالنسبة لمجموعة رواد الفضاء سنة 2022 ، تصورت وكالة الفضاء الاوروبية توظيف رائد فضاء من  اصحاب   الاعاقة الجسدية، هيا فئة أطلقوا عليها اسم &quot;رواد الفضاء&quot;، بهدف لكن  مش ضمان لرحلات الفضاء.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.esa.int/About_Us/Careers_at_ESA/ESA_Astronaut_Selection/Parastronaut_feasibility_project
| title = Parastronaut feasibility project
| website = [[ESA]]
| accessdate = 18 February 2021
}}&lt;/ref&gt; كانت فئات الاعاقة اللى تم أخذها فى الاعتبار فى البرنامج هيا الأفراد اللى  يعانو من قصور فى الطرف السفلى (اما من فى البتر أو خلقى)، أو اختلاف فى طول الساق، أو قصر القامة (أقل من {{حول|130|cm|ftin}} ).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://spacenews.com/parastronaut-sought-as-esa-recruits-its-first-new-astronauts-in-more-than-a-decade/
| title = 'Parastronaut' sought as ESA recruits its first new astronauts in more than a decade
| date = 16 February 2021
| website = [[SpaceNews]]
| accessdate = 23 November 2022
| authors = Parsonson Andrew

}}&lt;/ref&gt; فى 23 نوفمبر 2022، تم اختيار جون ماكفول ليكون أول رائد فضاء من وكالة الفضاء الاوروبية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.bbc.com/news/science-environment-63730022
| title = Disabled man joins European Space Agency's astronaut programme
| date = 23 November 2022
| website = [[BBC News]]
| accessdate = 23 November 2022
| authors = Amos Jonathan

}}&lt;/ref&gt;
=== شروط اخرى ===
مع ظهور السياحة الفضائية ، اتفقت [[ناسا]] ووكالة الفضاء الفيدرالية الروسية على استخدام مصطلح &quot; المشارك فى رحلات الفضاء &quot; لتمييز مسافرى الفضاء عن رواد الفضاء المحترفين فى مهمات تنسقها هاتان الوكالتان.
[[ملف:Expedition_47_Soyuz_TMA-19M_Landing_(NHQ201606180038).jpg|يسار|تصغير| رائد الفضاء الامريكانى الفنلندى [[تيموثى كوبرا]]]]
فى حين لم تقم أى دولة تانيه غير روسيا (والاتحاد السوفييتى  قبل كده ) و امريكا والصين باطلاق مركبة فضائية مأهولة، فقد بعتت شوية دول تانيه أشخاص لالفضاء بالتعاون مع  واحده من دى الدول، زى  برنامج انتركوسموس اللى يقوده السوفييت. مستوحاة جزئى من دى المهام، دخلت مرادفات تانيه لرائد الفضاء فى الاستخدام الانجليزى العرضى. زى ، المصطلح ''spationaut'' ( {{Lang-fr|spationaute}}    ) يستخدم ساعات لوصف رواد الفضاء الفرنسيين، من الكلمة [[لاتينى|اللاتينية]] {{Lang|la|spatium}}  ل&quot;الفضاء&quot;؛ مصطلح [[ملايوى|الملايو]] {{Lang|ms|angkasawan}}  (مشتقة من ''angkasa'' اللى تعنى &quot;الفضاء&quot;) تم استخدامها لوصف المشاركين فى برنامج Angkasawan (لاحظ تشابهها مع المصطلح [[الاندونيسيه|الاندونيسى]] ''antariksawan'' ). أثارت خطط منظمة أبحاث الفضاء الهندية لاطلاق المركبة الفضائية المأهولة Gaganyaan فى بعض الأحيان نقاش  سنه  حوالين ما اذا كان  لازم استخدام مصطلح آخر غير ''رائد الفضاء'' للاشارة لأفراد الطاقم،و ده يشير ل''vyomanaut'' (من الكلمة [[سانسكريتى|السنسكريتية]] {{Lang|sa-Latn|vyoman}}  تعنى &quot;السماء&quot; أو &quot;الفضاء&quot;) أو ''gagannaut'' (من الكلمة السنسكريتية {{Lang|sa-Latn|gagan}}  لـ &quot;السماء&quot;).&lt;ref name=&quot;Ananthaswamy 2010&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.newscientist.com/article/dn18338-wanted-four-vyomanauts-for-indian-spaceflight/
| title = Wanted: four 'vyomanauts' for Indian spaceflight
| date = January 5, 2010
| website = New Scientist
| accessdate = February 20, 2022
| authors = Ananthaswamy Anil

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mukunth 2018&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://m.thewire.in/article/the-sciences/infinite-in-all-directions-a-science-workshop-and-why-vyomanaut-is-not-cool
| title = Infinite in All Directions: A Science Workshop and Why Vyomanaut Is Not Cool
| date = August 23, 2018
| website = The Wire
| accessdate = February 20, 2022
| authors = Mukunth Vasudevan

}}&lt;/ref&gt; فى [[فينلاندا]] ، يُشار ساعات لرائد الفضاء ناسا [[تيموثى كوبرا]] ، و هو امريكاني فنلندى ، باسم {{Lang|fi|sisunautti}} .  ، من الكلمة [[لغه فنلاندى|الفنلندية]] {{Lang|fi|[[sisu]]}}  .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.mtv.fi/uutiset/ulkomaat/artikkeli/sisunautti-haaveilee-uudesta-suomen-matkasta/2174370#gs.XWGxvao
| title = &quot;Sisunautti&quot; haaveilee uudesta Suomen-matkasta
| date = 1 November 2009
| publisher = [[MTV3]]
| accessdate = 10 April 2018
| authors  = MTV Uutiset
| archive-date = 2018-08-16
| archive-url = https://web.archive.org/web/20180816195043/https://www.mtv.fi/uutiset/ulkomaat/artikkeli/sisunautti-haaveilee-uudesta-suomen-matkasta/2174370#gs.XWGxvao
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; عبر اللغات الجرمانية، تُترجم كلمة &quot;رائد فضاء&quot; فى العاده ل&quot;مسافر عبر الفضاء&quot;، زى ما هو الحال مع ''Raumfahrer'' الألمانية، و ''ruimtevaarder'' النيديرلاندية، و ''rymdfarare'' السويدية، و ''romfarer'' النرويجية.
من سنة 2021 فى امريكا، بتتمنح حالة رائد فضاء للشخص اعتماد على الوكالة المعتمدة:
* الشخص اللى يسافر فى مركبة يزيد طولها عن {{حول|50|mi}} لناسا أو الجيش يعتبر ''رائد فضاء'' (بدون مؤهل)
* الشخص اللى يسافر فى مركبة لمحطة الفضاء الدولية فى مهمة بالتنسيق مع ناسا وروسكوزموس هو  واحد من ''المشاركين فى رحلات الفضاء''
* الشخص اللى يطير فوق {{حول|50|mi}} فى مركبة غير تبع وكالة ناسا ك واحد من أفراد الطاقم ويوضح الأنشطة وقت الرحلة اللى تعتبر ضرورية للسلامة العامة، أو تساهم فى سلامة رحلات الفضاء البشرية، ويعتبر ''رائد فضاء تجاري'' على ايد ادارة الطيران الفيدرالية &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/programs/astronaut_wings/
| title = Commercial Astronaut Wings Program
| website = United States Department of Transportation
| publisher = Office of Commercial Space Transportation
| accessdate = 16 July 2019
}}&lt;/ref&gt;
* الشخص اللى يطير لمحطة الفضاء الدولية كجزء من &quot;رحلة فضائية تجارية مخصصة وممولة من القطاع الخاص على  مركبة اطلاق تجارية مخصصة للمهمة... لاجراء أنشطة تجارية وتسويقية معتمدة على المحطة الفضائية (أو فى قطاع تجارى مرتبط بـ المحطة)&quot; تعتبر ''رائدة فضاء خاصة'' على ايد ناسا &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nasa.gov/leo-economy/private-astronaut-missions
| title = Private Astronaut Missions
| date = 29 May 2019
| website = nasa.gov
| publisher = National Aeronautics and Space Administration
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200614124620/https://www.nasa.gov/leo-economy/private-astronaut-missions/
| archivedate = 14 June 2020
| accessdate = 16 July 2019
| authors = Elburn Darcy

}}&lt;/ref&gt; ( من سنة 2020، ما إتأهلش  واحد من بعد لهذه الحالة)
* مصطلح مقبول بشكل عام ولكنه مش رسمى للراكب اللى يدفع الثمن من غير أفراد الطاقم  اللى يسافر بمركبة خاصة غير تبع ناسا أو مركبة عسكرية لمسافة تزيد عن {{حول|50|mi}} ''سائح فضاء'' ( من سنة 2020 [ يحتاج ا 
لى تحديث ]   ، ما إتأهلش  واحد من بعد لهذه الحالة)
فى 20 يوليه 2021، أصدرت ادارة الطيران الفيدرالية أمر يعيد تحديد معايير الأهلية علشان تكون رائد فضاء رد على رحلات الفضاء شبه المدارية الخاصة لجيف [[جيف بيزوس|بيزوس]] [[ريتشارد برانسون|وريتشارد برانسون]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/FAA_Order_8800.2.pdf
| title = FAA Order 8800.2
| website = Federal Aviation Administration
| archiveurl = https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/FAA_Order_8800.2.pdf
| archivedate = 2022-10-09
| accessdate = 30 July 2021
}}&lt;/ref&gt;  تنص المعايير الجديدة على أنه  لازم على الشخص &quot;أن يكون قد أظهر أنشطة وقت الرحلة كانت ضرورية للسلامة العامة، أو ساهمت فى سلامة رحلات الفضاء البشرية&quot; علشان التأهل كرائد فضاء. ده التعريف الجديد يستثنى بيزوس وبرانسون.
== سفر للفضاء ==
[[ملف:Gagarin_in_Sweden.jpg|تصغير| [[يورى جاجارين]] ، أول انسان يصعد لالفضاء (1961)]]
[[ملف:RIAN_archive_612748_Valentina_Tereshkova.jpg|تصغير| [[فالنتينا تريشكوفا|فالنتينا تيريشكوفا]] ، أول ست تصعد لالفضاء (1963)]]
[[ملف:Neil_Armstrong_pose.jpg|تصغير| [[نيل ارمسترونج|نيل أرمسترونج]] ، أول انسان يمشى على سطح القمر (1969)]]
[[ملف:VladimirRemek.jpg|تصغير| [[ڤلاديمير ريميك|فلاديمير ريميك]] ، [[تشيكوسلوفاكيا|تشيكوسلوفاكى]] ،  بقا أول رائد فضاء غير امريكاني و مش سوفيتى فى الفضاء (1978)]]
[[ملف:Yang_Liwei.jpg|تصغير| [[يانج لى وى|يانغ ليوى]] ، أول انسان ترسله [[الصين]] لالفضاء (2003)]]
[[ملف:Map of astronauts' nationalities.svg|تصغير|260x260بك| خريطة الدول اللى طار مواطنوها فى الفضاء]]
كان أول انسان فى الفضاء هو السوفييتى [[يورى جاجارين|يورى غاغارين]] ، اللى أُطلق فى 12 ابريل 1961 على  فوستوك 1 ودارت حوالين الأرض لمدة 108 دقيقة. أول ست تصعد لالفضاء كانت السوفيتية [[فالنتينا تريشكوفا|فالنتينا تيريشكوفا]] ، اللى انطلقت فى 16  يونيه 1963 على  فوستوك 6 ودارت حوالين الأرض لمدة 3 أيام بالتقريب .
 بقا [[الان شيبارد|آلان شيبرد]] أول امريكاني وتانى شخص يصعد  الفضاء فى 5 مايو 1961، فى رحلة شبه مدارية مدتها 15 دقيقة على  ''سفينة فريدوم 7'' . أول امريكاني يدور حوالين الأرض كان [[جون جلين]] ، على  سفينة ''فريندشيب 7'' فى 20 فبراير 1962. أول ست امريكانيه تصعد لالفضاء كانت [[سالى رايد]] ، فى مهمة مكوك  الفضاء تشالنجر STS-7 ، فى 18  يونيه 1983 &lt;ref name=&quot;ride1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/ride-sk.html
| title = Sally K. Ride, PhD Biography
| year = 2006
| publisher = NASA
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071016072450/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/ride-sk.html
| archivedate = 16 October 2007
| accessdate = 4 October 2007
| authors  = NASA
}}&lt;/ref&gt;  سنة  1992، بقت [[ماى جيميسون|ماى جيمسون]] أول ست امريكانيه من أصل أفريقى تسافر لالفضاء على  STS-47 .
كان رائد الفضاء [[آليكسى ليونوڤ|أليكسى ليونوف]] أول شخص يقوم بنشاط بره المركبة (EVA)، (المعروف فى العاده باسم &quot;السير فى الفضاء&quot;)، فى 18 مارس 1965، فى مهمة فوسخود 2 التبع لاتحاد السوفيتى. بعد كده  بعد شهرين ونصف رائد الفضاء [[ادوارد هيجنز وايت|اد وايت]] اللى قام بأول نشاط بره المركبة (EVA) امريكاني فى مهمة جيمينى 4 التبع ناسا.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nasa.gov/audience/foreducators/k-4/features/F_Going_Out.html
| title = Educator Features: Going Out for a Walk
| website = NASA
| accessdate = 27 November 2015
}}&lt;/ref&gt;
== طعام و شراب ==
[[ملف:AstronautsEatingBurgers.jpg|يسار|تصغير| رواد الفضاء يصنعو و يأكلو الهامبرغر ,  محطة الفضاء الدولية، 2002 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nasa.gov/audience/formedia/presskits/spacefood/gallery_iss005e16336.html
| title = NASA - Food in Space Gallery
| website = www.nasa.gov
| language = en
| accessdate = 2023-02-13
| authors = Nevills Amiko

}}&lt;/ref&gt;]]
يحتاج رائد الفضاء فى محطة الفضاء الدولية لحوالى 830 ز   كتلة من الطعام لكل وجبة كل يوم (بما فيها حوالى 120 ز أو 4.2 أوقية التعبئة والتغليف لكل وجبة).
عمل رواد الفضاء فى مكوك الفضاء مع خبراء التغذية لاختيار قوائم طعام تناسب أذواقهم الفردية. قبل خمسة أشهر من الرحلة، تم اختيار قوائم الطعام وتحليل محتواها الغذائى على ايد اختصاصى التغذية فى المكوك. يتم اختبار الأطعمة لمعرفة كيفية تفاعلها فى بيئة منخفضة الجاذبية. يتم تحديد متطلبات السعرات الحرارية باستخدام صيغة انفاق الطاقة الأساسية (BEE). على الأرض، يستخدم المواطن  الامريكانى العادى حوالى {{حول|35|USgal|L}} من الماء يومى. على  رواد الفضاء فى محطة الفضاء الدولية يحدون من استخدام الميه لحوالى {{حول|3|USgal|L}} يوميا.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nasa.gov/vision/earth/everydaylife/jamestown-needs-fs.html
| title = Human Needs: Sustaining Life During Exploration
| website = www.nasa.gov
}}&lt;/ref&gt;
== شارة ==
[[ملف:NASA_-_Astropin.png|تصغير|دبوس صدر الچاكته لرائد فضاء ناسا]]
فى روسيا، يتم منح رواد الفضاء جايزة رائد فضاء الاتحاد الروسى عند الانتهاء من مهامهم، و فى الغالب   تكون مصحوبة جايزة بطل الاتحاد الروسى . يتبع ده الممارسة المتبعة فى الاتحاد السوفييتى حيث يُمنح رواد الفضاء فى العاده لقب بطل الاتحاد السوفييتى .
فى ناسا، دول اللى  يكملون تدريب مرشحى رواد الفضاء يحصلون على دبوس فضى. بمجرد أن يطيروا فى الفضاء، يحصلون على دبوس ذهبى. يحصل رواد الفضاء الامريكان اللى  يتمتعون كمان بوضع عسكرى فى الخدمة الفعلية على شارة تأهيل خاصة، معروفه باسم شارة رائد الفضاء ، بعد المشاركة فى رحلة فضائية. تقدم القوات الجوية للولايات المتحدة كمان شارة رائد فضاء لطياريها اللى  يتجاوزون {{حول|50|mi|km}} فى الارتفاع.
== وفيات ==
[[ملف:Amf_space_mirror.jpg|تصغير|النصب التذكارى لمرآة الفضاء]]
من سنة 2020، مات 18 رائد فضاء (14 راجل و 4 ستات) فى أربع رحلات فضائية. حسب الجنسية، كان 13 أمريكى، و 4 روس (الاتحاد السوفيتى)، و واحد اسرائيلى.
من سنة 2020، مات 11 شخص  (جميعهم رجال) وقت التدريب على رحلات الفضاء: 8 امريكان و 3 روس. 6 منهم كانو فى حوادث تحطم طيارات تدريب نفاثة، وغرق واحد وقت التدريب على استعادة المياه، و 4  بسبب حرائق فى بيئات الأكسجين النقى.
ترك رائد الفضاء [[ديفيد سكوت]] نصب تذكارى بيتكون من تمثال صغير بعنوان ''رائد الفضاء الساقط'' على سطح القمر وقت مهمته أبولو 15 سنة 1971، جانب قائمة بأسماء 8 من رواد الفضاء وستة رواد فضاء معروفين  ساعتها ماتو وقت الخدمة. .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://airandspace.si.edu/collections/artifact.cfm?object=nasm_A19860035000
| title = Sculpture, Fallen Astronaut
| website = airandspace.si.edu
| publisher = [[Smithsonian National Air and Space Museum]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140728032237/http://airandspace.si.edu/collections/artifact.cfm?object=nasm_A19860035000
| archivedate = 28 July 2014
| accessdate = 17 July 2014
}}&lt;/ref&gt;
النصب التذكارى لمرآة الفضاء ، اللى  على أراضى مجمع زوار مركز كينيدى للفضاء ، تتم صيانته على ايد مؤسسة رواد الفضاء التذكارية ويحيى ذكرى الرجال والستات اللى  ماتو وقت رحلات الفضاء و أمدح التدريب فى برامج الفضاء فى امريكا. . و عشرين من رواد الفضاء العاملين فى وكالة ناسا، يتضمن النصب التذكارى أسماء طيار اختبار X-15 ، و ظابط فى القوات الجوية الامريكانيه مات وقت التدريب على برنامج فضائى عسكرى مصنفساعتها ، ومشارك فى رحلات الفضاء المدنية.
== رواد فضا ==
{{div col|colwidth=25em}} 
* [[نيل ارمسترونج]]  
* [[يورى جاجارين]]  
* [[6 يناير]]  
* [[27 يناير]]  
* [[اوهايو]]  
* [[بدلة فضا]]  
* [[سلطان بن سلمان بن عبد العزيز ال سعود]]  
* [[فالنتينا تريشكوفا]]  
* [[البرت ساكو]]  
* [[آليكسى ليونوڤ]]  
* [[كالبانا تشاولا]]  
* [[سيرجى كريكاليف]]  
* [[سونيتا ويليامز]]  
* [[مايكل كولينز]]  
* [[ماى جيميسون]]  
* [[يورى شارجين]]  
* [[يوجين سيرنان]]  
* [[ويليام ماكول]]  
* [[وليام شفرد]]  
* [[والى شيرا]]  
* [[ناديزهدا كوجيلنايا]]  
* [[مايكل تى جود]]  
* [[مايكل آدامز]]  
* [[مارك براون]]  
* [[كينيث هام]]  
* [[كين ماتينجلى]]  
* [[كلايتون اندرسون]]  
* [[فريد هايس]]  
* [[فرانك بورمان]]  
* [[فرانك ال. كالبرتسون جونيور]]  
* [[فانس د. براند]]  
* [[جويون بلوفورد]]  
* [[جريجورى جيم جونسون]]  
* [[سكوت كاربنتر]]  
* [[سكوت التمان]]  
* [[ستيفن فريك]]  
* [[ستيفن آرشامبو ناجل]]  
* [[ستوارت روزا]]  
* [[رونالد افانز]]  
* [[روجر بى. شافى]]  
* [[روبرت ل. جيبسون]]  
* [[روبرت كريبن]]  
* [[ديك سلايتون]]  
* [[دوميترو بروناريو]]  
* [[جيمس ماكديفيت]]  
* [[جيمس سى آدمسن]]  
* [[جيمس اروين]]  
* [[جيرالد بى. كار]]  
* [[جون يانج]]  
* [[جون ماكبرايد]]  
* [[جون اس. بول]]  
* [[جوردن كوبر]]  
* [[جو انجل]]  
* [[جو اف. ادواردز]]  
* [[جانيت جو ايبس]]  
* [[جان بيير هاينيرى]]  
* [[جاك فيشر]]  
* [[جاك سويجيرت]]  
* [[جاك روبرت لازما]]  
* [[ثيدور فريمان]]  
* [[تشارلز جونز]]  
* [[بيل دانا]]  
* [[بول جوزيف ويتز]]  
* [[بورت روتان]]  
* [[برنت دبليو جيت]]  
* [[باتريك بودرى]]  
* [[ادوارد هيجنز وايت]]  
* [[ادجار ميتشيل]]  
* [[الفريد وردن]]  
* [[الان بين]]  
* [[آن ماكلاين]]  
* [[ويليام جيه. كنيجت]]  
* [[وارين هوبورج]]  
* [[ثوماس پيسكويت]]  
* [[روستى ستشويكارت]]  
* [[روبيرت آر. جيلروث]]  
* [[روبيرت اف. اوڤيرمير]]  
* [[روبيرت اى. روشورث]]  
* [[كارول جيه. بوبكو]]  
* [[چيم ويثيربى]]  
* [[چيان فرانكويس كليرڤوى]]  
* [[البيرت سكوت كروسفيلد]]  
* [[ويليام شاتنر]]  
* [[هاريسون شميت]]  
* [[جون جلين]]  
* [[چاكى جارن]]  
* [[ليونيد كادينوك]]  
* [[فيكتور افاناسييف]]  
* [[فلاديمير كوماروف]]  
* [[فلاديمير شاتالوف]]  
* [[فرانك دى وين]]  
* [[فاليرى روجديستفينسكى]]  
* [[فاليرى بيكوفسكى]]  
* [[سيرجى فولكوف الاكسندروفيش]]  
* [[سيرجى زاليوتين]]  
* [[سفيتلانا سافيتسكايا]]  
* [[راكيش شارما]]  
* [[جينادى بادالكا]]  
* [[جيرمان ستيبانوفيتش تيتوف]]  
* [[بيرتالان فاركاس]]  
* [[ايلان رامون]]  
* [[ايجور فولك]]  
* [[يورى جيدزينكو]]  
* [[ڤياتشيسلاڤ زودوڤ]]  
* [[ڤلاديمير ريميك]]  
* [[ڤلاديمير كوڤاليونوك]]  
* [[ڤيتالى زهولوبوڤ]]  
* [[توماس ريتير]]  
* [[سيرجى ريزهيكوڤ]]  
* [[سيرجى پروكوپيڤ]]  
* [[جيورجى شونين]]  
* [[جيورجى بيريجوڤوى]]  
* [[والتر كانينجهام]]  
* [[هانس شليجل]]  
* [[مايكل فول]]  
* [[لورنس ر. يانج]]  
* [[كورت ميشيل]]  
* [[كريستر فوجليسانج]]  
* [[شانون ووكر]]  
* [[ستيفن هولى]]  
* [[سالى رايد]]  
* [[رونالد ماكنير]]  
* [[دون ليند]]  
* [[جون الين فيليبس]]  
* [[چوزيف الن]]  
* [[جورج نيلسون]]  
* [[ادوارد جيبسون]]  
* [[اولريش والتر]]  
* [[وبو اوكيلس]]  
* [[امبيرتو جويدونى]]  
* [[مارك تى. ڤاند هى]]  
* [[كلود نيكولير]]  
* [[فرانكو ماليربا]]  
* [[فيتالى سيفاستيانوف]]  
* [[يلينا كونداكوفا]]  
* [[مارك جارنو]]  
* [[لويس كاريرو بلانكو]]  
* [[بيدرو دوكى]]  
* [[ميجويل سيباستيان جاسكون]]  
* [[جيم لوفل]]  
* [[ريشارد جوردن]]  
* [[سونى كارتر]]  
* [[يورى باتورين]]  
* [[وليام اندرس]]  
* [[ليلاند ملفين]]  
* [[مايكل ستراهان]]  
* [[تويوهيرو اكياما]]  
* [[روبرتا بوندار]]  
* [[مارك شاتلوورث]]  
* [[ليروى تشياو]]  
* [[جريجورى اولسن]]  
* [[دينيس تيتو]]  
* [[انوشه انصارى]]  
* [[الان شيبارد]]  
* [[جوى لاليبيرت]]  
* [[يورى مالينشينكو]]  
* [[محمد فارس (عسكرى)]]  
* [[جورجى ايفانوف (عسكرى)]]  
* [[ايفان بيلا (عسكرى)]]  
* [[الكسندر بنايوتوف الكسندروف]]  
* [[ارنالدو تامايو منديز]]  
* [[سيرجى انوخين (عسكرى)]]  
* [[اناتولى ايڤانيشين]]  
* [[كارل چاكوب]]  
* [[بيل نيلسون (محامى)]]  
* [[جيفرى هوفمان]]  
* [[فيودور يورتشيخين]]  
* رائد فضاء (متضمن) 
* [[مركبة فضائية]]  
* [[مارك كيلى]]  
* [[يورى ونتشاكوف]]  
* [[يورى رومانينكو]]  
* [[يورى جلازكوف]]  
* [[يورى الكسندروف ماليشيف]]  
* [[يفجينى خرونوف]]  
* [[وينستون اى. سكوت (طيار من امريكا)]]  
* [[وليام اوفلين]]  
* [[وليام آر بوج]]  
* [[والى فانك]]  
* [[هنرى هارتسفيلد]]  
* [[هزاع المنصورى]]  
* [[نيكولا باومان]]  
* [[نورمان ثاجارد]]  
* [[مايكل كوتس]]  
* [[مايكل فيليب اندرسون]]  
* [[مايكل بيكر]]  
* [[مايكل بلومفيلد]]  
* [[مايكل اس هوبكنز]]  
* [[مايك مولان]]  
* [[ماوريتسيو تشيلى]]  
* [[ماكسيم سوراييف]]  
* [[ماريان ميرشيز]]  
* [[مارى الين ويبر]]  
* [[مارك لى (طيار من امريكا)]]  
* [[مارك بولانسكى]]  
* [[ليونيد كيزيم]]  
* [[ليوبولد ايهارتس]]  
* [[ليو يانج (طياره من الصين)]]  
* [[ليو وانج]]  
* [[ليو بومينج]]  
* [[لى آرشامبو]]  
* [[لورين شرايفر]]  
* [[كينيث دى كاميرون]]  
* [[كيميا يوى]]  
* [[كويتشى واكاتا]]  
* [[كليفتون وليامز]]  
* [[كارل جيه. ميد]]  
* [[كارل اى. الز]]  
* [[جاى جاردنر]]  
* [[فيليب بيرين]]  
* [[فيكتور جيه. جلوفر]]  
* [[فلاديمير تيتوف]]  
* [[فلاديمير اكسيونوف]]  
* [[فريدريك هاوك]]  
* [[فريدريك درو جريجور]]  
* [[فاليرى كورزون]]  
* [[فاليرى ايفانوفيتش توكاريف]]  
* [[فالنتينا بونوماريوفا]]  
* [[فالنتين ليبيديف]]  
* [[فالنتين بوندارينكو]]  
* [[فاسيلى لازاريف]]  
* [[جريجورى ريد وايزمان]]  
* [[جارى بايتون (طيار من امريكا)]]  
* [[عبد الاحد مومند]]  
* [[سيجموند يان]]  
* [[سيرجى تريشوف]]  
* [[سوزان جى هيلمز]]  
* [[سكوت هورويتز]]  
* [[ستورى موسجريف]]  
* [[ريتشارد هاريسون ترولى]]  
* [[ريتشارد او. كوفى]]  
* [[ريتشارد ان ريتشاردز]]  
* [[رومان رومانينكو]]  
* [[روبرتو فيتورى]]  
* [[روبرت هنرى لورنس]]  
* [[روبرت كوربيم]]  
* [[راينهارد فورير]]  
* [[ديل جاردنر]]  
* [[ديفيد سكوت]]  
* [[دانيال دبليو بورش]]  
* [[دانيال براندنستاين]]  
* [[دافيد ام ووكر]]  
* [[جينج هاى بنج]]  
* [[جيمس دى هالسل]]  
* [[جيمس بوشلى]]  
* [[جيسيكا مائير]]  
* [[جيريمى هانسن]]  
* [[جيرى روس (طيار من امريكا)]]  
* [[جون كاسبر]]  
* [[جون اى بلاها]]  
* [[جون ام فابيان]]  
* [[جون اوليفر كريتون]]  
* [[چوزيف كيروين]]  
* [[چوزيف تانر]]  
* [[جورجى دوبروفولسكى]]  
* [[تيرى هارت]]  
* [[توماس ستافورد]]  
* [[توماس ديفيد جونز]]  
* [[تشن دونج (طيار من الصين)]]  
* [[تشارلز كونراد]]  
* [[تشارلز دوك]]  
* [[تاكويا اونيشى]]  
* [[بول لوكهارت]]  
* [[بوبوف ليونيد]]  
* [[بريان اوكونور (طيار من امريكا)]]  
* [[بروستر اتش شو]]  
* [[بروس مكاندلس]]  
* [[براين دافى]]  
* [[بايرون كى يشتنبرج]]  
* [[بافل بوبوفيتش]]  
* [[ايلين كولينز]]  
* [[اناتولى سولوفييف]]  
* [[ادوارد جيفنز]]  
* [[اوين كاى جاريوت]]  
* [[اوليج نوفيتسكى]]  
* [[اندريان نيكولايف]]  
* [[اناتولى فتشنكو]]  
* [[اليكسى افشينين]]  
* [[الكسندر فولكوف الكسندروفيتش]]  
* [[الكسندر الكسندروفيتش سكفورتسوف]]  
* [[آلان جى بويندكستر]]  
* [[زهانج اكسياوجوانج]]  
* [[يورى اونوفرينكو]]  
* [[يورى ارتيوخين]]  
* [[ويليام اف. ريادى]]  
* [[ڤلاديمير ڤاسيوتين]]  
* [[ڤلاديمير لياخوڤ]]  
* [[ڤلاديمير دزهانيبيكوڤ]]  
* [[ڤيكتور جورباتكو]]  
* [[ڤاسيلى تسيبليڤ]]  
* [[توكتار اوبيكروڤ]]  
* [[تيرينس دبليو. ويلكوت]]  
* [[تيرينس تى. هينريكس]]  
* [[تالجات موسابايڤ]]  
* [[ساليزهان شاريپوڤ]]  
* [[رونالد جيه. جراب]]  
* [[ريتشارد اى. سيارفوس]]  
* [[پيوتر كليموك]]  
* [[ميروساو هيرماسزيوسكى]]  
* [[ميك ميلڤيل]]  
* [[مايكل جيه. مكولى]]  
* [[ليڤ ديومين]]  
* [[كلاوس ديتريتش فلاد]]  
* [[هيك والپوت]]  
* [[جينادى سارافانوڤ]]  
* [[جينادى ماناكوڤ]]  
* [[ايتان ستيب]]  
* [[اڤجينى تاريلكين]]  
* [[ابيرارد كولنير]]  
* [[دون اف. ايسيل]]  
* [[دونالد آر. مكموناجل]]  
* [[دينج كينجمينج]]  
* [[ديڤيد ليستما]]  
* [[تشين كوان]]  
* [[تشارلز جيه. پريكورت]]  
* [[تشارلز دى. جيمار]]  
* [[بوريس ڤولينوڤ]]  
* [[اناتولى فيليپتشينكو]]  
* [[اناتولى بيريزوڤوى]]  
* [[اناتولى ارتسيبارسكى]]  
* [[اناتولى كارتاشوڤ]]  
* [[اليكساندر ميسوركين]]  
* [[اليكسى جوباريڤ]]  
* [[اليكساندر ڤيكتورينكو]]  
* [[اليكساندر ساموكوتيايڤ]]  
* [[ديفيد سانت جاك]]  
* [[دونالد هولمكويست]]  
* [[دوان جرافلين]]  
* [[فايز خالد]]  
* [[جيمس بى باجيان]]  
* [[جاى سى باكوى]]  
* [[جيرى م لينينجر]]  
* [[سكوت اى بارازينسكى]]  
* [[توماس مارشبورن]]  
* [[آنا لى فيشر]]  
* [[اندرو ر. مورجان]]  
* [[اندريه كويبرز]]  
* [[اوليج اتكوف]]  
* [[اوليج كوتوف]]  
* [[اف. درو جافنى]]  
* [[الين شولمان بيكر]]  
* [[ايفون كاجل]]  
* [[باتريشيا روبرتسون]]  
* [[برنارد هاريس (دكتور من امريكا)]]  
* [[بوريس موروكوف]]  
* [[بوريس يجوروف]]  
* [[تشارلز برادى]]  
* [[جوناثن كيم]]  
* [[دافيد ويليامز]]  
* [[ديفيد ماكدويل براون]]  
* [[ديفيد هيلمرش]]  
* [[ديفيد وولف (دكتور من امريكا)]]  
* [[روبرت ثيرسك]]  
* [[روبرت ساتشر]]  
* [[سيرينا م. شانسيلور]]  
* [[شياكى موكاى]]  
* [[فاليرى بولياكوف]]  
* [[كلودى هاينيرى]]  
* [[لوريل كلارك]]  
* [[مارجريت ريا سيدون]]  
* [[مايكل بارات]]  
* [[مريم فردوس]]  
* [[نوروشيجى كاناى]]  
* [[وليام ثورنتون]]  
* [[وليام فريدريك فيشر]]  
* [[مايكل ماسيمينو]]  
* [[روبرت باركر (فيزيائى من امريكا)]]  
* [[روبرت مايكل وايت]]  
* [[الين اوتشوا]]  
* [[يوجين ميرل شوميكر]]  
* [[كيفن بى تشيلتون]]  
* [[فرنسيسكو روبيو (قائد مروحيه من امريكا)]]  
* [[مارى كليف]]  
* [[شانون لوسيد]]  
* [[كاثرين سوليفان]]  
* [[جوديث ريزنيك]]  
* [[بونى دونبار]]  
* [[كريستا ماك اوليف]]  
* [[ستيفانى ويلسون]]  
* [[برايان اوليرى]]  
* [[لوكا اوربانى]]  
* [[تاتيانا كوزنتسوفا]]  
* [[نيكولاى روكافيشنيكوف]]  
* [[جوان هيجينبوثام]]  
* [[جون ام جرونسفيلد]]  
* [[المريخى]]  
* [[جولى باييت]]  
* [[جريجورى شاميتوف]]  
* [[الفين درو]]  
* [[بروس اى ميلنيك]]  
* [[روبرت ال ستيوارت]]  
* [[كريستوفر ويليامز]]  
* [[ليزا نوفاك]]  
* [[ريتشارد جاريوت]]  
* [[پولو نيسبولى]]  
* [[زينون يانكوفسكى]]  
* [[سامانثا كريستوفوريتى]]  
* [[الكسندر بافلوفيتش الكساندروف]]  
* [[الكسندر سيريبروف]]  
* [[الكسندر لازوتكين]]  
* [[الكسندر لافيكين]]  
* [[اندريه بوريسينكو]]  
* [[بوريس اندرييف]]  
* [[جورجى جريتشكو]]  
* [[جورجى كاتيس]]  
* [[جيمس اتش نيومان]]  
* [[دينيس ماتفيف]]  
* [[سيرجى ريازانسكى]]  
* [[سيرجى ريفين]]  
* [[فلاديسلاف فولكوف (مهندس من الاتحاد السوفييتى)]]  
* [[فلاديمير سولوفيوف (مهندس من الاتحاد السوفييتى)]]  
* [[نيل وودورد]]  
* [[مايكل فينك (ضابط من امريكا)]]  
* [[كريستوفر فيرجسون (ضابط من بولاندا)]]  
* [[اندرو ام الين]]  
* [[آنا كيكينا]]  
* [[ريتشارد اى المحامى]]  
* [[واندر وومان]]  
* [[تشارلز ال فيتش]]  
* [[كين مونى (واثب عالى من كندا)]]  
* [[الكسندر جيرست]]  
* [[اولف ميربولد]]  
* [[باتريك فورستر]]  
* [[باربرا مورجان (مدرسه من امريكا)]]  
* [[بافيل بلياييف]]  
* [[بز الدرن]]  
* [[بول دبليو ريتشاردز]]  
* [[بيجى ويتسون]]  
* [[تريسى كالدويل دايسون]]  
* [[تشارلز ا. هوبو]]  
* [[تشارلز بولدين]]  
* [[تشاى تشى قانج]]  
* [[جان دافيس]]  
* [[جانيس اى فوس]]  
* [[جوجدرديميدين جوراجشا]]  
* [[جون هارينجتون (طيار بحرى فى الولايات المتحده من امريكا)]]  
* [[جيرهارد تيله]]  
* [[جيمس دوتون]]  
* [[جيمس كيلى (ضابط جوى من امريكا)]]  
* [[دوان جى كارى]]  
* [[دوروثى ميتكالف]]  
* [[دوجلاس جى. هيرلى]]  
* [[ديرك فريموت]]  
* [[راينهولد ايفالد]]  
* [[ساندرا ماجنوس]]  
* [[سوزان كيلرين]]  
* [[جوس جريسوم]]  
* [[فرانز فيهبوك]]  
* [[كاترين كولمان]]  
* [[كاثرين هاير]]  
* [[كريستوفر كاسيدى]]  
* [[لى سو ين]]  
* [[لى موران (ضابط بحرى من امريكا)]]  
* [[مارشا ايفينز]]  
* [[مايكل سميث (ضابط بحرى من امريكا)]]  
* [[نانسى جيه. كورى]]  
* [[ناوكو يامازاكى]]  
* [[نيكول ستوت]]  
* [[هايديمارى ستيفانيشن بايبر]]  
* [[هيلين شارمان]]  
* [[ويندى بى لورانس]]  
* [[يانج لى وى]]  
* [[اريك بوى]]  
* [[انتونى دبليو انجلاند]]  
* [[اندرو جيه. فوستيل]]  
* [[اندرياس موجنسن]]  
* [[اندى توماس (مهندس من اوستراليا)]]  
* [[بارى ا. ويلمور]]  
* [[بافل فينوجرادوف]]  
* [[بول سكالى باور]]  
* [[بيرس سيلرز]]  
* [[تاكاو دوى]]  
* [[توماس اكيرز]]  
* [[تيموثى بيك (قائد مروحيه من المملكه المتحده)]]  
* [[تيموثى كريمر]]  
* [[تيموثى كوبرا]]  
* [[جورج د. زامكا]]  
* [[جون ال. فينلى]]  
* [[جون لونج (ضابط من امريكا)]]  
* [[جيم جوردون فولرتون]]  
* [[جيمس اس فوس]]  
* [[دوجلاس اتش يلوك]]  
* [[دومينيك ا. انطونيلى]]  
* [[دونالد بيترسون]]  
* [[روبرت كمبرد]]  
* [[رونالد جيه جاران]]  
* [[ريتشارد ار. ارنولد]]  
* [[ريتشارد لينيهان]]  
* [[ريتشارد ماستراتشيو]]  
* [[ستيف ماكلين]]  
* [[ستيفن بوين (رائد فضاء امريكانى)]]  
* [[ستيفن روبينسون]]  
* [[ستيفن سوانسون]]  
* [[ستيفن ليندسى (ضابط من امريكا)]]  
* [[سيرجى افدييف]]  
* [[جريجورى جونسون]]  
* [[فاليرى ريومين]]  
* [[كو سان]]  
* [[كينيث كوكريل]]  
* [[مامورو مورى]]
* [[مايكل فورمان (رائد فضا)]]  
* [[موسى مناروف]]  
* [[مايكل كورنيينكو]]  
* [[ميلى هيوز فولفورد]]  
* [[نيه هايشنج]]  
* [[ارنست ميسرشميد]]  
* [[الكسندر ايفانتشينكوف]]  
* [[اوليج جريجوريفيتش ماكاروف]]  
* [[بوى ثانه ليم]]  
* [[تشارلز كاماردا]]  
* [[تيرى دبليو فيرتس]]  
* [[جينادى ستريكالوف]]  
* [[روبرت ل(ضابط من امريكا)]]  
* [[ريكس جيه والهايم]]  
* [[كونستانتين كوزييف]]  
* [[كريس هادفيلد]]  
* [[سيرجى كريكاليف]]
{{div col end}}
== شوف كمان ==
* [[الفضاء الخارجى]]
* [[بدلة فضا|بدلة فضاء]]
* [[مركبة فضائية]]
== لينكات برانيه ==
* [http://spaceflight.nasa.gov/outreach/jobsinfo/astronaut101.html ازاى تبقى رائد فضاء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118030211/https://spaceflight.nasa.gov/outreach/jobsinfo/astronaut101.html|date=2020-01-18}}
== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}{{Social links}}{{لينكات مشاريع شقيقه}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:All Wikipedia articles in need of updating]]
[[تصنيف:رواد فضاء]]</text>
      <sha1>afz2fjsxxd6s7s6sauxattn3kebgvnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسته باعضاء تنظيم القاعده</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1413290</id>
    <revision>
      <id>13024710</id>
      <parentid>12915625</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="fvszebu1nrfakbikqfxdjodu1zehdk1" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:Flag of Jihad.svg|thumb|left|العلم اللى بيستخدمه [[تنظيم القاعده]] و معظم فروعه حول العالم]]
[[ملف:Osama bin Laden portrait.jpg|95px|thumb|left|[[اسامه بن لادن]]]]
[[ملف:Ayman al-Zawahiri portrait.JPG|95px|thumb|left|[[ايمن الظواهرى]]]]
[[ملف:Gadahn.PNG|95px|thumb|left|[[ادم يحيى غدن]]]]

دى لسته بابرز اعضاء [[تنظيم القاعده]], منهم اللى عايشين و منهم المتوفيين.

== اعضاء تنظيم القاعده ==
=== عايشين ===
* [[سيف العدل]]
* [[عبد الرحمن المغربى]]
* [[سعد العولقى]]
* [[ابو عبيده يوسف العنابى]]
* [[ابو محمد الجولانى]]
* [[ابراهيم القوصى]]
* [[ابو ايمن المصرى]]
* [[ابو وليد المصرى]]
* [[عبد العزيز المصرى]]
* [[خالد شيخ محمد]]
* [[رمزى بن الشيبه]]
* [[عادل عبد البارى]]
* [[اسامه محمود]]
* [[اياد اغ غالى]]
* [[ابو همام الشامى]]
* [[ابو عبيده الصومالى]]
* [[مختار روبوو]]
* [[سليمان بوغيث]]
* [[ابو فرج الليبى]]
* [[ابراهيم سين]]
* [[سيد امام]] (عضو سابق)

=== متوفيين ===
* [[اسامه بن لادن]] (المؤسس و الزعيم الاول)
* [[ايمن الظواهرى]] (الزعيم التانى)
* [[عبد الله عزام]]
* [[حمزه بن لادن]]
* [[سعد بن لادن]]
* [[ناصر الوحيشى]]
* [[قاسم الريمى]]
* [[خالد باطرفى]]
* [[عاصم عمر]]
* [[فاضل عبد الله محمد]]
* [[رمزى موافى]]
* [[مختار بلمختار]]
* [[انور العولقى]]
* [[ادم يحيى غدن]]
* [[محمد ابو الخير]]
* [[ابو احمد الكويتى]]
* [[ابو يحيى الليبى]]
* [[ابو الليث الليبى]]
* [[ابو سليمان الجزائرى]]
* [[ابو مصعب الزرقاوى]]
* [[ابو مصعب عبد الودود]]
* [[ابو عمر البغدادى]]
* [[ابو سليمان الناصر]]
* [[هيثم البدرى]]
* [[مناف الراوى]]
* [[محسن الفضلى]]
* [[خالد العارورى]]
* [[سارى شهاب]]
* [[مختار على الزبير]]
* [[عطيه الله الليبى]]
* [[سعيد المصرى]]
* [[محمد عاطف]]
* [[محمد عطا]]
* [[رفاعى طه]]
* [[احمد سلامه مبروك]]
* [[ابو حمزه المهاجر]]
* [[ابو حمزه ربيعه]]
* [[مصطفى محمد فضيل]]
* [[محسن موسى متولى عطوه]]
* [[احمد محمد حامد على]]
* [[سيف الاسلام المصرى]]
* [[ابو عبيده البنشيرى]]
* [[ابو عبيده المصرى]]
* [[ابو زبير المصرى]]
* [[ابو يعقوب المصرى]]
* [[ابو جهاد المصرى]]
* [[ابو خباب المصرى]]
* [[ابو الخير المصرى]]
* [[ابو محسن المصرى]]
* [[ابو محمد المصرى]]
* [[هشام عشماوى]]
* [[ابراهيم عثمان ابراهيم]]
* [[ابو بكر البغدادى]] (انشق)
* [[ابو ابراهيم الهاشمى القرشى]] (انشق)
* [[ابو على الانبارى]] (انشق)
* [[ابو مسلم التركمانى]] (انشق)
* [[حجى بكر]] (انشق)
* [[ابو عبد الرحمن البيلاوى]] (انشق)
* [[ابو مهند السويداوى]] (انشق)
* [[ابو احمد العلوانى]] (انشق)
* [[ابو محمد العدنانى]] (انشق)
* [[ابو الحسن المهاجر]] (انشق)
* [[ابو نبيل الانبارى]] (انشق)

== شوف كمان ==
* [[لستة المنظمات الارهابيه]]
* [[لسته باعضاء تنظيم داعش]]
* [[ارهاب]]
* [[ارهاب منسوب للمسلمين]]
* [[ارهاب منسوب للمسيحيين]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

{{لنك عشوائي}}
== مصادر ==
{{مصادر}}

{{مواقع التواصل الاجتماعي}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ضبط استنادي}}

[[تصنيف:اعضاء تنظيم القاعده| ]]
[[تصنيف:ليستات]]
[[تصنيف:ارهابيين]]
[[تصنيف:كل الليستات]]</text>
      <sha1>fvszebu1nrfakbikqfxdjodu1zehdk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رؤساء نادى الزمالك</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1414415</id>
    <revision>
      <id>13024660</id>
      <parentid>12915962</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49092" sha1="gjxg7ma7zramigvbp9myxi6avfk001r" xml:space="preserve">== رؤساء نادى الزمالك ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;width:100%;&quot;
!  width=8%; rowspan=&quot;2&quot;| {{تلميح|م|مسلسل}}
!  width=15%; rowspan=&quot;2&quot;|الاسم
!  rowspan=&quot;2&quot;|الصورة
!  width=25%; colspan=&quot;2&quot; |فترة الرئاسة
!  rowspan=&quot;2&quot;|ملاحظات
|-
!من
!ل
|- 
| 1
| {{رمز علم|بلجيكا}} '''[[جورج مرزباخ|جورج مرزباخ بيك]]'''
||[[ملف:جورج مرزباخ.jpg|مركز|بلا اطار|135x135px|بديل=]]
| [[1911]]
| [[1915]]
|[[بلجيكا|بلجيكى]] الجنسية، كان رئيس لواحده من [[المحاكم المختلطه|المحاكم المختلطة]] فى مصر، و كان واحد من المحامين الكبار فى مصر، و كان واحد من ضيوف السلطان [[حسين كامل]] فى [[قصر عابدين]] فى المآدب الرسمية. هو مؤسس [[نادى الزمالك]] من تأسيسه تحت اسم ''قصر النيل'' على ضفاف [[النيل|نهر النيل]] بعدين نقل بالنادى لالمكان الحالى [[دار القضاء العالى|لدار القضاء العالى]]، وعمل على تغيير اسم النادى ل''نادى المختلط''. استمر [[جورج مرزباخ]] رئيس رسمى للنادى لحد سنة [[1915]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://el-zamalek.com/%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%af%d9%89/
| عنوان = تاريخ النادى
| موقع = الموقع الرسمى لنادى الزمالك {{!}} Zamalek Sports Club Official Web site
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-20
| الأخير = zamalek_sc_admin
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200520233947/http://el-zamalek.com/تاريخ-النادى/
| تاريخ أرشيف = 2020-05-20
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200520233947/http://el-zamalek.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%89/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 
| {{رمز علم|بلجيكا}} '''[[بيانخى]]'''
||[[ملف:بيانخي.png|مركز|بلا اطار|142x142px|بديل=]]
| [[1915]]
| [[1917]]
|[[بلجيكا|بلجيكى]] الجنسية، يعتبر آخر رئيس أجنبى ل[[نادى الزمالك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.elastad.com/2020/01/05/109-%d8%b3%d9%86%d8%a9-%d9%85%d9%84%d9%83%d9%8a-%d9%85%d9%86-%d9%85%d8%b1%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d8%ae-%d9%84%d9%85%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d8%b9%d8%b1%d9%81-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b1%d8%a4/
| عنوان = 109 سنة ملكى …. من مرزباخ لمنصور تعرف على رؤساء نادى الزمالك
| تاريخ = 2020-01-05
| موقع = الاستاد
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-19
| تاريخ أرشيف = 2020-05-19
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200519234626/https://www.elastad.com/2020/01/05/109-%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D8%AE-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B1%D8%A4/
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200519234626/https://www.elastad.com/2020/01/05/109-%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D8%AE-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B1%D8%A4/
}}&lt;/ref&gt; فى عهده عمل على نقل النادى من مقر النادى القديم [[وسط البلد (القاهرة)|بوسط البلد]] لمقر آخر اكبر على [[النيل|نهر النيل]]، يشغل الموقع اللى تم اختياره مسرح البالون حالى. واستمر [[بيانخى]] رئيس رسمى للنادى لحد [[1917]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2009/4/26/19-رئيساً-للزمالك-على-مدار-تاريخه-منهم-وزراء-وباشاوات/92892
| عنوان = 19 رئيس للزمالك على مدار تاريخه منهم وزرا وباشاوات
| تاريخ = 2009-04-26
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-05-20
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180320184409/http://www.youm7.com/story/2009/4/26/19-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AA/92892
| تاريخ أرشيف = 20 مارس 2018
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3 
| {{رمز علم|مصر|1882}} '''[[محمد بدر]]'''
||[[ملف:محمد بدر.png|مركز|بلا اطار|142x142px|بديل=]]
| [[1917]]
| [[1919]]
| أول رئيس مصرى لنادى الزمالك، وتالت رئيس له. استمر رئيس رسمى للنادى لحد [[1919]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2009/4/26/19-رئيساً-للزمالك-على-مدار-تاريخه-منهم-وزراء-وباشاوات/92892
| عنوان = 19 رئيس للزمالك على مدار تاريخه منهم وزرا وباشاوات
| تاريخ = 2009-04-26
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-05-19
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180320184409/http://www.youm7.com/story/2009/4/26/19-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AA/92892
| تاريخ أرشيف = 20 مارس 2018
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا6&quot; /&gt;
|-
| 4 
| {{رمز علم|مصر|1922}} '''[[محمد حيدر باشا]]''' 
||[[ملف:Heidar Pasha.jpg|مركز|بلا اطار|135x135بك]]
| [[1923]]
| [[1952]]
| تولى وزارة [[قائمة وزرا الدفاع (مصر)|الحربية]] فى عهد الملك [[فاروق الاول|فاروق الأول]]. استُحدث منصب نائب الرئيس وشغله [[اسماعيل شيرين]] اللى كان متزوجاً من [[فوزية بنت فؤاد الأول]] اخت [[فاروق الاول|الملك فاروق]]ساعتها . تم تغير اسم النادى فى عهده لنادى فاروق و كان ذلك  سنة  [[1941]] بعد ما نال النادى الرعاية الملكية من [[ملك مصر]] والسودان [[فاروق الاول|فاروق الأول]].&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا3&quot; /&gt; استمر [[محمد حيدر باشا]] رئيس رسمى للنادى لحد [[1952]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|- 
| 5
----
المرة الأولى
|{{رمز علم|مصر|1922}} '''[[محمود شوقى]]'''
||[[ملف:MohamedShawkiZamalek.jpg|بديل=|مركز|126x126بك]]
| [[1952]]
| [[1955]]
| أول رئيس لنادى بعد [[ثورة 23 يوليه]]،  تم تغير اسم النادى ل[[نادى الزمالك]] بعد، فى عهده تم نقل [[نادى الزمالك]] من مقر القديم لمقر آخر اكبر فى منطقة [[ميت عقبة]]، واستمر فى رئاسة [[نادى الزمالك]] لحد سنة [[1955|1955،]] بعدين رجع تانى سنة [[1955]] لحد سنة [[1956|1955]]، بعدها تم منحه الوكالة الشرفية  سنة  [[1962]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.zamalek.tv/2014/itemlist/category/95-2014-07-11-14-27-08.html
| عنوان = تاريخ الزمالك
| موقع = www.zamalek.tv
| لغة = ar-aa
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| تاريخ أرشيف = 2019-10-18
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191018211112/http://www.zamalek.tv/2014/itemlist/category/95-2014-07-11-14-27-08.html
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20191018211112/http://www.zamalek.tv/2014/itemlist/category/95-2014-07-11-14-27-08.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://el7ekaya.com/news/mnela5er/2019/jan/05/63620
| عنوان = فى 108 سنة من يحكم الزمالك ..اعرف الحكاية
| تاريخ = 2019-01-05
| موقع = الحكاية
| لغة = en
| تاريخ الوصول = 2020-05-21
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200521021057/http://el7ekaya.com/news/mnela5er/2019/jan/05/63620/
| تاريخ أرشيف = 2020-05-21
}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 6 
|{{رمز علم|مصر|1922}} '''[[عبد الحميد الشواربى]]'''
||[[ملف:عبدالحميد_الشواربي.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|135x135px]]
| [[1955]]
| [[1955]]
| فى التجديد النصفى رأى أعضاء [[الزمالك]] ضرورة الاستعانة ب واحد من رجال المال،  تنازل الدكتور [[محمود شوقى]] عن الرئاسة اللى نالها عبد الحميد الشواربى لكنه لم يقدم للزمالك شيئاً فتمت اقالته،  استمرت رئاسة عبد الحميد الشواربى 3 شهور  استقال من منصبه بعد ذلك.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
| 7
----
المرة التانيه 
|{{رمز علم|مصر|1922}} '''[[محمود شوقى]]'''||[[ملف:MohamedShawkiZamalek.jpg|بديل=|مركز]]
| [[1955]]
| [[1956]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; | &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 8 
|[[ملف:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] '''[[عبد اللطيف ابو رجيله]]'''
|[[ملف:عبد_اللطيف_ابو_رجيلة.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|156x156px]]
|[[1956]]
|[[1961]]
|هو رجل أعمال مصري، هو رائد اوتوبيسات [[مواصلات عمومية|النقل العام]] فى مدينة [[القاهره|القاهرة]]. وتم فى عهد [[عبد اللطيف أبو رجيلة|أبو رجيلة]] بناء [[ملعب الزمالك|ملعب نادى الزمالك]] وبناء المبنى الاجتماعي. استمر [[محمد حيدر باشا|أبو رجيلة]] رئيس رسمى للنادى لحد سنة [[1961]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://zamalekon.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%84%d8%b7%d9%8a%d9%81-%d8%a3%d8%a8%d9%88-%d8%b1%d8%ac%d9%8a%d9%84%d8%a9/
| عنوان = عبد اللطيف ابو رجيله
| موقع = zamalekon.com
| لغة = en-US
| تاريخ الوصول = 2020-05-21
| تاريخ أرشيف = 2020-05-21
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200521062847/https://zamalekon.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%B7%D9%8A%D9%81-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D9%84%D8%A9/
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200521062847/https://zamalekon.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%B7%D9%8A%D9%81-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D9%84%D8%A9/
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 
| [[ملف:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] '''[[علوى الجزار]]''' 
||[[ملف:ElwiElgazzar.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار]]
| [[1961]]
| [[1962]]
| بعد قرار التأميم سنة [[1961]] اتعيين [[علوى الجزار]] بعد رحيل [[عبد اللطيف ابو رجيله]]، واستطاع [[علوى الجزار|الجزار]] جلب فريق [[ريال مدريد]] على نفقته الخاصة، لم بيستمر [[علوى الجزار|الجزار]] طويل فقد ظل فى رئاسة النادى لمدة سنة بس.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://www.youm7.com/story/2009/4/26/19-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AA/92892
| عنوان = 19 رئيس للزمالك على مدار تاريخه منهم وزرا وباشاوات - النهارده السابع
| تاريخ = 2018-03-20
| موقع = web.archive.org
| تاريخ الوصول = 2020-05-21
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200521063126/https://web.archive.org/web/20180320184409/http%3A//www.youm7.com/story/2009/4/26/19-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AA/92892
| تاريخ أرشيف = 2020-05-21
| url-status = bot: unknown
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10
----
المرة الأولى
|[[ملف:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] '''[[حسن عامر]]''' 
||[[ملف:Hassan_amer.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|135x135بك]]
| [[1962]]
| [[1967]]
|هو شقيق [[رتبة مشير|المشير]] [[عبد الحكيم عامر]] [[قائمة وزرا الدفاع (مصر)|وزير الحربية المصرى]]، عمل حسن عامر فى [[الهيئه المصريه العامه للبترول|الهيئة المصرية العامة للبترول]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2020/3/17/منزل-عيلة-عامر-بسمالوط-فى-المنيا-استقبل-4-رؤساء-لمصر/4673268
| عنوان = منزل عيلة عامر بسمالوط فى المنيا استقبل 4 رؤساء لمصر واحتضن بعض لقاءات الظباط الأحرار.. خرج منه حيدر باشا وزير الحربية فى عهد الملك فاروق والمشير عبد الحكيم عامر .. ضم مصطفى عامر شيخ البرلمانيين
| تاريخ = 2020-03-17
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200319011213/https://www.youm7.com/story/2020/3/17/%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A8%D9%84-4-%D8%B1%D8%A4%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1/4673268
| تاريخ أرشيف = 19 مارس 2020
}}&lt;/ref&gt; واستمر فى رئاسة [[نادى الزمالك|النادى]] لحد سنة [[1967]] بعدين رجع تانى سنة [[1984]] لحد سنة [[1988]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
| 11
----
المرة الأولى
| [[ملف:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] '''[[محمد حسن حلمى|حلمى زامورا]]''' 
||[[ملف:Helmy Zamora.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|135x135بك]]
| [[1967]]
| [[1971]]
|محمد حسن حلمى أو حلمى زامورا، كان لاعب بفريق الكرة [[نادى الزمالك|بنادى الزمالك]] [[منتخب مصر لكرة القدم|ومنتخب مصر لكرة القدم]] و كان حكم دولى و ادارى و رئيس [[نادى الزمالك|لنادى الزمالك]]. يعد احسن رئيس [[نادى الزمالك|لنادى الزمالك]] على مدى تاريخه و واحد من من أهم الشخصيات المنتمية للنادى من تأسيسه فى [[1911]]. ابتدا الشغل الادارى كعضو للجنة الكرة فى [[نادى الزمالك]] بعام [[1948]] وبعدها بأربع سنين اختير سكرتير سنه  للنادى فى أول جمعية عمومية بالزمالك. بعدين عين مدير متفرغاً للنادى سنة [[1966]] فى نفس السنه اللى اختير فيه وكيل للنادي. كان أول لاعب كرة قدم يرأس [[نادى الزمالك]] وذلك  سنة  [[1967]]. ظل رئيس [[نادى الزمالك|لنادى الزمالك]] لحد اغسطس [[1984]] باستمدح سنة [[1971]] بس اللى تولى فيه المستشار توفيق الخشن رئاسة النادي. و كان لحلمى زامورا الفضل الاولانى فى اقامة معظم منشآت نادى الزمالك [[ميت عقبه|بميت عقبة]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2019/11/5/10-معلومات-عن-حلمى-زامورا-أول-لاعب-يرأس-الزمالك/4490671
| عنوان = 10 معلومات عن حلمى زامورا أول لاعب يرأس الزمالك
| تاريخ = 2019-11-05
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191106192955/https://www.youm7.com/story/2019/11/5/10-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%86-%D8%AD%D9%84%D9%85%D9%89-%D8%B2%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D9%8A%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83/4490671
| تاريخ أرشيف = 6 نوفمبر 2019
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.albawabhnews.com/3485468
| عنوان = حلمى زامور.. رئيس الزمالك عشقته جماهير النادى الأبيض.. مشواره الدولى ابتدا سنة 1936 فى دورة برلين الأولمبية
| موقع = البوابة نيوز
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200525202633/https://www.albawabhnews.com/3485468
| تاريخ أرشيف = 2020-05-25
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200525202633/https://www.albawabhnews.com/3485468
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12 
||[[ملف:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]]{{رمز علم|مصر|1972}} '''[[توفيق الخشن]]''' 
| [[ملف:Tawfik_Elkheshin.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار]]
| [[1971]]
| [[1972]]
|حصل المستشار توفيق الخشن على منصب رئيس [[نادى الزمالك]] بالتزكية لكن لم بيستمر غير سنة واحد بس.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://el7ekaya.com/news/mnela5er/2019/jan/05/63620
| عنوان = فى 108 سنة من يحكم الزمالك ..اعرف الحكاية
| تاريخ = 2019-01-05
| موقع = الحكاية
| لغة = en
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200525204706/http://el7ekaya.com/news/mnela5er/2019/jan/05/63620
| تاريخ أرشيف = 25 مايو 2020
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13
----
المرة الثانية
|{{رمز علم|مصر|1972}}{{رمز علم|مصر}} '''[[محمد حسن حلمى|حلمى زامورا]]''' ||[[ملف:Helmy Zamora.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|135x135بك]]
| [[1974]]
| [[1984]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 14
----
المرة الثانية
|{{رمز علم|مصر}} '''[[حسن عامر]]''' 
||[[ملف:Hassan_amer.jpg|بديل=|مركز|بلا اطار|135x135بك]]
| [[1984]]
| [[1988]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 15 
| {{رمز علم|مصر}} '''[[حسن ابو الفتوح]]''' 
|[[ملف:حسن أبو الفتوح.jpg|مركز|بلا اطار]]
|[[1988]]
|[[1990]]
|تولى رئاسة [[نادى الزمالك]]، فى عهده اتعمل الكتير من المنشأت الرياضية منها الجمنزيوم، واستمر رئيس للنادى لحد وفاته سنة [[1990]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|-
| 16 
| {{رمز علم|مصر}} '''[[نور الدالى]]''' 
||[[ملف:Nour El-Dali.jpg|مركز|بلا اطار]]
|[[1990]]
| [[1992]]
|لاعب كرة قدم [[مصر]]ى سابق مثّل نادى [[نادى الزمالك|الزمالك]] [[منتخب مصر لكرة القدم|ومنتخب مصر]]، وعمل كعضو فى مجلس ادارة [[الاتحاد المصرى لكرة القدم]] ومدير سنة لشركة [[مصر للبترول]]، كسب مع المنتخب المصرى [[كأس الأمم الأفريقية 1957|بكأس الأمم الأفريقية 1957]]. ترأس [[نادى الزمالك]] لسنتين  بين 1990 و 1992.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://www.ahram.org.eg/Archive/2004/4/17/WAFY8.HTM
| عنوان = الوفيات ـ التالى
| تاريخ = 2016-03-05
| موقع = web.archive.org
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200525230300/https://web.archive.org/web/20160305080724/http://www.ahram.org.eg/Archive/2004/4/17/WAFY8.HTM
| تاريخ أرشيف = 2020-05-25
| url-status = bot: unknown
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 17
----
المرة الأولى
|{{رمز علم|مصر}} '''[[جلال ابراهيم]]''' 
||[[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[1992]]
| [[1996]]
|عمل بسلك القضاء كمستشار وتولى منصب رئيس محكمة الجنايات، تولى رئاسة [[نادى الزمالك]] فى الفترة من [[1992]] ل[[1996]]، وتولى رئاسة النادى للمرة التانيه سنة [[2010]] بعد الحكم ببطلان نتيجة الانتخابات اللى اتعملت فى مايو 2009 اللى كسبها وقتها [[ممدوح عباس]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://archive.arabic.cnn.com/2010/sport/9/22/zamalek.ibrahim/index.html
| عنوان = CNNArabic.com - مجلس &quot;مُعين&quot; لادارة الزمالك برئاسة جلال ابراهيم
| موقع = archive.arabic.cnn.com
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526070238/http://archive.arabic.cnn.com/2010/sport/9/22/zamalek.ibrahim/index.html
| تاريخ أرشيف = 26 مايو 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|-
| 18
----
المرة الأولى
|{{رمز علم|مصر}} '''[[كمال درويش]]''' 
|| 
| [[1996]]
| [[2005]]
| واحد من رموز [[كرة اليد]] فى [[نادى الزمالك]]  قاد يد الزمالك لاكتساح البطولات فترة السبعينات واوائل التمانينات فى ما عرف بالجيل الذهبى [[نادى الزمالك|لكرة اليد فى الزمالك]]،&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://alwafd.news/الرياضة/2388117-اتحاد-كرة-اليد-يكرم-كمال-درويش
| عنوان = اتحاد كرة اليد يكرم كمال درويش
| موقع = الوفد
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| الأخير = الوفد
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526070516/https://alwafd.news/الرياضة/2388117-اتحاد-كرة-اليد-يكرم-كمال-درويش
| تاريخ أرشيف = 2020-05-26
}}&lt;/ref&gt; تولى منصب رئيس اتحاد [[ملاكمة|الملاكمة]]، كما تولى منصب عميد [[كلية تربية رياضية]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = http://www.fayoum.edu.eg/newsdetail.aspx?news_id=32011
| عنوان = جامعة الفيوم {{!}}حوار مفتوح مع أ.د كمال درويش ضمن فعاليات معسكر اعداد القادة بجامعة الفيوم
| موقع = www.fayoum.edu.eg
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| تاريخ أرشيف = 2019-08-07
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190807042905/http://fayoum.edu.eg/newsdetail.aspx?news_id=32011
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20190807042905/http://fayoum.edu.eg/newsdetail.aspx?news_id=32011
}}&lt;/ref&gt; تولى رئاسته النادى فى الفترة من سنة [[1996]] لسنة [[2001|2005]]،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لقّبه [[جماهير نادى الزمالك]] بصائد البطولات، ويُعتبر الرئيس الاكتر قبول بين [[جماهير نادى الزمالك]] بعد [[محمد حسن حلمي|حلمى زامورا]]&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2013/11/9/كمال-درويش-وش-السعد-على-الزمالك/1334959
| عنوان = كمال درويش.. وش السعد على الزمالك
| تاريخ = 2013-11-09
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180307175847/http://www.youm7.com:80/story/2013/11/9/كمال-درويش-وش-السعد-على-الزمالك/1334959
| تاريخ أرشيف = 2018-03-07
}}&lt;/ref&gt; كما تولى رئاسة [[نادى الزمالك]] فى اكتوبر سنة [[2013]] بعد ما أسند له [[طاهر أبو زيد]] [[وزير الرياضة]] مهام ادارة النادي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.yallakora.com//News/229944/%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A7-%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%88%D9%86%D8%AC%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%D9%89-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1
| عنوان = رسميا .. كمال درويش رئيسا لنادى الزمالك .. ونجل مرتضى منصور أبرز الأعضاء
| موقع = يلاكورة.كوم
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| تاريخ أرشيف = 2020-05-26
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526070546/https://www.yallakora.com//News/229944/%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A7-%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%88%D9%86%D8%AC%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%D9%89-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1/
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200526070546/https://www.yallakora.com//News/229944/%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A7-%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%88%D9%86%D8%AC%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%D9%89-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1/
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 19
----
المرة الأولى
|{{رمز علم|مصر}} '''[[مرتضى منصور]]''' 
||[[ملف:Mortada Mansour.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2005]]
| [[2005]]
|هو محامى [[سياسه|وسياسى]] [[مصر]]ي، ونائب فى [[مجلس النواب (مصر)|مجلس النواب المصرى]]، وشخصية اعلامية وسياسية.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا22&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| مسار = https://www.alhurra.com/egypt/2014/04/06/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%B4%D8%AD%D9%87-%D9%84%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9
| عنوان = مصر: رئيس نادى الزمالك يعلن ترشحه للرئاسة
| تاريخ = 06 ابريل 2014
| مكان = 
| تاريخ الوصول = 11 فبراير 2019
| الأخير = 
| الاولانى = 
| ب = [[قناة الحرة]]
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190328165419/https://www.alhurra.com/a/247059.html
| تاريخ أرشيف = 28 مارس 2019
| archive-date = 2019-03-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20190328165419/https://www.alhurra.com/a/247059.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; كان [[مرتضى منصور]] عضو فى مجلس ادارة [[نادى الزمالك]] من العام [[1996]] لحد العام [[2005]] كما تولى فى العام [[2001]] منصب نائب الرئيس لحد العام [[2005]] فى نفس السنه حلت [[وزارة الشباب والرياضة (مصر)|وزارة الشباب والرياضة]]. رجع [[مرتضى منصور|منصور]] رئيس للنادى تانى فى ابريل من العام [[2006]] بعد ما اخد حكم من [[محكمة القضاء الادارى (مصر)|محكمة القضاء الادارى]] يبطل قرار [[وزارة الشباب والرياضة (مصر)|وزارة الشباب والرياضة]].&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| مسار = http://www.ahram.org.eg/Archive/2006/4/3/Spor1.htm
| عنوان = مرتضى منصور يرجع لرئاسة نادى الزمالك.. ويؤكد عقد جمعية عمومية طارئة لانتخاب مجلس جديد
المجلس القومى للرياضة لم يتسلم الصورة التنفيذية للحكم لدراسته
واتخاذ الاجراءات اللازمة
| تاريخ = 3 ابريل 2006
| مكان = 
| تاريخ الوصول = 10 نوفمبر 2018
| الأخير = عمرو الدردير
| الاولانى = ووليد عبداللطيف، وحسام الجداوي
| ب= 
| جورنال = [[الأهرام (جريدة)|الأهرام]]
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200407173147/https://web.archive.org/web/20181112055231/http://www.ahram.org.eg/Archive/2006/4/3/Spor1.htm
| تاريخ أرشيف = 2020-04-07
| url-status = bot: unknown
}}&lt;/ref&gt; رجع تانى لرئاسة النادى من العام [[2014]] لحد دلوقتى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| مسار = https://www.bbc.com/arabic/sports/2014/03/140329_egypt_ahli_zamalek_clubs_elections
| عنوان = مصر: مرتضى منصور رئيسا للزمالك ومحمود طاهر للأهلي
| تاريخ = 29 مارس 2014
| مكان = 
| تاريخ الوصول = 11 نوفمبر 2018
| الأخير = 
| الاولانى = 
| ب= [[بى بى سى عربى]]
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181111175443/http://www.bbc.com/arabic/sports/2014/03/140329_egypt_ahli_zamalek_clubs_elections
| تاريخ أرشيف = 11 نوفمبر 2018
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youm7.com/story/2017/11/25/%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%AC-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83/3525851 نتائج انتخابات نادى الزمالك] السبت، 25 نوفمبر 2017 12:22 م {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321114645/http://www.youm7.com/story/2017/11/25/%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%AC-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83/3525851 |date=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| 20
----
مؤقت
||{{رمز علم|مصر}} '''[[مرسى عطا الله]]''' 
||[[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2005]]
| [[2005]]
|هو رئيس مجلس ادارة [[الأهرام (جريدة)|جريدة الأهرام]] السابق.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.masrawy.com/news/news-videos/details/2019/10/5/1646783/%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%B7%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%B6%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-
| عنوان = مرسى عطا الله: صفحة وفيات &quot;الأهرام&quot; استُخدمت فى الحرب النفسية ضد اسرائيل
| موقع = مصراوي.كوم
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| تاريخ أرشيف = 2020-01-28
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200128060425/https://www.masrawy.com/news/news-videos/details/2019/10/5/1646783/%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%B7%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%B6%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200128060425/https://www.masrawy.com/news/news-videos/details/2019/10/5/1646783/%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%B7%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%B6%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-
}}&lt;/ref&gt; أصدر [[وزارة الشباب والرياضة (مصر)|وزير الشباب والرياضة]] قرارا بحل مجلس ادارة [[نادى الزمالك]] برئاسة [[مرتضى منصور]]، وتعيين مجلس جديد برئاسة [[مرسى عطا الله]] بيستمر لمدة سنة لحين اجراء انتخابات جديدة.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.filgoal.com/articles/183584
| عنوان = مرسى عطا الله : لن أحول الزمالك لمؤسسة اجتماعية!
| تاريخ = 2005-12-30
| موقع = FilGoal.com
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| الأخير = الجول
| الاولانى = محرر في
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526070551/https://www.filgoal.com/articles/183584/
| تاريخ أرشيف = 2020-05-26
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21
----المرة الثانية
|{{رمز علم|مصر}} '''[[مرتضى منصور]]''' 
||[[ملف:Mortada Mansour.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2006]]
| [[2006]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 22
----
المرة الأولى
----
مؤقت
|{{رمز علم|مصر}} '''[[ممدوح عباس]]''' 
||[[ملف:Mamdouh Abbas.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2006]]
| [[2008]]
| هو ملياردير [[مصر]]ى يعمل فى مجالات [[نفط|البترول]]، تولى منصب أمين صندوق [[الاتحاد المصرى لكرة القدم]] كما شغل منصب أمين صندوق [[نادى الزمالك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.elwatannews.com/news/details/3819933
| عنوان = «أديس» للبترول تاخد 450 مليون دولار من مجموعة بنوك عالمية يقودها «الأوروبى لاعادة الاعمار»
| تاريخ = 2018-11-25
| موقع = الوطن
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| الأخير = على
| الاولانى = أحمد
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526065443/https://www.elwatannews.com/news/details/3819933
| تاريخ أرشيف = 2020-05-26
}}&lt;/ref&gt; تولى رئاسة نادى الزمالك بعد أصدار [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|المجلس القومى للرياضة]] قرار بحل مجلس ادارة [[نادى الزمالك]] وتعيين مجلس ادارة مؤقت لمدة سنه، لكن استمر المجلس لسنة [[2008]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.alarabiya.net/articles/2006/08/09/26468.html
| عنوان = حل مجلس ادارة الزمالك وتعيين ممدوح عباس رئيسا مؤقتا للنادي
| تاريخ = 2006-08-09
| موقع = العربية نت
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20170131231432/http://www.alarabiya.net:80/articles/2006/08/09/26468.html
| تاريخ أرشيف = 2017-01-31
}}&lt;/ref&gt; بعدين رجع تانى وتولى رئاسة النادى للمرة التانيه سنة [[2009]] لحد سنة [[2010]] تم حل مجلس الادارة بسبب القضية اللى رفعها [[مرتضى منصور]] اللى وصلت لبطلان المجلس المنتخب،&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.goal.com/ar/news/2093/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/2009/06/01/1298160/%D9%85%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%AD-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%D9%8A-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4
| عنوان = ممدوح عباس: لن أصفى حساباتى مع مرتضى ودرويش! {{!}} Goal.com
| موقع = www.goal.com
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200525224606/https://www.goal.com/ar/news/2093/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/2009/06/01/1298160/%D9%85%D9%85%D8%AF%D9%88%D8%AD-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%D9%8A-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4/
| تاريخ أرشيف = 2020-05-25
}}&lt;/ref&gt; بعد كده تنازل [[مرتضى منصور]] عن القضية،  رجع [[ممدوح عباس]] رئيس للنادى للمرة التالتة من سنة [[2011]] لحد سنة [[2013]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://arabia.eurosport.com/article/%d9%83%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%af%d9%85/%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b5%d8%b1%d9%8a/%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d9%85%d9%85%d8%af%d9%88%d8%ad-%d8%b9%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d9%84%d9%84%d8%b1%d8%a6%d8%a7%d8%b3%d8%a9
| عنوان = رجوع ممدوح عباس للرئاسة
| موقع = arabia.eurosport.com
| تاريخ الوصول = 2020-05-25
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200525224610/https://arabia.eurosport.com/article/كرة-القدم/الدوري-المصري/رجوع-ممدوح-عباس-للرئاسة/
| تاريخ أرشيف = 2020-05-25
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 23
----
مؤقت
|| {{رمز علم|مصر}} '''[[محمد عامر]]'''
||[[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2008]]
| [[2009]]
| أصدر [[المجلس القومى للرياضة (مصر)|المجلس القومى للرياضة]] قرار بتعيين لجنة مؤقتة لحد [[25 يوليه]] 2009 لادارة الانتخابات برئاسة الدكتور محمد عامر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.almasryalyoum.com/news/details/74616
| عنوان = محمد عامر رئيس للجنة المؤقتة للزمالك {{!}} المصرى اليوم
| موقع = www.almasryalyoum.com
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-05-26
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200526070218/https://www.almasryalyoum.com/news/details/74616
| تاريخ أرشيف = 26 مايو 2020
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 24
----المرة الثانية
|{{رمز علم|مصر}} '''[[ممدوح عباس]]''' 
||[[ملف:Mamdouh Abbas.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2009]]
| [[2010]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 25
----
المرة الثانية
----
مؤقت
|{{رمز علم|مصر}} '''[[جلال ابراهيم]]''' 
|| [[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2010]]
| [[2011]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 26
----
المرة التالتة
|{{رمز علم|مصر}} '''[[ممدوح عباس]]''' 
| [[ملف:Mamdouh Abbas.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
|[[2011]]
|[[2013]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 27
----
المرة الثانية
----
مؤقت
| {{رمز علم|مصر}} '''[[كمال درويش]]''' 
|| 
| [[2013]]
| [[2014]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
| 28
----
المرة التالتة
|{{رمز علم|مصر}} '''[[مرتضى منصور]]''' 
||[[ملف:Mortada Mansour.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| [[2014]]
|29 نوفمبر [[2020]]
|style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|-
|29
----
مؤقت
|{{رمز علم|مصر}} '''[[احمد بكرى]]'''
|[[ملف:أحمد بكري.jpg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
|29 نوفمبر [[2020]]
|24 ديسمبر 2020.
|هو قاضى مصرى يشغل منصب رئيس محكمة الاسئناف ب&lt;nowiki/&gt;[[محكمة استئناف (مصر)|محكمة استئناف القاهرة]]،  عين على ايد [[وزارة الشباب والرياضة (مصر)|وزارة الشباب والرياضة]] لادارة شئون نادى الزمالك، بعد وقف مجلس ادارة نادى الزمالك.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.youm7.com/story/2020/11/29/المستشار-أحمد-بكرى-رئيس-اللجنة-المعنية-لادارة-الزمالك-تاريخ-مشرف/5091171
| عنوان = المستشار أحمد بكرى رئيس اللجنة المعنية لادارة الزمالك تاريخ مشرف من الشغل القضائى
| تاريخ = 2020-11-29
| موقع = النهارده السابع
| تاريخ الوصول = 2020-11-30
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201130063042/https://www.youm7.com/story/2020/11/29/المستشار-أحمد-بكرى-رئيس-اللجنة-المعنية-لادارة-الزمالك-تاريخ-مشرف/5091171
| تاريخ أرشيف = 30 نوفمبر 2020
}}&lt;/ref&gt;
|-
|مؤقت
|{{رمز علم|مصر}} '''[[هشام ابراهيم]]'''
|[[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
|24 ديسمبر 2020.
|26 ديسمبر 2020.
|هو قاضى مصرى يشغل منصب رئيس محكمة بمحكمة اسئناف القاهرة،&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://elbaladtv.net/%d8%aa%d8%b9%d8%b1%d9%81-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b1%d8%a6%d9%8a%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%af%d9%8a%d8%af-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d9%88%d9%81%d8%a7%d8%a9-%d8%a7/
| عنوان = تعرف على رئيس الزمالك الجديد بعد وفاة المستشار أحمد البكري
| تاريخ = 2020-12-24
| موقع = قناة صدى البلد
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-12-24
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201224144612/https://elbaladtv.net/تعرف-على-رئيس-الزمالك-الجديد-بعد-وفاة-ا/
| تاريخ أرشيف = 24 ديسمبر 2020
}}&lt;/ref&gt; و رئيس [[نادى الزمالك]] بعد وفاة المستشار [[أحمد بكرى]] رئيس نادى الزمالك السابق بعد وفاته متاثر ب&lt;nowiki/&gt;[[مرض فيروس كورونا 2019]]، تولى رئاسة نادى الزمالك فى 24 ديسمبر 2020.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.almasryalyoum.com/news/details/2197417
| عنوان = تعرف على رئيس نادى الزمالك الجديد {{!}} المصرى اليوم
| موقع = www.almasryalyoum.com
| لغة = ar
| تاريخ الوصول = 2020-12-24
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201224161126/https://www.almasryalyoum.com/news/details/2197417
| تاريخ أرشيف = 24 ديسمبر 2020
}}&lt;/ref&gt;
|-
|30
----
مؤقت
|'''{{رمز علم|مصر}} [[عماد عبد العزيز]]'''
|[[ملف:DefautAr.svg|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
|26 ديسمبر 2020.
|الأن
|هو قاضى مصري، و رئيس [[نادى الزمالك]] بعد وفاة المستشار [[أحمد بكرى]] رئيس نادى الزمالك السابق بعد وفاته متاثر ب&lt;nowiki/&gt;[[مرض فيروس كورونا 2019]]. تولى منصب المدعى العام&lt;nowiki/&gt; العسكري، وعُين رئيس لهيئة القضاء العسكرى لحد سنة 2019، و مسك منصب مساعد وزير الدفاع.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://www.yallakora.com//egyptian-league/2673/News/400655/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2-
| عنوان = من هو المستشار عماد عبدالعزيز رئيس الزمالك الجديد؟
| موقع = يلاكورة.كوم
| تاريخ الوصول = 2020-12-27
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201227123834/https://www.yallakora.com//egyptian-league/2673/News/400655/بعد-تعيينه-رئيسا-للجنة-ادارة-الزمالك-من-هو-اللواء-المستشار-عماد-عبدالعزيز-
| url-status = dead
| URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20201227123834/https://www.yallakora.com//egyptian-league/2673/News/400655/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2-
| تاريخ الارشيف = 2020-12-27
| مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20201227123834/https://www.yallakora.com//egyptian-league/2673/News/400655/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2-
| تاريخ أرشيف = 2020-12-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201227123834/https://www.yallakora.com//egyptian-league/2673/News/400655/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2-
}}&lt;/ref&gt;
|}

== القائمة ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;width:100%;&quot;
!  width=8%; rowspan=&quot;2&quot;| {{تلميح|م|مسلسل}}
!  width=15%; rowspan=&quot;2&quot;|الاسم
!  rowspan=&quot;2&quot;|الصورة
!  width=25%; colspan=&quot;2&quot; |فترة الرئاسة
!  rowspan=&quot;2&quot;|ملاحظات
|-
!من
!ل
|-
|-
|31
----
مؤقت
|'''{{رمز علم|مصر}} [[حسين لبيب]]'''
|[[ملف:حسين لبيب.png|بديل=|مركز|193x193بك|بلا اطار]]
|23 مايو 2021
|21 نوفمبر 2021
|هو لاعب كرة يد مصرى سابق، دخل &lt;nowiki/&gt;[[نادى الزمالك]]  سنة  1968 حيث كان عمره 13  سنه ، حقق حسين لبيب 21 بطولة مع نادى الزمالك، و 7 بطولات فى [[الدورى المصرى المحترفين لكرة اليد]]، و 9 بطولات فى كأس مصر، و 5 بطولات أفريقية.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;
|-
| 32
----
المرة الرابعة
| {{رمز علم|مصر}} '''[[مرتضى منصور]]'''
| [[ملف:Mortada Mansour.png|بديل=|مركز|142x142بك|بلا اطار]]
| 21 نوفمبر 2021
| 25 فبراير 2023&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| تاريخ = السبت، 25 فبراير 2023 - 12:40 م
| موقع = بوابة اخبار اليوم
| الأخير = Musa
| الاولانى = Developed By Heba
| عنوان= انفاذًا للقانون .. مرتضى منصور يسلم نفسه لتنفيذ حكم حبسه شهر
| تاريخ الوصول= 2023-02-25
| تاريخ أرشيف= 27 فبراير 2023
| مسار = https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/4026070/1/انفاذًا-للقانون--مرتضى-منصور-يسلم-نفسه-ل
| مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230227194044/https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/4026070/1/انفاذًا-للقانون--مرتضى-منصور-يسلم-نفسه-ل
}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;color:black;background-color:#FFFFFF&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''اقرأ التعريف فى فترته الأولى''&lt;/div&gt;
|}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{كرة القدم فى مصر}}

[[تصنيف:رؤساء نادى الزمالك|رؤساء نادى الزمالك]]
[[تصنيف:رؤساء]]</text>
      <sha1>gjxg7ma7zramigvbp9myxi6avfk001r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وليام جوبالاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1455884</id>
    <revision>
      <id>13024377</id>
      <parentid>12875754</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25962-16</username>
        <id>288271</id>
      </contributor>
      <comment>غيرت الكثير من الكلمات العربية الغير فصيحة واخطاء إملائية</comment>
      <origin>13024377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="nsf0prfvnlpkf25oa56gqn6x1wqxuob" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات دبلوماسى}}
&lt;big&gt;'''وليام جوبالاوا''' كان دبلوماسي و سياسي من [[سريلانكا]].&lt;/big&gt;

== حياته ==
وليام جوبالاوا من مواليد يوم [[17 سبتمبر]] سنة [[1897]] في [[ماتال]].

== الدراسة ==
درس في [[:en:St_Antony's_College,_Oxford|St. Anthony's College, Kandy.]]

== جوائز ==
* عضو رتبة الإمبراطورية البريطانية.

== وفاته ==
وليام جوبالاوا مات في [[31 يناير]] سنة [[1981]].

== انظر أيضًا ==
* قائمة [[ليستة المؤسسين الوطنيين|المؤسسين الوطنيين]]

== عناوين خارجية ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{مواقع التواصل الاجتماعي}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:سياسيين]]
[[تصنيف:مؤسسين وطنيين]]
[[تصنيف:مؤسسين وطنيين من سريلانكا]]</text>
      <sha1>nsf0prfvnlpkf25oa56gqn6x1wqxuob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024393</id>
      <parentid>13024377</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maher Asaad Baker</username>
        <id>112658</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-25962-16|~2026-25962-16]] ([[User talk:~2026-25962-16|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Redakingbot|Redakingbot]]</comment>
      <origin>12875754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="9chv5tjckk4azarytlpdst1fdjb7e54" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات دبلوماسى}}
'''وليام جوبالاوا''' كان دبلوماسى و سياسى من [[سريلانكا]].

== حياته ==
وليام جوبالاوا من مواليد يوم [[17 سبتمبر]] سنة [[1897]] فى [[ماتال]].

== الدراسه ==
درس فى [[St. Anthony's College, Kandy]].

== جوايز ==
* عضو رتبه الامبراطوريه البريطانيه

== وفاته ==
وليام جوبالاوا مات فى [[31 يناير]] سنة [[1981]].

== شوف كمان ==
* [[ليستة المؤسسين الوطنيين]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{مواقع التواصل الاجتماعي}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:سياسيين]]
[[تصنيف:مؤسسين وطنيين]]
[[تصنيف:مؤسسين وطنيين من سريلانكا]]</text>
      <sha1>9chv5tjckk4azarytlpdst1fdjb7e54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الشعبه (عزله كعيدنه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1604900</id>
    <revision>
      <id>13024506</id>
      <parentid>11313096</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* لينكات برانيه */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }}</comment>
      <origin>13024506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="n85hq5wpgfki8msiio79xc2qa4xuwfw" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}
'''الشعبه''' هيا [[تجمع سكان]] فى [[اليمن]].

== المكان ==
الشعبه موجوده فى منطقة اداريه اسمها [[عزله كعيدنه]].

== السكان ==
حسب الاحصا اللى اتعمل سنة [[2004]] وصل عدد السكان فى الشعبه {{FORMATNUM:122}} انسان.

== شوف كمان ==
* [[تجمع سكان]]

== سبب التسميه ==
{{فاضى}}
== مشاهير المدينه ==
{{فاضى}}
== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}
{{لنك قرى اليمن}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجمع سكان فى عزله كعيدنه]]
[[تصنيف:تجمع سكان فى اليمن]]</text>
      <sha1>n85hq5wpgfki8msiio79xc2qa4xuwfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هرمون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1631730</id>
    <revision>
      <id>13024556</id>
      <parentid>11129514</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345031642|Hormone]]&quot;</comment>
      <origin>13024556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11023" sha1="sk1ql2xhrdgivfn6vq3ljj8dq82ate5" xml:space="preserve">

'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    التي تُعرف أيضًا باسم &quot;   ) هي فئة من جزيئات الإشارة في الكائنات متعددة الخلايا ، والتي تُرسل إلى أعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظائف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعي [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشاري يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، يمكن تصنيف أنواع عديدة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد التي يمكن اعتبارها هرمونات تشمل : الإيكوزانويدات (مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، ومشتقات الأحماض الأمينية (مثل الإبينفرين والأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات (مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] (مثل الإيثيلين وأكسيد النيتريك ).

الهرمونات تُستخدم للتواصل بين الأعضاء والأنسجة . في [[فقاريات|الفقاريات]] ، تُعدّ الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما في ذلك العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، مثل [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائي]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، والإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، والإخراج ، والإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسي]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما في النباتات، فتُعدّل الهرمونات جميع جوانب النمو تقريبًا، من الإنبات  للشيخوخة . &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات تؤثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة في الخلية المستهدفة، مما يؤدي إلى تغيير في وظيفة الخلية. عندما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدي إلى تنشيط مسار نقل الإشارة الذي ينشط عادةً نسخ الجينات، مما ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|في التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. يمكن للهرمونات أيضًا أن تعمل في مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;


الهرمونات الذائبة في الماء (مثل الببتيدات والأمينات) عمومًا تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة في الدهون (مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق عادةً الغشاء البلازمي للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمي والنووي ) لتؤثر داخل نواتها . تُعدّ البراسينيستيرويدات ، وهي نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، وقد تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. وعلى الرغم من كونها ذائبة في الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|Nature]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt; 

في الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاءً متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، وغالبًا ما يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فعلى سبيل المثال، يُحفز ارتفاع مستوى السكر في الدم (تركيز الجلوكوز في المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . ثم يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلي ، مما يؤدي إلى انخفاض مستويات الأنسولين.

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطي يوضح الهرمونات ونشاطها في مجرى الدم. تتدفق الهرمونات داخل وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظائفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظائف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، وغيرها. كما يُبين الرسم التخطيطي أهم الهرمونات في جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانبًا أساسيًا عند دراسة وظيفة الهرمونات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد عديدة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزونًا من الهرمونات المرتبطة، مما يُوازن التغيرات في تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين الذي ينقل ما يصل إلى 80% من إجمالي الثيروكسين في الجسم، وهو عنصر حاسم في تنظيم معدل الأيض. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones في   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>sk1ql2xhrdgivfn6vq3ljj8dq82ate5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024562</id>
      <parentid>13024556</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: عندما  ←   لما ،  الذي  ←  اللى  (2)،  أيضًا  ←  كمان  (2)،  التي  ←  اللى  (2)،  والتي  ←  اللى ،  عادةً  ←  فى العاده  (2)، غالبًا ← فى الغالب ،  ثم  ←  بعدين ،  هي  ←  هيا ، عديد ← كتير (2)،  جميع  ←  كل ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، == روابط خارجية == ← == لينكات برانيه ==، على الرغم من  ←  رغم ،  وهي  ←  هيا ،  يمكن  ←  ممكن  (3)،  وقد  ←  و ،  أيضاً  ←  كمان ،  إلى  ←  ل  (5)، تُعرف ← معروفه، انظر كمان ← شوف كمان، تقريبًا ← بالتقريب ، يًا  ← ى ، نًا ← ن، بًا  ← ب ، م...</comment>
      <origin>13024562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10964" sha1="6512gbyetpw7mtkpkblxferb18s4avw" xml:space="preserve">'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( مثل الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( مثل الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يؤدى لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدى لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( مثل الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يؤدى لانخفاض مستويات الأنسولين.

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>6512gbyetpw7mtkpkblxferb18s4avw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024563</id>
      <parentid>13024562</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: مثل  ←  زى  (7)، يؤدى ل ← يوصل ل (3)</comment>
      <origin>13024563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10950" sha1="aa8ep995c0u7ddnnhghu9od6b484w6p" xml:space="preserve">'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( زى البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( زى الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( زى الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( زى [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( زى الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يوصل لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يوصل لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( زى الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( زى [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يوصل لانخفاض مستويات الأنسولين.

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>aa8ep995c0u7ddnnhghu9od6b484w6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024566</id>
      <parentid>13024563</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345031642|Hormone]]&quot;</comment>
      <origin>13024566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30852" sha1="b73qlj5hydq57zf4zlb3gxdyu1e02yd" xml:space="preserve">

'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    التي تُعرف أيضًا باسم &quot;   ) هي فئة من جزيئات الإشارة في الكائنات متعددة الخلايا ، والتي تُرسل إلى أعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظائف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعي [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشاري يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، يمكن تصنيف أنواع عديدة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد التي يمكن اعتبارها هرمونات تشمل : الإيكوزانويدات (مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، ومشتقات الأحماض الأمينية (مثل الإبينفرين والأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات (مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] (مثل الإيثيلين وأكسيد النيتريك ).

الهرمونات تُستخدم للتواصل بين الأعضاء والأنسجة . في [[فقاريات|الفقاريات]] ، تُعدّ الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما في ذلك العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، مثل [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائي]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، والإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، والإخراج ، والإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسي]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما في النباتات، فتُعدّل الهرمونات جميع جوانب النمو تقريبًا، من الإنبات  للشيخوخة . &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات تؤثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة في الخلية المستهدفة، مما يؤدي إلى تغيير في وظيفة الخلية. عندما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدي إلى تنشيط مسار نقل الإشارة الذي ينشط عادةً نسخ الجينات، مما ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|في التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. يمكن للهرمونات أيضًا أن تعمل في مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;


الهرمونات الذائبة في الماء (مثل الببتيدات والأمينات) عمومًا تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة في الدهون (مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق عادةً الغشاء البلازمي للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمي والنووي ) لتؤثر داخل نواتها . تُعدّ البراسينيستيرويدات ، وهي نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، وقد تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. وعلى الرغم من كونها ذائبة في الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|Nature]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt; 

في الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاءً متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، وغالبًا ما يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فعلى سبيل المثال، يُحفز ارتفاع مستوى السكر في الدم (تركيز الجلوكوز في المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . ثم يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلي ، مما يؤدي إلى انخفاض مستويات الأنسولين.


الهرمونات الذائبة في الماء تُنقل بسهولة عبر الجهاز الدوري عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة في الدهون، فيجب أن ترتبط ببروتينات سكرية حاملة في البلازما (مثل غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. يمكن إطلاق بعض الهرمونات، مثل الأنسولين وهرمونات النمو، في مجرى الدم وهي نشطة تمامًا. بينما يجب تنشيط هرمونات أخرى، تُسمى الهرمونات الأولية ، في خلايا معينة من خلال سلسلة من الخطوات التي تخضع عادةً لرقابة دقيقة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوي]] يفرز الهرمونات مباشرة في [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، عادةً عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، بينما يفرز الجهاز الإفرازي الخارجي هرموناته بشكل غير مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية إلى الأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر إلى أعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات، على الرغم من وجود توزيع مكاني لإنتاج الهرمونات. فعلى سبيل المثال، يُنتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسي في أطراف الأوراق الصغيرة وفي النسيج الإنشائي القمي للساق. ويعني غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسي لإنتاج الهرمونات قد يتغير طوال حياة النبات، ويعتمد هذا الموقع على عمر النبات وبيئته. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة ونظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات في [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، مثل الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات التالية: &lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوي''' لهرمون معين في نسيج معين.
# '''تخزين وإفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون إلى الخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون بواسطة بروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوي أو داخل الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ، مما يؤدي إلى استجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة، مما يؤدي إلى انخفاض إنتاج الهرمون. هذا مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوي وغيرها من طرق النقل عبر الأغشية تُستخدم لإفراز الهرمونات عند تلقي الغدد الصماء إشارات. يُعدّ النموذج الهرمي تبسيطًا مفرطًا لعملية الإشارات الهرمونية. قد تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من عدة أنواع من الخلايا الموجودة في عدد من الأنسجة المختلفة، كما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، الذي يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. وقد تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة أيضًا بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالمًا]] ألمانيًا في علم وظائف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، وفي عام 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا تُظهر نفس السلوكيات الجنسية التي تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة هذه الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن لديها دلايات وأعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياحًا طبيعيًا، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة أخرى أُزيلت خصيتاها جراحيًا، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجمًا، وصياحها ضعيفًا، وانعدام انجذابها الجنسي للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن هذا العضو ضروري لهذه السلوكيات، لكنه لم يكن يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال إحدى الخصيتين ووضعها في تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، وكان [[تشريح|تشريحها]] الجسدي طبيعيًا. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا يُؤثر على هذه السلوكيات. ثم أراد معرفة ما إذا كان هناك عامل وراثي في الخصيتين مسؤولاً عن هذه الوظائف. فزرع خصية من ديك آخر في ديك أُزيلت منه إحدى خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا تؤثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، بل إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هي التي تُسبب هذه الظاهرة. وقد تبيّن لاحقًا أن هذا العامل هو هرمون التستوستيرون . &lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجي ==


عديد من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية تُستخدم [[دوا|كأدوية]] . ومن أكثر الهرمونات شيوعًا في الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرموني وكعلاج بديل هرموني)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية والعديد من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسي]] ). ويستخدم العديد من [[مرض السكر|مرضى السكري]] [[انسولين|الأنسولين]] . غالبًا ما تحتوي المستحضرات الموضعية المستخدمة في طب الأنف والأذن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، بينما تُستخدم كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع في الممارسة الجلدية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون يُستخدم في المجال الطبي للإشارة إلى كمية من الهرمون تفوق بكثير الكمية الموجودة طبيعيًا في الجسم السليم. قد تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعيًا، وقد تكون مفيدة علاجيًا، وإن لم تخلُ من آثار جانبية ضارة محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==


على المستوى العصبي، يمكن استنتاج السلوك بناءً على تركيز الهرمونات، والذي يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة هذه المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة في نسخ الجينات. لا يُحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية الأخرى؛ ومع ذلك، فإنه يؤثر على النظام من خلال زيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، بل يؤثر السلوك والبيئة أيضًا على تركيز الهرمونات. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، أي أن السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات، والذي بدوره يؤثر على السلوك، وهكذا دواليك. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فعلى سبيل المثال، تُعد حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، إذ أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دوريًا تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز هذه الهرمونات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام ثلاث مراحل واسعة من التفكير لتحديد ما إذا كان هناك تفاعل هرموني سلوكي محدد موجود داخل نظام ما: 

* ينبغي أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرموني.
* لا يُتوقع حدوث سلوك يعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرموني (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدي إعادة إدخال مصدر هرموني مفقود يعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) إلى إعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل في اللغة العامية في كثير من الأحيان، إلا أن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;

* يمكن للهرمون أن يؤدي وظائف على نطاق مكاني وزمني أكبر من الناقل العصبي، الذي غالباً ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر. &lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* يمكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل في أي مكان تقريبًا في الجهاز الدوري، بينما تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبقًا. &lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوي مسافة الانتقال، يمكن نقل الإشارات العصبية بسرعة أكبر بكثير (في حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (في حدود الثواني أو الدقائق أو الساعات). يمكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات تصل إلى 100&amp;nbsp;أمتار في الثانية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هي فعل إما كلي أو لا شيء (رقمي)، في حين أن الإشارات الهرمونية هي فعل يمكن أن يكون متغيراً باستمرار لأنه يعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك في خصائص مع النواقل العصبية. &lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج هذه الهرمونات بواسطة خلايا الغدد الصماء التي تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء. &lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز كل من الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ إلا أن الهرمونات العصبية هي نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية، مما يُنشئ مسارًا عصبيًا صماويًا. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|&lt;bdi&gt;978-0-321-98122-6&lt;/bdi&gt;]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بينما تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، فإن المسار العصبي الصماوي يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; في هذا المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية التي تُنتِجها الخلية العصبية هي إطلاق مادة كيميائية، وهي الهرمون العصبي '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; وأخيرًا، كما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبي في مجرى الدم ليصل إلى هدفه. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطي يوضح الهرمونات ونشاطها في مجرى الدم. تتدفق الهرمونات داخل وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظائفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظائف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، وغيرها. كما يُبين الرسم التخطيطي أهم الهرمونات في جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانبًا أساسيًا عند دراسة وظيفة الهرمونات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد عديدة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزونًا من الهرمونات المرتبطة، مما يُوازن التغيرات في تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين الذي ينقل ما يصل إلى 80% من إجمالي الثيروكسين في الجسم، وهو عنصر حاسم في تنظيم معدل الأيض. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones في   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>b73qlj5hydq57zf4zlb3gxdyu1e02yd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024567</id>
      <parentid>13024566</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: عندما  ←   لما ، أكبر ← اكبر (2)،  الذي  ←  اللى  (4)،  أيضًا  ←  كمان  (4)،  التي  ←  اللى  (7)، والذي  ←  اللى  (2)،  لاحقًا  ←  بعدين ،  والتي  ←  اللى ،  عادةً  ←  فى العاده  (4)، في عام  ←  سنة ، غالبًا ← فى الغالب  (2)،  ثم  ←  بعدين  (2)،  أكثر  ←  اكتر ،  هي  ←  هيا  (6)، عديد ← كتير (5)،  جميع  ←  كل ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، == روابط خارجية == ← == لينكات برانيه ==، الأخرى ← التانيه، لم يكن ← ماكانش، إحدى  ←  واحده من  (2)، على الرغم من  ←  رغم  (2)، هذا ← ده...</comment>
      <origin>13024567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30501" sha1="0qxgglcqy19qe4yk91xk2g1laoael3s" xml:space="preserve">'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( مثل الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( مثل الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يؤدى لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدى لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( مثل الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يؤدى لانخفاض مستويات الأنسولين.

الهرمونات الذائبة فى الميه بتتنقل بسهولة عبر الجهاز الدورى عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة فى الدهون، فلازم ترتبط ببروتينات سكرية حاملة فى البلازما ( مثل غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. ممكن إطلاق بعض الهرمونات، زى الأنسولين وهرمونات النمو، فى مجرى الدم هيا نشطة تمام. فى الوقت نفسه لازم تنشيط هرمونات تانيه، بتتسمما الهرمونات الأولية ، فى خلايا معينة بسلسلة من الخطوات اللى تخضع فى العاده لرقابة دقيقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوى]] يفرز الهرمونات مباشرة فى [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، فى العاده عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، فى الوقت نفسه يفرز الجهاز الإفرازى الخارجى هرموناته بشكل مش مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية لالأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر لأعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات،  رغم وجود توزيع مكانى لإنتاج الهرمونات. فزى ، بينتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسى فى أطراف الأوراق الصغيرة وفى النسيج الإنشائى القمى للساق. ويعنى غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسى لإنتاج الهرمونات قد يتغير طول حياة النبات، ويعتمد ده الم مضا  عمر النبات وبيئته.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة و نظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، زى الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوى''' لهرمون معين فى نسيج معين.
# '''تخزين و إفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون لالخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون ببروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوى أو جوه الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ،و ده يؤدى لاستجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة،و ده يؤدى لانخفاض إنتاج الهرمون. ده مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوى و غيرها من طرق النقل عبر الأغشية بتستعمل لإفراز الهرمونات عند تلقى الغدد الصماء إشارات. النموذج الهرمى تبسيط مفرط لعملية الإشارات الهرمونية. ممكن تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من شوية أنواع من الخلايا الموجودة فى عدد من الأنسجة المختلفة، زى ما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، اللى يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. و تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة كمان بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالم]] ألمانى فى علم وظايف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، و سنة 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا بتبيين نفس السلوكيات الجنسية اللى تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة دى الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن عندها دلايات و أعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياح  طبيعى، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة تانيه أُزيلت خصيتاها جراحى، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجم، وصياحها ضعيف ، وانعدام انجذابها الجنسى للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن ده العضو ضرورى لهذه السلوكيات، لكنه ماكانش يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال  واحده من الخصيتين ووضعها فى تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، و كان [[تشريح|تشريحها]] الجسدى طبيعى. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا بيأثر على دى السلوكيات. بعدين كان عايز معرفة اذا كان فيه عامل وراثى فى الخصيتين مسؤول عن دى الوظايف. فزرع خصية من ديك آخر فى ديك أُزيلت منه  واحده من خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا بتأثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، لكن إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هيا اللى تُسبب دى الظاهرة. و تبيّن بعدين أن ده العامل هو هرمون التستوستيرون .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجى ==

كتير من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية بتستعمل [[دوا|كأدوية]] . ومن اكتر الهرمونات شيوع فى الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرمونى وكعلاج بديل هرمونى)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية و كتير من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسى]] ). ويستخدم كتير من [[مرض السكر|مرضى السكرى]] [[انسولين|الأنسولين]] . فى الغالب   تحتوى المستحضرات الموضعية المستخدمة فى طب الأنف و الودن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، فى الوقت نفسه بتستعمل كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع فى الممارسة الجلدية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون بيستخدم فى المجال الطبى للإشارة لكمية من الهرمون تفوق بكتير الكمية الموجودة طبيعى فى الجسم السليم. ممكن تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعى، و تكون مفيدة علاجى، و إن لم تخلُ من آثار جانبية مضره محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==

على المستوى العصبي، ممكن استنتاج السلوك بناء على تركيز الهرمونات،  اللى يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة دى المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة فى نسخ الجينات. لا بيتحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية التانيه؛ بس، فإنه يؤثر على النظام بزيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، لكن يؤثر السلوك والبيئة كمان على تركيز الهرمونات.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، أى أن السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات،  اللى بدوره يؤثر على السلوك، و كده دواليك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فزى ، حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، علشان أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دورى تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز دى الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام 3 مراحل واسعة من التفكير لتحديد اذا كان فيه تفاعل هرمونى سلوكى محدد موجود جوه نظام ما:

* ينبغى أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرمونى.
* لا يُتوقع حدوث سلوك بيعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرمونى (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدى إعادة إدخال مصدر هرمونى مفقود بيعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) لإعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل فى اللغة العامية فى كتير من الأحيان، لكن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;

* ممكن للهرمون أن يؤدى وظايف على نطاق مكانى وزمنى اكبر من الناقل العصبي، اللى غالب ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* ممكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل فى أى مكان بالتقريب  فى الجهاز الدوري، فى الوقت نفسه تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبق.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوى مسافة الانتقال، ممكن نقل الإشارات العصبية بسرعة اكبر بكتير (فى حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (فى حدود الثوانى أو الدقائق أو الساعات). ممكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات توصل ل100&amp;nbsp;أمتار فى الثانية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هيا فعل إما كلى أو لا شيء (رقمى)، فى حين أن الإشارات الهرمونية هيا فعل ممكن يكون متغير باستمرار لأنه بيعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك فى خصايص مع النواقل العصبية.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج دى الهرمونات بخلايا الغدد الصماء اللى تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ لكن الهرمونات العصبية هيا نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية،و ده بيعمل مسار عصبى صماوى.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، المسار العصبى الصماوى يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; فى ده المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية اللى تُنتِجها الخلية العصبية هيا إطلاق مادة كيميائية، هيا الهرمون العصبى '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; و أخير، زى ما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبى فى مجرى الدم علشان يوصل لهدفه.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>0qxgglcqy19qe4yk91xk2g1laoael3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024571</id>
      <parentid>13024567</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: فى حين أن ←  ،  مثل  ←  زى  (8)،  وفى  ←  و فى ، يؤدى ل ← يوصل ل (5)، فى كتير من الأحيان ← ساعات كتير،  أى أن  ←  يعنى</comment>
      <origin>13024571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30456" sha1="7tyf3o1ouj433rgzxp3nrmaqfvh3k68" xml:space="preserve">'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( زى البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( زى الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( زى الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( زى [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( زى الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يوصل لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يوصل لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( زى الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( زى [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يوصل لانخفاض مستويات الأنسولين.

الهرمونات الذائبة فى الميه بتتنقل بسهولة عبر الجهاز الدورى عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة فى الدهون، فلازم ترتبط ببروتينات سكرية حاملة فى البلازما ( زى غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. ممكن إطلاق بعض الهرمونات، زى الأنسولين وهرمونات النمو، فى مجرى الدم هيا نشطة تمام. فى الوقت نفسه لازم تنشيط هرمونات تانيه، بتتسمما الهرمونات الأولية ، فى خلايا معينة بسلسلة من الخطوات اللى تخضع فى العاده لرقابة دقيقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوى]] يفرز الهرمونات مباشرة فى [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، فى العاده عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، فى الوقت نفسه يفرز الجهاز الإفرازى الخارجى هرموناته بشكل مش مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية لالأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر لأعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات،  رغم وجود توزيع مكانى لإنتاج الهرمونات. فزى ، بينتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسى فى أطراف الأوراق الصغيرة و فى النسيج الإنشائى القمى للساق. ويعنى غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسى لإنتاج الهرمونات قد يتغير طول حياة النبات، ويعتمد ده الم مضا  عمر النبات وبيئته.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة و نظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، زى الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوى''' لهرمون معين فى نسيج معين.
# '''تخزين و إفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون لالخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون ببروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوى أو جوه الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ،و ده يوصل لاستجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة،و ده يوصل لانخفاض إنتاج الهرمون. ده مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوى و غيرها من طرق النقل عبر الأغشية بتستعمل لإفراز الهرمونات عند تلقى الغدد الصماء إشارات. النموذج الهرمى تبسيط مفرط لعملية الإشارات الهرمونية. ممكن تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من شوية أنواع من الخلايا الموجودة فى عدد من الأنسجة المختلفة، زى ما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، اللى يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. و تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة كمان بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالم]] ألمانى فى علم وظايف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، و سنة 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا بتبيين نفس السلوكيات الجنسية اللى تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة دى الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن عندها دلايات و أعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياح  طبيعى، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة تانيه أُزيلت خصيتاها جراحى، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجم، وصياحها ضعيف ، وانعدام انجذابها الجنسى للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن ده العضو ضرورى لهذه السلوكيات، لكنه ماكانش يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال  واحده من الخصيتين ووضعها فى تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، و كان [[تشريح|تشريحها]] الجسدى طبيعى. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا بيأثر على دى السلوكيات. بعدين كان عايز معرفة اذا كان فيه عامل وراثى فى الخصيتين مسؤول عن دى الوظايف. فزرع خصية من ديك آخر فى ديك أُزيلت منه  واحده من خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا بتأثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، لكن إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هيا اللى تُسبب دى الظاهرة. و تبيّن بعدين أن ده العامل هو هرمون التستوستيرون .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجى ==

كتير من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية بتستعمل [[دوا|كأدوية]] . ومن اكتر الهرمونات شيوع فى الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرمونى وكعلاج بديل هرمونى)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية و كتير من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسى]] ). ويستخدم كتير من [[مرض السكر|مرضى السكرى]] [[انسولين|الأنسولين]] . فى الغالب   تحتوى المستحضرات الموضعية المستخدمة فى طب الأنف و الودن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، فى الوقت نفسه بتستعمل كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع فى الممارسة الجلدية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون بيستخدم فى المجال الطبى للإشارة لكمية من الهرمون تفوق بكتير الكمية الموجودة طبيعى فى الجسم السليم. ممكن تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعى، و تكون مفيدة علاجى، و إن لم تخلُ من آثار جانبية مضره محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==

على المستوى العصبي، ممكن استنتاج السلوك بناء على تركيز الهرمونات،  اللى يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة دى المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة فى نسخ الجينات. لا بيتحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية التانيه؛ بس، فإنه يؤثر على النظام بزيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، لكن يؤثر السلوك والبيئة كمان على تركيز الهرمونات.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، يعنى السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات،  اللى بدوره يؤثر على السلوك، و كده دواليك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فزى ، حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، علشان أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دورى تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز دى الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام 3 مراحل واسعة من التفكير لتحديد اذا كان فيه تفاعل هرمونى سلوكى محدد موجود جوه نظام ما:

* ينبغى أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرمونى.
* لا يُتوقع حدوث سلوك بيعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرمونى (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدى إعادة إدخال مصدر هرمونى مفقود بيعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) لإعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل فى اللغة العامية ساعات كتير، لكن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;

* ممكن للهرمون أن يؤدى وظايف على نطاق مكانى وزمنى اكبر من الناقل العصبي، اللى غالب ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* ممكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل فى أى مكان بالتقريب  فى الجهاز الدوري، فى الوقت نفسه تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبق.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوى مسافة الانتقال، ممكن نقل الإشارات العصبية بسرعة اكبر بكتير (فى حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (فى حدود الثوانى أو الدقائق أو الساعات). ممكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات توصل ل100&amp;nbsp;أمتار فى الثانية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هيا فعل إما كلى أو لا شيء (رقمى)،   الإشارات الهرمونية هيا فعل ممكن يكون متغير باستمرار لأنه بيعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك فى خصايص مع النواقل العصبية.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج دى الهرمونات بخلايا الغدد الصماء اللى تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ لكن الهرمونات العصبية هيا نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية،و ده بيعمل مسار عصبى صماوى.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، المسار العصبى الصماوى يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; فى ده المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية اللى تُنتِجها الخلية العصبية هيا إطلاق مادة كيميائية، هيا الهرمون العصبى '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; و أخير، زى ما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبى فى مجرى الدم علشان يوصل لهدفه.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>7tyf3o1ouj433rgzxp3nrmaqfvh3k68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024574</id>
      <parentid>13024571</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345031642|Hormone]]&quot;</comment>
      <origin>13024574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58743" sha1="8mptoav5p5ejichmeq7gewrege81gvn" xml:space="preserve">
[[ملف:Hormone_Transport.png|تصغير|283x283بك|اليسار: حلقة الفعل والاستجابة للهرمونات عند أنثى بالغة. (1) الهرمون المنبه للجريب، (2) [[الهرمون اللوتيني]]، (3) البروجسترون، (4) استراديول. يمينًا: أكسين الانتقال من الأوراق إلى الجذور في نبات Arabidopsis thaliana.]]
'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    التي تُعرف أيضًا باسم &quot;   ) هي فئة من جزيئات الإشارة في الكائنات متعددة الخلايا ، والتي تُرسل إلى أعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظائف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعي [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشاري يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، يمكن تصنيف أنواع عديدة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد التي يمكن اعتبارها هرمونات تشمل : الإيكوزانويدات (مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، ومشتقات الأحماض الأمينية (مثل الإبينفرين والأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات (مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] (مثل الإيثيلين وأكسيد النيتريك ).

الهرمونات تُستخدم للتواصل بين الأعضاء والأنسجة . في [[فقاريات|الفقاريات]] ، تُعدّ الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما في ذلك العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، مثل [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائي]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، والإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، والإخراج ، والإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسي]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما في النباتات، فتُعدّل الهرمونات جميع جوانب النمو تقريبًا، من الإنبات  للشيخوخة . &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات تؤثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة في الخلية المستهدفة، مما يؤدي إلى تغيير في وظيفة الخلية. عندما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدي إلى تنشيط مسار نقل الإشارة الذي ينشط عادةً نسخ الجينات، مما ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|في التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. يمكن للهرمونات أيضًا أن تعمل في مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;


الهرمونات الذائبة في الماء (مثل الببتيدات والأمينات) عمومًا تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة في الدهون (مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق عادةً الغشاء البلازمي للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمي والنووي ) لتؤثر داخل نواتها . تُعدّ البراسينيستيرويدات ، وهي نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، وقد تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. وعلى الرغم من كونها ذائبة في الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|Nature]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt; 

في الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاءً متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، وغالبًا ما يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فعلى سبيل المثال، يُحفز ارتفاع مستوى السكر في الدم (تركيز الجلوكوز في المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . ثم يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلي ، مما يؤدي إلى انخفاض مستويات الأنسولين.


الهرمونات الذائبة في الماء تُنقل بسهولة عبر الجهاز الدوري عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة في الدهون، فيجب أن ترتبط ببروتينات سكرية حاملة في البلازما (مثل غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. يمكن إطلاق بعض الهرمونات، مثل الأنسولين وهرمونات النمو، في مجرى الدم وهي نشطة تمامًا. بينما يجب تنشيط هرمونات أخرى، تُسمى الهرمونات الأولية ، في خلايا معينة من خلال سلسلة من الخطوات التي تخضع عادةً لرقابة دقيقة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوي]] يفرز الهرمونات مباشرة في [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، عادةً عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، بينما يفرز الجهاز الإفرازي الخارجي هرموناته بشكل غير مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية إلى الأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر إلى أعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات، على الرغم من وجود توزيع مكاني لإنتاج الهرمونات. فعلى سبيل المثال، يُنتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسي في أطراف الأوراق الصغيرة وفي النسيج الإنشائي القمي للساق. ويعني غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسي لإنتاج الهرمونات قد يتغير طوال حياة النبات، ويعتمد هذا الموقع على عمر النبات وبيئته. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة و نظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات في [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، مثل الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات التالية: &lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوي''' لهرمون معين في نسيج معين.
# '''تخزين وإفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون إلى الخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون بواسطة بروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوي أو داخل الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ، مما يؤدي إلى استجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة، مما يؤدي إلى انخفاض إنتاج الهرمون. هذا مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوي وغيرها من طرق النقل عبر الأغشية تُستخدم لإفراز الهرمونات عند تلقي الغدد الصماء إشارات. يُعدّ النموذج الهرمي تبسيطًا مفرطًا لعملية الإشارات الهرمونية. قد تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من عدة أنواع من الخلايا الموجودة في عدد من الأنسجة المختلفة، كما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، الذي يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. وقد تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة أيضًا بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالمًا]] ألمانيًا في علم وظائف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، وفي عام 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا تُظهر نفس السلوكيات الجنسية التي تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة هذه الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن لديها دلايات وأعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياحًا طبيعيًا، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة أخرى أُزيلت خصيتاها جراحيًا، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجمًا، وصياحها ضعيفًا، وانعدام انجذابها الجنسي للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن هذا العضو ضروري لهذه السلوكيات، لكنه لم يكن يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال إحدى الخصيتين ووضعها في تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، وكان [[تشريح|تشريحها]] الجسدي طبيعيًا. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا يُؤثر على هذه السلوكيات. ثم أراد معرفة ما إذا كان هناك عامل وراثي في الخصيتين مسؤولاً عن هذه الوظائف. فزرع خصية من ديك آخر في ديك أُزيلت منه إحدى خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا تؤثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، بل إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هي التي تُسبب هذه الظاهرة. وقد تبيّن لاحقًا أن هذا العامل هو هرمون التستوستيرون . &lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

=== تشارلز و فرانسيس داروين (1880) ===
رغم  شهرته الأساسية [[تطور|بنظرية التطور]] ، كان [[تشارلز داروين]] مهتمًا بشدة بالنباتات. خلال سبعينيات القرن التاسع عشر، درس هو وابنه [[فرنسيس داروين|فرانسيس]] حركة النباتات نحو الضوء. تمكنا من إثبات أن الضوء يُستقبل عند طرف الساق الصغيرة ( الغلاف الورقي )، بينما يحدث الانحناء في الجزء السفلي من الساق. اقترحا أن &quot;مادة ناقلة&quot; تنقل اتجاه الضوء من الطرف إلى أسفل الساق. في البداية، رفض علماء الأحياء النباتية الآخرون فكرة &quot;المادة الناقلة&quot;، لكن عملهما أدى لاحقًا إلى اكتشاف أول هرمون نباتي. &lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phototropism: bending towards enlightenment|صحيفة=The Plant Cell|vauthors=Whippo CW, Hangarter RP|تاريخ=May 2006|المجلد=18|العدد=5|صفحات=1110–9|ببمد_سنترال=1456868|بيب_كود=2006PlanC..18.1110W|pmid=16670442|دوي=10.1105/tpc.105.039669|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; في عشرينيات القرن العشرين، أثبت العالم الهولندي [[فريتس وارمولت وينت]] والعالم الروسي نيكولاي تشولودني (بشكل مستقل) بشكل قاطع أن التراكم غير المتماثل لهرمون النمو هو المسؤول عن هذا الانحناء. في عام 1933، تم عزل هذا الهرمون أخيرًا بواسطة كوجل وهاجن سميت وإركسليبن، وأُطلق عليه اسم &quot; الأوكسين &quot;. &lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Identity of auxin in normal urine|صحيفة=Nature|مسار=https://www.nature.com/articles/173776a0|vauthors=Wieland OP, De Ropp RS, Avener J|تاريخ=April 1954|المجلد=173|العدد=4408|صفحات=776–7|url-access=subscription|بيب_كود=1954Natur.173..776W|s2cid=4225835|pmid=13165644|دوي=10.1038/173776a0}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding phototropism: from Darwin to today|صحيفة=Journal of Experimental Botany|vauthors=Holland JJ, Roberts D, Liscum E|تاريخ=2009-05-01|المجلد=60|العدد=7|صفحات=1969–78|pmid=19357428|دوي=10.1093/jxb/erp113|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== أوليفر و شيفر (1894) ===
الطبيب البريطاني [[جورج اوليفر (دكتور من المملكه المتحده لبريطانيا العظمى و ايرلاندا)|جورج أوليفر]] و عالم وظائف الأعضاء [[ادوارد البرت شاربى شافر|إدوارد ألبرت شيفر]] ، الأستاذ في جامعة كوليدج لندن، اتعاونو في دراسة التأثيرات الفسيولوجية لمستخلصات الغدة الكظرية. نشرا نتائج بحثهما لأول مرة في تقريرين عام 1894، ثم الدراسة نُشرت كاملةً عام 1895. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Proceedings of the Physiological Society, March 10, 1894. No. I|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=|تاريخ=April 1894|المجلد=16|العدد=3–4|صفحات=i–viii|ببمد_سنترال=1514529|pmid=16992168|دوي=10.1113/jphysiol.1894.sp000503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Physiological Effects of Extracts of the Suprarenal Capsules|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=Oliver G, Schäfer EA|تاريخ=July 1895|المجلد=18|العدد=3|صفحات=230–276|ببمد_سنترال=1514629|pmid=16992252|دوي=10.1113/jphysiol.1895.sp000564}}&lt;/ref&gt; على الرغم من أن هذه التأثيرات تُنسب خطأً في كثير من الأحيان إلى السيكريتين ، الذي اكتشفه بايليس وستارلينج عام 1902، إلا أن مستخلص الغدة الكظرية الذي اكتشفه أوليفر وشيفر، والذي يحتوي على الأدرينالين ، المادة المسؤولة عن التغيرات الفسيولوجية، كان أول هرمون يُكتشف. وقد صاغ ستارلينج مصطلح &quot;هرمون&quot; لاحقًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Source Book in Chemistry, 1900–1950|vauthors=Bayliss WM, Starling EH|صحيفة=Canadian Medical Association Journal|ناشر=Harvard University Press|سنة=1968|veditors=Leicester HM|المجلد=16|صفحات=311–313|الفصل=The Mechanism of Pancreatic Secretion|ببمد_سنترال=1709046|pmid=20316002|دوي=10.4159/harvard.9780674366701.c111|number=10|isbn=978-0-674-36670-1}}&lt;/ref&gt;

=== بايليس و ستارلينج (1902) ===
[[وليام بايليس|ويليام بايليس]] [[ارنست ستارلينج|وإرنست ستارلينغ]] ، و هما [[فيسيولوجيا|عالم فيزيولوجيا]] وعالم [[بايولوچيست|أحياء]] على التوالي،  كانو عاوزين يعرفو  اذا كان [[جهاز عصبى|للجهاز العصبي]] تأثير على [[جهاز هضمى|الجهاز الهضمي]] . من خلال أعمال [[مارتن هايدنهاين]] [[كلود برنار|وكلود برنارد]] ،  عرفا أن [[بنكرياس|البنكرياس]] يشارك في إفراز السوائل الهضمية بعد مرور الطعام من المعدة إلى [[قناة هضم|الأمعاء]] ، وهو ما اعتقدا أنه ناتج عن الجهاز العصبي. قاما بقطع الأعصاب المتصلة بالبنكرياس في نموذج حيواني، واكتشفا أن النبضات العصبية ليست هي التي تتحكم في إفراز البنكرياس. تبين أن عاملاً يُفرز من الأمعاء إلى [[جهاز دورى|مجرى الدم]] هو الذي يحفز البنكرياس على إفراز السوائل الهضمية. سُمي هذا العامل بالسيكريتين ، وهو هرمون.

ستارلينج في عام 1905، صاغ كلمة هرمون من الكلمة اليونانية ''التي تعني الإثارة أو التحفيز'' ، والتي عرّفها بأنها &quot; الرسائل الكيميائية التي تنتقل بسرعة من خلية إلى أخرى عبر مجرى الدم، والتي قد تنسق أنشطة ونمو أجزاء مختلفة من الجسم&quot;. 

== أنواع الإشارات ==
التأثيرات الهرمونية تعتمد على مكان إفرازها، إذ يمكن إفرازها بطرق مختلفة. &lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt; لا تُفرز جميع الهرمونات من الخلية إلى الدم إلا بعد ارتباطها بمستقبلات على هدفها. أهم أنواع الإشارات الهرمونية هي:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الإشارات – الهرمونات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]]
| يؤثر على الخلايا المستهدفة بعد إطلاقه في مجرى الدم.
|-
| 2
| نظير الإفراز
| يؤثر على الخلايا المجاورة ولا يتعين عليه الدخول في الدورة الدموية العامة.
|-
| 3
| ذاتية الإفراز
| يؤثر على أنواع الخلايا التي تفرزه ويسبب تأثيراً بيولوجياً.
|-
| 4
| داخل الغدد الصماء
| يعمل داخل الخلايا التي قامت بتصنيعه.
|}

== التصنيفات الكيميائية ==
بما أن الهرمونات تُعرَّف وظيفيًا لا بنيويًا، فقد تمتلك تراكيب كيميائية متنوعة. توجد الهرمونات في الكائنات متعددة الخلايا ( [[نبات|النباتات]] ، [[حيوان|والحيوانات]] ، [[فطر|والفطريات]] ، [[طحالب بنيه|والطحالب البنية]] ، [[طحالب حمراء|والطحالب الحمراء]] ). كما توجد هذه المركبات في الكائنات وحيدة الخلية ، وقد تعمل كجزيئات إشارة ، إلا أنه لا يوجد اتفاق على تسمية هذه الجزيئات بالهرمونات. &lt;ref name=&quot;pmid1585458&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mammalian hormones in microbial cells|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Lenard J|تاريخ=April 1992|المجلد=17|العدد=4|صفحات=147–50|pmid=1585458|دوي=10.1016/0968-0004(92)90323-2}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Did vertebrate signal transduction mechanisms originate in eukaryotic microbes?|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Janssens PM|سنة=1987|المجلد=12|صفحات=456–459|دوي=10.1016/0968-0004(87)90223-4}}&lt;/ref&gt;

=== الفقاريات ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الهرمونات في الفقاريات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| البروتينات و
الببتيدات
| تتكون الهرمونات الببتيدية من سلسلة من الأحماض الأمينية يتراوح طولها بين 3 ومئات. ومن أمثلتها الأوكسيتوسين [[انسولين|والأنسولين]] . &lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBelfioreLeRoith2018&quot;&gt;Belfiore A, LeRoith PE (2018). ''Principles of Endocrinology and Hormone Action''. Cham: Springer. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-44675-2|&lt;bdi&gt;978-3-319-44675-2&lt;/bdi&gt;]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1021173479 1021173479].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تُشفّر تسلسلاتها في [[حمض نووى|الحمض النووي (DNA)]] ويمكن تعديلها عن طريق التضفير البديل و/أو [[تعديل ما بعد الترجمه|التعديل ما بعد الترجمة]] . &lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMolina2018&quot;&gt;Molina PE (2018). ''Endocrine physiology''. McGraw-Hill Education. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-260-01935-3|&lt;bdi&gt;978-1-260-01935-3&lt;/bdi&gt;]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1034587285 1034587285].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تُعبأ هذه الهرمونات في حويصلات وهي محبة للماء، أي أنها قابلة للذوبان فيه. وبسبب هذه الخاصية، لا يمكنها الارتباط إلا بالمستقبلات الموجودة على الغشاء الخلوي، إذ يصعب اختراقها للغشاء. مع ذلك، يمكن لبعض الهرمونات الارتباط بالمستقبلات داخل الخلايا عبر آلية داخلية الإفراز .
|-
| 2
| الأحماض الأمينية
المشتقات
| تُشتق الهرمونات الأمينية من الأحماض الأمينية، وأكثرها شيوعاً [[تيروسين|التيروسين]] . وتُخزن في حويصلات. ومن أمثلتها الميلاتونين والثيروكسين .
|-
| 3
| المنشطات
| تُشتق الهرمونات [[ستيرويد|الستيرويدية]] من الكوليسترول. ومن أمثلتها هرمونات الجنس الإستراديول والتستوستيرون، بالإضافة إلى هرمون التوتر الكورتيزول . &lt;ref name=&quot;Marieb2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Anatomy &amp; physiology|vauthors=Marieb E|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt; تحتوي الستيرويدات على أربع حلقات متصلة. وهي محبة للدهون، وبالتالي يمكنها عبور الأغشية والارتباط بالمستقبلات النووية داخل الخلايا.
|-
| 4
| الإيكوزانويدات
| تُشتق هرمونات الإيكوزانويد من الدهون، مثل حمض الأراكيدونيك ، والليبكسينات ، والثرومبوكسانات، والبروستاجلاندينات . ومن أمثلتها البروستاجلاندين والثرومبوكسان . تُنتَج هذه الهرمونات بواسطة إنزيمات الأكسدة الحلقية وإنزيمات الأكسدة الليبوية . وهي كارهة للماء وتؤثر على مستقبلات الغشاء الخلوي.
|-
| 5
| الغازات
| الإيثيلين وأكسيد النيتريك
|}
[[ملف:1802_Examples_of_Amine_Peptide_Protein_and_Steroid_Hormone_Structure.jpg|تصغير|318x318بك|الأنواع المختلفة للهرمونات المُفرَزة في الجسم،  لكل منها أدوار ووظائف بيولوجية مختلفة.]]

=== اللافقاريات ===
بالمقارنة مع الفقاريات، تمتلك [[حشره|الحشرات]] [[قشريات|والقشريات]] عددًا من الهرمونات غير العادية من الناحية التركيبية مثل هرمون الأحداث ، وهو سيسكويتربينويد . &lt;ref name=&quot;pmid15612033&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormone signaling in evolution and development: a non-model system approach|صحيفة=BioEssays|vauthors=Heyland A, Hodin J, Reitzel AM|تاريخ=January 2005|المجلد=27|العدد=1|صفحات=64–75|بيب_كود=2005BiEss..27...64H|pmid=15612033|دوي=10.1002/bies.20136}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
وتشمل الأمثلة حمض الأبسيسيك ، والأوكسين ، والسيتوكينين ، والإيثيلين ، والجبريلين . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Developing a model of plant hormone interactions|صحيفة=Plant Signaling &amp; Behavior|vauthors=Wang YH, Irving HR|تاريخ=April 2011|المجلد=6|العدد=4|صفحات=494–500|ببمد_سنترال=3142376|بيب_كود=2011PlSiB...6..494W|pmid=21406974|دوي=10.4161/psb.6.4.14558}}&lt;/ref&gt;

== أجهزة الاستقبال ==
[[ملف:Steroid_and_Lipid_Hormones.svg|تصغير|400x400بك|يُظهر الرسم التخطيطي الأيسر هرمونًا ستيرويديًا (دهنيًا) (1) يدخل الخلية و(2) يرتبط ببروتين مستقبل في النواة، مما يؤدي إلى (3) تخليق الحمض النووي الريبوزي الرسول (mRNA)، وهي الخطوة الأولى في تخليق البروتين. أما الرسم التخطيطي الأيمن فيُظهر هرمونات بروتينية (1) ترتبط بمستقبلات، مما (2) يبدأ مسار نقل الإشارة. وينتهي مسار نقل الإشارة (3) بتنشيط عوامل النسخ في النواة، وبدء تخليق البروتين. في كلا الرسمين التخطيطيين، يُمثل a الهرمون، وb غشاء الخلية، وc السيتوبلازم، وd النواة.]]


معظم الهرمونات تبدأ استجابة خلوية عن طريق الارتباط المبدئي إما بمستقبلات سطح الخلية أو بمستقبلات داخل الخلية . قد تحتوي الخلية على عدة مستقبلات مختلفة تتعرف على نفس الهرمون ولكنها تنشط مسارات نقل إشارة مختلفة، أو قد تحتوي الخلية على عدة مستقبلات مختلفة تتعرف على هرمونات مختلفة وتنشط نفس المسار الكيميائي الحيوي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Signal relay pathways|مسار=https://www.khanacademy.org/science/biology/cell-signaling/mechanisms-of-cell-signaling/a/intracellular-signal-transduction|تاريخ-الوصول=2019-11-13|صحيفة=Khan Academy}}&lt;/ref&gt;   توجد مستقبلات معظم الهرمونات الببتيدية ، بالإضافة إلى العديد من هرمونات الإيكوزانويد ، ضمن غشاء الخلية كمستقبلات سطحية، وينتمي معظمها إلى فئة مستقبلات البروتين المقترن ببروتين G (GPCR) المكونة من سبعة بروتينات غشائية حلزونية ألفا . عادةً ما يُحفز تفاعل الهرمون مع مستقبله سلسلة من التأثيرات الثانوية داخل سيتوبلازم الخلية، تُعرف باسم نقل الإشارة ، والتي غالبًا ما تتضمن فسفرة أو إزالة فسفرة العديد من البروتينات السيتوبلازمية الأخرى، أو تغييرات في نفاذية قنوات الأيونات ، أو زيادة تركيزات الجزيئات داخل الخلوية التي قد تعمل كرسل ثانوية (مثل AMP الحلقي ). تتفاعل بعض الهرمونات البروتينية أيضًا مع مستقبلات داخل خلوية موجودة في السيتوبلازم أو النواة عبر آلية داخلية الإفراز . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=G Protein –Coupled Receptors and Their Effectors|صحيفة=Molecular Cell Biology|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|vauthors=Lodish H, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Baltimore D, Darnell J|تاريخ=2000|طبعة=4th|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210415085434/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|تاريخ-الأرشيف=April 15, 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The structure and function of G-protein-coupled receptors|صحيفة=Nature|vauthors=Rosenbaum DM, Rasmussen SG, Kobilka BK|تاريخ=May 2009|المجلد=459|العدد=7245|صفحات=356–63|ببمد_سنترال=3967846|بيب_كود=2009Natur.459..356R|pmid=19458711|دوي=10.1038/nature08144}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للهرمونات الستيرويدية أو هرمونات الغدة الدرقية ، تقع مستقبلاتها داخل الخلية في سيتوبلازم الخلية المستهدفة. تنتمي هذه المستقبلات إلى عائلة المستقبلات النووية لعوامل النسخ المنشطة بالرابطة. لكي ترتبط هذه الهرمونات بمستقبلاتها، يجب عليها أولاً عبور غشاء الخلية، وذلك لأنها قابلة للذوبان في الدهون. ثم ينتقل مُركّب الهرمون-المستقبل عبر الغشاء النووي إلى نواة الخلية، حيث يرتبط بتسلسلات محددة من الحمض النووي ، مُنظِّمًا بذلك التعبير عن [[چين|جينات]] معينة، وبالتالي زيادة مستويات البروتينات التي تُشفِّرها هذه الجينات. &lt;ref name=&quot;beato&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Transcriptional regulation by steroid hormones|صحيفة=Steroids|vauthors=Beato M, Chávez S, Truss M|تاريخ=April 1996|المجلد=61|العدد=4|صفحات=240–51|s2cid=20654561|pmid=8733009|دوي=10.1016/0039-128X(96)00030-X}}&lt;/ref&gt; مع ذلك، فقد تبيّن أن بعض مستقبلات الستيرويدات لا تقع جميعها داخل الخلية، بل يرتبط بعضها بالغشاء البلازمي . &lt;ref name=&quot;hammes&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The further redefining of steroid-mediated signaling|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|vauthors=Hammes SR|تاريخ=March 2003|المجلد=100|العدد=5|صفحات=2168–70|ببمد_سنترال=151311|بيب_كود=2003PNAS..100.2168H|pmid=12606724|دوي=10.1073/pnas.0530224100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== التأثيرات على البشر ==
للهرمونات التأثيرات التالية على الجسم: &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clearopathy|vauthors=Lall S|ناشر=Partridge Publishing India|سنة=2013|مكان=India|صفحات=1|isbn=978-1-4828-1588-7}}&lt;/ref&gt;

* تحفيز أو تثبيط النمو
* دورة النوم والاستيقاظ وغيرها من الإيقاعات اليومية
* تقلبات المزاج
* تحفيز أو تثبيط موت الخلايا المبرمج ( الاستماتة )
* تنشيط أو تثبيط [[جهاز مناعى|الجهاز المناعي]]
* تنظيم عملية [[تمثيل غذائى|الأيض]]
* تهيئة الجسم للتزاوج والقتال والهروب والأنشطة الأخرى
* تهيئة الجسم لمرحلة جديدة من مراحل الحياة، مثل البلوغ ، والأبوة والأمومة ، وانقطاع الطمث.
* التحكم في الدورة التناسلية
* الرغبة الشديدة في تناول الطعام

الهرمون ممكن كمان ينظّم إنتاج و إفراز هرمونات تانية. و الإشارات الهرمونية بتتحكّم في البيئة الداخلية للجسم من خلال عملية الاتزان الداخلي.

== أنظمة ==
معدل تصنيع الهرمونات وإفرازها غالبًا ما يُنظَّم بواسطة آلية تحكم ارتدادي سلبي متوازنة . تعتمد هذه الآلية على عوامل تؤثر على [[تمثيل غذائى|استقلاب]] الهرمونات وإخراجها . لذا، لا يكفي ارتفاع تركيز الهرمون وحده لتحفيز آلية الارتداد السلبي، بل يجب أن يُحفَّز هذا الارتداد بفرط إنتاج &quot;تأثير&quot; الهرمون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538498/|عنوان=StatPearls|vauthors=Campbell M, Jialal I|تاريخ=2019|ناشر=StatPearls Publishing|الفصل=Physiology, Endocrine Hormones|تاريخ-الوصول=13 November 2019|pmid=30860733}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pancreatic regulation of glucose homeostasis|صحيفة=Experimental &amp; Molecular Medicine|vauthors=Röder PV, Wu B, Liu Y, Han W|تاريخ=March 2016|المجلد=48|العدد=3|صفحات=e219|ببمد_سنترال=4892884|pmid=26964835|دوي=10.1038/emm.2016.6}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Negative_Feedback_Gif.gif|تصغير|يُحافظ الجسم على مستوى ثابت لسكر الدم بواسطة آلية التغذية الراجعة السلبية. فعندما يرتفع مستوى سكر الدم، يُفرز البنكرياس الأنسولين، وعندما ينخفض، يُفرز الجلوكاجون. يُمثل الخط الأفقي نقطة التوازن الداخلي، بينما يُمثل الخط الجيبي مستوى سكر الدم.]]
يمكن تحفيز إفراز الهرمونات و تثبيطه عن طريق:

* هرمونات أخرى (هرمونات ''محفزة'' أو هرمونات ''مُطلقة'' )
* تركيزات الأيونات أو المغذيات في البلازما، بالإضافة إلى الغلوبولينات الرابطة
* [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] والنشاط العقلي
* التغيرات البيئية، مثل تغيرات الضوء أو درجة الحرارة


الهرمونات الموجهة مجموعة خاصة من الهرمونات، فهي تحفز إنتاج الهرمونات في [[جهاز الغدد الصماء|غدد صماء]] أخرى. فعلى سبيل المثال، يُسبب الهرمون المنبه للغدة الدرقية (TSH) نموًا وزيادة في نشاط غدة صماء أخرى، وهي الغدة الدرقية ، مما يزيد من إفراز هرمونات الغدة الدرقية . &lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot; /&gt;

لإطلاق الهرمونات النشطة بسرعة في [[جهاز دورى|الدورة الدموية]] ، قد تقوم الخلايا المصنعة للهرمونات بإنتاج وتخزين هرمونات غير نشطة بيولوجيًا على شكل هرمونات أولية أو هرمونات طليعية . ويمكن بعد ذلك تحويل هذه الهرمونات بسرعة إلى شكلها الهرموني النشط استجابةً لمحفز معين. &lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Allergy-hormone links|vauthors=Shah SB, Saxena R|تاريخ=2012|ناشر=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd|مكان=New Delhi|أكلس=761377585|isbn=978-93-5025-013-6}}&lt;/ref&gt;


الإيكوزانويدات تُعتبر هرمونات موضعية. وتُعتبر &quot;موضعية&quot; لأنها تُحدث تأثيرات محددة على الخلايا المستهدفة القريبة من موقع تكوينها. كما أنها تتميز بدورة تحلل سريعة، مما يضمن عدم وصولها إلى مناطق بعيدة داخل الجسم. 

الهرمونات أيضًا تُنظَّم بواسطة مُنشِّطات المستقبلات. الهرمونات هي روابط، وهي أي نوع من الجزيئات التي تُنتج إشارةً عن طريق الارتباط بموقع مستقبل على بروتين. يمكن تثبيط تأثيرات الهرمونات، وبالتالي تنظيمها، بواسطة روابط منافسة ترتبط بنفس مستقبل الهدف الذي يرتبط به الهرمون المعني. عندما يرتبط رابط منافس بموقع المستقبل، لا يستطيع الهرمون الارتباط بذلك الموقع، وبالتالي لا يستطيع إحداث استجابة من الخلية المستهدفة. تُسمى هذه الروابط المنافسة بمضادات الهرمون. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|&lt;bdi&gt;978-0-321-98122-6&lt;/bdi&gt;]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجي ==


عديد من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية تُستخدم [[دوا|كأدوية]] . ومن أكثر الهرمونات شيوعًا في الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرموني وكعلاج بديل هرموني)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية والعديد من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسي]] ). ويستخدم العديد من [[مرض السكر|مرضى السكري]] [[انسولين|الأنسولين]] . غالبًا ما تحتوي المستحضرات الموضعية المستخدمة في طب الأنف والأذن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، بينما تُستخدم كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع في الممارسة الجلدية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون يُستخدم في المجال الطبي للإشارة إلى كمية من الهرمون تفوق بكثير الكمية الموجودة طبيعيًا في الجسم السليم. قد تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعيًا، وقد تكون مفيدة علاجيًا، وإن لم تخلُ من آثار جانبية ضارة محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==


على المستوى العصبي، يمكن استنتاج السلوك بناءً على تركيز الهرمونات، والذي يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة هذه المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة في نسخ الجينات. لا يُحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية الأخرى؛ ومع ذلك، فإنه يؤثر على النظام من خلال زيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، بل يؤثر السلوك والبيئة أيضًا على تركيز الهرمونات. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، أي أن السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات، والذي بدوره يؤثر على السلوك، وهكذا دواليك. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فعلى سبيل المثال، تُعد حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، إذ أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دوريًا تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز هذه الهرمونات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام ثلاث مراحل واسعة من التفكير لتحديد ما إذا كان هناك تفاعل هرموني سلوكي محدد موجود داخل نظام ما: 

* ينبغي أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرموني.
* لا يُتوقع حدوث سلوك يعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرموني (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدي إعادة إدخال مصدر هرموني مفقود يعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) إلى إعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل في اللغة العامية في كثير من الأحيان، إلا أن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;

* يمكن للهرمون أن يؤدي وظائف على نطاق مكاني وزمني أكبر من الناقل العصبي، الذي غالباً ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر. &lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* يمكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل في أي مكان تقريبًا في الجهاز الدوري، بينما تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبقًا. &lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوي مسافة الانتقال، يمكن نقل الإشارات العصبية بسرعة أكبر بكثير (في حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (في حدود الثواني أو الدقائق أو الساعات). يمكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات تصل إلى 100&amp;nbsp;أمتار في الثانية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هي فعل إما كلي أو لا شيء (رقمي)، في حين أن الإشارات الهرمونية هي فعل يمكن أن يكون متغيراً باستمرار لأنه يعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك في خصائص مع النواقل العصبية. &lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج هذه الهرمونات بواسطة خلايا الغدد الصماء التي تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء. &lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز كل من الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ إلا أن الهرمونات العصبية هي نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية، مما يُنشئ مسارًا عصبيًا صماويًا. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|&lt;bdi&gt;978-0-321-98122-6&lt;/bdi&gt;]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بينما تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، فإن المسار العصبي الصماوي يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; في هذا المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية التي تُنتِجها الخلية العصبية هي إطلاق مادة كيميائية، وهي الهرمون العصبي '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; وأخيرًا، كما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبي في مجرى الدم ليصل إلى هدفه. &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطي يوضح الهرمونات ونشاطها في مجرى الدم. تتدفق الهرمونات داخل وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظائفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظائف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، وغيرها. كما يُبين الرسم التخطيطي أهم الهرمونات في جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانبًا أساسيًا عند دراسة وظيفة الهرمونات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد عديدة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزونًا من الهرمونات المرتبطة، مما يُوازن التغيرات في تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين الذي ينقل ما يصل إلى 80% من إجمالي الثيروكسين في الجسم، وهو عنصر حاسم في تنظيم معدل الأيض. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones في   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>8mptoav5p5ejichmeq7gewrege81gvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024575</id>
      <parentid>13024574</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: عندما  ←   لما  (2)، أكبر ← اكبر (2)،  الذي  ←  اللى  (8)،  في عام  ←   سنة   (2)،  أيضًا  ←  كمان  (6)،  التي  ←  اللى  (14)، والذي  ←  اللى  (3)،  لا يوجد  ←  مافيش ،  لاحقًا  ←  بعدين  (2)،  والتي  ←  اللى  (4)،  عادةً  ←  فى العاده  (5)،  يجب أن  ←  لازم ،  عائلة  ←  عيلة ، في عام  ←  سنة ، غالبًا ← فى الغالب  (4)، بعد ذلك  ←  بعد كده ،  ثم  ←  بعدين  (4)،  أكثر  ←  اكتر ،  هي  ←  هيا  (8)، عديد ← كتير (7)،  جميع  ←  كل  (2)، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، == روابط خارجية...</comment>
      <origin>13024575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57969" sha1="68kwyjzdpcj4gy5u151ceal2gehxrt2" xml:space="preserve">[[ملف:Hormone_Transport.png|تصغير|283x283بك|اليسار: حلقة الفعل والاستجابة للهرمونات عند أنثى بالغة. (1) الهرمون المنبه للجريب، (2) [[الهرمون اللوتينى]]، (3) البروجسترون، (4) استراديول. يمين: أكسين الانتقال من الأوراق لالجذور فى نبات Arabidopsis thaliana.]]
'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( مثل البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( مثل الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( مثل الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( مثل [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( مثل الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يؤدى لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يؤدى لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( مثل الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( مثل [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يؤدى لانخفاض مستويات الأنسولين.

الهرمونات الذائبة فى الميه بتتنقل بسهولة عبر الجهاز الدورى عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة فى الدهون، فلازم ترتبط ببروتينات سكرية حاملة فى البلازما ( مثل غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. ممكن إطلاق بعض الهرمونات، زى الأنسولين وهرمونات النمو، فى مجرى الدم هيا نشطة تمام. فى الوقت نفسه لازم تنشيط هرمونات تانيه، بتتسمما الهرمونات الأولية ، فى خلايا معينة بسلسلة من الخطوات اللى تخضع فى العاده لرقابة دقيقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوى]] يفرز الهرمونات مباشرة فى [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، فى العاده عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، فى الوقت نفسه يفرز الجهاز الإفرازى الخارجى هرموناته بشكل مش مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية لالأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر لأعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات،  رغم وجود توزيع مكانى لإنتاج الهرمونات. فزى ، بينتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسى فى أطراف الأوراق الصغيرة وفى النسيج الإنشائى القمى للساق. ويعنى غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسى لإنتاج الهرمونات قد يتغير طول حياة النبات، ويعتمد ده الم مضا  عمر النبات وبيئته.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة و نظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، زى الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوى''' لهرمون معين فى نسيج معين.
# '''تخزين و إفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون لالخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون ببروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوى أو جوه الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ،و ده يؤدى لاستجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة،و ده يؤدى لانخفاض إنتاج الهرمون. ده مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوى و غيرها من طرق النقل عبر الأغشية بتستعمل لإفراز الهرمونات عند تلقى الغدد الصماء إشارات. النموذج الهرمى تبسيط مفرط لعملية الإشارات الهرمونية. ممكن تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من شوية أنواع من الخلايا الموجودة فى عدد من الأنسجة المختلفة، زى ما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، اللى يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. و تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة كمان بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالم]] ألمانى فى علم وظايف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، و سنة 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا بتبيين نفس السلوكيات الجنسية اللى تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة دى الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن عندها دلايات و أعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياح  طبيعى، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة تانيه أُزيلت خصيتاها جراحى، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجم، وصياحها ضعيف ، وانعدام انجذابها الجنسى للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن ده العضو ضرورى لهذه السلوكيات، لكنه ماكانش يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال  واحده من الخصيتين ووضعها فى تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، و كان [[تشريح|تشريحها]] الجسدى طبيعى. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا بيأثر على دى السلوكيات. بعدين كان عايز معرفة اذا كان فيه عامل وراثى فى الخصيتين مسؤول عن دى الوظايف. فزرع خصية من ديك آخر فى ديك أُزيلت منه  واحده من خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا بتأثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، لكن إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هيا اللى تُسبب دى الظاهرة. و تبيّن بعدين أن ده العامل هو هرمون التستوستيرون .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

=== تشارلز و فرانسيس داروين (1880) ===
رغم  شهرته الأساسية [[تطور|بنظرية التطور]] ، كان [[تشارلز داروين]] مهتم بشدة بالنباتات. خلال سبعينات القرن التسعتاشر، درس هو وابنه [[فرنسيس داروين|فرانسيس]] حركة النباتات نحو الضوء. تمكنا من إثبات أن الضوء يُستقبل عند طرف الساق الصغيرة ( الغلاف الورقى )، فى الوقت نفسه بيحصل الانحناء فى الجزء السفلى من الساق. اقترحا أن &quot;مادة ناقلة&quot; تنقل اتجاه الضوء من الطرف لأسفل الساق. فى البداية، رفض علما الأحياء النباتية التانيين فكرة &quot;المادة الناقلة&quot;، لكن عملهما أدى بعدين لاكتشاف أول هرمون نباتى.&lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phototropism: bending towards enlightenment|صحيفة=The Plant Cell|vauthors=Whippo CW, Hangarter RP|تاريخ=May 2006|المجلد=18|العدد=5|صفحات=1110–9|ببمد_سنترال=1456868|بيب_كود=2006PlanC..18.1110W|pmid=16670442|دوي=10.1105/tpc.105.039669|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فى عشرينات القرن العشرين، أثبت العالم النيديرلاندى [[فريتس وارمولت وينت]] و العالم الروسى نيكولاى تشولودنى (بشكل مستقل) بشكل قاطع أن التراكم غير المتماثل لهرمون النمو هو المسؤول عن ده الانحناء.  سنة  1933، تم عزل ده الهرمون أخير بكوجل وهاجن اتسمت و إركسليبن، و أُطلق عليه اسم &quot; الأوكسين &quot;.&lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Identity of auxin in normal urine|صحيفة=Nature|مسار=https://www.nature.com/articles/173776a0|vauthors=Wieland OP, De Ropp RS, Avener J|تاريخ=April 1954|المجلد=173|العدد=4408|صفحات=776–7|url-access=subscription|بيب_كود=1954Natur.173..776W|s2cid=4225835|pmid=13165644|دوي=10.1038/173776a0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding phototropism: from Darwin to today|صحيفة=Journal of Experimental Botany|vauthors=Holland JJ, Roberts D, Liscum E|تاريخ=2009-05-01|المجلد=60|العدد=7|صفحات=1969–78|pmid=19357428|دوي=10.1093/jxb/erp113|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== أوليفر و شيفر (1894) ===
الطبيب البريطانى [[جورج اوليفر (دكتور من المملكه المتحده لبريطانيا العظمى و ايرلاندا)|جورج أوليفر]] و عالم وظايف الأعضاء [[ادوارد البرت شاربى شافر|إدوارد ألبرت شيفر]] ، الأستاذ فى جامعة كوليدج لندن، اتعاونو فى دراسة التأثيرات الفسيولوجية لمستخلصات الغدة الكظرية. نشرا نتائج بحثهما لأول مرة فى تقريرين سنة 1894، بعدين الدراسة اتنشرت كاملةً سنة 1895.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Proceedings of the Physiological Society, March 10, 1894. No. I|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=|تاريخ=April 1894|المجلد=16|العدد=3–4|صفحات=i–viii|ببمد_سنترال=1514529|pmid=16992168|دوي=10.1113/jphysiol.1894.sp000503}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Physiological Effects of Extracts of the Suprarenal Capsules|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=Oliver G, Schäfer EA|تاريخ=July 1895|المجلد=18|العدد=3|صفحات=230–276|ببمد_سنترال=1514629|pmid=16992252|دوي=10.1113/jphysiol.1895.sp000564}}&lt;/ref&gt;  رغم ان دى التأثيرات تُنسب غلط   فى كتير من الأحيان لالسيكريتين ، اللى اكتشفه بايليس وستارلينج سنة 1902، لكن مستخلص الغدة الكظرية اللى اكتشفه أوليفر وشيفر،  اللى فيه الأدرينالين ، المادة المسؤولة عن التغيرات الفسيولوجية، كان أول هرمون يُكتشف. و صاغ ستارلينج مصطلح &quot;هرمون&quot;  بعدين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Source Book in Chemistry, 1900–1950|vauthors=Bayliss WM, Starling EH|صحيفة=Canadian Medical Association Journal|ناشر=Harvard University Press|سنة=1968|veditors=Leicester HM|المجلد=16|صفحات=311–313|الفصل=The Mechanism of Pancreatic Secretion|ببمد_سنترال=1709046|pmid=20316002|دوي=10.4159/harvard.9780674366701.c111|number=10|isbn=978-0-674-36670-1}}&lt;/ref&gt;

=== بايليس و ستارلينج (1902) ===
[[وليام بايليس|ويليام بايليس]] [[ارنست ستارلينج|و إرنست ستارلينغ]] ، و هما [[فيسيولوجيا|عالم فيزيولوجيا]] وعالم [[بايولوچيست|أحياء]] على التوالي،  كانو عاوزين يعرفو  اذا كان [[جهاز عصبى|للجهاز العصبى]] تأثير على [[جهاز هضمى|الجهاز الهضمى]] . بأعمال [[مارتن هايدنهاين]] [[كلود برنار|وكلود برنارد]] ،  عرفا أن [[بنكرياس|البنكرياس]] يشارك فى إفراز السوائل الهضمية بعد مرور الطعام من المعدة ل[[قناة هضم|الأمعاء]] ، و هو ما اعتقدا أنه ناتج عن الجهاز العصبى. قاما بقطع الأعصاب المتصلة بالبنكرياس فى نموذج حيواني، واكتشفا أن النبضات العصبية مش هيا اللى تتحكم فى إفراز البنكرياس. تبين أن عامل يُفرز من الأمعاء ل[[جهاز دورى|مجرى الدم]] هو اللى يحفز البنكرياس على إفراز السوائل الهضمية. اتسما ده العامل بالسيكريتين ، و هو هرمون.

ستارلينج  سنة  1905، صاغ كلمة هرمون من الكلمة اليونانية ''التى تعنى الإثارة أو التحفيز'' ، اللى اتعرفها بأنها &quot; الرسايل الكيميائية اللى تنتقل بسرعة من خلية لتانيه عبر مجرى الدم، اللى قد تنسق أنشطة ونمو أجزاء مختلفة من الجسم&quot;.

== أنواع الإشارات ==
التأثيرات الهرمونية تعتمد على مكان إفرازها، علشان ممكن إفرازها بطرق مختلفة.&lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt; لا تُفرز كل الهرمونات من الخلية لالدم إلا بعد ارتباطها بمستقبلات على هدفها. أهم أنواع الإشارات الهرمونية هيا:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الإشارات – الهرمونات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]]
| يؤثر على الخلايا المستهدفة بعد إطلاقه فى مجرى الدم.
|-
| 2
| نظير الإفراز
| يؤثر على الخلايا المجاورة ولا يتعين عليه الدخول فى الدورة الدموية العامة.
|-
| 3
| ذاتية الإفراز
| يؤثر على أنواع الخلايا اللى تفرزه ويسبب تأثير بيولوجى.
|-
| 4
| جوه الغدد الصماء
| يعمل جوه الخلايا اللى قامت بتصنيعه.
|}

== التصنيفات الكيميائية ==
بما أن الهرمونات بتتعرف وظيفى لا بنيوى، ف تمتلك تراكيب كيميائية متنوعة. توجد الهرمونات فى الكائنات متعددة الخلايا ( [[نبات|النباتات]] ، [[حيوان|والحيوانات]] ، [[فطر|والفطريات]] ، [[طحالب بنيه|والطحالب البنية]] ، [[طحالب حمرا|والطحالب الحمرا]] ). كمان فيه دى المركبات فى الكائنات وحيدة الخلية ، و تعمل كجزيئات إشارة ، إلا أنه مافيش اتفاق على تسمية دى الجزيئات بالهرمونات.&lt;ref name=&quot;pmid1585458&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mammalian hormones in microbial cells|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Lenard J|تاريخ=April 1992|المجلد=17|العدد=4|صفحات=147–50|pmid=1585458|دوي=10.1016/0968-0004(92)90323-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Did vertebrate signal transduction mechanisms originate in eukaryotic microbes?|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Janssens PM|سنة=1987|المجلد=12|صفحات=456–459|دوي=10.1016/0968-0004(87)90223-4}}&lt;/ref&gt;

=== الفقاريات ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الهرمونات فى الفقاريات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| البروتينات و
الببتيدات
| تتكون الهرمونات الببتيدية من سلسلة من الأحماض الأمينية يتراوح طولها بين 3 ومئات. ومن أمثلتها الأوكسيتوسين [[انسولين|والأنسولين]] .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBelfioreLeRoith2018&quot;&gt;Belfiore A, LeRoith PE (2018). ''Principles of Endocrinology and Hormone Action''. Cham: Springer. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-44675-2|978-3-319-44675-2]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1021173479 1021173479].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بتتشفر تسلسلاتها فى [[حمض نووى|الحمض النووى (DNA)]] ويمكن تعديلها عن طريق التضفير البديل و/أو [[تعديل ما بعد الترجمه|التعديل ما بعد الترجمة]] .&lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMolina2018&quot;&gt;Molina PE (2018). ''Endocrine physiology''. McGraw-Hill Education. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-260-01935-3|978-1-260-01935-3]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1034587285 1034587285].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تُعبأ دى الهرمونات فى حويصلات هيا محبة للماء، أى أنها قابلة للذوبان فيه. وبسبب دى الخاصية، لا بتقدر الارتباط إلا بالمستقبلات الموجودة على الغشاء الخلوي، علشان يصعب اختراقها للغشاء. رغم ده ، ممكن لبعض الهرمونات الارتباط بالمستقبلات جوه الخلايا عبر آلية داخلية الإفراز .
|-
| 2
| الأحماض الأمينية
المشتقات
| تُشتق الهرمونات الأمينية من الأحماض الأمينية، و اكترها شيوع [[تيروسين|التيروسين]] . وتُخزن فى حويصلات. ومن أمثلتها الميلاتونين والثيروكسين .
|-
| 3
| المنشطات
| تُشتق الهرمونات [[ستيرويد|الستيرويدية]] من الكوليسترول. ومن أمثلتها هرمونات الجنس الإستراديول والتستوستيرون، و هرمون التوتر الكورتيزول .&lt;ref name=&quot;Marieb2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Anatomy &amp; physiology|vauthors=Marieb E|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt; تحتوى الستيرويدات على أربع حلقات متصلة. هيا محبة للدهون، وبالتالى بتقدر عبور الأغشية والارتباط بالمستقبلات النووية جوه الخلايا.
|-
| 4
| الإيكوزانويدات
| تُشتق هرمونات الإيكوزانويد من الدهون، زى حمض الأراكيدونيك ، والليبكسينات ، والثرومبوكسانات، والبروستاجلاندينات . ومن أمثلتها البروستاجلاندين والثرومبوكسان . تُنتَج دى الهرمونات بإنزيمات الأكسدة الحلقية و إنزيمات الأكسدة الليبوية . هيا كارهة للماء وبتأثر على مستقبلات الغشاء الخلوى.
|-
| 5
| الغازات
| الإيثيلين و أكسيد النيتريك
|}
[[ملف:1802_Examples_of_Amine_Peptide_Protein_and_Steroid_Hormone_Structure.jpg|تصغير|318x318بك|الأنواع المختلفة للهرمونات المُفرَزة فى الجسم،  لكل منها أدوار ووظايف بيولوجية مختلفة.]]

=== اللافقاريات ===
بالمقارنة مع الفقاريات، تمتلك [[حشره|الحشرات]] [[قشريات|والقشريات]] عدد من الهرمونات اللى مش عاديه  من الناحية التركيبية زى هرمون الأحداث ، و هو سيسكويتربينويد .&lt;ref name=&quot;pmid15612033&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormone signaling in evolution and development: a non-model system approach|صحيفة=BioEssays|vauthors=Heyland A, Hodin J, Reitzel AM|تاريخ=January 2005|المجلد=27|العدد=1|صفحات=64–75|بيب_كود=2005BiEss..27...64H|pmid=15612033|دوي=10.1002/bies.20136}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
وتشمل الأمثلة حمض الأبسيسيك ، و الأوكسين ، والسيتوكينين ، و الإيثيلين ، والجبريلين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Developing a model of plant hormone interactions|صحيفة=Plant Signaling &amp; Behavior|vauthors=Wang YH, Irving HR|تاريخ=April 2011|المجلد=6|العدد=4|صفحات=494–500|ببمد_سنترال=3142376|بيب_كود=2011PlSiB...6..494W|pmid=21406974|دوي=10.4161/psb.6.4.14558}}&lt;/ref&gt;

== أجهزة الاستقبال ==
[[ملف:Steroid_and_Lipid_Hormones.svg|تصغير|400x400بك|يُظهر الرسم التخطيطى الأيسر هرمون ستيرويدى (دهنى) (1) يدخل الخلية و(2) يرتبط ببروتين مستقبل فى النواة،و ده يؤدى ل(3) تخليق الحمض النووى الريبوزى الرسول (mRNA)، هيا الخطوة الأولى فى تخليق البروتين. أما الرسم التخطيطى الأيمن فيُظهر هرمونات بروتينية (1) ترتبط بمستقبلات،و ده (2) يبتدى مسار نقل الإشارة. وينتهى مسار نقل الإشارة (3) بتنشيط عوامل النسخ فى النواة، وبدء تخليق البروتين. فى الرسمين التخطيطيين، بييمثل a الهرمون، وb غشاء الخلية، وc السيتوبلازم، وd النواة.]]

معظم الهرمونات تبتدى استجابة خلوية عن طريق الارتباط المبدئى إما بمستقبلات سطح الخلية أو بمستقبلات جوه الخلية . قد تحتوى الخلية على شوية مستقبلات مختلفة تتعرف على نفس الهرمون لكن تنشط مسارات نقل إشارة مختلفة، أو قد تحتوى الخلية على شوية مستقبلات مختلفة تتعرف على هرمونات مختلفة وتنشط نفس المسار الكيميائى الحيوى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Signal relay pathways|مسار=https://www.khanacademy.org/science/biology/cell-signaling/mechanisms-of-cell-signaling/a/intracellular-signal-transduction|تاريخ-الوصول=2019-11-13|صحيفة=Khan Academy}}&lt;/ref&gt;   توجد مستقبلات معظم الهرمونات الببتيدية ، و كتير من هرمونات الإيكوزانويد ، ضمن غشاء الخلية كمستقبلات سطحية، وينتمى معظمها لفئة مستقبلات البروتين المقترن ببروتين G (GPCR) المكونة من سبعة بروتينات غشائية حلزونية ألفا . فى العاده  بيتحفز تفاعل الهرمون مع مستقبله سلسلة من التأثيرات الثانوية جوه سيتوبلازم الخلية، معروفه باسم نقل الإشارة ، اللى فى الغالب   تتضمن فسفرة أو إزالة فسفرة كتير من البروتينات السيتوبلازمية التانيه، أو تغييرات فى نفاذية قنوات الأيونات ، أو زيادة تركيزات الجزيئات جوه الخلوية اللى قد تعمل كرسل ثانوية ( مثل AMP الحلقى ). بتتفاعل بعض الهرمونات البروتينية كمان مع مستقبلات جوه خلوية موجودة فى السيتوبلازم أو النواة عبر آلية داخلية الإفراز .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=G Protein –Coupled Receptors and Their Effectors|صحيفة=Molecular Cell Biology|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|vauthors=Lodish H, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Baltimore D, Darnell J|تاريخ=2000|طبعة=4th|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210415085434/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|تاريخ-الأرشيف=April 15, 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The structure and function of G-protein-coupled receptors|صحيفة=Nature|vauthors=Rosenbaum DM, Rasmussen SG, Kobilka BK|تاريخ=May 2009|المجلد=459|العدد=7245|صفحات=356–63|ببمد_سنترال=3967846|بيب_كود=2009Natur.459..356R|pmid=19458711|دوي=10.1038/nature08144}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للهرمونات الستيرويدية أو هرمونات الغدة الدرقية ، مستقبلاتها جوه الخلية فى سيتوبلازم الخلية المستهدفة. تنتمى دى المستقبلات لعيلة المستقبلات النووية لعوامل النسخ المنشطة بالرابطة. علشان ترتبط دى الهرمونات بمستقبلاتها، لازم عليها الاول  عبور غشاء الخلية، و ده  لأنها قابلة للذوبان فى الدهون. بعدين ينتقل مُركّب الهرمون-المستقبل عبر الغشاء النووى لنواة الخلية، حيث يرتبط بتسلسلات محددة من الحمض النووى ، مُنظِّم بكده التعبير عن [[چين|جينات]] معينة، وبالتالى زيادة مستويات البروتينات اللى تُشفِّرها دى الجينات.&lt;ref name=&quot;beato&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Transcriptional regulation by steroid hormones|صحيفة=Steroids|vauthors=Beato M, Chávez S, Truss M|تاريخ=April 1996|المجلد=61|العدد=4|صفحات=240–51|s2cid=20654561|pmid=8733009|دوي=10.1016/0039-128X(96)00030-X}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، فقد تبيّن أن بعض مستقبلات الستيرويدات لا جميعها جوه الخلية، لكن يرتبط بعضها بالغشاء البلازمى .&lt;ref name=&quot;hammes&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The further redefining of steroid-mediated signaling|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|vauthors=Hammes SR|تاريخ=March 2003|المجلد=100|العدد=5|صفحات=2168–70|ببمد_سنترال=151311|بيب_كود=2003PNAS..100.2168H|pmid=12606724|دوي=10.1073/pnas.0530224100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== التأثيرات على البشر ==
للهرمونات التأثيرات اللى بعد كده  على الجسم:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clearopathy|vauthors=Lall S|ناشر=Partridge Publishing India|سنة=2013|مكان=India|صفحات=1|isbn=978-1-4828-1588-7}}&lt;/ref&gt;

* تشجيع أو تثبيط النمو
* دورة النوم والاستيقاظ و غيرها من الإيقاعات اليومية
* تقلبات المزاج
* تشجيع أو تثبيط موت الخلايا المبرمج ( الاستماتة )
* تنشيط أو تثبيط [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]]
* تنظيم عملية [[تمثيل غذائى|الأيض]]
* تهيئة الجسم للتزاوج والقتال والهروب و الأنشطة التانيه
* تهيئة الجسم لمرحلة جديدة من مراحل الحياة، زى البلوغ ، و الأبوة و الأمومة ، وانقطاع الطمث.
* التحكم فى الدورة التناسلية
* الرغبة الشديدة فى تناول الطعام

الهرمون ممكن كمان ينظّم إنتاج و إفراز هرمونات تانية. و الإشارات الهرمونية بتتحكّم فى البيئة الداخلية للجسم بعملية الاتزان الداخلى.

== أنظمة ==
معدل تصنيع الهرمونات و إفرازها فى الغالب   يُنظَّم بآلية تحكم ارتدادى سلبى متوازنة . تعتمد دى الآلية على عوامل بتأثر على [[تمثيل غذائى|استقلاب]] الهرمونات و إخراجها .   علشان كده، لا يكفى ارتفاع تركيز الهرمون وحده لتحفيز آلية الارتداد السلبي، لكن لازم يُحفَّز ده الارتداد بفرط إنتاج &quot;تأثير&quot; الهرمون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538498/|عنوان=StatPearls|vauthors=Campbell M, Jialal I|تاريخ=2019|ناشر=StatPearls Publishing|الفصل=Physiology, Endocrine Hormones|تاريخ-الوصول=13 November 2019|pmid=30860733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pancreatic regulation of glucose homeostasis|صحيفة=Experimental &amp; Molecular Medicine|vauthors=Röder PV, Wu B, Liu Y, Han W|تاريخ=March 2016|المجلد=48|العدد=3|صفحات=e219|ببمد_سنترال=4892884|pmid=26964835|دوي=10.1038/emm.2016.6}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Negative_Feedback_Gif.gif|تصغير|يُحافظ الجسم على مستوى ثابت لسكر الدم بآلية التغذية الراجعة السلبية. فلما يرتفع مستوى سكر الدم، يُفرز البنكرياس الأنسولين، ولما ينخفض، يُفرز الجلوكاجون. بييمثل الخط الأفقى نقطة التوازن الداخلي، فى الوقت نفسه بييمثل الخط الجيبى مستوى سكر الدم.]]
يمكن تشجيع إفراز الهرمونات و تثبيطه عن طريق:

* هرمونات تانيه (هرمونات ''محفزة'' أو هرمونات ''مُطلقة'' )
* تركيزات الأيونات أو المغذيات فى البلازما، و الغلوبولينات الرابطة
* [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] والنشاط العقلي
* التغيرات البيئية، زى تغيرات الضوء أو درجة الحرارة

الهرمونات الموجهة مجموعة خاصة من الهرمونات، فهى تحفز إنتاج الهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|غدد صماء]] تانيه. فزى ، يُسبب الهرمون المنبه للغدة الدرقية (TSH) نمو وزيادة فى نشاط غدة صماء تانيه، هيا الغدة الدرقية ،و ده يزيد من إفراز هرمونات الغدة الدرقية .&lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot; /&gt;

لإطلاق الهرمونات النشطة بسرعة فى [[جهاز دورى|الدورة الدموية]] ، قد تقوم الخلايا المصنعة للهرمونات بإنتاج وتخزين هرمونات غير نشطة بيولوجى على شكل هرمونات أولية أو هرمونات طليعية . ويمكن  بعد كده تحويل دى الهرمونات بسرعة لشكلها الهرمونى النشط استجابةً لمحفز معين.&lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Allergy-hormone links|vauthors=Shah SB, Saxena R|تاريخ=2012|ناشر=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd|مكان=New Delhi|أكلس=761377585|isbn=978-93-5025-013-6}}&lt;/ref&gt;

الإيكوزانويدات  هرمونات موضعية. و &quot;موضعية&quot; لأنها بتعمل تأثيرات محددة على الخلايا المستهدفة القريبة من موقع تكوينها. كما أنها تتميز بدورة تحلل سريعة،و ده يضمن عدم وصولها لمناطق بعيدة جوه الجسم.

الهرمونات كمان تُنظَّم بمُنشِّطات المستقبلات. الهرمونات هيا روابط، هيا أى نوع من الجزيئات اللى بتنتج إشارةً عن طريق الارتباط بموقع مستقبل على بروتين. ممكن تثبيط تأثيرات الهرمونات، وبالتالى تنظيمها، بروابط منافسة ترتبط بنفس مستقبل الهدف اللى يرتبط به الهرمون المعنى.  لما يرتبط رابط منافس بموقع المستقبل، مايقدرش الهرمون الارتباط بكده الموقع، وبالتالى مايقدرش إحداث استجابة من الخلية المستهدفة. بتتسمما دى الروابط المنافسة بمضادات الهرمون.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجى ==

كتير من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية بتستعمل [[دوا|كأدوية]] . ومن اكتر الهرمونات شيوع فى الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرمونى وكعلاج بديل هرمونى)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية و كتير من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسى]] ). ويستخدم كتير من [[مرض السكر|مرضى السكرى]] [[انسولين|الأنسولين]] . فى الغالب   تحتوى المستحضرات الموضعية المستخدمة فى طب الأنف و الودن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، فى الوقت نفسه بتستعمل كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع فى الممارسة الجلدية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون بيستخدم فى المجال الطبى للإشارة لكمية من الهرمون تفوق بكتير الكمية الموجودة طبيعى فى الجسم السليم. ممكن تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعى، و تكون مفيدة علاجى، و إن لم تخلُ من آثار جانبية مضره محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==

على المستوى العصبي، ممكن استنتاج السلوك بناء على تركيز الهرمونات،  اللى يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة دى المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة فى نسخ الجينات. لا بيتحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية التانيه؛ بس، فإنه يؤثر على النظام بزيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، لكن يؤثر السلوك والبيئة كمان على تركيز الهرمونات.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، أى أن السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات،  اللى بدوره يؤثر على السلوك، و كده دواليك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فزى ، حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، علشان أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دورى تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز دى الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام 3 مراحل واسعة من التفكير لتحديد اذا كان فيه تفاعل هرمونى سلوكى محدد موجود جوه نظام ما:

* ينبغى أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرمونى.
* لا يُتوقع حدوث سلوك بيعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرمونى (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدى إعادة إدخال مصدر هرمونى مفقود بيعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) لإعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل فى اللغة العامية فى كتير من الأحيان، لكن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] :&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt;

* ممكن للهرمون أن يؤدى وظايف على نطاق مكانى وزمنى اكبر من الناقل العصبي، اللى غالب ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* ممكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل فى أى مكان بالتقريب  فى الجهاز الدوري، فى الوقت نفسه تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبق.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوى مسافة الانتقال، ممكن نقل الإشارات العصبية بسرعة اكبر بكتير (فى حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (فى حدود الثوانى أو الدقائق أو الساعات). ممكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات توصل ل100&amp;nbsp;أمتار فى الثانية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هيا فعل إما كلى أو لا شيء (رقمى)، فى حين أن الإشارات الهرمونية هيا فعل ممكن يكون متغير باستمرار لأنه بيعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك فى خصايص مع النواقل العصبية.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج دى الهرمونات بخلايا الغدد الصماء اللى تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ لكن الهرمونات العصبية هيا نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية،و ده بيعمل مسار عصبى صماوى.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، المسار العصبى الصماوى يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; فى ده المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية اللى تُنتِجها الخلية العصبية هيا إطلاق مادة كيميائية، هيا الهرمون العصبى '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; و أخير، زى ما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبى فى مجرى الدم علشان يوصل لهدفه.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>68kwyjzdpcj4gy5u151ceal2gehxrt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024578</id>
      <parentid>13024575</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: فى حين أن ←  ،  مثل  ←  زى  (9)، وبالتالى ← و علشان كده (4)،  وفى  ←  و فى ، يؤدى ل ← يوصل ل (6)، فى كتير من الأحيان ← ساعات كتير (2)،  أى أن  ←  يعنى</comment>
      <origin>13024578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57924" sha1="czzyw27kdsvlyr3ik5q2y5bt9gq0ljg" xml:space="preserve">[[ملف:Hormone_Transport.png|تصغير|283x283بك|اليسار: حلقة الفعل والاستجابة للهرمونات عند أنثى بالغة. (1) الهرمون المنبه للجريب، (2) [[الهرمون اللوتينى]]، (3) البروجسترون، (4) استراديول. يمين: أكسين الانتقال من الأوراق لالجذور فى نبات Arabidopsis thaliana.]]
'''الهرمون''' {{إنج|Hermone}} شبه (الكلمه اليونانيه ὁρμῶν, {{عربى|&quot;بدء الحركه&quot;}} ) و هوا ماده عضويه كيميائيه بتفرزها [[نبات|النباتات]] [[حيوان|والحيوانات]] و البشر وشغاله على تنظيم الانشطه الفسيولوجيه و على الحفاظ على التوازن, الهرمونات شغاله زى جزيئات الرسول فى الجسم, الهرمونات بتساعد ف التحكم فى كيفية قيام الخلايا و الاعضاء بشغلهم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Definition: Hormones (for Teens) - Nemours KidsHealth|url=https://kidshealth.org/en/teens/hormones.html|accessdate=2021-11-01|website=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Biology for a changing world, with physiology|url=https://www.worldcat.org/title/biology-for-a-changing-world-with-physiology/oclc/884499940|date=2014|ISBN=978-1-4641-5113-2|OCLC=884499940|language=English|author1=Michèle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Hormonal (endocrine) system - Better Health Channel|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system|accessdate=2021-11-01|website=www.betterhealth.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adrenalina3D.png|تصغير]]
'''هرمون''' ( from    اللى معروفه كمان باسم &quot;   ) هيا فئة من جزيئات الإشارة فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى تُرسل لأعضاء أو أنسجة بعيدة عبر عمليات بيولوجية معقدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الأعضاء]] [[سلوك|والسلوك]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Biology for a Changing World, with Physiology|vauthors=Shuster M|تاريخ=2014-03-14|ناشر=[[W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman]]|طبعة=2nd|مكان=New York|أكلس=884499940|isbn=978-1-4641-5113-2}}&lt;/ref&gt; الهرمونات ضرورية للنمو الطبيعى [[حيوان|للحيوانات]] [[نبات|والنباتات]] [[فطر|والفطريات]] . للتعريف الواسع للهرمون (كجزيء إشارى يمارس تأثيراته بعيد عن موقع إنتاجه)، ممكن تصنيف أنواع كتيرة من الجزيئات على أنها هرمونات. المواد اللى ممكن اعتبارها هرمونات بتشمل : الإيكوزانويدات ( زى البروستاجلاندينات والثرومبوكسانات )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ( زى الإستروجين والبراسينوستيرويد )، و مشتقات الأحماض الأمينية ( زى الإبينفرين و الأوكسين )، [[بروتين|والبروتينات]] أو الببتيدات ( زى [[انسولين|الأنسولين]] وببتيدات CLE )، [[غاز|والغازات]] ( زى الإيثيلين و أكسيد النيتريك ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة . فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، تعتبر الهرمونات مسؤولة عن تنظيم طيف واسع من العمليات، بما فيها العمليات [[فيسيولوجيا|الفيزيولوجية]] [[سلوك|والسلوكية]] ، زى [[هضم|الهضم]] ، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، و الإحساس ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، والاستجابة [[توتر|للضغط النفسى]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والتأثير على الحالة المزاجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|vauthors=Neave N|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Project Muse 2010 pp. 152–155&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and Behaviour: A Psychological Approach (review)|صحيفة=Perspectives in Biology and Medicine|vauthors=Gibson CL|سنة=2010|ناشر=Project Muse|المجلد=53|العدد=1|صفحات=152–155|issn=1529-8795|s2cid=72100830|دوي=10.1353/pbm.0.0141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=[[United States National Library of Medicine|U.S. National Library of Medicine]]|صحيفة=[[MedlinePlus]]}}&lt;/ref&gt; أما فى النباتات، فتعتبرل الهرمونات كل جوانب النمو بالتقريب ، من الإنبات  للشيخوخة .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Encyclopedia Britannica]]|مسار=https://britannica.com/science/hormone|تاريخ-الوصول=2021-01-05|لغة=en|الفصل=Hormone - The hormones of plants}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يوصل لتغيير فى وظيفة الخلية.  لما يرتبط الهرمون بالمستقبل، فإنه يوصل لتنشيط مسار نقل الإشارة اللى ينشط فى العاده نسخ الجينات،و ده ينتج عنه زيادة [[تعبير چينى|فى التعبير]] عن [[بروتين|البروتينات]] المستهدفة. ممكن للهرمونات كمان أن تعمل فى مسارات غير جينومية تتآزر مع التأثيرات الجينومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=30 Years of the Mineralocorticoid Receptor: Nongenomic effects via the mineralocorticoid receptor|صحيفة=[[Journal of Endocrinology]]|vauthors=Ruhs S, Nolze A, Hübschmann R, Grossmann C|تاريخ=July 2017|المجلد=234|العدد=1|صفحات=T107–T124|pmid=28348113|دوي=10.1530/JOE-16-0659|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الهرمونات الذائبة فى الميه ( زى الببتيدات و الأمينات) عموم تعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر رسل ثانوية . أما الهرمونات الذائبة فى الدهون ( زى [[ستيرويد|الستيرويدات]] ) فتخترق فى العاده الغشاء البلازمى للخلايا المستهدفة ( السيتوبلازمى والنووى ) لبتأثر جوه نواتها . تعتبر البراسينيستيرويدات ، هيا نوع من الستيرويدات متعددة الهيدروكسيل، فئة سادسة من الهرمونات النباتية، و تكون مفيدة كدواء مضاد للسرطان للأورام المستجيبة للهرمونات، حيث تُحفّز موت الخلايا المبرمج وتُحدّ من نمو النبات. و رغم كونها ذائبة فى الدهون، إلا أنها ترتبط بمستقبلاتها على سطح الخلية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=BRI1 is a critical component of a plasma-membrane receptor for plant steroids|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|vauthors=Wang ZY, Seto H, Fujioka S, Yoshida S, Chory J|تاريخ=March 2001|المجلد=410|العدد=6826|صفحات=380–3|بيب_كود=2001Natur.410..380W|s2cid=4412000|pmid=11268216|دوي=10.1038/35066597}}&lt;/ref&gt;

فى الفقاريات،  [[غده صماء|الغدد الصماء]] أعضاء متخصصة تفرز الهرمونات ضمن [[جهاز الغدد الصماء|نظام الإشارات الهرمونية]] . ويحدث إفراز الهرمونات استجابةً لإشارات كيميائية حيوية محددة، و فى الغالب   يخضع لتنظيم التغذية الراجعة السلبية . فزى ، بيتحفز ارتفاع مستوى السكر فى الدم (تركيز الجلوكوز فى المصل) إنتاج [[انسولين|الأنسولين]] . بعدين يعمل الأنسولين على خفض مستويات الجلوكوز والحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يوصل لانخفاض مستويات الأنسولين.

الهرمونات الذائبة فى الميه بتتنقل بسهولة عبر الجهاز الدورى عند إفرازها. أما الهرمونات الذائبة فى الدهون، فلازم ترتبط ببروتينات سكرية حاملة فى البلازما ( زى غلوبولين ربط الثيروكسين (TBG)) لتكوين معقدات بروتينية -رابطة. ممكن إطلاق بعض الهرمونات، زى الأنسولين وهرمونات النمو، فى مجرى الدم هيا نشطة تمام. فى الوقت نفسه لازم تنشيط هرمونات تانيه، بتتسمما الهرمونات الأولية ، فى خلايا معينة بسلسلة من الخطوات اللى تخضع فى العاده لرقابة دقيقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=[[Miller-Keane Encyclopedia &amp; Dictionary of Medicine, Nursing, and Allied Health]]|vauthors=Miller BF, Keane CB|ناشر=[[Saunders (imprint)|Saunders]]|سنة=1997|طبعة=6th|مكان=Philadelphia|أكلس=36465055|isbn=0-7216-6278-1}}&lt;/ref&gt; [[جهاز الغدد الصماء|الجهاز الصمّاوى]] يفرز الهرمونات مباشرة فى [[جهاز دورى|مجرى الدم]] ، فى العاده عبر الشعيرات الدموية المثقبة ، فى الوقت نفسه يفرز الجهاز الإفرازى الخارجى هرموناته بشكل مش مباشر باستخدام القنوات . أما الهرمونات ذات الوظيفة المجاورة فتنتشر عبر الفراغات الخلالية لالأنسجة المستهدفة المجاورة.

النباتات تفتقر لأعضاء متخصصة لإفراز الهرمونات،  رغم وجود توزيع مكانى لإنتاج الهرمونات. فزى ، بينتج هرمون الأوكسين بشكل رئيسى فى أطراف الأوراق الصغيرة و فى النسيج الإنشائى القمى للساق. ويعنى غياب الغدد المتخصصة أن الموقع الرئيسى لإنتاج الهرمونات قد يتغير طول حياة النبات، ويعتمد ده الم مضا  عمر النبات وبيئته.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Plant Hormones/Nutrition|مسار=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الوصول=2021-01-07|صحيفة=estrellamountain.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210109180441/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookPLANTHORM.html#:~:text=They%20are%20produced%20in%20the,lighter%20side%20of%20the%20plant.|تاريخ-الأرشيف=2021-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مقدمة و نظرة عامة ==
توجد الخلايا المنتجة للهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]] ، زى الغدة الدرقية والمبيضين والخصيتين .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endocrine glands|مسار=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/1093.htm|ناشر=U.S. National Library of Medicine|تاريخ-الوصول=November 18, 2021|صحيفة=MedlinePlus|تاريخ=13 June 2021|vauthors=Wisse B}}&lt;/ref&gt; تتضمن الإشارات الهرمونية الخطوات اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;Nussey_Whitehead_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22/|عنوان=Endocrinology: an integrated approach|vauthors=Nussey S, Whitehead S|ناشر=Bios Scientific Publ.|سنة=2001|مكان=Oxford|pmid=20821847|isbn=978-1-85996-252-7}}&lt;/ref&gt;

# '''التخليق الحيوى''' لهرمون معين فى نسيج معين.
# '''تخزين و إفراز''' الهرمون.
# '''نقل''' الهرمون لالخلية (الخلايا) المستهدفة.
# '''التعرف على''' الهرمون ببروتين مستقبل مرتبط بالغشاء الخلوى أو جوه الخلايا .
# '''يتم نقل وتضخيم''' الإشارة الهرمونية المستقبلة عبر عملية نقل الإشارة ،و ده يوصل لاستجابة خلوية. قد تتعرف الخلايا المنتجة للهرمون على استجابة الخلايا المستهدفة،و ده يوصل لانخفاض إنتاج الهرمون. ده مثال على حلقة التغذية الراجعة السلبية المتوازنة .
# '''تحلل''' الهرمون.

عملية الإخراج الخلوى و غيرها من طرق النقل عبر الأغشية بتستعمل لإفراز الهرمونات عند تلقى الغدد الصماء إشارات. النموذج الهرمى تبسيط مفرط لعملية الإشارات الهرمونية. ممكن تكون الخلايا المستقبلة لإشارة هرمونية معينة واحدة من شوية أنواع من الخلايا الموجودة فى عدد من الأنسجة المختلفة، زى ما هو الحال بالنسبة [[انسولين|للأنسولين]] ، اللى يُحفّز مجموعة متنوعة من التأثيرات الفسيولوجية الجهازية. و تستجيب أنواع الأنسجة المختلفة كمان بشكل مختلف لنفس الإشارة الهرمونية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brooker|الأول=Robert|عنوان=Biology|ناشر=McGraw-Hill|سنة=2011|طبعة=2nd|مكان=New York|صفحات=190|لغة=en|مؤلف2=Widmaier|مؤلف3=Graham|مؤلف4=Stiling|الأول2=Eric|الأول3=Linda|الأول4=Peter|isbn=9780073532219}}&lt;/ref&gt;

== اكتشاف ==

=== أرنولد أدولف بيرثولد (1849) ===
[[ارنولد ادولف بيرتولد|أرنولد أدولف بيرتولد]] كان [[فيسيولوجيا|عالم]] ألمانى فى علم وظايف [[زولوجيا|الأعضاء وعلم الحيوان]] ، و سنة 1849، راوده تساؤل حول وظيفة الخصيتين . لاحظ أن الديوك المخصية لا بتبيين نفس السلوكيات الجنسية اللى تُظهرها [[فرخه|الديوك]] ذات الخصيتين السليمتين. فقرر إجراء تجربة على الديوك الذكور لدراسة دى الظاهرة. أبقى على مجموعة من الديوك بخصيتيها السليمتين، ولاحظ أن عندها دلايات و أعراف ( [[عضو جنسى|أعضاء تناسلية]] ثانوية) ذات حجم طبيعي، وصياح  طبيعى، وسلوكيات جنسية وعدوانية طبيعية. كما أبقى على مجموعة تانيه أُزيلت خصيتاها جراحى، ولاحظ أن أعضاءها التناسلية الثانوية كانت أصغر حجم، وصياحها ضعيف ، وانعدام انجذابها الجنسى للإناث، وعدم عدوانيتها. أدرك أن ده العضو ضرورى لهذه السلوكيات، لكنه ماكانش يعرف كيف. لاختبار ذلك بشكل أعمق، أزال  واحده من الخصيتين ووضعها فى تجويف البطن. تصرفت الديوك بشكل طبيعي، و كان [[تشريح|تشريحها]] الجسدى طبيعى. تمكن من ملاحظة أن موقع الخصيتين لا بيأثر على دى السلوكيات. بعدين كان عايز معرفة اذا كان فيه عامل وراثى فى الخصيتين مسؤول عن دى الوظايف. فزرع خصية من ديك آخر فى ديك أُزيلت منه  واحده من خصيتيه، ولاحظ أن سلوكهما وبنيتهما الجسدية طبيعيان. استنتج بيرتولد أن موقع الخصيتين أو العوامل الوراثية فيهما لا بتأثر على الأعضاء والسلوكيات الجنسية، لكن إن مادة كيميائية تُفرز من الخصيتين هيا اللى تُسبب دى الظاهرة. و تبيّن بعدين أن ده العامل هو هرمون التستوستيرون .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine Physiology|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|veditors=Molina PE|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt;

=== تشارلز و فرانسيس داروين (1880) ===
رغم  شهرته الأساسية [[تطور|بنظرية التطور]] ، كان [[تشارلز داروين]] مهتم بشدة بالنباتات. خلال سبعينات القرن التسعتاشر، درس هو وابنه [[فرنسيس داروين|فرانسيس]] حركة النباتات نحو الضوء. تمكنا من إثبات أن الضوء يُستقبل عند طرف الساق الصغيرة ( الغلاف الورقى )، فى الوقت نفسه بيحصل الانحناء فى الجزء السفلى من الساق. اقترحا أن &quot;مادة ناقلة&quot; تنقل اتجاه الضوء من الطرف لأسفل الساق. فى البداية، رفض علما الأحياء النباتية التانيين فكرة &quot;المادة الناقلة&quot;، لكن عملهما أدى بعدين لاكتشاف أول هرمون نباتى.&lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phototropism: bending towards enlightenment|صحيفة=The Plant Cell|vauthors=Whippo CW, Hangarter RP|تاريخ=May 2006|المجلد=18|العدد=5|صفحات=1110–9|ببمد_سنترال=1456868|بيب_كود=2006PlanC..18.1110W|pmid=16670442|دوي=10.1105/tpc.105.039669|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فى عشرينات القرن العشرين، أثبت العالم النيديرلاندى [[فريتس وارمولت وينت]] و العالم الروسى نيكولاى تشولودنى (بشكل مستقل) بشكل قاطع أن التراكم غير المتماثل لهرمون النمو هو المسؤول عن ده الانحناء.  سنة  1933، تم عزل ده الهرمون أخير بكوجل وهاجن اتسمت و إركسليبن، و أُطلق عليه اسم &quot; الأوكسين &quot;.&lt;ref name=&quot;Whippo_2006&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Identity of auxin in normal urine|صحيفة=Nature|مسار=https://www.nature.com/articles/173776a0|vauthors=Wieland OP, De Ropp RS, Avener J|تاريخ=April 1954|المجلد=173|العدد=4408|صفحات=776–7|url-access=subscription|بيب_كود=1954Natur.173..776W|s2cid=4225835|pmid=13165644|دوي=10.1038/173776a0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding phototropism: from Darwin to today|صحيفة=Journal of Experimental Botany|vauthors=Holland JJ, Roberts D, Liscum E|تاريخ=2009-05-01|المجلد=60|العدد=7|صفحات=1969–78|pmid=19357428|دوي=10.1093/jxb/erp113|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== أوليفر و شيفر (1894) ===
الطبيب البريطانى [[جورج اوليفر (دكتور من المملكه المتحده لبريطانيا العظمى و ايرلاندا)|جورج أوليفر]] و عالم وظايف الأعضاء [[ادوارد البرت شاربى شافر|إدوارد ألبرت شيفر]] ، الأستاذ فى جامعة كوليدج لندن، اتعاونو فى دراسة التأثيرات الفسيولوجية لمستخلصات الغدة الكظرية. نشرا نتائج بحثهما لأول مرة فى تقريرين سنة 1894، بعدين الدراسة اتنشرت كاملةً سنة 1895.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Proceedings of the Physiological Society, March 10, 1894. No. I|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=|تاريخ=April 1894|المجلد=16|العدد=3–4|صفحات=i–viii|ببمد_سنترال=1514529|pmid=16992168|دوي=10.1113/jphysiol.1894.sp000503}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Physiological Effects of Extracts of the Suprarenal Capsules|صحيفة=The Journal of Physiology|vauthors=Oliver G, Schäfer EA|تاريخ=July 1895|المجلد=18|العدد=3|صفحات=230–276|ببمد_سنترال=1514629|pmid=16992252|دوي=10.1113/jphysiol.1895.sp000564}}&lt;/ref&gt;  رغم ان دى التأثيرات تُنسب غلط   ساعات كتير لالسيكريتين ، اللى اكتشفه بايليس وستارلينج سنة 1902، لكن مستخلص الغدة الكظرية اللى اكتشفه أوليفر وشيفر،  اللى فيه الأدرينالين ، المادة المسؤولة عن التغيرات الفسيولوجية، كان أول هرمون يُكتشف. و صاغ ستارلينج مصطلح &quot;هرمون&quot;  بعدين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Source Book in Chemistry, 1900–1950|vauthors=Bayliss WM, Starling EH|صحيفة=Canadian Medical Association Journal|ناشر=Harvard University Press|سنة=1968|veditors=Leicester HM|المجلد=16|صفحات=311–313|الفصل=The Mechanism of Pancreatic Secretion|ببمد_سنترال=1709046|pmid=20316002|دوي=10.4159/harvard.9780674366701.c111|number=10|isbn=978-0-674-36670-1}}&lt;/ref&gt;

=== بايليس و ستارلينج (1902) ===
[[وليام بايليس|ويليام بايليس]] [[ارنست ستارلينج|و إرنست ستارلينغ]] ، و هما [[فيسيولوجيا|عالم فيزيولوجيا]] وعالم [[بايولوچيست|أحياء]] على التوالي،  كانو عاوزين يعرفو  اذا كان [[جهاز عصبى|للجهاز العصبى]] تأثير على [[جهاز هضمى|الجهاز الهضمى]] . بأعمال [[مارتن هايدنهاين]] [[كلود برنار|وكلود برنارد]] ،  عرفا أن [[بنكرياس|البنكرياس]] يشارك فى إفراز السوائل الهضمية بعد مرور الطعام من المعدة ل[[قناة هضم|الأمعاء]] ، و هو ما اعتقدا أنه ناتج عن الجهاز العصبى. قاما بقطع الأعصاب المتصلة بالبنكرياس فى نموذج حيواني، واكتشفا أن النبضات العصبية مش هيا اللى تتحكم فى إفراز البنكرياس. تبين أن عامل يُفرز من الأمعاء ل[[جهاز دورى|مجرى الدم]] هو اللى يحفز البنكرياس على إفراز السوائل الهضمية. اتسما ده العامل بالسيكريتين ، و هو هرمون.

ستارلينج  سنة  1905، صاغ كلمة هرمون من الكلمة اليونانية ''التى تعنى الإثارة أو التحفيز'' ، اللى اتعرفها بأنها &quot; الرسايل الكيميائية اللى تنتقل بسرعة من خلية لتانيه عبر مجرى الدم، اللى قد تنسق أنشطة ونمو أجزاء مختلفة من الجسم&quot;.

== أنواع الإشارات ==
التأثيرات الهرمونية تعتمد على مكان إفرازها، علشان ممكن إفرازها بطرق مختلفة.&lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;/ref&gt; لا تُفرز كل الهرمونات من الخلية لالدم إلا بعد ارتباطها بمستقبلات على هدفها. أهم أنواع الإشارات الهرمونية هيا:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الإشارات – الهرمونات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| [[جهاز الغدد الصماء|الغدد الصماء]]
| يؤثر على الخلايا المستهدفة بعد إطلاقه فى مجرى الدم.
|-
| 2
| نظير الإفراز
| يؤثر على الخلايا المجاورة ولا يتعين عليه الدخول فى الدورة الدموية العامة.
|-
| 3
| ذاتية الإفراز
| يؤثر على أنواع الخلايا اللى تفرزه ويسبب تأثير بيولوجى.
|-
| 4
| جوه الغدد الصماء
| يعمل جوه الخلايا اللى قامت بتصنيعه.
|}

== التصنيفات الكيميائية ==
بما أن الهرمونات بتتعرف وظيفى لا بنيوى، ف تمتلك تراكيب كيميائية متنوعة. توجد الهرمونات فى الكائنات متعددة الخلايا ( [[نبات|النباتات]] ، [[حيوان|والحيوانات]] ، [[فطر|والفطريات]] ، [[طحالب بنيه|والطحالب البنية]] ، [[طحالب حمرا|والطحالب الحمرا]] ). كمان فيه دى المركبات فى الكائنات وحيدة الخلية ، و تعمل كجزيئات إشارة ، إلا أنه مافيش اتفاق على تسمية دى الجزيئات بالهرمونات.&lt;ref name=&quot;pmid1585458&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mammalian hormones in microbial cells|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Lenard J|تاريخ=April 1992|المجلد=17|العدد=4|صفحات=147–50|pmid=1585458|دوي=10.1016/0968-0004(92)90323-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Did vertebrate signal transduction mechanisms originate in eukaryotic microbes?|صحيفة=Trends in Biochemical Sciences|vauthors=Janssens PM|سنة=1987|المجلد=12|صفحات=456–459|دوي=10.1016/0968-0004(87)90223-4}}&lt;/ref&gt;

=== الفقاريات ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+أنواع الهرمونات فى الفقاريات
! SN
! الأنواع
! وصف
|-
| 1
| البروتينات و
الببتيدات
| تتكون الهرمونات الببتيدية من سلسلة من الأحماض الأمينية يتراوح طولها بين 3 ومئات. ومن أمثلتها الأوكسيتوسين [[انسولين|والأنسولين]] .&lt;ref name=&quot;Belfiore_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of Endocrinology and Hormone Action|vauthors=Belfiore A, LeRoith PE|تاريخ=2018|ناشر=Springer|مكان=Cham|أكلس=1021173479|isbn=978-3-319-44675-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBelfioreLeRoith2018&quot;&gt;Belfiore A, LeRoith PE (2018). ''Principles of Endocrinology and Hormone Action''. Cham: Springer. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-44675-2|978-3-319-44675-2]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1021173479 1021173479].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بتتشفر تسلسلاتها فى [[حمض نووى|الحمض النووى (DNA)]] ويمكن تعديلها عن طريق التضفير البديل و/أو [[تعديل ما بعد الترجمه|التعديل ما بعد الترجمة]] .&lt;ref name=&quot;Molina_2018&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Endocrine physiology|vauthors=Molina PE|تاريخ=2018|ناشر=McGraw-Hill Education|أكلس=1034587285|isbn=978-1-260-01935-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMolina2018&quot;&gt;Molina PE (2018). ''Endocrine physiology''. McGraw-Hill Education. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-260-01935-3|978-1-260-01935-3]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/1034587285 1034587285].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تُعبأ دى الهرمونات فى حويصلات هيا محبة للماء، أى أنها قابلة للذوبان فيه. وبسبب دى الخاصية، لا بتقدر الارتباط إلا بالمستقبلات الموجودة على الغشاء الخلوي، علشان يصعب اختراقها للغشاء. رغم ده ، ممكن لبعض الهرمونات الارتباط بالمستقبلات جوه الخلايا عبر آلية داخلية الإفراز .
|-
| 2
| الأحماض الأمينية
المشتقات
| تُشتق الهرمونات الأمينية من الأحماض الأمينية، و اكترها شيوع [[تيروسين|التيروسين]] . وتُخزن فى حويصلات. ومن أمثلتها الميلاتونين والثيروكسين .
|-
| 3
| المنشطات
| تُشتق الهرمونات [[ستيرويد|الستيرويدية]] من الكوليسترول. ومن أمثلتها هرمونات الجنس الإستراديول والتستوستيرون، و هرمون التوتر الكورتيزول .&lt;ref name=&quot;Marieb2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Anatomy &amp; physiology|vauthors=Marieb E|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt; تحتوى الستيرويدات على أربع حلقات متصلة. هيا محبة للدهون، و علشان كده بتقدر عبور الأغشية والارتباط بالمستقبلات النووية جوه الخلايا.
|-
| 4
| الإيكوزانويدات
| تُشتق هرمونات الإيكوزانويد من الدهون، زى حمض الأراكيدونيك ، والليبكسينات ، والثرومبوكسانات، والبروستاجلاندينات . ومن أمثلتها البروستاجلاندين والثرومبوكسان . تُنتَج دى الهرمونات بإنزيمات الأكسدة الحلقية و إنزيمات الأكسدة الليبوية . هيا كارهة للماء وبتأثر على مستقبلات الغشاء الخلوى.
|-
| 5
| الغازات
| الإيثيلين و أكسيد النيتريك
|}
[[ملف:1802_Examples_of_Amine_Peptide_Protein_and_Steroid_Hormone_Structure.jpg|تصغير|318x318بك|الأنواع المختلفة للهرمونات المُفرَزة فى الجسم،  لكل منها أدوار ووظايف بيولوجية مختلفة.]]

=== اللافقاريات ===
بالمقارنة مع الفقاريات، تمتلك [[حشره|الحشرات]] [[قشريات|والقشريات]] عدد من الهرمونات اللى مش عاديه  من الناحية التركيبية زى هرمون الأحداث ، و هو سيسكويتربينويد .&lt;ref name=&quot;pmid15612033&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormone signaling in evolution and development: a non-model system approach|صحيفة=BioEssays|vauthors=Heyland A, Hodin J, Reitzel AM|تاريخ=January 2005|المجلد=27|العدد=1|صفحات=64–75|بيب_كود=2005BiEss..27...64H|pmid=15612033|دوي=10.1002/bies.20136}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
وتشمل الأمثلة حمض الأبسيسيك ، و الأوكسين ، والسيتوكينين ، و الإيثيلين ، والجبريلين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Developing a model of plant hormone interactions|صحيفة=Plant Signaling &amp; Behavior|vauthors=Wang YH, Irving HR|تاريخ=April 2011|المجلد=6|العدد=4|صفحات=494–500|ببمد_سنترال=3142376|بيب_كود=2011PlSiB...6..494W|pmid=21406974|دوي=10.4161/psb.6.4.14558}}&lt;/ref&gt;

== أجهزة الاستقبال ==
[[ملف:Steroid_and_Lipid_Hormones.svg|تصغير|400x400بك|يُظهر الرسم التخطيطى الأيسر هرمون ستيرويدى (دهنى) (1) يدخل الخلية و(2) يرتبط ببروتين مستقبل فى النواة،و ده يوصل ل(3) تخليق الحمض النووى الريبوزى الرسول (mRNA)، هيا الخطوة الأولى فى تخليق البروتين. أما الرسم التخطيطى الأيمن فيُظهر هرمونات بروتينية (1) ترتبط بمستقبلات،و ده (2) يبتدى مسار نقل الإشارة. وينتهى مسار نقل الإشارة (3) بتنشيط عوامل النسخ فى النواة، وبدء تخليق البروتين. فى الرسمين التخطيطيين، بييمثل a الهرمون، وb غشاء الخلية، وc السيتوبلازم، وd النواة.]]

معظم الهرمونات تبتدى استجابة خلوية عن طريق الارتباط المبدئى إما بمستقبلات سطح الخلية أو بمستقبلات جوه الخلية . قد تحتوى الخلية على شوية مستقبلات مختلفة تتعرف على نفس الهرمون لكن تنشط مسارات نقل إشارة مختلفة، أو قد تحتوى الخلية على شوية مستقبلات مختلفة تتعرف على هرمونات مختلفة وتنشط نفس المسار الكيميائى الحيوى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Signal relay pathways|مسار=https://www.khanacademy.org/science/biology/cell-signaling/mechanisms-of-cell-signaling/a/intracellular-signal-transduction|تاريخ-الوصول=2019-11-13|صحيفة=Khan Academy}}&lt;/ref&gt;   توجد مستقبلات معظم الهرمونات الببتيدية ، و كتير من هرمونات الإيكوزانويد ، ضمن غشاء الخلية كمستقبلات سطحية، وينتمى معظمها لفئة مستقبلات البروتين المقترن ببروتين G (GPCR) المكونة من سبعة بروتينات غشائية حلزونية ألفا . فى العاده  بيتحفز تفاعل الهرمون مع مستقبله سلسلة من التأثيرات الثانوية جوه سيتوبلازم الخلية، معروفه باسم نقل الإشارة ، اللى فى الغالب   تتضمن فسفرة أو إزالة فسفرة كتير من البروتينات السيتوبلازمية التانيه، أو تغييرات فى نفاذية قنوات الأيونات ، أو زيادة تركيزات الجزيئات جوه الخلوية اللى قد تعمل كرسل ثانوية ( زى AMP الحلقى ). بتتفاعل بعض الهرمونات البروتينية كمان مع مستقبلات جوه خلوية موجودة فى السيتوبلازم أو النواة عبر آلية داخلية الإفراز .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=G Protein –Coupled Receptors and Their Effectors|صحيفة=Molecular Cell Biology|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|vauthors=Lodish H, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Baltimore D, Darnell J|تاريخ=2000|طبعة=4th|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210415085434/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21718/|تاريخ-الأرشيف=April 15, 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The structure and function of G-protein-coupled receptors|صحيفة=Nature|vauthors=Rosenbaum DM, Rasmussen SG, Kobilka BK|تاريخ=May 2009|المجلد=459|العدد=7245|صفحات=356–63|ببمد_سنترال=3967846|بيب_كود=2009Natur.459..356R|pmid=19458711|دوي=10.1038/nature08144}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للهرمونات الستيرويدية أو هرمونات الغدة الدرقية ، مستقبلاتها جوه الخلية فى سيتوبلازم الخلية المستهدفة. تنتمى دى المستقبلات لعيلة المستقبلات النووية لعوامل النسخ المنشطة بالرابطة. علشان ترتبط دى الهرمونات بمستقبلاتها، لازم عليها الاول  عبور غشاء الخلية، و ده  لأنها قابلة للذوبان فى الدهون. بعدين ينتقل مُركّب الهرمون-المستقبل عبر الغشاء النووى لنواة الخلية، حيث يرتبط بتسلسلات محددة من الحمض النووى ، مُنظِّم بكده التعبير عن [[چين|جينات]] معينة، و علشان كده زيادة مستويات البروتينات اللى تُشفِّرها دى الجينات.&lt;ref name=&quot;beato&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Transcriptional regulation by steroid hormones|صحيفة=Steroids|vauthors=Beato M, Chávez S, Truss M|تاريخ=April 1996|المجلد=61|العدد=4|صفحات=240–51|s2cid=20654561|pmid=8733009|دوي=10.1016/0039-128X(96)00030-X}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، فقد تبيّن أن بعض مستقبلات الستيرويدات لا جميعها جوه الخلية، لكن يرتبط بعضها بالغشاء البلازمى .&lt;ref name=&quot;hammes&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The further redefining of steroid-mediated signaling|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|vauthors=Hammes SR|تاريخ=March 2003|المجلد=100|العدد=5|صفحات=2168–70|ببمد_سنترال=151311|بيب_كود=2003PNAS..100.2168H|pmid=12606724|دوي=10.1073/pnas.0530224100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== التأثيرات على البشر ==
للهرمونات التأثيرات اللى بعد كده  على الجسم:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clearopathy|vauthors=Lall S|ناشر=Partridge Publishing India|سنة=2013|مكان=India|صفحات=1|isbn=978-1-4828-1588-7}}&lt;/ref&gt;

* تشجيع أو تثبيط النمو
* دورة النوم والاستيقاظ و غيرها من الإيقاعات اليومية
* تقلبات المزاج
* تشجيع أو تثبيط موت الخلايا المبرمج ( الاستماتة )
* تنشيط أو تثبيط [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]]
* تنظيم عملية [[تمثيل غذائى|الأيض]]
* تهيئة الجسم للتزاوج والقتال والهروب و الأنشطة التانيه
* تهيئة الجسم لمرحلة جديدة من مراحل الحياة، زى البلوغ ، و الأبوة و الأمومة ، وانقطاع الطمث.
* التحكم فى الدورة التناسلية
* الرغبة الشديدة فى تناول الطعام

الهرمون ممكن كمان ينظّم إنتاج و إفراز هرمونات تانية. و الإشارات الهرمونية بتتحكّم فى البيئة الداخلية للجسم بعملية الاتزان الداخلى.

== أنظمة ==
معدل تصنيع الهرمونات و إفرازها فى الغالب   يُنظَّم بآلية تحكم ارتدادى سلبى متوازنة . تعتمد دى الآلية على عوامل بتأثر على [[تمثيل غذائى|استقلاب]] الهرمونات و إخراجها .   علشان كده، لا يكفى ارتفاع تركيز الهرمون وحده لتحفيز آلية الارتداد السلبي، لكن لازم يُحفَّز ده الارتداد بفرط إنتاج &quot;تأثير&quot; الهرمون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538498/|عنوان=StatPearls|vauthors=Campbell M, Jialal I|تاريخ=2019|ناشر=StatPearls Publishing|الفصل=Physiology, Endocrine Hormones|تاريخ-الوصول=13 November 2019|pmid=30860733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pancreatic regulation of glucose homeostasis|صحيفة=Experimental &amp; Molecular Medicine|vauthors=Röder PV, Wu B, Liu Y, Han W|تاريخ=March 2016|المجلد=48|العدد=3|صفحات=e219|ببمد_سنترال=4892884|pmid=26964835|دوي=10.1038/emm.2016.6}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Negative_Feedback_Gif.gif|تصغير|يُحافظ الجسم على مستوى ثابت لسكر الدم بآلية التغذية الراجعة السلبية. فلما يرتفع مستوى سكر الدم، يُفرز البنكرياس الأنسولين، ولما ينخفض، يُفرز الجلوكاجون. بييمثل الخط الأفقى نقطة التوازن الداخلي، فى الوقت نفسه بييمثل الخط الجيبى مستوى سكر الدم.]]
يمكن تشجيع إفراز الهرمونات و تثبيطه عن طريق:

* هرمونات تانيه (هرمونات ''محفزة'' أو هرمونات ''مُطلقة'' )
* تركيزات الأيونات أو المغذيات فى البلازما، و الغلوبولينات الرابطة
* [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] والنشاط العقلي
* التغيرات البيئية، زى تغيرات الضوء أو درجة الحرارة

الهرمونات الموجهة مجموعة خاصة من الهرمونات، فهى تحفز إنتاج الهرمونات فى [[جهاز الغدد الصماء|غدد صماء]] تانيه. فزى ، يُسبب الهرمون المنبه للغدة الدرقية (TSH) نمو وزيادة فى نشاط غدة صماء تانيه، هيا الغدة الدرقية ،و ده يزيد من إفراز هرمونات الغدة الدرقية .&lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot; /&gt;

لإطلاق الهرمونات النشطة بسرعة فى [[جهاز دورى|الدورة الدموية]] ، قد تقوم الخلايا المصنعة للهرمونات بإنتاج وتخزين هرمونات غير نشطة بيولوجى على شكل هرمونات أولية أو هرمونات طليعية . ويمكن  بعد كده تحويل دى الهرمونات بسرعة لشكلها الهرمونى النشط استجابةً لمحفز معين.&lt;ref name=&quot;Shah, Shilpa Bhupatrai. 2012&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Allergy-hormone links|vauthors=Shah SB, Saxena R|تاريخ=2012|ناشر=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd|مكان=New Delhi|أكلس=761377585|isbn=978-93-5025-013-6}}&lt;/ref&gt;

الإيكوزانويدات  هرمونات موضعية. و &quot;موضعية&quot; لأنها بتعمل تأثيرات محددة على الخلايا المستهدفة القريبة من موقع تكوينها. كما أنها تتميز بدورة تحلل سريعة،و ده يضمن عدم وصولها لمناطق بعيدة جوه الجسم.

الهرمونات كمان تُنظَّم بمُنشِّطات المستقبلات. الهرمونات هيا روابط، هيا أى نوع من الجزيئات اللى بتنتج إشارةً عن طريق الارتباط بموقع مستقبل على بروتين. ممكن تثبيط تأثيرات الهرمونات، و علشان كده تنظيمها، بروابط منافسة ترتبط بنفس مستقبل الهدف اللى يرتبط به الهرمون المعنى.  لما يرتبط رابط منافس بموقع المستقبل، مايقدرش الهرمون الارتباط بكده الموقع، و علشان كده مايقدرش إحداث استجابة من الخلية المستهدفة. بتتسمما دى الروابط المنافسة بمضادات الهرمون.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الاستخدام العلاجى ==

كتير من الهرمونات ونظائرها التركيبية والوظيفية بتستعمل [[دوا|كأدوية]] . ومن اكتر الهرمونات شيوع فى الوصفات الطبية: الإستروجينات والبروجستوجينات (كوسائط لمنع الحمل الهرمونى وكعلاج بديل هرمونى)، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormone Therapy|مسار=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/15245-hormone-therapy|ناشر=Cleveland Clinic}}&lt;/ref&gt; والثيروكسين (على شكل ليفوثيروكسين ، لعلاج قصور الغدة الدرقية )، [[ستيرويد|والستيرويدات]] (لعلاج أمراض المناعة الذاتية و كتير من [[منظمات النفس|اضطرابات الجهاز التنفسى]] ). ويستخدم كتير من [[مرض السكر|مرضى السكرى]] [[انسولين|الأنسولين]] . فى الغالب   تحتوى المستحضرات الموضعية المستخدمة فى طب الأنف و الودن والحنجرة على مكافئات [[فارماكولوچى|دوائية]] للأدرينالين ، فى الوقت نفسه بتستعمل كريمات [[ستيرويد|الستيرويد]] وفيتامين د على نطاق واسع فى الممارسة الجلدية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&amp;dq=Local+preparations+for+use+in+otolaryngology+often+contain+pharmacologic+equivalents+of+adrenaline%2C+while+steroid+and+vitamin+D+creams+are+used+extensively+in+dermatological+practice&amp;pg=PA1126|عنوان=Health &amp; Drugs: Disease, Prescription &amp; Medication|vauthors=Sfetcu N|تاريخ=2014-05-02|ناشر=Nicolae Sfetcu|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الجرعة الدوائية&quot; أو &quot;الجرعة فوق الفيزيولوجية&quot; للهرمون بيستخدم فى المجال الطبى للإشارة لكمية من الهرمون تفوق بكتير الكمية الموجودة طبيعى فى الجسم السليم. ممكن تختلف تأثيرات الجرعات الدوائية من الهرمونات عن الاستجابات للكميات الموجودة طبيعى، و تكون مفيدة علاجى، و إن لم تخلُ من آثار جانبية مضره محتملة. ومن الأمثلة على ذلك قدرة الجرعات الدوائية من الجلوكوكورتيكويدات على تثبيط [[التهاب|الالتهاب]] .

== التفاعلات بين الهرمونات و السلوك ==

على المستوى العصبي، ممكن استنتاج السلوك بناء على تركيز الهرمونات،  اللى يتأثر بدوره بأنماط إفراز الهرمونات؛ وعدد ومواقع مستقبلات الهرمونات؛ وكفاءة دى المستقبلات بالنسبة للهرمونات المشاركة فى نسخ الجينات. لا بيتحفز تركيز الهرمونات السلوك، لأن ذلك من شأنه أن يُضعف المؤثرات الخارجية التانيه؛ بس، فإنه يؤثر على النظام بزيادة احتمالية وقوع حدث معين.  لا تقتصر تأثيرات الهرمونات على السلوك فحسب، لكن يؤثر السلوك والبيئة كمان على تركيز الهرمونات.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Hormones and Behavior: Basic Concepts|date=2010|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080453378002369|pages=97–105|publisher=Elsevier|language=en|DOI=10.1016/b978-0-08-045337-8.00236-9|ISBN=978-0-08-045337-8|accessdate=2021-11-18}}&lt;/ref&gt; وهكذا، تتشكل حلقة تغذية راجعة، يعنى السلوك يؤثر على تركيز الهرمونات،  اللى بدوره يؤثر على السلوك، و كده دواليك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones and the Evolution of Complex Traits: Insights from Artificial Selection on Behavior|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|vauthors=Garland T, Zhao M, Saltzman W|تاريخ=August 2016|المجلد=56|العدد=2|صفحات=207–24|ببمد_سنترال=5964798|pmid=27252193|دوي=10.1093/icb/icw040}}&lt;/ref&gt; فزى ، حلقات التغذية الراجعة بين الهرمونات والسلوك أساسيةً لضمان استمرارية إفراز الهرمونات الدوري، علشان أن السلوكيات المتأثرة بالهرمونات المُفرزة دورى تمنع بشكل مباشر استمرار إفراز دى الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Principles of hormone/behavior relations|vauthors=Pfaff DW, Rubin RT, Schneider JE, Head GA|ناشر=[[Academic Press]]|سنة=2018|طبعة=2nd|مكان=London, United Kingdom|لغة=en-GB|أكلس=1022119040|isbn=978-0-12-802667-0}}&lt;/ref&gt;

يمكن استخدام 3 مراحل واسعة من التفكير لتحديد اذا كان فيه تفاعل هرمونى سلوكى محدد موجود جوه نظام ما:

* ينبغى أن يتناسب معدل حدوث السلوك المعتمد على الهرمونات مع معدل حدوث مصدره الهرمونى.
* لا يُتوقع حدوث سلوك بيعتمد على الهرمونات إذا كان المصدر الهرمونى (أو أنواع عمله) غير موجود.
* من المتوقع أن يؤدى إعادة إدخال مصدر هرمونى مفقود بيعتمد على السلوك (أو أنواع عمله) لإعادة السلوك الغائب.

== مقارنة مع النواقل العصبية ==
رغم  استخدام المصطلحات بشكل متبادل فى اللغة العامية ساعات كتير، لكن هناك اختلافات واضحة بين الهرمونات [[ناقل عصبى|والناقلات العصبية]] :&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Campbell biology|vauthors=Reece JB, Urry LA, Cain ML, Wasserman SA, Minorsky PV, Jackson RB, Campbell NA|ناشر=Pearson|سنة=2014|طبعة=Tenth|مكان=Boston|أكلس=849822337|isbn=978-0-321-77565-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/essentialneurosc0000sieg|عنوان=Essential neuroscience|vauthors=Siegel A, Sapru H, Hreday N, Siegel H|تاريخ=2006|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|مكان=Philadelphia|أكلس=60650938|url-access=registration|isbn=0-7817-5077-6}}&lt;/ref&gt;

* ممكن للهرمون أن يؤدى وظايف على نطاق مكانى وزمنى اكبر من الناقل العصبي، اللى غالب ما يعمل على مسافات بمقياس الميكرومتر.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Neuroscience|vauthors=Purves D, Williams SM|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=2nd|مكان=Sunderland, Mass.|أكلس=44627256|isbn=0-87893-742-0}}&lt;/ref&gt;
* ممكن للإشارات الهرمونية أن تنتقل فى أى مكان بالتقريب  فى الجهاز الدوري، فى الوقت نفسه تقتصر الإشارات العصبية على المسارات العصبية الموجودة مسبق.&lt;ref name=&quot;Purves_2001&quot; /&gt;
* بافتراض تساوى مسافة الانتقال، ممكن نقل الإشارات العصبية بسرعة اكبر بكتير (فى حدود أجزاء من الثانية) من الإشارات الهرمونية (فى حدود الثوانى أو الدقائق أو الساعات). ممكن إرسال الإشارات العصبية بسرعات توصل ل100&amp;nbsp;أمتار فى الثانية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Molecular biology of the cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|تاريخ=2002|ناشر=Garland Science|طبعة=4th|مكان=New York|أكلس=48122761|isbn=0-8153-3218-1}}&lt;/ref&gt;
* الإشارات العصبية هيا فعل إما كلى أو لا شيء (رقمى)،   الإشارات الهرمونية هيا فعل ممكن يكون متغير باستمرار لأنه بيعتمد على تركيز الهرمون.

الهرمونات العصبية نوع من الهرمونات تشترك فى خصايص مع النواقل العصبية.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot; /&gt; تُنتَج دى الهرمونات بخلايا الغدد الصماء اللى تستقبل إشارات من الخلايا العصبية، أو الخلايا العصبية الصماء.&lt;ref name=&quot;Purves_2001_2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780716738732|عنوان=Life, the science of biology|vauthors=Purves WK, Kirkwood W|تاريخ=2001|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|أكلس=45064683|url-access=registration|isbn=0-7167-3873-2}}&lt;/ref&gt; تُفرَز الهرمونات التقليدية والهرمونات العصبية من أنسجة الغدد الصماء؛ لكن الهرمونات العصبية هيا نتاج تفاعل بين ردود الفعل الصماء وردود الفعل العصبية،و ده بيعمل مسار عصبى صماوى.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Human physiology : an integrated approach|vauthors=Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW|ناشر=Pearson|سنة=2016|طبعة=Seventh|مكان=San Francisco|أكلس=890107246|isbn=978-0-321-98122-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSilverthornJohnsonOberOber2016&quot;&gt;Silverthorn DU, Johnson BR, Ober WC, Ober CW (2016). ''Human physiology : an integrated approach'' (Seventh&amp;nbsp;ed.). San Francisco: Pearson. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-98122-6|978-0-321-98122-6]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/890107246 890107246].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه تُنتِج مسارات الغدد الصماء إشارات كيميائية على شكل هرمونات، المسار العصبى الصماوى يتضمن إشارات كهربائية من الخلايا العصبية.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; فى ده المسار، تكون نتيجة الإشارة الكهربائية اللى تُنتِجها الخلية العصبية هيا إطلاق مادة كيميائية، هيا الهرمون العصبى '''.''' &lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt; و أخير، زى ما هو الحال مع الهرمونات التقليدية، يُفرَز الهرمون العصبى فى مجرى الدم علشان يوصل لهدفه.&lt;ref name=&quot;Silverthorn_2016&quot; /&gt;

== البروتينات الرابطة ==
[[ملف:Hormones.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الهرمونات ونشاطها فى مجرى الدم. تتدفق الهرمونات جوه وخارج مجرى الدم، وترتبط بالخلايا المستهدفة لتفعيل وظايفها. ويتم ذلك بمساعدة تدفق الدم والخلايا المُفرزة. تُنظم الهرمونات عمليات الأيض، والنمو والتطور، ووظايف الأنسجة، والنوم، والتكاثر، و غيرها. كما يُبين الرسم التخطيطى أهم الهرمونات فى جسم الإنسان.]]
نقل الهرمونات و دور البروتينات الرابطة جانب أساسى عند دراسة وظيفة الهرمونات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hormones|صحيفة=OpenStaxCollege|مسار=https://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/anatomyandphysiology/chapter/hormones/|تاريخ=2013-03-06|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُوفّر تكوين مُركّب مع بروتين رابط فوائد كتيرة: فهو يزيد من عمر النصف الفعال للهرمون المرتبط، ويُنشئ مخزون من الهرمونات المرتبطة،و ده يُوازن التغيرات فى تركيز الهرمونات غير المرتبطة (إذ تحل الهرمونات المرتبطة محل الهرمونات غير المرتبطة عند التخلص منها).  ومن الأمثلة على استخدام البروتينات الرابطة للهرمونات، البروتين الرابط للثيروكسين اللى ينقل ما يوصل ل80% من إجمالى الثيروكسين فى الجسم، و هو عنصر حاسم فى تنظيم معدل الأيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Role of Plasma Proteins in the Binding, Distribution and Metabolism of the Thyroid Hormones|صحيفة=New England Journal of Medicine|مسار=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196805232782107|vauthors=Oppenheimer JH|تاريخ=1968-05-23|لغة=en|المجلد=278|العدد=21|صفحات=1153–1162|url-access=subscription|issn=0028-4793|pmid=4172185|دوي=10.1056/NEJM196805232782107}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://crdd.osdd.net/raghava/hmrbase/ قاعدة بيانات HMRbase: قاعدة بيانات للهرمونات ومستقبلاتها]
* Hormones فى   التابعة 
* 
{{Hormones}}{{Signal transduction}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:علم وظايف اعضاء]]
[[تصنيف:هرمونات]]
[[تصنيف:بيولوجيا التربة]]
[[تصنيف:بيوليجى]]</text>
      <sha1>czzyw27kdsvlyr3ik5q2y5bt9gq0ljg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تصنيف:هرمونات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1631731</id>
    <revision>
      <id>13024564</id>
      <parentid>5779972</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/980672333|Category:Hormones]]&quot;</comment>
      <origin>13024564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="9y3jr94u36p8qfbor41i25jfmnujrrj" xml:space="preserve">{{تصنيف كومونز|Hormones}}{{Main|هرمون}}{{فهرس تصنيف}}
'''الهرمونات''' هي رسائل كيميائية تنتقل من [[خليه|خلية]] (أو مجموعة من الخلايا) إلى أخرى.
[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>9y3jr94u36p8qfbor41i25jfmnujrrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024568</id>
      <parentid>13024564</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: هي  ←  هيا ،  إلى  ←  ل ، أخرى ← تانيه،  ل  ←  ل، رسائل ← رسايل</comment>
      <origin>13024568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="llom18x8a6ezgb1od13cee2lyuxyllv" xml:space="preserve">{{تصنيف كومونز|Hormones}}{{Main|هرمون}}{{فهرس تصنيف}}
'''الهرمونات''' هيا رسايل كيميائية تنتقل من [[خليه|خلية]] (أو مجموعة من الخلايا) لتانيه.

[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>llom18x8a6ezgb1od13cee2lyuxyllv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذئب شبه جزيرة كيناى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1797964</id>
    <revision>
      <id>13024475</id>
      <parentid>13010207</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: {{تقاوى}} ←  ، ذئب ← ديب (3)، زود  وسم تقاوى</comment>
      <origin>13024475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="bnlq0k1rxjjj8dwzzsixr8a5ltr39gx" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات كائن}}
'''ديب شبه جزيرة كيناى''' ( الاسم العلمى:''' Canis lupus alces''' ) هو نويع بيتبع [[ديب رمادى]].

== لينكات برانيه ==
{{روابط كائن}}

{{لنك كائنات}}
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

{{تقاوى}}

[[تصنيف:كائن]]
[[تصنيف:نويع]]
[[تصنيف:ديب رمادى]]</text>
      <sha1>bnlq0k1rxjjj8dwzzsixr8a5ltr39gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عقبه ابن نافع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1909245</id>
    <revision>
      <id>13024658</id>
      <parentid>12750519</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="m9u08v3ze72zwsecgw38onpg3etx3vt" xml:space="preserve">{{معلومات عسكرى
| الاسم    = عقبة بن نافع
| تاريخ الولادة= حوالى 629/630م أو - 631م
| مكان الولادة = [[مكة|مكة المكرمة]]
| تاريخ الوفاة= 683م
| مكان الوفاة = [[تهودة]]&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب | عنوان=Discover Islamic Art - monument_isl_dz_mon01_15_en | موقع=Virtual Museum | مسار= http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;isl;dz;mon01;15;en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20201219155314/http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;dz;Mon01;15;en|تاريخ أرشيف=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;
| مكان الدفن  = [[سيدى عقبه|سيدى عقبة]]
| الصورة    = Statue de Okba ibn Nafi al Fihri en Algérie.jpg
| تعليق الصورة   = تمثال لعقبة بن نافع ب[[بسكرة]]-[[الجزائر]].
| الكنية  = أبو عياض
| لاحقة تشريفية= فاتح إفريقية
| الولاء =  [[الخلافه الراشده]]&lt;br/&gt;[[الدوله الامويه]]
| الأب = نافع بن عبد القيس
| الولاد   = عياض، أبو عبيدة، عبد الرحمن، عمرو، أمة الله، أم نافع
| الزوج   = بنت عُمَيْرة بن مَوْهَبَة
}}
'''عقبة بن نافع الفهرى القرشى''' (629 - 683) هو [[التابعين|تابعى]] و [[عسكرى|قائد عسكرى]] من أبرز قادة الفتح الإسلامى للمغرب فى عهد [[الخلفاء الراشدين|الخلافه الراشده]] وبعدها [[الدولة الأموية]]، و كان والى (إفريقية) مرتين (47–55هـ) و(62-63هـ) فى عهدى [[معاوية بن ابى سفيان]] و [[يزيد بن معاويه]] 

يُلقَّب بفاتح (إفريقية)

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مواليد فى مكه]]
[[تصنيف:عسكريين]]</text>
      <sha1>m9u08v3ze72zwsecgw38onpg3etx3vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو عبد الله محمد المهدى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1920427</id>
    <revision>
      <id>13024656</id>
      <parentid>12893905</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="gffn7mgmcn8m484ajlvpxm7msl86e26" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''ابو عبد الله محمد المهدى''' ('''{{انج|Al-Mahdi}}''') كان واحد من خلفاء [[العباسيين]]

== حياته ==
ابو عبد الله محمد المهدى من مواليد يوم [[7 اغسطس]] سنة [[744]] فى [[بغداد]]

== وفاته ==
ابو عبد الله محمد المهدى مات فى [[28 يوليه]] سنة [[785]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ناس من بغداد]]
[[تصنيف:ناس من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من بغداد]]
[[تصنيف:عرب ابناء جوارى]]
[[تصنيف:خلفاء ابناء جوارى]]</text>
      <sha1>gffn7mgmcn8m484ajlvpxm7msl86e26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024657</id>
      <parentid>13024656</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="5fr30mz21h8fmfazenfxle80zsnhy1z" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''ابو عبد الله محمد المهدى''' ('''{{انج|Al-Mahdi}}''') كان واحد من خلفاء [[العباسيين]]

== حياته ==
ابو عبد الله محمد المهدى من مواليد يوم [[7 اغسطس]] سنة [[744]] فى [[بغداد]]

== وفاته ==
ابو عبد الله محمد المهدى مات فى [[28 يوليه]] سنة [[785]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ناس من بغداد]]
[[تصنيف:ناس من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من بغداد]]
[[تصنيف:خلفا عباسيين]]
[[تصنيف:عرب ابناء جوارى]]
[[تصنيف:خلفاء ابناء جوارى]]</text>
      <sha1>5fr30mz21h8fmfazenfxle80zsnhy1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمرو ابن العاص</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1947992</id>
    <revision>
      <id>13024659</id>
      <parentid>12957708</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="5sl43udf3ut73yw4lfa26yjmip9116s" xml:space="preserve">{{معلومات صاحب منصب|تاريخ الولادة=575م أو 577م|تاريخ الوفاة=664م|الكنية= أبو عبد الله، أبو محمد| لاحقة تشريفية = فاتح مصر}}
{{معلومات عسكرى}}
'''أبو عبد الله عمرو بن العاص السهمى القرشى الكنانى''' ( 575م - 664م)،  قائد عسكرى عربى [[مسلم]]، و واحد من القاده ال 4  فى [[غزو العرب للشام]]، وقائد [[غزو العرب مصر]]، و أول والى مسلم على [[مصر]] بعد غزوها.

==الميلاد و النسب== 
عمرو اتولد سنه 47 ق هـ / 577 ميلادى أم عمرو بن العاص هـيه [[سلمى بنت حرمله]] لقبها بالنابغة من بنى عنزة ،كانت النابغه بغى فى مكه ووقع عليها خمسه من الرجاله فى طهر واحد (أبو لهب بن عبد المطلب ، و أمية بن خلف ، وهشام بن المغيرة المخزومى ، و أبو سفيان بن حرب بن أمية ، والعاص ابن وائل السهمى ) كانو بيسموه فى الجاهليه جواز الرهط عند العرب (مجموعه من الرجاله بيجتموعوا على ست واحده ولما بتخلف بتختار مين هوه ابوه منهم و تنسبة ليه ) فخلفت عمرو فاختارت العاص بن وائل اب ليه  كان الصحاب بينسيوه لامه ويلقبوه بابن النابغه &lt;ref&gt;الماوردي: النكت والعيون  سبب نزول آية إن شانئك هو الأبتر  6/356&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:عسكريين]]</text>
      <sha1>5sl43udf3ut73yw4lfa26yjmip9116s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو جعفر المنصور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1970693</id>
    <revision>
      <id>13024661</id>
      <parentid>10970994</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="9hsdba0tt7m89temxw6pqlvu74n7ofs" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''ابو جعفر المنصور''' ('''{{إنج|Al-Mansur}}''') كان سياسى من [[العباسيين]]

== حياته ==
ابو جعفر المنصور من مواليد يوم [[1 يناير]] سنة [[714]] فى [[الحميمه]]

== وفاته ==
ابو جعفر المنصور مات فى [[22 اكتوبر]] سنة [[775]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ناس من الحميمه]]
[[تصنيف:ناس من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من العباسيين]]
[[تصنيف:سياسى من الحميمه]]
[[تصنيف:خلفا عباسيين]]</text>
      <sha1>9hsdba0tt7m89temxw6pqlvu74n7ofs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دون بوسكو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1979374</id>
    <revision>
      <id>13024611</id>
      <parentid>12722116</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="6uzp78yrpgmhtwisslyt7zbxzok4dlx" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات قديس
|سابقة تشريفية	=
|الاسم 	=
|لاحقة تشريفية	=
|الاسم الأصلي	=
|الصورة	=Dombosco.jpg
| الاسم عند الولادة	=
| تاريخ الولادة ={{تاريخ الميلاد|1815|8|16}}
|مكان الولادة	=[[كاستلنوفو دون بوسكو]]
 | تاريخ الوفاة = {{تاريخ الوفاة والعمر|1888|1|31|1815|8|16}}
|مكان الوفاة	=[[تورينو]]
|سبب الوفاة	=
|مكان الدفن	=
| معالم	=
| العرقية	=
| منشأ	=
|الإقامة	= [[مملكة سردينيا]]
|الجنسية	=
|المدرسة الأم	=
|المهنة	=
|سنين  النشاط	=
|أعمال بارزة	=
|تأثر بـ	=
|أثر في	=
|التلفزيون	=
|المنصب	=
|مؤسسة منصب	=
|بداية منصب	=
|نهاية منصب	=
|المدة	=
|سبقه	=
|خلفه	=
|الحزب 	=
|الديانة	= [[المسيحية]] ([[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الرومانية الكاثوليكية]])
|الزوج 	=
|الولاد 	=
|الأب	=
|الأم	=
|الجوايز	=
|التوقيع	=
|الموقع الرسمي	=
}}
'''دون بوسكو''' ('''{{إنج|John Bosco}}''') كان قس كاثوليكى لاتينى پريست من [[مملكة سردينيا]] و [[مملكه ايطاليا]].

'''يوحنا بوسكو''' {{طليانى|Giovanni Bosco}} أو '''القديس يوحنا دون بوسكو'''، ويعرف باسم بدون بوسكو، هو [[قديس]] فى [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الرومانية الكاثوليكية]] وقسيس [[ايطاليا|إيطالى]] ومربى و كاتب من القرن التسعتاشر، كان رائد بنشر الثقافة بين الفقراء ويشتهر خاصة لتأسيسه [[الاباء السالزيان|الرهبنة الساليزيانية]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب | مسار = https://nla.gov.au/anbd.aut-an35708546 | عنوان = معلومات عن دون بوسكو على موقع nla.gov.au | ناشر = nla.gov.au | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200325181726/https://nla.gov.au/anbd.aut-an35708546 | تاريخ أرشيف = 2020-03-25 | تاريخ-الوصول = 2024-09-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200325181726/https://nla.gov.au/anbd.aut-an35708546 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب| مسار = https://trove.nla.gov.au/people/1051911 | عنوان = معلومات عن دون بوسكو على موقع trove.nla.gov.au | ناشر = trove.nla.gov.au| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191013064053/https://trove.nla.gov.au/people/1051911 | تاريخ أرشيف = 13 اكتوبر 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب| مسار = http://data.beeldengeluid.nl/gtaa/213254 | عنوان = معلومات عن دون بوسكو على موقع data.beeldengeluid.nl | ناشر = data.beeldengeluid.nl| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190524210140/http://data.beeldengeluid.nl/gtaa/213254 | تاريخ أرشيف = 24 مايو 2019}}&lt;/ref&gt; اتولد بتاريخ 16 اغسطس سنة [[1815]] فى قرية قرب [[تورينو]] فى ولاية [[بييمونتى]] شمال [[ايطاليا]] واللى كانت واقعة وقتها فى [[مملكة سردينيا]]، وتوفى بتاريخ [[31 يناير]] سنة [[1888]] فى [[تورينو]]. أُعلن قديساً فى الكنيسة الرومانية الكاثوليكية بتاريخ [[1 ابريل]] من سنة [[1934]].
== حياته ==
دون بوسكو من مواليد يوم [[16 اغسطس]] سنة [[1815]] فى [[كاستلنوفو دون بوسكو]].

== جوايز ==
* National Institutes of Health Director's Pioneer Award

== وفاته ==
دون بوسكو مات فى [[31 يناير]] سنة [[1888]].

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{Social links}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ناس]]
[[تصنيف:لاتين كاثوليك پريست من كينجدوم اوف ساردينيا]]
[[تصنيف:ناس من كينجدوم اوف ساردينيا]]
[[تصنيف:لاتين كاثوليك پريست من مملكه ايطاليا]]
[[تصنيف:ناس من مملكه ايطاليا]]
[[تصنيف:لاتين كاثوليك پريست من كاستلنوفو دون بوسكو]]
[[تصنيف:ناس من كاستلنوفو دون بوسكو]]
[[تصنيف:مواليد 1815]]
[[تصنيف:مواليد 16 اغسطس]]
[[تصنيف:وفيات 1888]]
[[تصنيف:وفيات 31 يناير]]</text>
      <sha1>6uzp78yrpgmhtwisslyt7zbxzok4dlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميتى فريدريكسين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1989223</id>
    <revision>
      <id>13024697</id>
      <parentid>13016808</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121512" sha1="oq4mjfhq03trfa3j1fwh49rotlgci0b" xml:space="preserve">{{معلومات صاحب منصب}}
'''ميتى فريدريكسين''' (مواليد 19 نوفمبر 1977) سياسية دنماركية مسكت منصب  [[رئيس وزرا دنمارك|رئيسة وزراء الدنمارك]] من سنة 2019 [[الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)|وزعيمة الحزب الاشتراكى الديمقراطى]] من سنة 2015. هيا تانى ست تشغل أيّ واحد من المنصبين دول، وكمان هيا أصغر رئيسة وزراء فى تاريخ الدنمارك، بعد [[هيلى تورنينج-شميت|هيلى ثورنينج شميدت]] .&lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark's youngest prime minister to lead new government|مسار=https://www.dw.com/en/denmarks-youngest-prime-minister-to-lead-new-government/a-49357121|ناشر=[[Deutsche Welle]]|تاريخ-الوصول=27 June 2019|تاريخ=25 June 2019}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين اشتغلت لمده صغيره كناشطة نقابية قبل دخولها معترك السياسة. انتُخبت [[فولكيتينج|لعضوية البرلمان (فولكيتينج)]] سنة 2001 عن مقاطعة كوبينهاجين ، بعدين بقت وزيرة للعمل سنة 2011، و بعدين وزيرة للعدل سنة 2014، فى حكومتين [[هيلى تورنينج-شميت|هيلى ثورنينج-شميت]] . بعد هزيمة الحزب الاشتراكى الديمقراطى سنة 2015، خلفت ثورنينج-شميت فى زعامة الحزب، و بقت زعيمة المعارضة .&lt;ref name=&quot;Politiken&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Portræt: Mette Frederiksen skal finde sin egen vej|مسار=http://politiken.dk/indland/politik/folketingsvalg2015/ECE2726224/portraet-mette-frederiksen-skal-finde-sin-egen-vej/|تاريخ-الوصول=22 June 2015|صحيفة=[[Politiken]]|تاريخ=20 June 2015|لغة=da|عنوان مترجم=Portrait: Mette Frederiksen has to find her own way}}&lt;/ref&gt;

ميتى فريدريكسين قادت الكتلة الحمرا لأغلبية فى البرلمان الدنماركى (فولكيتينج) سنة 2019، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Henley
| first = Jon
| date = 5 June 2019
| title = Centre-left Social Democrats victorious in Denmark elections
| url = https://www.theguardian.com/world/2019/jun/05/centre-left-social-democrats-set-to-win-in-denmark-elections
| accessdate = 26 June 2025
| work = [[The Guardian]]
| language = en-GB
| issn = 0261-3077
}}&lt;/ref&gt; و تولت منصب رئيسة الوزراء فى 27 يونيو. وقادت حكومتها الأولى جهودها خلال وباء كوفيد-19 فى الدنمارك .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Gronholt-Pedersen
| first = Jacob
| last2 = Skydsgaard
| first2 = Nikolaj
| date = 18 May 2020
| title = Fast in, first out: Denmark leads lockdown exit
| url = https://www.reuters.com/article/world/fast-in-first-out-denmark-leads-lockdown-exit-idUSKBN22U1TE/
| accessdate = 26 June 2025
| work = Reuters
| language = en-GB
}}&lt;/ref&gt;  لجنة مينك انتقدت تعامل الحكومة مع تفشى [[Cluster 5|المجموعة الخامسة]] من الفيروس فى يوليه 2022، لكن بُرئت فريدريكسين من تهمة تضليل الرأى العام عمد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Minkkommissionen: Grov vildledning af Mette Frederiksen på pressemøde om minkaflivning|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/minkkommissionen-grov-vildledning-af-mette-frederiksen-paa-pressemoede-om|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=30 June 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; دعت لانتخابات مبكرة فى نوفمبر 2022، &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sofie Carsten Nielsen: Vil vælte Mette Frederiksen hvis ikke hun udskriver valg inden 4. oktober|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/sofie-carsten-nielsen-vil-vaelte-mette-frederiksen-hvis-ikke-hun-udskriver-valg|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 July 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg: Afholdes 1. november|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg-afholdes-1-november|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=5 October 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen takker for stemmerne {{!}} Nyheder|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/mette-frederiksen-takker-stemmerne|تاريخ-الوصول=2 November 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 November 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; محققةً احسن نتيجة للحزب الاشتراكى الديمقراطى من 20  سنه ، ومشكلةً ائتلاف وسطى مع [[الحزب الليبرالى (دنمارك)|حزب فينستر]] وحزب المعتدلين .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hvem er valgt? Se valgte kandidater og personlige stemmer {{!}} DR|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/valgte|تاريخ-الوصول=2 November 2022|صحيفة=Dr.dk|لغة=da-dk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark has a new government after parties agree on coalition|مسار=https://www.thelocal.dk/20221213/breaking-denmark-has-a-new-government-as-parties-agree-on-coalition/|تاريخ-الوصول=15 December 2022|صحيفة=The Local Denmark|تاريخ=13 December 2022|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين على الصعيد المحلي، انتهجتسياسات هجرة صارمة، جمعت فيها بين تدابير حفظ الأمن والنظام وسياسات الرعاية الاجتماعية والدفاع.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=JD Vance had a point on migration, Denmark's prime minister warns EU leaders|مسار=https://www.politico.eu/article/mette-frederiksen-denmark-jd-vance-migration-asylum-refugees/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Politico|تاريخ=20 March 2025}}&lt;/ref&gt;  أقرت قانون المناخ (خفض الانبعاثات بنسبة 70% بحلول سنة 2030). كمان فرضت ضريبة على الانبعاثات الزراعية  سنة  2024.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Flatulence tax: Denmark agrees deal to tax farmers for livestock emissions|مسار=https://www.bbc.com/news/articles/c20nq8qgep3o|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=BBC News|تاريخ=18 November 2024|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt; و شملت التعديلات الاجتماعية توسيع نطاق التقاعد المبكر، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A new early pension scheme in Denmark since 1 January 2021|مسار=https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=23331&amp;langId=en|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=ESPN Flash Report 2021/01|تاريخ=January 2021|مؤلف=Kvist|الأول=Jon}}&lt;/ref&gt; و تعزيز التعليم المهنى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=National reforms in vocational education and training|مسار=https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/eurypedia/denmark/national-reforms-vocational-education-and-training|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=eurydice.eacea.ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt; و فرض قيود على بعض [[ماجستير|برامج الماجستير]] &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Key committee says reform to Danish master's degrees is »extremely difficult«|مسار=https://uniavisen.dk/en/key-committee-says-reform-to-danish-masters-degrees-extremely-difficult/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=University Post – Independent of management|تاريخ=28 November 2024|مؤلف=Juhl|الأول=Martin|لغة=da}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

فريدريكسين كانت فى البداية من [[شكوكيه اوروبيه|المتشككين فى الاتحاد الاوروبى]] ، &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen er historiens mest EU-skeptiske statsminister - Altinget|مسار=https://www.altinget.dk/artikel/mette-frederiksen-er-den-mest-eu-skeptiske-statsminister-danmark-har-haft|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Altinget.dk|تاريخ=29 January 2020|لغة=da|عنوان مترجم=Mette Frederiksen is the most EU-sceptical prime minister in history}}&lt;/ref&gt; لكن غيرت موقفها بعد الغزو الروسى لأوكرانيا ، فأيدت الاقتراض الدفاعى المشترك للاتحاد الاوروبى وانسحبت من مجموعة الدول الأربع المقتصدة .&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark's Zeitenwende|مسار=https://ecfr.eu/article/denmarks-zeitenwende/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=ECFR|تاريخ=7 June 2022|مؤلف=Friis|الأول=Lykke|لغة=en-GB|مؤلف2=Schacke-Barfoed Tybjærg|الأول2=Iben}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark to drop 'frugal' stance on EU budget to counter threat from Russia|مسار=https://www.politico.eu/article/denmark-to-drop-frugal-stance-on-eu-budget-says-pm-frederiksen/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Politico|تاريخ=4 June 2025|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt; و اتخذت موقف متشددًا بخصوص الدفاع و الأمن، حيث دعمت بقوة [[حلف الناتو|حلف شمال الاطلنطى]] و امريكا، وبقت الدنمارك من اكبر المساهمين الاقتصاديين والعسكريين فى أوكرانيا نسبةً ل[[ناتج محلى اجمالى|الناتج المحلى الإجمالى]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark takes pride in being top military aid donor to Ukraine in NATO|مسار=https://www.aa.com.tr/en/world/denmark-takes-pride-in-being-top-military-aid-donor-to-ukraine-in-nato/3481390|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A Conversation With Prime Minister Mette Frederiksen of Denmark|مسار=https://www.cfr.org/event/conversation-prime-minister-mette-frederiksen-denmark|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Council on Foreign Relations|لغة=en|interviewer-last=Robinson|interviewer-first=Linda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ukraine Support Tracker - A Database of Military, Financial and Humanitarian Aid to Ukraine|مسار=https://www.ifw-kiel.de/topics/war-against-ukraine/ukraine-support-tracker/|تاريخ-الوصول=13 September 2025|صحيفة=Kiel Institute|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; وتجاوز الصرف الدفاعى 3% من الناتج المحلى الإجمالى فى الفترة 2025-2026، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Agreement putting Denmark at more than 3 pct. of GDP allocated for defence in 2025 and 2026|مسار=https://www.fmn.dk/en/news/2025/agreement-putting-denmark-at-more-than-3-pct.-of-gdp-allocated-for-defence-in-2025-and-2026/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=Ministry of Defence|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250607092444/https://www.fmn.dk/en/news/2025/agreement-putting-denmark-at-more-than-3-pct.-of-gdp-allocated-for-defence-in-2025-and-2026/|تاريخ-الأرشيف=7 June 2025}}&lt;/ref&gt; وشمل التجنيد الإجبارى الستات،  &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark Moves to Women's Mandatory Military Service Sooner Than Expected|مسار=https://europeanconservative.com/articles/news/denmark-moves-to-womens-mandatory-military-service-sooner-than-expected/|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=europeanconservative.com|تاريخ=26 March 2025|مؤلف=Orbán|الأول=Tamás|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; و أُلغى الجزء المتعلق بالدفاع من استثناءات الدنمارك من الاتحاد الاوروبى . و سنة 2025، صنفتها ''مجلة بوليتيكو'' كتانى أقوى شخصية فى اوروبا. و سنة 2026، أدانت اقتراح [[دونالد ترامپ]]  الامريكانى بالاستحواذ على جرينلاند .&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark's prime minister says Trump is serious about Greenland's annexation
| url = https://www.europeaninterest.eu/denmarks-prime-minister-says-trump-is-serious-about-greenlands-annexation/
| accessdate = 6 January 2026
| work = European Interest
}}&lt;/ref&gt;

== بدايات  ==
ميتى فريدريكسين اتولدت يوم 19 نوفمبر 1977 فى مدينة ألبورج، اللى موجودة فى إقليم شمال يوتلاند شمال الدنمارك. أبوها فليمنج فريدريكسين كان شغال مصفف حروف طباعية، و أمها أنيتا فريدريكسين كانت مدرسة.&lt;ref name=&quot;Folketing2&quot;&gt;{{ft.dk link}}. Accessed on 29 June 2019.&lt;/ref&gt;

و هيا مراهقة، شاركت فى حملات للحفاظ على الغابات المطيرة، و حماية الحيتان، و إنهاء نظام الفصل العنصرى (الأبارتهايد). ولما كان عندها 12 سنة، انضمت للجناح الشبابى الدولى لحزب المؤتمر الوطنى الإفريقى .&lt;ref name=&quot;NYT1&quot;&gt;{{cite news|first1=Martin Selsoe|last1=Sorensen|first2=Richard|last2=Pérez-Peña|date=22 August 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/08/22/world/europe/-trump-greenland-denmark-mette-frederiksen.html|title=Denmark's Leader Didn't Want a Fight With Trump. She Got One Anyway|newspaper=[[New York Times]]}}.&lt;/ref&gt;

درست فى مدرسة ألبورجهوس جيمنازيوم، وبعدها أخدت سنة بريك قضتها فى ريف كينيا ضمن برنامج تبادل، و كانت عايشة مع عيلة مستضيفة هناك. بعد كده أخدت بكالوريوس فى الإدارة و العلوم الاجتماعية من جامعة ألبورج، و بعدين ماجستير فى الدراسات الإفريقية من جامعة كوبنهاجن.&lt;ref name=&quot;DanishPrimeMinisters&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.stm.dk/_a_2857.html
| title = List of Danish Prime Ministers Since 1848
| publisher = Ministry of the State of Denmark
| language = da
| access-date = 31 August 2020
}}&lt;/ref&gt;

== المسيرة السياسية ==

=== عضو فى فولكيتينج ===
[[ملف:Mette-frederiksen-2001.jpg|left|تصغير|فريدريكسين سنة 2001]]

فريدريكسين اشتغلت مستشارةً للشباب عند اتحاد نقابات العمال الدنماركى (LO) .  انتُخبت عضوةً فى البرلمان عن مقاطعة كوبينهاجين فى الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2001 ، اللى  شافت خسارة [[الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)|الحزب الاشتراكى الديمقراطى]] للمركز الاولانى و حصوله على المركز التانى لأول مرة من سنة 1920.&lt;ref name=&quot;Folketing&quot; /&gt; بعد انتخابها، اتتعينت فريدريكسين متحدثةً باسم حزبها لشؤون الثقافة و الإعلام والمساواة بين الجنسين.&lt;ref name=&quot;Folketing&quot; /&gt;  سنة  2002، اخدت جايزة [[نينا بانج|نينا بانغ]] لـ&quot;إظهارها شجاعةً سياسيةً وحماسةً وتأثير نابع من حسّها الاجتماعي&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen|مسار=https://www.councilwomenworldleaders.org/mette-frederiksen.html|تاريخ-الوصول=9 June 2024|صحيفة=Council of Women World Leaders|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240519013730/https://www.councilwomenworldleaders.org/mette-frederiksen.html|تاريخ-الأرشيف=19 May 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين نالت  جايزة تينج سنة 2012. شاركت فى تأليف كتابين ''&quot;الرسول&quot;'' (2003) و ''&quot;من النضال لالثقافة&quot;'' (2004). بعد خسارة حزبها فى الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2005 ، فريدريكسين بقت المتحدثة الرسمية باسم حزبها للشؤون الاجتماعية .  وعقب الانتخابات، شغلت كمان منصب نائب رئيس الكتلة البرلمانية للحزب الاشتراكى الديمقراطى.&lt;ref name=&quot;Folketing&quot; /&gt; و فى الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2007 اللى خسر فيها الحزب الاشتراكى الديمقراطى مقعدين، اخدت 27,077 صوت، ما جعلها فى المركز السابع ضمن قائمة العشرة سياسيين الدنماركيين الاكتر حصول على الأصوات.

بعد الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2011 اللى سببت  فوز الحزب الاشتراكى الديمقراطي، شغلت فريدريكسين منصب وزيرة العمل فى عهد رئيسة الوزراء [[هيلى تورنينج-شميت|هيلى ثورنينج-شميت]] من سنة 2011 لسنة 2014، بعدين وزيرة العدل من سنة 2014 لحد خلفتها فى زعامة الحزب.&lt;ref name=&quot;Politiken&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Portræt: Mette Frederiksen skal finde sin egen vej|مسار=http://politiken.dk/indland/politik/folketingsvalg2015/ECE2726224/portraet-mette-frederiksen-skal-finde-sin-egen-vej/|تاريخ-الوصول=22 June 2015|صحيفة=[[Politiken]]|تاريخ=20 June 2015|لغة=da|عنوان مترجم=Portrait: Mette Frederiksen has to find her own way}}&lt;/ref&gt; و خلال فترة توليها منصب وزيرة العمل، سعت فريدريكسين لتعديلات فى معاشات التقاعد المبكر، والوظايف المرنة، ونظام التوظيف. و تضمن تعديل المساعدة النقدية المثير للجدل خفض المخصصات النقدية للشباب العاطلين عن العمل، و ماتر الدعم المتبادل للمتعايشين، من أمور تانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette F. om konsekvenser af sin egen reform: Det er jeg oprigtigt ked af|مسار=https://www.bt.dk/politik/mette-f.-om-konsekvenser-af-sin-egen-reform-det-er-jeg-oprigtigt-ked-af|تاريخ-الوصول=7 February 2021|صحيفة=Bt.dk|تاريخ=23 September 2018}}&lt;/ref&gt;

=== زعيم الحزب الاشتراكى الديمقراطى ===

فى ظل قيادة فريدريكسين بعد الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2015 اللى الحزب رجع فيها الاشتراكى الديمقراطى للسلطة و اخد 3 كراسى فى [[فولكيتينج|البرلمان]] ، رجع الحزب لاليسار فى القضايا الاقتصادية مع اتخاذ موقف محافظ بخصوص الهجرة .&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Orange
| first = Richard
| title = Mette Frederiksen: the anti-immigration left leader set to win power in Denmark
| url = https://www.theguardian.com/world/2019/may/11/denmark-election-matte-frederiksen-leftwing-immigration?CMP=share_btn_fb
| accessdate = 12 May 2019
| work = [[The Guardian]]
| date = 11 May 2018
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Danish left veering right on immigration|مسار=https://www.politico.eu/article/danish-copenhagen-left-veers-right-on-immigration-policy-integration/|تاريخ-الوصول=13 September 2018|صحيفة=[[Politico]]|تاريخ=6 September 2018|مؤلف=O'Leary|الأول=Naomi}}&lt;/ref&gt;

== رئيس وزراء الدنمارك (2019– لحد دلوقتى ) ==

الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2019  شافت فوز الحزب الاشتراكى الديمقراطى بمقعد إضافي، فى الوقت نفسه تراجع الدعم لحزب الشعب الدنماركى والتحالف الليبرالى ،و ده اتسبب فى فقدان [[لارس لوكه راسموسن|لارس لوك راسموسن]] أغلبيته. ومع حسم النتيجة ليلة الانتخابات، أقر راسموسن بالهزيمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bbc.com/news/world-europe-48535939
| title = Denmark election: Social Democrats win as PM admits defeat
| publisher = [[BBC News]]
| date = 6 June 2019
| accessdate = 6 June 2019
}}&lt;/ref&gt; اتتعينت فريدريكسين رئيسة للوزراء فى 27 يونيه 2019، لتترأس حكومة أقلية اشتراكية ديمقراطية بالكامل، مدعومة من الكتلة الحمرا المكونة من الحزب الاشتراكى الليبرالى ، وتحالف الأحمر و الأخضر ، وحزب اليسار الأخضر .&lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark's youngest prime minister to lead new government|مسار=https://www.dw.com/en/denmarks-youngest-prime-minister-to-lead-new-government/a-49357121|ناشر=[[Deutsche Welle]]|تاريخ-الوصول=27 June 2019|تاريخ=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Government&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Løkke: Mette Frederiksen udpeget som kongelig undersøger|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/loekke-mette-frederiksen-udpeget-som-kongelig-undersoeger|ناشر=[[DR (broadcaster)|DR]]|تاريخ-الوصول=16 June 2019|تاريخ=6 June 2019|مؤلف=Ingvorsen|الأول=Emil Søndergård|لغة=da}}&lt;/ref&gt;  رغم تبنيها موقف مناهض للهجرة خلال الانتخابات، لكن فريدريكسين عدّلت موقفها من الهجرة لفتره قصيره ، فسمحت بدخول المزيد من العمالة الأجنبية، وتراجعت عن خطط الحكومة لاحتجاز المجرمين الأجانب فى الخارج بعد فوزها فى الانتخابات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.politico.eu/article/mette-frederiksen-social-democrats-form-government-in-denmark/
| title = Social Democrats form government in Denmark
| work = Politico
| date = 26 June 2019
| accessdate = 31 July 2019
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.independent.co.uk/news/world/europe/denmark-new-government-left-mette-frederiksen-welfare-spending-anti-immigration-a8975096.html
| archiveurl = https://ghostarchive.org/archive/20220512/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/denmark-new-government-left-mette-frederiksen-welfare-spending-anti-immigration-a8975096.html
| archivedate = 12 May 2022
| title = Denmark gets new left-wing government with plans to increase welfare spending and scrap anti-immigration measures
| work = The Independent
| date = 26 June 2019
| accessdate = 31 July 2019
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/06/26/world/politics-diplomacy-world/denmark-becomes-third-nordic-country-form-leftist-government-year/
| title = Denmark becomes third Nordic country to form leftist government this year
| work = The Japan Times
| date = 26 June 2019
| accessdate = 31 July 2019
}}&lt;/ref&gt;

=== عملية إعدام المنك سنة 2020 ===
{{تصنيف كومونز}}
[[ملف:Le_regard_(Mette_Frederiksen_by_Christian_Ursilva).jpg|تصغير|فريدريكسين خلال جلسة استماع بخصوص الرسايل النصية المحذوفة خلال عملية التصفية، 22 اكتوبر 2025 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette F. og Hummelgaard afviser oppositionspartiers krav om nye undersøgelser af sms-sagen: 'Alle metoder er afsøgt'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-f-og-hummelgaard-afviser-oppositionspartiers-krav-om-nye-undersoegelser-af-sms-sagen-alle|تاريخ-الوصول=16 December 2025|صحيفة=DR|تاريخ=22 October 2025|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;]]
فى مؤتمر صحفى فى 4 نوفمبر 2020، ميتى فريدريكسين صرّحت بأن الحكومة قررت إعدام كل حيوانات المنك فى الدنمارك بسبب خطر الإصابة بفيروس كوفيد-19.  بعدين ، تبيّن أن القرار ده مش قانوني، كتير وصفوه بأنه انتهاك للدستور الدنماركى.  الحكومة قدّمت تفسيرات متضاربة، وطالبت شوية أحزاب فى البرلمان (الفولكيتينج) بتوضيح هدومات قضية المنك. اتنشر البيان فى 18 نوفمبر 2020، وتبيّن أنه تم تحذير ستة وزراء فى 1 اكتوبر 2020 بأن القرار مش قانونى. وزير الغذاء والزراعة والثروة السمكية، [[موجينس چينسين|موغنس ينسن،]] انسحب على الفور. و ميتى فريدريكسين نفت  علمها بعدم وجود أساس قانونى للقرار.

اتشكلت لجنة تحقيق للتحقيق فى القضية، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NY kommission skal granske regeringens håndtering af minksag - TV 2|مسار=https://nyheder.tv2.dk/politik/2020-12-10-ny-kommission-skal-granske-regeringens-haandtering-af-minksag|تاريخ=10 December 2020}}&lt;/ref&gt; وقدّمت تقريرها فى 30  يونيه 2022. وذكر التقرير أن تصريحات فريدريكسين فى المؤتمر الصحفى  فى 4 نوفمبر 2020 كانت &quot;مضللة بشكل فادح&quot;، لكن ما كانتش على علم بعدم قانونية الأمر بقتل كل حيوانات المنك.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Minkkommissionen: Grov vildledning af Mette Frederiksen på pressemøde om minkaflivning|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/minkkommissionen-grov-vildledning-af-mette-frederiksen-paa-pressemoede-om|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=30 June 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 30 June 2022
| title = Danish mink cull: PM Frederiksen and officials heavily criticised
| language = en-GB
| work = BBC News
| url = https://www.bbc.com/news/world-europe-62001162
| accessdate = 6 July 2022
}}&lt;/ref&gt; و أعلن تحالف الأحمر و الأخضر وحزب اليسار الأخضر ، وهما حزبان مساعدان لفريدريكسين، أنهما لن يصوّتا لصالح فحص التقرير من قبل محامى مستقل، الأمر اللى قد يوصل لعزلها .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Enhedslisten freder Mette Frederiksen i minkskandale: Hun gjorde det ikke med vilje|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/enhedslisten-freder-mette-frederiksen-i-minkskandale-hun-gjorde-det-ikke-med-vilje|تاريخ-الوصول=6 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=30 June 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، لم ترغب [[سوفى كارستين نيلسين|صوفى كارستن نيلسن]] ، زعيمة الحزب الليبرالى الاجتماعى الدنماركى ، و هو كمان حزب مساعد، فى إجراء فحص مستقل، لكن طالبت بإجراء انتخابات عامة قبل 4 اكتوبر 2022.&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radikale freder Mette Frederiksen – men vil have hurtigt folketingsvalg|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/radikale-freder-mette-frederiksen-men-vil-have-hurtigt-folketingsvalg|ناشر=[[Danmarks Radio]]|تاريخ-الوصول=2 July 2022|تاريخ=2 July 2022|لغة=da}}&lt;/ref&gt; و إذا لم تُلبَّ مطالبها، فقد وعدت بدعم اقتراح حجب الثقة عن فريدريكسين.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sofie Carsten Nielsen: Vil vælte Mette Frederiksen hvis ikke hun udskriver valg inden 4. oktober|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/sofie-carsten-nielsen-vil-vaelte-mette-frederiksen-hvis-ikke-hun-udskriver-valg|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 July 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين بعدين فى 5 اكتوبر 2022 أعلنت أن الانتخابات العامة ستجرى فى 1 نوفمبر 2022.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg: Afholdes 1. november|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg-afholdes-1-november|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=5 October 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

فريدريكسين تلقّت توبيخ  رسمى من البرلمان (فولكيتينج) فى 5 يوليه 2022 بسبب تعاملها مع قضية المنك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 5 July 2022
| title = Danish PM avoids impeachment over illegal mink cull
| language = en
| work = Reuters
| url = https://www.reuters.com/world/europe/danish-pm-avoids-impeachment-over-illegal-mink-cull-2022-07-05/
| accessdate = 7 July 2022
}}&lt;/ref&gt; وجاء فى التوبيخ أن فريدريكسين &quot;تصرّفت بشكلى يستوجب انتقاداتٍ لاذعة&quot;.  التوبيخ ده صدر من حكومتها نفسها، بدون ما بيشير حزبها، [[الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)|الحزب الاشتراكى الديمقراطى]] ، لارتكابها أى أخطاء؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=S er med i næse til Mette Frederiksen, men vil ikke sige, hun har begået fejl|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/s-er-med-i-naese-til-mette-frederiksen-men-vil-ikke-sige-hun-har-begaaet-fejl|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=5 July 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;  المعارضة ما شاركتش فى التوبيخ لاعتبارها إياه غير كافٍ.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen får officielt næse - TV 2|مسار=https://nyheder.tv2.dk/politik/2022-07-05-mette-frederiksen-faar-officielt-naese|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=nyheder.tv2.dk|تاريخ=5 July 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

=== المعاش المبكر ===
فى اكتوبر 2020،  الحكومة وصلت لاتفاق مع حزب الشعب الدنماركى و الحزب الاشتراكى وحزب الوحدة لإطلاق معاش تقاعد مبكر جديد للأشخاص اللى  أمضوا 42  سنه  على الأقل فى سوق العمل. المعاش  ده ، المعروف كمان باسم &quot;معاش آرني&quot; (نسبةً لآرنى يول )، كان وعد انتخابى رئيسى للحزب الاشتراكى الديمقراطى فى حملة انتخابات 2019.  المعاش ده  اتمول ، من أمور تانيه، بفرض ضريبة خاصة على القطاع المالى و ماتر مبالغ من جهود التوظيف فى البلديات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Aftale om ny ret til tidlig pension|مسار=https://bm.dk/arbejdsomraader/politiske-aftaler/politiske-aftaler/2020/aftale-om-ny-ret-til-tidlig-pension|تاريخ-الوصول=30 December 2025|صحيفة=bm.dk|لغة=da|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250813214235/https://bm.dk/arbejdsomraader/politiske-aftaler/politiske-aftaler/2020/aftale-om-ny-ret-til-tidlig-pension|تاريخ-الأرشيف=13 August 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=tidlig pension|مسار=https://lex.dk/tidlig_pension|تاريخ-الوصول=30 December 2025|صحيفة=Lex|تاريخ=3 December 2025|لغة=da}}&lt;/ref&gt;

=== انتخابات 2022 ===

فى 2 يوليه 2022، [[سوفى كارستين نيلسين|صوفى كارستن نيلسن]] ، زعيمة الحزب الليبرالى الاجتماعي،  واحد من الأحزاب المساعدة للحكومة، حثت فريدريكسين على تحديد موعد للانتخابات قبل 4 اكتوبر، و ده  بعد نشر تقرير لجنة مينك اللى انتقد تعامل الحكومة مع تفشى [[Cluster 5|المجموعة الخامسة]] من فيروس كورونا فى نوفمبر 2020.&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radikale freder Mette Frederiksen – men vil have hurtigt folketingsvalg|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/radikale-freder-mette-frederiksen-men-vil-have-hurtigt-folketingsvalg|ناشر=[[Danmarks Radio]]|تاريخ-الوصول=2 July 2022|تاريخ=2 July 2022|لغة=da}}&lt;/ref&gt; و بعد كده  من اليوم نفسه، أعلنت نيلسن استعدادها لتقديم اقتراح بحجب الثقة إذا رفضت رئيسة الوزراء الدعوة لانتخابات مبكرة.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sofie Carsten Nielsen: Vil vælte Mette Frederiksen hvis ikke hun udskriver valg inden 4. oktober|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/sofie-carsten-nielsen-vil-vaelte-mette-frederiksen-hvis-ikke-hun-udskriver-valg|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 July 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; و فى 5 اكتوبر، أعلنت فريدريكسين أن الانتخابات العامة سبتتعمل  فى 1 نوفمبر، هيا الأولى اللى بتتعمل  يوم ثلاثاء من الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2007.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg: Afholdes 1. november|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg-afholdes-1-november|تاريخ-الوصول=5 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=5 October 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2022  شافت احسن نتيجة للحزب [[الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)|الاشتراكى الديمقراطى]] من اكتر من 20  سنه ، و أسوأ نتيجة [[الحزب الليبرالى (دنمارك)|لحزب فينستر]] من اكتر من 30  سنه .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ellemann taler: 'Som formand for Venstre er det først og fremmest mit ansvar'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/ellemann-taler-som-formand-venstre-er-det-foerst-og-fremmest-mit|تاريخ-الوصول=2 November 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 November 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Socialdemokratiet blev valgets store sejrherre: Vil danne bred regering|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/mette-frederiksen-taler-til-valgfest-regeringen-gaar-af-i-morgen-vil|تاريخ-الوصول=2 November 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 November 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين، زعيمة الكتلة الحمرا، شكرت الناخبين على منحها الأغلبية؛ و رغم فوزها بأغلبية صغيره بمقعد واحد، قررت الوفاء بوعدها الانتخابى و الاستقالة سعى لتشكيل حكومة وسطية جديدة تضم أحزاب من  طرفين الطيف السياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen går til dronningen klokken 11|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/mette-frederiksen-gaar-til-dronningen-klokken-11|تاريخ-الوصول=2 November 2022|صحيفة=DR|تاريخ=2 November 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; عقب إعلان النتائج، تلقت التهانى من رئيسى وزراء النرويج واسبانيا، [[يوناس جار ستوره|جوناس غار ستور]] [[پيدرو سانتشيث|وبيدرو سانشيز]] ، والاتنين عضوان فى نفس المجموعة السياسية الاوروبية اللى تنتمى ليها، [[حزب الاشتراكيين الاوروبيين]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بتويته|number=1587705619875758080|user=jonasgahrstore|title=Gratulerer #MetteFrederiksen og danske sosialdemokrater med sterkt valgresultat og fortsatt flertall i Folketinget. Imponerende og inspirerende! Norge og Danmark er nære partnere. Jeg ser frem til godt samarbeid i en krevende tid og et videre nært samarbeid med Mette Fredriksen.|author=Jonas Gahr Støre|access-date=2 November 2022|language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بتويته|number=1587738086099787776|user=sanchezcastejon|title=Enhorabuena, Mette Frederiksen, y a la familia socialdemócrata de @Spolitik, por vuestra victoria en las urnas. Un resultado muy valioso para hacer frente a los importantes desafíos en Europa.|author=Pedro Sánchez|access-date=2 November 2022|language=es}}&lt;/ref&gt;

فى 13 ديسمبر، ميتى فريدريكسين توجهت للملكة لتقديم حكومتها الجديدة ، اللى تضم حزبين المعتدلين وفينستر؛ هيا المرة الأولى اللى يشكل فيها الحزبان حكومة مشتركة من [[:da:Regeringen Anker Jørgensen III|سنة 1978.]] و اتولا  زعيم فينستر، جاكوب إيلمان-جنسن، منصب نائب رئيس الوزراء ووزير الدفاع، فى الوقت نفسه اتتعين زعيم المعتدلين، لارس لوك راسموسن، وزير للخارجية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ellemann bliver forsvarsminister og Løkke bliver udenrigsminister: Se hele listen her|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/ellemann-bliver-forsvarsminister-og-loekke-bliver-udenrigsminister|تاريخ-الوصول=15 December 2022|صحيفة=DR|تاريخ=15 December 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; وخسر تسعة من الديمقراطيين الاجتماعيين مناصبهم الوزارية نتيجة لتشكيل الحكومة الجديدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ni socialdemokrater mister ministerposter: 'Det var sjovere at køre her for 3,5 år siden'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/ni-socialdemokrater-mister-ministerposter-det-var-sjovere-koere-her-35-aar-siden|تاريخ-الوصول=15 December 2022|صحيفة=DR|تاريخ=15 December 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; ووزيران، الاتنين من المعتدلين، م عضوين فى البرلمان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=LIVE Følg regeringsforhandlingerne her|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/live-foelg-folketingsvalget-2022|تاريخ-الوصول=13 December 2022|صحيفة=DR|تاريخ=13 December 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; دى كانت  المرة الأولى من سنة 2007 اللى يُعاد فيها انتخاب [[رئيس وزرا دنمارك|رئيس وزراء]] لولاية متتالية.

=== السياسة الخارجية ===
[[ملف:President_Trump_Meets_with_the_Prime_Minister_of_the_Kingdom_of_Denmark_(49170427967).jpg|left|تصغير|فريدريكسين مع الرئيس الامريكانى [[دونالد ترامپ]] خلال اجتماع [[حلف الناتو|لحلف الناتو]] فى [[لندن]] ، المملكة المتحدة، ديسمبر 2019]]

فريدريكسين كسبت باهتمام دولى فى اغسطس 2019  لما  [[رئيس امريكا|الرئيس الأمريكى]] [[دونالد ترامپ]]  لغا  زيارة دولة للدنمارك بعد رفضها بيع [[جرينلاند]] ، و هيا إقليم ليه الحكم الذاتى تابع [[مملكة الدنمارك|لمملكة دنمارك]] . فى 15 اغسطس 2019، ذكرت ''[[وول ستريت جورنال|جورنال وول ستريت جورنال]]'' أن ترامب ناقش إمكانية شراء جرينلاند مع مساعديه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.washingtonpost.com/business/ap-source-trump-has-talked-about-buying-greenland-for-us/2019/08/15/42fbeaa0-bfb3-11e9-a8b0-7ed8a0d5dc5d_story.html
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190816022543/https://www.washingtonpost.com/business/ap-source-trump-has-talked-about-buying-greenland-for-us/2019/08/15/42fbeaa0-bfb3-11e9-a8b0-7ed8a0d5dc5d_story.html
| archivedate = 16 August 2019
| title = AP source: Trump has talked about buying Greenland for US
| date = 15 August 2019
| work = The Washington Post
| accessdate = 22 August 2019
| agency = Associated Press
}}&lt;/ref&gt; وردّ [[كيم كيلسن]] ، رئيس وزراء جرينلاند ، قائل إن جرينلاند مش للبيع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.nytimes.com/2019/08/16/world/europe/trump-greenland.html
| title = 'Greenland Is Not for Sale': Trump's Talk of a Purchase Draws Derision
| last = Sorensen
| first = Martin Selsoe
| date = 16 August 2019
| work = The New York Times
| accessdate = 22 August 2019
}}&lt;/ref&gt; و فى 18 اغسطس 2019، و بعد تأكيد البيت الأبيض للشائعة، فريدريكسين رددت تصريحات كيلسن قائلةً: &quot;جرينلاند مش دنماركية. جرينلاند ملك لجرينلاند&quot;، ووصفت النقاش بأنه &quot;عبثي&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-greenland-idUSKCN1V80M0
| title = Danish PM says Trump's idea of selling Greenland to U.S. is absurd
| date = 18 August 2019
| work = Reuters
| accessdate = 22 August 2019
}}&lt;/ref&gt; و فى 20 اغسطس 2019، ألغى ترامب زيارة الدولة، اللى كانت مقررة فى الفترة من 2 ل3 سبتمبر 2019، مع الإشارة  بالتحديد  لرفض فريدريكسين مناقشة عملية بيع محتملة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump droppede Mette Frederiksen midt om natten – mandag tager hun revanche - TV 2|مسار=https://nyheder.tv2.dk/politik/2023-06-02-trump-droppede-mette-frederiksen-midt-om-natten-mandag-tager-hun-revanche|تاريخ-الوصول=4 June 2023|صحيفة=nyheder.tv2.dk|تاريخ=4 June 2023|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.nytimes.com/2019/08/20/us/politics/trump-cancels-greenland-trip.html
| title = Trump Scraps Trip to Denmark, as Greenland Is Not for Sale
| last = Karni
| first = Annie
| date = 20 August 2019
| work = The New York Times
| accessdate = 22 August 2019
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-49416740
| title = Trump cancels Denmark visit amid spat over sale of Greenland
| date = 21 August 2019
| work = BBC
| accessdate = 22 August 2019
}}&lt;/ref&gt; فى 3 يناير 2020، امريكا اغتالت  الجنرال الايرانى [[قاسم سليمانى]] ،و ده زاد من حدة التوترات القائمة بين البلدين. فريدريكسين وصفت الوضع بأنه &quot;خطير للغاية&quot;. وتجنبت الإجابة على سؤال  إذا كان الاغتيال مبرر، و دعت بدل ده لخفض التصعيد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.berlingske.dk/politik/mette-f.-viger-uden-om-spoergsmaal-om-usa-angreb-paa-iran
| title = Mette F. viger uden om spørgsmål om USA-angreb på Iran
| date = 5 January 2020
| work = Berlingske Tidende
| agency = Ritzau
| trans_title = Mette F. avoids question about USA attack on Iran
}}&lt;/ref&gt; وبناء على طلب [[امريكا|الولايات المتحدة]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 10 February 2022
| title = Denmark talks on hosting U.S. troops not triggered by Ukraine crisis-PM
| language = en
| work = Reuters
| url = https://www.reuters.com/world/denmark-us-begin-talks-new-defence-agreement-2022-02-10/
| accessdate = 18 April 2022
| quote = The talks, which were requested by the United States (...)
}}&lt;/ref&gt; ابتدت فريدريكسين محادثات دبلوماسية فى أوائل سنة 2022 حول إمكانية وجود قوات امريكانيه على الأراضى الدنماركية. فريدريكسين أعربت عن حماسها للمحادثات، قائلةً: &quot;نريد وجوداً امريكانى أقوى فى  اوروبا و فى الدنمارك&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark may allow US troops on its soil, pact in the works|مسار=https://www.euronews.com/2022/02/10/denmark-may-allow-us-troops-on-its-soil-pact-in-the-works|تاريخ-الوصول=18 April 2022|صحيفة=euronews|تاريخ=10 February 2022|لغة=en}}&lt;/ref&gt; فى  يونيه 2022، فريدريكسين رحبت بطلبات [[فينلاندا]] [[السويد|والسويد]] للانضمام ل[[حلف الناتو|حلف شمال الاطلنطى (الناتو)]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Danish PM welcomes Sweden and Finland accession to NATO|مسار=https://cphpost.dk/2022-06-30/news/danish-pm-welcomes-sweden-and-finland-accession-to-nato/|صحيفة=The Copenhagen Post|تاريخ=30 June 2022|لغة=en}}&lt;/ref&gt; فى ديسمبر 2023،  فريدريكسين أعلنت عن اتفاقية تعاون دفاعى بين امريكا و الدنمارك، تسمح بتمركز جنود و معدات عسكرية امريكانيه فى قواعد سكرايدستروب وكاروب و ألبورغ الجوية .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark, U.S. reach defence agreement|مسار=https://www.reuters.com/world/denmark-us-reach-defence-agreement-2023-12-19/|تاريخ-الوصول=20 December 2023|صحيفة=Reuters|تاريخ=19 December 2023|مؤلف=Rasmussen|الأول=Louise Breusch|محرر=Richardson|محرر-الأول=Alex|مؤلف2=Gronholt-Pedersen|الأول2=Jacob}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:President_Michel_meets_Mette_Frederiksen,_Prime_Minister_of_Denmark_-_2024.jpg|تصغير|فريدريكسين مع برئيس المجلس الاوروبى [[شارل ميشيل]] فى كوبينهاجين، 14 مايو 2024.]]
فى  يونيه 2024، فريدريكسين ظهرت فى [[نورماندى]] بمناسبة الذكرى التمانين لإنزال نورماندى .&lt;ref name=&quot;NYTimesInfo&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark's Prime Minister Is Attacked in Copenhagen Square|مسار=https://www.nytimes.com/2024/06/07/world/europe/denmark-prime-minister-attacked-mette-frederiksen.html|تاريخ-الوصول=7 June 2024|صحيفة=[[The New York Times]]|تاريخ=7 June 2024|مؤلف=Tekali|الأول=Maya}}&lt;/ref&gt;

==== غزو روسيا لأوكرانيا سنة 2022 ====
[[ملف:Viaje_del_presidente_del_Gobierno_a_Ucrania_(4).jpg|تصغير|فريدريكسين مع رئيس الوزراء الإسبانى [[پيدرو سانتشيث|بيدرو سانشيز]] والرئيس الأوكرانى [[فولوديمير زيلينسكى]] فى كييف، 21 ابريل 2022]]

بعد [[الغزو الروسى لاوكرانيا (2022)|الغزو الروسى لأوكرانيا سنة 2022]] ، حكومة فريدريكسين ابتدت محادثات سياسية مع الأحزاب الخمسة الرئيسية فى [[فولكيتينج|البرلمان الدنماركى]] ( الحزب الليبرالى الاجتماعى ، وحزب اليسار الأخضر ، [[الحزب الليبرالى (دنمارك)|وحزب فينستر]] ، وحزب الشعب المحافظ )، وقدمت &quot;التسوية الوطنية بخصوص السياسة الأمنية الدنماركية&quot; فى 4 مارس 2022، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=National compromise on Danish security policy|مسار=http://en.kriseinformation.dk/official-news/press-conferences/2022/mar/03-06-stm|تاريخ-الوصول=18 April 2022|صحيفة=en.kriseinformation.dk|لغة=en}}&lt;/ref&gt; اللى تضمنت زيادة كبيرة فى الصرف الدفاعى الدنماركي، وتخصيص مبلغ 7 مليارات [[كرونه دنماركيه|كرونة دنماركية]] بشكل طارئ للدفاع الدنماركى ، وخطة للاستقلال عن الغاز الروسي، واستفتاء على خيار الانسحاب الدفاعى الدنماركى من الاتحاد الاوروبى .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historisk aftale om dansk sikkerhedspolitik på plads: Milliarder til Forsvaret og ny EU-afstemning|مسار=https://www.berlingske.dk/content/item/1632450|تاريخ-الوصول=18 April 2022|صحيفة=Berlingske.dk|تاريخ=6 March 2022|مؤلف=Borre|الأول=Martin|لغة=da}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nationalt kompromis om dansk sikkerhedspolitik|مسار=https://www.regeringen.dk/nyheder/2022/nationalt-kompromis-om-dansk-sikkerhedspolitik/|تاريخ-الوصول=18 April 2022|صحيفة=Regeringen.dk|تاريخ=6 March 2022|لغة=da}}&lt;/ref&gt; وستزيد البلاد  بالتدريج الصرف الدفاعى ل2% من [[ناتج محلى اجمالى|الناتج المحلى الإجمالى]] بحلول سنة 2033 (كما هو متفق عليه فى [[حلف الناتو]] )، و هو يسوا زيادة فى الصرف الدفاعى السنوى بحوالى 18 مليار كرونة دنماركية (2.65 مليار دولار امريكانى ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Tanner
| first = Jari
| date = 6 March 2022
| title = Denmark to Hold Referendum on Joining EU's Common Defense
| work = U.S. News
| url = https://www.usnews.com/news/business/articles/2022-03-06/denmark-to-hold-referendum-on-joining-eus-common-defense
| accessdate = 18 April 2022
}}&lt;/ref&gt;  فى 21 ابريل، وزيرة الخارجية الدنماركية، برفقة رئيس الوزراء الإسبانى [[پيدرو سانتشيث|بيدرو سانشيز]] ، زارت  العاصمة الأوكرانية [[كييف]] [[رئيس اوكرانيا|والرئيس]] [[فولوديمير زيلينسكى]] . و خلال الاجتماع، وعدت فريدريكسين بزيادة المساعدات العسكرية و الأسلحة لأوكرانيا بمقدار 600 مليون كرونة دنماركية، علشان يوصل إجمالى المساعدات الدنماركية لمليار كرونة دنماركية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 21 April 2022
| title = Denmark, Spain PMs pledge more weapons to Ukraine in visit to Kyiv
| language = en
| work = Reuters
| url = https://www.reuters.com/world/europe/spains-pm-sanchez-denmarks-pm-frederiksen-visit-kyiv-2022-04-21/
| accessdate = 21 April 2022
}}&lt;/ref&gt; و كانت الدنمارك قد بعتت قبل كده 2700 سلاح خفيف مضاد للدبابات من طراز M72 LAW للجيش الأوكرانى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 27 February 2022
| title = Danmark sender våben til Ukraine: Vi ser en enestående heroisk indsats fra ukrainerne, og vi ønsker at hjælpe
| language = da
| work = DR
| url = https://www.dr.dk/nyheder/indland/danmark-sender-vaaben-til-ukraine-vi-ser-en-enestaaende-heroisk-indsats-fra
| accessdate = 28 February 2022
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227202439/http://www.dr.dk/nyheder/indland/danmark-sender-vaaben-til-ukraine-vi-ser-en-enestaaende-heroisk-indsats-fra
| archivedate = 27 February 2022
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 27 February 2022
| title = Danmark sender panserværnsvåben til Ukraine - alle spilleregler er ændret, siger Mette Frederiksen
| language = da
| work = TV2
| url = https://nyheder.tv2.dk/samfund/2022-02-27-danmark-sender-panservaernsvaaben-til-ukraine-alle-spilleregler-er-aendret-siger
| accessdate = 1 March 2022
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227185024/https://nyheder.tv2.dk/samfund/2022-02-27-danmark-sender-panservaernsvaaben-til-ukraine-alle-spilleregler-er-aendret-siger
| archivedate = 27 February 2022
}}&lt;/ref&gt;

فريدريكسين فى 24 فبراير 2025، صرّحت بأنها لا تعتقد أن الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] &quot;يريد السلام فى أوكرانيا&quot;، و أعربت عن شكوكها بخصوص محاولات الرئيس  الامريكانى [[دونالد ترامپ]] للتفاوض على اتفاق سلام فى الحرب الروسية الأوكرانية ، قائلةً: &quot;أتفهم أن الكثيرين يعتقدون أن الحل السلمى أو وقف ضرب النار يبدو فكرة جيدة، لكننا نواجه خطر أن يكون السلام فى أوكرانيا فى الواقع اكتر خطورة من الحرب الدايرة الآن&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Peace in Ukraine may be more dangerous than ongoing war, says Danish PM
| url = https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/02/24/7499776/
| work = [[Ukrainska Pravda]]
| date = 24 February 2025
}}&lt;/ref&gt;

==== الاتحاد الاوروبى ====

&quot; ''ألتينجيت'' &quot; الدنماركية الإلكترونية  سنة  2020، وصفت فريدريكسين بأنها &quot;اكتر رئيسة وزراء دنماركية تشكك فى الاتحاد الاوروبى فى التاريخ&quot;.  إلا أنه بسبب وباء كوفيد-19 والغزو الروسى لأوكرانيا سنة 2022، &quot;تحولت من متشككة لمناصرة قوية للتعاون مع الاتحاد الاوروبي&quot;.  و من ساعتها ، لاحظ ال باحثين  والمراقبون تحول ملحوظ فى سياسة فريدريكسين تجاه الاتحاد الاوروبى.   خلال استفتاء سنة 2022 بخصوص خيار الانسحاب من برنامج الدفاع التبع لاتحاد الاوروبى ، شنت فريدريكسين حملة ضد الإبقاء على ده الخيار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Forsvarsforbeholdet skal til folkeafstemning 1. juni, og Forsvaret skal styrkes|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/forsvarsforbeholdet-skal-til-folkeafstemning-1-juni-og-forsvaret-skal-styrkes|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=6 March 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; و بعد إلغاء ده الخيار، صرحت فريدريكسين بأنها لا تنوى السعى لإلغاء الاختيارات المتبقية . و كانت قد أيدت  قبل كده ، بصفتها وزيرة للعدل ، إلغاء خيار الانسحاب القضائى فى استفتاء سنة 2015.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ét forbehold blev stemt væk, ét blev uaktuelt, men de to sidste kan leve mange år endnu|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folkeafstemning/et-forbehold-blev-stemt-vaek-et-blev-uaktuelt-men-de-sidste-kan-leve|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=Dr.dk|تاريخ=2 June 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

فى أواخر سنة 2024، تخلت عن اعتراض الدنمارك الطويل الأمد على الاقتراض على مستوى الاتحاد الاوروبى للمساعدة فى تمويل مشتريات الدفاع المشتركة ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 17 December 2024
| title = Denmark to revamp defence plan agreed just 8 months ago
| url = https://www.ft.com/content/9744ac4f-57a7-4934-b85e-004fbfda2e38
| accessdate = 8 October 2025
| work = Financial Times
}}&lt;/ref&gt; و فى 3  يونيه 2025 أعلنت أن الدنمارك لن تنضم بعد دلوقتى لمجموعة &quot; الدول الأربع المقتصدة &quot; غير الرسمية، بحجة أن إعادة تسليح  اوروبا لازم تكون ليها الأولوية فى مفاوضات ميزانية الاتحاد الاوروبى .&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark quits the Frugal Four to focus on rearming Europe|مسار=https://www.euronews.com/my-europe/2025/06/03/denmark-quits-the-frugal-four-to-focus-on-rearming-europe-says-pm-frederiksen|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=euronews|تاريخ=3 June 2025|لغة=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 3 June 2025
| title = Rising Security Risks Push Denmark to Quit EU's 'Frugal' Group
| url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-03/denmark-quits-frugal-eu-group-ahead-of-budget-talks-premier-says
| accessdate = 8 October 2025
| work = Bloomberg
}}&lt;/ref&gt; وبينما أيدت فريدريكسين الاقتراض المشترك لأغراض متعلقة بالدفاع، فقد عارضت من ساعتها  توسيع نطاق الدين المشترك للاتحاد الاوروبي، محافظةً على نطاق مالى أضيق لمثل دى الأدوات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 8 July 2025
| title = Denmark and Finland reject more common EU debt
| url = https://www.ft.com/content/45592d3f-c243-4108-9e9d-7c5ff0387d0e
| accessdate = 8 October 2025
| work = Financial Times
}}&lt;/ref&gt; و ربطت فريدريكسين  التحول ده  بتدهور البيئة الأمنية فى اوروبا، وحثت على تسريع تحرك الاتحاد الاوروبى بخصوص أوكرانيا والدفاع القارى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 1 October 2025
| title = Denmark's Frederiksen warns EU 'running out of time' to meet Russian threat
| url = https://www.ft.com/content/c37ffb78-99bd-4fab-8023-39292c2ff332
| accessdate = 8 October 2025
| work = Financial Times
}}&lt;/ref&gt;

==== تخريب خط أنابيب نورد ستريم 2022 ====

فريدريكسين صرحت بأن تسريبات غاز نورد ستريم سنة 2022 كانت عمل تخريبى، مع التنبيه لأنها ما كانتش هجوم على الدنمارك لأنها وقعت فى الميه الدولية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen: Myndigheder vurderer, at lækager var bevidst sabotage|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-frederiksen-myndigheder-vurderer-laekager-var-bevidst-sabotage|تاريخ-الوصول=1 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=27 September 2022|لغة=da-DK|عنوان مترجم=Mette Frederiksen: Authorities assess that leaks were deliberate sabotage}}&lt;/ref&gt; سافرت فريدريكسين للندن [[بروكسيل|وبروكسل]] لمناقشة التسريبات مع رئيسة الوزراء البريطانية [[ليز تراس|ليز تروس]] ، و رئيس المجلس الاوروبى [[شارل ميشيل]] ، و الأمين العام لحلف الناتو [[ينس ستولتنبرج|ينس ستولتنبرغ]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen har holdt møde med Liz Truss om gaslækager {{!}} Nyheder|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/mette-frederiksen-har-holdt-moede-med-liz-truss-om-gaslaekager|تاريخ-الوصول=1 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=October 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; كما تحدثت هاتفى مع الرئيس الفرنساوى [[ايمانويل ماكرون|إيمانويل ماكرون]] . و أكدت تانى لجميع من تحدثت ليهم على ضرورة تكثيف مراقبة البنية التحتية الحيوية ، وضرورة أخذ تهديدات الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] على محمل الجد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen: Der kan ske ting, som vi ikke har haft fantasi til at forestille os|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/udland/mette-frederiksen-der-kan-ske-ting-som-vi-ikke-har-haft-fantasi-til-forestille-os|تاريخ-الوصول=1 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=1 October 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

=== الصرف العسكرى ===
فى مايو 2023، حكومتها قررت تزود الصرف العسكرى بتاع الدنمارك لثلاث أضعاف خلال العشر سنين الجاية. التمويل بتاع الزيادة دى هييجى جزئى من إلغاء يوم إجازة رسمية للموظفين.&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{cite news|title=Germany votes for historic boost to defence spending|url=https://www.bbc.com/news/articles/c62z6gljv2yo|work=BBC|date=19 March 2025}}&lt;/ref&gt;

فى فبراير 2025، قالت إن الدنمارك هتزود الصرف الدفاعى لأكتر من 3٪ من الناتج المحلى الإجمالى خلال السنتين الجايين.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Denmark announces plans to bolster its defense spending and raise it above 3% of GDP|url=https://apnews.com/article/denmark-defense-spending-nato-russia-ukraine-3b499b12cebd1c09535c03085527f9e3|work=AP News|date=19 February 2025}}&lt;/ref&gt;

فى مارس 2025،  المانيا غيّرت الدستور بتاعها علشان تسمح لنفسها إنها تصرف لحد حوالى 1 تريليون يورو على الدفاع، و الأمن، و البنية التحتية، و الطاقة الخضراء خلال العقد الجاى. فريدريكسين وصفت ده إنه «خبر رائع لكل الاوروبيين».&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;/&gt;

=== الاستجابة لكوفيد-19 (2020-2021) ===
فريدريكسين قادت استجابة الحكومة الدنماركية لكوفيد-19 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Analyse: Stilsikker Mette Frederiksen tog corona-stikkene hjem|مسار=https://www.altinget.dk/artikel/stilsikker-mette-frederiksen-tog-corona-stikkene-hjem|تاريخ-الوصول=7 February 2021|صحيفة=Alinget.dk|تاريخ=January 2021}}&lt;/ref&gt;  سنة  2020، أصدرت أمر لمزارعين المنك بإعدام ملايين الحيوانات بعد الوباء ؛ و تبين بعدين أن  القرار ده  غير دستورى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.dw.com/en/danish-pm-faces-calls-to-quit-over-illegal-mink-cull/a-55649557
| work = Deutsche Welle
| title = Danish PM faces calls to quit over 'illegal' mink cull
| language = en
| date = 18 November 2020
}}&lt;/ref&gt;  سنة  2021، تعاونت رئيسة الوزراء الدنماركية فريدريكسين مع [[مستشار النمسا|المستشار النمساوى]] [[سيباستيان كورتز|سيباستيان كورتس]] و رئيس [[رئيس وزرا اسرائيل|الوزراء الإسرائيلى]] [[بنيامين نتنياهو]] فى إنشاء صندوق مشترك للبحث والتطوير، ويمكن مرافق إنتاج [[طوعم كوڤيد-19|للقاحات كوفيد-19]] ، لضمان توفير إمدادات طويلة الأجل للجرعات المعززة أو لمواجهة سلالات الفيروس الجديدة.

=== تعديل التعليم ===

حكومة فريدريكسين فى  يونيه 2021، أعلنت عن نموذج جديد لتوزيع المتقدمين للالتحاق بالمدارس الثانوية . يهدف ده النموذج لحل مشكلة التفاوت العرقى والاقتصادى و&quot;نزعات المجتمع الموازى &quot; بين المدارس الثانوية بمراعاة دخل الوالدين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Minister: Forældres indkomst skal være afgørende for, hvilket gymnasie elever ender på|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/indland/minister-foraeldres-indkomst-skal-vaere-afgoerende-hvilket-gymnasie-elever-ender-paa|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=10 June 2021|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; وُجّهت انتقادات لاذعة للمقترح ده من قبل الكتلة الزرقاء، اللى وصفته بأنه &quot;توزيع قسري&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Venstres formand lover, at ingen gymnasieelever skal tvangsfordeles {{!}} Seneste nyt|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/venstres-formand-lover-ingen-gymnasieelever-skal-tvangsfordeles|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=5 June 2022|لغة=da-DK|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220605131248/https://www.dr.dk/nyheder/seneste/venstres-formand-lover-ingen-gymnasieelever-skal-tvangsfordeles|تاريخ-الأرشيف=5 June 2022}}&lt;/ref&gt; وحصدت عريضة لإلغاء القانون اكتر من 50 ألف توقيع،و ده سمح بعرضها قدام البرلمان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=50.000 støtter borgerforslag om frit gymnasievalg {{!}} Seneste nyt|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/50000-stoetter-borgerforslag-om-frit-gymnasievalg|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=17 May 2022|لغة=da-DK|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220707164115/https://www.dr.dk/nyheder/seneste/50000-stoetter-borgerforslag-om-frit-gymnasievalg|تاريخ-الأرشيف=7 July 2022}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين و حكومتها فى  يونيه 2022، أعلنت عن نيتهما وضع حد أقصى لمعدل القبول {{refn|The entry quotient is the minimum grade average (as achieved in the [[Gymnasium (Denmark)|gymnasium]]) to be guaranteed a spot at a higher education institution.|group=lower-alpha}} فى التعليم العالى.  ها يتطلب من المؤسسات التعليمية اللى تتجاوز معدلات قبولها الحد المقترح البالغ 10 {{Refn|The Danish grading scale goes, from least to highest, -3, 00, 02, 4, 7, 10, 12. See [[Academic grading in Denmark]].}} تقديم القبول عبر وسايل تانيه، زى اختبار قبول خاص بالتخصص. يهدف ده الحد الأقصى لتخفيف الضغط على الطلاب بتقليل الحاجة لدرجات عالية، ومنحهم مزيد من الحرية فى اختيار مسارهم التعليمى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen vil bekæmpe karakterræs: Der er kommet et 'usundt fokus på, at karakterer er det allervigtigste'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/indland/mette-frederiksen-vil-bekaempe-karakterraes-der-er-kommet-et-usundt-fokus-paa|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=17 June 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

فى سبتمبر 2022، فريدريكسين اقترحت تقليص مدة دراسة ما يقارب نصف [[ماجستير|برامج الماجستير]] من سنتين لسنة واحدة. و كان من شأن ده الاقتراح أن يؤثر بشكل رئيسى على برامج [[علوم اجتماعيه|العلوم الاجتماعية]] و الإنسانية ، فى الوقت نفسه لم يتأثر برنامجا العلوم الطبيعية [[طب|والطب]] بشكل كبير. اتقابل الاقتراح بانتقادات لاذعة من الطلاب و الأكاديميين ورؤساء الجامعات و بعض قطاعات الأعمال، اللى  زعموا أنه سيؤثر سلب على جودة التعليم، وسبيلزم الطلاب بدراسة محتوى سنتين فى سنة واحدة. فريدريكسين نفت الادعاءات  دى ، مؤكدةً أن جودة التعليم ستتحسن، و أن بالإمكان تدريب العاملين وقت العمل .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Regeringen får voldsom kritik for at ville skære en lang række universitet-kandidater til ét år: 'Det glade vanvid'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/regeringen-faar-voldsom-kritik-ville-skaere-en-lang-raekke-universitet-kandidater|تاريخ-الوصول=1 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=25 September 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Regeringen vil skære ét år af flere kandidater, men det halter med den politiske opbakning|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/regeringen-vil-skaere-et-aar-af-flere-kandidater-men-det-halter-med-den-politiske|تاريخ-الوصول=1 October 2022|صحيفة=DR|تاريخ=25 September 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

=== جرينلاند ===
{{ويكيكوت}}
[[ملف:Jens-Frederik_Nielsen_&amp;_Mette_Frederiksen_by_Christian_Ursilva_(4).jpg|تصغير|فريدريكسين فى مؤتمر صحفى مع ينس فريدريك نيلسن ، 13 يناير 2026]]
فى 27 اغسطس 2025، فريدريكسين أصدرت ، برفقة رئيس وزراء جرينلاند ينس-فريدريك نيلسن ، اعتذار رسمى باسم حكومتى الدنمارك وجرينلاند عن الانتهاكات التاريخية اللى ارتُكبت بحق ستات جرينلاند، بما فيها الإجبار على استخدام وسايل منع الحمل .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark and Greenland apologize for painful legacy of forced Inuit contraception|مسار=https://apnews.com/article/denmark-greenland-forced-contraception-inuit-apology-38f6770fe8c4064dc8cece7d9498b2f4|تاريخ-الوصول=27 August 2025|صحيفة=[[AP News]]|تاريخ=27 August 2025}}&lt;/ref&gt; أدانت فريدريكسين [[ازمة جرينلاند|الحرب الهجينة الامريكانيه ضد جرينلاند]] فى عهد [[دونالد ترامپ]] . وذكّرت ترامب بأن أى هجوم على مملكة الدنمارك هو هجوم على [[حلف الناتو]] ، و أن كل أعضاء الناتو مُلزمون بالدفاع عن الدنمارك، مصرحةً بأن &quot;مملكة الدنمارك - و علشان كده جرينلاند - عضو فى حلف الناتو، ومن بعدين فهى مشمولة بضمانة الأمن الجماعى للحلف... إننى... أحث امريكا بشدة على الكف عن تهديداتها ضد حليف تاريخى وثيق.&quot; &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark's prime minister says Trump is serious about Greenland's annexation
| url = https://www.europeaninterest.eu/denmarks-prime-minister-says-trump-is-serious-about-greenlands-annexation/
| accessdate = 6 January 2026
| work = European Interest
}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.europeaninterest.eu/denmarks-prime-minister-says-trump-is-serious-about-greenlands-annexation/ &quot;Denmark's prime minister says Trump is serious about Greenland's annexation&quot;]. ''European Interest''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 January&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== انتخابات 2026 ===
بعد ما ارتفعت شعبية فريدريكسين بشكل كبير فى الأسابيع اللى تلت رفضها مطالب الرئيس [[دونالد ترامپ]] بضم امريكا لجرينلاند، دعت لانتخابات برلمانية مبكرة فى مارس.  المعلقون وصفو الخطوة دى بأنها محاولة لتحويل الزخم ده لموقف أقوى [[الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)|للحزب الاشتراكى الديمقراطى]] فى [[فولكيتينج|البرلمان]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Nierenberg
| first = Amelia
| last2 = Poulsen
| first2 = Regin Winther
| date = 26 February 2026
| title = Prime Minister Mette Frederiksen Calls Snap Elections in Denmark
| url = https://www.nytimes.com/2026/02/26/world/europe/denmark-election-frederiksen-greenland.html
| accessdate = 28 February 2026
| work = The New York Times
| language = en-US
| issn = 0362-4331
}}&lt;/ref&gt; فى مقابلة مع جورنال ''بوليتيكن'' الدنماركية، صرّحت فريدريكسين بأنها كانت تخطط فى البداية للدعوة لانتخابات فى أوائل سنة 2026 بعد هزيمة حزبها فى الانتخابات المحلية الدنماركية سنة 2025 ، لكن [[ازمة جرينلاند|أزمة جرينلاند]] والتوترات الدولية مع [[امريكا|الولايات المتحدة]] دفعتها لتأجيل الموعد ومراجعته.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Skærbæk
| first = Morten
| last2 = Klarskov
| first2 = Kristian
| date = 27 February 2026
| title = Vildt døgn med Mette Frederiksen
| trans_title = A wild day with Mette Frederiksen
| url = https://politiken.dk/danmark/politik/folketingsvalg/art10744485/Nu-fort%C3%A6ller-hun-om-%C3%A6ndrede-valgplaner-%E2%80%93-og-et-toilet%C2%ADbes%C3%B8g-der-fik-partileder-til-at-fl%C3%A6kke-af-grin
| accessdate = 1 March 2026
| work = [[Politiken]]
}}&lt;/ref&gt; و أضافت أنها ناقشت الانتخابات الوشيكة فى اليوم السابق مع الرئيس [[فولوديمير زيلينسكى]] ، و رئيس وزراء النرويج [[يوناس جار ستوره|جوناس غار ستور]] ، و رئيس وزراء السويد [[اولف كريستيرسون|أولف كريسترسون]] .&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

التعليقات اللى سبقت الانتخابات أشارت إن فريدريكسين كانت المرشحة الأوفر حظاً، لكن أكدت أن الحملة الانتخابية الطويلة قد تُعيد إشعال فتور الناخبين وتزيد من احتمالية تغيير اختياراتهم الحزبية فى اللحظات الأخيرة. كما أشارت لأن الحملة ستتأثر فى الغالب بتشرذم الأحزاب وعدم وضوح التحالفات بين الكتل ، ده يخللى المفاوضات اللى تلى الانتخابات محورية فى تشكيل الحكومة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Redington
| first = Noa
| author-link = Noa Redington
| date = 28 February 2026
| title = Valget står mellem Den Eneste Ene, Houdini og Smadremanden
| trans_title = The choice is between The One and Only, Houdini, and The Smasher
| url = https://politiken.dk/debat/klummer/art10746360/Noa-Redington-Her-er-fem-ting-jeg-vil-holde-%C3%B8je-med-de-kommende-uger
| accessdate = 1 March 2026
| work = [[Politiken]]
}}&lt;/ref&gt;

== المواقف السياسية ==

=== السياسات الاجتماعية ===

فريدريكسين أعربت عن رغبتها فى أن تبقا &quot;رئيسة وزراء الأطفال&quot;، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=For 'Børnenes statsminister' er der tydeligvis forskel på børn|مسار=https://www.altinget.dk/artikel/for-boernenes-statsminister-er-der-tydeligvis-forskel-paa-boern|صحيفة=Altinget.dk|تاريخ=30 March 2021}}&lt;/ref&gt; و سنة 2021 قدمت خطة بعنوان &quot;قانون الأطفال&quot;، تهدف لإعطاء الأولوية للأطفال فى القضايا الاجتماعية، بما فيها منح البلديات المزيد من الموارد لإخراج الأطفال من أسرهم العنيفة، ومنحهم المزيد من الحقوق فى قضايا الطلاق.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sådan vil Mette F. blive 'børnenes statsminister': Økonomisk straf til voldelige forældre og partshøring af børn på 10 år|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/saadan-vil-mette-f-blive-boernenes-statsminister-oekonomisk-straf-til-voldelige|صحيفة=DR|تاريخ=25 January 2021}}&lt;/ref&gt; و سنة 2020، اشتغلت مان اتفاق مع الحزب الاشتراكى الشعبى ، وتحالف الخضر ، وحزب الشعب الدنماركى ، لمنح الأشخاص اللى  عملوا لفترة طويلة إمكانية التقاعد المبكر. و كان ده كمان  واحد من وعود فريدريكسين الرئيسية خلال حملتها الانتخابية سنة 2019.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tidlig pension vedtaget: 41.000 får ret til at trække sig tilbage før pensionsalderen|مسار=https://bm.dk/nyheder-presse/pressemeddelelser/2020/12/tidlig-pension-vedtaget-41000-faar-ret-til-at-traekke-sig-tilbage-foer-pensionsalderen/|تاريخ-الوصول=7 May 2021|صحيفة=bm.dk|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220812102651/https://bm.dk/nyheder-presse/pressemeddelelser/2020/12/tidlig-pension-vedtaget-41000-faar-ret-til-at-traekke-sig-tilbage-foer-pensionsalderen/|تاريخ-الأرشيف=12 August 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

فريدريكسين من المعارضين بصوت عالى للعمل الجنسي، لأنها شايفة إنه شكل من أشكال العنف ضد الستات. و بقالها سنين كتير بتدافع بقوة عن حظر شراء الخدمات الجنسية، زى ما حاصل فى السويد، و النرويج، و ايسلاندا.

فى سنة 2002، فتحت نقاش عام حوالين إلغاء البغاء، و كانت ورا قرار مؤتمر الحزب سنة 2009 إن الحزب الديمقراطى الاجتماعى «هيشتغل علشان يفرض حظر على شراء الأفعال الجنسية»، و قالت إن البغاء بيسبب أضرار نفسية للشخص اللى بيشتغل فيه.

=== الهجرة ===
[[ملف:Peter_Hummelgaard,_Pernille_Rosenkrantz-Theil_&amp;_Mette_Frederiksen_by_Christian_Ursilva.jpg|تصغير|فريدريكسين تشارك فى الحدث السنوى لإحياء ذكرى ''[[ليلة الكريستال]]'' فى كنيس كوبينهاجين فى كريستالجاد ، 9 نوفمبر 2025]]

شكوك فريدريكسين تجاه الهجرة الجماعية زادت، لأنها شايفة إنها خلّفت آثار سلبية على شريحة كبيرة من السكان، و دى بقت قضية ملحّة أكتر على الأقل من سنة 2001  بعد [[هجمات 11 سبتمبر]] ، اللى زادت خلال أزمة المهاجرين الاوروبية سنة 2015. و فى سيرتها الذاتية، صرّحت فريدريكسين قائلةً: &quot;بالنسبة لي، بات من الواضح اكتر فاكتر أن ثمن العولمة غير المنظمة، والهجرة الجماعية، وحرية تنقل العمالة، تدفعه الطبقات الدنيا.&quot; &lt;ref name=&quot;The Guardian&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; فى عهد فريدريكسين، الحزب الاشتراكى الديمقراطى صوّت  لصالح قانون يسمح للسلطات الدنماركية بمصادرة الأموال والمجوهرات و غيرها من الأشياء الثمينة من اللاجئين اللى  يعبرون الحدود.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.citylab.com/equity/2016/01/denmark-refugees-asylum-immigrants-syria/429240/
| title = Denmark Will Strip Refugees of Their Valuables
| first = Feargus
| last = O'Sullivan
| work = CityLab
| date = 26 January 2016
| accessdate = 13 June 2019
}}&lt;/ref&gt; و لاقى مشروع القانون إدانة شديدة من مجلس حقوق الإنسان التبع لأمم المتحدة ،  و اتعملت مقارنات واسعة النطاق بين الخطة ومعاملة [[يهود|اليهود]] فى  اوروبا اللى احتلتها  المانيا النازية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/12/17/denmark-wants-to-seize-jewelry-from-refugees/
| title = Denmark wants to seize jewelry and cash from refugees
| first = Rick
| last = Noack
| work = [[The Washington Post]]
| date = 26 January 2016
| accessdate = 18 December 2015
}}&lt;/ref&gt; كما صوّت الحزب الاشتراكى الديمقراطى لصالح قانون يحظر لبس البرقع [[النقاب|والنقاب]] ، فى الوقت نفسه امتنع عن التصويت على قانون يلزم بالمصافحة، بغض النظر عن الانتماء الديني، فى مراسم منح الجنسية، وعلى خطة لإيواء طالبى اللجوء المجرمين فى جزيرة معزولة بلا جسور، حيث سيتعين عليهم المبيت فيها ليل.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Orange
| first = Richard
| title = Mette Frederiksen: the anti-immigration left leader set to win power in Denmark
| url = https://www.theguardian.com/world/2019/may/11/denmark-election-matte-frederiksen-leftwing-immigration?CMP=share_btn_fb
| accessdate = 12 May 2019
| work = [[The Guardian]]
| date = 11 May 2018
}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOrange2018&quot;&gt;Orange, Richard (11 May 2018). [https://www.theguardian.com/world/2019/may/11/denmark-election-matte-frederiksen-leftwing-immigration?CMP=share_btn_fb &quot;Mette Frederiksen: the anti-immigration left leader set to win power in Denmark&quot;]. ''[[الجارديان|The Guardian]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 May&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ودعمت فريدريكسين كمان حزب الشعب الدنماركى اليمينى الشعبوى فى مساعيه لتغيير النموذج السائد، وجعل إعادة اللاجئين لأوطانهم ، بدل دمجهم ، هدف لسياسة اللجوء. دعت لوضع حد أقصى لعدد المهاجرين من غير الدول الغربية، وطرد طالبى اللجوء لمركز استقبال فى شمال افريقيا، و إجبار المهاجرين على العمل لمدة 37 ساعة أسبوعى مقابل الحصول على إعانات.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot; /&gt;

فريدريكسين وصفت [[الاسلام|الإسلام]] بأنه &quot;عائق قدام الاندماج&quot;، بحجة أن بعض المسلمين &quot;لا يحترمون النظام القضائى الدنماركي&quot;، و أن بعض الستات المسلمات يرفضن العمل لأسباب دينية، و أن الفتيات المسلمات يخضعو &quot;لرقابة اجتماعية شديدة&quot;، ودعت لقفل المدارس الإسلامية .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark swings right on immigration – and Muslims feel besieged|مسار=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/10/denmark-swings-right-immigration-muslims-besieged-holbaek|تاريخ-الوصول=13 June 2019|صحيفة=[[The Guardian]]|تاريخ=10 June 2018|مؤلف=Orange|الأول=Richard}}&lt;/ref&gt; فى ابريل/نيسان 2021، أعلنت فريدريكسين أن &quot;الهدف النهائي&quot; للدنمارك ها يكون من دلوقتى   &quot;صفر طالبى لجوء تلقائي&quot;. و أضاف وزير الاندماج الدنماركى ماتياس تسفاى أنه &quot;لن تُستثنى أى حالة&quot; من ده الهدف. ووصفت الأمينة العامة للمجلس الدنماركى للاجئين، شارلوت سلينتي، دى الخطوة بأنها &quot;مش مسؤولة&quot;.&lt;ref name=&quot;irr&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark tells Syrian refugees to return to Damascus
| url = https://www.dw.com/en/denmark-tells-syrian-refugees-to-return-to-damascus/a-57174584
| date = 13 April 2021
| work = [[Deutsche Welle]]
| accessdate = 19 April 2021
}}&lt;/ref&gt; و بعد كده ، أوقفت الدولة الدنماركية تجديد تصاريح الإقامة المؤقتة لحوالى 189 لاجئًا سورى، مدعيةً أنه &quot;من الآمن دلوقتى العودة ل[[سوريا]] &quot;.&lt;ref name=&quot;strip&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 13 April 2021
| last = McKernan
| first = Bethan
| title = Denmark strips Syrian refugees of residency permits and says it is safe to go home
| url = https://www.theguardian.com/world/2021/apr/14/denmark-revokes-syrian-refugee-permits-under-new-policy
| work = [[The Guardian]]
| accessdate = 19 April 2021
}}&lt;/ref&gt;

رغم تبنى فريدريكسين و حكومتها سياسات هجرة اكتر صرامة من الحكومات الاشتراكية الديمقراطية السابقة، إلا أنها أدخلت بعض التسهيلات على سياسات الهجرة الدنماركية. و سنة 2023، وعدت كمان بتقديم دعم غير محدود للاجئين الأوكرانيين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=EU i dagens aviser onsdag den 1. marts 2023 - Europa-Kommissionen|مسار=https://denmark.representation.ec.europa.eu/news/eu-i-dagens-aviser-onsdag-den-1-marts-2023-2023-03-01_da|تاريخ-الوصول=26 June 2025|صحيفة=denmark.representation.ec.europa.eu|لغة=da}}&lt;/ref&gt; ورغم معارضة فريدريكسين و حكومتها لفكرة طالبى اللجوء المفاجئين، إلا أنهما من مؤيدى نظام حصص اللاجئين التبع لأمم المتحدة، و رجعتا مشاركة الدنمارك فى  النظام ده .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark: Danmark tager igen 200 kvoteflygtninge fra Rwanda
| work = Politiken
| url = https://www.berlingske.dk/politik/danmark-tager-igen-i-aar-200-kvoteflygtninge-fra-rwanda
}}&lt;/ref&gt; و فى يناير/كانون التانى 2024، تراجعت عن منح تصريح إقامة دنماركى للقرصان النيجيرى لاكى فرانسيس ، اللى أُلقى القبض عليه خلال عملية دنماركية لمكافحة القرصنة فى افريقيا سنة 2021.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Statsministeren kan 'ved Gud ikke forsvare', at etbenet pirat har fået opholdstilladelse|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/statsministeren-kan-ved-gud-ikke-forsvare-etbenet-pirat-har-faaet-opholdstilladelse|تاريخ-الوصول=30 December 2025|صحيفة=DR|تاريخ=23 January 2024|مؤلف=Tofte|الأول=Rønn|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Danmark spillede med musklerne på verdenshavene. Nu har en et-benet pirat fået opholdstilladelse|مسار=https://www.zetland.dk/historie/sejdPPLl-a8q1Dawk-a19d8|تاريخ-الوصول=30 December 2025|صحيفة=Zetland|تاريخ=24 January 2024|مؤلف=Munk|الأول=Amalie Schroll|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; و فى ظل قيادتها، برر الاشتراكيون الديموقراطيين سياسة الهجرة الصارمة بأنها دفاع عن دولة الرفاه القوية فى الدنمارك، حيث نص برنامج الحزب سنة 2026 على أنه &quot;يجب علينا التمييز بين دول اللى  يستطيعون ويرغبون فى الانتماء لالدنمارك، و دول اللى  لا يرغبون بذلك&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 25 March 2026
| title = Denmark's PM Mette Frederiksen, tenacious and tough on migration
| url = https://www.france24.com/en/live-news/20260325-denmark-s-pm-mette-frederiksen-tenacious-and-tough-on-migration
| accessdate = 25 March 2026
| agency = Agence France-Presse
}}&lt;/ref&gt; أشار النقاد لأنه  رغم ان ده قد ساعد فى إبطاء اليمين المتطرف، إلا أنه جه بتكلفة باهظة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Bryant
| first = Miranda
| date = 24 March 2026
| title = Denmark election: far right has slowed under Frederiksen – but at what cost?
| url = https://www.theguardian.com/world/2026/mar/24/how-the-danish-mainstream-embraced-far-right-immigration-politics
| accessdate = 25 March 2026
| work = The Guardian
}}&lt;/ref&gt;

=== العولمة ===
فريدريكسين جادلت بأن تصوّر الحزب الاشتراكى الديمقراطى بأنه يتبنى نهجاً وسطى واقتصاداً [[نيوليبراليه|نيوليبرالى]] ، ويدعم العولمة غير المقيدة، قد ساهم فى ضعف أداء الحزب الانتخابى فى أوائل القرن الواحد و عشرين. وصفت السياسات الاقتصادية الخارجية لاوروبا بأنها ليبرالية للغاية، وانتقد أحزاب اشتراكية ديمقراطية تانيه لفقدانها ثقة ناخبيها بسبب فشلها فى منع تآكل حقوق العمال بفعل العولمة، وزاد عدم المساواة، والهجرة غير المنضبطة.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot; /&gt;

=== تغير المناخ ===

حكومة فريدريكسين تصدرت عناوين الأخبار العالمية باتفاقها على خفض انبعاثات الدنمارك الإقليمية بنسبة 70% بحلول سنة 2030 مقارنه بسنة 1990، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark: We can slash CO2 by 70% in a decade and still have welfare
| work = Reuters
| date = 29 September 2020
| accessdate = 31 July 2022
| url = https://www.reuters.com/article/us-climate-change-denmark/denmark-we-can-slash-co2-by-70-in-a-decade-and-still-have-welfare-idUSKBN26K27E
}}&lt;/ref&gt; وقرارها وقف التنقيب عن البترول والغاز بعد سنة 2050،    اللى عززه كمان حقيقة أن شركة واحدة بس تقدمت بطلب للحصول على عقد إيجار فى المزاد الأخير، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Totals exit kan blive enden på oliejagt i Nordsøen
| work = Politiken
| url = https://politiken.dk/klima/art7955541/Totals-exit-kan-blive-enden-p%C3%A5-oliejagt-i-Nords%C3%B8en
}}&lt;/ref&gt; وجزر الطاقة فى بحر الشمال.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Denmark to build 'first energy island' in North Sea
| work = BBC
| date = 4 February 2021
| accessdate = 31 July 2022
| url = https://www.bbc.com/news/world-europe-55931873
}}&lt;/ref&gt; صرحت فريدريكسين علن: &quot;كنتُ ديمقراطية اجتماعية قبل ما  بقا مهتمة بالبيئة . ولما أستيقظ الصبح، ما زلتُ ديمقراطية اجتماعية قبل ما  بقا مهتمة بالبيئة.&quot;  بحلول مارس 2021، و بعد اكتر من سنة على تحديد هدف طموح لخفض الانبعاثات على مدى العقد، ما كانتش هناك خطط ملموسة للتعامل مع الثلثين المتبقيين من التخفيضات المطلوبة لتحقيق هدف الدنمارك سنة 2030 فى خفض الانبعاثات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Klimahandlingsplan 2020
| work = Ministry of Climate, Energy and Utilities
| url = https://kefm.dk/Media/F/5/Klimahandlingsplan%202020a.pdf#page=6
}}&lt;/ref&gt; نظرت المنظمات غير الحكومية الخضراء لحد كبير لفترة ولاية وزير المناخ فى فريدريكسين [[دان چورجينسين|دان يورغنسن]] بشكل سلبى  سنة  2020.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Dan, du er dumpet: Grønne grupper er dybt skuffede over regeringens vilde klimaår
| work = Politiken
| url = https://politiken.dk/klima/art8042598/Gr%C3%B8nne-grupper-er-dybt-skuffede-over-regeringens-vilde-klima%C3%A5r
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = 14 ngo'er få dage før Klimarådets dom: Regeringen lever ikke op til klimaloven
| work = Information.dk
| url = https://www.information.dk/indland/2021/02/14-ngoer-faa-dage-foer-klimaraadets-dom-regeringen-lever-klimaloven
}}&lt;/ref&gt;

حكومة فريدريكسين وصفت استراتيجيتها للعمل المناخى بأنها نموذج &quot;عصا الهوكي&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Wammens &quot;hockeystav&quot; er et fikst sprogbillede. Men det er en dårlig klimaløsning
| work = Information.dk
| url = https://www.information.dk/indland/2020/09/wammens-hockeystav-fikst-sprogbillede-daarlig-klimaloesning
}}&lt;/ref&gt; وده يعنى أنها تخطط لانتظار ظهور تقنيات جديدة وانخفاض التكاليف، و علشان كده لن تحقق معظم التخفيضات إلا فى نهاية العقد. و وصفت الأحزاب السياسية التانيه دى الاستراتيجية بأنها &quot;حلم [[بييرن لومبو|بيورن لومبورغ]] &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Støttepartier: Vi kan ikke vente på teknologien i klimakampen
| work = EnergiWatch
| url = https://energiwatch.dk/Energinyt/Politik___Markeder/article12437427.ece
}}&lt;/ref&gt; و رغم مناشدات اتفاقية الامم المتحده الإطارية بخصوص تغير المناخ ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Calls Increase to Use Carbon Pricing as an Effective Climate Action Tool|مسار=https://unfccc.int/news/calls-increase-to-use-carbon-pricing-as-an-effective-climate-action-tool|تاريخ-الوصول=31 July 2022|صحيفة=unfccc.int|تاريخ=22 September 2020}}&lt;/ref&gt; [[صندوق الفلوس الدولى|وصندوق الفلوس الدولى]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = A carbon tax is 'single most powerful' way to combat climate change, IMF says
| work = CNBC
| first = Emma
| last = Newburger
| date = 19 October 2019
| accessdate = 31 July 2022
| url = https://www.cnbc.com/2019/10/10/carbon-tax-most-powerful-way-to-combat-climate-change-imf.html
}}&lt;/ref&gt; والبنك الدولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pricing Carbon|مسار=https://www.worldbank.org/en/programs/pricing-carbon|تاريخ-الوصول=27 March 2021|صحيفة=Worldbank.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140602214204/http://www.worldbank.org/en/programs/pricing-carbon|تاريخ-الأرشيف=2 June 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; والمجالس الاقتصادية الدنماركية، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ensartet afgift på tværs af brancher er den billigste klimaløsning|مسار=https://dors.dk/oevrige-publikationer/kronikker-artikler/ensartet-afgift-paa-tvaers-brancher-billigste-klimaloesning|تاريخ-الوصول=27 March 2021|صحيفة=De Økonomiske Råd|تاريخ=27 August 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210308025917/https://dors.dk/oevrige-publikationer/kronikker-artikler/ensartet-afgift-paa-tvaers-brancher-billigste-klimaloesning|تاريخ-الأرشيف=8 March 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; والمجلس الدنماركى لتغير المناخ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Klimarådet: Ny rapport om vejen til 70-procentsmålet i 2030|مسار=https://www.klimaraadet.dk/da/nyheder/klimaraadet-ny-rapport-om-vejen-til-70-procentsmaalet-i-2030|صحيفة=Klimarådet|تاريخ=9 March 2020}}&lt;/ref&gt; فقد أجلت حكومة فريدريكسين تطبيق آلية تسعير أعلى للكربون ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Regeringen fremlægger grøn skattereform uden CO2-afgift
| work = FødevareWatch
| url = https://fodevarewatch.dk/Fodevarer/article12580460.ece
}}&lt;/ref&gt;  رغم ان الدنمارك كانت رائدة فى تبنيها سنة 1992.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=OECD Economics Department Working Papers|صحيفة=Oecd-ilibrary.org|مسار=https://www.oecd-ilibrary.org/economics/oecd-economics-department-working-papers_18151973|مؤلف=Vainchtein|الأول=Mikhail|سنة=2021|لغة=en|تاريخ-الوصول=18 February 2021|مؤلف2=Haugh|الأول2=David|دوي=10.1787/18151973|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و لاقت معارضة زيادة ضرائب الكربون استحسان من الجمعيات اللى تمثل القطاعات الرئيسية المسببة للانبعاثات، زى اتحاد الصناعات الدنماركية ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Politikerne har lagt grunden til en god grøn skattereform – men vi er ikke i mål - DI|مسار=https://www.danskindustri.dk/di-business/arkiv/nyheder/2020/12/gron-skattereform-grunden-lagt-ikke-maal/|صحيفة=Danskindustri.dk}}&lt;/ref&gt; كمان المجلس الدنماركى للزراعة والغذاء.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ensartet CO2-afgift skudt til hjørne|مسار=https://effektivtlandbrug.landbrugnet.dk/artikler/politik/ensartet-co2-afgift-skudt-til-hjoerne.aspx|صحيفة=Effektivtlandbrug.landbrugnet.dk}}&lt;/ref&gt;

من مارس 2021،متوقع أن سعر الكربون فى الدنمارك  يكون أقل بكتير من جيرانها بحلول سنة 2030،و ده سيوصل لعواقب زى انتظار اللوارى القادمة من  المانيا للتزود بالوقود لحد وصولها لالدنمارك للاستفادة من انخفاض أسعار [[ديزل|الديزل]] هناك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Dieselparadiset Danmark: Tyske Michael sparer 750.000 om året på at tanke i Padborg
| work = Dr.dk
| url = https://www.dr.dk/nyheder/viden/klima/dieselparadiset-danmark-tyske-michael-sparer-750000-om-aaret-paa-tanke-i-padborg
}}&lt;/ref&gt; كما الدنمارك واحدة من أربع دول فى الاتحاد الاوروبى مابتفرضش ضرائب على انبعاثات الكربون على رحلات الركاب الجوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Danmark er ét af kun fire EU-lande med nul flyafgifter
| work = Ing.dk
| url = https://ing.dk/artikel/danmark-kun-fire-eu-lande-med-nul-flyafgifter-226063
}}&lt;/ref&gt; فى الواقع، كانت حكومة فريدريكسين قد حطت خطط لضمان استمرار الرحلات الجوية الداخلية خلال [[وباء كوڤيد-19|وباء كوفيد-19]] بدعمها، و هو قرار استنكرته المنظمات غير الحكومية البيئية و الأحزاب المساعدة له: تحالف الخضر و الأحمر وحزب الشعب الاشتراكى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = &quot;Det er helt grotesk&quot;: Ny hjælpepakke betaler for at sende halvtomme fly i luften
| work = Politiken
| url = https://politiken.dk/indland/art7839911/%C2%BBDet-er-helt-grotesk%C2%AB-Ny-hj%C3%A6lpepakke-betaler-for-at-sende-halvtomme-fly-i-luften#:~:text=Hj%C3%A6lpepakken%20til%20luftfarten%20indeholder%20ogs%C3%A5,koste%20statskassen%2090%20millioner%20kroner.
}}&lt;/ref&gt; لم يُنفذ القرار لعدم موافقة [[الكوميسيون الاوروبيه|المفوضية الاوروبية]] عليه بسبب لوائحها المتعلقة بالمساعدات الحكومية.

حكومة فريدريكسين عملت اتفاقية رسمية مع شركة &quot;ألبورغ بورتلاند&quot; لصناعة الإسمنت (اكبر مُصدر لانبعاثات الكربون فى الدنمارك، حيث تُساهم بنسبة 4% من إجمالى الانبعاثات الوطنية)، تُعفيها من خفض انبعاثاتها السنوية عن مستوى سنة 1990 البالغ 1.54 مليون طن من  CO .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=KEF Alm. Del. Sp 515|مسار=https://www.ft.dk/samling/20191/almdel/kef/spm/515/svar/1702174/2264601/index.htm|صحيفة=Ft.dk}}&lt;/ref&gt; و كانت ميتى فريدريكسين قد صرّحت  قبل كده : &quot;سأُقيّد نفسى بشركة بورتلاند قبل ما يتسمح لواحد من بقفلها&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Blog: Mette Frederiksens hyldest til Aalborg Portland klinger hult|مسار=https://jyllands-posten.dk/debat/blogs/martinaagerup/ECE10902143/mette-frederiksens-hyldest-til-aalborg-portland-klinger-hult/|صحيفة=Jyllands-posten.dk|تاريخ=28 September 2018}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، تعرّضت حكومتها لانتقادات، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Naturgasløsning til sukkerfabrikker møder kritik: - Er naturgas pludselig blevet grøn energi?
| work = Tv2east.dk
| url = https://www.tv2east.dk/guldborgsund/naturgasloesning-til-sukkerfabrikker-moeder-kritik-er-naturgas-pludselig-blevet-groen-energi
}}&lt;/ref&gt; زى ، لسماحها للشركات المملوكة للدولة بمواصلة بناء البنية التحتية للوقود الأحفوري، زى خط أنابيب الغاز الطبيعى اللى طوله 115 كيلومتر.&amp;nbsp;يبلغ طول خط أنابيب الغاز كيلومتر واحد، بتكلفة اجتماعية واقتصادية قدرها 113 مليون دولار امريكانى للدنمارك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Minister korrekser Energinet: CO2-reduktioner ved en gasledning må ikke medregnes
| work = Ing.dk
| url = https://ing.dk/artikel/minister-korrekser-energinet-co2-reduktioner-ved-gasledning-maa-ikke-medregnes-240772
}}&lt;/ref&gt; و فى رد رسمى على البرلمان، أكد وزير المناخ [[دان چورجينسين|دان يورغنسن]] أن خط الأنابيب لن بيساهم فى خفض انبعاثات الكربون على المدى القريب، ولن يُوفر أى وظايف فى الدنمارك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = KEF Alm.del Sp 18
| url = https://www.ft.dk/samling/20201/almdel/kef/spm/18/svar/1713390/2280824/index.htm
| work = Ft.dk
}}&lt;/ref&gt; وكما ينص عليه قانون المناخ، يتعين على المجلس الدنماركى المعنى بتغير المناخ تقديم توصيات سنوية وتقارير دورية عن جهود الحكومة الدنماركية فى مجال المناخ. و فى فبراير 2021، خلص المجلس لأنه من غير المرجح أن حكومة فريدريكسين  تحقق هدفها الأصلى المتمثل فى خفض انبعاثات غازات الاحتباس الحرارى بنسبة 70% بحلول سنة 2030.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = New report assesses the Government's climate effort and provides recommendations on how to meet the 70 percent target in 2030
| work = Klimaraadet / Danish Council on Climate Change
| url = https://klimaraadet.dk/en/nyheder/new-report-assesses-governments-climate-effort-and-provides-recommendations-how-meet-70
| accessdate = 27 March 2021
| archivedate = 26 February 2021
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210226141005/https://klimaraadet.dk/en/nyheder/new-report-assesses-governments-climate-effort-and-provides-recommendations-how-meet-70
}}&lt;/ref&gt;

== كلام و انتقادات ==

=== قضية المدرسة الخاصة ===
فى مايو 2010، اتكشف إن بنت فريدريكسين، و كمان أولاد عدد من السياسيين البارزين التانيين فى الحزب الاشتراكى الديمقراطي، كانو بيتعلمو فى [[مدرسه خاصه]] .&lt;ref name=&quot;Education&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Opposition under fire for picking private schools|مسار=http://www.cphpost.dk/news/national/88-national/48953-opposition-under-fire-for-picking-private-schools.html|تاريخ-الوصول=17 May 2010|صحيفة=[[The Copenhagen Post]]|تاريخ=11 May 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110120133920/http://cphpost.dk/news/national/88-national/48953-opposition-under-fire-for-picking-private-schools.html|تاريخ-الأرشيف=20 January 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;    الصحافة الدنماركية   اتهمت  فريدريكسين و زملاتها، بالنفاق من، عشان حزبها كان دايم شايف إن تعزيز [[مدرسه حكومه|التعليم العام]] سياسةً رئيسية.&lt;ref name=&quot;Education&quot; /&gt; و سنة 2005، انتقدت فريدريكسين علن أولياء الأمور اللى  بيبعتو ولاد هم لمدارس خاصة.&lt;ref name=&quot;Education&quot; /&gt; وردّت فريدريكسين على الانتقادات قائلةً إن رأيها فى التعليم الخاص  بقا اكتر دقةً من تصريحاتها  سنة  2005، و أنه كان من النفاق أن تُفضّل مسيرتها السياسية على مصلحة بنتها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen: Min datter kommer først|مسار=http://politiken.dk/politik/article965267.ece|تاريخ-الوصول=19 May 2010|صحيفة=[[Politiken]]|تاريخ=6 May 2010|لغة=da|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100509174927/http://politiken.dk/politik/article965267.ece|تاريخ-الأرشيف=9 May 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== قضية استحقاق إعانة البطالة ===
''&quot;إكسترا بلاديت&quot;''  فى 14 مارس 2013، أعلنت أنها ووزارتها ما بلغش البرلمان ([[فولكيتينج]]) بالأرقام الصحيحة بخصوص عدد مستفيدى إعانات البطالة اللى  سيفقدون حقهم فى نظام الإعانات خلال سنة 2013.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Sverre
| last = Quist
| first2 = Per
| last2 = Mathiessen
| first3 = Sophie
| last3 = Bremer
| title = Mette skjulte akutfiasko
| publisher = [[Ekstra Bladet]]
| date = 14 March 2013
| url = http://ekstrabladet.dk/nyheder/politik/danskpolitik/article1937480.ece
| language = da
}}&lt;/ref&gt; و حسب   ''للصحيفة'' ، فى 5 ديسمبر  2012، كانت وزارة العمل قد اخدت أرقام جديدة بخصوص عدد الأشخاص المتوقع أن يفقدوا حقهم فى إعانات البطالة فى 1 يناير 2013 و الأشهر الستة اللى بعد كده . العدد كان 22,679 شخص ، و هو أعلى بكتير من الرقم اللى أعلنته الحكومة  اللى تراوح بين 7,000 و12,000 شخص.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Jan Bjerre
| last = Lauridsen
| title = DF har mistillid til Mette Frederiksen - nu skal hun i samråd
| publisher = [[B.T. (tabloid)|B.T.]]
| date = 15 March 2013
| url = http://www.bt.dk/politik/df-har-mistillid-til-mette-frederiksen-nu-skal-hun-i-samraad
| language = da
}}&lt;/ref&gt; اتوجهت ليها انتقادات حادة بسبب ده ، حزب &quot; قائمة الوحدة&quot; وحزب الشعب الدنماركى استدعو ها للتشاور بشأنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://avisen.dk/helle-selvfoelgelig-har-jeg-tillid-til-mette_210132.aspx
| title = Helle: Selvfølgelig har jeg tillid til Mette
| publisher = [[Avisen.dk]]
| date = 15 March 2013
| language = da
}}&lt;/ref&gt;

حكومة حزب VK وحزب الشعب الدنماركى اعتمدت قواعد إعانة البطالة الجديدة  سنة  2010 ، و كان مقرر تطبيقها بالكامل فى 2 يوليه 2012. التغييرات  دى تعنى تقليص مدة استحقاق إعانة البطالة من 4 سنينل سنتين. و فى اتفاقية قانون المالية سنة 2012، تم الاتفاق على تمديد فترة استحقاق إعانة البطالة لمدة توصل لستة أشهر لجميع العاطلين عن العمل المؤمن عليهم اللى  استنفدوا استحقاقهم لإعانة البطالة فى النصف التانى من سنة 2012. و علشان كده، لم يبتدى الكثيرون بفقدان استحقاقهم لإعانة البطالة إلا فى 1 يناير 2013.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Laura Marie
| last = Sørensen
| first2 = Michael
| last2 = Elsborg
| title = Mette Frederiksen om dagpengetal: Vi står i en svær situation
| publisher = [[DR (broadcaster)|DR]]
| date = 7 February 2013
| url = http://www.dr.dk/nyheder/politik/2013/02/07/182828.htm?ip_lists
| language = da
}}&lt;/ref&gt;

=== سياسات الهجرة ===
حكومتها واجهت انتقادات حادة فى  2020 و2021 لرفضها إعادة أطفال شايلين الجنسية الدنماركية من مخيمات اللاجئين السوريين فى سوريا الخاضعة لسيطرة الأكراد ، لانضمام آبائهم لتنظيم [[تنظيم الدوله الاسلاميه (داعش)|الدولة الإسلامية]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen vil fortsat ikke hjælpe danske børn i Syrien: »Det er lige festligt nok at hente fremmedkrigere hjem til Danmark|مسار=https://www.berlingske.dk/content/item/1545727|صحيفة=Berlingske.dk|تاريخ=3 March 2021|مؤلف=Hodzic|الأول=Sara|لغة=da|مؤلف2=Bjørnager|الأول2=Jens Anton}}&lt;/ref&gt; تقرير طبى صدر فى أبرى 2022 كشف أن كتير من الأطفال عانو من سوء التغذية ، و أن طفل عمر 4 سنينعلى وجه الخصوص كان بحاجة لدخول المستشفى.ده حكومتها  دفع للاستعداد لإجلاء الأطفال بشرط عدم اصطحاب آبائهم معهم، الأمر اللى أثار انتقادات جديدة،بالخصوص من الأحزاب المساعدة لها، الحزب الليبرالى الاجتماعى و حزب اليسار الأخضر .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Lægerapport slår alarm: Danske børn i fangelejre i Syrien er underernærede, og én bør indlægges|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/indland/laegerapport-slaar-alarm|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=8 April 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Regeringen gør klar til at hente børn i Syrien hjem - og kommer med klar appel til mødrene|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/indland/regeringen-goer-klar-til-hente-boern-i-syrien-hjem-og-kommer-med-klar-appel-til|تاريخ-الوصول=7 July 2022|صحيفة=DR|تاريخ=9 April 2022|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt;

== الحياة الشخصية ==
فريدريكسين عندها طفلين من زواجها الأول.&lt;ref name=&quot;NYT1&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Martin Selsoe
| last = Sorensen
| first2 = Richard
| last2 = Pérez-Peña
| date = 22 August 2019
| url = https://www.nytimes.com/2019/08/22/world/europe/-trump-greenland-denmark-mette-frederiksen.html
| title = Denmark's Leader Didn't Want a Fight With Trump. She Got One Anyway
| work = [[New York Times]]
}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSorensenPérez-Peña2019&quot;&gt;Sorensen, Martin Selsoe; Pérez-Peña, Richard (22 August 2019). [https://www.nytimes.com/2019/08/22/world/europe/-trump-greenland-denmark-mette-frederiksen.html &quot;Denmark's Leader Didn't Want a Fight With Trump. She Got One Anyway&quot;]. ''[[نيو يورك تايمز|New York Times]]''.&lt;/cite&gt;.&lt;/ref&gt; فى 15 يوليه 2020، فريدريكسين اتجوزت  صديقها [[مخرج افلام|المخرج السينمائى]] بو تينغبيرغ، اللى تربطها به علاقة طويلة.اتعمل حفل زفافهم فى كنيسة ماغليبى ، التبع كنيسة الدنمارك ، فى جزيرة مون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.tatler.com/article/denmarks-prime-minister-mette-frederiksen-marries-fiance-bo-tengberg
| work = Tatler
| title = Denmark's Prime Minister Mette Frederiksen finally marries film director boyfriend
| language = en
| date = 16 July 2020
| first = Annabel
| last = Sampson
}}&lt;/ref&gt; فريدريكسين صرّحت بأنها غير متدينة، لكن تستمتع بحضور القداس لما له من قيمة ثقافية فى الحياة الدنماركية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.kristeligt-dagblad.dk/kirke-tro/fem-pointer-om-mette-frederiksens-brug-af-kirken
| title = Five points about Mette Frederiksen's use of the church
| work = Kristeligt Dagblad
| first = Anders Ellebaek
| last = Madsen
| date = 30 April 2021
| accessdate = 16 August 2025
}}&lt;/ref&gt;

=== هجوم 2024 ===
[[ملف:Kultorvet_Copenhagen.jpg|تصغير|[[كولتورفيت]]  سنة  2016]]

فى 7 يونيون 2024، اعتدى رجل على فريدريكسين فى ساحة [[كولتورفيت]] العامة بوسط كوبينهاجين، &lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Danish PM attacked by man in Copenhagen|مسار=https://www.bbc.com/news/articles/cv22k0rkl99o|ناشر=[[BBC News]]|تاريخ-الوصول=7 June 2024|تاريخ=7 June 2024|مؤلف=Wright|الأول=George}}&lt;/ref&gt; قبل يومين من انتخابات البرلمان الاوروبى فى الدنمارك . و كانت دى  واحده من حوادث العنف السياسى الكتيرة اللى سبقت الانتخابات: ففى مايو، أُطلق النار على رئيس الوزراء السلوفاكى [[روبرت فيكو]] كذا مره.&lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot; /&gt; وقال شهود عيان إنها دُفعت بقوة، ما اتسبب فى سقوطها على جنبها، لكن لم تصطدم بالأرض.&lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot; /&gt; وتم تحديد رجل بولندى عمره 39  سنه  كمشتبه به، و أُمر بالمثول قدام المحكمة، &lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot; /&gt; رغم إنكاره للتهم الموجهة إليه.&lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot; /&gt; فريدريكسين اتنقلت ل[[ريجشوسبيتالت|مستشفى ريغشوسبيتاليت]] ، و أصدر مكتب رئيس الوزراء بعدين بيان من طبيب العظام المعالج ، جه فيه أن فريدريكسين أصيبت بكدمة فى الكتف الأيمن وانحناء طفيف فى فقرات العنق (إصابة الرقبة المفاجئة )، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pressemeddelelse|مسار=https://www.stm.dk/presse/pressemeddelelser/pressemeddelelse/|تاريخ-الوصول=20 June 2024|صحيفة=Statsministeriet|تاريخ=20 June 2024|لغة=da|عنوان مترجم=Press release}}&lt;/ref&gt; لكن حالتها العامة جيدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Statsminister kom på Rigshospitalet efter overfald: Har fået lettere piskesmæld|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/indland/statsminister-kom-paa-rigshospitalet-efter-overfald-har-faaet-lettere-piskesmaeld|تاريخ-الوصول=8 June 2024|صحيفة=DR|تاريخ=8 June 2024|لغة=da-DK}}&lt;/ref&gt; وقالت الشرطة إن المشتبه به مواطن بولندي، و أنه لا بيظهر ان هناك دافع سياسى للهجوم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Jemma
| last = Crew
| title = Attack on Danish PM not politically motivated, police say
| url = https://www.bbc.com/news/articles/cd11kyj11vjo
| work = [[BBC]]
| date = 9 June 2024
| accessdate = 9 June 2024
}}&lt;/ref&gt; و بعد أيام، صرّحت بأنها لسه مصدومة من الحادث، لكن قالت إنها تعتقد أن &quot;رئيس الوزراء هو من تعرض للهجوم&quot;،و ده يميزه عن أى هجوم شخصى عليها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bbc.com/news/articles/cv223lxy199o
| title = Danish PM still not feeling well after street attack
| last = Cursino
| first = Malu
| date = 11 June 2024
| accessdate = 11 June 2024
| work = [[BBC News]]
}}&lt;/ref&gt;

وزير البيئة [[ماجنوس هيونيك|ماغنوس هيونيك]] كتب على موقع X إن الهجوم «هزّنا كلنا اللى قريبين منها».&lt;ref name=&quot;NYTimesInfo&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Denmark's Prime Minister Is Attacked in Copenhagen Square|مسار=https://www.nytimes.com/2024/06/07/world/europe/denmark-prime-minister-attacked-mette-frederiksen.html|تاريخ-الوصول=7 June 2024|صحيفة=[[The New York Times]]|تاريخ=7 June 2024|مؤلف=Tekali|الأول=Maya}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTekali2024&quot;&gt;Tekali, Maya (7 June 2024). [https://www.nytimes.com/2024/06/07/world/europe/denmark-prime-minister-attacked-mette-frederiksen.html &quot;Denmark's Prime Minister Is Attacked in Copenhagen Square&quot;]. ''[[نيو يورك تايمز|The New York Times]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 June&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; رئيس المجلس الاوروبى [[شارل ميشيل]] صرح  بأنه &quot;غاضب&quot;.&lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Danish PM attacked by man in Copenhagen|مسار=https://www.bbc.com/news/articles/cv22k0rkl99o|ناشر=[[BBC News]]|تاريخ-الوصول=7 June 2024|تاريخ=7 June 2024|مؤلف=Wright|الأول=George}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWright2024&quot;&gt;Wright, George (7 June 2024). [https://www.bbc.com/news/articles/cv22k0rkl99o &quot;Danish PM attacked by man in Copenhagen&quot;]. [[بى بى سى نيوز|BBC News]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 June&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;  [[اورسولا فون در لاين|أورسولا فون دير لاين]] ، [[رئيس الكوميسيون الاوروبيه|رئيسة المفوضية الاوروبية]] ، وصفتالهجوم بأنه &quot;حقير&quot;.&lt;ref name=&quot;BBCInfo&quot; /&gt;

فى 7 اغسطس 2024، محكمة كوبينهاجين الجزئية أدانت  مهاجم فريدريكسين و حكمت عليه بالسجن 4 أشهر، والترحيل، و منعه من دخول الدنمارك لمدة 6 سنينبعد الافراج عنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Polish man sentenced to four months, deported from Denmark for June assault on Danish prime minister|مسار=https://apnews.com/article/denmark-prime-minister-assault-polish-man-d70425ce156a71a5ae5ebf5fa8fc2ed0|تاريخ-الوصول=7 August 2024|صحيفة=Associated Press|تاريخ=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;

== التكريمات والجوايز ==

* {{رمز علم|Ukraine}}: First Class of the [[Order of Princess Olga]] (27 January 2023) — for a significant personal contribution to strengthening interstate cooperation, supporting the independence and territorial integrity of Ukraine;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decree of the President of Ukraine No. 47/2023 On State Awards of Ukraine|مسار=https://www.president.gov.ua/documents/472023-45685|صحيفة=president.gov.ua|تاريخ=27 January 2023|مؤلف=Zelensky|الأول=V.|لغة=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;
* {{رمز علم|Ukraine}}: Member of the [[Order of Liberty (Ukraine)|Order of Liberty]] (10 June 2024) — for outstanding personal merits in strengthening Ukrainian-Danish interstate cooperation, support of state sovereignty and territorial integrity of Ukraine;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decree of the President of Ukraine No. 349/2024 About awarding M. Frederiksen with the Order of Freedom|مسار=https://www.president.gov.ua/documents/3492024-50989|صحيفة=president.gov.ua|تاريخ=10 June 2024|مؤلف=Zelensky|الأول=V.|لغة=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;
* {{رمز علم|Denmark}}: Commander 1st Class of the [[Order of the Dannebrog]] (22 November 2024)&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=After breaking with 100-year-old tradition: Mette Frederiksen receives royal order as the first S Prime Minister|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/efter-brud-med-100-aar-gammel-tradition-mette-frederiksen-modtager-kongelig-orden|صحيفة=Dr.dk|تاريخ=22 November 2024|مؤلف=Jenvall|الأول=Line|لغة=da}}&lt;/ref&gt;
* {{رمز علم|Egypt}}: Grand Cordon of the [[قلادة النيل|Order of the Nile]] (6 December 2024)&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mette Frederiksen at gala party with order for the first time: 'Truly historical images'|مسار=https://www.dr.dk/nyheder/politik/mette-frederiksen-til-gallafest-med-orden-foerste-gang-vitterligt-historiske|صحيفة=Dr.dk|تاريخ=6 December 2024|مؤلف=Lärke Maach|الأول=Maja|لغة=da}}&lt;/ref&gt;
* {{رمز علم|India}}: [[الام تيريزا|Mother Teresa]] Memorial Award 2021 for her exceptional leadership in leading [[دنمارك]] along the path of sustainable development, as one of the nations in the world which lives in harmony with nature.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mother Teresa award for Denmark’s green initiatives|مسار=https://lightoftruth.in/mother-teresa-award-denmarks-green-initiatives/|تاريخ-الوصول=27 March 2026|صحيفة=Lightoftruth.in|تاريخ=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Harmony Foundation Presented Mette Frederiksen, Others Mother Teresa Memorial Award 2021|مسار=https://hwnews.in/national/harmony-foundation-to-present-mette-frederiksen-others-with-mother-teresa-memorial-award-2021-1343054/|تاريخ-الوصول=27 March 2026|صحيفة=Hwnews.in|تاريخ=31 December 2021|مؤلف=Sam|الأول=Aleesha}}&lt;/ref&gt;
* Frederiksen has been included in the list of the &quot;World's 100 most powerful women&quot; by Forbes Magazine every year from 2020 through&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=World's Most Powerful Women 2022|مسار=https://www.forbes.com/lists/power-women/|تاريخ-الوصول=6 December 2022|صحيفة=Forbes|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231128043354/https://www.forbes.com/lists/power-women/|تاريخ-الأرشيف=28 November 2023|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2023List&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The World's Most Powerful Women 2023|مسار=https://www.forbes.com/lists/power-women/|تاريخ-الوصول=5 December 2023|صحيفة=Forbes|تاريخ=5 December 2023|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231205122317/https://www.forbes.com/lists/power-women/|تاريخ-الأرشيف=5 December 2023|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; 2025.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The World's Most Powerful Women 2024|مسار=https://www.forbes.com/lists/power-women/|صحيفة=[[Forbes]]|تاريخ=11 December 2024|مؤلف=Forbes|الأول=Moira|مؤلف2=McGrath|الأول2=Maggie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Forbes World's Most Powerful Women of 2025|مسار=https://www.forbes.com/lists/power-women/|تاريخ-الوصول=12 March 2026|صحيفة=Forbes|تاريخ=10 December 2025|محرر=Forbes|محرر-الأول=Moira|محرر2=McGrath|محرر3=Sairam|محرر4=Burho|محرر2-الأول=Maggie|محرر3-الأول=Erin Spencer|محرر4-الأول=Erika}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
* قائمة رؤساء الدول والحكومات الحاليين
* قائمة رؤساء السلطة التنفيذية حسب نسبة التأييد
* الانتخابات العامة الدنماركية سنة 2026

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}
{{مصادر|group=lower-alpha}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}
* {{ويب سايت رسمى|mette-frederiksen.dk}}
* Biography on the website of the Danish Parliament (Folketinget)
* {{C-SPAN|137162}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

{{DanishPrimeMinisters}}
{{European Council}}
{{current NATO leaders}}
{{Current heads of government}}
{{Party of European Socialists}}

[[تصنيف:الديموقراطيين الاشتراكيين (دنمارك)]]
[[تصنيف:مملكة الدنمارك]]
[[تصنيف:دنماركى]]</text>
      <sha1>oq4mjfhq03trfa3j1fwh49rotlgci0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مستخدم:James500</title>
    <ns>2</ns>
    <id>2078563</id>
    <revision>
      <id>13024579</id>
      <parentid>7476911</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>James500</username>
        <id>97667</id>
      </contributor>
      <comment>Remove template</comment>
      <origin>13024579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="p2n1yqpakka2kjikwxdibwh17801ryh" xml:space="preserve">{{Babel|en}}
{{مستخدم ويكى دايتا}}

[[en:User:James500]]</text>
      <sha1>p2n1yqpakka2kjikwxdibwh17801ryh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024580</id>
      <parentid>13024579</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>James500</username>
        <id>97667</id>
      </contributor>
      <comment>This template is being replaced with an extension</comment>
      <origin>13024580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="awmjo2hkguz5muulxds4qt42rfshk0u" xml:space="preserve">{{#babel:en}}
{{مستخدم ويكى دايتا}}

[[en:User:James500]]</text>
      <sha1>awmjo2hkguz5muulxds4qt42rfshk0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الزواج فى اليهوديه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2110421</id>
    <revision>
      <id>13024453</id>
      <parentid>13008719</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: يُعرف ← معروف،  يحدث  ←  بيحصل</comment>
      <origin>13024453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6360" sha1="7jybk7jxzribp2mr866hlqvt9okfxui" xml:space="preserve">{{مصطلح|صورة= File:Tel Aviv-Yafo P1100389 (5155003821).jpg}}
[[ملف:V08p346a01_Marriage.jpg|تصغير|350x350بك| ''النسوين'' التقليدية فى اوروبا الشرقية فى القرن العشرين]]
[[ملف:Opperrabbijn_Jacobs_ondertekend.jpg|تصغير|250x250بك| توقيع (عقد ''الجواز'' )]]
[[ملف:Ketubah_(4).jpg|تصغير|281x281بك| ''كتوباه'' مزخرفة]]
'''الزفاف اليهودى''' هو حفل [[ليلة الدخله|زفاف]] يتبع القوانين والتقاليد [[هالاخاه|اليهودية]] . فى الوقت نفسه تختلف مراسم الزفاف ، بتشمل السمات المشتركة للزفاف اليهودى ''كيتوباه'' (عقد الجواز) اللى يتم توقيعه على ايد شاهدين ، ''[[تشوباه]]'' أو ''huppah'' (مظلة الزفاف) ، و هو خاتم يملكه العريس يتم إعطاؤه للعروس تحت المظله ، وكسر الزجاج.

من الناحية الفنية ، تتكون عملية الزفاف اليهودى من مرحلتين متميزتين.&lt;ref name=&quot;JewEncMarCer&quot;&gt;{{Jewish Encyclopedia|article=marriage ceremonies|url=http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=M&amp;artid=215}}&lt;/ref&gt; الاولانى ، ''[[كيدوشين]]'' (بالعبرية لـ &quot; الخطبة &quot; ؛ التقديس أو التكريس ، ويسمى كمان ''اروسين'' ) و ''[[نيسوين]]'' (الجواز) ، لما يبتدى الزوجان حياتهما مع بعض. فى المرحلة الأولى (كيدوشين) تبقا الست ممنوعة على كل الرجال ، تتطلب ''الحصول على'' (الطلاق الدينى) لحلها ، فى الوقت نفسه تسمح المرحلة التانيه للزوجين ببعضهما البعض. معروف الحفل اللى ينجز ''نيسوين'' كمان باسم ''تشوباه'' .&lt;ref name=&quot;RKap18&quot;&gt;Made in Heaven, A Jewish Wedding Guide by Rabbi Aryeh Kaplan, Moznaim Publishing Company, New York / Jerusalem, 1983, Chapter 18&lt;/ref&gt;

حاليا ، بيحصل ''اروسين / كيدوشين'' لما يعطى العريس العروس خاتم أو أى شيء تانى له قيمة بقصد الجواز. هناك آراء مختلفة حول أى جزء من الحفل يشكل ''نيسوين / تشوباه'' ، زى الوقوف تحت المظلة والجلوس مع بعض فى اوضه ( ''yichud'' ).&lt;ref name=&quot;RKap18&quot;/&gt; تطورت ''اروسين / كيدوشين'' من فترة كان على الرجل فيها الاستعداد ماليا للزواج من مراته علشان يكون النصف 1 حفل الزفاف. دول الحدثين تاريخى ممكن يحدثا بفاصل سنه واحده ، &lt;ref&gt;[[Talmud Bavli]]. Ketubot, page 2&lt;/ref&gt; ف تم دمجهما حاليل فى حفل واحد.&lt;ref name=&quot;RKap18&quot; /&gt;
[[ملف:Marco_MARCUOLA,_Un_mariage_juif_(titre_attribué)_Venise,_vers_1780.jpg|تصغير| ''عرس يهودي'' ، ڤينيسيا ، 1780 [[متحف الفن والتاريخ لليهوديه|Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme]]]]
[[ملف:Wedding_rings.jpg|تصغير|200x200بك| خواتم الزفاف الذهب عادى]]
[[ملف:Jewish_wedding_Vienna_Jan_2007_005.jpg|تصغير|Chuppah فى الهواء الطلق فى ڤيينا ، النمسا]]
[[ملف:Mazel_Tov!_wedding.jpg|تصغير|200x200بك| عريس يكسر الزجاج]]
[[ملف:Jüdische_Hochzeit_in_Marokko-1024.jpg|يسار|تصغير|200x200بك| ترقص فى حفل زفاف يهودى فى [[المغرب]] ، أوائل القرن التسعتاشر]]
[[ملف:Исаак_Аскназий_Еврейская_свадьба.jpg|يسار|تصغير|220x220بك| 1893 لوحة لموكب جواز فى shtetl روسي&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;  ب[[ايساك اسكنازى|اسحق الاسكنازى]]]]
[[ملف:Hederihud.JPG|تصغير|اوضه يشود نموذجية.]]
==طقوس الجواز==
تعتبر طقوس الجواز فى اليهودية عقد مقدس (كيدوشين) يجمع بين الجوانب القانونية والروحية، ويتم تحت &quot;الحوباه&quot; (مظلة الزفاف) اللى ترمز لبيت الزوجين الجديد. تتضمن المراسم توقيع عقد الجواز (الكيتوبا)، تبادل الخواتم، قراية  سبع بركات، وكسر كأس زجاجى لتذكر دمار الهيكل، مع التركيز على الوئام العائلى والالتزام المتبادل. 
===أبرز طقوس وعادات الجواز اليهودي:===
*'''الشيدوخ (اللقاء المرتب):''' غالبا ما يتم التوفيق بين العروسين عن طريق الأهل أو الاصحاب  فى التقاليد الأرثوذكسية.
*'''الكيتوبا (عقد الجواز):''' وثيقة مكتوبة بالآرامية أو العبرية تحدد التزامات الزوج تجاه مراته (الحب، الاحترام، الرزق) ويتم توقيعها قبل الحفل.
*'''الحوباه (المظلة):''' يقف العروسان تحت مظلة مفتوحة ترمز للمنزل اللى سيشيدانه مع، و فى العاده تُقام فى الهواء الطلق.
*'''الخاتم والمال:''' يقدم العريس خاتم للعروس (أو شيئاً ذا قيمة) كجزء من طقوس &quot;كيدوشين&quot; (الخطوبة/التقديس).
*'''كسر الكأس:''' فى نهاية الحفل، يقوم العريس بكسر كأس زجاجى بقدمه، و هو تقليد بيترمز لتذكر دمار هيكل القدس، للتأكيد على الحزن فى لحظات الفرح.
*'''السبع بركات (شيفع براخوت):''' تُتلى سبع بركات على كأس من النبيذ، تُبارك الزوجين وتتمنى لهما حياة سعيدة.
*'''الاغتسال (ميكفيه):''' تغتسل العروس فى بركة خاصة قبل الزفاف كنوع من الطهارة الروحية.

يتم الجواز بحضور شاهدين، و فى العاده يتولى الحاخام المراسم، ودى الخطوات أساسية لإتمام الجواز وفق للشريعة اليهودية.

== مصادر ==
{{مصادر|colwidth=30em}}

{{مش متصنفه|تاريخ=يوليه 2023}}</text>
      <sha1>7jybk7jxzribp2mr866hlqvt9okfxui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نيديرلانديين مشهورين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2127207</id>
    <revision>
      <id>13024704</id>
      <parentid>11169923</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62600" sha1="753at13ise2692djpdq21hyfv4imzl5" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
من '''الاشخاص النيديرلانديين''' المشهورين او البارزين:

== فنون ==

=== عماره ===
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 30em;&quot;&gt;
* [[جاب باكما]] (1914–1981)
* [[هندريك بيتروس بيرلاج]] (1856–1934)
* [[جو فان دن بروك]] (1898–1978)
* [[جاكوب فان كامبن]] (1596–1657)، مهندس معمارى [[العصر الذهبى النيديرلاندي|العصر الذهبى النيديرلاندى]]
* [[بيير كويبرز]] (1827–1921)
* [[ويليم مارينوس دودوك]] (1884–1974)
* [[الدو فان ايك]] (1918-1999)
* [[ليفين دى كى]] (1560–1627)، مهندس معمارى فى عصر النهضة
* [[هندريك دى كيسر]] (1565–1621)، نحات ومعماري
* [[ريم كولهاس]] (مواليد 1944)
* [[عود يعقوب]] (1890–1963)
* [[ساتيندرا باخالى]] (مواليد 1967)
* [[بيتر بوست]] (1608–1669)، مهندس معمارى نيديرلاندى من العصر الذهبي
* [[جيريت ريتفيلد]] (1888–1964)
&lt;/div&gt;

=== فيلم ===
 
{{div col|colwidth=25em}}
* [[ويليكى فان اميلروى]] (مواليد 1944)، ممثلة
* [[انتوينيت بيومير]] (مواليد 1962)، مخرجة سينمائية
* [[مارچولين بيومير]] (مواليد 1966)، ممثلة، و كاتبة سيناريو
* [[جان دى بونت]] (مواليد 1943)، مصور سينمائي
* [[اريك جان دى بوير]] (مواليد 1967)، مخرج رسوم متحركة
* [[رينيه دالدر]] (1944–2019)، مخرج
* [[مايك فان ديم]] (مواليد 1959)، كاتب سيناريو ومخرج
* [[براشا فان دوسبورج]] (مواليد 1981)، ممثلة
* [[فيليب دورن]] (1901–1975)، ممثل
* [[بول دريسن (رسام رسوم متحركة)|بول دريسن]] (مواليد 1940)، رسام رسوم متحركة، مخرج
* [[بوبى ايدن]] (مواليد 1980)، ممثلة پورنو
* [[سايروس فريش]] (مواليد 1969)، مخرج
* [[لورا جيمسر]] (مواليد 1950)، ممثلة
* [[ريك دى جوير]] (1925–2011)، ممثل
* [[روتجر هاور]] (1944–2019)، ممثل
* [[يوهانس هيسترز]] (1903–2011)، ممثل
* [[توم هولكنبورج]] (Junkie XL) (مواليد 1967)، ملحن
* [[كاريس فان هوتن]] (مواليد 1976)، ممثلة
* [[ميشيل هويسمان]] (مواليد 1981)، ممثل
* [[فامكى يانسن]] (مواليد 1964)، ممثلة
* [[مارتن كولهوفن]] (مواليد 1969)، كاتب سيناريو ومخرج
* [[جون كرايكامب، الاب]] (1925–2011)، ممثل
* [[جيروين كرابى]] (مواليد 1944)، ممثل
* [[سيلفيا كريستل]] (1952–2012)، ممثلة
* [[ريك لونسباتش]] (مواليد 1958)، ممثل و كاتب
* [[ديك ماس]] (مواليد 1951)، كاتب سيناريو ومخرج
* [[انيليس فان دير بول]] (مواليد 1984)، ممثلة
* [[رينيه سوتينديك]] (مواليد 1957)، ممثلة
* [[جوهانا تير ستيج]] (مواليد 1961)، ممثلة
* [[مونيك فان دى فين]] (مواليد 1952)، ممثلة
* [[بول فيرهوفن]] (مواليد 1938)، مخرج
* [[ويبى فان دير فليت]] (مواليد 1970)، محرر افلام
* [[يوريك فان فاجينينجن]] (مواليد 1964)، ممثل
* [[اليكس فان وارمردام]] (مواليد 1952)، ممثل و كاتب سيناريو ومخرج
* [[زارا وايت]] (مواليد 1968)، ممثلة افلام پورنو سابقة
* [[مايكل دودوك دى فيت]] (مواليد 1953)، رسام رسوم متحركة، مخرج
* [[ايمانويل اوهينى بوافو]] (مواليد 1993)، ممثل
* [[مايكل ساندرسون]] (مواليد 1983)، مخرج و مخرج سينمائي
{{div col end}}

=== مزيكا ===
{{colbegin|colwidth=30em}}
* [[توماس اكدا]] (مواليد 1967)، مغني، ممثل
* [[شارون دين آدل]] (مواليد 1974)، مغنية ضمن الاغراء
* [[جان اكرمان]] (مواليد 1946)، عازف جيتار
* [[امبر (مؤدية)|امبر]] (مواليد 1969)، مغنية
* [[ايلى املينج]] (مواليد 1933)، مغنية مزيكا كلاسيكية
* [[لويس اندريسن]] (1939–2021)، ملحن
* [[ديك انيجارن]] (مواليد 1952)، مغني، موسيقي
* [[بارت بيرمان]] (مواليد 1938)، عازف بيانو، ملحن
* [[ماركو بورساتو]] (مواليد 1966)، مغني
* [[ويليم بروكر]] (1944–2010)، مزيكا [[جاز]]
* [[هيرمان برود]] (1946–2001)، مزيكا وفنان روك
* [[فرانس بروجن]] (1934–2014)، قائد اوركسترا، عازف مسجل وعازف فلوت باروكي.
* [[ثيو بروينز]] (1929–1993)، عازف بيانو، ملحن
* [[ارمين فان بورين]] (مواليد 1976)، دى جى نشوة
* [[فيرى كورستن]] (مواليد 1973)، دى جى نشوة
* [[Esmée Denters]] (مواليد 1988)، مغنية، اشتهرت عبر موقع يوتيوب
* [[كريستينا ديوتيكوم]] (1931–2014)، مغنية، مزيكا كلاسيكية
* [[الفونس ديبنبروك]] (1862–1921)، ملحن
* [[انيتا دوث]] (مواليد 1971)، مغنية
* [[كاندى دولفر]] (مواليد 1969)، عازف ساكسفون
* [[مارجريت ايلين]] (مواليد 1943)، ملحنة
* [[كارو اميرالد]] (مواليد 1981)، مغنية
* [[تيس جارثى]] (مواليد 1991)، ممثلة ومغنية
* [[مارتن جاريكس]] (مواليد 1996)، دى جى منزلي
* [[افروجاك]] (مواليد 1987)، دى جى منزلي
* [[جان فان جيلسى]] (1881–1944)، ملحن
* [[Boudewijn de Groot]] (مواليد 1944)، مغني، ممثل
* [[جاك جيرسى]] (1941–1997)، منتج وملحن ومغني
* [[جوس ميويس]] (مواليد 1972)، ملحن، مغني
* [[ستيفن فان هيستريجت]] (مواليد 1972)، عازف الطبول فى فرقة Inside Temptation
* [[برنارد هايتينك]] (1929–2021)، قائد فرقة مزيكا [[Concertgebouworkest]]
* [[اليكس فان هالين]] (مواليد 1953)، عازف الطبول فان هالين
* [[ادى فان هالين]] (1955–2020)، عازف الجيتار لفان هالين
* [[هاردويل]] (مواليد 1988)، دى جى منزلي
* [[بارى هاى]] (مواليد 1948)، مغنى [[القرط الذهبى]]
* [[اندريه هازيس]] (1951–2004)، مغني
* [[اوليفر هيلدينز]] (مواليد 1995)، دى جي
* [[كوين هيلدينز]] (مواليد 1986) مهندس خلط
* [[السى هويزينجا]] (مواليد 1966)، مغنية الجاز
* [[دومينيك فان هولست]] (مواليد 1981)، مغني، معروف شعبى باسم دو
* [[جانين يانسن]] (مواليد 1978)، عازفة كمان
* [[رود جولى]] (مواليد 1976)، عازف الجيتار فى فرقة Inside Temptation
* [[جيرارد جولينج]] (مواليد 1960)، مغني
* [[توم هولكنبورج]] (مواليد 1967)، مؤلف افلام، مزيكا الكتروني، ريمكس، ملحن
* [[ايزابيل فان كولين]] (مواليد 1966)، عازفة الكمان الكلاسيكية وعازفة الكمان، ومعلمة
* [[تيم كليفويس]] (مواليد 1974)، عازف كمان الجاز
* [[بيتر كويليفين]] (مواليد 1940)، مؤسس مزيكا الروك اند رول النيديرلاندية
* [[استريد كرويسيلبرينك]] (مواليد 1972)، ملحن
* [[ناتالى لا روز]] (مواليد 1988)، مغنية وراقصة وموديل
* [[آريين انتونى لوكاسن]] (مواليد 1960)، ملحن وموسيقي
* [[يوريس دى مان]] (مواليد 1972)، ملحن
* [[جويندولين ماسين]] (مواليد 1977)، عازفة كمان، مؤلفة، تربوية، مؤسسة مهرجان GAIA Chamber Music Festival
* [[ويليم منجلبرج]] (1871–1951)، قائد الفرقة المزيكا
* [[روجير فان اوتيرلو]] (1941–1988)، ملحن
* [[ويليم فان اوترلو]] (1907–1978)، ملحن
* [[جيتى بيرل]] (1921–2013)، مغنية ([[De vogels van Holland]])
* [[ويليم بيجبر]] (1894–1947)، ملحن
* [[آبى دى كوانت]] (مواليد 1946)، عازف الفلوت
* [[اندريه ريو]] (مواليد 1949)، عازف كمان، قائد فرقة مزيكا، وملحن
* [[نيكى روميرو]] (مواليد 1989)، دى جى منزلي
* [[جوليوس رونتجن]] (1855–1932)، ملحن
* [[رمسيس شافى]] (1933–2009)، مغني
* [[ايفا سيمونز]] (مواليد 1984)، مغنية و كاتبة اغاني
* [[سيمون سيمونز]] (مواليد 1985)، مطرب فرقة ابيكا
* [[بيتر سلاجويس]] (1960–1991)، فارس القرص
* [[راى سليجنجارد]] (مواليد 1971)، مغنى وفارس قرص
* [[جاب سباندرمان]] (1896–1985)، عازف بيانو، عازف تشيلو، قائد فرقة مزيكا.
* [[Martijn Spierenburg]] (من مواليد 1975)، عازف لوحة مفاتيح لفرقة Inside Temptation
* [[جان بيترسزون سويلينك]] (1562–1621)، ملحن وعازف ارغن.
* [[انوك (مغنية)|انوك تيو]] (مواليد 1975)، مغنية
* [[هيرمان فان فين]] (مواليد 1945)، مغني، و ممثل مسرحي
* [[جيروين فان فين (عازف بيانو)|جيروين فان فين]] (مواليد 1969)، عازف بيانو كلاسيكى وملحن
* [[جيروين فان فين (عازف جيتار)|جيروين فان فين]] (مواليد 1974)، عازف جيتار فى فرقة Inside Temptation
* [[رويل فان فيلزين]] (مواليد 1978)، مغني
* [[ماتيس فيرميولين]] (1888–1967)، ملحن
* [[ماتيس فيرشور]] (مواليد 1955)، عازف البيانو الكلاسيكي
* [[Tijs Verwest]] (مواليد 1969)، DJ (المعروف باسم DJ Tiësto)
* [[كلاس دى فريس (ملحن)|كلاس دى فريس]] (مواليد 1944)، ملحن
* [[ايدو دى وارت]] (مواليد 1941)، قائد فرقة مزيكا
* [[جوهان فاجينار]] (1862–1941)، ملحن
* [[تونى وول]] (مواليد 1988)، عازف جيتار
* [[روبرت فيسترهولت]] (مواليد 1975)، عازف الجيتار فى فرقة Inside Temptation
* [[جاب فان زويدن]] (مواليد 1960)، عازف كمان وقائد فرقة مزيكا
{{colend}}

=== الفنون البصرية ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[بيتر فان ابيلى]] (1622–1677)،
* [[برنارد اكاما]] (1697–1756)، رسام
* [[كاريل ابيل]] (1921–2006)، رسام
* [[هندريك افركامب]] (1585–1634)، رسام
* [[لودولف باكهويسن]] (1631–1708)، رسام
* [[جون باسيلمانز]] (مواليد 1954)، رسام و مصور
* [[هيلين بيرمان]] (مواليد 1936)، رسامة
* [[تشارلز بولسيوس]] (1907–1983)، رسام و صانع مطبوعات
* [[هيرونيموس بوش]] (1450–1516)، رسام
* [[امبروسيوس بوسخارت]] (1573–1612)، رسام
* [[جان دى براى]] (1627–1697)، رسام
* [[ديك برونا]] (1927–2017)، فنان جرافيك
* [[بول سيتروين]] (1896–1983)، رسام
* [[انطون كوربيجن]] (مواليد 1955)، مصور فوتوغرافي
* [[البرت كويب]] (1620–1691)، رسام
* [[ثيو فان دوسبرج]] (1883–1931)، رسام
* [[ويليم دروست]] (1630–1680)، رسام و صانع مطبوعات
* [[جير فان الك]] (1941–2014)، نحات
* [[م. جيم ايشر]] (1898–1972)، فنان جرافيك
* [[فنسنت فان جوخ]] (1853–1890)، رسام
* [[جان فان جوين]] (1596–1656)، رسام
* [[مييكى جروت]] (مواليد 1949)، فنان زجاج
* [[فرانس هالس]] (1580–1666)، رسام
* [[جاكوبا فان هيمسكيرك]] (1876–1923)، رسام، مصمم زجاج ملون وفنان جرافيك
* [[ميلو هيرموس]] (1947–2021)، رسام
* [[جان فان هيروينن]] (1889–1965)، رسام
* [[بيتر دى هوش]] (1629–1684)، رسام
* [[هيلينا كلاكوكار]] (مواليد 1958)، رسامة كاريكاتير
* [[ويليم دى كونينج]] (1904–1997)، رسام
* [[اندريا كرويس]] (مواليد 1962)، رسامة
* [[جين دى لوس-هاكسمان]] (1881–1976)، مؤرخة فنية
* [[هان فان ميجيرين]] (1889–1947)، مزور اللوحات
* [[جاكوبوس انتونى ميسن]] (1836–1885)، مصور فوتوغرافي
* [[بيت موندريان]] (1872–1944)، رسام
* [[رين بورتفليت]] (1932–1995)، رسام ومصور
* [[ريمبرانت فان راين]] (1606–1669)، رسام
* [[ويليم دى رويج]] (مواليد 1969)، فنان معاصر
* [[جاكوب فان رويسديل]] (حوالى 1628–1682)، رسام المناظر الطبيعية
* [[جيرتجن توت سينت يانس]] (نشط 1465–1495)، رسام
* [[بيتر سبير]] (1927–2017)، رسام
* [[جان ستين]] (1626–1679)، رسام
* [[مارتن توندر]] (1912–2007)، مؤلف قصص مصورة
* [[تييرى فيلتمان]] (مواليد 1939)، رسام ونحات
* [[يوهانس فيرمير]] (1632–1675)، رسام
* [[جيزيل دايلى فان ووترشوت فان دير جراشت]] (1912–2013)، رسامة
* [[هيندريك نيكولاس ويركمان]] (1882–1945)، طباع ورسام توضيحي
* [[جاكوب دى فيت]] (1695–1754)، رسام
{{div col end}}

=== كتاب ===
{{div col|colwidth=25em}}

* [[ا. سي. بانتجر]] (1923-2010)، كاتب الخيال البوليسي
* [[بول بيجل]] (1925–2006)، كاتب كتب الاطفال
* [[ريمكو كامبيرت]] (1929–2022)، روائى وشاعر
* [[قطط يعقوب]] (1577–1660)، شاعر
* [[ايزابيل دى شاريير]] (1740–1805)، روائية
* [[لويس كوبروس]] (1863–1923)، روائى وشاعر
* [[ويلى كورسارى]] (1897–1998)، روائى و ممثلة وملحن
* [[يوهان فابريسيوس]] (1899–1981)، روائى وصحفى ورسام
* [[جيرت جروت]] (1340–1384)
* [[ارنون جرونبيرج]] (مواليد 1971)
* [[هيلا هاس]] (1918–2011)، روائية
* [[جان دى هارتوج]] (1914–2002)، روائى و كاتب مسرحي.
* [[هيرمان هايرمانز]] (1864–1924)
* [[ويليم فريدريك هيرمانز]] (1921–1995)، روائى وجغرافى طبيعي.
* [[بيتر كورنليسزون هوفت]] (1581–1647)
* [[كونستانين هويجنز]] (1596–1687)
* [[جيريت كرول]] (1934–2013)، روائي، وشاعر
* [[هندريك ويليم فان لون]] (1882–1944)
* [[جيرت ماك]] (مواليد 1946)، كاتب كتب التاريخ
* [[هارى موليش]] (1927–2010)، روائي
* [[مولتاتولى]] (1820–1887)، روائي
* [[نيسيو]] (1882–1961)
* [[سيس نوتيبوم]] (مواليد 1933)، روائي
* [[ويليم اولتمانز]] (1925–2004)، صحفي
* [[جيرارد ريف]] (1923–2006)، روائي
* [[تجالى روبنسون]] (1911–1974)
* [[آنى م.ج. شميدت]] (1911-1995)، كاتب للاطفال
* [[فيليب سلاير]] (1923–1943)
* [[جوست فان دن فوندل]] (1587–1679)، شاعر و كاتب مسرحي.
* [[آن دى فريس]] (1904–1964)، روائية
* [[جانويليم فان دى فيترينج]] (1931–2008)، روائي
* [[ويلى ويليك بيرج]] (1919–2004) ناقد سينمائي، كاتب، كاتب عمود.
* [[جان وولكرز]] (1925–2007)
{{div col end}}
== استكشاف ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[ويليم بارنتسز]] (حوالى 1550–1597)، شوية بعثات لميه [[القطب الشمالى]]؛ اكتشف [[سبيتسبيرجين]]
* [[ابراهام بلاوفيلت]] (1601–1663)، امريكا الوسطى
* [[ادريان بلوك]] (1567–1627)، [[نيذرلاند]]
* [[هندريك بروير]] (1580–1643)، اكتشف [[الاربعينيات الهادرة]]
* [[اوليفييه برونيل]] (حوالى 1540–1585)، حاول العثور على ممر حوالين سيبيريا لالصين.
* [[جان كارستنزون]] (1600–1700)، ساحل [[غينيا الجديدة]]، ابحر فى [[خليج كاربنتاريا]] سنة 1623
* [[روبرت جاكوب جوردون]] (1743–1795)، سافر على نطاق واسع لجنوب افريقيا فى خدمة [[شركة الهند الشرقية النيديرلاندية]]
* [[ديرك هارتوج]] (1580–1621)، قبطان [[شركة الهند الشرقية النيديرلاندية|VOC]]، رسم خريطة للساحل الغربى الاوسط لاوستراليا
* [[جاكوب فان هيمسكيرك]] (1567–1607)، قبطان واحده من سفن بارنت فى آخر رحلة قاتلة له
* [[كورنيليس دى هوتمان]] (1565–1599)، شقيق فريدريك، اسس طريق التجارة النيديرلاندى ل[[جزر مالوكو|جزر التوابل]]
* [[فريدريك دى هوتمان]] (1571–1627)، شقيق كورنيليس، رسم الكتير من [[الكوكبات]] فى السماء الجنوبية، واستكشف ساحل غرب اوستراليا
* [[ويليم جانزون]] (حوالى 1570–1630)، اول رحلة استكشافية اوروبية توصل لاليابسة فى القارة الاسترالية.
* [[جاكوب لومير]] (حوالى 1585–1616)، كيب هورن، 1616 طواف حوالين العالم
* [[كورنيليوس جاكوبسن ماى]]، نيوجيرسى (1614–1620)
* [[اوليفييه فان نورت]] (1558–1627)، طواف حوالين 1598
* [[جاكوب كويكرنيك]] (1500–1606)، وصل لاليابان عبر شارع ماجلان ومولوكاس.
* [[ماتيس كواست]] (تو سنة 1641)، اليابان، جزر بونين، والجزر الاسطورية شرق اليابان
* [[جان ريجب]] (ج. 1570–ج. 1613)، انقذ بقية طاقم [[ويليم بارنتس]] فى 1597
* [[جاكوب روجيفين]] (1659–1729)، اول اوروبى يوصل ل[[جزيرة الفصح]] عيد الفصح 1722
* [[ويليم سكوتن]] (1567–1625)، كيب هورن، 1616 طواف حوالين العالم
* [[سيمون فان دير ستيل]] (1639–1702)، استكشف جنوب افريقيا شمال وشرق كيب تاون.
* [[آبل تاسمان]] (1603–1659)، قام برحلات واسعة النطاق حوالين اوستراليا و جنوب غرب المحيط الهادى، و اكتشف ا.و. [[تسمانيا]] ونيوزيلندا [[تونغا|وتونغا]]
* [[فرانسوا ثيسسن]] (تو سنة 1638؟)، رسم خريطة لمسافة 1000 ميل من الساحل الجنوبى لاوستراليا سنة 1627
* [[اليكسين تين]] (1839–1869)، معبر الصحراء الكبرى
* [[ويليم دى فلامينج]] (1640–ج.1698)، اوستراليا الغربية
* [[سيبالد دى فيرت]] (1567–1603)، اكتشف جزر فوكلاند
{{div col end}}
== موديل ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[ازرا اكين]] (مواليد 1981)
* [[فيلهلمينا كوبر]] (1940–1980)
* [[كيم فينسترا]] (مواليد 1986)
* [[بيت فرانكى]] (مواليد 1989)
* [[دافنى جرونيفيلد]] (مواليد 1994)
* [[دانييلا فان جراس]] (مواليد 1975)
* [[:nl:تاتجانا مول|تاتجانا مول]] (مواليد 1988)
* [[ريان تن هاكن]] (مواليد 1986)
* [[ماربيسا هينينك]] (مواليد 1964)
* [[كويريل يانسن]] (مواليد 1985)
* [[كيم كوتر]] (مواليد 1982)
* [[دوتزن كروس]] (مواليد 1985)
* [[كارين مولدر]] (مواليد 1970)
* [[ماركوس شينكنبيرج]] (مواليد 1968)
* [[ايكليين ستانج]] (مواليد 1984)
* [[لارا ستون]] (مواليد 1983)
* [[رومى ستريجد]] (مواليد 1995)
* [[يفكى شتورم]] (مواليد 1981)
* [[مارك فاندرلو]] (مواليد 1968)
{{div col end}}
== شخصيات خيالية ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[هانز برينكر]]
* [[ابراهام فان هيلسينج]]
* [[بيتر فان هوتن]]
* [[ماكس كارتر]]
{{div col end}}
== مؤرخين ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[هنريكا فان ارب]] (حوالى 1480–1548)
* [[بيتر كورنليسزون هوفت]] (1581–1647)
* [[جوهان هويزينجا]] (1872–1945)
* [[لوى دى يونج]] (1914–2005)
* [[جان جيرارد كيرخيرديرى]] (1677–1738)
* [[جان رومين]] (1893–1962)
* [[بيتروس سكريفيريوس]] (1576–1660)
* [[بودوين سيركس]] (مواليد 1947)
{{div col end}}
== صحفيين ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[هينك هوفلاند]]
* [[اريندو يوسترا]]
* [[المار لاتور]]
* [[جيرت ماك]]
* [[مارت سميتس]]
* [[ايفا فلاردينجيربروك]]
{{div col end}}
== جيش ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[جايوس يوليوس سيفيليس]]، قائد عسكرى باتافي، زعيم [[التمرد الباتافى]]
* [[جان بيترزون كوين]] (1587–1629)، [[الحاكم العام]] لجزر الهند الشرقية النيديرلاندية
* [[كاريل دورمان]] (1889–1942)، ضابط بحري
* [[بيت بيترسزون هاين]] (1577–1629)، ضابط بحري
* [[فريدريك هنري، امير اورانج]] (1584–1647)، جنرال [[صاحب المركز|وصاحب المركز]]
* [[ج. ب. فان هيوتسز]] (1851–1924)، [[الحاكم العام]] لجزر الهند الشرقية النيديرلاندية
* [[هندريك لوسيفر]] (1583–1627)، ضابط بحرى تحول لقرصان
* [[موريس ناسو، امير اورانج]] (1567–1625)، جنرال وصاحب الملعب.
* [[ميشيل دى رويتر]] (1607–1676)، ضابط بحري
* [[كورنيليس ترومب]] (1629–1691)، ضابط بحري
* [[مارتن ترومب]] (1598–1653)، ضابط بحري
* [[ويتى كورنيليزون دى وى]] (1599–1658)، ضابط بحري
* [[كورنيليس دى ويت]] (1623–1672)، ضابط بحرى ورجل دولة.
{{div col end}}
== فلسفة ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[جاكوبوس ارمينيوس]] (1560–1609)، فيلسوف وعالم لاهوت.
* [[اسحاق بيكمان]] (1588–1637)
* [[ايفرت ويليم بيث]] (1908–1964)
* [[كورنيليوس فان بينكيرشوك]] (1673–1743)، فقيه ومنظر قانوني
* [[بيتر دى لا كورت]] (1618–1685)، اقتصادى ومنظر سياسي
* [[هيرمان دويويرد]] (1894–1977)، فيلسوف، [[جامعة فريجى]]
* [[ديسيديريوس ايراسموس]] (1466–1536)، كاتب، ومجادل، و انساني، [[الاصلاح البروتستانتى]]
* [[هوجو جروتيوس]] (1583–1645)، و هو كمان محامى و كاتب مسرحى وشاعر.
* [[فرانسوا هيمسترهويس]] (1721–1790)
* [[برنارد ماندفيل]] (1670–1733)، فيلسوف، واقتصادى سياسي، و كاتب ساخر.
* [[يوهانس جاكوبس بورتمان]] (1896–1970)
* [[باروخ سبينوزا]] (1632–1677)، فيلسوف
* [[كورنيليس بيتروس تييلى]] (1830–1902)، عالم لاهوت ومؤرخ دين
{{div col end}}
== سياسة ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[جايوس يوليوس سيفيليس]]، قائد عسكرى باتافي، زعيم [[التمرد الباتافى]]
* [[جان بيترزون كوين]] (1587–1629)، [[الحاكم العام]] لجزر الهند الشرقية النيديرلاندية
* [[كاريل دورمان]] (1889–1942)، ضابط بحري
* [[بيت بيترسزون هاين]] (1577–1629)، ضابط بحري
* [[فريدريك هنري، امير اورانج]] (1584–1647)، جنرال [[صاحب المركز|وصاحب المركز]]
* [[ج. ب. فان هيوتسز]] (1851–1924)، [[الحاكم العام]] لجزر الهند الشرقية النيديرلاندية
* [[هندريك لوسيفر]] (1583–1627)، ضابط بحرى تحول لقرصان
* [[موريس ناسو، امير اورانج]] (1567–1625)، جنرال وصاحب الملعب.
* [[ميشيل دى رويتر]] (1607–1676)، ضابط بحري
* [[كورنيليس ترومب]] (1629–1691)، ضابط بحري
* [[مارتن ترومب]] (1598–1653)، ضابط بحري
* [[ويتى كورنيليزون دى وى]] (1599–1658)، ضابط بحري
* [[كورنيليس دى ويت]] (1623–1672)، ضابط بحرى ورجل دولة.
{{div col end}}
=== قبل القرن العشرين ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[بيير جيرلوفس دنيا]] (1480–1520)، [[محارب]] [[مناضل علشان الحرية|ومناضل علشان الحرية]]
* [[وليام الصامت]] (1533–1584)، صاحب الملعب
* [[يوهان فان اولدنبارنفلت]] (1547–1619)، رجل دولة
* [[موريس ناسو، امير اورانج]] (1567–1625)، جنرال وصاحب الملعب.
* [[فريدريك هنري، امير اورانج]] (1584–1647)، جنرال وصاحب الملعب.
* [[اندريس بيكر]] (1586–1652)، حاكم امستردام، رجل دولة
* [[كورنيليس دى جريف]] (1599–1664)، الوصى على امستردام، رجل دولة.
* [[اندريس دى جريف]] (1611–1678)، الوصى على امستردام، رجل دولة.
* [[جان فان ريبيك]] (1619–1677)، ادارى ومستعمر [[كيب تاون]]
* [[كورنيليس دى ويت]] (1623–1672)، رجل دولة
* [[جوهان دى ويت]] (1625–1672)، رجل دولة
* [[وليام التالت ملك انجلترا]] (1650–1702)، صاحب الملعب وملك انجلترا
* [[يوهان رودولف ثوربيك]] (1798–1872)، رئيس الوزراء
{{div col end}}
=== القرنين 20 و 21 ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[دريس فان اجت]] (مواليد 1931)، [[رئيس وزرا نيديرلاند]] (1977–1982)
* [[جان بيتر بالكينيندى]] (مواليد 1956)، رئيس وزرا نيديرلاند (2002–2010)
* [[لويس بيل]] (1902–1977)، رئيس وزرا نيديرلاند (1946–1948، 1958–1959)
* [[بارند بيشوفيل]] (1920–2001)، رئيس وزرا نيديرلاند (1971–1973)
* [[الس بورست]] (1932–2014)، [[نائب رئيس وزرا نيديرلاند|نائب رئيس الوزراء]]، [[وزارة الصحة والرعاية الاجتماعية والرياضة|وزير الصحة والرعاية الاجتماعية والرياضة]]
* [[ووتر بوس]] (مواليد 1963)، نائب رئيس الوزراء، [[وزارة المالية (نيديرلاند)|وزير المالية]]
* [[بن بوت]] (مواليد 1937)، [[قائمة وزرا الخارجية النيديرلانديين|وزير الخارجية]]
* [[هانز فان دن بروك]] (مواليد 1936)، وزير الخارجية، [[المفوض الاوروبى]] (1993-1999)
* [[جو كالس]] (1914–1971)، رئيس وزرا نيديرلاند (1965–1966)
* [[هيندريكوس كولين]] (1869–1944)، رئيس وزرا نيديرلاند (1925–1926، 1933–1939)
* [[بيتر كورت فان دير ليندن]] (1846–1935)، رئيس وزرا نيديرلاند (1913–1918)
* [[فرديناند دوميلا نيوفينهويس]] (1846–1919)، اول اشتراكى بارز
* [[ويليم دريس]] (1886–1988)، رئيس وزرا نيديرلاند (1948–1958)
* [[ويم دويسنبرج]] (1935–2005)، [[وزارة المالية (نيديرلاند)|وزير المالية]]، [[رئيس البنك المركزى الاوروبى]] (1998–2003)
* [[بيم فورتوين]] (1948–2002)، سياسي، مرشح لمنصب رئيس الوزراء، اغتيل فى [[الانتخابات العامة النيديرلاندية، 2002|انتخابات 2002]]
* [[كورنيليس فان جيلكيركن]] (1901–1979)، اشتراكى قومي، واحد من مؤسسى [[الحركة الاشتراكية الوطنية فى نيديرلاند|جهاز الامن القومى]]
* [[ديرك جان دى جير]] (1870–1960)، رئيس وزرا نيديرلاند (1926–1929، 1939–1940)
* [[جاب دى هوب شيفر]] (مواليد 1948)، [[قائمة وزرا الخارجية النيديرلانديين|وزير الخارجية]]، [[قائمة الامناء ال سنتين لحلف الناتو|الامين العام لحلف شمال الاطلنطى]] (2004–2009)
* [[هانز جانمات]] (1934–2002)، قومى يميني
* [[بيت دى يونج]] (1915–2016)، رئيس وزرا نيديرلاند (1967–1971)
* [[ويم كوك]] (1938–2018)، رئيس وزرا نيديرلاند (1994–2002)
* [[نيلى كروس]] (من مواليد 1941)، [[وزارة النقل والاشغال العامة و ادارة الميه (نيديرلاند)|وزير النقل والاشغال العامة و ادارة المياه]]، [[المفوض الاوروبى للمنافسة]] (2004– 2014)
* [[ابراهام كويبر]] (1837–1920)، رئيس وزرا نيديرلاند (1901–1905)
* [[رود لوبرز]] (1939–2018)، رئيس وزرا نيديرلاند (1982–1994)، [[المفوضية السامية للامم المتحدة لشؤون اللاجئين]] (2001–2005)
* [[جوزيف لونز]] (1911–2002)، [[قائمة وزرا الخارجية النيديرلانديين|وزير الخارجية]]، [[قائمة الامناء ال سنتين لحلف الناتو|الامين العام لحلف شمال الاطلنطى]] (1971–1984)
* [[فيكتور مارينين]] (1917–1975)، رئيس وزرا نيديرلاند (1963–1965)
* [[انطون موسيرت]] (1894–1946)، [[النازية|اشتراكى قومى]]، مؤسس [[الحركة الاشتراكية الوطنية فى نيديرلاند|جهاز الامن القومى]]
* [[بيتر عود]] (1886–1966)، مؤسس [[حزب الشعب للحرية والديمقراطية]]
* [[الكسندر بيشتولد]] (من مواليد 1965)، [[وزارة الداخلية وعلاقات المملكة|وزير الاصلاح الحكومى وعلاقات المملكة]]
* [[جان برونك]] (مواليد 1940)، [[وزارة الخارجية (نيديرلاند)|وزير التعاون الانمائى]]، [[وزارة الاسكان والتخطيط المكانى والبيئة|وزير الاسكان والتخطيط المكانى والبيئة]] ، رئيس [[بعثة الامم المتحده فى السودان]] (2004-2006)
* [[جان دى كواى]] (1901–1985)، رئيس وزرا نيديرلاند (1959–1963)
* [[جوهان ريمكيس]] (مواليد 1951)، نائب رئيس الوزراء، [[وزارة الداخلية وعلاقات المملكة|وزير الداخلية]]
* [[تشارلز رويس دى بيرينبروك]] (1873–1936)، رئيس وزرا نيديرلاند (1918–1925، 1929–1933)
* [[بيت دى رويتر]] (1939–2014)، عضو [[مجلس النواب النيديرلاندي|مجلس النواب النيديرلاندى]] بين 1971 و 1976
* [[مارك روته]] (مواليد 1967)، رئيس وزرا نيديرلاند (من 2010)
* [[بيتر جيليس ترويلسترا]] (1860–1930)، ناشط سياسى علشان حق الاقتراع العام
* [[جوب دن اويل]] (1919–1987)، رئيس وزرا نيديرلاند (1973–1977)
* [[ريتا فيردونك]] (مواليد 1955)، [[وزارة العدل والامن|وزيرة الاندماج والهجرة]]
* [[هانز ويجل]] (مواليد 1941)، نائب رئيس الوزراء، [[وزارة الداخلية وعلاقات المملكة|وزير الداخلية]]، [[مفوض الملك]]ة فى [[فريزلاند]]
* [[جيرت فيلدرز]] (مواليد 1963)، بارز فى [[نقد الاسلام|ناقد الاسلام]]
* [[جيريت زالم]] (مواليد 1952)، نائب رئيس الوزراء، وزير المالية
* [[جيلى زيجلسترا]] (1918–2001)، رئيسة وزرا نيديرلاند (1966–1967)
{{div col end}}
== العيلة الملكية ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[وليام الاولانى ملك نيديرلاند]] (1772–1843)، ملك
* [[وليام التانى ملك نيديرلاند]] (1792–1849)، ملك
* [[وليام التالت ملك نيديرلاند]] (1817–1890)، ملك
* [[ايما فالديك وبيرمونت]] (1858–1934)، ملكة قرينة، وصية الملكة (1890–1898)
* [[ويلهلمينا ملكة نيديرلاند]] (1880–1962)، ملكة
* [[جوليانا ملكة نيديرلاند]] (1909–2004)، ملكة
* [[برنهارد من ليبى بيسترفيلد]] (1911–2004)، الامير القرين
* [[بياتريكس ملكة نيديرلاند]] (مواليد 1938)، ملكة
* [[كلاوس فون امسبيرج|الامير كلوز]] (1926–2002)، الامير القرين
* [[اميرة نيديرلاند ايرين]] (مواليد 1939)
* [[اميرة نيديرلاند مارجريت|اميرة نيديرلاند مارججريت]] (مواليد 1943)
* [[اميرة نيديرلاند كريستينا]] (1947–2019)
* [[ويليم الكسندر من نيديرلاند]] (مواليد 1967)، كينغ
* [[ماكسيما من نيديرلاند]] (مواليد 1971)، الملكة القرينة
* [[الامير فريسو اورانج ناسو]] (1968–2013)
* [[الامير كونستانتين من نيديرلاند]] (مواليد 1969)
* [[اميرة نيديرلاند كاتارينا اماليا]] (مواليد 2003)
* [[اميرة نيديرلاند اليكسيا]] (مواليد 2005)
* [[اميرة نيديرلاند اريان]] (مواليد 2007)
{{div col end}}
== العلوم والتكنولوجيا ==

=== قبل القرن العشرين ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[هيرمان بورهافى]] (1668–1738)، طبيب
* [[C.H.D. يشترى بالوت]] (1817–1890)، كيميائى وعالم ارصاد جوية
* [[لودولف فان سيولين]] (1540–1610)، عالم رياضيات.
* [[كارولوس كلوسيوس]] (1526–1609)، طبيب وعالم نبات
* [[مينو فان كوهورن]] (1641–1704)، مهندس عسكري
* [[لورنس جانزون كوستر]] (1370–1440)، طباع
* [[كورنيليوس دريبل]] (1572–1633)، مخترع ومهندس
* [[ايز ايسينغا]] (1744–1828)، عالم فلك بنا مقياس للنظام الشمسى فى بيته
* [[ديفيد فابريسيوس]] (1564–1617)، عالم فلك
* [[دانيال غابرييل فهرنهايت]] (1686–1736)، عالم فيزياء ومهندس الماني-بولندي، عاش معظم حياته فى [[الجمهورية النيديرلاندية]]
* [[ريجنير دى غراف]] (1641–1673)، طبيب وعالم تشريح، قام باكتشافات رئيسية فى [[علم الاحياء الانجابى]]
* [[جاكوبوس هنريكوس فان هوف]] (1852–1911)، كيميائي
* [[كونراد يوهانس فان هوتن]] (1801–1887)، كيميائي، مخترع، معروف بـ [[الشوكولاتة المعالجة النيديرلاندية]]
* [[كريستيان هويجنز]] (1629–1695)، عالم رياضيات وفيزياء.
* [[قسطنطين هويجنز الابن]] (1628–1697؛ شقيق كريستيان)، صانع ادوات علمية، ومؤرخ تكنولوجي
* [[جان انجينهاوسز]] (1730–1799)، عالم فيزيولوجي، عالم نبات وفيزيائي.
* [[زكريا يانسن]] (1580–88 - قبل 1632 ل1638)، صانع ادوات علمية من [[ميدلبورغ، زيلاند|ميدلبورغ]]، ارتبط باختراع اول [[تلسكوب بصرى]]
* [[بيتروس جاكوبوس كيب]] (1808–1864)، كيميائي، مخترع [[جهاز كيب]]
* [[جان ليغووتر]] (1575–1650)، مهندس هيدروليكى وبانى طاحونة
* [[انطون فان ليفينهوك]] (1632–1723)، عالم
* [[هانز ليبرشى]] (1570–1619)، مخترع وصانع ادوات علمية، ارتبط باختراع اول [[تلسكوب]]
* [[بيتر فان موشنبروك]] (1692–1761)، عالم نيديرلاندي، صانع ادوات علمية ومخترع [[ليدن جار]]
* [[فريدريك رويش]] (1638–1731)، عالم نبات وتشريح.
* [[فرانس فان شوتن]] (1615–1660)، عالم رياضيات
* [[ويلبرورد سنيل]] (1580–1626)، عالم فلك وعالم رياضيات.
* [[توماس جوان ستيلتجيس]] (1856–1894)، عالم رياضيات.
* [[سيمون ستيفين]] (1548–1620)، عالم رياضيات ومهندس
* [[جان سوامردام]] (1637–1680)، عالم
* [[فرانسيسكوس سيلفيوس]] (1614–1672)، طبيب وعالم تشريح.
* [[نيكولايس تولب]] (1593–1674)، طبيب وجراح وعمدة [[امستردام]]
* [[غوستاف دى فريس]] (1866–1934)، عالم رياضيات
* [[هوغو دى فريس]] (1848–1937)، عالم وراثة
* [[يوهانس ديدريك فان دير فالس]] (1837–1923)، فيزيائي
* [[نيكولايس ويتسن]] (1641–1717)، رجل دولة، وبانى سفن، وجغرافي، ورسام خرائط.
* [[هندريك زوارديميكر]] (1857–1930)، عالم
{{div col end}}
=== القرن ال 20 ===
{{div col|colwidth=25em}}
* [[ويبى بيجكر]] (مواليد 1951)، عالم اجتماع
* [[نيكولاس بلومبرجن]] (1920–2017)، فيزيائي
* [[لويتزن اجبرتوس جان بروير]] (1881–1966)، عالم رياضيات.
* [[نيكولاس جوفيرت دى بروين]] (1918–2012)، عالم رياضيات.
* [[هندريك كازيمير]] (1909–2000)، فيزيائي
* [[بول جيه كروتزن]] (1933–2021)، كيميائى الغلاف الجوي
* [[ديفيد فان دانتزيج]] (1900–1959)، عالم رياضيات
* [[بول اهرنفيست]] (1880–1933)، فيزيائي
* [[حاييم ايلاتا]] (مواليد 1929)، استاذ اسرائيلى فى الهندسة الميكانيكية، رئيس [[جامعة بن غوريون فى النقب]]، و رئيس [[هيئة المرافق العامة الاسرائيلية للكهرباء]]
* [[جورج اولينبيك]] (1900–1988)، عالم فيزياء نظرية
* [[صموئيل جودسميت]] (1902–1978)، [[امريكى نيديرلاندي|امريكى نيديرلاندى]] فيزيائي
* [[ديرك بروير]] (1902–1966)، عالم فلك
* [[كورنيليس يوهانس فان هوتن]] (1920–2002)، عالم فلك
* [[توم غيرلز]] (1925–2011)، عالم فلك
* [[ويليم يوهان كولف]] (1911–2009)، طبيب ومخترع
* [[بيتر ديباى]] (1884–1966)، كيميائي
* [[روبرت ديكجراف]] (مواليد 1960)، فيزيائي
* [[ادسجر ديكسترا]] (1930–2002)، عالم حاسوب
* [[ديفيد ادريان فان دورب]] (1915–1995)، كيميائي
* [[يوجين دوبوا]] (1858–1944)، عالم الحفريات وعالم التشريح
* [[كريستيان ايكمان]] (1858–1930)، طبيب و اخصائى فى علم الامراض
* [[ويليم اينتهوفن]] (1860–1927)، طبيب
* [[انتونى فوكر]] (1890–1939)، مهندس طيران
* [[فاليرى فريسن]] (مواليد 1960)، عالمة اجتماع
* [[ريتشارد د. جيل]] (مواليد 1951)، عالم رياضيات
* [[ارند هيتنج]] (1898–1980)، عالم رياضيات
* [[جيراردوس هوفت]] (مواليد 1946)، فيزيائي
* [[هايكى كامرلينج اونز]] (1853–1926)، فيزيائية
* [[جاكوبوس كابتين]] (1851–1922)، عالم فلك
* [[ويليم هندريك كيسوم]] (1878–1956)، فيزيائي
* [[هندريك انتونى كرامرز]] (1894–1952)، فيزيائي
* [[بيتر كوك]] (مواليد 1972)، فيزيائي
* [[تجالينج كوبمانز]] (1910–1985)، اقتصادي
* [[جيرارد كويبر]] (1905–1973)، عالم فلك
* [[هندريك لورنتز]] (1853–1928)، فيزيائي
* [[ارند ليبهارت]] (مواليد 1936)، عالم سياسي
* [[سايمون فان دير مير]] (1925–2011)، فيزيائي
* [[برام مولينار]] (مواليد 1961)، مبرمج كمبيوتر، مؤلف محرر النصوص [[Vim (محرر نصوص)|Vim]]
* [[وبو اوكيلز]] (1946–2014)، رائد فضاء
* [[جان اورت]] (1900–1992)، عالم فلك
* [[انطون بانيكويك]] (1873–1960)، عالم فلك
* [[جويدو فان روسوم]] (مواليد 1956)، مبرمج كمبيوتر، مخترع [[بايثون (لغة برمجة)|لغة برمجة بايثون]]
* [[كاريل فان شيك]] (مواليد 1953)، عالم فى الرئيسيات
* [[مارتن شميدت]] (مواليد 1929)، عالم فلك
* [[ويليم دى سيتر]] (1872–1934)، عالم رياضيات وفيزيائى وفلكي
* [[هيندريك تينيكس]] (مواليد 1936)، استاذ الديناميكا الهوائية
* [[جان تينبرجن]] (1903–1994)، اقتصادي
* [[نيكولاس تينبرجن|نيكو تينبرجن]] (1907–1988)، عالم بيئة
* [[مارتينوس جى جى فيلتمان]] (1931–2021)، فيزيائي
* [[فرانس دى وال]] (مواليد 1948)، عالم فى الرئيسيات
* [[بارتيل ليندرت فان دير وايردن]] (1903–1996)، عالم رياضيات.
* [[بيتر زيمان]] (1865–1943)، فيزيائي
* [[فريتس زرنيكه]] (1888–1966)، فيزيائي
* [[اندريه جيم]] (من مواليد 1958)، عالم فيزياء بريطاني-نيديرلاندى روسى المولد
* [[كونستانتين نوفوسيلوف]] (من مواليد 1974)، عالم فيزياء بريطانى روسى المولد، عمل دراسات الدكتوراه فى [[جامعة نيميغن]] قبل ما ينقل [[جامعة مانشستر]]
{{div col end}}
== رياضات ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[استيلا اغستيريبى]] (1909–1943)، بطلة اولمبية فى الجمباز (تمارين جماعية جماعية)
* [[كريستيجان البرز]] (مواليد 1979)، سواق [[فورمولا 1]]
* [[ريان بابل]] (مواليد 1986)، لاعب كرة قدم
* [[ريموند فان بارنيفيلد]] (مواليد 1967)، لاعب رمى السهام
* [[ماركو فان باستن]] (مواليد 1964)، مدير ولاعب كرة قدم معتزل
* [[ستان فان بيلكوم]] (مواليد 1961)، لاعب كرة الماء
* [[زاندر بوجارتس]] (مواليد 1992)، لاعب [[MLB]] لفريق [[بوسطن ريد سوكس]]
* [[كارينا بينينغا]] (مواليد 1962)، لاعبة هوكى الميدان، بطلة اولمبية، برونزية
* [[دينيس بيركامب]] (مواليد 1969)، مدير ولاعب كرة قدم معتزل
* [[جولييت بيرجمان]] (مواليد 1958)، [[الاتحاد الدولى لكمال الاجسام واللياقة البدنية|IFBB]] لاعبة كمال اجسام محترفة
* [[جوريت بيرجسما]] (مواليد 1985)، متزلجة سريعة
* [[ديت دى بيوس]] (1958–2013)، حارس مرمى هوكى الميدان
* [[فانى بلانكرز-كوين]] (1918–2004)، رياضية
* [[جان بلوخويسن]] (مواليد 1989)، متزلج سريع
* [[رينس بلوم]] (مواليد 1977)، بطل العالم فى القفز بالزانة سنة 2005
* [[فرانك دى بوير]] (مواليد 1970)، لاعب كرة قدم معتزل
* [[رونالد دى بوير]] (مواليد 1970)، لاعب كرة قدم معتزل
* [[فلوريس جان بوفيلاندر]] (مواليد 1966)، لاعب هوكى الحقل
* [[مارت براس]] (مواليد 1950)، لاعب كرة الماء
* [[جاك برينكمان]] (مواليد 1966)، لاعب هوكى الحقل
* [[جيوفانى فان برونكهورست]] (مواليد 1975)، لاعب كرة قدم
* [[انجى دى بروين]] (مواليد 1974)، سباح
* [[رويل بوكيما]] (مواليد 1976)، لاعب كرة قدم
* [[تون بونك]] (مواليد 1952)، لاعب كرة الماء
* [[يوهان كرويف]] (1947–2016)، لاعب كرة قدم معتزل ومدير سابق
* [[ادغار ديفيدز]] (مواليد 1973)، لاعب كرة قدم
* [[مارك ديليسن]] (مواليد 1965)، لاعب هوكى الحقل
* [[سيس جان ديبيفين]] (مواليد 1956)، لاعب هوكى الحقل
* [[الين فان ديك]] (مواليد 1987)، راكبة عجل على الطريق والمضمار، بطلة العالم اربع مرات
* [[سجوكجى ديكسترا]] (مواليد 1942)، متزلجة على الجليد
* [[روبرت دورنبوس]] (مواليد 1981)، سواق فورمولا 1
* [[ايفا دولديج]] (مواليد 1938)، لاعبة تنس استرالية ونيديرلاندية نمساوية المولد، ومؤلفة
* [[فرانسيسكو السون]] (مواليد 1976)، لاعب الدورى الامريكانى لكرة السلة للمحترفين لفريق [[يوتا جاز]] [[سان انطونيو سبيرز|وسان انطونيو سبيرز]]
* [[جاكو التينج]] (مواليد 1970)، لاعب تنس
* [[ماكس ايوى]] (1901–1981)، لاعب شطرنج
* [[ديدى جريجوريوس]] (مواليد 1990)، لاعب MLB فى فريق [[نيو يورك يانكيز]]
* [[لويس فان جال]] (مواليد 1951)، لاعب ومدرب كرة قدم
* [[دان جازوريك]] (مواليد 1978)، لاعب [[NBA]] لفريق [[ميلووكى باكس]]
* [[انطون جيسينك]] (1934–2010)، لاعب جودو
* [[يورى فان جيلدر]] (مواليد 1983)، لاعبة جمباز
* [[ايفون فان جينيب]] (مواليد 1964)، متزلجة سريعة
* [[ستيفان جروثوس]] (مواليد 1981)، متزلج سريع
* [[انكى فان جرونسفين]] (مواليد 1968)، ترويض
* [[رود خوليت]] (مواليد 1962)، لاعب ومدرب كرة قدم
* [[بول هارهويس]] (مواليد 1966)، لاعب تنس
* [[ادى هامل]] (1902–1943)، لاعب كرة قدم يهودى امريكى لنادى [[AFC Ajax]] النيديرلاندي، اتقتل على ايد النازيين فى [[معسكر اعتقال اوشفيتز]]
* [[ويليم فان هانيجيم]] (مواليد 1944)، لاعب ومدرب كرة قدم
* [[ويل هارتوغ]] (من مواليد 1948)، متسابق عجل نارية فى سباق الجايزة الكبرى
* [[جيمى فلويد هاسيلبينك]] (مواليد 1972)، لاعب كرة قدم
* [[جون هيتينجا]] (مواليد 1983)، لاعب كرة قدم
* [[جوس هيدينك]] (مواليد 1946)، مدير ولاعب كرة قدم معتزل
* [[الين هوج]] (مواليد 1986)، لاعبة هوكى الحقل
* [[بيتر فان دن هوجنباند]] (مواليد 1978)، سباح
* [[ارنستو هوست]] (مواليد 1965)، ملاكم كيك بوكسر
* [[جان يانسن (راكب دراجة)|جان يانسن]] (مواليد 1940)، دراج
* [[بوب دى يونج]] (مواليد 1976)، متزلج سريع
* [[نيك كيمان]] (مواليد 1996)، بطل سباق [[BMX]]
* [[جيلى كلاسن]] (مواليد 1984)، لاعبة رمى السهام
* [[بيب فان كلافيرين]] (1907–1992)، ملاكم
* [[باتريك كلويفرت]] (مواليد 1976)، لاعب كرة قدم
* [[Sjinkie Knegt]] (مواليد 1989)، متزلج سريع على المسار القصير
* [[رونالد كومان]] (مواليد 1963)، لاعب ومدرب كرة قدم
* [[آدا كوك]] (مواليد 1947)، سباح
* [[ريتشارد كرايتشيك]] (مواليد 1971)، لاعب تنس
* [[سفين كرامر]] (مواليد 1986)، متزلج سريع
* [[تيس كروز]] (مواليد 1952)، لاعب هوكى الحقل
* [[ديرك كويت]] (مواليد 1980)، لاعب كرة قدم
* [[نيكو لاندويرد]] (مواليد 1954)، لاعب كرة الماء
* [[الين فان لانغن]] (مواليد 1966)، رياضية
* [[الكا دى ليفى]] (1905–1979)، بطلة جمباز اولمبية (تمارين جماعية جماعية)
* [[آرى لوينديك]] (مواليد 1953)، سواق سيارة سباق
* [[جوست لويتن]] (مواليد 1986)، لاعب غولف
* [[رى ماستنبروك]] (1919–2003)، سباح
* [[لوك فان ميل]] (1984–2019)، لاعب بيسبول
* [[ليون فان ميندن]] (1880–1944)، مبارز اولمبي، اتقتل فى معسكر اعتقال اوشفيتز
* [[ليونتيان فان مورسيل]] (مواليد 1970)، دراج
* [[بوب مولدر]] (مواليد 1974)، لاعب كرة قدم
* [[بويتو مولدر]] (مواليد 1991)، متزلج على الجليد
* [[داستلى مولدر]] (مواليد 1985)، لاعب كرة قدم
* [[ايفكى مولدر]] (مواليد 1977)، لاعب هوكى الحقل
* [[اروين مولدر]] (مواليد 1989)، لاعب كرة قدم
* [[جان مولدر (لاعب كرة قدم)|جان مولدر]] (مواليد 1945)، لاعب كرة قدم
* [[لاو مولدر]] (1927–2006)، لاعب هوكى الحقل
* [[ميشيل مولدر]] (مواليد 1986)، متزلج سريع
* [[رونالد مولدر]] (مواليد 1986)، متزلج سريع
* [[تيون مولدر]] (مواليد 1981)، دراج
* [[يورى مولدر]] (مواليد 1969)، لاعب كرة قدم
* [[بينى مولر]] (مواليد 1938)، لاعب كرة قدم
* [[رود فان نيستلروى]] (مواليد 1976)، لاعب كرة قدم
* [[Teun de Nooijer]] (مواليد 1976)، لاعب هوكى الحقل
* [[هيلينا نوردهايم]] (1903–1943)، بطلة اولمبية فى الجمباز (تمارين جماعية جماعية)
* [[سيمون اوكر]] (1881–1944)، مبارز اولمبى اتقتل فى اوشفيتز
* [[توم اوكر]] (مواليد 1944)، لاعب تنس، كسب زوجى بطولة فرنسا المفتوحة سنة 1973 للرجال ([[جون نيوكومب|معجون نيوكومب]])، زوجى الرجال فى بطولة امريكا المفتوحة سنة 1976 (مع/[[مارتى ريسن]])، اعلى مستوى عالمى الترتيب رقم 3 فى الفردي، والمركز الاولانى فى الزوجي
* [[تينوس اوسندارب]] (1916–2002)، رياضي
* [[اليستير اوفيريم]] (مواليد 1980)، مقاتل [[MMA]] وملاكم كيك بوكسينغ سابق.
* [[ماتيو فان دير بويل]] (مواليد 1995)، دراج محترف
* [[روبن فان بيرسى]] (مواليد 1983)، لاعب كرة قدم
* [[آنى بولاك]] (1906–1943)، لاعبة جمباز بطلة اولمبية (تمارين جماعية جماعية)&lt;ref name=&quot;google1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nMzYdZpk8qMC&amp;q=Judijke+Simons&amp;pg=PA61|title=Books.google.com|isbn=9780813528205|accessdate=2012-10-26|last1=Schaffer|first1=Kay|last2=Smith|first2=Sidonie|year=2000}}&lt;/ref&gt;
* [[دانييل دى ريدر]] (مواليد 1984)، لاعب كرة قدم، جناح مهاجم/لاعب خط وسط مهاجم ([[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]] والمنتخب الوطنى تحت 21 سنة)
* [[فرانك ريكارد]] (مواليد 1962)، لاعب ومدرب كرة قدم
* [[لوسيا ريكر]] (مواليد 1967)، ملاكمة وكيك بوكسر
* [[دوريان فان ريسيلبيرغ]] (مواليد 1988)، راكب الامواج
* [[رينتى ريتسما]] (مواليد 1970)، متزلجة سريعة
* [[آريين روبن]] (مواليد 1984)، لاعب كرة قدم
* [[جونى روج]] (1910–2003)، لاعب كرة قدم، مهاجم اياكس.
* [[جيانى روم]] (مواليد 1973)، متزلج سريع
* [[ويم روسكا]] (1940–2015)، لاعب جودو
* [[باس روتن]] (مواليد 1965)، فنان عسكرى مختلط
* [[ادوين فان دير سار]] (مواليد 1970)، لاعب كرة قدم
* [[ارد شينك]] (مواليد 1944)، متزلج سريع
* [[دافنى شيبرز]] (مواليد 1992)، رياضي
* [[كلارنس سيدورف]] (مواليد 1976)، لاعب كرة قدم
* [[آرى سيلينجر|آرييه &quot;آري&quot; سيلينجر]] (مواليد 1937)، لاعب و مدرب كرة طائرة &lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/662851951.html?dids=662851951:662851951&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+11%2C+1984&amp;author=Jackie+MacMullan+Globe+Staff&amp;pub=Boston+Globe+%28pre-1997+Fulltext%29&amp;desc=WHAT+PRICE+THE+GOLD%3F%3B+COACH+ARNIE+SELINGER+HAS+DRIVEN+THE+US+WOMEN%27S+VOLLEYBALL+TEAM+HARD%2C%3B+PUTTING+IT+WITHIN+SPIKING+DISTANCE+OF+A+GOLD+MEDAL.+BUT+AT+WHAT+EXPENSE%3F&amp;pqatl=google
| title = Pqasb.pqarchiver.com
| date = 11 May 1984
| publisher = Pqasb.pqarchiver.com
| accessdate = 2012-10-26
| archive-date = 2012-07-24
| archive-url = https://archive.today/20120724034257/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/662851951.html?dids=662851951:662851951&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+11,+1984&amp;author=Jackie+MacMullan+Globe+Staff&amp;pub=Boston+Globe+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=WHAT+PRICE+THE+GOLD%3F;+COACH+ARNIE+SELINGER+HAS+DRIVEN+THE+US+WOMEN'S+VOLLEYBALL+TEAM+HARD,;+PUTTING+IT+WITHIN+SPIKING+DISTANCE+OF+A+GOLD+MEDAL.+BUT+AT+WHAT+EXPENSE%3F&amp;pqatl=google
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
* [[افيتال سيلينجر]] (مواليد 1959)، الميدالية الفضية الاولمبية
* [[جيرالد سيبون]] (مواليد 1974)، لاعب كرة قدم
* [[جوديجكى سيمونز]] (1904–1943)، لاعبة جمباز بطلة اولمبية (تمارين مشتركة للفرق)&lt;ref name=&quot;google12&quot; /&gt;
* [[اميل سيتوسى]] (مواليد 1985)، مصارع محترف
* [[جان سميكينز]] (مواليد 1985)، متزلج سريع
* [[روتجر سميث]] (مواليد 1981)، رياضي
* [[ريك سميتس]] (مواليد 1966)، لاعب الدورى الاميركى للمحترفين
* [[ويسلى شنايدر]] (مواليد 1984)، لاعب كرة قدم
* [[بترا فان ستافيرين]] (مواليد 1966)، سباح
* [[بيتى ستوف]] (مواليد 1945)، لاعبة تنس
* [[سجاك سوارت]] (مواليد 1938)، لاعب كرة قدم
* [[Bernard D. H. Tellegen]] (1900–1990)، مهندس كهربائي، مخترع، معروف بـ [[نظرية Tellegen]] فى نظرية الدايرة
* [[كارول ثات]] (مواليد 1971)، لاعبة هوكى الحقل
* [[جان تيمان]] (مواليد 1951)، لاعب شطرنج
* [[ريجيليو تور]] (مواليد 1967)، ملاكم
* [[يوتشيم اويتيدهاجى]] (مواليد 1976)، متزلج سريع
* [[ويلما فان دن بيرج]] (من مواليد 1947)، عداءة سريعة، تنافست فى [[الالعاب الاولمبية الصيفية سنة 1968|1968]] [[الالعاب الاولمبية الصيفية سنة 1972|والالعاب الاولمبية الصيفية سنة 1972]] (اللى تركتها فى المنتصف، تعاطف مع الاسرائيليين بعد ذلك). [[مذبحة ميونخ]])
* [[ريك فاندنهورك]] (مواليد 1985)، لاعب بيسبول
* [[ارنولد فاندرلايد]] (مواليد 1963)، ملاكم
* [[جيم فاندرمير]] (مواليد 1980)، لاعب هوكى الجليد نيديرلاندى كندي.
* [[بارت فيلدكامب]] (مواليد 1967)، متزلج سريع
* [[كيس فيركيرك]] (مواليد 1942)، متزلج سريع
* [[مارتن فيركيرك]] (مواليد 1978)، لاعب تنس
* [[خوسيه فيرستابين]] (مواليد 1972)، سواق سباق الجايزة الكبرى للفورمولا 1
* [[ماكس فيرستابين]] (مواليد 1997)، سواق سباق الجايزة الكبرى للفورمولا 1
* [[كوين فيرويج]] (مواليد 1990)، متزلج سريع
* [[بيرت فان فلاندرين]] (مواليد 1964)، عداء مسافات طويلة
* [[جريجورى فان دير فيل]] (مواليد 1988)، لاعب كرة قدم
* [[هارم ويرسما]] (مواليد 1953)، لاعب لعبة الداما
* [[هانز وودا]] (مواليد 1941)، لاعب كرة الماء
* [[مارسيل وودا]] (مواليد 1972)، سباح
* [[جوب زوتيملك]] (مواليد 1946)، دراج
* [[ايبكى زوندرلاند]] (مواليد 1986)، لاعبة جمباز
{{div col end}}
== تانيين ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[ويليم دورن]] (1836–1908)، نائب لكنيسة شارع نوبل فى لاهاى لمدة 33 سنه
* [[هنرى السادس، الامبراطور الرومانى المقدس]] (1165–1197)، [[ملك المانيا]] (1190–1197)، [[الامبراطور الرومانى المقدس]] (1191–1197)، [[ملك صقلية]] (1194–1197)
* [[البابا ادريان السادس]] (1522–1523)، بابا من 1522 ل1523
* [[هيندريكجى فان انديل-شيبر]] (1890–2005)، معمر شخص فى العالم من 29 مايو 2004 ل30 اغسطس 2005&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://articles.latimes.com/2005 /aug/31/local/me-oldest31
| title = Hendrikje Van Andel-Schipper, 115; اخد لقب اكبر شخص معمر فى العالم لمدة 15 شهر
| التاريخ = 31 اغسطس 2005
| work = Los Angeles Times
| accessdate = 2017-12-02
}}&lt;/ref&gt;
* [[كورى تن بوم]] (1892–1983)، ناشطة مسيحية وقت [[الهولوكوست]]
* [[جيرت ادريانس بومجارد]]، (1788–1899) اول من تم دخلق منه رسمى على الاطلاق [[المعمر الفائق]]
* [[ايفيرت دودوك]] (مواليد 1959)، رئيس شركة [[EADS Astrium Space Transportation]]
* [[غريتا دويسنبرغ]] (مواليد 1942)، ناشطة مؤيدة للفلسطينيين و مرات [[فيم دويسنبرغ]]
* [[Esmée van Eeghen]] (1918–1944)، عضو [[المقاومة النيديرلاندية]]
* [[جاكوب ايلكينز]]، اول قائد لاول حصن نيديرلاندى فى امريكا ([[فورت ناسو (نهر الشمال)|فورت ناسو]])
* [[جيتسكى فان دن السن]] (مواليد 1972)، مذيعة تلفزيونية
* [[فيرى بيكارت]] (مواليد 1974)، كاتبة فى العاب الاطفال
* [[آن فرانك]] (1929–1945)، كاتبة يوميات فى الحرب العالمية التانيه بامستردام
* [[هارى جيدونس]] (1901–1985)، الرئيس الامريكانى لـ [[كلية بروكلين]]، ومستشار [[المدرسة الجديدة للبحوث الاجتماعية]]
* [[فريدى هاينكن|الفريد هنرى (فريدى) هاينكن]] (1923–2002)، العقل المدبر التجارى لامبراطورية هاينكن؛ حفيد مؤسس [[هاينكن]]
* [[ماتا هارى]] (1876–1917)، جاسوس
* [[فرانس فان دير هوف]] (من مواليد 1939)، المؤسس المشارك لـ [[Stichting Max Havelaar|Max Havelaar]]، اول مبادرة [[شهادة التجارة العادلة]]
* [[اليتا جاكوبس]] (1854–1929)، اول ست نيديرلاندية تحصل على شهادة جامعية و اول طبيبة.
* [[فريدريك لاوزن]] (مواليد 1972)، مقدم برامج تلفزيونية
* [[مارينوس فان دير لوبى]] (1909–1934)، انظر: [[حريق الرايخستاغ]]
* [[جورج مادورو]] (1916–1945)، عضو [[المقاومة النيديرلاندية]]؛ سُميت [[المدينة المصغرة]] فى [[مادورودام]] باسمه، كمان منطقة مادوروبلين فى [[شيفيننغن]]، فى [[لاهاى]]
* [[ادريان فان ميلى هيرمانز]] (1931–2007)، ناشطة سلام.
* [[ماريا فان بالايس]] (1587–1664)، فاعلة خير فى اوتريخت
* [[انطون فيليبس]] (1874–1951)، واحد من مؤسسى شركة [[Philips|Royal Philips Electronics]]
* [[جيرارد فيليبس]] (1858–1942)، واحد من مؤسسى شركة رويال فيليبس للالكترونيات.
* [[رويل بيبر]] (مواليد 1956)، رجل اعمال و استاذ جامعي
* [[جان سلوت]] (1945–1999)، مخترع
* [[جوران فان دير سلوت]] (مواليد 1987)، قاتل مُدان
* [[بيتر ستويفسانت]] (1592–1672)، حاكم نيو نذرلاند
* [[كريس ويلينج]] (2000-2020)، نجم مواقع التواصل الاجتماعى الشهير
{{div col end}}
== شوف كمان ==
 * [[نيديرلاند]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:نيديرلانديين]]</text>
      <sha1>753at13ise2692djpdq21hyfv4imzl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو جهل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2134964</id>
    <revision>
      <id>13024663</id>
      <parentid>12129819</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="jb7ytvtiwc0fijdc8gflzhexv9cgsfu" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''أبو جهل عمرو بن هشام بن المغيرة بن عبد الله بن عُمَر المخزومى القرشى ''' (68 ق هـ - 2 هـ / 555م - 624م) كان سيد من سادات [[قريش]] من قبيلة [[كنانه]] و كان من أشد المعادين للنبى [[محمد]] نبى الله، وكنيته '''أبو الحكم'''، لكن الرسول [[محمد]] كناه بأبو جهل &lt;ref&gt;[https://www.islamweb.net/ar/fatwa/35405/ من موقع إسلام ويب_.islamweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008181351/http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&amp;Option=FatwaId&amp;Id=35405|date=08 اكتوبر 2017}}&lt;/ref&gt; بعد ما كان يوصف بأبى الحكم، وذلك لقتله [[الستات|ست]] عجوز طعنا بالحربه من لحد الموت، بسبب جهرها بالإسلام، هيا [[سميه بنت خباط|سمية بنت خياط]]. و كان ابوه هو '''هشام بن المغيرة''' سيد بنى مخزوم من [[كنانه|كنانة]] فى [[حرب الفجار]] ضد قبائل قيس عيلان. قتله عبد الله بن مسعود الهذلى فى معركة بدر.

== دوره فى محاولة قتل النبى محمد ==
قال أبو جهل: «[[الله|والله]] إن لى فيه رأيا ما أراكم وقعتم عليه بعد». قالوا: «وما هو يا أبا الحكم؟» قال: «أرى أن نأخذ من كل قبيلة فتى شاب جليدًا نَسِيبا وَسِيط فينا، بعدين نعطى كل فتى منهم سيف صارم، بعدين يعمدوا إليه، فيضربوه بيها ضربة رجل واحد، فيقتلوه، فنستريح منه، فإنهم إذا فعلوا ذلك تفرق دمه فى القبائل جميعا، فلم يقدر بنو عبد مناف على حرب قومهم جميعا، فرضوا منا بالعقل، فعقلناه لهم».

== أبو جهل فى السينما والتليفزيون ==
* [[1951]] : فيلم '''ظهور الإسلام''' عن فترة ظهور الإسلام وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[احمد مظهر|أحمد مظهر]]'''
* [[1953]] : فيلم '''[[بلال مؤذن الرسول]]''' عن قصة حياة '''[[بلال بن رباح]]''' بطولة '''[[يحيى شاهين]]''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[عدلى كاسب]]'''
* [[1964]] : فيلم '''[[هجره الرسول|هجرة الرسول]]'''، وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[عدلى كاسب]]'''.
* [[1972]] : فيلم '''[[الشيماء]]''' عن قصة حياة '''الشيماء''' بطولة '''[[سميره احمد|سميرة أحمد]]''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''على رشدى'''
* [[1977]] : فيلم '''[[الرساله|الرسالة]]''' عن قصة حياة '''[[حمزه بن عبد المطلب|حمزة بن عبد المطلب]]''' بطولة '''[[عبدالله غيث|عبد الله غيث]]'''. وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[محمد حسن الجندى|حسن الجندى]].'''
* 1978 : مسلسل '''[[على هامش السيرة (مسلسل)|على هامش السيرة]]''' قام بدور أبو جهل الممثل '''[[محمد الدفراوى]]'''.
*
* [[1981]] : مسلسل '''الكعبة المشرفة''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[يوسف شعبان]]'''.
* 1987 : مسلسل '''[[الأنصار (مسلسل)|الأنصار]]'''، وقام بدور أبو جهل الممثل '''[[محمد الدفراوى]]'''.
* [[1993]] : مسلسل '''الوعد الحق''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[احمد ماهر (ممثل)|أحمد ماهر]]'''.
* [[2006]] : مسلسل '''خالد بن الوليد''' عن قصة حياة '''[[خالد بن الوليد]]''' بطولة '''[[باسم ياخور]]'''. وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''ناصر ورديانى'''.
* [[2008]] : مسلسل '''قمر بنى هاشم''' عن قصة حياة '''سيدنا [[محمد]]''' بطولة '''[[رشيد عساف]]'''. وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''تيسير إدريس'''.
* [[2009]] : فيلم '''الخوافى والقوادم فى نصرة الإسلام''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''عبد الرحمن أبو القاسم'''.
* [[2009]] : مسلسل '''صدق وعده''' بطولة '''[[خالد النبوى]]'''. وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''[[أيمن زيدان]]'''.
* [[2012]] : مسلسل '''[[عمر (مسلسل)|عمر]]''' عن قصة حياة '''[[عمر بن الخطاب]]''' بطولة '''سامر إسماعيل'''. وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل '''جواد الشكرجى'''.
* [[1979]] : مسلسل '''[[فرسان الله (مسلسل)|فرسان الله]]''' وقام بدور '''أبو جهل''' الممثل''' [[ابراهيم عبد الرازق|إبراهيم عبد الرازق]]'''.

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مواليد فى مكة]]
[[تصنيف:عرب]]
[[تصنيف:منتقدين للاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P607]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P157]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P18]]</text>
      <sha1>jb7ytvtiwc0fijdc8gflzhexv9cgsfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو لهب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2134965</id>
    <revision>
      <id>13024655</id>
      <parentid>11767001</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5520" sha1="j3dy754yj9f98iv0yuaopsvm04itcnu" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''عَبد العِزى بن عَبد المُطَّلِبِ بن هَاشِمى القرَشِى وشهرته''' '''ابو لهب''' هو عم النبى [[محمد]]، وكنيته '''أبو عتبه''' مات سنة 624م. و هو الأخ اللى مش شقيق [[عبد الله بن عبد المطلب|لعبد الله بن عبد المطلب]] والد النبى [[محمد]]. عرف '''عبد العزى''' بكنية '''أبو عتبه''' نسبة لابنه الاكبر عتبه بن عبد العزى بن [[عبد المطلب بن هاشم|عبد المطلب]]، لكن الاسم المشهور له هو '''أبو لهب'''، لقبه إياه أبوه [[عبد المطلب بن هاشم|عبد المطلب]] لوسامته و إشراق وجهه.

كان ابو لهب ومراته يسكنان فى بيت مجاور للنبى محمد، فناصباه هو ومراته، ولم يراعيا حق للقرابة والجوار، حيث لم يكتفِ بتخاذله عن نصرة ابن اخوه وحمايته،لكن عاداه وحاربه واجتهد فى صد الناس عنه.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://viewstatement.aspx/?sec=media&amp;ID=5100
| title = أبو لهب ومراته
| website = viewstatement.aspx
| accessdate = 2021-04-04
}}{{Dead link|تاريخ=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; فكانت مراته تحمل الشوك فى الليل وتضعه فى طريق النبى صلى الله عليه وسلم اللى يسلك منه لبيته ليعقر قدميه.

كان اول من جهر برفضه [[الاسلام|الإسلام]] لما جهر النبى [[محمد]] بدعوته، ولم يكتف بالمعارضة الصريحه لكن عضدها بالعمل والكيد، فمارس شتى أنواع أذى [[محمد|النبى]] وصد الناس عنه.لكن إن أبا لهب مادخلش مع قومه شعب [[بنى هاشم]] لما حاصرتهم [[قريش]] فيه، ولما لم يستطع الخروج مع [[قريش]] لقتال [[محمد|النبى]] [[غزوة بدر|يوم بدر]] استأجر بدل منه العاص بن هشام بن المغيرة ب 4 آلاف درهم.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;/&gt;

== ابناؤه وبناته ==
كان له 3 ولاد وثلاث بنات:

* عتبة بن أبى لهب.
* معتب بن أبى لهب.
* عتيبة بن أبى لهب.
* درة بنت أبى لهب.
* عزة بنت أبى لهب.
* خالدة بنت أبى لهب.

== فى السينما والتلفزيون ==
* [[1964]] : فيلم '''[[هجره الرسول|هجرة الرسول]]''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[فوزى درويش]]'''
* [[1972]] : فيلم '''[[الشيماء]]''' عن قصة حياة '''الشيماء''' بطولة '''[[سميره احمد|سميرة أحمد]]''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[احمد اباظه|أحمد أباظة]]'''
* [[1975]] : فيلم '''[[الرساله|الرسالة]]''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[احمد اباظه|أحمد أباظة]]'''
* [[1981]] : مسلسل '''الكعبة المشرفة''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[حسن حسنى]]'''.
* [[1983]] : مسلسل '''عمرو بن العاص''' عن قصة حياة '''[[عمرو ابن العاص|عمرو بن العاص]]''' بطولة '''[[مجدى وهبه (ممثل)|مجدى وهبة]]'''. وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[فؤاد احمد|فؤاد أحمد]]'''.
* [[2009]] : فيلم '''الخوافى والقوادم فى نصرة الإسلام''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[حسن دكاك]]'''.
* [[1993]] : مسلسل '''الوعد الحق''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[عبد العزيز مكيوى]]'''.
* [[2006]] : مسلسل '''خالد بن الوليد''' عن قصة حياة '''[[خالد بن الوليد]]''' بطولة '''[[باسم ياخور]]'''. وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[عبد الرحمن آل رشى]]'''.
* [[2008]] : مسلسل '''قمر بنى هاشم'''، وقام بتجسيد دور '''أبو لهب''' الممثل '''[[زهير رمضان]]'''.
* [[2009]] : مسلسل '''صدق وعده''' وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''[[عبد الرحمن ابو زهره|عبد الرحمن أبو زهرة]]'''.
* [[2012]] : مسلسل '''[[عمر (مسلسل)|عمر]]''' عن قصة حياة '''[[عمر بن الخطاب]]''' بطولة '''سامر إسماعيل'''. وقام بدور '''أبو لهب''' الممثل '''فايز أبو دان'''.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مواليد فى مكة]]
[[تصنيف:عرب]]
[[تصنيف:هاشميين]]
[[تصنيف:منتقدين للاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1412]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P25]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P26]]</text>
      <sha1>j3dy754yj9f98iv0yuaopsvm04itcnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الى حبيبى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2140138</id>
    <revision>
      <id>13024587</id>
      <parentid>12385915</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26164-43</username>
        <id>288309</id>
      </contributor>
      <comment>اللغة فصحى وليست مصرية</comment>
      <origin>13024587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="311baj8xs5q13jpuh6hlvnu1gq51jeb" xml:space="preserve">كلمات اغنية الى حبيبى
 {{صندوق معلومات أغنية
| الاسم= الى حبيبى
| الصورة = 3.png
| غناء = [[نجاة الصغيره]]
| البلد={{مصر}}
| اللغة = [[اللغة العربية الفصحى]]

| المؤلف = [[نزار قباني]]
| الملحن = [[محمد عبد الوهاب]]
|من فيلم =جفت الدموع 1975
|انتاج = 1973
}}

== كلمات ==
متى ستعرف كم اهواك يا املا

ابيع من اجله الدنيا و مافيها

لو تطلب البحر فى عينيك اسكبه

او تطلب الشمس فى كفيك ارميها

انا احبك فوق الغيم اكتبها

وللعصافير والاشجار احكيها

انا احبك فوق الماء انقشها

وللعناقيد والاقداح أسقيها

انا احبك حاول ان تساعدني

فان من بدأ المأساة ينهيها

وان من فتح الابواب يغلقها

وان من اشعل النيران يطفيها

يا من يفكر في صمت ويتركني

فى البحر ارفع مرساتي والقيها

كفاك تلعب دور العاشقين معي

وتنتقي كلمات لست تعنيها

كم اخترعت مكاتيبا سترسلها

واسعدتنى ورود سوف تهديها

وكم ذهبت لوعد لا وجود له

وكم حلمت باثواب ساشريها

وكم تمنيت لو للرقص تطلبنى

وحيرتنى ذراعى اين القيها

ارجع اليا فإن الارض واقفة

كانما الارض فرت من ثوانيها

ارجع اليا فبعدك لا عقد اعلقه

ولا لمست عطوري فى اوانيها

لمن صباي لمن؟ شال الحرير لمن؟

ضفائرى منذ أعوام اربيها

ارجع كما انت صحوا كنت ام مطرا

فما حياتي انا ان لم تكن فيها

[[تصنيف:نجاة الصغيره]]
[[تصنيف:اغانى نجاة الصغيره]]
[[تصنيف:اغانى باللغه المصريه]]
[[تصنيف:اغانى مصريه]]
[[تصنيف:كلمات اغانى]]</text>
      <sha1>311baj8xs5q13jpuh6hlvnu1gq51jeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانيال هاجرى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2146047</id>
    <revision>
      <id>13024437</id>
      <parentid>12991260</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T15:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2196" sha1="sk4bxdw1uloxem4b4082ttgr45kdn8h" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=مارس 2024}}

{{صندوق معلومات شخص}}
'''دانييل هاجارى''' (من مواليد 1976) هو أميرال بحرى فى قوات الدفاع الإسرائيليه ( تات ألوف ) يشغل الايام دى منصب رئيس وحدة المتحدث باسم جيش الدفاع الإسرائيلى . و شغل سابقا منصب قائد مديرية عمليات البحريه الإسرائيليه ، ومساعد رئيس الأركان ، وقائد وحدة الكوماندوز البحرية شايطت 13 ومكتب رئيس الأركان.

استقال عدد كبير من الظباط فى وحدة هاجارى فى 4 مارس 2024
== الجوايز والأوسمة ==
حصل دانييل هاجارى على 3 شرائط حملة لخدمته خلال 3 صراعات، و رئيس الأركان .
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto; text-align:center;&quot;
|اقتباس رئيس الأركان
| حرب لبنان الثانية
| المنطقة الأمنية فى جنوب لبنان
| عملية الجرف الصامد
|}
{| style=&quot;margin:1em auto;&quot;
|[[ملف:Zrm.svg|90x90بك]]
|[[ملف:Lebanon2ribon.svg|90x90بك]]
|[[ملف:Security_Zone_in_Lebanon_Campaign_Ribbon._X_(cropped).jpg|90x90بك]]
|[[ملف:Protective_Edge_Operation_ribbon.svg|90x90بك]]
|}
== حياته ==
نشأ هاجارى مع شقيقين فى تل أبيب. ليه مرات و 4 أطفال. حاصل على درجة البكالوريوس فى الفلسفة ودرجة الماجستير فى الدبلوماسية والأمن، والاتنين من [[جامعة تل ابيب|جامعة تل أبيب]] .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/_________32.pdf
| title = IDF Spokesperson: The biography of Lieutenant Colonel Daniel Hagari
| date = 
| last = Spokesperson
| first = IDF
| تاريخ-الوصول = 2024-03-04
| تاريخ-الأرشيف = 2023-01-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230108180349/https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/_________32.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[تصنيف:ناس لسا عايشين]]
[[تصنيف:مواليد 1976]]</text>
      <sha1>sk4bxdw1uloxem4b4082ttgr45kdn8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بركه خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2151678</id>
    <revision>
      <id>13024649</id>
      <parentid>12750817</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2050" sha1="cnly9uxwb5eg5cinbvxd4ehsmrjzst9" xml:space="preserve">{{معلومات اسره ملكيه
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = بركة خان.jpg
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 1209
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة = 1266
| مكان الوفاة = [[تبليسى]]
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = 
| المدرسة الأم = 
| المهنة = 
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[الإسلام]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
| تعليق الصورة = مخطوطة الاسم بركة خان
}}
'''بركه خان''' (توفى 1266) هو زعيم [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]]، و كان ابن عم [[هولاكو]] تحالف مع الملك [[الظاهر بيبرس]] سلطان [[مصر]] والشام احد سلاطين دولة [[المماليك البحريه|المماليك البحرية]].

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:مغول]]
[[تصنيف:عسكريين اتقتلوا فى الحروب]]
[[تصنيف:أشخاص دخلوا فى الاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P53]]
[[تصنيف:صفحات بيها وصلات إنترويكى]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]</text>
      <sha1>cnly9uxwb5eg5cinbvxd4ehsmrjzst9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024650</id>
      <parentid>13024649</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="g259qzmqqo9nbk8vriegqf0jkd9qvik" xml:space="preserve">{{معلومات سلاله ملكيه
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = بركة خان.jpg
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 1209
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة = 1266
| مكان الوفاة = [[تبليسى]]
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = 
| المدرسة الأم = 
| المهنة = 
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[الإسلام]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
| تعليق الصورة = مخطوطة الاسم بركة خان
}}
'''بركه خان''' (توفى 1266) هو زعيم [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]]، و كان ابن عم [[هولاكو]] تحالف مع الملك [[الظاهر بيبرس]] سلطان [[مصر]] والشام احد سلاطين دولة [[المماليك البحريه|المماليك البحرية]].

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:مغول]]
[[تصنيف:عسكريين اتقتلوا فى الحروب]]
[[تصنيف:أشخاص دخلوا فى الاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P53]]
[[تصنيف:صفحات بيها وصلات إنترويكى]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]</text>
      <sha1>g259qzmqqo9nbk8vriegqf0jkd9qvik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024651</id>
      <parentid>13024650</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="d9dne464gvl2dqq7mb95r8ec76dmt2s" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات ملك
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = بركة خان.jpg
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 1209
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة = 1266
| مكان الوفاة = [[تبليسى]]
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = 
| المدرسة الأم = 
| المهنة = 
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[الإسلام]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
| تعليق الصورة = مخطوطة الاسم بركة خان
}}
'''بركه خان''' (توفى 1266) هو زعيم [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]]، و كان ابن عم [[هولاكو]] تحالف مع الملك [[الظاهر بيبرس]] سلطان [[مصر]] والشام احد سلاطين دولة [[المماليك البحريه|المماليك البحرية]].

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:مغول]]
[[تصنيف:عسكريين اتقتلوا فى الحروب]]
[[تصنيف:أشخاص دخلوا فى الاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P53]]
[[تصنيف:صفحات بيها وصلات إنترويكى]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]</text>
      <sha1>d9dne464gvl2dqq7mb95r8ec76dmt2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024652</id>
      <parentid>13024651</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="gg553r8hn8ftd3xxgm272zbrhhyinli" xml:space="preserve">{{معلومات ملك
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = بركة خان.jpg
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 1209
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة = 1266
| مكان الوفاة = [[تبليسى]]
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = 
| المدرسة الأم = 
| المهنة = 
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[الإسلام]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
| تعليق الصورة = مخطوطة الاسم بركة خان
}}
'''بركه خان''' (توفى 1266) هو زعيم [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]]، و كان ابن عم [[هولاكو]] تحالف مع الملك [[الظاهر بيبرس]] سلطان [[مصر]] والشام احد سلاطين دولة [[المماليك البحريه|المماليك البحرية]].

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:مغول]]
[[تصنيف:عسكريين اتقتلوا فى الحروب]]
[[تصنيف:أشخاص دخلوا فى الاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P53]]
[[تصنيف:صفحات بيها وصلات إنترويكى]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]</text>
      <sha1>gg553r8hn8ftd3xxgm272zbrhhyinli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024653</id>
      <parentid>13024652</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="kwsxwwy3kvrqdze4cl924pg7a053xrs" xml:space="preserve">{{معلومات ملك
| سابقة تشريفية = 
| الاسم = 
| لاحقة تشريفية = 
| الاسم الأصلى = 
| الصورة = بركة خان.jpg
| الاسم عند الولادة = 
| تاريخ الولادة = 1209
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة = 1266
| مكان الوفاة = [[تبليسى]]
| سبب الوفاة = 
| مكان الدفن = 
| معالم = 
| العرقية = 
| منشأ = 
| الإقامة = 
| الجنسية = 
| المدرسة الأم = 
| المهنة = 
| سنين النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| اتأثر بـ = 
| أثر فى = 
| التلفزيون = 
| المنصب = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| المدة = 
| سبقه = 
| خلفه = 
| الحزب = 
| الديانة = [[الإسلام]]
| الزوج = 
| الولاد  = 
| الأب = 
| الأم = 
| الجوايز = 
| التوقيع = 
| الموقع الرسمى = 
| تعليق الصورة = مخطوطة الاسم بركة خان
}}
'''بركه خان''' (توفى 1266) هو زعيم [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]]، و كان ابن عم [[هولاكو]] تحالف مع الملك [[الظاهر بيبرس]] سلطان [[مصر]] والشام احد سلاطين دولة [[المماليك البحريه|المماليك البحرية]].

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مغول]]
[[تصنيف:عسكريين اتقتلوا فى الحروب]]
[[تصنيف:أشخاص دخلوا فى الاسلام]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P53]]
[[تصنيف:صفحات بيها وصلات إنترويكى]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P3373]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P22]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]</text>
      <sha1>kwsxwwy3kvrqdze4cl924pg7a053xrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو العباس السفاح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2152893</id>
    <revision>
      <id>13024662</id>
      <parentid>12129808</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="j3hn50f8ginluixvnctta14wmaji64c" xml:space="preserve">{{معلومات ملك}}
'''ابو العباس السفاح''', هوا اول خلفاء [[الخلفاء العباسيين فى القاهره|بنى العباس]]. اتولى حكم الدوله الاسلاميه و هوا عمره سته و عشرين, و هوا الخليفه التسعتاشر من خلفاء المسلمين, و بيلتقى مع [[محمد|النبى محمد بن عبد الله]] فى جده [[عبد المطلب بن هاشم|عبد المطلب]]. و امه ريطه الحارثيه, و كان مولده بالحميمه من ارض الشراه من البلقاء (فى [[الاردن]] دلوقتى) فى الشام فى ايام [[الدوله الامويه|حكم الامويين]] سنة 104 هـ الموافق 721&lt;ref name=&quot;قصص&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.qssas.com/story/14873
| title = قصة الخليفة العباسى الاولانى أبى العباس السفاح
| publisher = موقع قصص.كوم
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20191217073211/https://www.qssas.com/story/14873
| archivedate = 17 ديسمبر 2019
| accessdate = [[14 يوليه]] [[2018]]
}}&lt;/ref&gt;، و نشا بيها لحد اخذ [[مروان بن محمد]] اخوه ابراهيم الامام, فانتقلو الى [[الكوفه]] اللى بويع ليه فيها بالخلافه بعد مقتل اخوه فى حياه [[مروان بن محمد|مروان]]. فى [[يوم الجمعه]] [[25 يناير]] [[750]]. و اتحولت الدعوه العباسيه علىايديه لدوله.

واجه محاولات كتيره للخروج عليه, بس قدر يقضى عليها جميعها مستعينا بابى مسلم الخراسانى&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.zaytoday.com/event/details/4fd078cd88046
| title = فى زى اليوم ده. وفاة أول خلفاء بنى العباس أبو العباس السفاح
| publisher = موقع زى النهاردة
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180715011807/http://www.zaytoday.com/event/details/4fd078cd88046
| archivedate = 15 يوليه 2018
| accessdate = [[14 يوليه]] [[2018]]
}}&lt;/ref&gt; وفئه من اهله و عشيرته, و كانو كتير, و كان شديد البطش و التنكيل بخصومه, و كان معظم ولاته من اعمامه و بنى اعمامه. خد من الكوفه عاصمه لدولته فى الاول و اتحول عنها الى [[انبار (اشورستان)|الانبار]]. و خلافته ما دمتش, لانه اتوفى بالجدرى فى [[انبار (اشورستان)|الانبار]] بعد اربع سنين من توليه الخلافه, و اتجوز   ام سلمه بنت يعقوب المخزوميه, و اتولدت ليه ابنه محمد و بنته ريطه, و خلا اخوه [[ابو جعفر المنصور]] ولى عهده, فخلفه فى حكم [[العباسيين|الدوله العباسيه]].

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خلفا عباسيين]]</text>
      <sha1>j3hn50f8ginluixvnctta14wmaji64c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خليج هادسون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2158426</id>
    <revision>
      <id>13024384</id>
      <parentid>12959200</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57226" sha1="9op43433ycitkwm6u7dn7zbg345r0wx" xml:space="preserve">{{مسطح مائى}}
'''خليج هادسون''' ، {{Efn|{{langx|crj|text=ᐐᓂᐯᒄ|translit=Wînipekw}}; {{langx|crl|text=ᐐᓂᐹᒄ|translit=Wînipâkw}}; {{langx|iu|text=ᑲᖏᖅᓱᐊᓗᒃ ᐃᓗᐊ|translit=Kangiqsualuk ilua}}&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|url=https://www.posterwissen.de/?Canada_(Hudson_Bay)&amp;id=72&amp;ln=en|title=Wissenladen – Willkommen|website=www.posterwissen.de}}&lt;/ref&gt; or {{langx|iu|text=ᑕᓯᐅᔭᕐᔪᐊᖅ|translit=Tasiujarjuaq}};&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|url=https://www.itk.ca/wp-content/uploads/2016/07/Inuit_communities_of_Canada.pdf|title=Makivik Folding Map|website=Inuit Tapiriit Kanatami}}&lt;/ref&gt; {{langx|fr|baie d'Hudson}}}} يتسما ساعات '''خليج هادسون''' (فى العاده تاريخى)، كتلة كبيرة من الميه المالحة فى شمال شرق كندا مساحتها السطحية 1,230,000 كم شمال [[اونتاريو|أونتاريو]] ، غرب [[كيبيك]] ، شمال شرق [[مانيتوبا]] ، و جنوب شرق نونافوت ، لكن جزء من نونافوت سياسى بالكامل. و هو بحر هامشى داخلى للمحيط المتجمد الشمالى . يوفر مضيق هادسون وصلة بين بحر لابرادور والمحيط الاطلنطى فى الشمال الشرقي، فى الوقت نفسه تربط قناة فوكس خليج هادسون بالمحيط المتجمد الشمالى فى الشمال.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.infoplease.com/ce6/world/A0824440.html Private Tutor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811094102/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0824440.html|date=2012-08-11}}.&lt;/ref&gt; يستنزف مساحة كبيرة جداً حوالى 3,861,400 كم ، &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/archives/5thedition/environment/water/mcr4055
| title = Canada Drainage Basins
| year = 1985
| website = The National Atlas of Canada, 5th edition
| publisher = Natural Resources Canada
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110304184849/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/archives/5thedition/environment/water/mcr4055
| archivedate = 4 March 2011
| accessdate = 24 November 2010
}}&lt;/ref&gt; اللى بتشمل أجزاء من جنوب شرق نونافوت، [[البرتا|وألبرتا]] ، [[ساسكاتشوان|وساسكاتشوان]] ، [[اونتاريو|وأونتاريو]] ، [[كيبيك|وكيبيك]] ، وكل [[مانيتوبا]] ، و أجزاء من الولايات الامريكانيه زى [[نورث داكوتا]] ، [[ساوث داكوتا|وداكوتا الجنوبية]] ، [[مينيسوتا|ومينيسوتا]] ، [[مونتانا|ومونتانا]] . بيتقال على الدراع الجنوبى لخليج هادسون اسم خليج جيمس .اسم [[لغه كرى (كندا)|Eastern Cree]] لهادسون وجيمس باى هو {{Lang|crj-Latn|Wînipekw}} (اللهجة الجنوبية) أو {{Lang|crl-Latn|Wînipâkw}} (اللهجة الشمالية) وتعنى الميه الموحلة أو قليلة الملوحة. بتتسمما [[بحيره وينيبيج|بحيرة وينيبيج]] كمان باسم [[كرى (مجموعه عرقيه فى كندا)|كرى]] المحلي، زى ما هو الحال بالنسبة لموقع مدينة [[وينيبيج]] .
== وصف ==
[[ملف:Hudson-bassin.PNG|وصلة=[[:en:File:Hudson-bassin.PNG|File:Hudson-bassin.PNG]]|يسار|تصغير|حوض تصريف خليج هادسون]]
تم تسمية الخليج على اسم [[هنرى هدسون (مستكشف من مملكه انجلترا)|هنرى هادسون]] ، و هو رجل إنجليزى يبحر لصالح شركة الهند الشرقية النيديرلاندية ، اللى [[نهر هدسون|سمى كمان باسم النهر اللى اكتشفه سنة 1609]] . يضم خليج هادسون 1,230,000 كم ده يخلليها تانى اكبر مسطح مائى باستخدام مصطلح &quot; خليج &quot; فى العالم (بعد خليج البنغال ). الخليج ضحل نسبى ويعتبر بحر شبه قارى ، و متوسط عمقه حوالى 100 م (330 قدم) (مقارنة بـ 2,600 م (8500 قدم) فى خليج البنغال). فهو حوالى 1,370 كم (850 ميل) طويلة و 1,050 كم (650 مى) واسعة.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ومن الشرق يتصل بالمحيط المتجمد الشمالى (مضيق ديفيس) عن طريق مضيق هادسون ؛ فى الشمال، يحدها المحيط المتجمد الشمالى عن طريق حوض فوكس (الذى لا يعتبر جزء من الخليج)، ومضيق فيورى وهيكلا . فى الغالب يُعتبر خليج هادسون جزء من المحيط المتجمد الشمالي: حددت المنظمة الهيدروغرافية الدولية ، فى مسودة عملها سنة 2002 &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm
| title = IHO Publication S-23 Limits of Oceans and Seas; Chapter 9: Arctic Ocean
| date = 2002
| publisher = International Hydrographic Organization
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140202105534/http://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm
| archivedate = 2014-02-02
| accessdate = 2017-07-01
}}&lt;/ref&gt; ''لحدود المحيطات والبحار'' ، خليج هادسون، حيث يمتد منفذه من 62.5 ل66.5 درجة شمال (فقط شوية أميال جنوب الدايرة القطبية الشمالية ) باعتبارها جزء من المحيط المتجمد الشمالي، وبالتحديد &quot;تقسيم المحيط المتجمد الشمالى 9.11&quot;. حطته سلطات تانيه فى المحيط الاطلنطى، و سبب ده جزئى لارتباط ميزانيته المائية الكبيرة بده المحيط.
== تاريخ ==
[[ملف:Hudson_bay_explorer.png|وصلة=[[:en:File:Hudson bay explorer.png|File:Hudson bay explorer.png]]|يسار|تصغير|كندا، طرق المستكشفين، 1497 ل1905]]
البحث عن طريق غربى ل[[كاثاى|كاثى]] وجزر الهند ، اللى تمت متابعته بنشاط من أيام [[كريستوفر كولومبوس|كولومبوس]] [[جون كابوت|وكابوت]] ، فى الجزء الأخير من القرن الخمستاشر ، لرؤية الاوروبيين لخليج هادسون لأول مرة. أطلق المستكشفون والمستعمرون الإنجليز اسم خليج هادسون على اسم [[هنرى هدسون (مستكشف من مملكه انجلترا)|السير هنرى هادسون]] اللى اكتشف الخليج من 2 اغسطس 1610 على سفينته ''ديسكفري'' . : 170 فى رحلته الرابعة لامريكا الشمالية، شق هادسون طريقه حوالين الساحل الغربى [[جرينلاند|لغرينلاند]] و لالخليج، ورسم خرائط لجزء كبير من ساحلها الشرقى. بقا ''ديسكفري'' محاصر فى الجليد خلال فصل الشتاء، ونجا الطاقم على الشاطئ فى الطرف الجنوبى لخليج جيمس . فى الربيع، مع انحسار الجليد، أعرب هنرى هادسون عن رغبته فى مواصلة استكشاف المنطقة المجهولة. بس، فى 22 يونيه 1611، تمرد الطاقم. تركوا هادسون وتانيين على غير هدى فى قارب صغير. و لسه مصير هادسون والرجال التانيين اللى تقطعت بهم السبل معه غير محدد. بس، هناك القليل من الأدلة فى الوثائق التاريخية اللى تشير لأنها استمرت لفترة طويلة بعد ذلك.:&lt;ref name=&quot;Butts2009&quot; /&gt; 185 فى مايو 1612، أبحر السير توماس باتون من انجلترا على سفينتين للبحث عن هنرى هادسون، ولمواصلة البحث عن الممر الشمالى الغربى لآسيا.&lt;ref name=&quot;t3&quot; /&gt; سنة 1668، وصلت ''شركة Non such'' لالخليج وتم تداولها بجلود [[قندس امريكى|القندس]] ،و ده اتسبب فى إنشاء شركة خليج هادسون (HBC)، اللى لسه تحمل الاسم التاريخى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.manitobamuseum.ca/main/museum/nonsuch-gallery/
| title = Nonsuch Gallery
| publisher = Manitoba Museum
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110727235052/http://www.manitobamuseum.ca/main/museum/nonsuch-gallery/
| archivedate = 27 July 2011
| accessdate = 1 August 2011
}}&lt;/ref&gt; تفاوضت HBC على احتكار تجارى من [[مملكة انجلترا|التاج الإنجليزى]] لمستجمع ميه خليج هادسون، المسمى أرض روبرت . : 4  سنة 1670، منح التاج الإنجليزى ميثاق لتسهيل تجارة الفراء جوه حوض تصريف خليج هادسون.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Ferguson|first=Lynn|title=The Hudson's Bay Company|date=2021-01-19|url=http://dx.doi.org/10.4337/9781839104145.00048|accessdate=2024-02-13|publisher=Edward Elgar Publishing|DOI=10.4337/9781839104145.00048|ISBN=978-1-83910-414-5}}&lt;/ref&gt; اعترضت فرنسا على دى المنحة بإرسال شوية بعثات عسكرية لالمنطقة، لكن تخلت عن مطالبتها فى [[سلام اوتريخت]] (ابريل 1713). كانت سلام اوتريخت، الموقعة فى 11 ابريل 1713، يعتبر اتفاق مهم بين بريطانيا وفرنسا.&lt;ref name=&quot;thecanadianencyclopedia.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/treaty-of-utrecht
| title = Treaty of Utrecht
| website = www.thecanadianencyclopedia.ca
| language = en
| accessdate = 2024-03-10
}}&lt;/ref&gt; تم التفاوض على المعاهدة فى أوترخت بهولندا، و كانت يعتبر مرحلة حاسمة فى اختتام حرب الخلافة الإسبانية.&lt;ref name=&quot;thecanadianencyclopedia.ca&quot;/&gt; و كان لأحكامه تأثير كبير فى تشكيل مشهد ما بعد الحرب و إقامة نظام جديد فى اوروبا و امريكا الشمالية.&lt;ref name=&quot;thecanadianencyclopedia.ca&quot;/&gt; الامتيازات الفرنسية فى امريكا الشمالية على النحو المبين فى معاهدة أوتريخت شملت: منطقة خليج هادسون، نوفا سكوتيا، ونيوفاوندلاند.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.britannica.com/place/Hudson-Bay
| title = Hudson Bay {{!}} Arctic Wildlife, Ecosystem, Map, &amp; Exploitation {{!}} Britannica
| date = 2024-02-13
| website = www.britannica.com
| language = en
| accessdate = 2024-03-10
}}&lt;/ref&gt;
خلال الفتره دى، قامت HBC ببناء الكتير من المصانع ( [[قلعه|الحصون]] والمراكز التجارية ) على طول الساحل عند مصب الأنهار الرئيسية ( زى فورت سيفيرن، أونتاريو ، مصنع يورك ، [[تشرشل (بلده فى مانيتوبا)|تشرشل]] ، [[امير ويلز فورت|وقلعة أمير ويلز]] ). و كانت المواقع الاستراتيجية يعتبر قواعد للاستكشاف الداخلى. والأهم من كده أنهم كانو يتاجرون بالمواقع مع [[قالب:سكان كندا الاصليين|السكان الأصليين]] اللى أتوا ليهم بالفراء من موسم الصيد. قامت شركة HBC بشحن الفراء لاوروبا واستمرت فى استخدام بعض الوظايف دى لحد القرن العشرين. تم إلغاء احتكار التجارة لشركة HBC سنة 1870، وتنازلت عن أرض روبرت لكندا، هيا مساحة حوالى 3,900,000 كم كجزء من الأقاليم الشمالية الغربية . : 427  سنة 1912، تم نقل الشاطئ الغربى جنوب خط 60 درجة وكل الشاطئ الشرقى لالمقاطعات المجاورة، لكن الخليج والجزر البحرية فضلت جزء من الأقاليم الشمالية الغربية. من سنة 1913، تم رسم الخليج على نطاق واسع بCSS التبع لحكومة الكندية أكاديا لتطويره للملاحة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://museum.gov.ns.ca/mma/AtoZ/acadia.html
| title = CSS Acadia
| publisher = [[Maritime Museum of the Atlantic]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110807101017/http://museum.gov.ns.ca/mma/AtoZ/Acadia.html
| archivedate = 7 August 2011
| accessdate = 1 August 2011
}}&lt;/ref&gt; التقدم فى رسم الخرائط ده اتسبب فى إنشاء تشرشل، مانيتوبا، كميناء عميق لصادرات القمح سنة 1929، بعد محاولات فاشلة فى بورت نيلسون . كان ميناء تشرشل يعتبر رابط شحن مهم للتجارة مع اوروبا وروسيا لحد قفله سنة 2016 على ايد المالك OmniTRAX . تم بعد كده بيع الميناء وسكة حديد خليج هادسون لArctic Gateway Group - و هو اتحاد يضم الأمم الأولى والحكومات المحلية والمستثمرين من الشركات - سنة 2018. فى 9 يوليه 2019، ابتدت المراكب اللى تقوم بمهام لإعادة إمداد مجتمعات القطب الشمالى بالتوقف فى الميناء لنقل البضائع الإضافية، وبدأ الميناء فى شحن الحبوب تانى فى 7 سبتمبر 2019.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.realagriculture.com/2021/03/port-of-churchill-moves-under-100-local-and-indigenous-ownership/
| title = Port of Churchill moves under 100% local and Indigenous ownership
| date = 11 March 2021
| website = RealAgriculture.com
| language = en-US
| accessdate = 2021-03-24
}}&lt;/ref&gt;
=== مناخ ===
[[ملف:Ursus_maritimus_walks_over_ice.jpg|تصغير|يمشى الدب القطبى على الجليد المتشكل جديد فى أوائل نوفمبر فى خليج هادسون.]]
شمال خليج هادسون ليه مناخ قطبى ( كوبن : ''ET'' ) و هو واحد من الأماكن القليلة فى العالم اللى فيه فيها النوع ده من المناخ جنوب خط عرض 60 درجة شمال، ويتجه جنوب نحو [[كيبيك]] ، حيث لسه منطقة إنوكجواك تهيمن عليها التندرا . من [[آرفيات|أرفيات]] ، نونافوت ، للغرب للجنوب والجنوب الشرقى يسود المناخ شبه القطبى (كوبن: ''Dfc'' ). وذلك لأنه فى أشهر الصيف الوسطى ممكن تتقدم موجات الحر من الأراضى الحارة وتجعل الطقس اكتر اعتدالا،و ده يوصل لأن يتجاوز متوسط درجة الحرارة 10 درجة مئوية (50 درجة فهرنهايت) . يستقبل الخليج الميه من مختلف الأنهار والتيارات المحيطة اللى تنبع من حوض فوكس فى الشمال،و ده يوصل لتدفق إجمالى عكس اتجاه عقارب الساعة.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt; فى أقصى الطرف الجنوبى من الامتداد المعروف باسم خليج جيمس ينشأ مناخ قارى رطب مع صيف أطول واكتر سخونة بشكل عام. (كوبن: ''Dfb'' ).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.plantmaps.com/koppen-climate-classification-map-canada.php
| title = Interactive Canada Koppen-Geiger Climate Classification Map
| website = www.plantmaps.com
| language = en
| accessdate = 2018-11-23
}}&lt;/ref&gt; متوسط درجة الحرارة السنوية فى الخليج كله بالتقريب حوالى 0 درجة مئوية (32 درجة فهرنهايت) أو أقل. و فى أقصى الشمال الشرقي، يوصل متوسط درجات الحرارة فى فصل الشتاء ل−29 درجة مئوية (-20 درجة فهرنهايت) .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://solargis.info/imaps/#tl=GeoModel:t_yr_avg&amp;loc=63.788228,-89.531335&amp;c=64.358217,-86.704186&amp;z=5
| title = Solargis :: iMaps
| website = solargis.info
| accessdate = 2018-11-23
| last = s.r.o.
| first = © Solargis
}}&lt;/ref&gt; منطقة خليج هادسون تتميز بمتوسط درجات حرارة منخفضة اوى على مدار العام. متوسط درجة الحرارة السنوية [[تشرشل (بلده فى مانيتوبا)|لتشرشل]] عند 59 درجة شمال هو −6 درجة مئوية (21 درجة فهرنهايت) و إنوكوجواك، يواجهان الرياح الغربية الباردة فى الصيف عند درجة حرارة 58 درجة شمال ، واكتر برودة −7 درجة مئوية (19 درجة فهرنهايت) . بالمقارنة، [[ماجادان]] ، فى موقع مماثل عند 59 درجة شمال على مساحة اليابسة الأوراسية فى الشرق الأقصى الروسى ومع مناخ شبه قطبى مماثل، متوسطها السنوى −2.7 درجة مئوية (27.1 درجة فهرنهايت) .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://pogoda.ru.net/climate/25913.htm
| title = КЛИМАТ МАГАДАНА
| publisher = Погода и Климат
| accessdate = 2020-06-07
| تاريخ-الأرشيف = 2013-04-15
| archive-url = https://web.archive.org/web/20130415230413/http://www.pogoda.ru.net/climate/25913.htm
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; و فى مواجهة اوروبا الأقرب جغرافى، تبدو التناقضات اكتر تطرف. أرخانجيلسك عند 64 درجة شمالا فى شمال غرب روسيا متوسطها 2 درجة مئوية (36 درجة فهرنهايت) ، &lt;ref&gt;GHCN climatic monthly data, GISS, using 1995–2007 annual averages&lt;/ref&gt; الخط الساحلى القارى المعتدل [[ستوكهولم|لستوكهولم]] عند 59 درجة شمال على شاطئ مدخل بحرى كبير مشابه - [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] - متوسطه السنوى 8 درجة مئوية (46 درجة فهرنهايت) .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1981-2010-1-p207.php
| title = Climate normals for Sweden 1981-2010
| publisher = Météo Climat
| accessdate = 1 May 2018
}}&lt;/ref&gt;
درجة حرارة الماء ذروتها عند 8–9 درجة مئوية (46-48 درجة فهرنهايت) على الجانب الغربى من الخليج فى أواخر الصيف. هيا تتجمد لحد كبير من نص ديسمبر لنص يونيو، لما تبتعد فى العاده عن نهايتها الشرقية باتجاه الغرب والجنوب. وصلت الزيادة المطردة فى درجات الحرارة الإقليمية على مدى المائة عام الماضية لانخفاض فى حجم الجليد البحرى فى خليج هادسون بنسبة 19.5٪ كل عقد.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tivy|first=Adrienne|last2=Howell|first2=Stephen E. L.|last3=Alt|first3=Bea|last4=McCourt|first4=Steve|last5=Chagnon|first5=Richard|last6=Crocker|first6=Greg|last7=Carrieres|first7=Tom|last8=Yackel|first8=John J.|date=2011-03-05|title=Trends and variability in summer sea ice cover in the Canadian Arctic based on the Canadian Ice Service Digital Archive, 1960–2008 and 1968–2008|journal=Journal of Geophysical Research|language=en|volume=116|issue=C3|doi=10.1029/2009JC005855|bibcode=2011JGRC..116.3007T|issn=0148-0227}}&lt;/ref&gt; فضلا عن إطالة الفترة الخالية من الجليد، اللى كانت قصيرة توصل ل4 أشهر فى أواخر القرن السبعتاشر.&lt;ref&gt;General Survey of World Climatology, Landsberg ed.&lt;/ref&gt;
المناخ القطبى لخليج هادسون يعنى أنه موطن لمجموعة متنوعة من حيوانات المناخ القطبي، فى خليج هادسون الغربى (WHB)، تعتبر مجموعة [[حوت ابيض|الحيتان البيضاء]] أهم مجموعة معروفة فى القطب الشمالى الكندي، ويقدر عددها بحوالى 54473 فرد.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ausen|first=Emma L.|last2=Barber|first2=David G.|last3=Basu|first3=Atreya|last4=Ehn|first4=Jens|last5=Walker|first5=David|last6=Dalman|first6=Laura|last7=Marcoux|first7=Marianne|date=2023-06-30|title=River-influenced beluga ( Delphinapterus leucas) summer habitat use in western Hudson Bay, Canada|journal=Arctic Science|language=en|doi=10.1139/as-2022-0040|issn=2368-7460}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:HudsonBay.MODIS.2005may21.jpg|تصغير|وفى أواخر الربيع (مايو)، تطفو قطع كبيرة من الجليد قرب الشاطئ الشرقى للخليج، فى الوقت نفسه يفضل وسط الخليج متجمدًا للغرب. بين 1971 و 2007، زاد طول الموسم الخالى من الجليد بحوالى سبعة أيام فى الجزء الجنوبى الغربى من خليج هادسون، تاريخيا آخر منطقة تذوب.]]
خليج هادسون ليه متوسط مستوى ملوحة أقل من مستوى ملوحة ميه المحيط. الأسباب الرئيسية هيا انخفاض معدل التبخر (الخليج مغطى بالجليد معظم أيام السنة)، والحجم الكبير من الجريان السطحى الأرضى اللى يدخل الخليج (حوالى 700 كم كل سنه، يغطى مستجمع ميه خليج هادسون جزء كبير من كندا، و كتير من الأنهار والجداول اللى تصب فى الخليج)، والاتصال المحدود بالمحيط الاطلنطى وارتفاع ملوحته.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Myers|first=Ransom A.|last2=Akenhead|first2=Scott A.|last3=Drinkwater|first3=Ken|date=1990-06-01|title=The influence of Hudson Bay runoff and ice-melt on the salinity of the inner Newfoundland Shelf|journal=Atmosphere-Ocean|volume=28|issue=2|pages=241–256|doi=10.1080/07055900.1990.9649377|issn=0705-5900|bibcode=1990AtO....28..241M}}&lt;/ref&gt; حجم الجليد البحرى حوالى 3 أضعاف تدفق النهر السنوى لالخليج، ويؤدى تجميده وذوبانه السنوى لتغيير ملوحة الطبقة السطحية بشكل كبير. رغم ان آثارها الدقيقة مش مفهومة تمام دلوقتى، لكن العواصف الإعصارية فى الخليج هيا المسؤولة عن التباين الشامل للملوحة على طول الساحل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dmitrenko|first=Igor A.|last2=Kirillov|first2=Sergei A.|last3=Babb|first3=David G.|last4=Kuzyk|first4=Zou Zou A.|last5=Basu|first5=Atreya|last6=Ehn|first6=Jens K.|last7=Sydor|first7=Kevin|last8=Barber|first8=David G.|date=2021-09-15|title=Storm-driven hydrography of western Hudson Bay|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0278434321001813|journal=Continental Shelf Research|language=en|volume=227|pages=104525|doi=10.1016/j.csr.2021.104525|bibcode=2021CSR...22704525D|issn=0278-4343}}&lt;/ref&gt; انخفاض ملوحة الخليج له تأثيرات على توزيع وانتشار الحياة البحرية الشائعة زى الطحالب الدقيقة. أظهرت الأبحاث أن انخفاض الملوحة فى خليج هادسون يحد من نمو الطحالب الدقيقة،و ده يسبب تغير ملحوظ فى الكتلة الحيوية على طول تدرج ملوحة الخليج.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Legendre|first=Louis|last2=Martineau|first2=Marie-Josée|last3=Therriault|first3=Jean-Claude|last4=Demers|first4=Serge|date=1992-09-01|title=Chlorophyll a biomass and growth of sea-ice microalgae along a salinity gradient (southeastern Hudson Bay, Canadian Arctic)|url=https://doi.org/10.1007/BF00243115|journal=Polar Biology|language=en|volume=12|issue=3|pages=445–453|doi=10.1007/BF00243115|issn=1432-2056}}&lt;/ref&gt; واحده من نتائج انخفاض ملوحة الخليج هيا أن نقطة تجمد الماء أعلىو ده هيا عليه فى بقية محيطات العالم،و ده يقلل من الوقت اللى يفضل فيه الخليج خالى من الجليد. وصلت زيادة تدفقات الأنهار خلال فصل الشتاء لانخفاض موسم الجليد البحرى باكتر من شهر من الستينات.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Eastwood|first=Rosemary Ann|last2=Macdonald|first2=R. W.|last3=Ehn|first3=J. K.|last4=Heath|first4=J.|last5=Arragutainaq|first5=L.|last6=Myers|first6=P. G.|last7=Barber|first7=D. G.|last8=Kuzyk|first8=Z. A.|date=2020-06-01|title=Role of River Runoff and Sea Ice Brine Rejection in Controlling Stratification Throughout Winter in Southeast Hudson Bay|journal=Estuaries and Coasts|language=en|volume=43|issue=4|pages=756–786|doi=10.1007/s12237-020-00698-0|issn=1559-2731|bibcode=2020EstCo..43..756E}}&lt;/ref&gt;
=== شطوط ===
الشطوط الغربية للخليج أرض منخفضة معروفه باسم الأراضى المنخفضة لخليج هادسون اللى تغطى 370,000 كم .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Da Silva|first=Kristina A.|last2=Snyder|first2=Rebecca A.|last3=Packalen|first3=Maara S.|last4=McLaughlin|first4=James W.|last5=Peteet|first5=Dorothy M.|last6=Finkelstein|first6=Sarah A.|date=June 2022|title=Mineral inputs, paleoecological change, and Holocene carbon accumulation at a boreal peatland in the Hudson Bay Lowlands, Canada|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018222001663|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|language=en|volume=596|pages=110996|doi=10.1016/j.palaeo.2022.110996|bibcode=2022PPP...59610996D}}&lt;/ref&gt; تعتبر الأراضى المنخفضة لخليج هادسون أرض خثية.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تعتبر الأراضى المنخفضة لخليج هادسون اكبر الأراضى الخثية المستمرة فى كندا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تم تشكيل الكتير من التضاريس بتصرفات الأنهار الجليدية وانكماش الخليج على مدى فترات طويلة من الزمن. المنطقة الساحلية، اللى فى منطقة تتميز بطبقات من التربة متجمدة بشكل دائم، والمعروفة باسم التربة الصقيعية، هيا أرض رطبة منخفضة تستقبل الميه من البحيرات والأنهار سريعة التدفق.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt; ممكن رؤية علامات الكتير من واجهات الشاطئ السابقة بعيد عن الشاطئ الحالى. جزء كبير من الأراضى المنخفضة فى مقاطعة أونتاريو هو جزء من منتزه مقاطعة الدب القطبى ، ويوجد جزء مماثل من الأراضى المنخفضة فى مانيتوبا فى منتزه وابوسك الوطنى ، والموقع الأخير منطقة كبيرة لعرين أمومة [[دب قطبى|الدب القطبى]] .&lt;ref&gt;C. Michael Hogan (2008) [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=36084 ''Polar Bear: Ursus maritimus'', globalTwitcher.com, ed. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224205716/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=36084 |date=2008-12-24}}&lt;/ref&gt; فى المقابل، تشكل معظم الشطوط الشرقية (جزء كيبيك) الحافة الغربية للدرع الكندى فى كيبيك. المنطقة صخرية وجبلية. نباتاتها فى العاده  تكون غابة شمالية . الشطوط الشمالية هيا التندرا . خليج هادسون، قياس بالخط الساحلي، اكبر خليج فى العالم (اكبر خليج فى المنطقة هو خليج البنغال).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.worldatlas.com/bays/hudson-bay.html
| title = Hudson Bay
| date = 2021-02-09
| website = WorldAtlas
| language = en-US
| accessdate = 2023-10-10
}}&lt;/ref&gt; يُشار للجزء المقوس المميز الواقع على الشاطئ الشرقى لخليج هادسون باسم قوس ناستابوكا .
=== جزر ===
هناك الكتير من الجزر فى خليج هادسون، معظمها قرب الساحل الشرقى. كل الجزر، بما فيها تلك الموجودة فى خليج جيمس، هيا جزء من نونافوت و فى أرخبيل القطب الشمالى . الكتير منها متنازع عليها على ايد كرى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nunatsiaqonline.ca/archives/nunavut990528/nvt90514_11.html
| title = Cree ask court to defend traditional rights on James Bay islands
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171107022139/http://www.nunatsiaqonline.ca/archives/nunavut990528/nvt90514_11.html
| archivedate = 2017-11-07
| accessdate = 2017-06-11
}}&lt;/ref&gt; واحده من مجموعات الجزر هيا جزر بلشر . جزر بيلشر فى وسط قوس ناستابوكا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://earthobservatory.nasa.gov/images/150665/hudson-bays-nastapoka-arc
| title = Hudson Bay's Nastapoka Arc
| date = 2022-11-28
| website = earthobservatory.nasa.gov
| language = en
| accessdate = 2023-10-10
}}&lt;/ref&gt; مجموعة تانيه تضم جزر أوتاوا اللى قرب الشاطئ الشرقى لخليج هادسون.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Government of Canada|first=Natural Resources Canada|date=2015-12-07|title=GEOSCAN Search Results: Fastlink|url=https://geoscan.nrcan.gc.ca/starweb/geoscan/servlet.starweb?path=geoscan/fulle.web&amp;search1=R=294068|accessdate=2023-10-10|doi=10.4095/294068}}&lt;/ref&gt;
== جيولوجيا ==
خليج هادسون يحتل حوض هيكلى كبير ، يُعرف باسم حوض خليج هادسون، اللى يقع جوه الدرع الكندى. وجد جمع وتفسير البيانات النتوءية والزلزالية وبيانات الحفر للتنقيب عن خزانات البترول والغاز جوه حوض خليج هادسون أنها ممتلئة ب ما يقلش عن 2,500 . من الحجر الجيرى الأوردوفيشى لالديفوني، والدولوميت، والمتبخرات ، والصخر الزيتى الأسود، و كتير من الصخور الرسوبية الفتاتية اللى تعلو أقل من 60 م (200 قدم) من طبقات العصر الكامبرى اللى تتكون من أحجار الكوارتز الرملية غير المتحجرة والتكتلات ، المتغطيه بالدولوميت الرملية والستروماتوليتية . و ذلك، تم الحفاظ على كمية صغيرة من الرمال والحصى النهرية الطباشيرية الأرضية فى ملء منخفض بارز يشبه الحلقة حوالى 325–650 كم (202-404&amp;nbsp;mi) عبر نشوءه عن طريق انحلال المتبخرات السيلورى خلال العصر الطباشيرى.&lt;ref name=&quot;Burgess2008a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LavoieOthers2015a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Roksandic1987a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SanfordOthers1998a&quot; /&gt; بالكمية الكبيرة من البيانات الجيولوجية المنشورة اللى تم جمعها نتيجة لاستكشاف الهيدروكربون، والبحث الأكاديمي، ورسم الخرائط الجيولوجية اللى ليها صله، تم إعادة بناء تاريخ مفصل لحوض خليج هادسون.&lt;ref name=&quot;LavoieOthers2015a&quot;&gt;Lavoie, D., Pinet, N., Dietrich, J. and Chen, Z., 2015.&lt;/ref&gt; خلال غالبية العصر الكامبرى ، ماكانش ده الحوض موجودا. وبدل ذلك، كان ده الجزء من منطقة الدرع الكندى لسه مرتفع وناشئًا من الناحية الطبوغرافية. بس خلال الجزء الأخير من العصر الكمبري، أدى ارتفاع مستوى سطح البحر بسبب انتهاك سوك البحرى لغمره ببطء. وقت العصر الأوردوفيشي، استمر غمر ده الجزء من الدرع الكندى بسبب ارتفاع منسوب ميه البحر باستثناء تراجع بحرى قصير فى نص العصر الأوردوفيشى. ابتدا الهبوط الإقليمى التدريجى لده الجزء من الدرع الكندى من حوض خليج هادسون بس بدايه من العصر الأوردوفيشى المتأخر واستمراره فى العصر السيلورى. أدى تكوين ده الحوض لتراكم الصخر الزيتى الأسود والرواسب المتبخرة جوه مركزه، والحجر الجيرى السميك لحافة الحوض والدولوميت ، وتطور الشعاب المرجانية الواسعة اللى تحيط بحواف الحوض اللى تم رفعها تكتونى مع تراجع الحوض. خلال العصور السيلورية الوسطى، توقف الهبوط وارتفع ده الحوض. و أنتج قوس ناشئًا، نمت عليه الشعاب المرجانية، وقسم الحوض لأحواض فرعية شرقية وغربية. خلال العصر الديفونى ، امتلأ ده الحوض بطبقات أرضية حمرا تتداخل مع الحجر الجيرى البحرى والدولوميت. قبل ما يتم إنهاء الترسيب عن طريق الانحدار البحري، تراكم الصخر الزيتى الأسود القارى فى العصر الديفونى العلوى فى جنوب شرق الحوض.&lt;ref name=&quot;Burgess2008a&quot;&gt;Burgess, P.M., 2008, ''Phanerozoic evolution of the sedimentary cover of the North American craton.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LavoieOthers2015a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Roksandic1987a&quot;&gt;Roksandic, M.M., 1987, ''The tectonics and evolution of the Hudson Bay region'', in C. Beaumont and A. J. Tankard, eds.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SanfordOthers1998a&quot;&gt;Sanford, B.V. and Grant, A.C., 1998.&lt;/ref&gt;
التاريخ المتبقى لحوض خليج هادسون مش معروف لحد كبير، علشان هناك عدم توافق كبير يفصل بين طبقات العصر الديفونى العلوى والرواسب الجليدية فى العصر [[بليستوسين|البليستوسينى]] . باستثناء الرمال والحصى النهرية الطباشيرية الأرضية غير المعروفة اللى تم الحفاظ عليها كملءات لحلقة من الطبقات المنخفضة حوالين مركز ده الحوض، الطبقات اللى تمثل الفتره دى الزمنية غائبة عن حوض خليج هادسون والدرع الكندى المحيط به.&lt;ref name=&quot;Burgess2008a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SanfordOthers1998a&quot; /&gt; بيتكون درع قبل الكمبرى الكامن بعد خليج هادسون اللى تشكل فيه حوض خليج هادسون من قارتين أوليتين، تشرشل الغربية والكراتونات العليا . يتم فصل دى الكراتونات عن طريق مجموعة تكتونية تشكل منطقة التماس بين دى الكراتونات وجبل هادسون . اصطدمت الكراتونات الغربية وتشرشل العليا عند حوالى 1.9-1.8 جيجا فى منطقة تكون الجبال عبر هادسون. بسبب الأشكال غير المنتظمة للكراتونات المتصادمة، أدى ده الصدام لاحتجاز شظايا كبيرة من القشرة اليافعة بينها، وقارة صغيرة كبيرة، وتضاريس قوس الجزيرة ، أسفل اللى يتعرف دلوقتى فى مركز خليج هادسون الحديث كجزء من جبال ترانس هادسون. جزر بلشر هيا السطح المتآكل لحزام بيلشر فولد، اللى تشكل نتيجة للضغط التكتونى وطى الرواسب اللى تراكمت على طول هامش كراتون العلوى قبل اصطدامه بكراتون تشرشل الغربى.&lt;ref name=&quot;DarbyshireOthers2010a&quot;&gt;Darbyshire, F.A., and Eaton, D.W., 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EatonOthers2010a&quot;&gt;Eaton, D.W., and Darbyshire, F., 2010.&lt;/ref&gt;
=== شذوذ الجاذبية الهواء الحر ===
خليج هادسون والحوض الهيكلى المرتبط به جوه مركز شذوذ كبير فى جاذبية الهواء الحر يقع جوه الدرع الكندى. أدى التشابه فى المدى المساحى لشذوذ جاذبية الهواء الحر مع محيط صفيحة لورينتيد الجليدية السابقة اللى غطت ده الجزء من لورينتيا لاستنتاج طويل الأمد مفاده أن ده الاضطراب فى جاذبية الأرض يعكس التكيف التوازنى الجليدى المستمر مع ذوبان الجليد. واختفاء دى الطبقة الجليدية. سمحت البيانات اللى تم جمعها فوق كندا بمهمة القمر الصناعى لتجربة استعادة الجاذبية والمناخ (GRACE) لعلما [[جيوفيزيا|الجيوفيزياء]] بعزل إشارة الجاذبية المرتبطة بالتكيف التوازنى الجليدى من عملية الحمل الحرارى للوشاح اللى تحدث على نطاق أطول اللى تحدث تحت الدرع الكندى. بناء على دى البيانات، خلص الجيوفيزيائيون وعلما الأرض التانيين لأن صفيحة لورينتيد الجليدية كانت مكونة من قبتين كبيرتين تقعان غرب وشرق خليج هادسون. بنمذجة التعديل التوازنى الجليدى باستخدام بيانات GRACE، خلصوا لأن ≈25 ل≈45% من شذوذ جاذبية الهواء الحر المرصود كان بسبب التعديل التوازنى المستمر للأنهار الجليدية، ومن المحتمل أن يمثل الباقى تأثيرات زمنية أطول للحمل الحرارى للوشاح.&lt;ref name=&quot;TamisieaOthers2007a&quot;&gt;Tamisiea, M.E., Mitrovica, J.X. and Davis, J.L., 2007.&lt;/ref&gt;
=== نص دايرة جنوبية شرقية ===
اختلف علما الأرض حوالين سبب إنشاء الميزة نصف الدائرية المعروفة باسم قوس ناستابوكا اللى تشكل جزء من الخط الساحلى لجنوب شرق خليج هادسون. يشكل قوس ناستابوكا منحنى قدره 155 درجة ويبدو أنه دائرى للغاية.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; مع ملاحظة ندرة هياكل الارتطام على الأرض بخصوص بالقمر والمريخ، اقترح [[كارليل سميث بيلز|كارلايل سميث بيلز]] &lt;ref name=&quot;Beals1968a&quot;&gt;Beals, C.S., 1968.&lt;/ref&gt; أنه من المحتمل أن يكون جزء من هيكل تصادم بره كوكب الأرض قبل الكمبرى ممكن مقارنته فى الحجم بـ Mare Crisium على القمر. فى نفس المجلد، علق [[جون توزو ويلسون]] &lt;ref name=&quot;Wilson1968a&quot;&gt;Wilson, J.T., 1968.&lt;/ref&gt; على تفسير بيلز واقترح بالتناوب أن قوس ناستابوكا ممكن تشكل كجزء من أوروجين تصادمى قارى واسع النطاق فى عصر قبل الكمبري، مرتبط بقفل حوض محيط قديم. الإجماع العام الحالى هو أنها حدود مقوسة ذات أصل تكتونى بين حزام بيلشر فولد والدور السفلى غير المشوه من كراتون العلوى اللى تم إنشاؤه خلال تكون جبال ترانس هادسون. وذلك لأنه لم ى اتلقا  دليل موثوق به لمثل ده التأثير بالمغناطيسية الإقليمية أو جاذبية بوجير أو الدراسات الجيولوجية التانيه.&lt;ref name=&quot;DarbyshireOthers2010a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EatonOthers2010a&quot; /&gt; بس، اقترح علما أرض تانيين أن الدليل على الصدام الأركى ممكن تم حجبه عن طريق التشوه المصاحب للتكوين اللاحق لجبل جبال هادسون ويعتبرو أصل الصدام يعتبر احتمال معقول.&lt;ref name=&quot;GoodingOthers1992a&quot;&gt;Goodings, C.R. &amp; Brookfield, M.E., 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BleekerOthers2004a&quot;&gt;Bleeker, W., and Pilkington, M., 2004.&lt;/ref&gt;
== اقتصاد ==
[[ملف:Arctic_Routes_(RUS).svg|تصغير|من المؤمل أن يربط طريق الشحن البحرى Arctic Bridge (الخط الأزرق) امريكا الشمالية بالأسواق فى اوروبا و آ سيا باستخدام طرق خالية من الجليد عبر المحيط المتجمد الشمالى.]]
=== كوبرى القطب الشمالى ===
الفترات الأطول من الملاحة الخالية من الجليد وانخفاض الغطاء الجليدى للمحيط المتجمد الشمالى وصلت لاهتمام روسيا و كندا بإمكانية فتح طرق التجارة التجارية عبر القطب الشمالى و لخليج هادسون. ومن المقرر أن يربط اللى يتسما بجسر القطب الشمالى بين تشرشل ومانيتوبا وميناء مورمانسك الروسى. ستؤدى الزيادة فى عدد المراكب اللى تعبر كوبرى القطب الشمالى المقترح لزيادة فى الحوادث اللى ستطلق الملوثات فى البيئة، علشان تجميد الميه فى فصل الشتاء ها يكون التنظيف اكتر صعوبة ومع فترة زمنية أقصر.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tao|first=Ran|last2=Myers|first2=Paul G.|date=February 2021|title=Modelling the advection of pollutants in the Hudson Bay complex|journal=Journal of Marine Systems|language=en|volume=214|pages=103474|doi=10.1016/j.jmarsys.2020.103474|bibcode=2021JMS...21403474T}}&lt;/ref&gt;
المينا كان فى الأصل مملوك لحكومة كندا لكن تم بيعه سنة 1997 لشركة OmniTRAX الامريكانيه لتشغيله بشكل خاص. فى ديسمبر 2015، أعلنت شركة OmniTRAX أنها تتفاوض على بيع الميناء وخط سكة حديد خليج هادسون المرتبط به لمجموعة من [[الامم الاولى|الأمم الأولى]] المتمركزة فى شمال مانيتوبا. مع عدم الانتهاء من البيع بحلول يوليه 2016، قفلت OmniTRAX الميناء وعمليات الشحن الرئيسية بالسكك الحديدية فى اغسطس 2016.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.macleans.ca/news/canada/abondoned-churchill/
| title = How Ottawa abandoned Churchill, our only Arctic port
| website = www.macleans.ca
| accessdate = 2020-01-28
}}&lt;/ref&gt; واصلت السكة الحديد نقل البضائع لتزويد مدينة تشرشل نفسها لحد تضرر الخط بسبب الفيضانات فى 23 مايو 2017. اتباع الميناء و سكة حديد خليج هادسون لArctic Gateway Group - و هو اتحاد يضم الأمم الأولى والحكومات المحلية والمستثمرين من الشركات - سنة 2018. فى 9 يوليه 2019، ابتدت المراكب اللى تقوم بمهام لإعادة إمداد مجتمعات القطب الشمالى بالتوقف فى الميناء لنقل البضائع الإضافية، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.thompsoncitizen.net/news/nickel-belt/first-ship-docks-at-churchill-july-9-to-load-cargo-bound-for-nunavut-1.23881220
| title = First ship docks at Churchill July 9 to load cargo bound for Nunavut
| date = 10 July 2019
| website = Thompson Citizen
| accessdate = 2020-01-28
| archive-date = 2020-01-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200128150049/https://www.thompsoncitizen.net/news/nickel-belt/first-ship-docks-at-churchill-july-9-to-load-cargo-bound-for-nunavut-1.23881220
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; وبدأ الميناء فى شحن الحبوب تانى فى 7 سبتمبر 2019.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.grainews.ca/daily/grain-leaves-churchill-for-first-time-in-four-years/
| title = Grain leaves Churchill for first time in four years
| date = 9 September 2019
| website = Grainews
| language = en
| accessdate = 2020-01-28
| تاريخ-الأرشيف = 2020-01-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200128150036/https://www.grainews.ca/daily/grain-leaves-churchill-for-first-time-in-four-years/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; اكبر ميناء فى خليج هادسون هو مدينة تشرشل، اللى على النهر اللى يحمل نفس الاسم، نهر تشرشل. ميناء تشرشل هو [[المينا|ميناء]] مملوك للقطاع الخاص على خليج هادسون فى [[تشرشل (بلده فى مانيتوبا)|تشرشل، مانيتوبا]] ، كندا. تتصل الطرق من الميناء بشمال [[المحيط الاطلنطى]] عبر مضيق هادسون . من سنة 2008، كان عند الميناء 4 أرصفة فى أعماق البحار قادرة على التعامل مع المراكب بحجم باناماكس لتحميل وتفريغ الحبوب والسلع السائبة والبضائع العامة وسفن الناقلات. الميناء متصل بسكة حديد خليج هادسون ، اللى تشترك فى نفس الشركة الأم، وياتعمل اتصالات البضائع مع نظام [[سكك حديد كندا الوطنيه|السكك الحديدية الوطنية الكندية]] فى المحطة الجنوبية لـ HBR فى [[ذا باس]] . و هو الميناء الوحيد بحجمه ونطاقه فى كندا اللى لا يتصل مباشرة بنظام الطرق فى البلاد؛ لازم تنتقل كل البضائع المشحونة بر من و لالميناء بالسكك الحديدية.
== المجتمعات الساحلية ==
ساحل خليج هادسون فيه كثافة سكانية منخفضة للغاية؛ مافيش سوى حوالى اثنتى عشرة مجتمعات. اتأسست بعض دى المستوطنات كمراكز تجارية فى القرنين السبعتاشر و التمنتاشر على ايد شركة خليج هادسون، ده يخلليها من أقدم المستوطنات فى غرب كندا . مع قفل مراكز ومحلات HBC، رغم ان الكتير منها تديرها دلوقتى شركة North West ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.northwest.ca/about-us/operations
| title = Operations &amp;#124; The North West Company
| website = www.northwest.ca
}}&lt;/ref&gt; فى النصف التانى من القرن العشرين، بقت الكتير من القرى الساحلية دلوقتى مأهولة بشكل حصرى بالتقريب [[كرى (مجموعه عرقيه فى كندا)|بالكرى]] [[انويت|والإنويت]] . الموقعان التاريخيان الرئيسيان على طول الساحل هما مصنع يورك [[امير ويلز فورت|وحصن أمير ويلز]] . المجتمعات على طول ساحل خليج هادسون أو على الجزر الموجودة فى الخليج هيا (جميع السكان من سنة 2016):
* نونافوت
** [[آرفيات|أرفيات]] ، عدد السكان 2,657 &lt;ref name=&quot;census2016ARV&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6205015&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6205&amp;Data=Count&amp;SearchText=Keewatin&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6205&amp;TABID=1
| title = Census Profile, 2016 Census Arviat
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 18 February 2017
}}&lt;/ref&gt;
** [[تشيسترفيلد انليت|تشيسترفيلد إنلت]] ، عدد السكان 437 &lt;ref name=&quot;census2016CHI&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6205019&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6205&amp;Data=Count&amp;SearchText=Chesterfield%20Inlet&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6205019&amp;TABID=1
| title = Statistics Canada: 2016 Census Profile Chesterfield Inlet
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 18 February 2017
}}&lt;/ref&gt;
** [[كورال هاربور]] عدد السكان 891 &lt;ref name=&quot;2016 Coral Harbour Census&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6205014&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6205&amp;Data=Count&amp;SearchText=Coral%20Harbour&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6205014&amp;TABID=1
| title = 2016 Coral Harbour Census
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 18 February 2017
}}&lt;/ref&gt;
** [[رانكين انليت|رانكين إنليت]] ، عدد السكان 2,842 &lt;ref name=&quot;2016censusRI&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6205017&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6205&amp;Data=Count&amp;SearchText=Rankin%20Inlet&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6205017&amp;TABID=1
| title = Census Profile, 2016 Census Rankin Inlet
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = February 18, 2017
}}&lt;/ref&gt;
** سانيكيلواك, عدد السكان 882 &lt;ref name=&quot;census2016san&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6204001&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6204&amp;Data=Count&amp;SearchText=Sanikiluaq&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6204001&amp;TABID=11
| title = Census Profile, 2016 Census Sanikiluaq
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 2017-03-03
}}&lt;/ref&gt;
** [[ويل كوف (بلده فى نونافوت)|خليج الحوت]]. عدد السكان 435 &lt;ref name=&quot;census2016WC&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=6205016&amp;Geo2=CD&amp;Code2=6205&amp;Data=Count&amp;SearchText=Whale%20Cove&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=6205016&amp;TABID=1
| title = Statistics Canada: 2016 Census Profile Whale Cove
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 18 February 2017
}}&lt;/ref&gt;
* مانيتوبا
** [[تشرشل (بلده فى مانيتوبا)|تشرشل]]. عدد السكان 899 &lt;ref name=&quot;census2016CH&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=4623056&amp;Geo2=CD&amp;Code2=4623&amp;SearchText=Churchill&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1&amp;type=0
| title = Census Profile, 2016 Census Churchill, Town [Census subdivision], Manitoba and Division No. 23, Census division [Census division], Manitoba
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 13 October 2019
}}&lt;/ref&gt;
* أونتاريو
** فورت سيفيرن فيرست نيشن, عدد السكان 361 &lt;ref name=&quot;census2016FS&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=3560078&amp;Geo2=CD&amp;Code2=3560&amp;SearchText=Fort%20Severn&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1&amp;type=0
| title = Census Profile, 2016 Census Fort Severn 89, Indian reserve [Census subdivision], Ontario and Kenora, District [Census division], Ontario
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 13 October 2019
}}&lt;/ref&gt;
* كيبيك
** أكوليفيك, عدد السكان 633
** إينوكجواك ، عدد السكان 1,757
** كوجوارابيك, عدد السكان 686 &lt;ref name=&quot;cp2016ku&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2499075&amp;Geo2=CD&amp;Code2=2499&amp;SearchText=Kuujjuarapik&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1&amp;type=0
| title = Census Profile, 2016 Census Kuujjuarapik, Village nordique [Census subdivision], Quebec and Nord-du-Québec, Census division [Census division], Quebec
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 13 October 2019
}}&lt;/ref&gt;
** بوفيرنيتوك ، عدد السكان 1,779 &lt;ref name=&quot;cp2016pu&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2499120&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=Puvirnituq&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;TABID=1&amp;B1=All
| title = Census Profile, 2016 Census Puvirnituq, Village nordique [Census subdivision], Quebec and Quebec [Province]
| website = [[Canada 2016 Census|2016 Census]]
| publisher = Statistics Canada
}}&lt;/ref&gt;
** أوميوجاك, عدد السكان 442 &lt;ref name=&quot;cp2016um&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2499080&amp;Geo2=CD&amp;Code2=2499&amp;SearchText=Umiujaq&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1&amp;type=0
| title = Census Profile, 2016 Census Umiujaq, Village nordique [Census subdivision], Quebec and Nord-du-Québec, Census division [Census division], Quebec
| publisher = Statistics Canada
| accessdate = 13 October 2019
}}&lt;/ref&gt;
** وابماغوستوي, عدد السكان 984 &lt;ref name=&quot;census2016wh&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2499816&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Whapmagoostui&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1
| title = Census Profile
| website = [[Canada 2016 Census]]
| publisher = Statistics Canada
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171025073723/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2499816&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Whapmagoostui&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1
| archivedate = 2017-10-25
| accessdate = 2019-10-13
}}&lt;/ref&gt;
=== التطور العسكرى ===
شركة خليج هادسون بنت حصون كمعقل لتجارة الفراء ضد الفرنسيين أو غيرهم من الغزاة المحتملين. واحد من الأمثلة على ذلك هو مصنع يورك ذو الجدران المائلة للمساعدة فى الدفاع عن الحصن. فى الخمسينات من القرن العشرين، خلال [[حرب بارده|الحرب الباردة]] ، بقت بعض المواقع على طول الساحل جزء من خط نص كندا ، تحسب لهجوم محتمل بالقنابل السوفيتية فوق القطب الشمالى. ميناء الميه العميقة الوحيد فى القطب الشمالى فى كندا هو ميناء تشرشل ، الواقع فى تشرشل، مانيتوبا.
== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[مضيق هادسون]]
* [[كندا]]
* [[اونتاريو]]
* [[كيبيك]]
* [[نهر جريات وال]]
* [[بحيره كاكاجى]]
* [[بحيره ليميستون]]
* [[بحيره ليتل ساكيجو]]
* [[بحيره بيارسكين]]
* [[بحيره كوريجان]]
* [[بحيره ريلى (كندا)]]
* [[بحيره ميكيكان]]
* [[بحيره بولجينج]]
* [[جزيره كوتس]]
* [[فلاهيرتى (جزيره)]]
* [[نهر وينيسك]]
* [[نهر ثيلون]]
* [[نهر سيڤيرن]]
* [[نهر سيال]]
* [[نهر پوڤونجنيتوك]]
* [[نهر اول]]
* [[نهر نيلسون]]
* [[نهر ليتل وال]]
* [[نهر كوڤيك]]
* [[نهر هايس]]
* [[نهر تشوركيل]]
* [[فرنسا الجديده]]
* [[مانيتوبا]]
* [[نهر ناستابوكا]]
* [[تشرشل (بلده فى مانيتوبا)]]
* [[نهر سوريهيد]]
* [[نهر كوكتاك]]
* [[نهر مارييت]]
* [[النهر الرسمى]]
* [[نهر بيريو]]
* [[نهر كوجاك]]
* [[نيكولا داليبوست دى مانثيت]]
* [[لستة المستكشفين]]
* [[اطول الانهار]]
{{div col end}}
== ملحوظات ==
{{Notelist}}
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
== مصادر عامة ==
* ''أطلس كندا'' ، [http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/index.html النسخة الإلكترونية] .
* تتضمن بعض المراجع المهمه الجيولوجية/البنية الصدمية ما يلي:
** روندوت، جيهان (1994). “الاعتراف بالنجوم الفلكية المتآكلة”. ''مراجعات علوم الأرض'' 35، 4، ص.&amp;nbsp;331-365.
** ويلسون، ج. توزو (1968). “مقارنة قوس خليج هادسون مع بعض الميزات التانيه”. في: ''العلوم والتاريخ وخليج هادسون'' ، الإصدار 2. بيلز، CS (محرر)، ص.&amp;nbsp;1015-1033.
== لينكات برانيه ==
*  
{{لسته البحار و المحيطات}}{{Marginal seas of the Atlantic Ocean}}{{Bays of Nunavut}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالفرنسية]]
[[تصنيف:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>9op43433ycitkwm6u7dn7zbg345r0wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيانه زوجيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2161957</id>
    <revision>
      <id>13024428</id>
      <parentid>13008470</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 24 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131597" sha1="q181p66fc274yxv469a82s4nvix3tpu" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
[[ملف:Isaac_Cruikshank_-_The_Cuckold_Departs_for_the_Hunt_-_B2001.2.769_-_Yale_Center_for_British_Art.jpg|تصغير|رسم توضيحى يصور مرات زانية، حوالى سنة  1800]]
   
'''الخيانة الزوجية''' ( الزن ا Adultery) هى [[الجريمه|جريمه]] [[سكس|جنسية]] بتحصل لما راجل متجوز يمارس [[معاشره جنسيه|الجنس]] مع ست غير مراته او ست متجوزة تمارس [[معاشره جنسيه|الجنس]] مع راجل غير جوزها . الخيانه الزوجيه بتتعرف فى العاده إنها علاقة جنسية برا الجواز، وبيكون المجتمع أو الدين أو الأخلاق شايفاها حاجة مرفوضة، و فى الغالب  كان بيترتب عليها عقوبات قانونية. ورغم إن نوع العلاقات الجنسية اللى ممكن تتوصف بالخيانه الزوجيه بيختلف من مكان لمكان، وكمان عواقبها بتختلف، إلا إن الفكرة موجودة فى ثقافات كتير، وليها شبه كبير فى اليهودية والمسيحية و الإسلام.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Adultery|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/6618/adultery|access-date=12 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033808/https://www.britannica.com/topic/adultery|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; كمان الخيانه الزوجيه كان و لسه عند مجتمعات كتير بيتشاف إنه حاجة بتخالف الأخلاق العامة وبتضعّف علاقة الجواز.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Weinstein|first1=Jeremy D.|date=1986|title=Adultery, Law, and the State: A History|url=https://repository.uchastings.edu/hastings_law_journal/vol38/iss1/3/|journal=[[Hastings Law Journal]]|volume=38|issue=1|page=195|via=University of California College of the Law, San Francisco Scholarship Repository}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Sweeny|first1=JoAnn|date=2014|title=Undead Statutes: The Rise, Fall, and Continuing Uses of Adultery and Fornication Criminal Laws|url=https://www.luc.edu/media/lucedu/law/students/publications/llj/pdfs/vol46/Sweeny.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114200744/https://www.luc.edu/media/lucedu/law/students/publications/llj/pdfs/vol46/Sweeny.pdf|archive-date=2014-11-14|journal=Loyola University of Chicago Law Journal|volume=46|issue=1|page=127|ssrn=2836956|via=Loyola University Chicago}}&lt;/ref&gt;

[[تاريخ|تاريخى]] ، كتير من الثقافات اعتبرت الخيانه  الزوجيه خطيئة [[الجريمه|وجريمة]] بالغة الخطورة، يُعاقب عليها ساعات بعقوبات قاسية، فى العاده للست و ساعات للرجل، بما فيها [[اعدام|الإعدام]] والتشويه [[تعذيب|والتعذيب]] .&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Morgan|الأول=Hector Davies|مسار=https://books.google.com/books?id=mt0TAAAAIAAJ|عنوان=The Doctrine and Law of Marriage, Adultery, and Divorce: Exhibiting a Theological and Practical View...|تاريخ=1826|ناشر=W. Baxter|لغة=en}}&lt;/ref&gt; فى معظم الدول الغربية خلال القرن التسعتاشر، فقدت معظم العقوبات الجنائية المباشرة شعبيتها. من القرن العشرين،  القوانين الجنائية المتعلقة بالخيانه  الزوجيه بقت موضوع كلام،  معظم الدول الغربية لغت قوانين الخيانه  الزوجيه . فى الدول اللى لسه الخيانه  الزوجيه فيها جريمة جنائية، تتراوح العقوبات بين الغرامة والجلد و حتا الإعدام.&lt;ref name=&quot;The Age&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Aceh woman, gang-raped by vigilantes for alleged adultery, now to be flogged|مسار=http://www.theage.com.au/world/aceh-woman-gangraped-by-vigilantes-for-alleged-adultery-now-to-be-flogged-20140507-zr5x3.html|تاريخ-الوصول=7 May 2014|صحيفة=The Age|تاريخ=6 May 2014|مؤلف=Bachelard|الأول=Michael|وصلة مؤلف=Michael Bachelard|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140508021350/http://www.theage.com.au/world/aceh-woman-gangraped-by-vigilantes-for-alleged-adultery-now-to-be-flogged-20140507-zr5x3.html|تاريخ-الأرشيف=8 May 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

حتا فى الأنظمة القضائية اللى لغت قوانين الخيانة الزوجية، ممكن الخيانه الزوجيه يفضل له تبعات قانونية. فمثل، فى الأنظمة القضائية اللى بتعتمد قوانين الطلاق القائمة على الخطأ، الخيانة الزوجية فى أغلب الأحيان بتكون سبب للطلاق، و فى بعض الأنظمة القضائية ممكن تتحط فى الاعتبار عند تحديد حضانة الأطفال. وحتا فى الأنظمة القضائية اللى ما بتعتمدش قوانين الطلاق القائمة على الخطأ، ممكن الخيانة الزوجية تفضل عامل مؤثر فى تسوية الممتلكات وتحديد النفقة الزوجية أو رفضها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Place of Fault in a Modern Divorce Law|صحيفة=Arizona State Law Journal|مؤلف=Ellman|الأول=Mark I.|تاريخ=1996|المجلد=28|صفحة=773}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sex, Lies, and Dissipation: The Discourse of Fault in a No-Fault Era|صحيفة=Georgetown Law Journal|مؤلف=Bennett|الأول=Barbara W.|تاريخ=1993|المجلد=82|صفحة=2525|مؤلف2=Bartlett|الأول2=Katharine T.}}&lt;/ref&gt; منظمات دولية دعت لإلغاء قوانين الخيانه  الزوجيه ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Morocco: Prison Terms for Adultery {{!}} Human Rights Watch|مسار=https://www.hrw.org/news/2015/06/02/morocco-prison-terms-adultery|تاريخ-الوصول=2025-04-25|تاريخ=2015-06-02|لغة=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decriminalization of adultery and defenses|مسار=https://endvawnow.org/en/articles/738-decriminalization-of-adultery-and-defenses.html|تاريخ-الوصول=2025-04-25|صحيفة=endvawnow.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decriminalizing Adultery in South Sudan|مسار=https://equalitynow.org/news_and_insights/decriminalizing-adultery-in-south-sudan/|تاريخ-الوصول=2025-04-25|صحيفة=Equality Now|تاريخ=2024-12-05|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; بالخصوص فى ضوء كتير من قضايا الرجم البارزة اللى وقعت فى بعض البلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Woman stoned to death in Afghanistan over accusation of adultery|مسار=https://edition.cnn.com/2015/11/04/asia/afghanistan-taliban-woman-stoning/index.html|تاريخ-الوصول=2025-04-25|صحيفة=CNN|تاريخ=2015-11-04|مؤلف=Popalzai|الأول=Jethro|لغة=en|مؤلف2=Mullen|الأول2=Masoud}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 2015-12-23
| title = Saudi Arabia 'spares' Sri Lankan maid in adultery case
| url = https://www.bbc.com/news/world-asia-35166951
| accessdate = 2025-04-25
| work = BBC News
| language = en-GB
}}&lt;/ref&gt; و صرّحت كامالا تشاندراكيرانا ، رئيسة هيئة خبراء الامم المتحده المكلفة بتحديد سبل إلغاء القوانين اللى تميز ضد الست أو تمارس التمييز ضدها حسب  التنفيذ أو التأثير، قائلةً: &quot;يجب عدم تصنيف الخيانه  الزوجيه كجريمة جنائية  &quot;.&lt;ref name=&quot;Ipsnews.net&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Adultery Laws Unfairly Target Women, U.N. Says|مسار=http://www.ipsnews.net/2012/10/adultery-laws-unfairly-target-women-u-n-says/|ناشر=Inter Press Service|تاريخ-الوصول=28 September 2013|تاريخ=24 October 2012|مؤلف=Deen|الأول=Thalif|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131002033054/http://www.ipsnews.net/2012/10/adultery-laws-unfairly-target-women-u-n-says/|تاريخ-الأرشيف=2 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وجاء فى بيان مشترك صادر عن فريق الامم المتحده العامل المعنى بالتمييز ضد الست فى القانون والممارسة: &quot;إن تجريم الخيانه  الزوجيه ينتهك حقوق الإنسان للمرأة&quot;.&lt;ref name=&quot;DisplayNews&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Joint Statement by the United Nations Working Group on discrimination against women in law and in practice|مسار=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=12672&amp;LangID=E|ناشر=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|تاريخ-الوصول=28 September 2013|تاريخ=18 October 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131219013548/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=12672&amp;LangID=E|تاريخ-الأرشيف=19 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

فى الدول الإسلامية اللى تتبع [[شريعه اسلاميه|الشريعة الإسلامية]] فى نظام العدالة الجنائية، ممكن تكون عقوبة الخيانه  الزوجيه  هيا الرجم.&lt;ref name=&quot;Punishment for adultery in Islam&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Punishment for adultery in Islam|مسار=http://www.religioustolerance.org/isl_adul2.htm|ناشر=[[Ontario Consultants on Religious Tolerance]]|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=Sep 1, 2002|مؤلف=Robinson|الأول=B.A.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150109132329/http://www.religioustolerance.org/isl_adul2.htm|تاريخ-الأرشيف=2020-04-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122519/http://www.religioustolerance.org/isl_adul2.htm}}&lt;/ref&gt;  فيه 15 دولة &lt;ref name=&quot;Thomson Reuters Foundation&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Infographic: Stoning - where is it legal?|مسار=http://www.trust.org/item/20130927160132-qt52c/|ناشر=Thomson Reuters Foundation|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=Sep 29, 2013|مؤلف=Batha|الأول=Emma|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140127195029/http://www.trust.org/item/20130927160132-qt52c|تاريخ-الأرشيف=2015-11-22|مؤلف2=Li|الأول2=Ye|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122073714/http://www.trust.org/item/20130927160132-qt52c/}}&lt;/ref&gt; تُجيز الرجم كعقوبة قانونية، مع أنه من فتره قصيره لم يُنفذ قانونى إلا فى ايران والصومال.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Women Around the World Are Being Stoned to Death. Do You Know the Facts?|مسار=http://mic.com/articles/68431/women-around-the-world-are-being-stoned-to-death-do-you-know-the-facts|ناشر=Mic|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=16 October 2013|مؤلف=Redpath|الأول=Rhiannon|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150226194220/http://mic.com/articles/68431/women-around-the-world-are-being-stoned-to-death-do-you-know-the-facts|تاريخ-الأرشيف=26 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; معظم الدول اللى تُجرّم الخيانه  الزوجيه  هيا تلك اللى يسود فيها الإسلام، و كتير من دول افريقيا جنوب الصحراء الكبرى ذات الأغلبية المسيحية، كمان فى الفلبين وعدد من الولايات الامريكانيه . فى بعض الأنظمة القضائية،  إقامة علاقة جنسية مع مرات الملك أو مرات ابنه الاكبر خيانة عظمى .

== ملخص ==
[[ملف:Punition_des_cocus_voluntaires_a_Venise.jpg|تصغير|العقاب العلنى للزناة فى ڤينيسيا، القرن السبعتاشر]]
[[ملف:Susana_acusada_de_adulterio_(Antoine_Coypel).jpg|تصغير|''سوزانا متهمة بالخيانه الزوجيه'' ، [[انطوان كويبل|أنطوان كويبل]]]]
مصطلح ''الخيانه الزوجيه''  يشير للعلاقات الجنسية بين شخص متجوز وشخص آخر غير زوجه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Adultery - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/adultery|ناشر=Merriam-webster.com|تاريخ-الوصول=26 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141114060418/http://www.merriam-webster.com/dictionary/adultery|تاريخ-الأرشيف=14 November 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Adultery &amp;#124; Define Adultery at Dictionary.com|مسار=http://dictionary.reference.com/browse/adultery|ناشر=Dictionary.reference.com|تاريخ-الوصول=26 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150225074845/http://dictionary.reference.com/browse/adultery|تاريخ-الأرشيف=25 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=adultery - definition of adultery in English from the Oxford dictionary|مسار=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/adultery|ناشر=Oxforddictionaries.com|تاريخ-الوصول=26 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150102045506/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/adultery|تاريخ-الأرشيف=2015-01-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102045506/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/adultery}}&lt;/ref&gt;  بيظهر فى سياقات متعددة. ففى [[القانون الجنائى]] ، كان الخيانه الزوجيه  جريمة جنائية فى بلاد كتير زمان ، و لسه كذلك فى بعض البلاد اليوم. أما فى قانون العيله ، ممكن يكون الخيانه الزوجيه  سبب للطلاق ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Get a divorce|مسار=https://www.gov.uk/divorce/grounds-for-divorce|ناشر=gov.uk|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=5 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140912073737/https://www.gov.uk/divorce/grounds-for-divorce|تاريخ-الأرشيف=12 September 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; حيث الخيانه الزوجيه  بييتعرف قانونى بأنه &quot;الاتصال الجسدى بعضو غير شرعي&quot;، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dworkin|الأول=Roger B.|مسار=https://archive.org/details/limitsroleoflawi0000dwor|عنوان=Limits: The Role of the Law in Bioethical Decision Making|ناشر=Indiana University Press|سنة=1996|صفحة=[https://archive.org/details/limitsroleoflawi0000dwor/page/62 62]|url-access=registration|isbn=978-0-253-33075-8}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه فى بعض البلاد اليوم، لا بيعتبرالخيانه الزوجيه  فى حد ذاته سبب للطلاق. ولا  العلاقات الجنسية بره إطار الجواز اللى لا تنطبق عليها دى التعريف &quot;زنا&quot;، مع أنها قد بتتصنف على أنها &quot;سلوك غير معقول&quot;، و هو كمان سبب للطلاق.

فيه مسألة تانية بتتعلق بنَسَب الطفل. ويبان إن استخدام المصطلح ده لوصف الفعل ده جاى من فكرة إن “الجماع غير المشروع مع ست متجوزة… ممكن يفسد نسل الزوج البريء… ويخلّيه يتحمّل إعالة عيال راجل تاني”.   [1] وبكده “نقاء” أولاد الجواز بيتفسد، والميراث ممكن يتغيّر.

فى القانون القديم، كان فيه قانون مدنى يُعرف باسم &quot;الخيانه الزوجيه &quot;، و هو مصطلح بيستخدم فى [[القانون العام]] للإشارة للعلاقة الجنسية. و كان ده القانون   دعوى مدنية يرفعها الزوج ضد طرف تالت (&quot;الرجل الآخر&quot;) يتدخل فى العلاقة الزوجية. بعض قوانين الخيانه الزوجيه  بين الأطراف بناء على جنسهم، وبسبب ده، غالب ما يُنظر عند القوانين على أنها تمييزية، و أبطلتها المحاكم فى بعض الولايات القضائية، فى العاده على أساس أنها تميز ضد المرأة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6528869.stm
| title = Africa &amp;#124; Ugandan adultery law 'too sexist'
| work = BBC News
| date = 5 April 2007
| accessdate = 26 February 2015
| archivedate = 27 February 2015
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150227004540/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6528869.stm
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ohchr.org&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Statement by the United Nations Working Group on discrimination against women in law and in practice|مسار=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=12672&amp;|صحيفة=ohchr.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150306103836/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=12672&amp;|تاريخ-الأرشيف=2015-03-06|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306103836/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=12672&amp;}}&lt;/ref&gt;

مصطلح ''الخيانه الزوجيه''  ، بدل ''الجنس بره إطار الجواز'' ، يشير لإدانة أخلاقية لده الفعل؛ و علشان كده فهو فى العاده مش مصطلحاً محايداً لأنه يحمل حكم ضمنى ان الفعل ده  غلط.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brake|الأول=Elizabeth|عنوان=International Encyclopedia of Ethics|ناشر=Blackwell Publishing &lt;!--not John Wiley &amp; Sons it seems, better?--&gt;|سنة=2013|الفصل=Adultery|وصلة مؤلف=Elizabeth Brake|دوي=10.1002/9781444367072.wbiee372|isbn=9781405186414}}&lt;/ref&gt;

الخيانة الزوجية بتشير للعلاقات الجنسية اللى ما بيبقاش عليها صفة شرعية رسمى؛ فمثل ما بتشيرش لممارسة الجنس مع شركاء متعددين فى حالة [[بوليجاميه|تعدد الزوجات]] (  لما يكون الرجل متجوز اكتر من مرات فى وقت واحد، و يسمى [[بوليجينيه|تعدد الزوجات]] ؛ أو  لما تكون الست متجوزه  اكتر من جوز فى وقت واحد، ويسمى [[بولياندريه|تعدد الاجوأز]] ).

== تعريفات و بنى قانونية ==
[[ملف:Anne_boleyn.jpg|تصغير|[[ان بولين (ملكه)|آن بولين]] أُدينت بتهم  الخيانه  الزوجيه  و الخيانة العظمى و أُعدمت سنة 1536. وهناك كلام بين المؤرخين اذا كانت  ارتكبت  الخيانه  الزوجيه  بالفعل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=KS3 History – Was Anne Boleyn guilty of adultery?|مسار=https://www.bbc.co.uk/education/clips/zdbxfg8|ناشر=BBC|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=15 May 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160829011739/http://www.bbc.co.uk/education/clips/zdbxfg8|تاريخ-الأرشيف=29 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]
الخيانه  الزوجيه  فى [[القانون العام]] الإنجليزى التقليدي، كان يُعتبر جناية . ورغم اختلاف التعريف القانونى ''للزنا'' فى معظم الأنظمة القانونية، لكن القاسم المشترك بينها هو [[سكس|العلاقات الجنسية]] بره إطار الجواز، بشكل أو بآخر.

تقليدى ، ثقافات كتير ، وبالخصوص ثقافات امريكا اللاتينية ، كانت تتبنى معايير مزدوجة صارمة بخصوص بالخيانه  الزوجيه  بين الرجال والستات،  كان يُنظر لالخيانه  الزوجيه  على أنه انتهاك أشد خطورة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Milwaukee Journal – Google News Archive Search|مسار=https://news.google.com/newspapers?nid=1499&amp;dat=19690828&amp;id=zD0aAAAAIBAJ&amp;pg=7328,4648572|تاريخ-الوصول=1 February 2016|صحيفة=google.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160309062837/https://news.google.com/newspapers?nid=1499&amp;dat=19690828&amp;id=zD0aAAAAIBAJ&amp;sjid=OSgEAAAAIBAJ&amp;pg=7328,4648572|تاريخ-الأرشيف=2016-03-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309062837/https://news.google.com/newspapers?nid=1499&amp;dat=19690828&amp;id=zD0aAAAAIBAJ&amp;sjid=OSgEAAAAIBAJ&amp;pg=7328,4648572}}&lt;/ref&gt;   والخيانة الزوجية اللى بتشمل ست متجوزة وراجل غير جوزها كانت بتتعتبر جريمة خطيرة اوى. ففى سنة 1707، صرّح كبير قضاة انجلترا John Holt إن إقامة راجل علاقة جنسية مع مرات راجل تانى تعتبر «اكبر انتهاك للملكية»، وقال كمان — بخصوص الزوج المتضرر — إن «ما فيش حاجة أشد من الاستفزاز ده» (فى قضايا القتل العمد أو غير العمد).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Samuel H. Pillsbury|مسار={{Google books |plainurl=yes |id=0PLYXR2x0n0C}}|عنوان=Judging Evil: Rethinking the Law of Murder and Manslaughter|تاريخ-الوصول=28 September 2013}}&lt;/ref&gt;

''كتاب ديدرو و دالمبير'' ، المجلد 1 (1751)، ساوى بين  الخيانه الزوجيه  [[حرامى|والسرقة]] ، وكتب أن &quot; الخيانه  الزوجيه ، بعد القتل، هو أشد الجرائم عقاباً، لأنه أشد أنواع السرقة قسوة، وجريمة شنيعة قادرة على التحريض على القتل وارتكاب اكتر التجاوزات إثارة للشفقة&quot;.&lt;ref name=&quot;quod.lib.umich.edu&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adultery|صحيفة=Encyclopedia of Diderot &amp; d'Alembert – Collaborative Translation Project|مسار=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=did;cc=did;rgn=main;view=text;idno=did2222.0000.328|مؤلف=Denis Diderot (Biography)|الأول=François-Vincent Toussaint (Biography)|تاريخ=18 April 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150227122014/http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=did;cc=did;rgn=main;view=text;idno=did2222.0000.328|تاريخ-الأرشيف=27 February 2015|تاريخ-الوصول=26 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

التعريفات القانونية للزنا تختلف  . [[نيو يورك (ولايه)|فى نيو يورك]] ، زى ، يُاتعرف الزانى بأنه الشخص اللى &quot;يمارس [[معاشره جنسيه|الجنس]] مع شخص آخر فى وقت يكون فيه زوجه على قيد الحياة، أو يكون فيه ذلك الشخص التانى متجوز &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Archie
| first = Ayana
| date = 25 November 2024
| title = Adultery is No Longer Illegal in New York
| url = https://www.npr.org/2024/11/25/nx-s1-5204988/adultery-illegal-new-york
| accessdate = 25 November 2024
| work = [[NPR]]
}}&lt;/ref&gt; أما [[نورث كارولاينا|فى نورث كارولاينا،]] فيُاتعرف الخيانه الزوجيه  بأنه  لما &quot;يُقيم أى رجل وست علاقة جنسية فاحشة، ويضاجعان بعضهما البعض، ويعيشان مع بعض &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=North Carolina Statute 14-184|مسار=http://www.ncleg.net/enactedlegislation/statutes/html/bysection/chapter_14/gs_14-184.html|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100625011109/http://www.ncleg.net/EnactedLegislation/Statutes/HTML/BySection/Chapter_14/GS_14-184.html|تاريخ-الأرشيف=25 June 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و كان قانون [[مينيسوتا]] (الذى أُلغى سنة 2023) &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Minnesota repeals sodomy, fornication, &amp; adultery laws|مسار=https://www.losangelesblade.com/2023/05/19/minnesota-repeals-sodomy-fornication-adultery-laws/|تاريخ=19 May 2023}}&lt;/ref&gt; ينص على أنه: &quot;لما تُقيم ست متجوزه علاقة جنسية مع رجل آخر غير زوجها، سواء كان متجوز أم لا، الاتنين يُعتبران مُذنبين بالخيانه الزوجيه &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Minnesota Statute section 609.36|مسار=https://www.revisor.mn.gov/bin/getpub.php?pubtype=STAT_CHAP_SEC&amp;year=2006&amp;section=609.36&amp;keyword_type=exact&amp;keyword=adultery|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120322022001/https://www.revisor.mn.gov/bin/getpub.php?pubtype=STAT_CHAP_SEC&amp;year=2006&amp;section=609.36&amp;keyword_type=exact&amp;keyword=adultery|تاريخ-الأرشيف=22 March 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; فى قضية ''بلانشفلاور ضد بلانشفلاور'' ، اللى نظرتها المحكمة العليا فى نيو هامبشاير سنة 2003، رُئى أن العلاقات الجنسية بين الستات من نفس الجنس لا  جماع، عن تعريف صدر سنة 1961 من ''قاموس ويبستر التالت الدولى الجديد'' ؛ و علشان كده، بُرّئت المرات المتهمة فى قضية طلاق من تهمة الخيانه الزوجيه .  سنة  2001، رفعت [[ڤيرچينيا|ولاية ڤيرچينيا]] قضيه ضد المحامى جون آر. بوشى بتهمة الخيانه الزوجيه ، وانتهت القضية بإقراره بالذنب وغرامة قدرها 125 دولار.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.huffingtonpost.com/jacob-m-appel/hate-the-husband-sue-the_b_311419.html
| title = Hate the Husband? Sue the Mistress!
| publisher = Huffingtonpost.com
| date = 6 October 2009
| accessdate = 12 July 2010
| first = Jacob M.
| last = Appel
| author-link = Jacob M. Appel
| archivedate = 10 October 2009
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20091010043006/http://www.huffingtonpost.com/jacob-m-appel/hate-the-husband-sue-the_b_311419.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.glapn.org/sodomylaws/usa/virginia/vanews139.htm
| title = Virginia Adultery Case Goes from Notable to Nonevent
| work = The Washington Post
| last = Michelle Boorstein
| date = 25 August 2004
| accessdate = 12 July 2010
| archivedate = 12 October 2010
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101012220904/http://www.glapn.org/sodomylaws/usa/virginia/vanews139.htm
}}&lt;/ref&gt; الخيانه الزوجيه  مخالف للقانون السارى فى الجيش  الامريكانى .

الخيانه الزوجيه  فى دول [[القانون العام]] ، كانت تتعرف كمان باسم ''الخيانه الزوجيه  الجنائى .''  الاسم ده بيتقال على المسؤولية المدنية الناجمة عن الخيانه الزوجيه ، اللى تقوم على التعويض عن الضرر اللى لحق بالزوج الآخر.  و كان المحامين يشيرون فى العاده لالخيانه الزوجيه  الجنائى بالاختصار ''crim.'' ''con.'' ، و أُلغى فى [[انجلترا]] سنة 1857، و فى [[جمهورية ايرلاندا|جمهورية أيرلندا]] سنة 1976. وهناك مسؤولية مدنية تانيه، هيا نفور المرات ، تنشأ  لما يهجر  واحد من الزوجين التانى علشان شخص تالت.  و كان الفعل ده  يُعرف كمان بالهجر،  اللى كان يُعتبر جريمة ساعات كتير.  و لسه عدد قليل من الولايات القضائية يسمح برفع دعاوى الخيانه الزوجيه  الجنائى و/أو نفور الزوجة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Criminal Conversation: North Carolina Laws and Defense|مسار=http://www.carolinafamilylaw.com/criminal_conversation.html|ناشر=Haas McNeil &amp; Associates, P.A.|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080604043419/http://www.carolinafamilylaw.com/criminal_conversation.html|تاريخ-الأرشيف=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604043419/http://www.carolinafamilylaw.com/criminal_conversation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و فى امريكا، 6 ولايات  لسه تُجيز المسؤولية المدنية  دى .&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Beware cheaters: Your lover's spouse can sue you - CNN.com|مسار=http://edition.cnn.com/2009/LIVING/12/08/cheating.spouses.lawsuits/|ناشر=CNN|تاريخ-الوصول=26 February 2015|تاريخ=8 December 2009|مؤلف=Wayne Drash|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150227004813/http://edition.cnn.com/2009/LIVING/12/08/cheating.spouses.lawsuits/|تاريخ-الأرشيف=27 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilga.gov&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=740 ILCS 5/ Alienation of Affections Abolition Act.|مسار=http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs3.asp?ActID=2019&amp;ChapterID=57|تاريخ-الوصول=17 February 2016|صحيفة=www.ilga.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170701095844/http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs3.asp?ActID=2019&amp;ChapterID=57|تاريخ-الأرشيف=1 July 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يُشار ساعات للجواز اللى يتفق فيه الزوجان مسبق على السماح لأى منهم بممارسة علاقات جنسية مع تانيين بالجواز المفتوح أو نمط الحياة الجنسى [[مرجحه (ممارسه جنسيه)|المفتوح]] . وتشمل دى الزيجات ساعات تعدد العلاقات الرضائية، أى ممارسة أو الرغبة فى أو قبول علاقات حميمة غير حصرية، بعلم وموافقة كل الأطراف المعنية. بيعتبرالجواز المفتوح ونمط الحياة الجنسى المفتوح شكل من أشكال عدم الالتزام بعلاقة أحادية ، ولا بيشوف الزوجان فى دى العلاقات الجنسية ما يُثير الاعتراض. بس، وبغض النظر عن آراء الزوجين المعلنة، قد  العلاقات بره إطار الجواز جريمة فى بعض الأنظمة القانونية اللى تُجرّم الخيانه الزوجيه .

فى كندا،  رغم ان التعريف المكتوب فى ''قانون الطلاق'' يشير للعلاقات بره الجواز مع شخص من الجنس الآخر، لكن قاضى [[بريتيش كولومبيا|فى مقاطعة كولومبيا البريطانية]] استخدم ''قانون الجواز المدني'' فى قضية سنة 2005 لمنح ست الطلاق من زوجها اللى خانها مع رجل آخر، و هو ما اعتبره القاضى سبب كافى لحل الجواز. فى انجلترا و ويلز، القانون يقصر تعريف  الخيانه  الزوجيه  على الجماع الجنسى الكامل بين رجل و ست، بغض النظر عن جنس الزوجين. و ممكن   [[خيانه جنسيه|الخيانة الزوجية]] مع شخص من نفس الجنس سبب للطلاق باعتبارها سلوك غير معقول؛ و اتناقشت  المسألة دى  باستفاضة خلال مناقشات مشروع قانون الجواز (للاجوأز من نفس الجنس) .  لكن الأثر العملى لالتعريف ده  قد انتهى مع إقرار الطلاق بالتراضى فى ابريل 2022، ما يعنى أن السلوك غير المعقول ما بقاش سبب للطلاق.  الخيانه  الزوجيه  فى الهند، كان هو ممارسة الجنس بين رجل و ست متجوزه دون موافقة زوجها  لما لا يرقى ده الجماع لالاغتصاب، و كان جريمة جنائية غير قابلة للتصنيف وما يحقش فيها الإفراج بكفالة؛ و ألغت المحكمة العليا فى الهند قانون  الخيانه  الزوجيه  فى 27 سبتمبر 2018.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.abplive.in/india-news/adultery-can-be-treated-as-civil-wrong-but-not-criminal-supreme-court-760349
| title = Supreme Court quashes Section 497, says 'Adultery not a criminal offence'
| accessdate = 27 September 2018
| language = en
| archivedate = 20 September 2020
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200920201908/https://news.abplive.com/news/india/adultery-can-be-treated-as-civil-wrong-but-not-criminal-supreme-court-760349
}}&lt;/ref&gt;

== انتشار ==

استطلاع [[ديوركس|دوريكس]] العالمى حول الجنس أظهر أن 22% من المشاركين فى الاستطلاع حول العالم أقرو بممارسة [[الجنس بره الجواز|الجنس بره إطار الجواز]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Global Sex Survey 2005|مسار=http://www.durex.com/cm/gss2005Content.asp?intQid=943&amp;intMenuOpen=|ناشر=durex.com|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080430082451/http://www.durex.com/cm/gss2005Content.asp?intQid=943&amp;intMenuOpen=|تاريخ-الأرشيف=30 April 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Global Sex Survey 2005, full report|مسار=http://www.durex.com/cm/gss2005result.pdf|ناشر=durex.com|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080216080708/http://www.durex.com/cm/gss2005result.pdf|تاريخ-الأرشيف=16 February 2008}}&lt;/ref&gt; و حسب   لدراسة عملتها دوريكس وموقع Match.com سنة 2015، تايلاند و الدنمارك كانت اكتر الدول انتشار للخيانة الزوجية بناء على نسبة البالغين اللى  أقروا بإقامة علاقة غرامية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Infographic: The world's most adulterous countries|مسار=https://www.statista.com/chart/3238/the-worlds-most-adulterous-countries/|تاريخ=18 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=List of 10 Most Adulterous Countries in the World, #1 is a Very Religious Country|مسار=https://thewhistler.ng/list-of-10-most-adulterous-countries-in-the-world-1-is-a-very-religious-country/|تاريخ=22 February 2017}}&lt;/ref&gt; فى امريكا، وجد [[الفريد كينزى|ألفريد كينزى]] فى دراساته أن 50% من الذكور و26% من الإناث مارسوا الجنس بره إطار الجواز مرة واحدة على الأقل فى حياتهم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kinsey Study Data [Research Program]|مسار=http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html#extramaritalcoitus|ناشر=The Kinsey Institute|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100726194522/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html|تاريخ-الأرشيف=2010-07-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726194522/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html#extramaritalcoitus}}&lt;/ref&gt; حسب دراسات تانيه، اتقدر أن 22.7% من الرجال و11.6% من الستات مارسوا الجنس بره إطار الجواز.&lt;ref name=&quot;Wiedermann19972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Extramarital sex: Prevalence and correlates in a national survey|صحيفة=Journal of Sex Research|مؤلف=Wiederman|الأول=M. W.|سنة=1997|المجلد=34|العدد=2|صفحات=167–174|جايستور=3813564|دوي=10.1080/00224499709551881}}&lt;/ref&gt; ويذكر  باحثين  تانيين أن ما بين 20% و25% من الامريكان مارسوا الجنس مع شخص آخر غير اجوأزهم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding Infidelity: Correlates in a National Random Sample|صحيفة=Journal of Family Psychology|مؤلف=Atkins|الأول=D. C.|سنة=2001|المجلد=15|العدد=4|صفحات=735–749|مؤلف2=Baucom|مؤلف3=Jacobson|الأول2=D. H.|الأول3=N. S.|s2cid=20925417|pmid=11770478|دوي=10.1037/0893-3200.15.4.735}}&lt;/ref&gt;

3 دراسات اتعملت  فى امريكا فى تسعينيات القرن العشرين، باستخدام عينات تمثيلية على المستوى الوطني، أظهرت  أن حوالى 10-15% من الستات و20-25% من الرجال أقروا بممارسة الجنس بره إطار الجواز.&lt;ref name=&quot;Wiedermann19972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Laumann, Gagnon, Michael, Michaels,1994&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Laumann|الأول=E. O.|عنوان=The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States|ناشر=University of Chicago Press|سنة=1994|مكان=Chicago|مؤلف2=Gagnon|مؤلف3=Michael|مؤلف4=Michaels|الأول2=J. H.|الأول3=R. T.|الأول4=S.|isbn=978-0-226-46957-7}}&lt;/ref&gt; العينة المعيارية متعددة الثقافات وصفت انتشار العلاقات الجنسية بره إطار الجواز حسب الجنس فى اكتر من 50 ثقافة قبل الصناعة. اتوصفت ممارسة الرجال للعلاقات الجنسية بره إطار الجواز بأنها &quot;شائعة&quot; فى 6 ثقافات، و&quot;متوسطة&quot; فى 29 ثقافة، و&quot;مُتقطعة&quot; فى 6 ثقافات، و&quot;نادرة&quot; فى 10 ثقافات. أما ممارسة الستات للعلاقات الجنسية بره إطار الجواز، فاتوصفت بأنها &quot;شائعة&quot; فى 6 ثقافات، و&quot;متوسطة&quot; فى 23 ثقافة، و&quot;مُتقطعة&quot; فى 9 ثقافات، و&quot;نادرة&quot; فى 15 ثقافة.&lt;ref name=&quot;Divale, 2000&quot;&gt;[http://worldcultures.org/SCCS1.pdf Divale, W. (2000). Pre-Coded Variables for the Standard Cross-Cultural Sample, Volume I and II. Jamaica, NY: York College, CUNY. Distributed by World Cultures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217131745/http://worldcultures.org/SCCS1.pdf |date=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217131745/http://worldcultures.org/SCCS1.pdf|date=17 December 2008}}. See Variable 170 and Variable 171.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Murdock, White,1969&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Standard cross-cultural sample|صحيفة=Ethnology|مؤلف=Murdock, G.P.|سنة=1969|المجلد=8|العدد=4|صفحات=329–69|مؤلف2=White, D.R.|جايستور=3772907|دوي=10.2307/3772907|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== التقاليد الثقافية والدينية ==
{{مصادر|30em}}
[[ملف:Man_and_woman_undergoing_public_exposure_for_adultery_in_Japan-J._M._W._Silver.jpg|تصغير|رجل و ست يتعرضو للفضح العلنى بسببالخيانه الزوجيه  فى اليابان،  حوالى سنة  1860]]

=== العالم اليونانى الرومانى ===
{{Sexual ethics}}

فى [[زمن اليونان الرومان|العالم اليونانى الرومانى]] ، كان فيه قوانين صارمة ضد الخيانه الزوجيه ، لكن كانت تنطبق على الجماع مع ست متجوزه. فى [[قانون رومانى|القانون الرومانى]] المبكر، كان حق ''الزوج'' فى الجواز من ست متجوزه. و علشان كده ، ماكانش من غير القانونى للزوج أن يمارس الجنس مع جارية أو ست غير متجوزه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Adultery|مسار=http://www.newadvent.org/cathen/01163a.htm|تاريخ-الوصول=10 May 2014|صحيفة=newadvent.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140704020319/http://www.newadvent.org/cathen/01163a.htm|تاريخ-الأرشيف=4 July 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  كتير كان الزوج الرومانى يستغل حصانته القانونية. و كده قال المؤرخ سبارتيانوس إن فيروس ، زميل الإمبراطور [[ماركوس اوريليوس|ماركوس أوريليوس]] ، لم يتردد فى أن يصرح لمراته الملومة: &quot;Uxor enim dignitatis nomen est, non voluptatis.&quot; (كلمة &quot; ''زوجة&quot; تدل على المكانة، لا المتعة الجنسية'' ، أو بتعبير أدق &quot;المرات اسم الكرامة، لا السعادة&quot;).

بعد كده  من التاريخ الروماني، وكما بيّن ويليام إى إتش ليكي، لا بد أن فكرة وفاء الزوج المماثل للوفاء المطلوب من المرات قد ترسخت، على الأقل نظرى. ويستنتج ليكى من القاعدة القانونية لأولبيان : &quot;يبدو من الظلم البالغ أن يطلب الرجل من مراته العفة اللى لا يمارسها هو نفسه&quot;.  حسب [[بلوتارك|بلوتارخ]] ،  فى العاده إعارة الزوجات اللى كانت شائعة بين بعض الشعوب شجعها [[ليكرجوس اسبرطه|ليكورغوس]] أيضاً، و إن كان ذلك بدافع مختلف عن الدافع اللى حفّز الممارسه دى (بلوتارخ، ليكورغوس، 29). ويمكن ملاحظة الترخيص المعترف به للزوج اليونانى فى المقطع اللى بعد كده   من الخطاب المنسوب زور لديموستين ''ضد نييرا'' :
كمان: بنتخذ عشيقات لإشباع رغباتنا، ومحظيات لخدمتنا طول الوقت، ومراتات علشان نخلف عيال شرعيين وعلشان تكونوا مدبرات أمينات لبيوتنا. بس، وبسبب الظلم اللى مضا الزوج بس، سمح المشرّع الأثينى سولون لأى راجل إنه يقتل الزانى اللى يتقبض عليه متلبس بالجرم. (بلوتارخ، سولون)
القانون الرومانى عاقب &quot;ليكس جوليا&quot; ( ''Lex Iulia de Adulteriis Coercendis'' ) (17 قبل الميلاد) الخيانه الزوجيه  بالنفى.&lt;ref name=&quot;UNRV History&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Julian marriage laws|مسار=http://www.unrv.com/government/julianmarriage.php|ناشر=Unrv.com|تاريخ-الوصول=29 November 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110515014836/http://www.unrv.com/government/julianmarriage.php|تاريخ-الأرشيف=15 May 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و كان يُرسل الزوجان المذنبان لجزر مختلفة (&quot;dummodo in ''diversas'' insulas relegentur&quot;)، و يُصادر جزء من ممتلكاتهم.&lt;ref name=&quot;UNRV History&quot; /&gt; و كان يتسمح للآباء بقتل بناتهم و شركاهم فى الخيانه الزوجيه . و كان بإمكان الاجوأز قتل الشركاء فى ظروف معينة، و كانو مُلزمين بتطليق الزوجات الزانيات.

=== الديانات الإبراهيمية ===

==== المصادر الكتابية ====

اليهودية و المسيحية بيستندو فى تحريمهم للزنا لنصوص دينية من [[الكتاب العبرى|الكتاب المقدس العبرى]] ( [[العهد القديم]] فى المسيحية)، اللى يحظر الخيانه الزوجيه  الاول  فى الوصية السابعة : &quot;لا تزنِ&quot; ( {{Bibleref2||Exodus|20:12|HE}} ). بس، يختلف اليهود والمسيحيين فى تعريف الخيانه الزوجيه .

سفر اللاويين 20: 10 بيحدد معنى الخيانه الزوجيه  فى الكتاب المقدس العبري، وبيفرض عقوبته بالإعدام. و فى الآية دي، و فى التقليد اليهودي، الخيانه الزوجيه  بيُعتبر إنه علاقة جنسية بين راجل وست متجوزة مش مراته الشرعية.&lt;blockquote&gt;الراجل اللى بيزنى بست راجل تاني، و لو زنى بست جاره، الزانى و الزانية بيتقتلو موت.&lt;/blockquote&gt;

و بالتالى ، حسب  الكتاب المقدس العبري، لا يُعتبر الخيانه الزوجيه  مرتكب إذا كانت الأنثى المشاركة غير متجوزه (إلا إذا كانت مخطوبة للزواج &lt;ref&gt;{{Bibleref2|Deuteronomy|22:23-27|HE}}&lt;/ref&gt; )،   الحالة الاجتماعية للذكر المشارك غير متصله (يمكن أن يكون متجوز ست تانيه أو غير متزوج). إذا اتعرضت ست متجوزه للاغتصاب من  راجل مش زوجها، المغتصب وحده هو من يُعاقب بتهمة الخيانه الزوجيه . أما الضحية فلا تُعاقب: فا زى ما يقول الكتاب المقدس: &quot;الأمر ده يُشبه قيام رجل على اخوه و قتله&quot;؛ فا زى ما أن ضحية القتل لا تُدان بالقتل، ضحية الاغتصاب لا تُدان بالخيانه الزوجيه .&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Deuteronomy|22:26|HE}}&lt;/ref&gt;

[[مايكل كووجان|مايكل كوجان]] كتب  أن النص بيشير لأن الزوجات ملكٌ لاجوأزهن، و أن الجواز يعنى نقل الملكية (من الأب للزوج )، &lt;ref name=&quot;coogan102&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Coogan|الأول=Michael|مسار=https://archive.org/details/godsexwhatbi00coog|عنوان=God and Sex. What the Bible Really Says|تاريخ=October 2010|ناشر=Twelve. Hachette Book Group|طبعة=1st|مكان=New York, Boston|صفحة=[https://archive.org/details/godsexwhatbi00coog/page/102 102]-[https://archive.org/details/godsexwhatbi00coog/page/103 103]|الفصل=4. Thou Shalt Not: Forbidden Seuxal Relationships in the Bible|تاريخ-الوصول=5 May 2011|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2_gPKQEACAAJ&amp;q=god+and+sex|url-access=registration|isbn=978-0-446-54525-9}}&lt;/ref&gt; و أن الخيانه الزوجيه بيعتبرانتهاك لحق الزوج فى الملكية.&lt;ref name=&quot;coogan102&quot; /&gt; بس، وخلاف لمجموعات القوانين القديمة التانيه فى الشرق الاقرب اللى تُعامل الخيانه الزوجيه كجريمة ضد الزوج وحده، وتسمح للزوج بالتنازل عن العقوبة أو تخفيفها، الشريعة التوراتية ما بتسمحش بمثل ده التخفيف، على أساس أن الله والزوج الاتنين يُسئان من الخيانه الزوجيه، و أن الإساءة لالله لا يغفرها الإنسان.  إضافةً لذلك، انتقدت فيليس تريبل كتاب كوجان، مُجادلةً بأن [[بتريركيه|النظام الأبوى]] لم يُقرر، بل وصفه الله بس.&lt;ref name=&quot;trible&quot;&gt;Phyllis Trible [http://www.bib-arch.org/reviews/review-god-and-sex.asp God and Sex: What the Bible Really Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806031403/http://www.bib-arch.org/reviews/review-god-and-sex.asp |date=2012-08-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120806031403/http://www.bib-arch.org/reviews/review-god-and-sex.asp|date=6 August 2012}} Biblical Archaeology Review&lt;/ref&gt; وتقال أن [[القديس بولس|بولس الرسول]] وقع فى ال غلط نفسه اللى وقع فيه كوجان.&lt;ref name=&quot;trible&quot; /&gt; الكتاب المقدس بييوصف علاقة [[داود]] الجنسية ببثشبع ، مرات أوريا ، بأنها &quot;خطيئة&quot; &lt;ref&gt;{{Bibleref2|2 Samuel|12:13|HE}}&lt;/ref&gt; شملت عقوبتها اغتصاب زوجات داود أنفسهن.&lt;ref&gt;{{Bibleref2|2 Samuel|12:11-12|HE}}&lt;/ref&gt; و حسب   لجينيفر رايت كنست،  فعل داود كان زنا من منظور روح الشريعة لا من منظور نصها، لأن أوريا ماكانش يهودى، ولأن (بحسب كنست) القوانين التوراتية كانت تنطبق من الناحية النظرية على بنى إسرائيل بس.&lt;ref name=&quot;Knust2011&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Knust|الأول=Jennifer Wright|مسار=https://archive.org/details/unprotectedtexts00jenn|عنوان=Unprotected Texts: The Bible's Surprising Contradictions About Sex and Desire|تاريخ=25 January 2011|ناشر=HarperCollins|الفصل=Chapter 2|وصلة مؤلف=Jennifer Knust|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=trMblwEACAAJ|isbn=978-0-06-172558-6}}&lt;/ref&gt; بس، و حسب   [[جاكوب ميلجروم|ليعقوب ميلغروم]] ، فقد حظى اليهود و الأجانب المقيمون بحماية متساوية حسب  الشريعة التوراتية.  على أى حال، و حسب   للتلمود البابلي، كان أوريا يهودى بالفعل  &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Was Uriah Jewish?|مسار=http://judaism.stackexchange.com/questions/43681/was-uriah-jewish|تاريخ-الوصول=20 October 2016|صحيفة=Mi Yodeya|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161021001639/http://judaism.stackexchange.com/questions/43681/was-uriah-jewish|تاريخ-الأرشيف=21 October 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و كتب وثيقة طلاق مؤقتة قبل خروجه للحرب، موضح  أنه إذا سقط فى المعركة، فسيسرى الطلاق من وقت إصدار الوثيقة.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thompson|الأول=John L.|مسار=https://books.google.com/books?id=hWciPOChU9QC|عنوان=Reading the Bible with the Dead|تاريخ=29 May 2007|ناشر=Wm. B. Eerdmans Publishing|صفحة=200|تاريخ-الوصول=21 October 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191227015630/https://books.google.com/books?id=hWciPOChU9QC|تاريخ-الأرشيف=27 December 2019|url-status=live|isbn=9780802807533}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Babylonian Talmud|الفصل=Shabbath 56|تاريخ-الوصول=17 May 2019|مسار-الفصل=https://www.sefaria.org/Shabbat.56a|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190517140618/https://www.sefaria.org/Shabbat.56a|تاريخ-الأرشيف=17 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== المسيحية ====
[[ملف:Nathan_and_David.jpg|تصغير|&quot;لا تزنِ&quot; (ناثان يواجه داود)؛ نقش بارز من البرونز على باب كنيسة [[كنيسه مادلين|لا مادلين، باريس]] ، [[باريس]] .]]

المسيحيين يعتبرو الخيانه الزوجيه عمل غير أخلاقى وخطيئة ، استناد بشكل أساسى لنصوص زى {{Bibleref2|Exodus|20:14|NIV}} ورسالة {{Bibleref2|1|Corinthians|6:9–10|NIV}} . مع أن {{Bibleref2|1|Corinthians|6:11|NIV}} تقول: &quot;و كده كان بعضكم، ولكنكم اغتسلتم&quot;، إلا أنها تُقرّ بأن الخيانه الزوجيه عمل غير أخلاقى وخطيئة. [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكية]] تربط [[زنا|الخيانه الزوجيه]] بخرق [[الوصايا العشره|الوصية السادسة]] فى كتاب التعليم المسيحى الخاص بها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Catechism of the Catholic Church - The sixth commandment|مسار=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s2c2a6.htm|ناشر=Vatican.va|تاريخ-الوصول=2 August 2013|تاريخ=29 October 1951|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20020910104753/https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s2c2a6.htm|تاريخ-الأرشيف=10 September 2002|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

الخيانه الزوجيه كانت جريمة جنائية فى دول كتير  تسود فيها المسيحية، و بالخصوص فى الدول [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكية]] (زى ، فى [[النمسا]] كان الخيانه الزوجيه جريمة جنائية لحد سنة 1997 &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.spiegel.de/politik/ausland/debatte-ueber-untreue-gesetz-noch-1997-drohte-oesterreichs-ehebrechern-gefaengnis-a-317486.html
| title = Debatte über Untreue-Gesetz: Noch 1997 drohte Österreichs Ehebrechern Gefängnis
| work = Der Spiegel
| date = 10 September 2004
| last = Reimann
| first = Anna
| last2 = Freudenreich
| first2 = Daniel
}}&lt;/ref&gt; ). تم إلغاء تجريم الخيانه الزوجيه فى [[تشيلى]] سنة 1994  [[ارجنتين|والأرجنتين]] سنة 1995 &lt;ref name=&quot;impowr.org&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Current Legal Framework: Adultery in Argentina|مسار=http://www.impowr.org/content/current-legal-framework-adultery-argentina|ناشر=impowr.org|تاريخ-الوصول=26 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150307232411/http://www.impowr.org/content/current-legal-framework-adultery-argentina|تاريخ-الأرشيف=2015-03-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307232411/http://www.impowr.org/content/current-legal-framework-adultery-argentina}}&lt;/ref&gt; [[برازيل|والبرازيل]] سنة 2005 &lt;ref name=&quot;iwraw-ap.org&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=BRAZIL AND COMPLIANCE WITH CEDAW|مسار=http://www.iwraw-ap.org/resources/pdf/BRAZIL_SHADOWREPORT_CEDAW_June,18%5B1%5D.pdf|تاريخ=1 February 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140201225023/http://www.iwraw-ap.org/resources/pdf/BRAZIL_SHADOWREPORT_CEDAW_June%2C18%5B1%5D.pdf|تاريخ-الأرشيف=2014-02-01|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201225023/http://www.iwraw-ap.org/resources/pdf/BRAZIL_SHADOWREPORT_CEDAW_June%2C18%5B1%5D.pdf}}&lt;/ref&gt; ، [[الميكسيك|والمكسيك]] سنة 2011 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=El Universal - - Adulterio ya no ser delito|مسار=http://www.eluniversal.com.mx/notas/754179.html|تاريخ-الوصول=21 October 2014|صحيفة=eluniversal.com.mx|تاريخ=18 June 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141021095654/http://www.eluniversal.com.mx/notas/754179.html|تاريخ-الأرشيف=21 October 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Artículo 276 bis - CODIGO PENAL FEDERAL|مسار=http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/8/344.htm?s%3D|تاريخ-الوصول=21 October 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131203221933/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/8/344.htm?s=|تاريخ-الأرشيف=2013-12-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203221933/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/8/344.htm?s=}}&lt;/ref&gt; و لكن  لسه مش قانونى فى بعض الدول ذات الأغلبية الكاثوليكية، زى الفلبين. [[كتاب المورمون|كتاب مورمون]] يحظر الخيانه الزوجيه  كمان . فزى ، يستشهد أبينادى [[الوصايا العشره|بالوصايا العشر]]  لما يتهم كهنة الملك نوح بالفجور الجنسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mosiah 13:22|مسار=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/mosiah/13.22?lang=eng|تاريخ-الوصول=15 July 2019|صحيفة=churchofjesuschrist.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221152916/https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/mosiah/13.22?lang=eng|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ولما زار [[يسوع|يسوع المسيح]] الأمريكتين، عزز الشريعة وعلمهم الشريعة الأسمى (الموجودة كمان فى [[العهد الجديد]] ).

: ''ها هو مكتوبٌ من  القدام: لا تزنِ، ولكنى أقول لكم: إن بيبص لست بشهوة فقد زنى فى قلبه.'' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=3 Nephi 12:27|مسار=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/3-ne/12.27?lang=eng|تاريخ-الوصول=15 July 2019|صحيفة=churchofjesuschrist.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191224124113/https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/3-ne/12.27?lang=eng|تاريخ-الأرشيف=24 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بعض الكنائس، زى [[كنيسة يسوع المسيح لقديسين الايام الاخيره|كنيسة يسوع المسيح لقديسين الأيام الأخيرة،]] فسّرت مصطلح &quot;الخيانه الزوجيه&quot; علشان يشمل كل العلاقات الجنسية بره إطار الجواز ، بغض النظر عن الحالة الاجتماعية للطرفين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Guide to the Scriptures: Adultery|مسار=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/gs/adultery|ناشر=churchofjesuschrist.org|تاريخ-الوصول=2 May 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200920201909/https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/gs/adultery?lang=eng|تاريخ-الأرشيف=20 September 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و كتير يذكر أنبياء [[كتاب المورمون|كتاب مورمون]] والقادة المدنيين الخيانه الزوجيه كنشاط مش قانونى مع القتل والسرقة والنهب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Alma 30:10|مسار=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/alma/30.10?lang=eng|تاريخ-الوصول=15 July 2019|صحيفة=churchofjesuschrist.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221120011/https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/alma/30.10?lang=eng|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== اليهودية ====

مع ان سفر اللاويين 20:10 ينص على عقوبة الإعدام للزنا، لكن المتطلبات الإجرائية القانونية كانت صارمة للغاية، علشان تطلبت شهادة شاهدين عيان حسنى السمعة للإدانة. زى ما كان لازم تحذير المتهم فور ارتكابه الفعل.  ماكانش يُصدر حكم الإعدام إلا خلال فترة وجود [[معبد القدس|الهيكل المقدس]] ، وطالما انعقدت محكمة [[السنهدرين]] فى قاعتها جوه مجمع الهيكل.  من الناحية الفنية،  مش ممكن تطبيق عقوبة الإعدام الآن.  عقوبة الإعدام للزنا كانت هيا الخنق عموم،  باستثناء حالة الست بنت الكاهن ، اللى اتذكرت  بالتحديد  فى الكتاب المقدس كعقوبة الحرق (صب الرصاص المنصهر فى الحلق)، &lt;ref&gt;{{Bibleref2|Leviticus|21:9|HE}}&lt;/ref&gt; أو الست المخطوبة غير المتجوزه، و فى دى الحالة تكون عقوبة الرجل والست مع هيا الرجم.&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Deuteronomy|22:24|HE}}.&lt;/ref&gt;

على الصعيد المدني، [[هالاخاه|القانون اليهودى]] (الهالاخاه) بيُحرَّم على الراجل إنه يكمّل العيش مع مرات زانية، و هو مُلزم يطلّقها. وكمان ما ينفعش الست الزانية تتجوز الزاني، لكن (علشان ما يحصلش أى لبس حوالين وضعها القانونى بخصوص حريتها إنها تتجوز واحد تانى أو وضع أولادها) بيقول كتير من الفقهاء إنه لازم يطلّقها كأنهُم كانو متجوزين..  حسب اليهودية، تنطبق [[شرائع نوح السبعه|قوانين نوح السبعة]] على كل البشر؛ وتحظر دى القوانين الخيانه الزوجيه على غير اليهود كما تحظره على اليهود.

الجماع بره إطار الجواز لا يُعتبر جريمةً فى الشريعة اليهودية، سواء فى التوراة أو فى الفقه اليهودى اللاحق؛  &lt;ref name=&quot;collins&quot;&gt;Collins, R. F. (1992). &quot;Ten Commandments.&quot; In D. N. Freedman (Ed.), ''The Anchor Yale Bible Dictionary'' (Vol. 6, p. 386). New York: Doubleday&lt;/ref&gt; بل كان يُنظر ليه على أنه شبيه [[بوليجينيه|بتعدد الزوجات]] ، و هو أمرٌ جائز. وبالمثل، لم يُعتبر الجماع بين رجل أعزب وست غير متجوزه أو مخطوبة زن.  وينبع مفهوم الخيانه الزوجيه ده من العرف الاقتصادى للزواج فى بنى إسرائيل،  كان للزوج حقٌ حصريٌّ على مراته، فى الوقت نفسه ماكانش للزوجة، باعتبارها ملكاً للزوج، حقٌّ حصريٌّ عليه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Adultery|مسار=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/adultery.html|تاريخ-الوصول=20 September 2016|صحيفة=www.jewishvirtuallibrary.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160602070025/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/adultery.html|تاريخ-الأرشيف=2 June 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

العقوبة الحقيقية للزنا فى زمن يسوع، كانت هيا الطلاق، مش عقوبة الإعدام.&lt;ref name=&quot;b851&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Satlow|الأول=Michael L.|عنوان=The Jewish Annotated New Testament|تاريخ=2017|ناشر=Oxford University Press|محرر=Levine|محرر-الأول=Amy-Jill|صفحة=609|الفصل=Marriage and divorce|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=ml0vDwAAQBAJ&amp;dq=erusin+pregnant+talmud&amp;pg=PA609|محرر2=Brettler|محرر2-الأول=Marc Zvi|isbn=978-0-19-046187-4}}&lt;/ref&gt;

==== الإسلام ====
[[زنا|ال زنا]] مصطلح عربى بيشير للعلاقة الجنسية غير المشروعة، سواء قبل الجواز أو خارجه. و نُسبت لالخيانه الزوجيه شروط وعقوبات مختلفة. فى [[شريعه اسلاميه|الشريعة الإسلامية]] ، بييتعرف الخيانه الزوجيه عموم بأنه الجماع بين شخص (رجل كان أو ست) وشخص آخر مش متجوزه. بيعتبرالخيانه الزوجيه انتهاك لعقد الجواز، و هو من كبائر الذنوب اللى حرمها الله فى [[القرآن]]  :&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Surah An-Nur 24:1-2 - Towards Understanding the Quran - Quran Translation Commentary - Tafheem ul Quran|مسار=https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=24&amp;verse=1&amp;to=2|تاريخ-الوصول=2022-08-12|صحيفة=www.islamicstudies.info}}&lt;/ref&gt;

تتضمن الآيات القرآنية اللى تحظر الزنا ما يلي:

{{Close Relationships}}

تُترك العقوبات للسلطات القانونية، ويُعاقب على الاتهامات الباطلة بشدة.&lt;ref&gt;[http://al-quran.info/#&amp;&amp;sura=24&amp;trans=no-einar_berg&amp;show=both,quran-uthmani&amp;format=rows&amp;ver=1.00 Online Qur'an Project Chapter 24] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/#&amp;&amp;sura=24&amp;trans=no-einar_berg&amp;show=both,quran-uthmani&amp;format=rows&amp;ver=1.00|date=29 January 2009}}.&lt;/ref&gt; و  اتقال إن المتطلبات الإجرائية القانونية دى وُضعت لحماية الستات من التشهير والاتهامات الباطلة: أى أنه يلزم  4  شهود حسنى السمعة للإدانة، ممن كانو حاضرين وقت وقوع الفعل وشاهدوه؛ و إذا كانو شافوه، فهم مش حسنى السمعة، لأنهم كانو ينظرو لبالغين عراة؛ و علشان كده  مش ممكن إدانة أى شخص بال زنا إلا إذا وافق المتهمين و أدو اعترافهم تحت القسم 4 مرات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=American Muslims need to speak out against violations of Islamic Shariah law|مسار=http://www.asmasociety.org/perspectives/article_8.html|ناشر=Asmasociety.org|تاريخ-الوصول=12 July 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100705191356/http://www.asmasociety.org///perspectives/article_8.html|تاريخ-الأرشيف=2010-07-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705191356/http://www.asmasociety.org///perspectives/article_8.html}}&lt;/ref&gt;

حسب ''[[حديث نبوى|حديث]]'' ، يُعاقب الزانى غير المتجوز بالجلد 100 جلدة، أما المتجوز [[رجم|فيُرجم]] لحد الموت.   استطلاع رأى عمله مركز بيو للأبحاث  أظهر تأييدًا للرجم كعقوبة على ال زنا،بالخصوص فى [[العالم العربى|الدول العربية]] ؛ علشان حظى بتأييد فى [[مصر]] (82% من المستطلعين) [[الاردن|والأردن]] (70%)، كمان [[باكستان]] (82%)، فى الوقت نفسه تباينت الآراء فى [[نايجيريا|نيجيريا]] (56%) [[اندونيسيا|و إندونيسيا]] (42%)، ممكن  بسبب اختلاف التقاليد و تفسيرات الشريعة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Muslim Publics Divided on Hamas and Hezbollah Retrieved 2011-06-02|مسار=http://pewglobal.org/2010/12/02/muslims-around-the-world-divided-on-hamas-and-hezbollah|ناشر=Pewglobal.org|تاريخ-الوصول=28 September 2013|تاريخ=2 December 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130929010643/http://www.pewglobal.org/2010/12/02/muslims-around-the-world-divided-on-hamas-and-hezbollah/|تاريخ-الأرشيف=29 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الديانات الشرقية ===

==== الهندوسية ====

النصوص السنسكريتية الهندوسية بتقدم  آراء مُتعددة حول الخيانه الزوجيه، مُتبِعةً مواقفَ مُتباينةً على نطاقٍ واسع.&lt;ref name=&quot;Harlan161&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=pi7xAWStawYC&amp;pg=PA161|عنوان=From the Margins of Hindu Marriage: Essays on Gender, Religion, and Culture|ناشر=Oxford University Press|سنة=1995|محرر=Lindsey Harlan and Paul B. Courtright|صفحات=161–165|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222164752/https://books.google.com/books?id=pi7xAWStawYC&amp;pg=PA161|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-508117-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lawton2007p22&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Clive Lawton|مسار=https://books.google.com/books?id=e7QQAQAAIAAJ|عنوان=Ethical Issues in Six Religious Traditions|ناشر=Edinburgh University Press|سنة=2007|صفحات=22|تاريخ-الوصول=9 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222164754/https://books.google.com/books?id=e7QQAQAAIAAJ|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|مؤلف2=Peggy Morgan|isbn=978-0-7486-2329-7}}, Quote: &quot;The Sanskrit texts also take widely differing positions on adultery. Some see it as a minor offence: after menstruation and some penances, the woman is purified again. An adulterous husband may merely have to undergo some mild penances. But other texts advocate even the death penalty for either the man or the woman, depending on the caste status.&quot;&lt;/ref&gt; يُطلق النشيد 4.5.5 من ''الريجفيدا'' على الخيانه الزوجيه ''اسم &quot;بابا&quot;'' (شر، خطيئة).&lt;ref name=&quot;DonigerOFlaherty1988p7&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger O'Flaherty|مسار=https://books.google.com/books?id=sktbYRG_LO8C|عنوان=The Origins of Evil in Hindu Mythology|ناشر=Motilal Banarsidass|سنة=1988|صفحات=7 with footnote 40|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221014648/https://books.google.com/books?id=sktbYRG_LO8C|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-81-208-0386-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stephanie Jamison|مسار=https://books.google.com/books?id=fgzVAwAAQBAJ|عنوان=The Rigveda: 3-Volume Set|ناشر=Oxford University Press|سنة=2014|صفحة=566|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224235326/https://books.google.com/books?id=fgzVAwAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=24 December 2018|url-status=live|مؤلف2=Joel Brereton|isbn=978-0-19-972078-1}} Quote, [https://sa.wikisource.org/s/13s7 Sanskrit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200920201908/https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%83_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%82_%E0%A5%AA.%E0%A5%AB|date=20 September 2020}}: अभ्रातरो न योषणो व्यन्तः पतिरिपो न जनयो दुरेवाः । पापासः सन्तो अनृता असत्या इदं पदमजनता गभीरम् ॥५॥ Translation: &quot;(You) pursuing (it) like brotherless maidens pursuing (men), (you) of evil ways like wives cheating (their) husbands, though being wicked, untruthful, untrue, you begot this deep track&quot;&lt;/ref&gt; وتُصنّف نصوصٌ فيديةٌ تانيه الخيانه الزوجيه كخطيئة، تمام زى القتل، وزنا المحارم، والغضب، و الأفكار الشريرة، والخداع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rick F. Talbott|مسار=https://books.google.com/books?id=6XNLAwAAQBAJ&amp;pg=PA75|عنوان=Sacred Sacrifice: Ritual Paradigms in Vedic Religion and Early Christianity|ناشر=Wipf and Stock Publishers|سنة=2005|صفحة=75|تاريخ-الوصول=10 February 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221203333/https://books.google.com/books?id=6XNLAwAAQBAJ&amp;pg=PA75|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-1-59752-340-0}}&lt;/ref&gt; كما تُقرّ النصوص الفيدية، بما فيها ''الريجفيدا'' ، ''والأثارفافيدا'' ، و الأوبانيشاد ، بوجود العشاق من الذكور و الإناث كحقيقةٍ أساسيةٍ فى الحياة البشرية، مُتبعةً ذلك توصيةً بتجنب النوع  ده  من العلاقات الجنسية بره إطار الجواز خلال بعض المناسبات الطقسية ( ياجنا ).&lt;ref name=&quot;Harlan161&quot; /&gt; الريجفيدا بييوصف شوق الست للقاء عشيقها،   واحد من الأناشيد يطلب من الآلهة حماية جنين المرات الحامل وقت نومها مع زوجها وعشاقها التانيين.&lt;ref name=&quot;Harlan161&quot; /&gt;

بتتناقش  جرائم الزنا وما شابهها فى  واحد من النصوص ''الثمانية'' عشر (أسماء القوانين) فى أدبيات ''الدارما'' الهندوسية.&lt;ref name=&quot;Rocher 2012&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rocher|الأول=Ludo|عنوان=Studies in Hindu law and Dharmaśāstra|ناشر=Anthem Press|سنة=2012|مكان=London New York|صفحات=293–295|أكلس=816549872|وصلة مؤلف=Ludo Rocher|isbn=978-0-85728-550-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRocher2012&quot;&gt;[[Ludo Rocher|Rocher, Ludo]] (2012). ''Studies in Hindu law and Dharmaśāstra''. London New York: Anthem Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;293–&lt;/span&gt;295. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-85728-550-8|978-0-85728-550-8]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/816549872 816549872].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تُدين دى النصوص الزنا فى العموم ، مع بعض الاستثناءات المتعلقة بالجنس بالتراضى وزواج الأرملة ''من شقيق زوجها المتوفى'' ( نيوغا ) بهدف إنجاب وريث.&lt;ref name=&quot;HarlanCourtright1995p172&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=-lpbJ-JYFtYC|عنوان=From the Margins of Hindu Marriage: Essays on Gender, Religion, and Culture|ناشر=Oxford University Press|سنة=1995|محرر=Lindsey Harlan and Paul B. Courtright|صفحات=172–174|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=26 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191219043317/https://books.google.com/books?id=-lpbJ-JYFtYC|تاريخ-الأرشيف=19 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-508118-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWendy_Doniger1995&quot;&gt;[[ويندى دونيجير|Wendy Doniger]] (1995). Lindsey Harlan and Paul B. Courtright (ed.). [https://books.google.com/books?id=-lpbJ-JYFtYC ''From the Margins of Hindu Marriage: Essays on Gender, Religion, and Culture'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;172–&lt;/span&gt;174. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-508118-3|978-0-19-508118-3]]. [https://web.archive.org/web/20191219043317/https://books.google.com/books?id=-lpbJ-JYFtYC Archived] from the original on 19 December 2019&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;26 October&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bowles2007p49&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Adam Bowles|مسار=https://books.google.com/books?id=DXvbTrzPon0C|عنوان=Dharma, Disorder, and the Political in Ancient India|ناشر=BRILL Academic|سنة=2007|صفحات=49–50 with footnote 37, p. 54 with footnote 52|تاريخ-الوصول=26 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221104558/https://books.google.com/books?id=DXvbTrzPon0C|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-90-04-15815-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAdam_Bowles2007&quot;&gt;Adam Bowles (2007). [https://books.google.com/books?id=DXvbTrzPon0C ''Dharma, Disorder, and the Political in Ancient India'']. BRILL Academic. pp.&amp;nbsp;49–50 with footnote 37, p. 54 with footnote 52. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-90-04-15815-3|978-90-04-15815-3]]. [https://web.archive.org/web/20191221104558/https://books.google.com/books?id=DXvbTrzPon0C Archived] from the original on 21 December 2019&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;26 October&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; حسب  لكتاب ''أباستامبا دارماسوترا'' ، و هو أقدم نص قانونى هندوسى مؤرخ، بيعتبرالزنا بين الطبقات الاجتماعية جريمة يُعاقب عليها، حيث يتلقى الرجل عقوبة أشد بكتير من المرأة.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p1402&quot;/&gt; فى ''كتاب غوتاما دارماسوترا'' ، تُعاقب الست الزانية بعقوبة قاسية على الزنا بين الطبقات الاجتماعية.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p140&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stephanie Jamison|مسار=https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ|عنوان=The Oxford History of Hinduism: Hindu Law: A New History of Dharmaśāstra|ناشر=Oxford University Press|سنة=2018|محرر=Patrick Olivelle and Donald R. Davis|صفحات=139–140|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191224235744/https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=24 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-870260-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFStephanie_Jamison2018&quot;&gt;Stephanie Jamison (2018). Patrick Olivelle and Donald R. Davis (ed.). [https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ ''The Oxford History of Hinduism: Hindu Law: A New History of Dharmaśāstra'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;139–&lt;/span&gt;140. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-870260-3|978-0-19-870260-3]]. [https://web.archive.org/web/20191224235744/https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ Archived] from the original on 24 December 2019&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 June&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه يقتصر ''غوتاما دارماسوترا'' على عقوبة الزنا بين الطبقات الاجتماعية، بيظهر ان ''فيشنو دارماسوترا'' ''ومانوسميريتي'' قد عمّمتا دى العقوبة. كما تختلف العقوبات الموصى بيها فى دى النصوص.&lt;ref name=&quot;rocher2012p296&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rocher|الأول=Ludo|عنوان=Studies in Hindu law and Dharmaśāstra|ناشر=Anthem Press|سنة=2012|مكان=London New York|صفحات=295–296|أكلس=816549872|وصلة مؤلف=Ludo Rocher|isbn=978-0-85728-550-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRocher2012&quot;&gt;[[Ludo Rocher|Rocher, Ludo]] (2012). ''Studies in Hindu law and Dharmaśāstra''. London New York: Anthem Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;295–&lt;/span&gt;296. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-85728-550-8|978-0-85728-550-8]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/816549872 816549872].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جرائم الخيانه الزوجيه وما شابهها بتتناقش  فى  واحد من النصوص ''الثمانية'' عشر (أسماء القوانين) فى أدبيات ''الدارما'' الهندوسية.&lt;ref name=&quot;Rocher 2012&quot;/&gt; تُدين دى النصوص الخيانه الزوجيه فى العموم ، مع بعض الاستثناءات المتعلقة بالجنس بالتراضى وزواج الأرملة ''من شقيق زوجها المتوفى'' ( نيوغا ) بهدف إنجاب وريث.&lt;ref name=&quot;HarlanCourtright1995p172&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bowles2007p49&quot;/&gt; حسب  لكتاب ''أباستامبا دارماسوترا'' ، و هو أقدم نص قانونى هندوسى مؤرخ، بيعتبرالخيانه الزوجيه بين الطبقات الاجتماعية جريمة يُعاقب عليها، حيث يتلقى الرجل عقوبة أشد بكتير من المرأة.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p1402&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stephanie Jamison|مسار=https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ|عنوان=The Oxford History of Hinduism: Hindu Law: A New History of Dharmaśāstra|ناشر=Oxford University Press|سنة=2018|محرر=Patrick Olivelle and Donald R. Davis|صفحات=139–140|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191224235744/https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=24 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-870260-3}}&lt;/ref&gt; فى ''كتاب غوتاما دارماسوترا'' ، تُعاقب الست الزانية بعقوبة قاسية على الخيانه الزوجيه بين الطبقات الاجتماعية.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p1402&quot; /&gt; فى الوقت نفسه يقتصر ''غوتاما دارماسوترا'' على عقوبة الخيانه الزوجيه بين الطبقات الاجتماعية، بيظهر ان ''فيشنو دارماسوترا'' ''ومانوسميريتي'' قد عمّمتا دى العقوبة. كما تختلف العقوبات الموصى بيها فى دى النصوص.&lt;ref name=&quot;rocher2012p296&quot;/&gt; كتاب ''[[قانون مانو|مانوسمريتى]]'' ، المعروف كمان باسم ''قوانين مانو'' ، يتناول ده الموضوع بتفصيل اكبر. تنص الآية 4.134 على أن الخيانه الزوجيه جريمة شنيعة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mandagadde Rama Jois|مسار=https://books.google.com/books?id=h_PKqWOJlegC&amp;pg=PA85|عنوان=Ancient Indian Law: Eternal Values in Manu Smriti|ناشر=Universal Law Publishing|سنة=2015|صفحات=85–86|تاريخ-الوصول=16 January 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221123948/https://books.google.com/books?id=h_PKqWOJlegC&amp;pg=PA85|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-81-7534-259-0}}&lt;/ref&gt; لا يُدرج ''مانوسمريتي'' الخيانه الزوجيه ضمن &quot;الخطايا الجسيمة&quot;، بل يُدرجه ضمن &quot;الخطايا الثانوية&quot; اللى توصل لفقدان الطبقة الاجتماعية.&lt;ref name=&quot;Manu2004p194&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patrick Olivelle|مسار=https://books.google.com/books?id=VmfXnfB-474C|عنوان=The Law Code of Manu|ناشر=Oxford University Press|سنة=2004|صفحات=194–195, 289 with notes on 11.177|تاريخ-الوصول=8 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222110919/https://books.google.com/books?id=VmfXnfB-474C|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-280271-2}}&lt;/ref&gt; النية والرضا عنصرين أساسيين لتحديد العقوبة المناسبة. لا يُعتبر الاغتصاب زن بالنسبة للمرأة، فى الوقت نفسه يُعاقب المغتصب بشدة. يُوصى بعقوبة أخف فى حالة الخيانه الزوجيه بالتراضى.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p1402&quot;/&gt; يوصى مانو بعقوبة الإعدام للرجل اللى يغتصب عذراء. تتراوح العقوبات التانيه بين الغرامات وحلق الرأس لبتر  واحد من الأطراف، و ده  بحسب الوضع الاجتماعى النسبى للأطراف المعنية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patrick Olivelle|مسار=https://books.google.com/books?id=PnHo02RtONMC|عنوان=Manu's Code of Law|ناشر=Oxford University Press|سنة=2005|صفحة=186|تاريخ-الوصول=6 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220112525/https://books.google.com/books?id=PnHo02RtONMC|تاريخ-الأرشيف=20 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-517146-4}}&lt;/ref&gt; فى الآيتين 8.362-363، يذكر المؤلف أن العلاقات الجنسية مع مرات فنان جوال مش خطيئة، ويخفف العقوبة لغرامة بسيطة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=d6bsOfvySvMC|عنوان=The Sense of Adharma|ناشر=Oxford University Press|سنة=1994|محرر=Ariel Glucklich|صفحات=170–172 with footnote 6, Quote: &quot;Manu says that sex with the wife of an actor is not a sin&quot;|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=6 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221201824/https://books.google.com/books?id=d6bsOfvySvMC|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-802448-4}}&lt;/ref&gt; تنص الآية 5.152 من المانوسمريتى على وجوب عبادة الست لزوجها باستمرار كإله، و أن تكون مخلصة له تمام و لو ارتكب الخيانه الزوجيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Laws of Manu V|مسار=https://www.sacred-texts.com/hin/manu/manu05.htm|تاريخ-الوصول=2023-07-10|صحيفة=www.sacred-texts.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Manusmriti Chapter 5, the laws of Manu, English Translation|مسار=https://www.hinduismfacts.org/hindu-scriptures-and-holy-books/manusmriti/chapter-v/|تاريخ-الوصول=2023-07-10|صحيفة=Hinduism Facts|تاريخ=23 April 2012|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; مع أن ''المانوسمريتي'' توصى بالوفاء الزوجي، إلا أنها تقبل كمان حدوث علاقات زنا، وولادة أطفال من دى العلاقات. و حسب   لمانو، الطفل المولود من الخيانه الزوجيه ينتمى لزوج أمه، مش لوالده البيولوجى.&lt;ref name=&quot;Harlan163&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=pi7xAWStawYC&amp;pg=PA161|عنوان=From the Margins of Hindu Marriage: Essays on Gender, Religion, and Culture|ناشر=Oxford University Press|سنة=1995|محرر=Lindsey Harlan and Paul B. Courtright|صفحات=163|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222164752/https://books.google.com/books?id=pi7xAWStawYC&amp;pg=PA161|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-508117-6}}&lt;/ref&gt;

نصوص ''دارما شاسترا'' التانيه تصف الخيانه الزوجيه كجريمة يُعاقب عليها القانون، لكن تقدم تفاصيل مختلفة.&lt;ref name=&quot;rocher2012p296&quot;/&gt; حسب  ـ ''&quot;ناراداشمريتي&quot;'' ، لا يقتصر مصطلح الخيانه الزوجيه على علاقة الرجل المتجوز ب مرات رجل آخر، بل يشمل ممارسة الجنس مع أى ست تحت حماية رجل آخر، بما فيها الزوجات والبنات والقرايب والخادمات. ولا بيعتبرالخيانه الزوجيه جريمة يُعاقب عليها القانون للرجل إذا &quot;هجرها زوجها بسبب سوء معاملتها، أو لأنه خصي، أو لأنه لا يبالى بها، شريطة أن تبادر المرات بكده بإرادتها&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Nārada|مسار=https://books.google.com/books?id=1X8T65PSEXAC|عنوان=The Nāradasmṛti|ناشر=Motilal Banarsidass|سنة=2003|صفحة=391|تاريخ-الوصول=23 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221023345/https://books.google.com/books?id=1X8T65PSEXAC|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|مؤلف2=Richard Wilfred Lariviere|isbn=978-81-208-1804-0}}&lt;/ref&gt; كما لا بيعتبرالخيانه الزوجيه جريمة يُعاقب عليها القانون إذا مارس الرجل المتجوز الجنس مع ست مش من طبقة البراهمة و مش من طبقة تانيه، شريطة ألا تكون الست من طبقة أعلى من طبقة الرجل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=JOLLY|الأول=JULIUS Tran|مسار=http://archive.org/details/naradiyadharmasa021669mbp|عنوان=Naradiya Dharmasastra of the Institutes of Narada.|تاريخ=1876|ناشر=Trubner &amp; Co.- London|آخرون=--, ---, Mraudula Borase|صفحات=89}}&lt;/ref&gt; يذكر كتاب بريهسباتى سمريتي، من أمور تانيه، العادات المحلية للزنا فى الهند القديمة، بعدين ينص على أن &quot;دول  الأشخاص ما بيتحملوش أى توبة أو عقاب دنيوى بسبب دى الممارسات&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robert Lingat|مسار=https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC|عنوان=The Classical Law of India|ناشر=University of California Press|سنة=1973|صفحات=201 with footnote 56; for the text's significance and dating see pp. 104–105, 126–133 with footnotes|تاريخ-الوصول=26 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222192718/https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|مؤلف2=J. Duncan M Derrett|isbn=978-0-520-01898-3}}&lt;/ref&gt; يتضمن ''كتاب أرثاشاسترا'' لكاوتيلية استثناء ينص على أنه فى حال سامح الزوج مراته الزانية، تُطلق سراح الست وعشيقها. أما إذا لم يسامح الزوج المتضرر، فيوصى ''أرثاشاسترا'' بقطع أنف الست الزانية و ودنيها، و إعدام عشيقها.&lt;ref name=&quot;doniger2016p14&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=TrVjDQAAQBAJ|عنوان=Redeeming the Kamasutra|ناشر=Oxford University Press|سنة=2016|صفحات=13–14|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=6 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221104600/https://books.google.com/books?id=TrVjDQAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-049928-0}}&lt;/ref&gt;

فى ''كتاب كاماسوترا'' ، و هو مش نص دينى [[فيدا|كالفيدا]] أو البورانا، بل نص قديم يتناول الحب والجنس، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kamasutra - Was it a part of our religious texts?|مسار=https://www.speakingtree.in/allslides/kamasutra-was-it-a-part-of-religious-texts|تاريخ-الوصول=2023-07-10|صحيفة=www.speakingtree.in}}&lt;/ref&gt; يناقش فاتسيايانا الخيانه الزوجيه، ويخصص  ما يقلش  عن خمسة عشر سوترا (1.5.6-20) لتعداد الأسباب ( ''كارانا'' ) اللى تسمح للرجل بإغواء ست متجوزه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Kāmasūtra: Vātsyāyana's Attitude toward Dharma and Dharmaśāstra|صحيفة=Journal of the American Oriental Society|مؤلف=Rocher|الأول=Ludo|سنة=1985|المجلد=105|العدد=3|صفحات=527|جايستور=601526|دوي=10.2307/601526}}&lt;/ref&gt; و حسب   لويندى دونيجر، بيعلم ''كاماسوترا'' العلاقة الجنسية المحرمة كوسيلة للرجل لتهيئ الست المعنية لمساعدته، والعمل ضد أعدائه، وتيسير نجاحاته. كما يشرح كتير من العلامات و الأسباب اللى تدفع الست للدخول فى علاقة زنا، ومتى لا ترغب فى ارتكاب الخيانه الزوجيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger|مسار=https://books.google.com/books?id=d6bsOfvySvMC|عنوان=The Sense of Adharma|ناشر=Oxford University Press|سنة=1994|محرر=Ariel Glucklich|صفحات=170–174|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=6 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221201824/https://books.google.com/books?id=d6bsOfvySvMC|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-802448-4}}&lt;/ref&gt; بيعلم كتاب ''الكاماسوترا'' استراتيجيات للدخول فى علاقات زنا، لكنه يختتم فصله عن العلاقات الجنسية بالتأكيد على أنه  مش ضرورى للمرء أن يرتكب الخيانه الزوجيه لأن الخيانه الزوجيه لا يُرضى إلا  واحد من طرفى الجواز، ويؤذى الآخر، و هو يتعارض مع  ''الدارما'' ''والأرثا'' .&lt;ref name=&quot;doniger2016p14&quot;/&gt;

حسب فيرنر مينسكي، بتاخد النصوص السنسكريتية &quot;مواقف متباينة اوى بخصوص الخيانه الزوجيه&quot;، فبعضها يعتبره ذنب بسيط ممكن التوبة عنه، فى الوقت نفسه يعتبره البعض التانى ذنب جسيم يستحق عقوبة الإعدام للرجل أو المرأة، و ده  بحسب الطبقة الاجتماعية.&lt;ref name=&quot;lawton2007p22&quot;/&gt; و حسب   لراماناثان وويركون، فى الهندوسية، بتتساب [[سكس|المسائل الجنسية]] لتقدير الأطراف المعنية، ولا تُفرض حسب  القانون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kathryn S. K. Hall|مسار=https://books.google.com/books?id=OwMUN2zSc5kC|عنوان=The Cultural Context of Sexual Pleasure and Problems: Psychotherapy with Diverse Clients|ناشر=Routledge|سنة=2012|صفحة=173|تاريخ-الوصول=6 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191222201909/https://books.google.com/books?id=OwMUN2zSc5kC|تاريخ-الأرشيف=22 December 2019|url-status=live|مؤلف2=Cynthia A. Graham|isbn=978-1-136-22010-4}}; Quote: &quot;In this [Hinduism] doctrine, sexual matters are not to be legislated but are left to the judgment of those involved, subject to community laws and customs.&quot;&lt;/ref&gt; حسب كارل أولسن، كان المجتمع الهندوسى الكلاسيكى يعتبر الخيانه الزوجيه خطيئة جنسية، لكنه كان يتعامل معه بقدر من التسامح.&lt;ref name=&quot;Olson2007p261&quot; /&gt; ويُوصَف بأنه خطيئة بسيطة فى ''ناراداسمريتي'' ونصوص تانيه، ممكن التكفير عنها بالتوبة الصادقة.&lt;ref name=&quot;Olson2007p261&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Carl Olson|مسار=https://books.google.com/books?id=RVWKClYq4TUC&amp;pg=PA261|عنوان=The Many Colors of Hinduism: A Thematic-historical Introduction|ناشر=Rutgers University Press|سنة=2007|صفحات=261–262|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191223082559/https://books.google.com/books?id=RVWKClYq4TUC&amp;pg=PA261|تاريخ-الأرشيف=23 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-8135-4068-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=James G. Lochtefeld|مسار=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|عنوان=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|ناشر=The Rosen Publishing Group|سنة=2002|صفحة=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/n439 11]|url-access=registration|isbn=978-0-8239-3179-8}}&lt;/ref&gt; كما يُنصح بالتوبة للشخص المتجوز اللى لم يرتكب الخيانه الزوجيه فعلى، ولكنه يحمل أفكار زانية تجاه شخص آخر أو يفكر فى ارتكاب الخيانه الزوجيه.&lt;ref name=&quot;OlivelleDavis2018p427&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Maria Heim|مسار=https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ&amp;pg=PA427|عنوان=The Oxford History of Hinduism: Hindu Law: A New History of Dharmaśāstra|ناشر=Oxford University Press|سنة=2018|محرر=Patrick Olivelle and Donald R. Davis|صفحات=426–427|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191225013302/https://books.google.com/books?id=ofU-DwAAQBAJ&amp;pg=PA427|تاريخ-الأرشيف=25 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-870260-3}}&lt;/ref&gt;

نصوص هندوسية تانيه تقدم نموذج اكتر تعقيد للسلوك و الأساطير، حيث يرتكب الآلهة الخيانه الزوجيه لأسباب مختلفة. زى ، يرتكب [[كريشنا (اله)|كريشنا]] الخيانه الزوجيه، ويبرر ''[[البهاجافاتا بورانا|كتاب بهاغافاتا بورانا]]'' ذلك بأنه أمر متوقع  لما خد فيشنو هيئة بشرية، تمام كما يفقد الحكماء السيطرة على أنفسهم.&lt;ref name=&quot;DonigerOFlaherty1988p288&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wendy Doniger O'Flaherty|مسار=https://books.google.com/books?id=sktbYRG_LO8C|عنوان=The Origins of Evil in Hindu Mythology|ناشر=Motilal Banarsidass|سنة=1988|صفحات=288–291 with footnotes 83, 89, 101–102|وصلة مؤلف=Wendy Doniger|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191221014648/https://books.google.com/books?id=sktbYRG_LO8C|تاريخ-الأرشيف=21 December 2019|url-status=live|isbn=978-81-208-0386-2}}&lt;/ref&gt; و حسب   لتريسى كولمان، رادها و غيرها من الغوبيات هنّ بالفعل عاشقات لكريشنا، لكن ده حب ''بريما'' أو &quot;حب حقيقى غير أناني&quot; مش شهوة جسدية. فى النصوص الهندوسية، تتضمن دى العلاقة بين الغوبيات وكريشنا لقاءات سرية ليلية. تصفها بعض النصوص بأنها زنا إلهي، فى الوقت نفسه تصفها نصوص تانيه بأنها رمز للتفانى الروحى والقيمة الدينية.&lt;ref name=&quot;Bose2018p117&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tracy Coleman|مسار=https://books.google.com/books?id=e_tdDwAAQBAJ&amp;pg=PA117|عنوان=The Oxford History of Hinduism: The Goddess|ناشر=Oxford University Press|سنة=2018|محرر=Mandakranta Bose|صفحات=117–119|تاريخ-الوصول=22 June 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191219234303/https://books.google.com/books?id=e_tdDwAAQBAJ&amp;pg=PA117|تاريخ-الأرشيف=19 December 2019|url-status=live|isbn=978-0-19-107968-9}}&lt;/ref&gt; و استخدم هندوس سهاجيا فى البنغال مثال سلوك كريشنا الزانى لتبرير سلوكهم اللى يتعارض مع المعيار الهندوسى السائد، حسب  لدونيجر.&lt;ref name=&quot;DonigerOFlaherty1988p288&quot; /&gt; تنص نصوص هندوسية تانيه على أن زنا كريشنا مش ترخيص لغيره من الرجال لفعل الشيء نفسه، تمام كما ما يحقش للرجال شرب السم لمجرد أن رودرا-شيفا شرب السم وقت عملية خض اللبن.&lt;ref name=&quot;DonigerOFlaherty1988p288&quot; /&gt; ويذكر دونيجر أن تعاليم مماثلة موجودة فى البوذية الماهايانية.&lt;ref name=&quot;DonigerOFlaherty1988p288&quot; /&gt; كتاب ''لينغا بورانا'' يشير لوجود ما بيتسما بـ&quot;الضيافة الجنسية&quot; فى الهند القديمة. يطلب الحكيم سودارشانا من مراته أوغافاتى إرضاء ضيوفهما بالطريقه دى. و فى  واحد من الأيام، يرجع لالمنزل ليجدها تمارس الجنس مع متسول زار بيتهما. فيأمرهما سودارشانا بالاستمرار. ويتضح أن المتسول هو دارما، إله السلوك القويم، اللى يبارك الزوجين لالتزامهما بالقانون الاجتماعى.&lt;ref&gt;Michel Maffesoli, « LA PROSTITUTION COMME « FORME » DE SOCIALITÉ », Cahiers Internationaux de Sociologie, vol. 76, 1984, p. 119–133 {{ISSN|0008-0276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pattanaik|الأول=Devdutt|عنوان=Indian Mythology: Tales, Symbols, and Rituals from the Heart of the Subcontinent|تاريخ=24 April 2003|ناشر=Inner Traditions|صفحة=170|isbn=978-0892818709}}&lt;/ref&gt;

=== المسائل القانونية المتعلقة بالأبوة ===
 {{تصنيف كومونز|Adultery}}
[[ملف:Jana2Navarra_hlava.jpg|يسار|تصغير|267x267بك|[[خوانا التانيه|جوان التانيه ملك نافارا]]{{Spaced en dash}}تم التنازع على نسبها وحقوقها فى الميراث طول حياتها لأن والدتها مارجريت من بورغندى زُعم أنها ارتكبت  الخيانه  الزوجيه .]]

تاريخى ، كان يُنظر لإثبات نسب الأطفال المولودين من علاقة غير شرعية على أنه قضية بالغة الأهمية. و غيّرت التطورات الحديثة، زى [[تحديد النسل|وسايل منع الحمل]] الموثوقة وفحوصات إثبات النسب، الوضع (فى الدول الغربية). بس، تفترض معظم الدول قانون أن جوز الست هو والد أطفالها المولودين خلال زواجها. ورغم أن ده الافتراض غالب ما يكون قابل للدحض ، كتير من الأنظمة القانونية عندها قوانين تقيّد إمكانية الطعن فيه قانونى (زى ، بتحديد مهلة زمنية قانونية ممكن خلالها الطعن فى النسب).{{Spaced en dash}} زى عدد معين من السنين  من ولادة الطفل).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Natural Selection in Family Law|مسار=http://www.biojuris.com/natural/3-2-0.html|ناشر=Biojuris.com|تاريخ-الوصول=26 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304213345/http://www.biojuris.com/natural/3-2-0.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213345/http://www.biojuris.com/natural/3-2-0.html}}&lt;/ref&gt; ممكن يكون  لإثبات الأبوة الصحيحة آثار قانونية كبيرة، زى  بخصوص بالميراث .  الأطفال المولودين نتيجة  الخيانه  الزوجيه ، لحد وقت قريب، عانو من عواقب قانونية واجتماعية وخيمة. ففى [[فرنسا]] ، زى ، ظل قانون ينص على أن حقوق الإرث للطفل المولود فى زى دى الظروف، بالنسبة للوالد المتزوج، هيا نصف ما كانت هاتكون عليه فى الظروف العادية، سارى المفعول لحد سنة 2001،  لما أُجبرت فرنسا على تغييره حسب  حكم صادر عن المحكمة الاوروبية لحقوق الإنسان (و سنة 2013، قضت المحكمة الاوروبية لحقوق الإنسان كمان بوجوب تطبيق لوائح سنة 2001 الجديدة على الأطفال المولودين ''قبل'' سنة 2001).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=HUDOC - European Court of Human Rights|مسار=http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-116716#{%22itemid%22:[%22001-116716%22]}|صحيفة=coe.int}}&lt;/ref&gt;

السنين الأخيرة  شافت اتجاه قانونى بيفضّل حق الطفل فى إنه يتواصل مع أبوه البيولوجي، بدل ما يتم التمسك بمظاهر العيله “الاجتماعية”. ففى سنة 2010، أصدرت المحكمة الاوروبية لحقوق الإنسان حكم لصالح راجل ألمانى خلف توأم من ست متجوزة، ومنحته حق إنه يتواصل مع الطفلين، رغم إن الأم وجوزها كانو مانعينه يشوفهم.&lt;ref&gt;[http://sim.law.uu.nl/SIM/CaseLaw/hof.nsf/d0cd2c2c444d8d94c12567c2002de990/db5e85a236de283dc1257803004974b7?OpenDocument] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140226171503/http://sim.law.uu.nl/SIM/CaseLaw/hof.nsf/d0cd2c2c444d8d94c12567c2002de990/db5e85a236de283dc1257803004974b7?OpenDocument|date=26 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== انتقادات لقوانين  الخيانه  الزوجيه ===
القوانين اللى تحظر  الخيانه  الزوجيه  اتوصفت بأنها تدخلية و مش متوافقة مع مبادئ الحكومة المحدودة . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2023)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; ينبع جزء كبير من الانتقادات من [[تحرريه|الفكر الليبرتارى]] ، اللى يتفق أتباعه على ضرورة عدم تدخل الحكومة فى الحياة الشخصية اليومية، و أن تُحل دى النزاعات بشكل خاص بدل مقاضاتها ومعاقبة مرتكبيها من قبل جهات عامة . كما يُجادل البعض بأن قوانين  الخيانه  الزوجيه  متجذرة فى عقائد دينية، و هو ما  مش ضرورى أن يكون عليه الحال فى [[دولة علمانيه|دولة علمانية]] .

== عواقب ==

=== عام ===
لأسبابٍ كتير ، يُقدم معظم الاجوأز على الجواز بتوقع [[wiktionary:fidelity|الإخلاص]] . ويُنظر لالخيانة الزوجية فى الغالب  على أنها خرقٌ للثقة وللالتزام اللى تمّ قطعه وقت الجواز.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Britannica.com|مسار=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/6618/adultery|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110427092349/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/6618/adultery|تاريخ-الأرشيف=27 April 2011|الفصل=Encyclopædia Britannica Online, &quot;Adultery&quot;|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و تكون الخيانة الزوجية مؤلمةً نفسى لكلا الزوجين، و فى الغالب   توصل لالطلاق.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=About.com Divorce Support, &quot;Why Does Infidelity Often Lead to Divorce?&quot;|مسار=http://divorcesupport.about.com/b/2011/05/12/why-does-infidelity-often-lead-to-divorce.htm|ناشر=About.com|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120711222123/http://divorcesupport.about.com/b/2011/05/12/why-does-infidelity-often-lead-to-divorce.htm|تاريخ-الأرشيف=2012-07-11|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120711222123/http://divorcesupport.about.com/b/2011/05/12/why-does-infidelity-often-lead-to-divorce.htm}}&lt;/ref&gt;

الخيانه  الزوجيه  قد يوصل للنبذ من بعض الجماعات الدينية أو الاجتماعية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Library : Women as Guardians of Purity|مسار=http://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=6017|تاريخ-الوصول=12 May 2011|صحيفة=catholicculture.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120912173357/http://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=6017|تاريخ-الأرشيف=12 September 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

قد توصل الخيانة الزوجية كمان لمشاعر الذنب والغيرة عند الشخص اللى تُرتكب معه العلاقة. فى بعض الحالات، قد يُشجع ده &quot;الطرف التالت&quot; على الطلاق (سواء بشكل صريح أو ضمنى).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Signs of a Cheating Husband|مسار=http://www.beatingjealousy.com/blog/?p=21|ناشر=Beatingjealousy.com|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110905054412/http://www.beatingjealousy.com/blog/?p=21|تاريخ-الأرشيف=2011-09-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905054412/http://www.beatingjealousy.com/blog/?p=21}}&lt;/ref&gt; إذا لمح الزوج الخائن لالطلاق لمواصلة العلاقة، فقد يشعر الطرف التالت بالخداع إذا ما حصلش ذلك.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Are You the Other Woman in an Affair|مسار=http://www.essortment.com/other-woman-affair-36524.html|ناشر=Essortment.com|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120326012438/http://www.essortment.com/other-woman-affair-36524.html|تاريخ-الأرشيف=2012-03-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326012438/http://www.essortment.com/other-woman-affair-36524.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Getting Over an Affair as the Other Woman|مسار=http://www.truthaboutdeception.com/community-features/ask-an-expert/questions-by-topic/infidelity/577-getting-over-an-affair-as-the-other-woman.html|ناشر=Truthaboutdeception.com|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110504213245/http://www.truthaboutdeception.com/community-features/ask-an-expert/questions-by-topic/infidelity/577-getting-over-an-affair-as-the-other-woman.html|تاريخ-الأرشيف=2011-05-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504213245/http://www.truthaboutdeception.com/community-features/ask-an-expert/questions-by-topic/infidelity/577-getting-over-an-affair-as-the-other-woman.html}}&lt;/ref&gt; و ينسحب ببساطة مع استمرار مشاعر الذنب، أو بيستمر فى الهوس بعشيقته، أو قد يختار كشف العلاقة، أو فى حالات نادرة، قد يرتكب العنف أو جرائم تانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Amy Fisher|مسار=http://www.trutv.com/library/crime/notorious_murders/young/amy_fisher/index.html|ناشر=trutv.com|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090125221246/http://www.trutv.com/library/crime/notorious_murders/young/amy_fisher/index.html|تاريخ-الأرشيف=2009-01-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125221246/http://www.trutv.com/library/crime/notorious_murders/young/amy_fisher/index.html}}&lt;/ref&gt;

فيه علاقة بين حالات الطلاق ومعاناة الأطفال فى مراحل لاحقة من حياتهم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=nasponline.org, Divorce: A Parents' Guide for Supporting Children|مسار=http://www.nasponline.org/resources/parenting/divorce_ho.aspx|ناشر=nasponline.org|تاريخ-الوصول=12 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110105093709/http://www.nasponline.org/resources/parenting/divorce_ho.aspx|تاريخ-الأرشيف=5 January 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأمراض المنقولة جنسى ===
زى الحال مع أى اتصال جنسي،  ممارسة الجنس بره إطار الجواز تزيد من احتمالية انتقال الأمراض المنقولة جنسى لداخل الجواز. وبما أن معظم الاجوأز لا بيستعملو [[تحديد النسل|وسايل منع الحمل الحاجزة]] بشكل روتيني،  ممكن تنتقل الأمراض المنقولة جنسى لشريك الجواز عن طريق ممارسة الجنس بره إطار الجواز دون وقاية.  ده قد يمثلمشكلة صحية عامة فى مناطق العالم اللى بتنتشر فيها دى الأمراض، لكن معالجة المشكلة دى أمر بالغ الصعوبة بسبب العوائق القانونية والاجتماعية.{{Spaced en dash}} إن الحديث بصراحة عن الوضع ده يعنى الاعتراف بأن الخيانه  الزوجيه  يحدث (غالباً)، و هو أمر  من المحرّمات فى بعض الثقافات،بالخصوص تلك المتأثرة بشدة بالدين. إضافةً لذلك، التعامل مع مسألة وسايل منع الحمل الحاجزة فى الجواز فى المجتمعات اللى تتمتع فيها الست بحقوق قليلة اوى أمر صعباً: فغالب ما تكون قدرة الست على التفاوض مع زوجها بخصوص ممارسة الجنس الآمن (أو الجنس عموم) محدودة.&lt;ref&gt;{{Cite thesis|last=Mkandawire|first=Elizabeth|title=Socialisation of Malawian women and the negotiation of safe sex|date=2012|degree=Master's thesis|publisher=University of Pretoria|url=https://repository.up.ac.za/handle/2263/30079}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Safe and Consensual Sex: Are Women Empowered Enough to Negotiate?|مسار=http://www.aids2031.org/pdfs/safe%20and%20consensual%20sex%20are%20women%20empowered%20enough%20to%20negotiate.pdf|تاريخ-الوصول=21 February 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140227101002/http://www.aids2031.org/pdfs/safe%20and%20consensual%20sex%20are%20women%20empowered%20enough%20to%20negotiate.pdf|تاريخ-الأرشيف=2014-02-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227101002/http://www.aids2031.org/pdfs/safe%20and%20consensual%20sex%20are%20women%20empowered%20enough%20to%20negotiate.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gender power imbalance on women's capacity to negotiate self-protection against HIV/AIDS in Botswana and South Africa|صحيفة=Afr Health Sci|مؤلف=Langen|الأول=TT|سنة=2005|المجلد=5|العدد=3|صفحات=188–97|ببمد_سنترال=1831928|pmid=16245988}}&lt;/ref&gt; و لقت [[منظمة الصحه العالمية|منظمة الصحة العالمية]] أن الستات اللواتى يعشن فى علاقات عنيفة اكتر عرضةً للإصابة [[ايدز|بفيروس نقص المناعة البشرية/الإيدز]] ، لأنهن يجدن صعوبة بالغة فى التفاوض مع شركائهن بخصوص ممارسة الجنس الآمن، أو فى طلب المشورة الطبية إذا اعتقدْنَ أنهنّ مصابات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Violence Against Women and HIV/AIDS: Critical Intersections|مسار=https://www.who.int/hac/techguidance/pht/InfoBulletinIntimatePartnerViolenceFinal.pdf|تاريخ-الوصول=21 February 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131025220637/http://www.who.int/hac/techguidance/pht/InfoBulletinIntimatePartnerViolenceFinal.pdf|تاريخ-الأرشيف=2013-10-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025220637/http://www.who.int/hac/techguidance/pht/InfoBulletinIntimatePartnerViolenceFinal.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Adulteri.jpg|تصغير|239x239بك|رجم رجل وست [[انكا|من الإنكا]] بتهمة الخيانه  الزوجيه ، بريشة [[فيليپ هوامان پوما د ايالا|هوامان بوما]]]]

تاريخي، زنا الست غالب  كان يوصل لعنف شديد، بما فيها [[قتل متعمد|القتل]] (للست أو عشيقها أو الاتنين، على ايد زوجها). أما اليوم، ف تم تجريم العنف الأسرى فى معظم البلاد. الخيانة الزوجية،بالخصوص زمان ، استُخدمت كدفاع قانونى عن الاستفزاز فى قضايا جنائية، كالقتل أو الاعتداء. فى بعض الأنظمة القضائية، دفاع الاستفزاز اتبدل بدفاع جزئى ، أو يُمكن الاستناد لسلوك الضحية أو الاستفزاز كعامل مُخفف فى إصدار الأحكام.

فى العقود الأخيرة، النسويات و منظمات حقوق الست عملت على تغيير القوانين و الأعراف الاجتماعية اللى تتسامح مع جرائم العاطفة ضد المرأة. و حثت [[هيئة الامم المتحده للمساواه بين الجنسين وتمكين المرأه|هيئة الامم المتحده للمرأة]] الدول على مراجعة الدفوع القانونية المتعلقة بالعاطفة والاستفزاز، و غيرها من القوانين المماثلة، لضمان عدم إفلات مرتكبى العنف ضد الست من العقاب، مؤكدةً على ضرورة أن تنص القوانين بوضوح على أن دى الدفوع لا بتشمل جرائم الشرف أو الخيانه  الزوجيه  أو [[عنف اسرى|الاعتداء المنزلى]] أو القتل، ولا تنطبق عليها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decriminalization of adultery and defenses|مسار=http://www.endvawnow.org/en/articles/738-decriminalization-of-adultery-and-defenses.html%29}}&lt;/ref&gt; توصية [[مجلس اوروبا]] رقم 5 (2002) للجنة الوزراء لالدول الأعضاء بخصوص حماية الست من العنف &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Committee of Ministers - on the protection of women against violence|مسار=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=280915&amp;Site=CM&amp;BackColorInternet=C3C3C3&amp;BackColorIntranet=EDB021&amp;BackColorLogged=F5D383|مؤلف=((Council of Europe, Committee of Ministers, Plenary))}}&lt;/ref&gt; تنص على أنه ينبغى على الدول الأعضاء &quot;منع الخيانه  الزوجيه  كذريعة للعنف جوه العيله&quot;.

=== جرائم الشرف ===

جرائم الشرف غالب ما ترتبط باتهامات الخيانه  الزوجيه . معظم الضحايا من الستات، لكن الرجال قد يكونون ضحايا أيضاً.  لما ترتكب ست مخطوبة أو متجوزه جريمة الخيانه  الزوجيه ، قد تسعى عيلة خطيبها لقتل الرجل اللى ارتكبها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Honor killings and asylum equity|مسار=https://scholarlycommons.law.hofstra.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&amp;context=hofstra_law_student_works}}&lt;/ref&gt; لسه جرائم الشرف تُمارس فى بعض اماكن العالم ، و بالخصوص (لكن مش حصر) فى أجزاء من جنوب آسيا والشرق الأوسط. تُعامل جرائم الشرف بتساهل فى بعض الأنظمة القانونية.  كما وقعت جرائم الشرف فى مجتمعات المهاجرين فى اوروبا، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=So-called &quot;honour crimes&quot;|مسار=https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=10068&amp;lang=EN|ناشر=Council of Europe|تاريخ-الوصول=5 February 2025|صحيفة=assembly.coe.int}}&lt;/ref&gt;  و كندا ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Preliminary Examination of so-called &quot;Honour Killings&quot; in Canada - Open Government Portal|مسار=https://open.canada.ca/data/en/dataset/60a947ee-afdf-4ac4-bc30-a04bfcc43a24|تاريخ-الوصول=5 February 2025|صحيفة=open.canada.ca|مؤلف=Canada|الأول=Department of Justice}}&lt;/ref&gt; و امريكا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Honor Killings in the United States From 1990 to 2021: Primary Victims and Corollary Victims|صحيفة=Crime &amp; Delinquency|مسار=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00111287221128482|مؤلف=van Baak|الأول=Carlijn|تاريخ=1 July 2024|لغة=en|المجلد=70|العدد=8|صفحات=2043–2072|url-access=subscription|تاريخ-الوصول=5 February 2025|مؤلف2=Hayes|مؤلف3=Freilich|مؤلف4=Chermak|issn=0011-1287|الأول2=Brittany E.|الأول3=Joshua D.|الأول4=Steven M.|دوي=10.1177/00111287221128482}}&lt;/ref&gt; فى بعض اماكن العالم، تاخد  جرائم الشرف بتأييد شعبى كبير: ففى  واحده من الدراسات الاستقصائية، أيد 33.4% من المراهقين فى العاصمة الأردنية عمّان جرائم الشرف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bbc.com/news/world-middle-east-22992365
| title = Many Jordan teenagers 'support honour killings'
| work = BBC News
| date = 20 June 2013
| last = Maher
| first = Ahmed
| accessdate = 21 June 2018
| archivedate = 18 August 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180818025340/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-22992365
}}&lt;/ref&gt; أظهر استطلاع رأى أُجرى فى [[ديار بكر]] بتركيا أنه عند سؤال المشاركين عن العقوبة المناسبة للست اللى ارتكبت الخيانه  الزوجيه ، قال 37% منهم إنها لازم تُقتل، فى الوقت نفسه قال 21% إنه لازم قطع أنفها أو ودنيها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4357158.stm
| title = BBC NEWS - Europe - 'Honour' crime defiance in Turkey
| work = bbc.co.uk
| date = 19 October 2005
| accessdate = 28 August 2014
| archivedate = 30 April 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190430204622/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4357158.stm
}}&lt;/ref&gt; لحد سنة 2009، كان قانونى فى [[سوريا]] أن يقتل الزوج مراته أو قريباته من الستات أو يصيبهن بجروح إذا تم ضبطهن متلبسات ب الخيانه  الزوجيه  أو غيره من الأفعال الجنسية غير المشروعة. و عُدِّل القانون ليسمح للجانى بس &quot;بالاستفادة من الظروف المخففة، شريطة أن يقضى مدة سجن لا تقل عن سنتين فى حالة القتل&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Secretary General's database on violence against women|مسار=http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=28169&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=1263|ناشر=Sgdatabase.unwomen.org|تاريخ-الوصول=28 September 2013|تاريخ=29 May 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20130416012813/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=28169&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=1263|تاريخ-الأرشيف=2013-04-16|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130416012813/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=28169&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=1263}}&lt;/ref&gt; كما تنص مواد تانيه على أحكام مخففة. تنص المادة 192 على أنه يجوز للقاضى اختيار عقوبات مخففة ( زى السجن لفترة قصيرة) إذا تم القتل بنية حسنة. وتنص المادة 242 على أنه يجوز للقاضى تخفيف الحكم فى جرائم القتل اللى ارتُكبت فى حالة غضب نتيجة فعل غير مشروع ارتكبته الضحية.&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Syria: No Exceptions for Honor Killings|مسار=https://www.hrw.org/news/2009/07/28/syria-no-exceptions-honor-killings|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ-الوصول=8 December 2011|تاريخ=28 July 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120106034307/http://www.hrw.org/news/2009/07/28/syria-no-exceptions-honor-killings|تاريخ-الأرشيف=6 January 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و فى السنين  الأخيرة، عدّل الاردن قانون العقوبات لتغيير قوانينه اللى كانت توفر دفاع كامل عن جرائم القتل بدافع الشرف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Belief that honour killings are 'justified' still prevalent among Jordan's next generation, study shows|مسار=http://www.cam.ac.uk/research/news/belief-that-honour-killings-are-justified-still-prevalent-among-jordans-next-generation-study-shows|تاريخ-الوصول=19 June 2014|صحيفة=University of Cambridge|تاريخ=20 June 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191214032106/https://www.cam.ac.uk/research/news/belief-that-honour-killings-are-justified-still-prevalent-among-jordans-next-generation-study-shows|تاريخ-الأرشيف=14 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

حسب الامم المتحده  سنة  2002:

: تقرير المقرر الخاص ... بخصوص الممارسات الثقافية فى العيله اللى تنطوى على عنف ضد الست (E/CN.4/2002/83) أشار إنه تم الإبلاغ عن جرائم شرف فى [[مصر]] [[الاردن|والأردن]] [[لبنان|ولبنان والمغرب]] [[المغرب|وباكستان]] [[باكستان|والجمهورية]] [[سوريا|العربية السورية]] [[توركيا|وتركيا]] [[اليمن|واليمن]] و دول تانيه فى البحر المتوسط والخليج العربي، و أنها وقعت كمان فى دول غربية زى فرنسا و المانيا والمملكة المتحدة، جوه مجتمعات المهاجرين.&lt;ref name=&quot;unhchr&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Working towards the elimination of crimes against women committed in the name of honour|مسار=http://www.unhchr.ch/huridocda/huridoca.nsf/AllSymbols/985168F508EE799FC1256C52002AE5A9/$File/N0246790.pdf|ناشر=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|تاريخ-الوصول=8 February 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080227104541/http://www.unhchr.ch/huridocda/huridoca.nsf/AllSymbols/985168F508EE799FC1256C52002AE5A9/$File/N0246790.pdf|تاريخ-الأرشيف=27 February 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Abu-Ghanem women speak out against serial 'honor killings'
| url = https://www.haaretz.com/hasen/spages/829440.html
| work = [[Haaretz]]
| accessdate = 23 February 2007
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070225090106/http://www.haaretz.com/hasen/spages/829440.html
| archivedate = 25 February 2007
}}&lt;/ref&gt;

=== جرائم العاطفة ===
جرائم العاطفة غالب ما تكون مدفوعة بالغيرة، و وفق منظمة [[هيومن رايتس ووتش]] ، &quot;تتشابه فى ديناميكيتها [مع جرائم الشرف] حيث تُقتل الستات على ايد أفراد من عائلاتهن الذكور، و الجرائم مبررة أو مفهومة&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Thousands of Women Killed for Family &quot;Honor&quot;|مسار=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/02/0212_020212_honorkilling.html|تاريخ-الوصول=27 September 2014|صحيفة=nationalgeographic.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150905122357/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/02/0212_020212_honorkilling.html|تاريخ-الأرشيف=2002-02-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020215152919/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/02/0212_020212_honorkilling.html}}&lt;/ref&gt;

=== الرجم ===
[[ملف:Schnorr_von_Carolsfeld_Bibel_in_Bildern_1860_201.png|تصغير|يسوع والست اللى تم ضبطها متلبسة ب الخيانه  الزوجيه  بريشة يوليوس شنور فون كارولسفيلد ، 1860، حيث قال يسوع إن الرجل اللى لا خطيئة له لازم يرمى الحجر الأول.]]
الرجم ، أو التكسير، هو شكل من أشكال [[اعدام|عقوبة الإعدام]] حيث تقوم مجموعة منظمة برمى الحجارة على فرد لحد يموت، أو يتم دفع الشخص المحكوم عليه من منصة مرتفعة بما يكفى فوق أرضية حجرية بحيث يؤدى السقوط فى الغالب لالموت الفورى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Examining Halcha, Jewish issues and secular law|مسار=http://www.jlaw.com/Briefs/capital2.html|ناشر=Ira Kasdan|تاريخ-الوصول=9 October 2009|صحيفة=Jewish Law:Legal briefs|تاريخ=December 1999|مؤلف=Rapps|الأول=Dennis|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091105092848/http://www.jlaw.com/Briefs/capital2.html|تاريخ-الأرشيف=2009-11-05|مؤلف2=Weinberg, Lewin|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092848/http://www.jlaw.com/Briefs/capital2.html}}&lt;/ref&gt;

=== العنف بين شركا زوجين زانيين ===
المتجوزين اللى بيقيمو علاقات مع شركا برا الجواز، أو اللى بيبقوا فى علاقات مع ناس متجوزة من حد تاني، ممكن يتعرّضوا للعنف فى العلاقات دى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.thestar.com/news/2007/10/31/wills_found_guilty_of_murdering_mistress.html
| title = Wills found guilty of murdering mistress
| date = 31 October 2007
| work = thestar.com
| accessdate = 23 August 2017
| archivedate = 3 November 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171103052143/https://www.thestar.com/news/2007/10/31/wills_found_guilty_of_murdering_mistress.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.washingtonpost.com/local/dc-officer-sentenced-to-life-in-prison-for-killing-his-mistress-and-daughter/2013/03/22/315eea9c-92fe-11e2-a31e-14700e2724e4_story.html
| title = D.C. officer sentenced to life in prison for killing his mistress and daughter
| last = Spencer S. Hsu
| date = 22 March 2013
| work = [[The Washington Post]]
| accessdate = 23 August 2017
| archivedate = 19 January 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190119161056/https://www.washingtonpost.com/local/dc-officer-sentenced-to-life-in-prison-for-killing-his-mistress-and-daughter/2013/03/22/315eea9c-92fe-11e2-a31e-14700e2724e4_story.html
}}&lt;/ref&gt;  بسبب طبيعة الخيانه  الزوجيه .{{Spaced en dash}} غير مشروع أو مش قانونى فى مجتمعات كتير {{Spaced en dash}} النوع ده من العنف بين الشريكين الحميمين ممكن ما يتبلّغش عنه، أو و لو اتبلّغ عنه ما يتمش مقاضاته؛ و فى بعض الولايات القضائية، النوع ده من العنف ما بيبقاش مشمول بقوانين العنف الأسرى المحددة اللى هدفها حماية الناس فى العلاقات الزوجية الشرعية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=El Pueblo de Puerto Rico Peticionario v. José Miguel Flores Flores Recurrido|مسار=http://derechoalderecho.org/wp-content/uploads/110324desicionsupremoley54-1.pdf|تاريخ-الوصول=6 May 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304051854/http://derechoalderecho.org/wp-content/uploads/110324desicionsupremoley54-1.pdf|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Puerto Rico: Controversial Decision on Domestic Violence · Global Voices|مسار=https://globalvoices.org/2011/04/03/puerto-rico-controversial-decision-on-domestic-violence/|تاريخ-الوصول=29 September 2015|صحيفة=Global Voices|تاريخ=3 April 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151012020746/https://globalvoices.org/2011/04/03/puerto-rico-controversial-decision-on-domestic-violence/|تاريخ-الأرشيف=12 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فى الخيال ==
[[ملف:Madame_Bovary_1857_(hi-res).jpg|تصغير|158x158بك|صفحة العنوان للطبعة الأولى من رواية [[جوستاف فلوبير]] &quot; ''مدام بوفاري&quot;'' (ليفي، باريس، 1857).]]
موضوع الخيانة الزوجية استُخدم فى كتير من الأعمال الأدبية، و كان موضوع رئيسى فى روايات شهيرة زى ''[[انا كارينينا|آنا كارنينا]]'' ، ''[[مدام بوفارى|ومدام بوفارى]]'' ، ''وعشيق الليدى تشاترلي'' ، ''والحرف القرمزي'' ، ''والخيانة الزوجية'' . كمان كان موضوع افلام كتير  .

== شوف كمان ==
 {{تصنيف كومونز|Adultery}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}{{Sexual ethics}}{{ظبط استنادى}}

{{DEFAULTSORT:Adultery}}
[[تصنيف:خيانه زوجيه|خيانه زوجيه]]
[[تصنيف:جنس]]
[[تصنيف:جرايم جنسيه]]
[[تصنيف:الجنس فى الانسان]]</text>
      <sha1>q181p66fc274yxv469a82s4nvix3tpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قارون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2165127</id>
    <revision>
      <id>13024670</id>
      <parentid>12991743</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="qf4nahfzy46jul0vgq9v0a9bmi8mdfm" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص|الصورة= File:Moses and Korah.jpg}}
'''قارون''' ([[قورح]] فى التوراه) حسب القرأن هو واحد من أغنياء قوم [[موسى]] (بنو إسرائيل)، كان ليه الكتير من الثروات لحد إن مفاتيح دى الثروات كانت ثقيلة تتعب من يحملها. و كان وزير لشؤون [[عبرانيون|العبرانيين]] عند [[فرعون]].

== نسبه ==
'''قارون''' بن يصهر بن [[قاهث]]، [[موسى|وموسى]] بن عمران بن [[قاهث]]. وقال محمد بن إسحاق بن يسار: أن '''قارون''' كان عم [[موسى]] عليه السلام. قال [[محمد بن جرير الطبرى|ابن جرير]]: واكتر أهل العلم على أنه كان ابن عمه، [[الله|والله]] أعلم. وقال قتادة بن دِعَامة: كنا نحدث أنه كان ابن عم [[موسى]]، و كان يسمى المنور لحسن صوته [[التوراه|بالتوراة]]، لكن عدو [[الله]] نافق كما نافق السامرى، فأهلكه البغى لكثرة ماله. وقال شَهْر بن حَوْشَب: زاد فى ثيابه شبرا طولا ترفعا على قومه.

ورد ذكر قارون فى [[القرآن]] فى [[سورة العنكبوت]]، [[سورة غافر|وسورة غافر]]، وورد ذكر قصته بتفصيل اكتر فى [[سورة القصص]] فى الآيات 76-82.

يذكر [[القرآن]] كنوز '''قارون''' فيخبر أن مفاتيح الحجرات اللى تضم الكنوز، كان يصعب حملها على مجموعه من الرجال الأشداء. لكن '''قارون''' بغى على قومه بعد ما آتاه [[الله]] الثراء. ولا يذكر [[القرآن]] فيم كان البغى، ليدعه مجهول يشمل شتى الصور. فيمكن بغى عليهم بظلمهم وغصبهم أرضهم و أشياءهم. ويمكن بغى عليهم بحرمانهم حقهم فى ذلك المال. حق الفقراء فى أموال الأغنياء. ويمكن بغى عليهم بغير دى الأسباب.

{{تصنيف كومونز|Korah}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P551]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P119]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P18]]
[[تصنيف:شخصيات دينيه]]</text>
      <sha1>qf4nahfzy46jul0vgq9v0a9bmi8mdfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ام بى سى 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2166395</id>
    <revision>
      <id>13024640</id>
      <parentid>13024209</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MathXplore</username>
        <id>202179</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26006-98|~2026-26006-98]] ([[User talk:~2026-26006-98|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]]</comment>
      <origin>12225481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="1prfk8kfzii2uhntbv4ctnsjc2dn8nb" xml:space="preserve">{{معلومات قناه}}
'''ام بى سى 1''' ({{انج|MBC 1}}) هيا واحده من قنوات [[مركز تلفزيون الشرق الاوسط]] انطلقت سنة [[1991]]

القناه اول قناه مجانيه متخصصه فى عرض [[فن السينيما|الافلام]] السينمائيه فى [[العالم العربى]] و بتتخصص القناه فى بث مجموعه متنوعه من انجح الافلام العالميه بمختلف فئاتها من الدراما, و الحركه و التشويق, و [[فيلم رعب|الرعب]] و قصص الجريمه و الخيال العلمى و الكوميديا.

== شوف كمان ==
* [[مركز تلفزيون الشرق الاوسط]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}{{مركز تلفزيون الشرق الأوسط}}{{Social links}}

{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:قنوات تليفزيون]]
[[تصنيف:مركز تلفزيون الشرق الاوسط]]</text>
      <sha1>1prfk8kfzii2uhntbv4ctnsjc2dn8nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ام بى سى 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2167182</id>
    <revision>
      <id>13024641</id>
      <parentid>13024210</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MathXplore</username>
        <id>202179</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26006-98|~2026-26006-98]] ([[User talk:~2026-26006-98|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>12849152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="p5fkpyguw1onyouamew1z553t0v4291" xml:space="preserve">{{معلومات قناه
| شعار = 
}}

'''ام ‌بى ‌سى 3'''&lt;ref&gt;[https://www.almowaten.net/2020/10/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AC-%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%8A-%D8%B3%D9%8A-3/ أشهر برامج ام بي سي 3 القديمة والحديثة&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208174550/https://www.almowaten.net/2020/10/برامج-ام-بي-سي-3/ |date=8 فبراير 2021}}&lt;/ref&gt; ({{إنج|MBC 3}}) هيا [[قناه|قناة]] [[المملكه العربيه السعوديه|سعودية]] للاطفال تابعه لمجموعة [[مركز تلفزيون الشرق الاوسط|مركز تلفزيون الشرق الأوسط]] (MBC). بدت البث فى [[8 ديسمبر]] [[2004]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| مسار = https://mbc3.mbc.net/shows/71763005a2235dc1d247_%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%A3%D8%AD%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85
| عنوان = MBC3 Website
| موقع = mbc3.mbc.net
| تاريخ الوصول = 2021-07-12
| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20210712140211/https://mbc3.mbc.net/shows/71763005a2235dc1d247_تسالي-أحلى-عالم
| تاريخ أرشيف = 2021-07-12
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210712140211/https://mbc3.mbc.net/shows/71763005a2235dc1d247_%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%A3%D8%AD%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

== الفقرات ==
* صباح الصغار
* فقرة البنات
* تشويق بلا حدود
* Disney on MBC3
* Jetix on MBC3
* Nickelodeon on MBC3

== المذيعين ==
* مهند بخيت
* [[اصاله كامل]]
* حسن الملا
* دانية شافعى
* مروة كرم
* نبيل أيوب
* طارق غانم
* ندى اشتى
* عزه زعرور

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}{{مركز تلفزيون الشرق الأوسط}}{{مواقع التواصل الاجتماعي}}

{{ضبط استنادي}}

[[تصنيف:مركز تلفزيون الشرق الاوسط]]</text>
      <sha1>p5fkpyguw1onyouamew1z553t0v4291</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:ATAczr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>2168002</id>
    <revision>
      <id>13024581</id>
      <parentid>11001797</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>علاء</username>
        <id>59704</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نقل علاء صفحه [[نقاش المستخدم:ايمن بودغن اسطمبولي]] إلى [[نقاش المستخدم:ATAczr]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/ايمن بودغن اسطمبولي|ايمن بودغن اسطمبولي]]» إلى «[[Special:CentralAuth/ATAczr|ATAczr]]».</comment>
      <origin>11001797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2140" sha1="1pvwk9gidqs9wu03n02664pbwdio7kh" xml:space="preserve">{| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;border:1px solid #084080; background-color:#F5FFFA; vertical-align:top; color:#000000;&quot;
| &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;padding:3px;font-size:large; word-spacing:1ex;&quot;&gt;
[[ويكيبيديا:ترحيب|اهلاً و سهلاً]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;margin:0; background-color:#CEF2E0; color:#000000;font-size:large; border:1px solid #084080; text-align:right; padding:0.4em 0.2em;&quot;&gt;
&amp;nbsp; اهلاً و سهلاً بحضرتك يا {{PAGENAME}} فى [[ويكيبيديا مصرى|ويكيپيديا مصرى]]. و ياريت ويكيپيديا مصرى تعجبك و تشارك/ى فيها. &amp;nbsp;
دى شوية لينكات ممكن تكون مفيده:&lt;br/&gt;
[[ويكيبيديا:اسئله متكرره|ايه هى ويكيپيديا مصرى]] - '''[[ويكيبيديا:ويكيبيديا مش|ويكيپيديا مش]]''' - [[ويكيبيديا:مساعدة اليوزرات الجداد|مساعده لليوزرات الجداد]] - [[ويكيبيديا:طريقة الكتابه|طريقة الكتابه]] - [[ويكيبيديا:الخمس قواعد|الخمس قواعد الرئيسيه فى الموسوعه]] - [[ويكيبيديا:سياسات و ارشادات|سياسات و إرشادات]] - [[ويكيبيديا:صالون المناقشه|صالون المناقشه (Discussion room)]] - [[ويكيبيديا:ترحيب|ترحيب بالجداد]] - [[ويكيبيديا:مشاكل الفونت|مشاكل الfont]]&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;[[ويكيبيديا:صالون المناقشه/إزاى عرفنا ويكيبيديا مصرى|دا مينى-استبيان]] بنحاول نعرف بيه ازاى سمعت عن ويكيپيديا مصرى, لو ممكن تشاركنا بالمعلومه دى لو وقتك بيسمح
For Non &quot;Masri&quot; Speakers, [[ويكيبيديا:Introduction in English|click here to read introduction in English]]
&lt;/div&gt;
 	
&lt;div style=&quot;position: fixed; right:130px; bottom:10px; display:block;&quot;&gt;[[file:مفتاح الحياه متحرك.gif|center|90px|link=]]
&lt;/div&gt;
|}} --[[User:Ghaly|Ghaly]] ([[User Talk:Ghaly|مناقشه]]) 12:40، 16 يوليه 2024 (يو تى سى)</text>
      <sha1>1pvwk9gidqs9wu03n02664pbwdio7kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رئيس وزرا مونجوليا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2174734</id>
    <revision>
      <id>13024690</id>
      <parentid>13016643</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11393" sha1="t7ml9spcaaumv88sbip9kknep4l9cpz" xml:space="preserve">{{معلومات منصب رسمى}}

'''رئيس وزرا مونجوليا'''{{efn|{{bulletedlist|{{Langx|mn|Монгол Улсын Ерөнхий Сайд|Mongol Ulsiin Yörönkhii Said}}, {{IPA|mn|mɔ́ɴɢəɮ ʊɮsíːɴ jɵrəŋxíː sɛ́ːt|pron}}|{{smaller|In the [[Mongolian script]]:}} {{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ|lang=mn}}}}
}} هو [[رئيس حكومه|رئيس حكومة]] [[مونجوليا]] . حسب  دستور مونجوليا ، . [[برلمان|البرلمان]] [[مونجوليا|المونجولى]] أو مجلس الدولة الأعظم ، يعيين رئيس الوزرا  {{ملا|{{bulletedlist|{{Langx|mn|Монгол Улсын Ерөнхий Сайд|Mongol Ulsiin Yörönkhii Said}}, {{IPA|mn|mɔ́ɴɢəɮ ʊɮsíːɴ jɵrəŋxíː sɛ́ːt|pron}}|{{smaller|In the [[Mongolian script]]:}} {{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ|lang=mn}}}}
}} بنا على ترشيح الرئيس لمرشحٍ تُقدّمه الأغلبية البرلمانية.  رئيس الوزرا بيتشال إذا قدّم  ما يقلش  عن ربع أعضا مجلس الدولة الكبير اقتراح رسمى بإقالته، و أغلبية الأعضا، وافقت عليه  أو إذا  ما اتوافقش على قرار ثقة فى رئيس الوزرا.  رئيس الوزرا الحالى هو  [[نيام اوسورين اوتشرال]] ، اللى خلف [[جومبوجافين زاندانشاتار]] فى 30 مارس 2026  ، بعد استقالته قبل كده ب4 أيام.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Edwards
| first = Terrence Matthew
| date = 2026-03-30
| title = Mongolia Appoints Uchral as Third Prime Minister Within a Year
| url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-30/mongolia-appoints-uchral-as-third-prime-minister-within-a-year
| accessdate = 2026-03-31
| work = Bloomberg
| language = en
}}&lt;/ref&gt;

'''رئيس وزرا مونجوليا''' ( Mongolian {{ملا|Traditional [[Mongolian script]]: {{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ|lang=mn}}
}} ) هو رئيس حكومة [[مونجوليا]] و يرأس حكومة مونجوليا ويمكن للبرلمان عزله بالتصويت بحجب الثقة . رئيس الوزرا الحالى هو لوفسانامسرين أويون إردين ، اللى يشغل المنصب من 27 يناير 2021.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|title=Монгол Улсын 32 дахь Ерөнхий сайдаар Л.Оюун-Эрдэнийг томилов|url=https://ikon.mn/n/241z|date=27 January 2021}}&lt;/ref&gt; حل محل أوخناجين خورلسوخ ، اللى استقال فى 22 يناير 2021.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.reuters.com/article/idUSKBN29R0NS/
| title = Mongolian prime minister resigns after COVID-19 protests
| publisher = Reuters
| date = 2021-01-22
| accessdate = 2024-06-21
}}&lt;/ref&gt;

== ادوار و مسؤوليات ==

رئيس الوزرا ليه صلاحيات كاملة فى تعيين وفصل الوزرا &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mongolia Considers Major Political Reforms|مسار=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-considers-major-political-reforms|تاريخ-الوصول=2022-09-11|صحيفة=Mongolia Weekly|تاريخ=2022-05-03|مؤلف=Adiya|الأول=Amar|لغة=en}}&lt;/ref&gt; ، و هو مسؤول عن تعيين حكام المقاطعات الـ 21 فى مونجوليا ، و حاكم العاصمة [[اولان باتور|أولان باتور]] .

رئيس الوزرا ليه دور محورى فى صياغة السياسة الداخلية و توجيه الأجندة التشريعية للحكومة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Political System and Leadership in Mongolia|مسار=https://www.mongolianpolicyforum.org/post/political-system-and-leadership-in-mongolia|تاريخ-الوصول=2022-09-11|صحيفة=Mongolian Policy Forum|تاريخ=2021-03-22|مؤلف=Narankhuyag|الأول=Ganbat|لغة=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; و يشمل نطاق صلاحياته كمان تعيين الشخصيات الرئيسية فى الحكومة، زى رؤسا مختلف الهيئات والوزارات الحكومية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Governance and Institutional Structures in Mongolia|مسار=https://www.mongoliangovforum.org/post/governance-and-institutional-structures-in-mongolia|تاريخ-الوصول=2022-09-11|صحيفة=Mongolian Governance Forum|تاريخ=2020-11-14|مؤلف=Bayar|الأول=Jargal|لغة=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; فى حالة التعديلات السياسية، ممكن لقرارات رئيس الوزرا أن بتأثر بشكل كبير على هياكل الحكم على المستويين الوطنى و الإقليمي،و ده يعكس مركزية السلطة التنفيذية فى النظام السياسى المونجولى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mongolian Political Reforms and Challenges|مسار=https://www.mongolianreformreview.org/post/mongolian-political-reforms-and-challenges|تاريخ-الوصول=2022-09-11|صحيفة=Mongolian Reform Review|تاريخ=2019-06-10|مؤلف=Chuluun|الأول=Tseren|لغة=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; و يؤدى ده التركيز للسلطة ساعات لدعوات للامركزية، يدعو مختلف الفاعلين السياسيين لمزيد من الاستقلالية فى صنع القرار على المستوى الإقليمى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Decentralization and Regional Governance in Mongolia|مسار=https://www.mongoliadecblog.org/post/decentralization-and-regional-governance-in-mongolia|تاريخ-الوصول=2022-09-11|صحيفة=Mongolia Decentralization Blog|تاريخ=2020-09-05|مؤلف=Ganbold|الأول=Baatar|لغة=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
[[خانات بوجد فى منجوليا|خانات بوغد فى مونجوليا]] أنشأ منصب رئيس الوزرا سنة 1912، بعد فتره قصيره  من إعلان مونجوليا الخارجية استقلالها عن [[سلالة تشينج|سلالة تشينغ]] المانشورية.كتير من الدول  ماعترفتش بالاستقلال  ده فى العقد التانى من القرن العشرين.

بحلول إعلان مونجوليا التانى (والمعترف به عمومى ) استقلالها عن احتلال بييانغ الصينية سنة 1921، المنصب كان تحت سيطرة حزب [[شيوعيه|شيوعى]] معروف باسم الحزب الثورى الشعبى المونجوليساعتها .

سنة 1924، أسس الحزب جمهورية مونجوليا الشعبية ، واتبدل منصب رئيس الوزرا بمنصب رئيس مجلس مفوضين الشعب. بعدين  اتغير المنصب  ده لرئيس مجلس الوزرا سنة 1946.

لقب رئيس الوزرا ما رجعش إلا سنة 1990،  لما الحزب الثورى الشعبى تدريجى اتخلا عن قبضته على السلطة.

بغض النظر عن تغييرات الاسم،  الحكومة المونجولية الحديثة تعترف بأن المنصب كان موجود بشكل مستمر من سنة 1912، و تعتبر اللى مسكو المنصب ده  رؤسا وزرا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mongolia's Historic Relations with its Largest Neighbour: Russia|صحيفة=Electronic Journal of Social and Strategic Studies|مسار=https://www.ejsss.net.in/article_html.php?did=13219&amp;issueno=0|مؤلف=Sureyya|الأول=Yigit|تاريخ=August 2021|المجلد=2|العدد=IV|صفحات=9–41}}&lt;/ref&gt;

فيه بعض الالتباس حول أول من شغل المنصب ده . فقد لاما اسمه تسيرين (أو تسيرينتشيميد)  مسك منصب &quot;رئيس الوزرا&quot; ( وزير الداخلية فى الواقع) خلال حكومة مؤقتة، و يُشار ليه ساعات بأنه أول من شغل المنصب  ده بالمعنى الحديث. رغم ده ، الحكومة المونجولية تعتبر توغس-أوشيرين نامنانسورين ، أول من شغل المنصب رسمى، هو الأول.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mongolia mulls restitution claims after identifying objects held abroad|مسار=https://www.theartnewspaper.com/2023/12/29/mongolia-mulls-restitution-claims-after-identifying-objects-held-abroad|ناشر=The Art Newspaper|تاريخ-الوصول=29 December 2023|تاريخ=29 December 2023|مؤلف=Gareth|الأول=Harris|اقتباس=These include a letter from around 1921 written by the first prime minister of Mongolia, Tögs-Ochiryn Namnansüren, declaring the country’s independence from China’s Manchu Dynasty, at present held at the British Library in London. The library says it has not received any enquiries regarding this item to date.}}&lt;/ref&gt; كما فيه بعض الالتباس حول وضع تسينجيلتين جيجيدجاف ، علشان بيشوف البعض أنه كان رئيس وزرا بالوكالة بس ،  ناس تانية شايفين إنه كان رئيس وزرا بصلاحيات كاملة. الحكومة المونجولية بتتبنا الرأى الأخير.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=China/Mongolia (1911-1946)|مسار=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/asiapacific-region/chinamongolia-1911-1946/|ناشر=Department of Government, Public Service, and International Studies|تاريخ-الوصول=2024-02-14|صحيفة=University of Central Arkansas|اقتباس=Prime Minister Tsengeltiin Jigjidjav resigned on July 2, 1932, and Peljidiin Genden was appointed as prime minister.|تاريخ-الأرشيف=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624095507/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/asiapacific-region/chinamongolia-1911-1946/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== شوف كما ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[رئيس مونجوليا]]
* [[رؤسا وزرا مونجوليا]]
* [[حكومة مونجوليا]]
* [[تشياجين البجدورج]]
* [[خورلوجين تشويبالسان]]
* [[ياومچاجين تسيدينبال]]
* [[رينكينيامين امارچارجال]]
* [[ميندسايخانى انخسايخان]]
* [[بيلجيدين جيندين]]
* [[نامبارين انخبايار]]
* [[مييجومبين انخبولد]]
* [[نوروفين التانخويج]]
* [[نيام اوسورن تويا]]
{{div col end}}

*

== ملحوظات ==
{{Notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [http://zasag.mn الموقع الرسمى للحكومة المونجولية] (باللغة المونجولية)
{{Mongolia topics}}{{Prime Ministers of Mongolia}}{{Prime ministers}}

[[تصنيف:حكومة مونجوليا]]</text>
      <sha1>t7ml9spcaaumv88sbip9kknep4l9cpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داسو ميراج إف1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2189851</id>
    <revision>
      <id>13024473</id>
      <parentid>13002076</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: تلك اللى ←  اللى</comment>
      <origin>13024473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="i1lc6tq6z2r7unkvi18q3x8c4boe9sd" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=ابريل 2026}}
{{صندوق معلومات عام}}
'''داسو ميراج إف1''' (بالفرنسية: Dassault Mirage F1) هيا مقاتلة تفوق جوى فرنسية ذات مقعد واحد صممت وصنعت من قبل شركة داسو لصناعات الطيران، خلف للمقاتلة الفرنسية داسو ميراج التالتة.

دخلت الميراج '''إف1''' الخدمة فى القوات الجوية الفرنسية فى أوائل السبعينات و استخدمت كمقاتلة خفيفة متعددة الأغراض، وصدرت لحوالى 12 [[دولة]]. بإنتاج بلغ اكتر من 700 طياره ومن مقاتلات التفوق الجوى الاوروبية من الجيل التانى (أى اللى بنيت فى الستينات و أوائل السبعينات) كانت الإف1 الاكتر نجاحاً، و الأهم بينها كونها أستخدمت من كل مستخدميها فى الحروب والصراعات الإقليمية.

[[تصنيف:فرنسا]]
[[تصنيف:طيران]]</text>
      <sha1>i1lc6tq6z2r7unkvi18q3x8c4boe9sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دورى امريكا الشماليه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2189862</id>
    <revision>
      <id>13024435</id>
      <parentid>12996908</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deltaspace42</username>
        <id>285834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Nasl original logo 1968.png]] → [[File:North American Soccer League logo (1968-1974).png]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · To clarify that it is the first logo of the North American Soccer League. NASL is a disambiguation page.</comment>
      <origin>13024435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78968" sha1="0qcjikvzq6z7xhkl5w17i512mads3hc" xml:space="preserve">{{معلومات دورى رياضى}}
'''الدورى الامريكانى الشمالى لكرة القدم''' ( '''NASL''' ) كان الدورى الاحترافى الرئيسى [[كورة قدم|لكرة القدم]] على مستوى [[امريكا|الولايات المتحدة]] [[كندا|و كندا]] اللى استمر من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1968|سنة 1968]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|سنة 1984]] . ويعتبر أول دورى كرة قدم ناجح على المستوى الوطنى فى امريكا. تمت تسمية نهائى الدورى باسم Soccer Bowl من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1975|سنة 1975]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983|سنة 1983]] وسلسلة Soccer Bowl فى عامها الأخير [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|سنة 1984]] . كان المفوض [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] رئيس للدورى من سنة 1969 لسنة 1983. أرسى اتحاد كرة القدم الامريكانى الأسس لكرة القدم فى امريكا اللى ساعدت فى استضافة البلاد [[كاس العالم 1994|لكأس العالم لكرة القدم سنة 1994]] وتأسيس الدورى الامريكانى لكرة القدم (MLS) سنة 1996.&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| authors = Lewis Michael

| title = How the birth and death of the NASL changed soccer in America forever
| url = https://www.theguardian.com/football/2018/oct/20/nasl-history-soccer-america
| work = The Guardian
| date = October 20, 2018
}}&lt;/ref&gt; ماكانش عند امريكا دورى وطنى حقيقى فى الدرجة الأولى لحد اندمجت رابطة كرة القدم المتحدة (الولايات المتحدة) اللى أقرها الاتحاد الدولى لكرة القدم ( [[فيفا|الفيفا]] ) والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم (NPSL)، اللى عملا بشكل منفصل لموسم واحد سنة 1967، فى ديسمبر  1967 لتشكيل دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. اعتبرت رابطة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم أن الدوريين السابقين للاندماج يشكلان جزء من تاريخها.
شعبية الدورى بلغت ذروتها فى أواخر السبعينات. بلغ متوسط حضور الجماهير فى الدورى اكتر من 13000 مشجع لكل ماتش فى كل موسم من سنة 1977 لسنة 1983، وتم بث ماتشات الدورى على شبكات التلفزيون من سنة 1975 لسنة 1980.&lt;ref name=&quot;kenn.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.kenn.com/the_blog/?page_id=553
| title = kenn.com
| website = www.kenn.com
| accessdate = 2022-07-28
}}&lt;/ref&gt; و كان الفريق الأبرز فى الدورى هو فريق [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] . خلال نص و أواخر سبعينات القرن العشرين، تعاقد نادى كوزموس مع عدد من احسن لعيبة العالم - [[پيليه|بيليه]] ، [[فرانتس بكنباور|فرانز بيكنباور]] ، [[كارلوس البرتو توريس|كارلوس ألبرتو]] - متوسط حضور مشجعى نادى كوزموس اكتر من 28 ألف مشجع لكل ماتش فى كل موسم من سنة 1977 لسنة 1982، فى الوقت نفسه بلغ متوسط الحضور فى الماتشات خلال 3 مواسم 40 ألف متفرج لكل ماتش. ومن اللاعبين التانيين المعروفين دولى فى الدورى [[جورجو كيناليا|جورجيو شيناجليا]] ، [[يوهان كرويف|ويوهان كرويف]] ، [[يوهان نيسكينز|ويوهان نيسكينز]] ، [[جيرد مولر|وجيرد مولر]] ، [[بوبى مور|وبوبى مور]] ، [[اوزيبيو|و إيزيبيو]] ، [[جورج بيست|وجورج بيست]] . بس، أدى التوسع المفرط، والركود الاقتصادى فى أوائل التمانينات ، والنزاعات مع اتحاد اللاعبين فى الاخر لانهيار الدورى الوطنى لكرة القدم بعد موسم 1984. كمان قرار [[فيفا|الاتحاد الدولى لكرة القدم]] بمنح استضافة [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] للمكسيك بعد انسحاب كولومبيا ، مش امريكا، يعتبر عامل فى زوال الدورى الامريكانى لكرة القدم. وصف كلايف توى رئيس نادى نيو يورك كوزموس السابق الدورى بأنه &quot;نجاح باهر فشل فى الاخر ككيان واحد. لكن ما تركه وراءه هو معرفة باللعبة ما كانتش موجودة لحد فى ده البلد على ايد وحماس للعبة ماكانش موجودًا من قبل&quot;.&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt; أقرت الرابطة كمان كرة القدم جوه الصالات فى أشكال مختلفة من البطولات فى سنين 1971 و1975 و1976 و1978 و1979 و1983، و فى شكل موسمى فى سنين 1979-1980 و1980-1981 و1981-1982 و1983-1984 .
== تاريخ ==
=== التأسيس ===
[[ملف:North American Soccer League logo (1968-1974).png|تصغير|150x150بك| الشعار الأصلى لـ NASL (1968–1974)]]
جمهور التلفزيون فى امريكا الشمالية، اللى تجاوز المليون شخص، كان هو اللى تابع [[كاس العالم 1966|بطولة كأس العالم لكرة القدم 1966]] [[فيلم تسجيلى|والفيلم الوثائقى]] الناتج عنها، ''هدف!''و ده دفع المستثمرين الرياضيين الأميركيين لالاعتقاد بوجود سوق غير مستغلة لهذه الرياضة فى امريكا و كندا . سنة 1967، ابتدت دوريان احترافيان لكرة القدم فى امريكا: اتحاد كرة القدم الموحد (الولايات المتحدة الامريكانيه ) المعتمد على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم ( [[فيفا|الفيفا]] )، اللى بيتكون من فرق أوروبية وامريكانيه جنوبية كاملة تم جلبها لامريكا و إعطائها أسماء محلية، والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم غير المعتمد (NPSL). لم يتعرض الدورى الوطنى لكرة القدم للمحترفين لعقوبة على ايد اتحاد كرة القدم فى امريكا ، حيث رفض دفع الرسوم البالغة 25000 دولار، وتم تصنيفه ككيان محظور على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا)، وواجه اللاعبون عقوبات للتوقيع معه. امريكا كانت محظورة على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم (فيفا)، الفرق الأجنبية اللى أعيدت تسميتها بأسماء امريكانيه لموسم صيف 1967 نظرت لالدورى على أنه مش اكتر من تمرين تدريبى لموسم بره الموسم، ولم تقم معظمها بإشراك احسن لاعبيها. كان عند NPSL عقد تلفزيونى وطنى لمدة سنتين فى امريكا مع شبكة تلفزيون [[سى بى اس|CBS]] . تم توجيه المسؤولين لإطلاق صافرات الإنذار عند حدوث الأخطاء وتأخير اللعب للسماح لشبكة CBS بإدخال الإعلانات التجارية.&lt;ref name=&quot;kenn.com&quot;/&gt; كانت تقييمات الماتشات غير مقبولة لحد بمقاييس النهار فى عطلة نهاية الأسبوع، وبسرعه تم إنهاء الاتفاق مع شبكة سى بى إس. عزا بيل ماكفيل ، رئيس قناة سى بى إس سبورتس ، افتقار الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه لالجاذبية التليفزيونية لالملاعب الفارغة مع قلة المشجعين، واللاعبين الأجانب غير المميزين اللى لم يكونو مألوفين لمشجعى كرة القدم الامريكانيه .&lt;ref name=&quot;sportsillustrated.cnn.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1976/08/30/soccer-is-getting-a-toehold
| title = SOCCER IS GETTING A TOEHOLD
| date = August 30, 1976
| website = Sports Illustrated Vault
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Ludtke Melissa

}}&lt;/ref&gt;
اندمجت الدوريان فى 7 ديسمبر 1967 لتشكيل دورى امريكا الشمالية لكرة القدم (NASL). ابتدا الدورى الامريكانى لكرة القدم [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1968|موسم 1968]] بمشاركة 17 فريق من أصل 22 فريق شاركت فى موسم 1967، وتم التخلص من خمسة فرق زائدة عن الحاجة فى المدن اللى عمل بيها الدورى الامريكانى لكرة القدم والدورى الوطنى لكرة القدم. اعتمدت الفرق فى الغالب على المواهب الأجنبية، بما فيها البرازيلى [[فافا]] ، واحد من أبرز هدافى كأس العالم [[كاس العالم 1958|عامى 1958]] و [[كاس العالم 1962|1962]] . وشملت الماتشات الودية الدولية الانتصارات ضد [[نادى سانتوس|فريق سانتوس]] بقيادة بيليه وضد [[مانشستر سيتى]] بطل الدورى الإنجليزى.&lt;ref name=&quot;sover1968&quot;&gt;The Year in American Soccer – 1968, Steve Holroyd, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1968.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726055314/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1968.html|date=July 26, 2015}}&lt;/ref&gt; رغم ان الدورى حقق بعض النجاحات، إلا أنه واجه مشاكل كبيرة فى اكتساب القبول فى المجتمع الرياضى الأمريكى. ضمت الفرق الـ17 30 لاعب بس من امريكا الشمالية.&lt;ref name=&quot;sover1968&quot; /&gt; و وصلت تكاليف الرواتب المرتفعة للاعبين الأجانب واستئجار الملاعب الكبيرة، مع انخفاض الحضور الجماهيري، لخسارة كل فريق للأموال سنة 1968، وسارع المستثمرون لسحب استثماراتهم بعد انتهاء التزامهم لده العام.&lt;ref name=&quot;sover1968&quot; /&gt; و فى نهاية العام، سحبت قناة CBS عقدها التلفزيوني، وانسحبت كل الفرق باستثناء خمسة منها. نقل الدورى مكاتبه لقبو ستاد أتلانتا-فولتون كاونتى ، و فى نهاية موسم 1969 المكون من ستة عشر ماتش، أعلن الدورى أن كانساس سيتى هو بطل الدورى على أساس اكبر عدد من النقاط فى دور المجموعات، و أعلن فريق بالتيمور بايز انسحابه. بيظهر ان كرة القدم الاحترافية من الدرجة الأولى لن تنجو فى امريكا الشمالية.
فى محاولة يائسة للحفاظ على الدورى طافيا، اتصل الدورى بفريقين من الدورى الامريكانى لكرة القدم ، روتشستر لانسرز وواشنطن دارتس، بخصوص الانتقال لالدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه . و رغم ان الفريقين قادمان من دورى ASL (الذى كان له تاريخ يمتد لنحو 40 سنه كدورى شبه احترافى)، لكن الفريقين حققا نجاح كبير على الفور، و كسبا بأقسامهما الخاصة. كسب فريق روتشستر على واشينطون فى الماتش النهائية المكونة من مباراتين، ونجح الدورى فى البقاء. فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1971|سنة 1971]] ، أضافت NASL 3 فرق - [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] ، ومونتريال أوليمبيك ، وتورونتو ميترو - ودفع كل منها رسوم توسعة قدرها 25000 دولار.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://inbedwithmaradona.com/journal/2013/4/8/flying-the-american-flag-the-1971-st-louis-stars
| title = FLYING THE AMERICAN FLAG: THE 1971 ST LOUIS STARS
| website = IBWM
| language = en-GB
| accessdate = 2022-07-28
| archive-date = 2022-07-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220728170936/https://inbedwithmaradona.com/journal/2013/4/8/flying-the-american-flag-the-1971-st-louis-stars
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; كسب فريق دالاس تورنادو باللقب بعد عدد من الماتشات الإضافية فى الأدوار الإقصائية، بما فيها ماتش ماراثونية استمرت 173 دقيقة ضد روتشستر.
لما رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم أدركت أنها بحاجة لبيع رياضة كرة القدم، اللى كانت لسه غريبة على معظم الناس، لامريكا الشمالية، عدلت قواعد اللعبة فى محاولة لخللاتجها اكتر إثارة، واكتر قابلية للفهم، بالنسبة لمشجع الرياضة العادى. وتضمنت دى التغييرات ما يلي:
* استخدام ساعة تحسب وقت الماتش لحد الصفر، زى ما هو معتاد فى الرياضات الامريكانيه الموقوتة التانيه، بدل الاتجاه التصاعدى التقليدى ل90 دقيقة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://skydmagazine.com/2013/02/giving-them-the-boot-four-lessons-for-professional-ultimate-from-soccers-early-years/
| title = Giving Them the Boot: Four Lessons for Professional Ultimate from Soccer's Early Years
| date = February 20, 2013
| website = Skyd Magazine
}}&lt;/ref&gt;
* تم تقديم خط {{حول|35|yard|m}} خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1972|موسم 1972]] من المرمى لتحديد حالات التسلل ، مش من خط وسط الملعب المعتاد. كان الهدف من دى القاعدة هو زيادة فرص التسجيل وتقليل تكرار قيام الدفاعات بحبس اللاعب المهاجم فى موقف تسلل، حيث سمحت دى القاعدة للمهاجم بعدم الوقوع فى موقف تسلل إلا إذا عبر خط الـ35 ياردة. رغم السخرية من دى التجربة بره دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، إلا أنها كسبت بمباركة الاتحاد الدولى لكرة القدم لحد سنة 1982.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1972.html
| title = The Year in American Soccer – 1972
| publisher = Homepages.sover.net
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150325130709/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1972.html
| archivedate = March 25, 2015
| accessdate = February 6, 2014
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.theguardian.com/sport/blog/2010/apr/13/the-question-why-is-offside-law-genius
| title = The Question: Why is the modern offside law a work of genius? {{!}} Jonathan Wilson
| date = 2010-04-13
| website = the Guardian
| language = en
| accessdate = 2022-07-28
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1984/05/07/the-nasl-its-alive-but-on-death-row
| title = The NASL: It's Alive But On Death Row
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| language = en-us
| accessdate = 2022-07-28
| authors = Gammon Clive

}}&lt;/ref&gt;
* تطبيق بينالتيات فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1974|سنة 1974]] لحسم الماتشات اللى خلصت بالتعادل. بحلول [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|موسم 1977]] تم تعديل بينالتيات لتشبه لحد ما، حسب الروح على الأقل، ركلات الجزاء فى [[هوكى الجليد|لعبة هوكى الجليد]] . يبتدى اللاعب المهاجم من خط الـ35 ياردة ويحاول تسديد الكرة خلال خمس ثوان، لكنه يستطيع القيام باكبر عدد ممكن من الحركات الانفرادية؛ وعلى نحو مماثل، يستطيع حارس المرمى أن يواجه المهاجم دون قيود. كان نظام اللعب بيعتمد على 5 ركلات، حيث يحاول كل فريق خوض جولات إضافية إذا فضلت النتيجة متعادلة بعد خمس جولات.
* استمرار نظام النقاط فى الدورى الوطنى لكرة القدم سنة 1967، تم منح الفرق ست نقاط للفوز فى الوقت القانونى (بعد كده فى الوقت الإضافى)، وثلاث نقاط فى البداية للفوز بالتعادل. لما تم إلغاء الماتشات المتعادلة ببينالتيات سنة 1974، تم منح الفريق الفائز 3 نقاط للفوز بدل ست نقاط؛ و تم تخفيض ذلك بعدين لنقطة واحدة فى 1975 و1976، بعدين تم رفعه لست نقاط التقليدية من سنة 1977 لسنة 1980، بعدين تم تخفيضه تانى لأربع نقاط من سنة 1981 لسنة 1984.
** كان الاختلاف الاكتر بروز فى نظام النقاط اللى تم نقله كمان من الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه هو منح الفريق نقطة إضافية لكل هدف (بحد أقصى 3 أهداف) يسجله فى الماتش، بغض النظر عن نتيجتها. فى خمس مناسبات، ادا  النظام ده  غير التقليدى لقب الموسم العادى لفريق غير الفريق صاحب احسن سجل؛ ده حصل بشكل ملحوظ فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983|سنة 1983]] ، لما حصل فريق كوزموس، مدعوم بـ 87 هدف فى الدوري، على لقب الموسم العادى رغم حصوله على انتصارين أقل من فريق فانكوفر وايتكابس .
=== بداية نمو الاهتمام ===
كان الدورى الامريكانى لكرة القدم فى أوائل سبعينات القرن العشرين، لحد كبير، دورى شبه احترافى ،  كان الكتير من اللاعبين يشغلون وظايف تانيه.
[[ملف:SPStaSJ.jpg|تصغير| سنة 1975، استضاف ستاد سبارتان فى [[سان خوسيه (كاليفورنيا)|سان خوسيه، كاليفورنيا]] ، أول بطولة كرة قدم لما كانت سعته 18155 متفرج .]]
فى 3 سبتمبر 1973، ظهرت صورة لاعب كرة قدم على غلاف مجلة ''سبورتس اليستريتد'' لأول مرة - حارس مرمى فريق فيلادلفيا أتومز [[بوب ريجبى]] .&lt;ref name=&quot;tdifh.blogspot.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://tdifh.blogspot.com/2010/09/3-september-1974-si-cover-jinx-strikes.html
| title = This Day In Football History: 3 September 1973 – The SI Cover Jinx Strikes Again
| date = 2010-09-03
| website = This Day In Football History
| accessdate = 2022-07-28
| authors = Seal Brian

}}&lt;/ref&gt; تناولت جورنال SI فوز فريق فيلادلفيا أتومز ببطولة الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه ، هيا المرة الأولى اللى يكسب فيها فريق رياضى امريكاني بلقب فى موسمه الأول.&lt;ref name=&quot;tdifh.blogspot.com&quot; /&gt; بلغ متوسط عدد مشجعى فيلادلفيا 11500 مشجع فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1973|سنة 1973]] ، هيا المرة الأولى من سنة 1967 اللى يتجاوز فيها متوسط عدد مشجعى أى فريق كرة قدم محترف فى امريكا الشمالية 10000 مشجع. أعلن عنوان الغلاف &quot;كرة القدم تبقا أمريكية&quot;، حيث ابتدا فريق فيلادلفيا بستة لاعبين امريكان فى ماتش البطولة. و رغم لقب &quot;كرة القدم الأميركية&quot;، لم يتمكن أى لاعب امريكانى فى أى موسم بعد سنة 1974 من الفوز جايزة احسن لاعب أو إنهاء الموسم كاحسن هداف فى الدوري، حيث شاف نص السبعينات تدفق المواهب الأجنبية. تنبأت SI باستمرار النجاح لفريق فيلادلفيا أتومز، لكن الفريق انحل سنة 1976.&lt;ref name=&quot;tdifh.blogspot.com&quot; /&gt; ارتفع متوسط حضور ماتشات دورى امريكا الشمالية لكرة القدم بشكل مطرد من 2930 متفرج سنة 1969 ل7770 متفرج سنة 1974، و سنة 1974 كان متوسط حضور 4 فرق يتجاوز 10000 متفرج. تم بث ماتش بطولة NASL سنة 1974 بين فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] و فريق ميامى توروس مباشرة على قناة CBS، و هو أول بث وطنى لماتش كرة قدم احترافية فى امريكا من سنة 1968.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://funwhileitlasted.net/2012/06/30/1974-1981-los-angeles-aztecs/
| title = Los Angeles Aztecs
| date = 2012-06-30
| website = Fun While It Lasted
| language = en-US
| accessdate = 2022-07-28
| authors = Crossley Drew

}}&lt;/ref&gt;
و موسم [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1974|1974]] و [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1975|1975]] شاف توسع سريع لبطولة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. سنة 1974، دفعت ثمانية فرق جديدة رسوم الامتياز البالغة 75000 دولار (يسوا 361,000 دولار فى 2023 ) وانضمت للدوري، رغم انسحاب فريقين موجودين.&lt;ref name=&quot;sover1974&quot;&gt;The Year in American Soccer – 1974, Steve Holroyd, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1974.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105121101/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1974.html|date=November 5, 2015}}&lt;/ref&gt; شاف التوسع سنة 1974 ظهور فرق على الساحل الغربي،و ده ادا NASL حضور وطنى لأول مرة. كان التوسع على الساحل الغربى ناجح ، و وصل  متوسط عدد مشجعى 3 من الفرق - [[سان خوزيه ايرث كويكس|سان خوسيه]] وسياتل وفانكوفر - اكتر من 10000 مشجع سنة 1974.&lt;ref name=&quot;sover1974&quot; /&gt; سنة 1975، تمت إضافة خمسة امتيازات تانيه. اثنان من دى الإضافات الخمس - [[شيكاجو ستينج|شيكاجو]] وهارتفورد - كانتا فى مدن عندها امتيازات ناجحة فى دورى كرة القدم الامريكانيه للقسم التانى ، اللى رأى نفسه ساعتها كمنافس محتمل لدورى كرة القدم الامريكانيه للمحترفين باعتباره دورى كرة القدم الامريكانيه المحترف الأول.&lt;ref name=&quot;sover1975&quot;&gt;Steve Holroyd, The Year in American Soccer – 1975, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1975.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105121106/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1975.html|date=November 5, 2015}}&lt;/ref&gt; وصلت التوسعات اللى حصلت فى 1974 و1975 لنمو عدد فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم من 9 فرق سنة 1973 ل20 فريق بحلول سنة 1975.
و شاف موسم 1975 التعاقد مع لاعبين معروفين دولى، بما فيها النجم البرتغالى [[اوزيبيو|أوزيبيو]] لبوسطن ، &lt;ref name=&quot;sover1975&quot;/&gt; وحارس مرمى انجلترا السابق [[بيتر بونيتى]] ل[[سانت لويس ستارز|سانت لويس]] .
=== بيليه ونيو يورك كوزموس ===
[[ملف:PELÉ-1963.jpg|تصغير| لعب [[پيليه|بيليه]] لفريق [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] من سنة 1975 لسنة 1977]]
 سنة 1975، أحدث نادى [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] ضجة إعلامية و أحدث بين عشية وضحاها تحول كبير فى عالم كرة القدم فى امريكا بالتعاقد مع [[پيليه|بيليه]] . و من اللحظة اللى وقع فيها عقده مع نادى 21 فى 10  يونيه 1975، قدام حشد كبير من وسايل الإعلام العالمية المتحمسة، كان يتم متابعة كل تحركات بيليه،و ده جلب الاهتمام والمصداقية لكرة القدم فى امريكا. تضاعف الحضور الجماهيرى لفريق كوزموس على أرضه 3 مرات فى نصف الموسم بس  لما كان بيليه حاضر، وعلى الطريق لعب فريق كوزموس كمان قدام حشود ضخمة جت لمشاهدة بيليه يلعب. وصول بيليه اتسبب فى زيادة التغطية التلفزيونية لفريق كوزموس والدورى بشكل عام. تابع عشرة ملايين شخص البث المباشر لقناة سى بى إس لماتش بيليه الأولى - و هو رقم قياسى فى عدد مشاهدى كرة القدم على التيليڤزيون  الامريكانى - مع فريق كوزموس فى 15  يونيه 1975، ضد فريق دالاس تورنادو فى ستاد داونينج فى نيو يورك.&lt;ref name=&quot;kenn.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sportsillustrated.cnn.com&quot; /&gt; كما قامت قناة CBS ببث ماتش تانيه لفريق Cosmos و ماتش بطولة Soccer Bowl سنة 1975 ، و سنة 1976 وقعت [[ايه بى سى|قناة ABC]] عقدًا لبث الماتشات خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1976|موسم 1976.]] &lt;ref name=&quot;kenn.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sportsillustrated.cnn.com&quot; /&gt; بحلول سنة 1976، تم اختيار الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه على ايد وسايل الإعلام الرئيسية، حيث قامت الصفحات الرياضية فى الجرانيل بتغطية الدورى.&lt;ref name=&quot;sportsillustrated.cnn.com&quot; /&gt; اتعرض بطولة امريكا الشمالية لكرة القدم على شبكة TVS (خدمة تلفزيونية مشتركة) خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|عامى 1977]] و [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1978|1978]] ،  رغم ان بعض الماتشات تم تأخير بثها أو عدم بثها فى أسواق معينة.&lt;ref name=&quot;kenn.com&quot; /&gt;
اكبر نادى فى الدورى و رمز المنظمة كان هو نادى كوزموس، اللى اجتذب ما يزيد على 40 ألف مشجع لكل ماتش فى ذروته، خلال الفترة اللى لعب فيها نجوم كرة القدم الاكبر سن، زى بيليه من البرازيل [[فرانتس بكنباور|وفرانز بيكنباور]] من ألمانيا، للنادى. رغم ان الاتنين تجاوز ذروة عطائهما فى المرحله دى من حياتهما المهنية، فقد كان الاتنين يعتبران فى السابق احسن لاعبين فى الهجوم (بيليه) والدفاع (بيكنباور) فى العالم. بيعت كل تذاكر ستاد جاينتس (اكتر من 73000) بعد فوزه ببطولة Soccer Bowl سنة 1978 . بس، متوسط الحضور الإجمالى للدورى كله لم يوصل أبدًا ل15 ألف ، متوسط الحضور فى بعض النوادى أقل من 5 آلاف.  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2010)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
=== التوسع واللاعبين النجوم ===
[[ملف:George_Best_vs_New_York_Cosmos,_1976.jpg|left|تصغير| [[جورج بيست]] (يمين) من فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] يتحدى فريق نيو يورك كوزموس للحصول على الكرة سنة 1976]]
نادى [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] تعاقد مع نجم [[مانشستر يونايتد]] [[جورج بيست]] سنة 1976. رابطة دورى كرة القدم الامريكانيه كانت تحاول إقناع بيست بالانتقال لامريكا ووضعه فى سوق إعلامية كبيرة، لكن بمجرد أن تعاقد نادى نيو يورك كوزموس مع بيليه، بقت لوس انجليس هيا المكان المنطقى لبيست. تم تداول بيست لنادى [[فورت لودردايل سترايكرز|فورت لودرديل سترايكرز]] (نادى مقره منطقة ميامى ) سنة 1978، و سنة 1979 تعاقد نادى لوس انجليس مع نجمه الكبير التالي، [[يوهان كرويف]] .&lt;ref name=&quot;ussoccerplayers.com&quot; /&gt; حقق كرويف نجاح فورى، حضاعف حضور الفريق، و كسب جايزة احسن لاعب فى الدورى.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1980/03/31/a-modified-american-plan-americanization-three-north-americans-on-the-field-instead-of-two-is-the-new-buzzword-in-the-nasl-it-might-add-a-little-pizzazz-to-a-league-that-could-use-some
| title = A modified American plan
| date = March 31, 1980
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Staff S. I.

}}&lt;/ref&gt; كلوس أنجلوس جلب مدرب جديد من سنة 1979 لسنة 1980، [[رينوس ميتشيلز|وهو رينوس ميشيلز]] ، اللى درب [[اياكس امستردام|أياكس أمستردام]] [[نادى بارسلونا|وبارسلونا]] [[فريق نيديرلاند لكورة القدم|والمنتخب الهولندى]] ، و هو الرجل اللى بيتنسب ليه اختراع أسلوب اللعب النيديرلاندى &quot; كرة القدم الشاملة &quot; فى السبعينات.&lt;ref name=&quot;uefa&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Berend
| title = Michels – a total footballing legend
| url = http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/history/obituaries/newsid=285010.html
| publisher = UEFA
| date = March 3, 2005
| accessdate = January 29, 2007
}}&lt;/ref&gt; اتأسس فريق مينيسوتا كيكس سنة 1976 وبسرعه بقا واحد من اكتر فرق الدورى شعبية، حيث استقطب متوسط حضور بلغ 23120 مشجع لكل ماتش سنة 1976 فى ستاد متروبوليتان فى واحده من ضواحى مينيابوليس-سانت بول.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1976/09/06/minnesota-had-to-eat-croatmeal
| title = MINNESOTA HAD TO EAT CROATMEAL
| date = September 6, 1976
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Staff S. I.

}}&lt;/ref&gt; كسب فريق كيكس بقسمه لأربع سنين متتالية من سنة 1976 لسنة 1979، وجذب اكتر من 23000 مشجع فى تلك المواسم ال 4 (بلغت ذروتها عند 32775 مشجع سنة 1977).
رغم النجاح الواضح اللى حققه دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، إلا أنه من فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم البالغ عددها 18 فريق سنة 1977، تم اعتبار ستة منها امتيازات تحتاج لالانتقال أو الشراء أو الانهيار. أصدرت لجنة التخطيط للملاك تقرير يوصى بأن يعزز NASL فرقه دلوقتى ، ويقتصر التوسع على امتيازين سنة 1978، مع امتياز إضافى واحد كل سنه للسنين اللى بعد كده .&lt;ref name=&quot;nytimes1982&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| authors = Mifflin Lawrie

| date = 1982-04-25
| title = N.A.S.L. IS LIKELY TO OUST WOOSNAM
| language = en-US
| work = The New York Times
| url = https://www.nytimes.com/1982/04/25/sports/nasl-is-likely-to-oust-woosnam.html
| accessdate = 2022-07-28
| issn = 0362-4331
}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMifflin1982&quot;&gt;Mifflin, Lawrie (April 25, 1982). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و رغم دى التوصية، قامت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم بإحضار ستة فرق جديدة بمبلغ 3 ملايين دولار لكل فريق،و ده رفع عدد فرق الدورى من 18 ل24 [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1978|لموسم 1978]] .
[[ملف:Johan_Cruyff_1974c.jpg|تصغير| فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] مضا النجم النيديرلاندى [[يوهان كرويف]] سنة 1979]]
بعد كده ، وصف رئيس [[نادى جوادالاخارا (نادى كورة قدم من امريكا)|فريق سان دييغو سوكرز]] جاك دالى سنين ازدهار دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى أواخر سبعينات القرن العشرين: &quot; بقا من المألوف مطاردة فريق كوزموس. كان على الجميع أن يمتلكوا بيليه. سافر المدربون حوالين العالم بحث عن المواهب،و ده اتسبب فى ارتفاع الأسعار&quot;. ضاعف فريق بورتلاند تيمبرز رواتب فريقه 3 مرات من سنة 1979 لسنة 1980 فى محاولة لمواكبة متوسط الدورى.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot;/&gt;
الرابطة ابتدت مشروع الكلية سنة 1972 فى محاولة لزيادة عدد اللاعبين المولودين فى امريكا و كندا فى الدورى. لكن الصورة الأجنبية لكرة القدم ما كانتش احسن بسبب الدورى اللى استقطب الكتير من اللاعبين الأجانب الكبار السن والبارزين، اللى ترك اللاعبين الأميركيين على كراسى البدلاء ساعات كتير. لكن دى الجهود كانت ساعات كتير بلا جدوى، فبينما كان الكتير من اللاعبين الأجانب ممكن من &quot;الاسامى الكبيرة&quot; فى بلادهم الأصلية، أيا منهم تقريبا ماكانش مؤهلا علشان كده فى أميركا الشمالية، وبسرعه استوعبوا معظم الرواتب المتاحة، زى ما كانت، اللى كان من الممكن استخدامها لدفع أجور احسن للاعبين فى أميركا الشمالية. بعد [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|موسم 1977]] ، صوت مالكو الفريق على فرض زيادة فى عدد اللاعبين من امريكا الشمالية بالحد من عدد اللاعبين من غير امريكا الشمالية اللى يتسمح للفريق بتواجدهم فى الملعب فى وقت واحد وتقليص إجمالى عدد غير المواطنين فى قوائم النادى لإجمالى 11 بحلول سنة 1984.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = NASL to 'Americanize' teams
| url = https://books.google.com/books?id=oR1OAAAAIBAJ&amp;dq=NASL+to+%27Americanize%27+teams&amp;pg=PA11&amp;article_id=6962,2751241
| accessdate = 17 January 2022
| work = Wilmington Morning Star
| date = 14 October 1977
| page = 3C
}}&lt;/ref&gt; من سنة 1979، اشترطت قواعد دورى كرة القدم الامريكانيه الشمالية أن يبتدى كل فريق بلاعبين امريكان أو كنديين - فى الغالب حارس مرمى ومدافع خارجى &lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot; /&gt; - و أن فيه كل قائمة مكونة من 17 لاعب ستة لاعبين محليين.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1979&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1979/08/06/tea-party-brewing-in-the-nasl-exertion-without-representation-is-the-plaint-of-native-players-whose-ire-is-becoming-increasingly-loud-and-clear
| title = Tea party brewing in the NASL
| date = August 6, 1979
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Staff S. I.

}}&lt;/ref&gt; كانت امريكا تفتقر لبرامج كرة القدم للشباب ذات الجودة الكافية فى الخمسينات من القرن العشرين،و ده اتسبب فى ندرة المواهب المولودة فى امريكا فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى السبعينات.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1979&quot; /&gt; تعرض الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه لضربة بسيطة بسبب إضراب اللاعبين فى بداية [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979|موسم 1979]] ، لكن الإضراب لم يحترمه سوى ثلث اللاعبين واستمر لمدة خمسة أيام بس.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.bigsoccer.com/articles/
| title = BigSoccer Forum
| website = BigSoccer Forum
| language = en-US
| accessdate = 2022-07-28
}}&lt;/ref&gt; سنة 1980، تم رفع الحد الأدنى لعدد المبتدئين من امريكا و كندا لثلاثة.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1979&quot;/&gt; أُشير ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980|موسم 1980]] بأنه &quot;عام اللاعب الامريكانى الشمالي&quot; مع التركيز المتجدد على &quot;اللاعبين الأصليين&quot;.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot;/&gt; ومع زيادة متطلبات الفرق لإشراك لاعبين امريكان وكنديين، ازدهر الطلب على اللاعبين الأصليين اصحاب الجودة، حيث سجل [[چيم مكاليستير|جيم ماكاليستر]] رقم قياسى فى الانتقالات للاعب امريكاني بقيمة 200000 دولار (أو 620,000 دولار فى 2023 ).&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot; /&gt;
مع نهاية سبعينات القرن العشرين، بدا أن NASL على وشك تحقيق نجاح معتدل.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot;/&gt; شاف موسم 1979 زيادة فى الحضور بنسبة 8%. قامت قناة ABC ببث الكتير من الماتشات خلال موسمى 1979 و1980.&lt;ref name=&quot;kenn.com&quot;/&gt; بدا الأمر وكأن عصر واضح من الاستقرار قد وصل، حيث ماكانش من المتوقع فى موسم 1980 أى توسع مخطط له، أو عمليات نقل أو فرق فاشلة بين امتيازاته البالغ عددها 24، مع بقاء معظم القوائم مستقرة نسبى.&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated 1980&quot; /&gt;
=== نزاعات الفيفا ===
كانت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم فى نزاع دائم مع الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا) بسبب تغييرات قواعدها.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1978/05/28/nasl-rules-irk-world-governing-body/af18953e-b3f6-444d-bedc-91bd2858d68d/
| title = NASL Rules Irk World Governing Body
| date = May 28, 1978
| authors = Glanville Brian

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.upi.com/Archives/1981/03/21/NASL-Faces-Expulsion/3286353998800/
| title = NASL Faces Expulsion
| website = UPI
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.nytimes.com/1981/02/22/sports/nasl-has-deadline-to-change-2-rules.html
| title = N.A.S.L. Has Deadline to Change 2 Rules (Published 1981)
 Alex
| authors  = Yannis
| work = The New York Times
| date = February 22, 1981
| via = NYTimes.com
}}&lt;/ref&gt; فى ابريل 1978، هدد الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا) اتحاد كرة القدم فى امريكا بمنع لعيبة اتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم من المشاركة فى الماتشات الدولية، بسبب التغييرات غير المصرح بيها فى قواعد كرة القدم اللى عملها اتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.nytimes.com/1978/04/27/archives/us-facing-world-soccer-ban-over-rule-deviations.html
| title = U.S. Facing World Soccer Ban Over Rule Deviations (Published 1978)
| work = The New York Times
| date = April 27, 1978
| via = NYTimes.com
}}&lt;/ref&gt;
=== المشاكل المالية والانكماش ===
مع نهاية موسم 1980، ابتدت مشاكل الدورى الامريكانى لكرة القدم تزاد،  كان يشعر بتأثيرات التوسع المفرط، والركود الاقتصادي، والنزاعات مع نقابة اللاعبين.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; فى أوائل التمانينات، دخل الاقتصاد الامريكانى فى حالة ركود ، هناك وصل معدل البطالة ل10.8% سنة 1982، و هو أعلى مستوى له من الحرب العالميه التانيه.&lt;ref name=&quot;Urquhart&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hewson|first=Marillyn A.|last2=Urquhart|first2=Michael A.|year=1983|title=Unemployment Continued to Rise in 1982 as Recession Deepened|journal=Monthly Labor Review|volume=106|issue=2|pages=3–12|publisher=Bureau of Labor Statistics|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1983/02/art1full.pdf|accessdate=April 10, 2011}}&lt;/ref&gt; وماكانش أصحاب نوادى الدورى الامريكانى للمحترفين، اللى كانو يخسرون الأموال، بمنأى عن الاقتصاد الأوسع نطاقا. ممكن كان الاكتر إثارة للقلق هو أن مالكى نوادى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم كانو ينفقون مبالغ على رواتب اللاعبين مش ممكن تغطيتها بإيرادات الدورى. مالكى دورى كرة القدم الامريكانى سنة 1980 كانو ينفقون فى المتوسط 40% من ميزانية الفريق على رواتب اللاعبين، مالكى دورى كرة القدم الامريكانى كانو ينفقون فى المتوسط اكتر من 70% من ميزانيتهم على رواتب اللاعبين.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1980/12/01/its-time-for-trimming-sails-in-the-nasl-three-franchises-are-on-the-verge-of-going-under-as-the-league-grapples-with-the-effects-of-overexpansion-the-recession-and-union-troubles
| title = IT'S TIME FOR TRIMMING SAILS IN THE NASL
| date = December 1, 1980
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Reed J. D.

}}&lt;/ref&gt; كان فريق كوزموس، على وجه الخصوص، المملوك لشركة [[تايم وارنر|وارنر كوميونيكيشنز]] ، ينفق مبالغ باهظة على رواتب اللاعبين، و الفرق التانيه - زى لوس انجليس وجاكسونفيل وبورتلاند وتورنتو ومونتريال - المملوكة لشركات كبرى كانت قادرة على مواكبة فريق كوزموس، الملاك اللى لا يملكون جيوب عميقة ماقدروش من مواكبة مستويات الإنفاق.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; صرف مالكو الفريق ملايين الدولارات على النجوم المسنين لمحاولة تحقيق النجاح نفسه اللى حققه فريق كوزموس، وخسرو مبالغ كبيرة من المال فى القيام بذلك. كان فيه صداع آخر لـ NASL و هو المنافسة من دورى كرة القدم الرئيسى جوه الصالات.&lt;ref name=&quot;homepages.sover.net&quot;&gt;This Year in American Soccer – 1981, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1981.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107071347/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1981.html|date=January 7, 2015}}&lt;/ref&gt; ابتدا MISL خلال موسم 1978-1979 ، ونما بسرعة، و أوائل التمانينات كان متوسط عدد مشجعى MISL يتجاوز 8000 مشجع لكل ماتش. أدى نمو MISL لدخول NASL وMISL فى حرب مزايدة على لعيبة كرة القدم المقيمين فى امريكا طول أوائل التمانينات،و ده زاد من الضغوط على رواتب الدورى وزاد المشاكل المالية لـ NASL.&lt;ref name=&quot;homepages.sover.net&quot; /&gt; فى محاولة للتنافس على جماهير MISL المتوسعة، قامت NASL بتشغيل دورى كرة القدم جوه الصالات من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|1979-1980]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|1981-1982]] و فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|1983-1984]] .
رابطة دورى كرة القدم الامريكانيه قررت بيع الإعلانات التلفزيونية محلى، بدل تجنيد رعاة محليين. خلال فترة توقف الموسم سنة 1980، كانت رابطة لعيبة الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه فى نزاع مع الدورى بخصوص المدفوعات المتوقعة للموسم الداخلي،و ده دفع اللاعبين لرفع قضيه ضد الدورى.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; كان [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981|موسم 1981]] أسوأ بالنسبة للدوري، حيث عانت فرق الدورى الـ24 تانى من عجز جماعى قدره 30 مليون دولار.&amp;nbsp;مليون (أو 85.1 دولار) فى 2023 ) وكل فريق يخسر المال.&lt;ref name=&quot;google6924&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?nid=2209&amp;dat=19811112&amp;id=qaErAAAAIBAJ&amp;sjid=hfwFAAAAIBAJ&amp;pg=6924,2551485
| title = The Telegraph – Google News Archive Search
| website = news.google.com
| accessdate = 2022-07-28
}}&lt;/ref&gt; خسر [[اتلانتا تشيفز|فريق أتلانتا تشيفز]] بقيادة [[تد تيرنر|تيد تيرنر]] 7 دولارات&amp;nbsp;مليون (أو 19.9 دولار) فى 2023 )، خسر فريق مينيسوتا كيكس 2.5 مليون دولار&amp;nbsp;مليون (أو 7.09 دولار) فى 2023 )، خسر فريق [[كالجارى بومرز]] اكتر من 2 مليار دولار&amp;nbsp;مليون (أو 5.68 دولار) فى 2023 ، وخسر إعصار دالاس اللى قاده [[لامار هنت|لامار هانت]] 1.&amp;nbsp;مليون سنويا.&lt;ref name=&quot;google6924&quot; /&gt; فى نهاية موسم 1981، انهارت خمسة فرق، بعدين انهارت فريقين آخران - فريق لوس انجليس أزتيكس و فريق مينيسوتا كيكس - بعدين خلال فترة ما بين مواسم 1981-1982 بعد فشلهما فى العثور على مشترين.&lt;ref name=&quot;google6924&quot; /&gt; تقلص عدد فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم من 21 فريقا ل14 فريقا.
و ماكانش كتير من المالكين الجدد دول على دراية بكرة القدم، وبمجرد أن ابتدت شعبيتهم المتصورة فى الانخفاض، خرجوا بنفس السرعة اللى دخلوا بها. كان التوسع المفرط دون فحص كافٍ لمجموعات الملكية عامل ضخم فى موت الدورى. وبمجرد أن ابتدا الدورى فى النمو، تم منح الامتيازات الجديدة بسرعة، وتضاعف حجمه فى سنين قليلة، ذروته عند 24 فريق. و اقترح كثيرون أن المالكين الحاليين اللى يعانو من نقص السيولة يتوقون لالحصول على نصيبهم من رسوم التوسع اللى يفرضها الملاك الجدد، رغم ان ''[[فوربس (مجلة)|مجلة فوربس]]'' ذكرت أن ده المبلغ كان 100 ألف دولار بس.
=== الانحدار والزوال ===
[[ملف:Chinaglia_panini_card.jpg|تصغير| كان المهاجم الإيطالى [[جورجو كيناليا|جورجيو شيناجليا]] هو الهداف التاريخى للدورى الامريكانى لكرة القدم (193).]]
مع تراجع الدورى بشكل سريع فى أوائل التمانينات وخسارة امتيازات كتير ، الدورى الوطنى لكرة القدم عمل شوية تغييرات فى محاولة للاستمرار. فى ابريل 1982، تمت إقالة [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] ، اللى مسك منصب مفوض رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم من سنة 1969 و كان مؤيدًا قوى للتوسع خلال السبعينات، على ايد مالكى الرابطة البالغ عددهم 14 مالك بأغلبية 11 صوت مقابل 3.&lt;ref name=&quot;nytimes1982&quot;/&gt; حاولت رابطة كرة القدم الامريكانيه المساعدة فى جلب كأس العالم 1986 لامريكا بعد انسحاب كولومبيا من التزامها باستضافة البطولة، لكن الاتحاد الدولى لكرة القدم قرر سنة 1983 منح استضافة [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] للمكسيك، مش امريكا. فى أوائل سنة 1984، توصلت رابطة كرة القدم الامريكانيه لاتفاقية جماعية مع رابطة لعيبة رابطة كرة القدم الامريكانيه تضمنت سقف رواتب بقيمة 825000 دولار يتم تحقيقه بتخفيضات سنوية بنسبة 10٪، وخفض أحجام القائمة من 28 ل19. استمر الدورى لحد [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|موسم 1984 لبطولة امريكا الشمالية لكرة القدم]] بمشاركة تسعة فرق بس. فى 28 مارس 1985، أوقفت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم عملياتها لموسم 1985، لما كان فريق مينيسوتا سترايكرز و فريق تورنتو بليزارد بس مهتمين باللعب. ساعتها ، كان من المقرر إعادة إطلاق الدورى سنة 1986. و من الفرق التسعة النهائية، انضمت فرق [[شيكاجو ستينج]] ، ومينيسوتا سترايكرز، ونيو يورك كوزموس، وسان دييغو سوكرز لدورى كرة القدم الرئيسى جوه الصالات لموسم 1984-1985 . فريق [[تلسا رافنكس|تولسا رافنيكس]] لعب 11 ماتش بشكل مستقل سنة 1985، قبل تعليق العمليات فى 17 يوليه &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| work = Chicago Tribune
| title = Breaking up is hard to do
| url = https://www.newspapers.com/image/202659812/?terms=Roughnecks
| page = 2, Sec 3
| date = July 18, 1985
| accessdate = January 6, 2018
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://nasljerseys.com/Friendlies/Teams/Roughnecks%20Friendlies.htm
| title = NASL Friendlies-Tulsa Roughnecks
| accessdate = August 9, 2021
}}&lt;/ref&gt; نجح فريق [[سان خوزيه ايرث كويكس|Golden Bay Earthquakes]] و فريق [[تامبا باى راوديز|Tampa Bay Rowdies]] فى البقاء كفرق مستقلة لحد انضمامهما لWSA و AISA على التوالى. كان فريق Rowdies هو آخر فريق من فرق NASL اللى لعبت كرة القدم فى الهواء الطلق، واستمرت لحد فبراير 1994.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Rowdies fold, can't find buyer
| date = February 2, 1994
| work = Sarasota Herald-Tribune
| url = https://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19940202&amp;id=4wEcAAAAIBAJ&amp;pg=4377,1974145
| via = Google News Archive Search
| page = 6C
| accessdate = October 20, 2016
}}&lt;/ref&gt; كان فريق سوكرز هو الفريق الأخير اللى انحل فى الدورى. استمروا فى ممارسة كرة القدم جوه الصالات حصرى لحد سنة 1996.
=== إرث ===
بعد خروج [[فريق امريكا لكورة القدم|الولايات المتحدة]] المبكر من تصفيات كأس العالم 1982 ، صرح المدير الامريكانى [[والتر تشيزويتش|والت تشيزوفيتش]] أن دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فشل فى تقديم الكتير من الأساس لفريقه، حيث فشل الدورى لحد كبير فى تطوير اللاعبين الامريكان. كان أداء [[فريق رجالة كندا لكورة القدم|كندا]] أفضل، حيث جت على بعد فوز واحد من التأهل لكأس العالم 1982 بفريق بيتكون حصرى من لعيبة NASL.&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/lB1vdNy6hTM Ghostarchive] and the {{مرجع ويب
| url = https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM
| title = 1982 WCQ Mexico @ Canada (Toronto, October 18, 1980)
| date = September 27, 2015
| website = Youtube.com
| accessdate = October 23, 2016
| archive-date = 2017-02-02
| archive-url = https://web.archive.org/web/20170202020031/https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM
| url-status = bot: unknown
}}: {{مرجع ويب
| url = https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM
| title = 1982 WCQ Mexico @ Canada (Toronto, October 18, 1980)
| date = September 27, 2015
| website = Youtube.com
| accessdate = October 23, 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesc/conca81.html
| title = VIII. CONCACAF Nations Cup 1981
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 9 April 2020
}}&lt;/ref&gt; رغم فشل دورى كرة القدم فى امريكا الشمالية فى الاخر، إلا أنه أدخل كرة القدم لالمشهد الرياضى فى امريكا الشمالية على نطاق واسع لأول مرة، و كان عامل مساهم رئيسى فى أن تبقا كرة القدم واحدة من اكتر الرياضات شعبية بين الشباب الأمريكى. فى 4 يوليه 1988، منحت الاتحاد الدولى لكرة القدم (فيفا) حق استضافة [[كاس العالم 1994|كأس العالم 1994]] للولايات المتحدة. قدم الدورى الامريكانى لكرة القدم (NASL) دروساً لخليفته الدورى الامريكانى لكرة القدم ، اللى خد الاحتياطات اللازمة ضد زى دى المشاكل، و بالخصوص فلسفة ظبط النفس المالى (كانت الرياضات الامريكانيه السائدة، بحلول وقت بدء الدورى الامريكانى لكرة القدم سنة 1996، قد تبنت قواعد ظبط النفس المالي، اللى تبناها الدورى الامريكانى لكرة القدم). لسه كرة القدم الامريكانيه فى الكليات والمدارس الثانوية تستخدم بعض قواعد الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه (مع تقليص الشوطين، رغم توقف الوقت لأسباب معينة). 18 من أصل 22 لاعب فى تشكيلة المنتخب الكندى فى [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] كانو لاعبين سابقين فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. ماكانش عند [[فريق امريكا لكورة القدم|الولايات المتحدة]] أى لاعبين سابقين من دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى تشكيلة [[كاس العالم 1990|كأس العالم 1990]] لكن كان عندها 3 لاعبين فى فريق 1994 ( [[فرناندو كلافيهو|فرناندو كلافيجو]] ، [[هوجو بيريز|هوغو بيريز]] [[روى ويجيرله|وروى ويجرل]] ) ولاعب واحد فى فريق 1998 (ويجرل).
تمت إعادة استخدام الكتير من أسماء فرق NASL على ايد الفرق فى دوريات كرة القدم اللاحقة. دلوقتى، تعتبر فرق [[بورتلاند تمبرز|بورتلاند تيمبرز]] ، [[سان خوسيه ايرثكويكس|وسان خوسيه إيرثكويكس]] ، [[سياتل ساوندرز|وسياتل ساوندرز إف سى]] ، [[فانكوفر وايتكابس|وفانكوفر وايتكابس إف سي،]] جميعها فرق خليفة فى الدورى الامريكانى لكرة القدم . و رجعت 4 أسماء تانيه معروفة ( نيو يورك كوزموس ، وتامبا باى روديس ، وفورت لودرديل سترايكرز ، [[تولسا روناكس|وتولسا رافنيكس]] ) لالظهور فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم ودورى امريكا لكرة القدم الجديدين، وهما دوريان من الدرجة التانيه . ابتدت اثنتان من أقدم ماتشات الديربى فى كرة القدم الاحترافية فى امريكا الشمالية ''( كأس كاسكاديا وفورت لودرديل-تامبا باى )'' فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى سبعينات القرن العشرين، وتستمران اليوم عبر النوادى الخليفة.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 1em 1em; font-size:95%; float:right; text-align:center;&quot;
|+التقدم فى بطولة NASL الداخلية
! سنة
! مشاركة
! الألعاب اللى لعبت
|-
| 1971
| 4 من 8 فرق
| 4 العاب
|-
| 1975
| 16 من 20 فريق
| rowspan=&quot;2&quot; | 2-4 ماتشات
|-
| 1976
| 12 من 20 فريق
|-
| 1977
| —
| —
|-
| 1978
| 4 من 24 فريق
| 4 العاب
|-
| 1979
| 4 من 24 فريق
| 4 العاب
|-
| [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|1979–80]]
| 10 من 24 فريق
| 12 لعبة
|-
| [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980–81|1980–81]]
| 19 من 21 فريق
| rowspan=&quot;2&quot; | 18 لعبة
|-
| [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|1981–82]]
| 13 من 14 فريق
|-
| 1983
| 4 من 12 فريق
| 8 العاب
|-
| [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|1983–84]]
| 7 من 9 فرق
| 32 لعبة
|}
=== الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه فى الأماكن المقفولة ===
رابطة امريكا الشمالية أقامت أول بطولة داخلية سنة 1971 فى سانت لويس أرينا بمبلغ 2800 دولار.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| authors = Flachsbart Harold

| title = Fans Get A Kick Out Of Hoc-Soc
| date = March 20, 1971
| work = St. Louis Post-Dispatch
| url = https://www.newspapers.com/newspage/140197378/
| page = 6
| accessdate = August 14, 2016
}}&lt;/ref&gt; بعد سنين من التجارب، بما فيها جولة فى 3 مدن قام بيها فريق الجيش الأحمر من موسكو سنة 1974، نظمت الدورى تانى بطولات فى 1975 و 1976 . لمدة سنين كتيرة، مارس [[جورج دبليو ستروبريدج الابن.|جورج دبليو ستروبريدج جونيور،]] مالك فريق تامبا باي، ضغوط على زملاته المالكين لبدء موسم شتوى داخلي، لكن مالكى تانيين رفضوا ذلك كتير.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?id=fFlQAAAAIBAJ&amp;pg=4763,3078494&amp;dq=indoor+awry&amp;hl=en
| title = Indoor Kicks May Go Awry
| date = March 29, 1976
| website = The Evening Independent
| page = 1-C
| accessdate = 20 October 2016
| authors = Chick Bob

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?id=hk5SAAAAIBAJ&amp;pg=6646,3097645&amp;dq=george+strawbridge+cosmos&amp;hl=en
| title = Rowdies want to come indoors
| date = January 20, 1979
| website = St. Petersburg Times
| page = 3c
| accessdate = 20 October 2016
| authors = Tierney Mike

}}&lt;/ref&gt; على مدى شوية سنين ، استخدم فريقه &quot;راوديز&quot; وعدة فرق تانيه الماتشات &quot;الودية&quot; الداخلية الشتوية كجزء من تدريباتهم والاستعداد للموسم الخارجى. فى ذلك، و تحت ضغط من منافسه دورى كرة القدم جوه الصالات الرئيسى (MISL)، اللى افتتح اللعب سنة 1978،اتعملت بطولات مصغرة لمدة يومين زى بطولة Skelly Invitational &lt;ref name=&quot;Tulsa Kicks Up&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| authors = Lobaugh Tom

| title = Tulsa Kicks Up A Victory
| date = March 6, 1978
| work = [[Tulsa World]]
| url = http://www.tulsaworld.com
| accessdate = January 18, 2018
}}&lt;/ref&gt; و بطولة NASL Budweiser Invitational &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?id=rsEwAAAAIBAJ&amp;pg=6654,3317860&amp;dq=rowdies+had+to+do+more&amp;hl=en
| title = Rowdies Had To Do More
| date = January 29, 1979
| website = The Evening Independent
| page = 1-C
| accessdate = 20 October 2016
| authors = Beard Randy

}}&lt;/ref&gt; بدرجات متفاوتة من النجاح. أخير، ابتدا الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه جدول الدورى الداخلى الكامل، و هو موسم مكون من 12 ماتش بمشاركة 10 فرق، فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|سنة 1979-1980]] . فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980–81|موسم 1980-1981]] ، زاد عدد الفرق اللى تلعب كرة القدم جوه الصالات ل19 فريق وزاد الجدول ل18 ماتش. ظل الجدول مكون من 18 ماتش، لكن الفرق المشاركة انخفضت ل13 ماتش [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|لموسم 1981-1982]] . ألغى الدورى موسم 1982-1983 الداخلى ولعبت 3 فرق (شيكاجو، وجولدن باي، وسان دييغو) فى MISL فى ذلك الموسم. تنافست 4 فرق تانيه (فورت لودرديل، ومونتريال، وتامبا باي، وتولسا) فى بطولة الجايزة الكبرى القصيرة لكرة القدم جوه الصالات فى أوائل سنة 1983.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://mytampabayrowdies.blogspot.com/2009_04_01_archive.html
| title = TAMPA BAY ROWDIES APPRECIATION BLOG: 01/04/09 – 01/05/09
| publisher = Mytampabayrowdies.blogspot.com
| accessdate = January 2, 2013
}}&lt;/ref&gt; رجع موسم NASL الداخلى فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|سنة 1983-1984]] بمشاركة سبعة فرق بس لكن بجدول مكون من 32 ماتش.
== المفوضين ==
* 1967: ديك والش (الولايات المتحدة الامريكانيه ) - بعد 18 سنه مع فريق لوس انجليس دودجرز ، تم اختياره ليكون مفوض لاتحاد كرة القدم المتحدة (الولايات المتحدة الامريكانيه ) سنة 1966، بعدين دورى امريكا الشمالية لكرة القدم (NASL)، اللى نتج عن اندماج امريكا والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم (NPSL) قبل موسم 1968. لعب فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم خلال موسمه الكامل الاولانى سنة 1968، بعدين رجع للعبة البيسبول.
* 1967: كين ماكر (NPSL)
* 1968: والش وماكر المفوضان المشاركان
* 1969–83: [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] - بيتنسب ليه الفضل باعتباره عامل مهم فى تطوير دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، و كان شخصية رئيسية فى الترويج للدورى و اخد عقود تلفزيونية من شبكتى [[سى بى اس|سى بى إس]] و إيه [[ايه بى سى|بى سى]] .&lt;ref name=&quot;removal&quot; /&gt; لعب دور رئيسى خلال سنة 1970 فى تجنيد المسؤولين التنفيذيين فى [[تايم وارنر|شركة وارنر كوميونيكيشنز]] للاستثمار فى فريق التوسع - فريق [[نيو يورك كوزموس]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://vault.si.com/vault/1977/05/30/nothing-but-blue-skies-does-woosnam-see
| title = NOTHING BUT BLUE SKIES DOES WOOSNAM SEE
| date = May 30, 1977
| website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com
| accessdate = October 18, 2021
| authors = Gammon Clive

}}&lt;/ref&gt; أشرف ووسنام على التوسع غرب لـ NASL فى أوائل السبعينات، علشان شأ فرق فى لوس انجليس، ومنطقة الخليج، وسياتل، وفانكوفر. بس، فقد قاد الدورى كمان لالكتير من القرارات التجارية الوحشه ، زى التوسع المفرط ل24 فريق،و ده اتسبب فى خساير مالية كبيرة لأصحاب الفرق.&lt;ref name=&quot;removal&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = NASL Owners Vote To Remove Phil Woosnam
| work = Sarasota Herald-Tribune
| date = April 25, 1982
| publisher = Sarasota Herald-Tribune
}}&lt;/ref&gt; تم عزله من منصبه كمفوض لاتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم سنة 1983 بعد تصويت أصحاب النادى.
* 1983–84: هوارد جيه سامويلز - ترجمت أساليبه الرائدة فى صناعة البتروكيماويات ونجاحه فى سوق المستهلك المنزلى المتخصص ساعتها لمناصب نائب رئيس شركة موبيل أويل ، ومفوض دورى كرة القدم لامريكا الشمالية، و رئيس مجلس إدارة شركة إلمز كابيتال مانجمنت، و ألكسندر براودفوت بى إل سى ، والمجتمعات فى المدارس .
* 1984–85: كلايف توى (بالنيابة) - بعد الوفاة المفاجئة لهوارد جيه سامويلز ، اتعيين توى رئيس مؤقت لرابطة امريكا الشمالية لكرة القدم فى ديسمبر 1984.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://news.google.com/newspapers?id=BqJlAAAAIBAJ&amp;pg=1334,1716110&amp;dq=clive+toye&amp;hl=en
| title = Toye new NASL boss
| date = December 13, 1984
| website = The Sun
| page = F2
| accessdate = 20 October 2016
}}&lt;/ref&gt; توقف الدورى عن العمل فى وقت مبكر من العام التالى.
== الجوايز ==
[[ملف:Beckenbauer_cosmos_1977.jpg|تصغير| الأسطورة الألمانية [[فرانتس بكنباور|فرانز بيكنباور]] سنة 1977 مع فريق نيو يورك كوزموس]]
=== احسن لاعب، احسن لاعب صاعد، احسن مدرب فى العام ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!MVP
!Rookie
!Coach
|-
|1968
|{{flagicon|POL|1928}} [[Janusz Kowalik]]
|{{flagicon|RSA|1928}} [[Kaizer Motaung]]
|{{flagicon|WAL}} [[Phil Woosnam]]
|-
|1969
|{{flagicon|URU}} [[Pepe Fernández]]
|{{flagicon|URU}} [[Pepe Fernández]]
|{{flagicon|HUN}} [[János Bédl]]
|-
|1970
|{{flagicon|USA}} [[Carlos Metidieri]]
|{{flagicon|USA}} [[Jim Leeker]]
|{{flagicon|ITA}} [[Sal DeRosa]]
|-
|1971
|{{flagicon|USA}} [[Carlos Metidieri]] (2)
|{{flagicon|BER|1910}} [[Randy Horton]]
|{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]]
|-
|1972
|{{flagicon|BER|1910}} [[Randy Horton]]
|{{flagicon|USA}} [[Mike Winter]]
|{{flagicon|POL|1928}} [[Kazimierz Frankiewicz]]
|-
|1973
|{{flagicon|TTO}} [[Warren Archibald]]
|{{flagicon|USA}} [[Kyle Rote Jr.]]
|{{flagicon|USA}} [[Al Miller (soccer)|Al Miller]]
|-
|1974
|{{flagicon|ENG}} [[Peter Silvester (footballer)|Peter Silvester]]
|{{flagicon|USA}} [[Doug McMillan]]
|{{flagicon|SCO}} John Young
|-
|1975
|{{flagicon|TTO}} [[Steve David]]
|{{flagicon|USA}} [[Chris Bahr]]
|{{flagicon|ENG}} [[John Sewell (footballer)|John Sewell]]
|-
|1976
|{{flagicon|BRA|1968}} [[پيليه]]
|{{flagicon|USA}} [[Steve Pecher]]
|{{flagicon|ITA}} [[Eddie Firmani]]
|-
|1977
|{{flagicon|FRG}} [[فرانتس بكنباور]]
|{{flagicon|USA}} [[Jimmy McAlister (soccer)|Jim McAlister]]
|{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] (2)
|-
|1978
|{{flagicon|ENG}} [[Mike Flanagan (footballer)|Mike Flanagan]]
|{{flagicon|USA}} [[Gary Etherington]]
|{{flagicon|ENG}} [[Tony Waiters]]
|-
|1979
|{{flagicon|NED}} [[يوهان كرويف]]
|{{flagicon|USA}} [[Larry Hulcer]]
|{{flagicon|FIN}} [[Timo Liekoski]]
|-
|1980
|{{flagicon|ENG}} [[Roger Davies (footballer)|Roger Davies]]
|{{flagicon|USA}} [[Jeff Durgan]]
|{{flagicon|ENG}} [[Alan Hinton]]
|-
|1981
|{{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chinaglia]]
|{{flagicon|USA}} [[Joe Morrone, Jr.]]
|{{flagicon|USA}} [[Willy Roy]]
|-
|1982
|{{flagicon|ENG}} [[Peter Ward (footballer, born 1955)|Peter Ward]]
|{{flagicon|USA}} [[Pedro DeBrito]]
|{{flagicon|IRL}} [[Johnny Giles]]
|-
|1983
|{{flagicon|PAR|1954}} [[Roberto Cabañas]]
|{{flagicon|USA}} [[Gregg Thompson]]
|{{flagicon|YUG|1945}} [[Dragan Popović]]
|-
|1984
|{{flagicon|YUG|1945}} [[Steve Zungul]]
|{{flagicon|RSA|1928}} [[Roy Wegerle]]
|{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] (3)
|}
== الفرق اللى اتسمت على اسم فرق NASL ==
تم تطوير كأس التراث فى الدورى الامريكانى لكرة القدم كوسيلة لتذكر تراث الدورى الامريكانى لكرة القدم بتسمية الفرق على اسم فرق الدورى الامريكانى لكرة القدم للمشاركة فى كأس خاص. اليوم، يتنافس فريقين من الدورى الامريكانى لكرة القدم، سان خوسيه وسياتل، على الكأس دى ، رغم ان بورتلاند وفانكوفر مؤهلان للحصول على الكأس إذا قررا المشاركة فى الديربى ده .
== اللاعبين ==
رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم جابت بعض احسن لعيبة كرة القدم فى العالم لامريكا. ابتدا ده الاتجاه مبكر مع ظهور لاعبين زى [[فافا]] ، [[بيتر مكبارلاند|وبيتر ماكبارلاند]] ، [[روبين مارينو نافارو|وروبين مارينو نافارو]] ، [[كو پرينس|وكونور برنس]] ، [[چوان سانتيستيبان|وخوان سانتيستيبان]] فى الدورى سنة 1968. بس، بعد ما تعاقد فريق كوزموس مع بيليه سنة 1975، زاد عدد الاسامى الشهيرة خلال ذروة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى أواخر السبعينات و أوائل التمانينات. فى الواقع، قضى 20 من أصل 44 لاعب تم اختيارهم لتشكيلة كأس العالم فى الفترة من 1966 ل1978 بعض الوقت فى الدورى الوطنى لكرة القدم فى امريكا الشمالية. فى وقت ما، كانت فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم تضم قادة الفرق التلاته الفايزه بكأس العالم زمان - بيكنباور (1974)، و ألبرتو (1970)، ومور (1966). من جوايز احسن لاعب كرة قدم فى اوروبا من سنة 1965 لسنة 1976، تم منح ثمانية من الجوايز الاثنتى عشرة - أوزيبيو (1965)، بيست (1968)، مولر (1970)، كرويف (1971، '73، '74)، بيكنباور (1972، '76) - للاعبين اللى واصلوا اللعب فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. و ذلك، نال الكتير من اللاعبين شهرة اكبر بعد مغادرتهم الدورى الامريكانى للمحترفين، ومن بينهم [[بيتر بيردسلى]] ، [[بروس جروبيلار|وبروس جروبيلار]] ، [[روميريتو|وخوليو سيزار روميرو]] ، [[هوجو سانشيز|وهوجو سانشيز]] ، [[جرايم سونيس|وجرايم سونيس]] . ظهر لاعبان فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم والدورى الامريكانى لكرة القدم ، على مدى فجوة مدتها 12 سنه فى كرة القدم الاحترافية فى امريكا الشمالية: هوغو سانشيز [[روى ويجيرله|وروى ويجرل]] .
== حضور ==
=== سجلات الحضور فى الماتش الواحدة ===
فريق نيو يورك كوزموس يحمل 21 من أصل 24 رقم قياسى لأعلى الحضور فى تاريخ دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. من 107 ماتش شاركت فيها نوادى NASL اللى استقطبت اكتر من 40 ألف مشجع، كانت 65 ماتش لفريق Cosmos على أرضه فى ستاد Giants Stadium (باستثناء Soccer Bowl '78 ). يصنف الجدول تحته الفرق حسب عدد الجماهير اللى اجتذبتها اللى تزيد عن 40000 شخص.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://soccerstats.us/
| title = All-time American soccer statistics
| publisher = SoccerStats.us
| accessdate = October 16, 2013
| تاريخ-الأرشيف = 2016-04-21
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160421035845/http://soccerstats.us/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://mytampabayrowdies.blogspot.com/
| title = Tampa Bay Rowdies Appreciation Blog
| publisher = Mytampabayrowdies.blogspot.com
| accessdate = October 16, 2013
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!فريق
! 40,000+
! أعلى نسبة حضور فردية
! ملحوظات
|-
| نيو يورك كوزموس
| 65 ماتش
| 77,691 ''مقابل فورت لودرديل'' (1977)
| ماتش فاصلة
|-
| تامبا باى روديس
| 12 ماتش
| 56,389 ''مقابل كاليفورنيا'' (1980)
| عرض الألعاب النارية فى الرابع من يوليه بعد الماتش
|-
| مينيسوتا كيكس
| 8 ماتشات
| 49,572 ''ضد سان خوسيه'' (1976)
| ماتش فاصلة
|-
| سياتل ساوندرز
| 6 ماتشات
| 58,125 ''مقابل نيو يورك'' (1976)
| أول حدث رياضى فى المملكة
|-
| كرة القدم
| 4 ماتشات
| 74,901 &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://news.google.com/newspapers?id=851HAAAAIBAJ&amp;pg=1282,4121333&amp;dq=cosmos+rowdies+soccer+bowl&amp;hl=en
| title = Cosmos Capture Soccer Bowl 78
| publisher = The Morning Record and Journal
| date = Aug 28, 1978
| accessdate = 2013-10-30
}}&lt;/ref&gt; ''كوزموس ضد تامبا باي'' (1978)
| لعبت فى ستاد العمالقة
|-
| مونتريال مانيك
| 4 ماتشات
| 58,542 ''مقابل شيكاجو'' (1981)
| ماتش فاصلة
|-
| فانكوفر وايتكابس
| 3 ماتشات
| 60,342 ''ضد سياتل'' (1983)
| أول حدث رياضى فى BC Place
|-
| لوس انجليس أزتيك
| 2 ماتشات
| 48,483 ''ضد واشنطن'' (1980)
| عرض الألعاب النارية فى الرابع من يوليه بعد الماتش
|-
| دبلوماسيون واشنطن
| 1 ماتش
| 53,351 ''مقابل نيو يورك'' (1980)
| تم بثه على الصعيد الوطنى على [[ايه بى سى|قناة ABC]]
|-
| مينيسوتا سترايكرز
| 1 ماتش
| 52,621 ''ضد تامبا باي'' (1984)
| حفل [[ذا بيتش بويز|فرقة بيتش بويز]] بعد الماتش
|-
| فريق امريكا
| 1 ماتش
| 50,108 ''مقابل فورت لودرديل'' (1983)
| حفل فرقة بيتش بويز بعد الماتش
|}
== شوف كمان ==
* قائمة أبطال كرة القدم الامريكانيه والكندية
* الدورى الامريكانى الشمالى لكرة القدم على شاشة التلفزيون
* حضور قياسى فى ماتشات كرة القدم للنوادى الامريكانيه 
* كرة القدم
== مصادر ==
{{مصادر|colwidth=30em}}
== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}
* [https://soccerhistoryusa.org/ASHA/ أرشيف تاريخ كرة القدم الامريكانيه ]
* [http://www.oocities.org/colosseum/Arena/6925/nasl.html إحصائيات NASL] حوالين الدورى الرياضى المنقرض اللى أسسه ستيف ديمتري
* [https://web.archive.org/web/20080501104955/http://home.att.net/~nasl/nasl.htm موقع تكريم NASL]
* [http://soccerstats.us/c/north-american-soccer-league/ النتائج الكاملة من 1968 ل1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304025938/http://soccerstats.us/c/north-american-soccer-league/ |date=2025-03-04}} فى إحصائيات كرة القدم
* [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-attendance-2/ الحضور فى كل الأوقات فى بطولة امريكا الشمالية لكرة القدم]
* [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-coaches-records/ سجلات التدريب فى الدورى الامريكانى لكرة القدم على مر التاريخ]
* [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-mini-games/ ألعاب NASL المصغرة]
* [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-standings/ ترتيب الدورى الامريكانى للمحترفين على مدار التاريخ]
* [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-attendance/ الحضور فى كل ماتشات NASL الداخلية]
* [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-indoor-coaching-records/ سجلات التدريب جوه الصالات فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم على مر التاريخ]
* [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-scores/ نتائج ماتشات NASL الداخلية على مر التاريخ]
{{North American Soccer League (1966–85)}}{{USDefunctSoccer}}{{Soccer in the United States}}{{Soccer in Canada}}

[[تصنيف:دورى امريكا الشماليه|دورى امريكا الشماليه]]</text>
      <sha1>0qcjikvzq6z7xhkl5w17i512mads3hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Major drug groups</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2196752</id>
    <revision>
      <id>13024546</id>
      <parentid>13016886</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: [[Endocrine system| ← [[جهاز الغدد الصماء|</comment>
      <origin>13024546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="3i98nnqxybmvhzjqpp0x7nhqwef081r" xml:space="preserve">{{Navbox
|name =Major drug groups
|title=Major chemical drug groups – based upon the [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System]]
|bodyclass=hlist
|state={{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}

|group1=[[Human gastrointestinal tract|gastrointestinal tract]]&lt;br /&gt;/ [[تمثيل غذائى]] ([[ATC code A|A]])
|list1=
*''stomach acid''
**[[Antacid]]
**[[H2 antagonist|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; antagonists]]
**[[Proton-pump inhibitor]]
*[[Antiemetic]]
*[[Laxative]]
*[[Antidiarrhoeal]] / [[Antipropulsive]]
*[[Anti-obesity medication|Anti-obesity drugs]]
*[[ادوية السكر]]
*[[Vitamin]]
*[[Dietary mineral]]

|group2=[[blood]] and blood&lt;br /&gt;forming organs ([[ATC code B|B]])
|list2=
*[[Antithrombotic]]
**[[Antiplatelet drug|Antiplatelets]]
**[[Anticoagulant]]
**[[Thrombolytic drug|Thrombolytics / fibrinolytics]]
*[[Antihemorrhagic]]
**[[Platelet]]
**[[Coagulation|Coagulants]]
**[[Antifibrinolytic]]

|group3=[[جهاز دورى|cardiovascular&lt;br /&gt;system]] ([[ATC code C|C]])
|list3=
*''cardiac therapy / [[antianginal]]''
**[[Cardiac glycoside]]
**[[Antiarrhythmic agent|Antiarrhythmics]]
**[[Cardiac stimulant]]
*[[Antihypertensive drug|Antihypertensives]]
*[[Diuretic]]
*[[Vasodilation|Vasodilators]]
*[[Beta blocker]]
*[[Calcium channel blocker]]
*''[[renin–angiotensin system]]''
**[[ACE inhibitor]]
**[[Angiotensin II receptor antagonist]]
**[[Renin inhibitor]]
*[[Hypolipidemic agent|Antihyperlipidemics]]
**[[Statin]]
**[[Fibrate]]
**[[Bile acid sequestrant]]

|group4=[[Human skin|جلد]] ([[ATC code D|D]])
|list4=
*[[Emollient]]
*[[Cicatrizant]]
*[[Antipruritic]]
*[[Antipsoriatic]]
*[[ATC code D09|Medicated dressings]]

|group5=[[Genitourinary system|genitourinary&lt;br /&gt;system]] ([[ATC code G|G]])
|list5=
*[[Hormonal contraception]]
*[[Fertility medication|Fertility agents]]
*[[Selective estrogen receptor modulator]]
*[[Sex steroid|Sex hormones]]

|group6=[[جهاز الغدد الصماء|endocrine&lt;br /&gt;system]] ([[ATC code H|H]])
|list6=
*[[Hypothalamic–pituitary hormone]]
*[[Corticosteroid]]
**[[Glucocorticoid]]
**[[Mineralocorticoid]]
*[[Sex steroid|Sex hormones]]
*[[Thyroid hormone]] / [[Antithyroid agent]]

|group7=[[infection]] and&lt;br /&gt;[[Wikt:infestation|infestations]] ([[ATC code J|J]]. [[ATC code P|P]]. [[ATCvet code QI|QI]])
|list7=
*[[Antimicrobial]]: [[Antibacterial]] ([[Antimycobacterial]])
*[[Antifungal drug|Antifungals]]
*[[Antiviral drug|Antivirals]]
*[[Antiparasitic]]
**[[Antiprotozoal agent|Antiprotozoals]]
**[[Anthelmintic]]
**[[Ectoparasiticide]]
*[[Intravenous immunoglobulin]]
*[[Vaccine]]

|group8=[[malignant]] disease&lt;br /&gt;([[ATC code L|L01–L02]])
|list8=
*[[Chemotherapy|Anticancer agents]]
**[[Antimetabolite]]
**[[Alkylating antineoplastic agent|Alkylating]]
**[[Spindle poison]]
**[[Antineoplastic]]
**[[Topoisomerase inhibitor]]

|group9=[[Immune system|immune]] disease&lt;br /&gt;([[ATC code L|L03–L04]])
|list9=
*[[Immunomodulator]]
**[[Immunostimulant]]
**[[Immunosuppressive drug|Immunosuppressants]]

|group10=[[عضله]]. [[bone]].&lt;br /&gt;and [[joint]] ([[ATC code M|M]])
|list10=
*[[Anabolic steroid]]
*[[Anti-inflammatory|Anti-inflammatories]]
**[[Non-steroidal anti-inflammatory drug]]
*[[Disease-modifying antirheumatic drug|Antirheumatics]]
*[[Corticosteroid]]
*[[Muscle relaxant]]
*[[Bisphosphonate]]

|group11=[[Human brain|brain]] and&lt;br /&gt;[[جهاز عصبى]] ([[ATC code N|N]])
|list11=
*[[Analgesic]]
*[[Anesthetic]]
**[[General anaesthetic|General]]
**[[Local anesthetic|Local]]
*[[Anorectic]]
*[[Antihyperkinetic|Anti-ADHD agents]]
*[[Addiction medicine|Antiaddictives]]
*[[Anticonvulsant]]
*[[Antidementia drug|Antidementia agents]]
*[[Antidepressant]]
*[[Antimigraine drug|Antimigraine agents]]
*[[Management of Parkinson's disease#Medication|Antiparkinson agents]]
*[[Antipsychotic]]
*[[Anxiolytic]]
*[[Aphrodisiac]]
*[[Depressant]]
*[[Entactogen]]
*[[Entheogen]]
*[[Euphoria]]nts
*[[Psychedelics, dissociatives and deliriants|Hallucinogens]]
**[[Psychedelic drug|Psychedelics]]
**[[Dissociative]]
**[[Deliriant]]
*[[Hypnotic]] / [[Sedative]]
*[[Mood stabilizer]]
*[[Motivation-enhancing drug]]
*[[Neuroprotective]]
*[[Nootropic]]
*[[Neurotoxin]]
*[[Orexigenic]]
*[[Serenic]]
*[[Stimulant]]
*[[Wakefulness-promoting agent]]

|group12=[[جهاز تنفسى|respiratory&lt;br /&gt;system]] ([[ATC code R|R]])
|list12=
*[[Decongestant]]
*[[Bronchodilator]]
*[[Cough medicine]]
*[[H1 antagonist|H&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; antagonists]]

|group13=[[Sense|sensory organs]] ([[ATC code S|S]])
|list13=
*[[طب عيون|Ophthalmologicals]]
*[[Otology|Otologicals]]

|group14=other [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System|ATC]] ([[ATC code V|V]])
|list14=
*[[Antidote]]
*[[Contrast medium|Contrast media]]
*[[Radiopharmacology|Radiopharmaceuticals]]
*[[Dressing (medicine)|Dressings]]
*[[Senotherapeutics]]

|below=
*{{Icon|Category}}&amp;nbsp;[[:Category:Drugs|Drugs]]
*[[:Category:Pharmacological classification systems|Pharmacological classification systems]]
*[[:Category:ATC codes|ATC codes]]
*{{Icon|Portal}}&amp;nbsp;[[Portal:Medicine|Medicine portal]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option}}
[[Category:Drug navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i98nnqxybmvhzjqpp0x7nhqwef081r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دو سيڤر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2202812</id>
    <revision>
      <id>13024597</id>
      <parentid>12085110</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14055" sha1="ho83bgm95ffldgnoa4p86gbpuvr6kmn" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''دو سيڤر''' ({{IPA|fr|dø sɛvʁ|-|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Deux-Sèvres.wav}} Poitevin-Saintongese : ''Deùs Saevres'' ) قسم [[اقاليم فرنسا|فرنسى]] . تعنى كلمة ''Deux-Sèvres'' حرفى &quot;نهرين سيڤر&quot;: نهر سيڤر نانتاز و نهر سيڤر نيورتيز هما نهرين ينبعان من المنطقة. عدد سكانها 374,878 انسان سنة 2019.

== فى التاريخ والأدب ==
''دو سيڤر'' كانت واحدة من 83 ''مقاطعة'' أصلية اتنشأت وقت [[الثوره الفرنساويه]] فى 4 مارس 1790. كانت الأرض جزء من مقاطعة بواتو القديمة.

تم تغيير حدود المقاطعات سنة 1973 لما بقا سكان بلدية [[:fr:Le Puy-Saint-Bonnet|بوى سانت بونيه]] الصغيرة مرتبطين رسمى ببلدية [[شوليه]] المجاورة سريعة النمو، اللى فى مقاطعة ماين إى لوار المجاورة. ولمنع إدارة البلديات المرتبطة فى أقسام منفصلة، تم نقل بوى سان بونيه لماين إى لوار.

يظهر Deux-Sevres فى ''Son Excellence Eugene Rougon'' ، هيا رواية بقلم إميل زولا فى سلسلة Rougon-Macquart، لما يزور Rougon مدينة نيورت، عاصمة المقاطعة، لافتتاح خط سكة حديد جديد لأنجيه (الفصل 10).

== الجغرافيا والاقتصاد ==

المناخ معتدل، ومتوسط درجة الحرارة السنوية 11 درجة مئوية. تظل ''المنطقة'' ريفية: 3 أرباع مساحتها تتكون من الأراضى الصالحة للزراعة. القمح والشوفان هيا المنتجات الرئيسية المزروعة، كمان البطاطس والتفاح والجوز. [[نيور (بلديه فى فرنسا)|نيورت]] هو مركز لزراعة الخضروات [[حشيشة الملاك|والانجليكا]] . يتم زراعة بعض البنجر فى منطقة ميلى . توجد الكتير من مزارع الكروم فى الشمال ( {{واو|Haut-poitou (AOVDQS)|fr}} ، وهناك بعضها فى الجنوب.

''المنطقة'' كمان تشتهر بتربية المواشى والبغال والحصنه. سلالة الأبقار [[بارثينيس|البارثينية]] اتسمت على اسم مدينة [[بارثيناى]] فى شمال ''المقاطعة'' . كما يتم إنتاج منتجات الألبان بكميات كبيرة (الزبدة فى إيشيرى وجبن الماعز).بعض المحاجر قيد التشغيل (فى Mazières-en-Gâtine ، La Peyratte أو Saint-Varent )، و عمليات استخراج الجير.

صناعة المنسوجات و دباغة الجلود و طحن الدقيق كانت من الصناعات التقليدية فى نيور، العاصمة والمدينة الكبرى. تعتبر مدينة نيور اليوم، اللى عدد سكانها 60 ألف انسان ، مركز تجارى و إدارى مهم. هيا على وجه الخصوص واحدة من المراكز المالية الرئيسية فى فرنسا (الرابعة فى المرتبة بعد باريس وليون وليل). نيورت هو المقر الوطنى لبعض شركات التأمين الكبرى فى فرنسا ( {{واو|Mutuelle d'assurance des artisans de France|fr}} (MAAF)، {{واو|Mutuelle assurance des commerçants et industriels de France et des cadres et des salariés de l'industrie et du commerce|fr}} (MACIF)، {{واو|Mutuelle d'assurance des instituteurs de France|fr}} (MAIF) و غيرها) والمقار الإقليمية لشركات تانيه زى Groupama . ويوجد هناك كمان المقر الإقليمى للكتير من البنوك الوطنية، بما فيها بنك الشعب وبنك [[كريدى اجريكول|كريدى أجريكول]] . ويمثل قطاع الخدمات كمان تمثيل كبير فى نيورت، فى الاستشارات والمحاسبة والوساطة والبرمجيات. الكيمياء والصيدلة ( بويرون ) والطيران ( مجموعة زودياك ، [[Leach International|ليتش الدولية]] ) &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.leachintl2.com/french/historyf.html
| title = Archived copy
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304044415/http://www.leachintl2.com/french/historyf.html
| archivedate = 2016-03-04
| accessdate = 2013-03-28
}}&lt;/ref&gt; هيا الصناعات الرئيسية.

صناعة المنسوجات والأحذية، والأثاث، والميكانيكا، والعربيات ( هولييز و إيريسبوس )، والكيمياء ( روديا فى ميلى)، وصناعة الأغذية وتعبئة الأغذية هيا الصناعات الرئيسية بره العاصمة.

معدل البطالة فى ''المقاطعة'' منخفض اوى (أقل من 5%) خاصة فى الشمال الغربي، حيث تتطور الكتير من الشركات الصغيرة والمتوسطة بسرعة. جنوب غرب ''المقاطعة'' يجذب السياح بالمنطقة الطبيعية ماريه بواتفين ؛ ساحل [[المحيط الاطلنطى]] قربها.

== التركيبة السكانية ==
التطور السكانى من سنة 1801:
{{Historical populations|13=1801|14=241,916|15=1806|16=254,105|17=1821|18=279,845|19=1831|20=288,260|21=1841|22=310,203|23=1851|24=323,615|25=1861|26=328,817|27=1872|28=331,243|29=1881|30=350,103|31=1891|32=354,282|33=1901|34=342,474|35=1911|36=337,627|37=1921|38=310,060|39=1931|40=308,481|41=1936|42=308,841|43=1946|44=312,756|45=1954|46=312,842|47=1962|48=321,118|49=1968|50=326,467|51=1975|52=335,829|53=1982|54=342,812|55=1990|56=346,173|57=1999|58=344,392|59=2006|60=359,711|61=2011|62=370,939|63=2016|64=374,743}}

=== المدن الرئيسية ===
البلدية الاكتر سكان هيا [[نيور (بلديه فى فرنسا)|نيورت]] ، المحافظة. من سنة 2019، فيه 4 بلديات يزيد عدد سكانها عن 10000 انسان :
{| class=&quot;wikitable&quot;
!البلدية
! عدد السكان (2019)
|-
| [[نيور (بلديه فى فرنسا)|نيورت]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 59,193
|-
| بريسور
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 19,850
|-
| [[الثوار|ثوارس]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 13,886
|-
| [[بارثيناى]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 10,089
|}

== نقل ==

مدينة نيور فى جنوب ''الإقليم'' ترتبط فى مدينة باريس و بوردو عبر الطريق السريع A10 ، وبمدينة نانت عبر الطريق A83 ، وبمدينة لا روشيل وبواتييه عبر الطريق N11. هناك طريق مهم آخر فى شمال ''المقاطعة'' و هو الطريق الوطنى 149 (RN149)، اللى يمتد بالتقريب من الشرق للغرب من بريسوير لبواتييه، ويمر حول ضواحى بارتيناى. يشكل ده القسم من الطريق RN149 جزء من الطريق الأوروبى E62 من نانت ل[[چينوا|جنوة]] . كان الطريق يمتد فى الأصل من مدينة نانتس، لكن تم تجاوزه فى مراحل مختلفة بالطريق المزدوج الجديد [[RN249]] . تم إعادة تسمية القسم القديم من نانت لبريسوير أو تخفيض درجته لD149.

شمال و جنوب ''المقاطعة'' يرتبط بطرق ثانوية نسبى، حيث يربط الطريقان D743 وD748 مدينة نيور فى مدينة بارتيناى وبريسوير على التوالي، فى الوقت نفسه يربط الطريقان D938 فى مدينة [[الثوار|ثوارس]] .

فى ''المقاطعة'' محطتين سكك حديد على طريق TGV بين باريس ولا روشيل (نيورت وسان ماكسينت )، وتستغرق الرحلة من نيورت لباريس ساعتين و15 دقيقة.&lt;ref name=&quot;tgv&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.tgv.com/
| title = TGV
| publisher = [[SNCF]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140521025340/http://www.tgv.com/
| archivedate = 2014-05-21
| accessdate = 2008-08-14
}}&lt;/ref&gt; تخدمها كمان الكتير من خطوط السكك الحديدية الإقليمية TER Nouvelle-Aquitaine ، بما فيها طريق من بواتييه عبر نيور للا روشيل، وطريق من نيور ل[[سانتس]] ، وطريق من [[تور (فرنسا)|تورز]] لثوار وبريسوير.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://mmt.vsct.fr/sites/default/files/swt/CNAQ/2021-11/RNA-Carte%20Reseau%20TER-A0-0221HDV3_tcm78-165262_tcm78-165261_0.pdf
| title = Plan du réseau TER en Nouvelle-Aquitaine
| website = www.ter.sncf.com
| language = fr
| archiveurl = https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://mmt.vsct.fr/sites/default/files/swt/CNAQ/2021-11/RNA-Carte%20Reseau%20TER-A0-0221HDV3_tcm78-165262_tcm78-165261_0.pdf
| archivedate = 2022-10-09
| accessdate = 26 April 2022
}}&lt;/ref&gt; توفر ''منطقة'' نوفيل آكيتين خدمة اوتوبيسات بين المدن تربط بين مدن وقرى ''المقاطعة'' .&lt;ref name=&quot;trans&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://transports.nouvelle-aquitaine.fr/cars-regionaux/reseau-et-horaires/deux-sevres
| title = Les lignes régulières dans les Deux-Sèvres
| publisher = Région Nouvelle-Aquitaine
| accessdate = 26 April 2022
| تاريخ-الأرشيف = 2023-11-17
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231117192105/https://transports.nouvelle-aquitaine.fr/cars-regionaux/reseau-et-horaires/deux-sevres
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; مافيش مطارات ذات خدمة خطوط جوية مجدولة جوه ''الإقليم'' ، رغم ان {{واو|Niort-Souche Airport|fr|Aérodrome de Niort - Souché}} يستخدم للحركات الخاصة. أقرب المطارات التجارية فى بواتييه ( [[مطار بواتييه|مطار بواتييه - بيارد]] )، ولاروشيل ( مطار لاروشيل - إيل دو رى ) و نانت ( [[مطار نانت|مطار نانت أتلانتيك]] ).

== صور ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
ملف:Panorama_Niort.jpg|بديل=Niort| [[نيور (بلديه فى فرنسا)|نيورت]]
ملف:Parthenay_Citadel_from_Saint-Paul_Bridge_2.jpg|بديل=Parthenay| [[بارثيناى]]
ملف:Thouars_-_Hotel_de_Ville_02.jpg|بديل=Thouars| [[الثوار|ثوارس]]
ملف:Bressuire_(13).JPG|بديل=Bressuire| بريسور
ملف:Coulon-Eglise.jpg|بديل=Coulon| كولون
&lt;/gallery&gt;

== شخصيات بارزة ==
'''الولادات الشهيرة فى ''المقاطعة''''' :

* [[مدام دو مانتينون|فرانسواز دوبيني، ماركيزة مينتينون]] (1635 – 1719)، المرات التانيه [[لويس الاربعتاشر ملك فرنسا|للويس الاربعتاشر]]
* [[سانتياجو د لينيرس|جاك دى لينييه]] (سانتياجو دى لينييه وبريمون) (1753 – 1810)
* [[لويس مارسيلين دى فونتانيس|لويس مارسيلان، ماركيز دى فونتانيس]] (1757 – 1821)، [[شاعر]] وسياسي
* [[هنرى جورج كلوزو]] (1904 – 1977)، [[مخرج افلام|مخرج سينمائى]]
* [[لوران كانتيه]] (1961)، [[پالم دور|السعفة الذهبية]] فى [[مهرجان كان السينمائى|مهرجان كان]] 2008، عن فيلم &quot; ''[[من الدرجه الاولى|Entre les murs&quot;]]''
* [[كاثرين بريليا|كاثرين بريلات]] (1948)، صانعة أفلام [[روائى|وروائية]]
* [[جان هوجز انجليد|جان هيوجز أنغلاد]] (1955)، ممثل
* رينيه كاييه (1799 – 1838) المستكشف ، و أول أوروبى يرجع حى من مدينة [[تمبكتو]]

'''مشاهير مرتبطين ''بالإقليم''''' :

* جان بابتيست بوجولت ، نحات فرنسي
* [[سيجولين رويال]] (1953)، مرشحة سابقة للانتخابات الرئاسية الفرنسية سنة 2007 ، ممثلة سابقة للمنطقة فى [[الجمعيه الوطنيه الفرنسيه|الجمعية الوطنية]] ، رئيسة سابقة لمنطقة بواتو شارانت (2004-2014) ووزيرة البيئة من سنة 2014.

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[جيانا الفرنساويه]]
* [[ايرنست پيروتشون]]
* [[اوجاست الونايو]]
* [[چاك فوكير]]
* [[چين پينايو]]
* [[مارى روبن]]
* [[ميتشيل موين]]
* [[چاك هونديلات]]
* [[اير-اى-لوار]]
* [[بارثيناى]]
* [[الثوار]]
* [[سومورت]]
* [[فانزى (بلديه فى فرنسا)]]
* [[فانتشيس]]
* [[نيور (بلديه فى فرنسا)]]
* [[پا-دو-كاليه]]
* [[اوت-ڤييان]]
* [[اردين (اداره)]]
* [[اقاليم ما بعد البحار]]
* [[اقاليم فرنسا]]
* [[كوت دور]]
* [[اوت ساڤوا]]
* [[ايزير]]
* [[اوت-جارون]]
* [[ايل-اى-ڤيلين]]
* [[اليى]]
* [[سين ومارن]]
* [[لوت-اى-جارون]]
* [[لوت (اداره)]]
* [[الپ-دو-اوت-پروڤانس]]
* نبيت أنجو
* دوائر قسم دوكس سيڤر
* كانتونات مقاطعة دو سيڤر
* بلديات مقاطعة دو سيڤر

{{div col end}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}

* {{In lang|fr}} [https://www.deux-sevres.gouv.fr/ Prefecture website]
* {{In lang|fr}} [https://www.deux-sevres.fr/ Departmental council website]
{{اقاليم فرنسا}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ادارات آكيتين الجديده]]
[[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]]
[[تصنيف:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>ho83bgm95ffldgnoa4p86gbpuvr6kmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عين بشريه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2205581</id>
    <revision>
      <id>13024544</id>
      <parentid>13006658</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* عناصر */ تعديل و تمصير، غير: الماء  ←  الميه</comment>
      <origin>13024544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26598" sha1="qr8oxpl92aew4rdi09r9rv2yfys2ncp" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}
'''العين البشرية''' هيا [[حواس الانسان الخمسه|عضو حسى]] فى الجهاز البصرى يتفاعل مع [[النور|الضوء المرئىو]] ده يسمح [[البصر|بالرؤية]] . وتشمل الوظايف التانيه الحفاظ على الإيقاع اليومى ، والحفاظ على التوازن .
[[ملف:Arizona_eye_model.png|تصغير|253x253بك| نموذج عين اريزونا. &quot;أ&quot; هو الإقامة بالديوبتر.]]

ممكن اعتبار العين جهاز بصرى حى. و هيا كروية الشكل بالتقريب ، طبقاتها الخارجية، زى الجزء الأبيض الخارجى من العين ( الصلبة ) و واحده من طبقاتها الداخلية ( المشيمية المصطبغة)، تعمل على إبقاء العين محكمة الضوء بشكل أساسى باستثناء المحور البصرى للعين. بالترتيب، على طول المحور البصري، تتكون المكونات البصرية من عدسة أولى ( القرنية - الجزء الشفاف من العين ) اللى تمثل معظم القوة البصرية للعين وتنجز معظم تركيز الضوء من العالم الخارجي؛ بعدين فتحة ( [[نين العين|البؤبؤ]] ) فى الحجاب الحاجز ( القزحية - الجزء الملون من العين ) اللى تتحكم فى كمية الضوء اللى تدخل لداخل العين؛ بعدين عدسة تانيه ( العدسة البلورية ) اللى تنجز التركيز المتبقى للضوء فى الصور ؛ و أخير جزء حساس للضوء من العين ( شبكية العين )، حيث تسقط الصور وتتم معالجتها. تتصل شبكية العين بالمخ عن طريق العصب البصرى . والمكونات التانيه للعين تحافظ عليها فى شكلها المطلوب، وتغذيها، وتحافظ عليها، وتحميها.

3 أنواع من الخلايا فى شبكية العين تحول طاقة الضوء لطاقة كهربائية يستخدمها [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] : تستجيب القضبان للضوء منخفض الكثافة وتساهم فى إدراك الصور منخفضة الدقة بالأبيض و الأسود؛ وتستجيب المخاريط للضوء عالى الكثافة وتساهم فى إدراك الصور عالية الدقة والملونة؛ وتستجيب الخلايا العقدية الحساسة للضوء اللى تم اكتشافها مؤخر لمجموعة كاملة من شدة الضوء وتساهم فى تعديل كمية الضوء اللى توصل لشبكية العين، و تنظيم وقمع هرمون الميلاتونين ، وظبط الإيقاع اليومى .

== بناء ==
[[ملف:3D_Medical_Animation_Eye_Structure.jpg|بديل=A detailed depiction of eye using a 3D medical illustration|تصغير|260x260بك| رسم توضيحى طبى مفصل للعين]]
[[ملف:MRI_of_human_eye.jpg|تصغير|فحص الرنين المغناطيسى للعين البشرية]]

الإنسان عنده عينين، واحدة على الجنب اليمين والتانية على الجنب الشمال من وشّه. العيون موجودة جوا تجاويف فى العضم اسمها &quot;المدارات&quot;، فى الجمجمة. فى ست عضلات حوالين كل عين من بره، هما اللى بيخلّوا العين تتحرك.

الجزء اللى باين قدّام من العين بيتكوّن من بياض العين (الصلبة)، والقزحية اللى ليها لون، والبؤبؤ اللى فى النص. وفوقهم طبقة رفيعة اسمها الملتحمة. الجزء ده كمان بيتسمّى الجزء القدام من العين.

العين مش شكلها كورة كاملة مظبوطة، هيا جزئين متركبين مع بعض: جزء قدّامى وجزء خلفى. الجزء القدّامى فيه القرنية والقزحية والعدسة. القرنية شفافة و أنشف شوية، ومربوطة بالجزء الكبير اللى ورا، اللى فيه الجسم الزجاجي، الشبكية، المشيمية، و الطبقة البيضا اللى برّه واللى اسمها الصلبة.

حجم القرنية فى الغالب بيكون حوالى 11.5 ميلى (يعنى بالتقريب 0.45 بوصة) فى القطر، وسمكها حوالى 0.5 ميلى (أو 500 ميكرومتر) عند المركز. الجزء الخلفى من العين هو اللى فيه خمس أسداس الحجم، وقطره بيكون بالتقريب 24 ميلى (يعنى حوالى 0.94 بوصة).

فيه منطقة اسمها الحافة بتربط القرنية بالصلبة. القزحية دايرة ليها لون، حوالين نص العين اللى هو الحدقة، واللى شكلها أسود. حجم الحدقة بيتغيّر على حسب كمية النور اللى داخلة العين، وده بيحصل عن طريق عضلتين: واحدة توسّع القزحية، والتانية بتقبّضها.

الضوء بيدخل العين بالقرنية، و بعد كده يعدّى من الحدقة، وبعدين من العدسة. العدسة بتغيّر شكلها علشان تقدر تركّز على الحاجات القريبة، وده اللى بنسميه &quot;التكيّف&quot;، واللى بتتحكم فيه عضلة اسمها العضلة الهدبية.

ما بين العدستين (يعنى بين القرنية والعدسة البلورية)، فيه أربع أسطح بصرية، وكل سطح منهم بيكسر الضوء و هو ماشى فى طريقه جوا العين. واحد من النماذج المهمة اللى بتشرح شكل النظام البصرى فى العين هو نموذج &quot;عين اريزونا&quot;. النموذج ده بيشرح هندسى إزاى العين بتستوعب الضوء.

الفوتونات بتاعة الضوء اللى ب على خلايا الشبكية الحساسة للضوء (اللى هيا المخاريط والعصيات) بتتحوّل لإشارات كهربائية. الإشارات دى بتروح للمخ عن طريق العصب البصري، والمخ بيترجمها على إنها صورة أو رؤية.

=== تطوير ===
تتطور العين البشرية فى المقام 1 الأديم الظاهر . تنشأ العدسة والظهارة القرنية من الأديم الظاهر السطحى مباشرة؛ وتأتى الهياكل التانيه إما من الأديم الظاهر العصبى أو من القمة العصبية ، اللى تنشأ بدورها من الأديم الظاهر. إن الأديم المتوسط له مساهمات محدودة: فهو أصل الجسم الزجاجى و الأوعية الدموية للعين والعضلات بره العين.

=== حجم ===
حجم العين يختلف بين البالغين بمقدار 1-2 مم بس. و فى العاده يكون طول مقلة العين أقل من عرضها. الارتفاع السهمى لعين الإنسان البالغ حوالى 23.7 مم (0.93 فى) ، القطر الأفقى المستعرض (العرض) هو 24.2 مم (0.95 (بوصة) و متوسط الحجم المحورى القدام الخلفى (العمق) 22.0–24.8 مم (0.87–0.98 (فى) مع عدم وجود فرق كبير بين الجنسين والفئات العمرية.&lt;ref name=&quot;pubfacts.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.pubfacts.com/detail/25431659/Variations-in-eyeball-diameters-of-the-healthy-adults
| title = Variations in eyeball diameters of the healthy adults
}}&lt;/ref&gt; اتلقا ارتباط قوى بين القطر العرضى وعرض المدار (r = 0.88).&lt;ref name=&quot;pubfacts.com&quot; /&gt; العين النموذجية للبالغين قطرها القدام لالخلفى 24 مم (0.94 بوصة) وحجمها {{حول|6|cm3}} .

تنمو كرة العين بسرعة، تزيد من حوالى 16–17 مم (0.63–0.67 (بوصة) قطرها عند الولادة ل22.5–23 مم (0.89–0.91 فى) بحلول سن التالتة. بحلول سن التانيه عشرة، توصل العين لحجمها الكامل.

=== عناصر ===
[[ملف:Schematic_diagram_of_the_human_eye_en.svg|تصغير|254x254بك| رسم تخطيطى للعين البشرية. ويظهر مقطع أفقى بالعين اليمنى.]]
العين تتكون من 3 طبقات أو بلاطى  تحيط بمختلف الهياكل التشريحية. تتكون الطبقة الخارجية، المعروفة باسم الغلاف الليفى ، من القرنية والصلبة ، اللى توفر الشكل للعين وتدعم الهياكل العميقة. تتكون الطبقة الوسطى، المعروفة باسم الغلاف الوعائى أو العنبية ، من المشيمية والجسم الهدبى والظهارة الصبغية والقزحية . الجزء الداخلى هو الشبكية ، اللى تحصل على الأكسجين من الأوعية الدموية فى المشيمية (من الخلف) كمان الأوعية الدموية فى الشبكية (من القدام).

تمتلئ فراغات العين بالسائل المائى من القدام، بين القرنية والعدسة، والجسم الزجاجى ، و هو مادة تشبه الهلام، خلف العدسة، ويملأ التجويف الخلفى بالكامل. السائل المائى هو سائل مائى شفاف فيه فى منطقتين: ال اوضه القدامية بين القرنية والقزحية، وال اوضه الخلفية بين القزحية والعدسة. يتم تعليق العدسة على الجسم الهدبى بالرباط المعلق ( زونول زين )، اللى بيتكون من مئات الألياف الشفافة الدقيقة اللى تنقل القوى العضلية لتغيير شكل العدسة علشان التكيف (التركيز). الجسم الزجاجى هو مادة شفافة تتكون من الميه والبروتينات،و ده يديها تركيبة هلامية ولزجة.
[[ملف:Gray892.png|تصغير|208x208بك| الأجزاء الخارجية للعين]]

=== العضلات بره العين ===
كل عين فيها 3 عضلات بره العين فى محجرها .&lt;ref name=&quot;Haladaj&quot;&gt;{{Cite journal|last=Haładaj|first=R|title=Normal Anatomy and Anomalies of the Rectus Extraocular Muscles in Human: A Review of the Recent Data and Findings.|journal=BioMed Research International|date=2019|volume=2019|pages=8909162|doi=10.1155/2019/8909162|pmid=31976329|pmc=6954479}}&lt;/ref&gt; ست من دى العضلات تتحكم فى حركات العين ، والعضلة السابعة تتحكم فى حركة الجفن العلوى. العضلات الستة هيا أربع عضلات مستقيمة - المستقيمة الجانبية ، والمستقيمة الإنسية ، والمستقيمة السفلية ، والمستقيمة العلوية ، واثنتان من العضلات المائلة - المائلة السفلية ، والمائلة العلوية . العضلة السابعة هيا العضلة الرافعة للجفن العلوى . لما تمارس العضلات توترات مختلفة، يتم تطبيق عزم الدوران على الكرة الأرضيةو ده يتسبب فى دورانها، فى دوران نقى بالتقريب ، مع حوالى مليمتر واحد بس من الإزاحة.&lt;ref&gt;Carpenter, Roger H.S. (1988). ''Movements of the eyes (2nd ed.)''. London: Pion, Ltd {{ISBN|0-85086-109-8}}.&lt;/ref&gt; و علشان كده، ممكن اعتبار العين وكأنها تدور حول نقطة واحدة فى مركز العين.&lt;gallery&gt;
ملف:Eye_orbit_anterior.jpg|بديل=Eye and orbit anatomy with motor nerves| تشريح العين والمدار مع الأعصاب الحركية
ملف:Lateral_orbit_nerves.jpg|بديل=Image showing orbita with eye and nerves visible (periocular fat removed)| صورة بتبيين محجر العين مع رؤية العين و الأعصاب (بعد إزالة الدهون المحيطة بالعين)
ملف:Lateral_orbit_anatomy_2.jpg|بديل=Image showing orbita with eye and periocular fat| صورة توضح محجر العين مع العين والدهون المحيطة بها
ملف:Eye_orbit_anatomy_anterior2.jpg|بديل=Normal anatomy of the human eye and orbit, anterior view| [[تشريح|التشريح]] الطبيعى للعين البشرية ومحجر العين، المنظر القدامي
&lt;/gallery&gt;

== رؤية ==

=== مجال الرؤية ===
[[ملف:Mairead_cropped.png|تصغير|منظر جنبيىن للعين البشرية، يُنظر ليه بزاوية 90 درجة بالتقريب ، يوضح كيف تبدو القزحية والحدقة وكأنها تدوران تجاه المشاهد بسبب الخصايص البصرية للقرنية والخلط المائى]]
يختلف مجال الرؤية التقريبى للعين البشرية الفردية (الذى يتم قياسه من نقطة التثبيت، أى النقطة اللى يتم توجيه النظر ليها) حسب تشريح الوجه، ولكنه فى العاده يكون 30 درجة علوية (أعلى، محدودة بالحاجب)، و45 درجة أنفية (محدودة بالأنف)، و70 درجة سفلية (أسفل)، و100 درجة صدغية (باتجاه الصدغ). بالنسبة لكلا العينين، مجال الرؤية المشترك ( الرؤية الثنائية ) حوالى 100 درجة رأسى و أقصى حد 190 درجة أفقى، ويشكل حوالى 120 درجة منها مجال الرؤية الثنائية (الذى تراه العينين) محاط بحقلين أحاديين (يراه عين واحدة بس) حوالى 40 درجة. هيا مساحة قدرها 4.17 ستراديان أو 13700 درجة مربعة للرؤية الثنائية. عند النظر ليها بزوايا كبيرة من الجانب، قد تظل القزحية والحدقة مرئية للمشاهد،و ده يشير لأن الشخص عنده رؤية محيطية ممكنة عند دى الزاوية.&lt;ref name=&quot;SpringStiles1948&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spring|first=K. H.|last2=Stiles|first2=W. S.|title=Apparent shape and size of the pupil viewed obliquely|journal=British Journal of Ophthalmology|volume=32|issue=6|year=1948|pages=347–354|doi=10.1136/bjo.32.6.347|pmc=510837|pmid=18170457}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FedtkeManns2010&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fedtke|first=Cathleen|last2=Manns|first2=Fabrice|last3=Ho|first3=Arthur|title=The entrance تلميذ  the human eye: a three-dimensional model as a function of viewing angle|journal=Optics Express|volume=18|issue=21|year=2010|pages=22364–22376|doi=10.1364/OE.18.022364|pmc=3408927|pmid=20941137|bibcode=2010OExpr..1822364F}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MathurGehrmann2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mathur|first=A.|last2=Gehrmann|first2=J.|last3=Atchison|first3=D. A.|title=Pupil shape as viewed along the horizontal visual field|journal=Journal of Vision|volume=13|issue=6|year=2013|page=3|doi=10.1167/13.6.3|pmid=23648308}}&lt;/ref&gt;

على بعد حوالى 15 درجة زمنية و1.5 درجة أسفل الأفقى توجد النقطة العمياء اللى ينشئها العصب البصرى من الأنف، اللى ارتفاعها حوالى 7.5 درجة وعرضها 5.5 درجة.

=== النطاق الديناميكى ===
شبكية العين ليها نسبة تباين ثابتة حوالى 100:1 (حوالى 6.5 نقطة توقف ). بمجرد أن تتحرك العين بسرعة لالتقاط هدف ( حركات العين السريعة )، فإنها تعيد ظبط تعرضها عن طريق ظبط القزحية، اللى تظبط حجم الحدقة. تتم عملية التكيف المظلم الأولية فى حوالى أربع ثوانى من الظلام العميق المتواصل؛ ويكتمل التكيف الكامل بالتعديلات فى مستقبلات الضوء العصوية فى شبكية العين بنسبة 80% فى ثلاثين دقيقة. إن دى العملية غير خطية ومتعددة الأوجه، لذا أى انقطاع بسبب التعرض للضوء يتطلب إعادة تشغيل عملية التكيف مع الظلام من جديد.
[[ملف:Pupillary_light_reflex.jpg|تصغير|300x300بك| ممكن يتراوح حجم حدقة عين الإنسان من 2 مم لاكتر من 8 مم للتكيف مع البيئة]]
يمكن للعين البشرية اكتشاف سطوع يتراوح من 10 &lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cd/m &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ، أو واحد على مليون (0.000001) من الشمعة لكل متر مربع ل10 &lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; cd/m &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; أو مائة مليون (100,000,000) شمعة لكل متر مربع.&lt;ref name=&quot;KaschkeDonnerhacke2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kaschke|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=DPw8AgAAQBAJ&amp;pg=PA26|title=Optical Devices in Ophthalmology and Optometry: Technology, Design Principles and Clinical Applications|last2=Donnerhacke|first2=Karl-Heinz|last3=Rill|first3=Michael Stefan|date=2013|journal=Journal of Biomedical Optics|isbn=978-3-527-64899-3|volume=19|page=26|bibcode=2014JBO....19g9901M|doi=10.1117/1.JBO.19.7.079901|issue=7}}&lt;/ref&gt; (أى أن مداه هو 10 &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; ، أو مائة تريليون 100,000,000,000,000، أى حوالى 46.5 نقطة توقف). مافيهوش ده النطاق النظر لشمس نص النهار (10 &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; cd/m &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ) أو تفريغ البرق.

فى الطرف المنخفض من النطاق توجد عتبة الرؤية المطلقة لضوء ثابت عبر مجال رؤية واسع، حوالى 10 &lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cd/m &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (0.000001 شمعة لكل متر مربع).&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;{{Citation|last=Denton|first=E. J.|author-link=Eric James Denton|last2=Pirenne|first2=Maurice Henri|publication-date=Mar 29, 1954|journal=The Journal of Physiology|volume=123|number=3|pages=417–442|PMCID=1366217|title=The absolute sensitivity and functional stability of the human eye|DOI=10.1113/jphysiol.1954.sp005062|PMID=13152690|year=1954}}&lt;/ref&gt; يتم تحديد الحد الأعلى للنطاق حسب الأداء البصرى الطبيعى على أنه 10 &lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; cd/m &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (100,000,000 أو مائة مليون شمعة لكل متر مربع).
[[ملف:Voluntary_pupil_dilation.gif|تصغير|اتساع وتضييق حدقة العين]]
تتضمن العين عدسة مشابهة للعدسات الموجودة فى الأجهزة البصرية زى الكاميرات ويمكن تطبيق نفس مبادئ الفيزياء عليها. إن [[نين العين|حدقة]] العين البشرية هيا فتحة العدسة، والقزحية هيا الحجاب الحاجز اللى يعمل كحاجز للفتحة. يؤدى الانكسار فى القرنية لاختلاف الفتحة الفعالة ( بؤبؤ الدخول ) قليل عن قطر بؤبؤ العين الطبيعى. عمر تلميذ الدخول فى العاده حوالى 4 سنين &amp;nbsp;مم فى القطر، رغم أنه ممكن يتراوح من 2&amp;nbsp;مم (  ) فى مكان مضاء كويس ل8&amp;nbsp;مم (  ) فى الظلام. تنخفض القيمة الأخيرة ببطء مع تقدم العمر؛ حيث تتوسع عيون كبار السن فى بعض الأحيان لما مايزيدش عن 5-6 مم فى الظلام، و توصل ل1 مم فى الضوء.

== حركة ==
[[ملف:Fundus_photograph_of_normal_right_eye.jpg|تصغير|الدايرة الضوئية هيا القرص البصرى اللى يخرج منه العصب البصرى من الشبكية]]
النظام البصرى فى الدماغ البشرى بطيء اوى فى معالجة المعلومات إذا كانت الصور تنزلق عبر شبكية العين بسرعة تزيد عن بضع درجات فى الثانية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Westheimer|first=Gerald|last2=McKee|first2=Suzanne P|year=1975|title=Visual acuity in the presence of retinal-image motion|journal=[[Journal of the Optical Society of America]]|volume=65|issue=7|pages=847–850|doi=10.1364/josa.65.000847|pmid=1142031|bibcode=1975JOSA...65..847W}}&lt;/ref&gt; وهكذا، لكى نتمكن من الرؤية وقت الحركة، لازم على الدماغ أن يعوض عن حركة الرأس عن طريق تحريك العينين. تمتلك الحيوانات ام العيون القدامية منطقة صغيرة من شبكية العين ام حدة بصرية عالية اوى، هيا الحفرة المركزية . ويغطى حوالى 2 درجة من زاوية الرؤية عند الأشخاص. للحصول على رؤية واضحة للعالم، لازم على الدماغ أن يحرك العينين بحيث صورة الشيء المراد النظر ليه على الحفرة فى العين. أى فشل فى تحريك العين بشكل صحيح ممكن يوصل لتدهور بصرى خطير.

== الجنسانية ==
عيون الإنسان (و بالخصوص القزحية ولونها ) و المنطقة المحيطة بالعين ( الجفون والرموش والحواجب ) من فترة طويلة كانت عنصر أساسى فى الجاذبية الجسدية . يلعب التواصل البصرى دور مهم فى التواصل غير اللفظى بين البشر. تعتبر الحلقة الداكنة حول قزحية العين (الحلقة البارزة حول قزحية العين) جذابة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Peshek|first=Darren|last2=Semmaknejad|first2=Negar|last3=Hoffman|first3=Donald|last4=Foley|first4=Pete|date=2011-04-01|title=Preliminary Evidence that the Limbal Ring Influences Facial Attractiveness|journal=Evolutionary Psychology|language=en|volume=9|issue=2|pages=137–146|doi=10.1177/147470491100900201|issn=1474-7049|pmid=22947961|pmc=10519137}}&lt;/ref&gt; و ذلك، تعتبر الرموش الطويلة والكاملة علامة على الجمال و تعتبر سمة جذابة للوجه .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Aguinaldo|first=Erick|last2=Mousavi|first2=Maedeh|last3=Peissig|first3=Jessie|date=2018-09-01|title=Eyelashes and Attraction: Eyelash Length and Fullness are Significantly Correlated with Facial Attractiveness|journal=Journal of Vision|language=en|volume=18|issue=10|pages=1338|doi=10.1167/18.10.1338|issn=1534-7362}}&lt;/ref&gt; ثبت كمان أن حجم حدقة العين يلعب دور مؤثر فى الانجذاب والتواصل غير اللفظي، حيث يُنظر لحدقة العين المتوسعة (الاكبر) على أنها اكتر جاذبية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tombs|first=Selina|last2=Silverman|first2=Irwin|date=2004-07-01|title=Pupillometry: A sexual selection approach|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1090513804000261|journal=Evolution and Human Behavior|language=en|volume=25|issue=4|pages=221–228|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2004.05.001|bibcode=2004EHumB..25..221T|issn=1090-5138}}&lt;/ref&gt; ومن  مهم يتقال كمان أن اتساع حدقة العين هو استجابة للإثارة الجنسية والمحفزات.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hess|first=Eckhard H.|last2=Polt|first2=James M.|date=1960-08-05|title=Pupil Size as Related to Interest Value of Visual Stimuli|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.132.3423.349|journal=Science|language=en|volume=132|issue=3423|pages=349–350|doi=10.1126/science.132.3423.349|pmid=14401489|bibcode=1960Sci...132..349H|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; فى [[عصر النهضه|عصر النهضة]] ، استخدمت الستات عصير ثمار نبات [[ست الحسن|البلادونا]] فى قطرات العين لتوسيع حدقة العين وجعل العيون تبدو اكتر إغراءً.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
ملف:Human_eyelashes.jpg|بديل=Long, thick, and dark eyelashes are considered an attractive facial feature as they draw attention to the eyes. Subject exhibits trichomegaly (exceptionally long lashes)|  الرموش الطويلة والكثيفة والداكنة من سمات الوجه الجذابة، علشان تجذب الانتباه لالعينين. بيبيين الشخص تضخم فى شعر الجفون (رموش طويلة بشكل استثنائى).
ملف:Human_eye_with_limbal_ring,_anterior_view.jpg|بديل=A thick, dark, limbal ring is seen as an attractive feature| تعتبر الحلقة السميكة الداكنة حول العين سمة جذابة
ملف:Human_eye_in_dim_light.jpg|بديل=Pupils dilate in response to sexual arousal and larger pupils are perceived to be more attractive| تتوسع حدقة العين استجابة للإثارة الجنسية ويُنظر للحدقات الاكبر على أنها اكتر جاذبية
&lt;/gallery&gt;

== صور ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Diagram_of_human_eye_without_labels.svg|بديل=Right eye without labels (horizontal section)| العين اليمنى بدون علامات (مقطع أفقى)
ملف:Blausen_0388_EyeAnatomy_01.png
ملف:Blausen_0389_EyeAnatomy_02.png
ملف:Three_Main_Layers_of_the_Eye.png|بديل=The structures of the eye labeled| هياكل العين المسمى
ملف:Three_Internal_chambers_of_the_Eye.svg|بديل=Another view of the eye and the structures of the eye labeled| منظر آخر للعين وهياكل العين المسمى
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==
 * [[امراض عيون]]
* [[ترمينولوجيا اناتوميكا]]
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* Eye – Hilzbook[usurped]
* Retina – Hilzbook[usurped]
* [https://www.visiondirect.co.uk/the-human-eye Interactive Tool to explore the Human Eye]
* {{تصنيف كومونز مضمن|Human eyes}}
* Quotations related to eyes at Wikiquote
{{Accessory organs of the eye}}{{Eye proteins}}{{Human regional anatomy}}{{Human systems and organs}}{{Eye anatomy}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:عين بشريه|عين بشريه]]
[[تصنيف:طب عيون]]
[[تصنيف:نظام شوف]]
[[تصنيف:اعضاء احساس]]
[[تصنيف:ملامح الوش]]</text>
      <sha1>qr8oxpl92aew4rdi09r9rv2yfys2ncp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Human systems and organs</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2205948</id>
    <revision>
      <id>13024545</id>
      <parentid>13005005</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: |Reproductive system]] ← |جهاز التناسل]]، [[Endocrine system]] ← [[جهاز الغدد الصماء]]</comment>
      <origin>13024545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="br19rpjie0ivemlye4io9nalo46dek2" xml:space="preserve">{{شريط
| name  = Human systems and organs
| title = [[جسم انسان]] and [[Organ (biology)|organs]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

|group1  = [[Human musculoskeletal system|Musculoskeletal system]]
|list1   = {{شريط|subgroup
| group1 = [[Human skeleton|Skeletal system]]
| list1  =
* [[Bone]]
** [[Carpal bones|Carpus]]
** [[Clavicle|Collar bone]] (clavicle)
** [[Femur|Thigh bone]] (femur)
** [[Fibula]]
** [[Humerus]]
** [[Mandible]]
** [[Metacarpal bones|Metacarpus]]
** [[Metatarsal bones|Metatarsus]]
** [[Ossicles]]
** [[Patella]]
** [[Phalanx bone|Phalanges]]
** [[Radius (bone)|Radius]]
** [[جمجمه]]
** [[Tarsus (skeleton)|Tarsus]]
** [[Tibia]]
** [[Ulna]]
** [[Rib]]
** [[Vertebral column|Vertebra]]
** [[Pelvis]]
** [[Sternum]]
* [[Cartilage]]

| group2 = [[Joint]]
| list2  =
* [[Fibrous joint]]
* [[Cartilaginous joint]]
* [[Synovial joint]]

| group3 = [[Muscular system]]
| list3  =
* [[عضله]]
* [[Tendon]]
* [[Thoracic diaphragm|Diaphragm]]

}}

| group3 = [[جهاز دورى]]
| list3  = {{شريط|subgroup

| group1 = [[جهاز دورى]]
| list1  =
* ''peripheral''
** [[Artery]]
** [[Vein]]
** [[Lymphatic vessel]]
* [[قلب]]

| group2 = [[Lymphatic system]]
| list2  =
* ''primary''
** [[Bone marrow]]
** [[Thymus]]
* ''secondary''
** [[Spleen]]
** [[Lymph node]]
* ''CNS equivalent''
** [[Glymphatic system]]


}}

| group4 = [[جهاز عصبى]]
| list4  =
*
** [[Human brain|Brain]]
** [[Spinal cord]]
** [[عصب]]
* [[Sensory system]]
** [[Ear]]
** [[عين بشريه]]
* [[Somatic nervous system|Somatic system]]
* [[Nervous tissue|Tissue]]

|group5  = [[Integumentary system]]
|list5   =
* [[Human skin|جلد]]
* [[Subcutaneous tissue]]
* [[بز]]
** [[Mammary gland]]

| group6  = [[Haematopoietic system|Haematopoietic]] and [[جهاز مناعى]]
| list6   =
* [[Myeloid]]
** [[جهاز مناعى]]
* [[Lymphocyte|Lymphoid]]
** [[جهاز مناعى]]

| group7 = [[جهاز تنفسى]]
| list7  =
* [[Respiratory tract#Upper respiratory tract|Upper]]
** [[Human nose|Nose]]
** [[Pharynx#Nasopharynx|Nasopharynx]]
** [[Larynx]]
* [[Respiratory tract#Lower respiratory tract|Lower]]
** [[Trachea]]
** [[Bronchus]]
** [[Lung]]

| group8 = [[جهاز هضمى]]
| list8  =
* [[Human mouth|Mouth]]
** [[Salivary gland]]
** [[لسان]]
** [[Lip]]
** [[Human tooth|Tooth]]
* ''upper GI''
** [[Pharynx|Oropharynx]]
** [[Pharynx|Laryngopharynx]]
** [[Esophagus]]
** [[Stomach]]
* ''lower GI''
** [[مصارين رفيعه]]
** [[Appendix (anatomy)|Appendix]]
** [[Large intestine#Structure|Colon]]
** [[Rectum]]
** [[شرج انسان]]
* ''[[جهاز هضمى]]''
** [[كبد]]
** [[Biliary tract]]
** [[بنكرياس]]

|group9  = [[Urinary system]]
|list9   =
* [[Genitourinary system]]
* [[Kidney]]
* [[Ureter]]
* [[Urinary bladder|Bladder]]
* [[Urethra]]

| group10 = [[Human reproductive system|جهاز التناسل]]
| list10  =
* [[Male reproductive system|Male]]
** [[كيس الخصيه]]
** [[قضيب الراجل]]
** [[بروستاتا]]
** [[Testicle]]
** [[Seminal vesicle]]
* [[Female reproductive system|Female]]
** [[Uterus]]
** [[فاجاينا]]
** [[فالفا]]
** [[Ovary]]
** [[Placenta]]

| group11  = [[جهاز الغدد الصماء]]
| list11   =
* [[Pituitary gland|Pituitary]]
* [[Pineal gland|Pineal]]
* [[Thyroid]]
* [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
* [[Adrenal gland|Adrenal]]
* [[Pancreatic islets|Islets of Langerhans]]

| belowstyle = background:white
| below =
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation|3=

}}
[[Category:Anatomy navigational boxes]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>br19rpjie0ivemlye4io9nalo46dek2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جمجمه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2205953</id>
    <revision>
      <id>13024535</id>
      <parentid>13011045</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* بشر */ تعديل و تمصير، غير: ويشمل  ←  و بيشمل</comment>
      <origin>13024535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34696" sha1="8uzr62jqy57a48nr72qf7pop1e045mc" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}
'''الجمجمه'''  ، أو '''الكرانيام'''  ، هيا فى العاده حاوية عظمية حول [[مخ (بيولوجيا)|دماغ]] [[فقاريات|الفقاريات]] .&lt;ref name=&quot;NCI2024&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cranium
| title = Cranium
| date = 2 February 2011
| website = www.cancer.gov
| language = en
| accessdate = 25 November 2024
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MW2024&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.merriam-webster.com/thesaurus/skull
| title = Thesaurus results for Skull
| date = 21 November 2024
| website = www.merriam-webster.com
| language = en
| accessdate = 25 November 2024
}}&lt;/ref&gt; فى بعض [[سمك|الأسماك]] [[برمائيات|و البرمائيات]] ، تكون الجمجمه  من الغضاريف . الجمجمه  فى نهاية رأس الفقاريات. فى الإنسان الجمجمه   تتكون من جزأين بارزين: الجمجمه  العصبية والهيكل العظمى للوجه ،   اللى [[تطور]] من القوس البلعومى الاولانى . الجمجمه  الجزء القدام من الهيكل المحورى هيا نتاج تضخم الرأس و الحويصلات فى الدماغ، مع كتير من هياكل الحواس الخاصة زى العينين و الودنين [[مناخير|والأنف]] واللسان ، و فى الأسماك، أعضاء [[اللمس|لمسية]] متخصصة زى الشوارب  قرب  الفم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.britannica.com/science/cephalization
| title = Cephalization: Biology
| website = [[Encyclopædia Britannica]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160502000749/http://www.britannica.com/science/cephalization
| archivedate = 2 May 2016
| accessdate = 23 April 2016
}}&lt;/ref&gt;
الجمجمه  تتكون من 3 أنواع من العظام: عضم الجمجمه ، و عضم الوجه ، والعظيمات ، اللى تتكون من عدد من العضم المندمجة المسطحة و مش المنتظمة. تلتقى عضم الجمجمه  عند تقاطعات ليفية صلبة تسمى الدرزات وفيها كتير من الثقوب والحفر والعمليات والجيوب الأنفية . فى [[زولوجيا|علم الحيوان]] ، تسمى الفتحات الموجودة فى الجمجمه  بالشبابيك ، و أبرزها الثقب الكبير ، حيث يمر جذع الدماغ للانضمام لالحبل الشوكى .فى علم التشريح البشرى ، ينقسم الجمجمه  العصبية (أو القحف الدماغى) لالجمجمه  والقحف الداخلى ، ويشكلانمع بعضتجويف الجمجمه  اللى فيه الدماغ. يشكل السمحاق الداخلى جزء من الأم الجافية والهيكل العظمى للوجه والحشو القحفى ، الفك السفلى اكبر عظامه. يتصل الفك السفلى بالعظام الصدغية للجمجمة العصبية عند المفاصل الصدغية الفكية المزدوجة. تتصل الجمجمه  نفسها بالعمود الفقرى عند المفصل الاطلنطى القذالى . يتطور الجمجمه  البشرية بشكل كامل بعد  سنتين  من الولادة.
وظايف الجمجمه   بتشمل الحماية الجسدية للدماغ، و ماتر المرفقات لعضلات الرقبة وعضلات الوجه وعضلات المضغ ، و ماتر [[اوربيت (تشريح)|تجاويف ثابتة للعين]] و الودن الخارجية ( قنوات الودن و الودنين ) لتمكين الرؤية المجسمة وتحديد موقع الصوت ، وتشكيل [[بوء|تجاويف]] الأنف والفم اللى تسمح بتحسن [[شم|الشم]] [[تذوق|والتذوق]] والهضم ، والمساهمة فى النطق عن طريق الرنين الصوتى جوه التجاويف والجيوب الأنفية. فى بعض الحيوانات زى [[حافريات|ذوات الحوافر]] [[فيل|والأفيال]] ، الجمجمه  ليها وظيفة كمان فى الدفاع ضد الحيوانات المفترسة والاختيار الجنسى بتوفير الأساس للقرون و الأبواق و الأنياب .
الكلمة الإنجليزية ''skull'' ممكن  تكون مشتقة من {{Lang|non|skulle}} الإسكندنافية القديمة ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.dictionary.com/browse/skull
| title = Definition of skull {{!}} Dictionary.com
| website = www.dictionary.com
| language = en
| accessdate = 2021-09-06
}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه الكلمة [[لاتينى|اللاتينية]] {{Lang|la|cranium}} ييجى من الجذر اليونانى {{Lang|grc|κρανίον}} ( {{Lang|grc-latn|kranion}} ).
== بناء ==
=== بشر ===
[[ملف:Lateral_head_skull.jpg|تصغير|الجمجمه فى مكانها]]
[[ملف:Anatomy_of_the_Human_Bone_22.jpg|تصغير|جمجمة رأس الإنسان من الجانب]]
[[ملف:621_Anatomy_of_a_Flat_Bone.jpg|left|تصغير| تشريح العظم المسطح - معروف سمحاق الجمجمه  العصبية باسم سمحاق الجمجمه]]
[[ملف:Sobo_1909_38.png|تصغير|جمجمة بشرية من القدام]]
[[ملف:Human_skull_side_simplified_(bones).svg|تصغير|العضم الجانبية للجمجمة]]
'''الجمجمه  البشرية''' هيا البنية العظمية اللى تشكل الرأس فى الهيكل العظمى البشرى . يدعم بنية الوجه ويشكل تجويف للدماغ . زى جماجم الفقاريات التانيه، فإنه يحمى الدماغ من الإصابة.  تتكون  من 3 أجزاء، ام  أصول جنينية مختلفة - الجمجمه  العصبية ، والغرز ، والهيكل العظمى للوجه . تشكل الجمجمه  العصبية (أو ''القحف الدماغي'' ) تجويف الجمجمه  الواقى اللى يحيط بالدماغ وجذع الدماغ ويحتضنهما .  تشكل المناطق العلوية من عضم الجمجمه  الجمجمه  (الجمجمه ). بيتكون الهيكل الوجهى (الغشاء الحشوى القحفى) من العضم اللى تدعم الوجه، و بيشمل الفك السفلى .
عضم الجمجمه  تتصل بمفاصل ليفية تعرف باسم الدرزات - مفاصل غير متحركة تتشكل من التعظم العظمي، مع وجود ألياف شاربى اللى تسمح ببعض المرونة. فى بعض الأحيان ممكن تكون هناك قطع عظمية إضافية جوه الخياطة تعرف باسم عضم ورميان أو ''عضم الخياطة'' . فى أغلب الأحيان ى اتلقا  دى فى سياق خياطة لامبدويا .
==== العظام ====
يُعتقد عموم أن جمجمة الإنسان تتكون من 22 عظمة، منها 8 عضم قحفية و 14 عضمه هيكلية للوجه. فى الجمجمه  العصبية، تتكون دى العضم من العظم القذالي، وعظمتين صدغيتين، وعظمتين جداريتين، وعظم الوتدي، وعظم الغربالي، وعظم الجبهى. عضم الهيكل العظمى للوجه (14) هيا الميكعة، ومحارتان أنفيتان سفليّتان، وعظمتان أنفيتان، وفكّ علويّ، وفكّ سفليّ، وعظمتان حنكيّتان، وعظمتان وجنتان، وعظمتان دمعيّتان. بعض المصادر تحسب العظمة المزدوجة عظمةً واحدة، أو أن الفكّ العلويّ بيتكون من عظمتين (كأجزائه)؛ و بعضها يشمل عضم اللامى أو عظيمات الودن الوسطى الثلاث، والمطرقة، والسندان، والركاب، ولكانوالإجماع العامّ على عدد عضم الجمجمه  البشرية هو 22 عظمة.بعض العظام  دى - العظم القذالي، والجداري، والقدام فى الجمجمه  العصبية، والعظم الأنفي، والعظم الدمعي، والعظم الميكعى فى الهيكل العظمى للوجه - هيا عضم مسطحة.
==== التجاويف و الثقوب ====
[[ملف:3d_CT_scan_animation.gif|تصغير|تصوير مقطعى محوسب لجمجمة بشرية بتقنية ثلاثية الأبعاد]]
الجمجمه  كمان فيها الجيوب الأنفية ، هيا تجاويف مملوءة بالهواء معروفه بالجيوب الأنفية ، و كتير من الثقوب . الجيوب الأنفية مبطنة بالظهارة التنفسية . ومن وظايفها المعروفة تخفيف وزن الجمجمه ، ومساعدة الرنين فى الصوت، وتدفئة وترطيب الهواء المسحوب لالتجويف الأنفى . الثقوب هيا فتحات موجودة فى الجمجمه . اكبر دى الفتحات هو الثقب الكبير فى العظم القذالي،  اللى يسمح بمرور النخاع الشوكى كمان الأعصاب و الأوعية الدموية .
==== العمليات ====
العمليات الكتير فى الجمجمه  تشتمل على العملية الخشائية والعمليات الوجنية .
=== الفقاريات التانيه ===
==== الشبابيك ====
[[ملف:Chimpanzee_skull.jpg|left|تصغير| جمجمة الشمبانزى]]
{|
| الشبابيك ( Fenestrae) (من اللاتينية، وتعنى ''الشبابيك'' ) هيا فتحات فى الجمجمه .
* شبابيك مضادة للمحجر
* الشبابيك السفلية
* نافذة مربعة الشكل
* نافذة تحت الحرشفية ، هيا فتحة بين جزأين من العظم الحرشفى فى بعض القوارض
* الشبابيك الصدغية
|}
==== العظام ====
العظمة الوداجية هيا عضمة الجمجمه  اللى توجد فى معظم الزواحف و البرمائيات و الطيور. فى الثدييات، فى الغالب   بيتقال على العظم الوجنى اسم العظم الوجنى أو العظم الوجنى.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dechow|first=Paul C.|last2=Wang|first2=Qian|title=Evolution of the Jugal/Zygomatic Bones|journal=The Anatomical Record|date=January 2017|volume=300|issue=1|pages=12–15|doi=10.1002/ar.23519}}&lt;/ref&gt;
==== سمك ====
[[ملف:FishKeyDay.jpg|تصغير|أجزاء رأس السمكة، 1889، حيوانات الهند البريطانية، السير فرانسيس داى]]
تتكون جمجمة الأسماك من سلسلة من العضم المتصلة ببعضها بشكل فضفاض بس. تمتلك [[جلكيات|أسماك الجلكى]] [[قرش|والقرش]] قحف غضروفى بس،  الفك العلوى والفكين السفليين عناصر منفصلة. تحتوى الأسماك العظمية على عضم جلدية إضافية،و ده يشكل سقف جمجمة متماسك لحد ما فى أسماك [[سمكه رئويه|الرئة]] و الأسماك [[كاملات العظام|المجوفة]] . الفك السفلى يحدد الذقن.  اتلقا  البنية الأبسط فى [[لافكيات|الأسماك عديمة الفك]] ، حيث يتم تمثيل الجمجمه  فى العاده بسلة تشبه الحوض من العناصر الغضروفية اللى تغلف الدماغ جزئى بس، وترتبط بكبسولات الودن الداخلية والمنخر الوحيد. ومن المثير للاهتمام أن دى الأسماك مش ليها فكوك.
[[اسماك غضروفيه|الأسماك الغضروفية]] ، زى أسماك القرش والشفنين، عندها كمان هياكل جمجمة بسيطة، ويمكن بدائية. الجمجمه  هيا بنية واحدة تشكل غلاف حول الدماغ، وتحيط بالسطح السفلى والجوانب، لكن دايما مفتوحة جزئى على الأقل فى الأعلى على شكل يافوخ كبير. يتضمن الجزء القدام من الجمجمه  صفيحة قدامية من الغضروف، والمنقار ، وكبسولات لتغليف الأعضاء [[شم|الشمية]] . وخلف دى المدارات، بعدين جوز إضافى من الكبسولات اللى تغلف بنية الودن الداخلية . و أخير، يتناقص شكل الجمجمه  نحو الخلف، الثقب الكبير مباشرة فوق لقمة واحدة، ويتصل بالفقرة الأولى. و ذلك، توجد فى نقاط مختلفة فى كل اماكن الجمجمه  ثقوب أصغر للأعصاب القحفية. تتكون الفكين من حلقات منفصلة من الغضاريف، اللى تكون دايما منفصلة عن الجمجمه  نفسها. 
[[ملف:Xiphias_gladius_7zz.jpg|left|تصغير| جمجمة سمكة أبو [[ابو سيف|سيف]]]]
فى [[شعاعيات الزعانف|الأسماك ام الزعانف الشعاعية]] ، كان فيه كمان تعديل كبير عن النمط البدائى. يتشكل سقف الجمجمه  بشكل جيد بشكل عام، و رغم ان العلاقة الدقيقة بين عظامها و عضم رباعيات الأرجل مش واضحة، إلا أنه فى العاده  يتم إعطاؤها أسماء مماثلة للراحة. بس، قد تتقلص عناصر تانيه من الجمجمه ؛ حيث توجد منطقة خد صغيرة خلف المدارات الموسعة، و عضم قليلة، إن وجدت، بينهم. بيتكون الفك العلوى فى أغلب الأحيان لحد كبير من عضم الفك العلوى ، مع وجود عضم الفك العلوى نفسه فى الخلف، وعظم إضافي، و هو العظم السمبلكتيكي، يربط الفك ببقية الجمجمه .  رغم  أن جماجم الأسماك الأحفورية ام  الزعانف الفصية تشبه جماجم رباعيات الأرجل المبكرة، إلا أنه  مش ممكن قول الشيء نفسه عن جماجم [[سمكه رئويه|أسماك الرئة]] الحية. لم يتشكل سقف الجمجمه  بشكل كامل، ويتكون من عضم متعددة ام  شكل غير منتظم لحد ما ولا علاقة ليها بشكل مباشر بتلك الموجودة فى رباعيات الأرجل. بيتكون الفك العلوى من الأجنحة والزوائد بس، وكلها تحمل أسنان. بيتكون جزء كبير من الجمجمه  من الغضاريف ، ويتم تقليص بنيتها العامة.
=== رباعيات الأرجل ===
جماجم [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأرجل]] الأولى كانت تشبه لحد كبير جماجم أسلافها بين [[لحميات الزعانف|الأسماك ام الزعانف الفصية]] . بيتكون سقف الجمجمه  من سلسلة من العضم الشبيهة بالصفائح، بما فيها الفك العلوي، والعظام القدامية ، والجدارية ، والدمعية ، و غيرها. و هو يغطى الجمجمه  الداخلية ، و هو ما يقابل الجمجمه  الغضروفية فى أسماك القرش والشفنين . العضم المنفصلة المتنوعة اللى تشكل العظم الصدغى للإنسان هيا كمان جزء من سلسلة سقف الجمجمه . تتكون لوحة تانيه من  4  اجوأز من العضم تشكل سقف الفم؛ هيا بتشمل عضم الميكعة والحنك. تتكون قاعدة الجمجمه  من حلقة من العضم المحيطة بالثقب الكبير والعظم المتوسط الواقع لالقدام؛ هيا متماثلة مع العظم القذالى و أجزاء من العظم الوتدى فى الثدييات. أخير، بيتكون الفك السفلى من عضم متعددة، بس العظمة الاكتر قدامية منها (الضرس) متماثلة مع الفك السفلى عند الثدييات.
فى رباعيات الأرجل الحية، اختفى عدد كبير من العضم الأصلية أو اندمجت مع بعضها  فى ترتيبات مختلفة.
==== الطيور ====
[[ملف:CuckooSkull.jpg|تصغير|جمجمة الوقواق]]
[[طير|الطيور]] تمتلك جمجمة ثنائية الأقواس ، زى ما هو الحال فى الزواحف، مع حفرة قبل الدمعية (موجودة فى بعض الزواحف). الجمجمه  ليها لقمة قذالية واحدة.  الجمجمه  تتكون  من 5 عضم رئيسية: الجبهية (أعلى الرأس)، والجدارية (مؤخرة الرأس)، والفك العلوى و الأنف (المنقار العلوى)، والفك السفلى (المنقار السفلى). وزن جمجمة الطائر الطبيعى فى العاده حوالى 1% من إجمالى وزن جسم الطائر. تشغل العين مساحة كبيرة من الجمجمه  وتحيط بيها حلقة عين متصلبة، هيا   حلقة من العضم الصغيرة. وتظهر دى الخاصية كمان فى الزواحف.
==== البرمائيات ====
[[ملف:AmphibSkeletons.png|تصغير|جماجم البرمائيات، هانز جادو، 1909 ''البرمائيات و الزواحف'']]
[[برمائيات|البرمائيات]] الحية فى العاده  يكون عندهم  جماجم صغيرة اوى، مع غياب كتير من العضم أو استبدالها كلى أو جزئى بالغضاريف.  و فى الثدييات و الطيور، على وجه الخصوص، حصلت تعديلات فى الجمجمه  للسماح بتوسع الدماغ. يعتبر الاندماج بين العضم المختلفة ملحوظ بشكل خاص فى الطيور، حيث ممكن يكون  صعب التعرف على الهياكل الفردية.
== تطوير ==
[[ملف:Sobo_1909_104.png|تصغير|جمجمة طفل حديث الولادة من الجانب]]
الجمجمه   بنية معقدة؛ حيث تتكون عظامها عن طريق التعظم جوه الغشاء والتعظم جوه الغضروف. عضم سقف الجمجمه  ، اللى تتألف من عضم الهيكل العظمى للوجه وجوانب وسقف الجمجمه  العصبية، هيا عضم جلدية تتشكل عن طريق التعظم جوه الغشاء،  رغم ان العضم الصدغية تتشكل عن طريق التعظم الغضروفى. تتكون عضم القحف ، هيا العضم اللى تدعم الدماغ (العظم القذالي، والوتدى ، والغربالى ) لحد كبير عن طريق التعظم الغضروفى. و علشان كده العضم الجبهية والجدارية غشائية بحتة.  يتغير هندسة قاعدة الجمجمه  وحفرها ، الحفر القحفية القدامية والوسطى والخلفية بسرعة. تتغير الحفرة القحفية القدامية بشكل خاص خلال [[حمل|الأشهر التلاته الأولى]] من الحمل و ممكن  تتطور عيوب الجمجمه  فى الغالب  خلال ده الوقت.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Derkowski|first=Wojciech|last2=Kędzia|first2=Alicja|last3=Glonek|first3=Michał|year=2003|title=Clinical anatomy of the human anterior cranial fossa during the prenatal period|url=http://www.fm.viamedica.pl/darmowy_pdf.phtml?indeks=25&amp;indeks_art=369|journal=Folia Morphologica|volume=62|issue=3|pages=271–3|pmid=14507064|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110924041427/http://www.fm.viamedica.pl/darmowy_pdf.phtml?indeks=25&amp;indeks_art=369|archivedate=24 September 2011}}&lt;/ref&gt; عند الولادة، تتكون جمجمة الإنسان من 44 عنصر عظمى منفصل. وقت التطور، تندمج كتير من دى العناصر العظمية تدريجى مع بعضها  لتشكل عظم صلب (زى ، العظم الجبهى ). يتم فصل عضم سقف الجمجمه  فى البداية عن طريق مناطق من النسيج الضام الكثيف تسمى اليوافيخ . هناك ستة يوافيخ: واحد قدامى (أو قدامى)، وواحد خلفى (أو قذالى)، واثنتان وتديتان (أو قداميتان جانبيتان)، واثنتان خشائيتان (أو خلفيتان جانبيتان). عند الولادة، تكون دى المناطق ليفية وقابلة للحركة، هيا ضرورية للولادة والنمو  بعدين . ممكن يضع ده النمو قدر كبير  من الضغط على &quot;المفصلة التوليدية&quot;، هيا المكان اللى تلتقى فيه الأجزاء الحرشفية والجانبية من العظم القذالى. من المضاعفات المحتملة لده التوتر هو تمزق الوريد الدماغى الكبير . مع تقدم النمو والتكوين العظمي، يتم غزو النسيج الضام لليافوخ واستبداله بغرز مكونة للعظام. الغرز الخمس هيا الغرز الحرشفية ، واحدة تاجية ، وواحدة لامبودية ، وواحدة سهمية . فى العاده  ينغلق اليافوخ الخلفى بعد ثمانية أسابيع، لكن اليافوخ القدام ممكن يفضل مفتوح  لمدة توصل لثمانية عشر شهر. يقع اليافوخ القدام عند تقاطع العضم القدامية والجدارية، و هو   &quot;نقطة ناعمة&quot; على جبهة الطفل. هاتظهر الملاحظة الدقيقة أنه يمكنك حساب معدل ضربات قلب الطفل بملاحظة النبض النابض برفق عبر اليافوخ القدامى.
== المجتمع و الثقافة ==
[[ملف:SSACRAM_116.JPG|left|تصغير| كان يُعتقد أن آدم دُفن على [[جلجثه|جبل الجلجثة]] . التطريز الحريرى ( القرن السبعتاشر).]]
تشوه الجمجمه  الاصطناعى ممارسة تاريخية لحد كبير فى بعض الثقافات. كان يتم استخدام الحبال و الألواح الخشبية للضغط على جمجمة الرضيع وتغيير شكلها، و فى بعض الأحيان كان التغيير كبير  اوى.    ده يبتدى بعد الولادة مباشرة ويستمر سنين .
=== علم العظام ===
مثل الوجه، ممكن للجمجمة و الأسنان كمان أن تشير لتاريخ حياة الشخص و أصله. ويستخدم علما الطب الشرعى [[علم الاثار|وعلما الآثار]] السمات الكمية والنوعية لتقدير شكل حامل الجمجمه .  لما ى اتلقا  كمية كبيرة من العظام، زى تلك الموجودة فى سبيتالفيلدز فى المملكة المتحدة وتلال جومون الصدفية فى اليابان، ممكن لعلما العضم استخدام السمات، زى نسب الطول والارتفاع والعرض، لمعرفة علاقات السكان فى الدراسة مع السكان التانيين الأحياء أو المنقرضين.  الطبيب الألمانى [[فرانز چوزيف جال|فرانز جوزيف جال]]  حوالى سنة  1800 صاغ نظرية علم فراسة الدماغ ، اللى حاولت إظهار أن السمات المحددة للجمجمة ترتبط بسمات شخصية معينة أو قدرات فكرية لصاحبها. تعتبر نظريته دلوقتى  زائفة علمى .
=== ازدواجية الشكل الجنسى ===
فى نص القرن التسعتاشر، وجد علما الأنثروبولوجيا أنه من الضرورى التمييز بين جماجم الذكور و الإناث. قال عالم الأنثروبولوجيا فى الوقت ده، جيمس ماكجريجور آلان ، أن دماغ الأنثى يشبه دماغ الحيوان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fee|first=Elizabeth|date=Fall 1979|title=Nineteenth-Century Craniology: The Study of the Female Skull|journal=[[Bulletin of the History of Medicine]]|volume=53|issue=3|pages=415–33|pmid=394780}}&lt;/ref&gt; وده سمح لعلما الأنثروبولوجيا أن يعلنوا أن الستات فى الواقع اكتر عاطفية و أقل عقلانية من الرجال. بعدين استنتج ماكجريجور أن أدمغة الستات كانت اكتر تشابه مع أدمغة الأطفال، و علشان كده اعتبرها اقل فى الوقت ده.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ولتعزيز دى الادعاءات حول دونية الأنثى و إسكات النسويات فى الوقت ده، انضم علما أنثروبولوجيا تانيين لدراسات جمجمة الأنثى. تشكل دى القياسات الجمجمه  الأساس لللى يتعرف بعلم الجمجمه  . و تم استخدام دى القياسات الجمجمه  كمان لرسم علاقة بين الستات والسود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
الأبحاث أظهرت  أنه مافيش فرق كبير بين جماجم الذكور و الإناث فى بدايات ، بس جماجم الذكور فى مرحلة البلوغ تميل تكون اكبر واكتر قوة من جماجم الإناث، اللى تكون أخف وزن و أصغر حجم، مع سعة جمجمة أقل بحوالى 10 % من سعة الجمجمه  عند الذكور.&lt;ref name=&quot;The Interior of the Skull&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.theodora.com/anatomy/the_interior_of_the_skull.html
| title = 5d. The Interior of the Skull
| website = [[Gray's Anatomy]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140331060529/http://www.theodora.com/anatomy/the_interior_of_the_skull.html
| archivedate = 31 March 2014
| accessdate = 22 October 2014
}}&lt;/ref&gt; بس، أظهرت الدراسات اللى بعد كده  أن جماجم الستات اكتر سمك قليل و علشان كده ممكن يكون  الرجال اكتر عرضة لإصابات الرأس من الستات.  بس، أظهرت دراسات تانيه أن جماجم الرجال اكتر سمك قليل فى مناطق معينة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1186/1746-160X-1-13|title=Thickness of the human cranial diploe in relation to age, sex and general body build|year=2005|last=Lynnerup|first=Niels|last2=Astrup|first2=Jacob G.|last3=Sejrsen|first3=Birgitte|journal=Head &amp; Face Medicine|volume=1|page=13|pmid=16364185|pmc=1351187}}&lt;/ref&gt; تشير بعض الدراسات لأن الإناث اكتر عرضة للإصابة بالارتجاج من الذكور.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1207/S15324826AN1001_2|doi=10.1207/S15324826AN1001_2|title=Current Issues in the Identification, Assessment, and Management of Concussions in Sports-Related Injuries|year=2003|last=McKeever|first=Catherine K.|last2=Schatz|first2=Philip|journal=Applied Neuropsychology|volume=10|issue=1|pages=4–11|pmid=12734070}}&lt;/ref&gt; و ثبت كمان أن جماجم الرجال تحافظ على كثافتها مع تقدم العمر،و ده قد يساعد فى منع إصابة الرأس، فى الوقت نفسه تنخفض كثافة جماجم الستات قليل مع تقدم العمر.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lillie|first=Elizabeth M.|last2=Urban|first2=Jillian E.|last3=Lynch|first3=Sarah K.|last4=Weaver|first4=Ashley A.|last5=Stitzel|first5=Joel D.|date=2016|title=Evaluation of Skull Cortical Thickness Changes With Age and Sex From Computed Tomography Scans|journal=Journal of Bone and Mineral Research|language=en|volume=31|issue=2|pages=299–307|doi=10.1002/jbmr.2613|pmid=26255873|issn=1523-4681}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1007/s00414-010-0544-3|title=Age and gender-dependent bone density changes of the human skull disclosed by high-resolution flat-panel computed tomography|year=2011|last=Schulte-Geers|first=Christina|last2=Obert|first2=Martin|last3=Schilling|first3=René L.|last4=Harth|first4=Sebastian|last5=Traupe|first5=Horst|last6=Gizewski|first6=Elke R.|last7=Verhoff|first7=Marcel A.|journal=International Journal of Legal Medicine|volume=125|issue=3|pages=417–425|pmid=21234583}}&lt;/ref&gt; جماجم الذكور جميعها ممكن فيها خطوط فوق محجر العين ، وجبهة ، وخطوط صدغية اكتر بروز. فى العاده  يكون عند جماجم الإناث [[اوربيت (تشريح)|مدارات]] دائرية وفكين أضيق. فى المتوسط، تمتلك جماجم الذكور حنك اكبر و أوسع، ومدارات مربعة، وعمليات خشاء اكبر، وجيوب أنفية اكبر، ولقمات مؤخرة اكبر من تلك الموجودة عند الإناث. فى العاده  يكون عند الفك السفلى للذكور ذقون مربعة ومرفقات عضلية اكتر سمك وخشونة من الفك السفلى للإناث.&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmc=3919368|date=2013|last=G.|first=V.|last2=Gowri s.r.|first2=M.|last3=J.|first3=A.|title=Sex Determination of Human Mandible Using Metrical Parameters|journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research|volume=7|issue=12|pages=2671–2673|doi=10.7860/JCDR/2013/7621.3728|pmid=24551607}}&lt;/ref&gt;
=== علم قياس الجماجم ===
مؤشر الرأس هو نسبة عرض الرأس مضروب فى 100 ومقسوم على طوله (من القدام لالخلف). ويستخدم المؤشر كمان لتصنيف الحيوانات، و بالخصوص الكلاب والقطط. يتم قياس العرض فى العاده أسفل بروز العظم الجدارى مباشرة، وطول المنطقة من الجبهة للنقطة القذالية.
البشر ممكن يكون  :
* ''طويل الرأس'' - طويل الرأس
* ''متوسط الرأس'' - متوسط الرأس
* ''قصير الرأس'' - قصير الرأس
يشير المؤشر الرأسى  للنسبة بين ارتفاع الرأس مضروب فى 100 ومقسوم على طول الرأس.
البشر ممكن يكون  :
* ''شامايكرانيك'' - منخفض الجمجمه 
* ''تقويم'' العضم - متوسط الجمجمه  العالية
* ''هيبسيكارانيك'' - ذو جمجمة عالية
== مصطلحات ==
* القحف الغضروفى ، بنية هيكلية غضروفية بدائية
* القحف الداخلي
* إبيكرانيوم
* الغشاء المحيط بالجمجمة ، و هو غشاء يبطن السطح الخارجى للجمجمة
== تاريخ ==
تم وصف عملية ثقب الجمجمه  ، هيا ممارسة يتم فيها إنشاء ثقب فى الجمجمه ، بأنها أقدم عملية جراحية  اتلقا  أدلة [[علم الاثار|أثرية]] لها،   اتلقا عليها فى أشكال الرسوم الكهفية والبقايا البشرية. فى  واحد من مواقع الدفن فى [[فرنسا]] اللى يرجع تاريخها لسنة 6500 قبل الميلاد،  اتلقا  40 جمجمة من أصل 120 جمجمة قبل التاريخ فيها ثقوب ثقب الجمجمه .
== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|بديل=African elephant skull in the Cleveland Museum of Natural History| جمجمة [[فيل افريقى|فيل أفريقى]] فى متحف كليفلاند للتاريخ الطبيعي
ملف:VautourCrane2.jpg|بديل=Vulture skull| جمجمة النسر
ملف:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|بديل=King cobra skull| جمجمة [[ملك الكوبرا|الكوبرا الملكية]]
ملف:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|بديل=Goat skull| جمجمة ماعز
ملف:Tiktaalik_skull_front.jpg|بديل=Skull of Tiktaalik, an extinct genus transitional between lobe-finned fish and early tetrapods| جمجمة ''تيكتاليك'' ، جنس منقرض انتقالى بين [[لحميات الزعانف|الأسماك ام الزعانف الفصية]] ورباعيات الأرجل المبكرة
ملف:Centrosaurus.JPG|بديل=Centrosaurus skull| جمجمة ''السنتروصور''
&lt;/gallery&gt;
== شوف كمان ==
&lt;div class=&quot;div-col div-col-small&quot; style=&quot;column-width: 20em;&quot;&gt;
* [[Craniometry|علم قياس الجماجم]]
* [[Crystal skull|جمجمة كريستالية]]
* [[Head and neck anatomy|تشريح الرأس والرقبة]]
* [[Human skull symbolism|رمزية الجمجمه البشرية]]
* [[Memento mori|تذكار الموت]]
* [[Plagiocephaly|تشوه الرأس]] ، و هو تسطيح مش طبيعى لجانب واحد من الجمجمه 
* [[Skull and crossbones (disambiguation)|جمجمة وعظمتان متقاطعتان (توضيح)]]
* [[Teshik-Tash|تيشيك تاش]]
* [[Totenkopf|توتنكوبف]]
* [[Yorick|يوريك]]
* [[Overmodelled skull|جمجمة مبالغ فى تصميمها]]
* [[Diploë|دبلوم]]
&lt;/div&gt;
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
== لينكات برانيه ==
 {{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20180430094506/http://www.csuchico.edu/anth/Module/skull.html وحدة الجمجمه]  (قسم مختارات [[جامعة ولاية كاليفورنيا]] )
* [https://web.archive.org/web/20170702211244/http://www.gwc.maricopa.edu/class/bio201/skull/skulltt.htm دروس تشريح الجمجمه .] ( كلية جيت واى المجتمعية )
* [https://www.skullsite.com مجموعة جماجم الطيور] قاعدة بيانات جماجم الطيور مع مجموعة كبيرة اوى من الجماجم (جامعة الزراعة فى فاجينينجن)
* [http://www.drjastrow.de/WAI/bones/skullbase.html قاعدة الجمجمه  البشرية] (بالألمانية)
* [https://web.archive.org/web/20111119200906/http://www.somso.de/img/schaedel_en.pdf جماجم بشرية / جماجم أنثروبولوجية / مقارنة جماجم الفقاريات] (PDF؛ 502)&amp;nbsp;كيلو بايت)
{{Cranial fibrous joints}}{{Cranium}}{{Facial bones}}{{Compound structures of skull}}{{Human systems and organs}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جمجمه]]
[[تصنيف:عضم الراس و الرقبه]]
[[تصنيف:عضم مسطح]]</text>
      <sha1>8uzr62jqy57a48nr72qf7pop1e045mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جسم انسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206237</id>
    <revision>
      <id>13024534</id>
      <parentid>13011042</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يحدث  ←  بيحصل  (7)،  تتفاعل ←  بتتفاعل (2)،  الماء  ←  الميه  (3)،  ويشمل  ←  و بيشمل ، ئًا ← ئً</comment>
      <origin>13024534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64917" sha1="bruffjecajfdhqezchnxg3w6qg9n9sx" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}
[[ملف:Human_Body_02.png|تصغير| أجساد بشرية بالغة لأنثى (شمال) وذكر (يمين) اتصورا من منظور بطنى (أعلى) وظهرى (أسفل). تم إزالة الشعر الطبيعى من [[شعر العانة|العانة]] والجسم والوجه عمدًا لإظهار التشريح.]]

'''جسم الإنسان''' هو البنية الكاملة [[انسان|للإنسان]] . فهو بيتكون من كتير من أنواع [[خليه|الخلايا]] المختلفة اللى تعملمع بعضعلى تكوين الأنسجة ومن بعدين الأعضاء بعدين الأجهزة العضوية .الجسم البشرى الخارجى بيتكون من الرأس والشعر والرقبة والجذع (الذى يشمل الصدر والبطن ) و الأعضاء التناسلية والدراعين واليدين والساقين والقدمين . يشتمل جسم الإنسان الداخلى على الأعضاء و الأسنان والعظام والعضلات و الأوتار و الأربطة و الأوعية الدموية [[دم|والدم]] و الأوعية اللمفاوية واللمف .

دراسة جسم الإنسان تتضمن [[تشريح|علم التشريح]] [[فيسيولوجيا|وعلم وظايف الأعضاء]] وعلم الأنسجة وعلم الأجنة . يختلف الجسم تشريحى بطرق معروفة. يركز علم وظايف الأعضاء على أنظمة و أعضاء جسم الإنسان ووظايفها. بتتفاعل كتير من الأنظمة والآليات علشان الحفاظ على التوازن الداخلى ، مع وجود مستويات آمنة من المواد زى [[سكر|السكر]] [[حديد|والحديد]] [[اوكسيجين|والأكسجين]] فى الدم.يتم دراسة الجسم من قبل المتخصصين فى مجال الصحة وعلما وظايف الأعضاء وعلما التشريح و الفنانين لمساعدتهم فى عملهم.

== تكوين ==
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; style=&quot;font-size: 86%&quot;
|+ align=&quot;bottom&quot; style=&quot;text-align:left; caption-side: bottom&quot; |عناصر جسم الإنسان حسب  الكتلة. العناصر النزرة أقل من 1٪ مجتمعة (وكل منها أقل من 0٫1٪).
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ملف:201_Elements_of_the_Human_Body.02.svg|480x480بك]]
| style=&quot;width: 50pt;&quot; | '''عنصر'''
| style=&quot;width: 10pt; text-align:center;&quot; | '''رمز'''
| style=&quot;width: 20pt; text-align:center;&quot; | '''نسبة الكتلة'''
| style=&quot;width: 20pt; text-align:center;&quot; | '''نسبة الذرات'''
|-
| الأكسجين
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ا
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 65.0
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 24.0
|-
| الكربون
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ج
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 18.5
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 12.0
|-
| هيدروجين
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ح
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 9.5
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 62.0
|-
| نتروجين
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ن
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 3.2
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1.1
|-
| الكالسيوم
| style=&quot;text-align:center;&quot; | كا
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1.5
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.22
|-
| الفوسفور
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ص
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1.0
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.22
|-
| البوتاسيوم
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ك
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.4
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.03
|-
| الكبريت
| style=&quot;text-align:center;&quot; | س
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.3
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.038
|-
| الصوديوم
| style=&quot;text-align:center;&quot; | نا
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.2
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.037
|-
| الكلور
| style=&quot;text-align:center;&quot; | الكلور
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.2
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.024
|-
| المغنيسيوم
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ملغ
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.1
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 0.015
|-
| العناصر النزرة
|
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt; 0.1
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt; 0.3
|}
جسم الإنسان بيتكون من [[عنصر كيماوى|عناصر]] بتشمل [[هايدروجين|الهيدروجين]] [[اوكسيجين|والأكسجين]] [[كاربون|والكربون]] [[كالسيوم|والكالسيوم]] [[فسفور|والفوسفور]] . تتواجد دى العناصر فى تريليونات الخلايا والمكونات غير الخلوية فى الجسم. إجمالى محتوى الميه فى جسم الذكر البالغ حوالى 60% من إجمالى محتوى الجسم، أى حوالى {{حول|42|litre}} . بيتكون ده من حوالى {{حول|19|litres}} من السائل بره الخلايا بما فيها حوالى {{حول|3.2|litre}} من [[بلازما|بلازما الدم]] وحوالى {{حول|8.4|litre}} من السائل الخلالى ، وحوالى {{حول|23|litre}} من السوائل جوه الخلايا.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php
| title = Fluid Physiology
| website = Anaesthesiamcq
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20050503083706/http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php
| archivedate = 3 May 2005
| accessdate = 2 September 2016
}}&lt;/ref&gt; يتم الحفاظ بعناية على محتوى وحمضية و تركيبة الميه جوه الخلايا وخارجها. العناصر الأساسية فى ميه الجسم بره الخلايا هيا [[صوديوم|الصوديوم]] والكلوريد ، فى الوقت نفسه جوه الخلايا هيا [[بوتاسيوم|البوتاسيوم]] [[فوسفات|والفوسفات]] التانيه. {{Sfn|Ganong's|2016}}

=== خلايا ===

الجسم فيه تريليونات [[خليه|الخلايا]] ، هيا الوحدة الأساسية للحياة. عند النضج، فيه حوالى 30 تريليون خلية، و38 تريليون بكتيريا فى الجسم، &lt;ref name=&quot;sender-et-al&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sender|first=Ron|last2=Fuchs|first2=Shai|last3=Milo|first3=Ron|year=2016|title=Revised estimates for the number of human and bacteria cells in the body|journal=PLOS Biology|volume=14|issue=8|pages=e1002533|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|pmc=4991899|pmid=27541692|issn=1544-9173}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hatton|first=Ian A.|last2=Galbraith|first2=Eric D.|last3=Merleau|first3=Nono S. C.|last4=Miettinen|first4=Teemu P.|last5=Smith|first5=Benjamin McDonald|last6=Shander|first6=Jeffery A.|date=2023-09-26|title=The human cell count and size distribution|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=120|issue=39|pages=e2303077120|doi=10.1073/pnas.2303077120|issn=0027-8424|pmc=10523466|pmid=37722043|bibcode=2023PNAS..12003077H}}&lt;/ref&gt; و هو تقدير تم التوصل ليه بجمع أعداد الخلايا فى كل أعضاء الجسم و أنواع الخلايا . كمان جلد الجسم يستضيف كمان مليارات الكائنات الحية المرافقة و الخلايا المناعية.&lt;ref name=&quot;Sfriso&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sfriso|first=R|last2=Egert|first2=M|last3=Gempeler|first3=M|last4=Voegeli|first4=R|last5=Campiche|first5=R|title=Revealing the secret life of skin - with the microbiome you never walk alone.|journal=International Journal of Cosmetic Science|date=April 2020|volume=42|issue=2|pages=116–126|doi=10.1111/ics.12594|pmid=31743445|pmc=7155096}}&lt;/ref&gt; لا تتكون كل أجزاء الجسم من الخلايا. تتواجد الخلايا فى مصفوفة بره الخلية تتكون من [[بروتين]]ات زى الكولاجين ، وتحيط بيها سوائل بره الخلية. كل خلية من خلايا جسم الإنسان تتعرض ، فى المتوسط، لعشرات الآلاف من أضرار الحمض النووى يومى.&lt;ref name=&quot;Jackson2009&quot;&gt;{{Cite journal|title=The DNA-damage response in human biology and disease|journal=Nature|volume=461|issue=7267|pages=1071–8|date=October 2009|pmid=19847258|pmc=2906700|doi=10.1038/nature08467|bibcode=2009Natur.461.1071J|url=}}&lt;/ref&gt; ممكن توصل دى الأضرار لمنع تكرار الجينوم أو نسخ الجينوم، و إذا لم يتم تعديلها أو تم تعديلها بشكل مش صح، فقد توصل لحدوث طفرات أو تغييرات تانيه فى الجينوم تهدد قابلية الخلية للبقاء.&lt;ref name=&quot;Jackson2009&quot; /&gt;

==== الجينوم ====
[[ملف:Genome-fr.svg|تصغير|الجينوم]]

الخلايا فى الجسم تعمل بفضل [[حمض نووى|الحمض النووى]] . يقع الحمض النووى DNA جوه نواة الخلية . هنا، يتم نسخ أجزاء من الحمض النووى و إرسالها لجسم الخلية عبر الحمض النووى الريبى . {{Sfn|Ganong's|2016}} ويتم بعد كده استخدام الحمض النووى الريبوزى (RNA) لإنشاء [[بروتين|البروتينات]] ، اللى تشكل الأساس للخلايا ونشاطها ومنتجاتها. تحدد البروتينات وظيفة الخلية والتعبير الجيني، وتكون الخلية قادرة على تنظيم نفسها بكمية البروتينات المنتجة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669
| title = Gene Expression {{!}} Learn Science at Scitable
| website = www.nature.com
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101031053632/http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669
| archivedate = 31 October 2010
| accessdate = 29 July 2017
}}&lt;/ref&gt; بس، مش كل الخلايا فيها الحمض النووي؛ فبعض الخلايا زى [[كرات الدم الحمرا|خلايا الدم الحمرا]] الناضجة تفقد نواتها وقت نضجها.

=== انسجة ===
[[ملف:DIagram_of_the_different_types_of_soft_tissue_in_the_body_CRUK_037.svg|تصغير|رسم تخطيطى لأنواع الأنسجة الرخوة المختلفة فى الجسم]]
الجسم بيتكون من كتير من أنواع الأنسجة المختلفة، اللى معروفه بأنها خلايا توصل وظيفة متخصصة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue
| title = tissue – definition of tissue in English
| website = [[Oxford Dictionaries (website)|Oxford Dictionaries]]{{!}} English
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20161005004435/https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue
| archivedate = 5 October 2016
| accessdate = 17 September 2016
}}&lt;/ref&gt; بتتسمما دراسة الأنسجة بعلم الأنسجة ، وتتعمل فى العاده باستخدام الميكروسكوب . بيتكون الجسم من 4 أنواع رئيسية من الأنسجة. دى هيا الخلايا المبطنة ( الظهارة )، والنسيج الضام ، والنسيج العصبى ، والنسيج العضلى . {{Sfn|Gray's Anatomy|2008}}

==== خلايا ====
الخلايا اللى تبطن الأسطح المعرضة للعالم الخارجى أو الجهاز الهضمى ( الظهارة ) أو التجاويف الداخلية ( البطانة ) ليها أشكال و أنواع كتيرة - من طبقات مفردة من الخلايا المسطحة ، لخلايا ذات أهداب صغيرة تشبه الشعر فى الرئتين، لخلايا تشبه الأعمدة تبطن المعدة . الخلايا البطانية هيا الخلايا اللى تبطن التجاويف الداخلية بما فيها الأوعية الدموية والغدد. تنظم الخلايا المبطنة ما ممكن وما مش ممكن يمر من خلالها، وتحمى الهياكل الداخلية، وتعمل كسطح حسية. {{Sfn|Gray's Anatomy|2008}}

=== اعضاء ===
[[ملف:Internal_Organs_of_the_Human_Body_from_The_Household_Physician,_1905_(6404030777).jpg|تصغير|رسم تخطيطى للأعضاء الداخلية لجسم الإنسان يرجع تاريخه لسنة 1905]]
الأعضاء ، و هيا عن مجموعات منظمة من [[خليه|الخلايا]] ذات وظيفة محددة، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/organ
| title = organ {{!}} Definition, meaning &amp; more
| website = www.collinsdictionary.com
| publisher = [[Collins Dictionary]]
| accessdate = 17 September 2016
}}&lt;/ref&gt; توجد فى الغالب جوه الجسم، باستثناء الجلد . وتشمل الأمثلة [[قلب|القلب]] والرئتين [[كبد|والكبد]] . تتواجد كتير من الأعضاء جوه تجاويف فى الجسم. وتشمل دى التجاويف البطن (الذى فيه المعدة، زى ) والجنب ، اللى فيه الرئتين.

==== قلب ====
القلب هو عضو فى التجويف الصدرى بين الرئتين و لاليسار قليل. إنه محاط بغشاء التامور ، اللى يثبته فى مكانه فى المنصف ويعمل على حمايته من الصدمات الحادة [[عدوا|والعدوى]] ويساعد فى تليين حركة القلب عبر سائل التامور .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jaworska-Wilczynska|first=Maria|last2=Trzaskoma|first2=Pawel|last3=Szczepankiewicz|first3=Andrzej A.|last4=Hryniewiecki|first4=Tomasz|date=2016|title=Pericardium: structure and function in health and disease|journal=Folia Histochemica et Cytobiologica|volume=54|issue=3|pages=121–125|doi=10.5603/FHC.a2016.0014|issn=1897-5631|pmid=27654013}}&lt;/ref&gt; يعمل القلب عن طريق ضخ الدم لكل اماكن الجسمو ده يسمح بنقل [[اوكسيجين|الأكسجين]] والمواد المغذية والنفايات [[هرمون|والهرمونات]] وخلايا الدم البيضاء .
[[ملف:Diagram_of_the_human_heart_(cropped).svg|left|تصغير|207x207بك| رسم تخطيطى للقلب البشرى]]

القلب بيتكون من أذينين وبطينين . الغرض الأساسى للأذينين هو السماح بتدفق الدم الوريدى دون انقطاع لالقلب وقت انقباض البطين . وده يسمح بدخول كمية كافية من الدم لالبطينين وقت الانقباض الأذينى . و علشان كده، تسمح الأذينان بإنتاج قلبى اكبر بحوالى 75%و ده ممكن يكون ممكن بدونهما. الغرض من البطينين هو ضخ الدم لالرئتين بالبطين الأيمن و لبقية الجسم بالبطين الأيسر.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.britannica.com/science/ventricle-heart
| title = Ventricle {{!}} heart
| website = Encyclopedia Britannica
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; فيه نظام توصيل كهربائى للتحكم فى انقباض واسترخاء العضلات. يبتدى فى العقدة الجيبية الأذينية وينتقل عبر الأذينينو ده يتسبب فى ضخ الدم لالبطينين . بعدين ينتقل لالعقدة الأذينية البطينية ، ده يخللى الإشارة تتباطأ قليلو ده يسمح للبطينين بالامتلاء بالدم قبل ضخه للخارج وبدء الدورة مرة تانيه.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/how-heart-works
| title = How the Heart Works
| website = NHLBI, NIH
| at = &quot;Your Heart's Electrical System&quot;
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210813001819/https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/how-heart-works
| archivedate = Aug 13, 2021
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; مرض الشريان التاجى السبب الرئيسى للوفاة فى كل اماكن العالم ، يشكل 16% من كل الوفيات.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/the-top-10-causes-of-death
| title = The top 10 causes of death
| date = 9 December 2020
| website = WHO
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; بيحصل بسبب تراكم اللويحات فى الشرايين التاجية اللى تغذى القلب، و فى النهاية قد تبقا الشرايين ضيقة اوى بحيث ما يقدرش الدم الكافى من الوصول لعضلة القلب ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cdc.gov/heartdisease/coronary_ad.htm
| title = Coronary Artery Disease
| date = 2021-07-19
| website = Centers for Disease Control and Prevention
| language = en-us
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; هيا حالة معروفه باسم احتشاء عضلة القلب أو النوبة القلبية ، وده ممكن يسبب قصور القلب أو السكتة القلبية و فى النهاية الموت.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cdc.gov/heartdisease/heart_attack.htm
| title = Heart Attack Symptoms, Risk Factors, and Recovery
| date = 2021-01-11
| website = Centers for Disease Control and Prevention
| language = en-us
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; بتشمل عوامل الخطر للإصابة بمرض الشريان التاجى السمنة والتدخين وارتفاع نسبة الكوليسترول [[ارتفاع ضغط الدم|وارتفاع ضغط الدم]] وقلة التمارين الرياضية ومرض [[مرض السكر|السكرى]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cdc.gov/heartdisease/risk_factors.htm
| title = Know Your Risk for Heart Disease
| date = 2019-12-09
| website = Centers for Disease Control and Prevention
| language = en-us
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; ممكن يؤثر السرطان على القلب ، رغم أنه نادر اوى و فى العاده ينتشر من جزء آخر من الجسم زى [[سرطان الرئه|الرئتين]] أو [[سرطان الثدى|الثديين]] . سبب ده لأن خلايا القلب تتوقف بسرعة عن الانقسام ويحدث كل النمو بزيادة الحجم بدل انقسام الخلايا .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer/research/cardiac-tumors
| title = Matters of the Heart: Why Are Cardiac Tumors So Rare?
| date = 2009-02-10
| website = National Cancer Institute
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;

==== مرارة ====
[[ملف:2425_Gallbladder.jpg|تصغير| [[مراره|المرارة]]]]

المرارة هيا عضو مجوف على شكل كمثرى يقع خلف الجزء الوسطانى السفلى من الفص الأيمن للكبد . و هو متغير فى الشكل والحجم. يقوم بتخزين الصفراء قبل إطلاقها فى الأمعاء الدقيقة عبر القناة الصفراوية المشتركة للمساعدة فى هضم الدهون . يتلقى الصفراء من [[كبد|الكبد]] عن طريق القناة الكيسية ، اللى تتصل بالقناة الكبدية المشتركة لتشكيل القناة الصفراوية المشتركة .&lt;ref name=&quot;Nagral2005&quot; /&gt; المرارة تحصل على إمدادها بالدم من الشريان الكيسى ، اللى يخرج فى معظم الأشخاص من الشريان الكبدى الأيمن .&lt;ref name=&quot;Nagral2005&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nagral|first=Sanjay|title=Anatomy relevant to cholecystectomy|journal=Journal of Minimal Access Surgery|date=2005|volume=1|issue=2|pages=53–8|doi=10.4103/0972-9941.16527|pmid=21206646|pmc=3004105}}&lt;/ref&gt; حصوات المرارة هيا مرض شائع تتشكل فيه حصوة واحدة أو اكتر فى المرارة أو القناة الصفراوية . معظم الناس ما بتظهرش عليهم أعراض، لكن إذا سدت الحصوة القناة الصفراوية فإنها تسبب نوبة مرارة ، و بتشمل الأعراض ألم مفاجئً فى الجزء العلوى الأيمن من البطن أو فى نص البطن. و بيحصل كمان الغثيان والقيء. العلاج النموذجى هو إزالة المرارة بإجراء يسمى استئصال المرارة .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gallstones/symptoms-causes/syc-20354214
| title = Gallstones – Symptoms and causes
| website = Mayo Clinic
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gallstones/diagnosis-treatment/drc-20354220
| title = Gallstones – Diagnosis and treatment
| website = www.mayoclinic.org
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; يعد وجود حصوات فى المرارة واحد من عوامل الخطر للإصابة بسرطان المرارة ، اللى رغم ندرته، إلا أنه قد يوصل لالوفاة بسرعة إذا لم يتم تشخيصه مبكر.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gallbladder-cancer/symptoms-causes/syc-20353370
| title = Gallbladder cancer – Symptoms and causes
| website = Mayo Clinic
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;

=== الأنظمة ===

==== جهاز دورى ====
[[ملف:Diagram_showing_the_circulatory_system_of_the_body_CRUK_299.svg|تصغير|رسم تخطيطى يوضح الجهاز الدورى فى الجسم]]
[[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] بيتكون من [[قلب|القلب]] و الأوعية الدموية ( الشرايين و الأوردة والشعيرات الدموية ). يقوم القلب بدفع الدورة الدموية، اللى تعمل يعتبر &quot;نظام نقل&quot; لنقل [[اوكسيجين|الأكسجين]] والوقود والمواد المغذية ومنتجات النفايات والخلايا المناعية وجزيئات الإشارة (أى [[هرمون|الهرمونات]] ) من جزء من الجسم لآخر. ممكن تقسيم مسارات الدورة الدموية جوه جسم الإنسان لدائرتين: الدايرة الرئوية ، اللى تضخ الدم لالرئتين لتلقى [[اوكسيجين|الأكسجين]] و ترك تانى أكسيد الكربون ، والدايرة الجهازية، اللى تحمل الدم من القلب لباقى الجسم. بيتكون الدم من سائل يحمل [[خليه|الخلايا]] فى الدورة الدموية، بما فيها بعض الخلايا اللى تنتقل من الأنسجة لالأوعية الدموية والرجوع، كمان الطحال ونخاع العظم .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Cardiovascular System
| publisher = [[U.S. National Cancer Institute]]
| url = http://training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit7_1_cardvasc_intro.html
| accessdate = 16 September 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070202040248/http://www.training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit7_1_cardvasc_intro.html
| archivedate = 2 February 2007
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://ect.downstate.edu/courseware/histomanual/cardiovascular.html
| title = The Cardiovascular System
| date = 8 March 2008
| publisher = [[State University of New York]] Downstate Medical Center
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160611213345/http://ect.downstate.edu/courseware/histomanual/cardiovascular.html
| archivedate = 11 June 2016
| accessdate = 16 September 2008
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Digestive_system_diagram_en.svg|left|تصغير| الجهاز الهضمى]]
الجهاز الهضمى بيتكون من الفم بما فيها اللسان و الأسنان والمريء والمعدة ( الجهاز الهضمى و الأمعاء الدقيقة والكبيرة والمستقيم ) و [[كبد|الكبد]] [[بنكرياس|والبنكرياس]] [[مراره|والمرارة]] والغدد اللعابية . يقوم بتحويل الطعام لجزيئات صغيرة مغذية و مش سامة لتوزيعها وامتصاصها فى الجسم. تأخذ دى الجزيئات شكل [[بروتين|البروتينات]] (اللى تتحلل لأحماض أمينية )، والدهون ، [[فيتامينات|والفيتامينات]] والمعادن (اللى تكون فى الغالب أيونية و مش جزيئية). بعد البلع ، يتحرك الطعام عبر الجهاز الهضمى عن طريق التمعج : التمدد والتقلص المنتظم للعضلات لدفع الطعام من منطقة لتانيه.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/Anatomy/your-digestive-system/Pages/anatomy.aspx
| title = Your Digestive System and How It Works
| publisher = [[National Institute of Health]]
| accessdate = 4 September 2016
}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;niddk.nih.gov&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/digestive-system-how-it-works
| title = Your Digestive System &amp; How it Works
| publisher = [[National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases]]
| accessdate = 29 June 2019
}}&lt;/ref&gt;

عملية الهضم بيبتيدى فى الفم ، الفم بيمضغ الطعام لقطع أصغر لتسهيل عملية الهضم. بعدين يتم بلعه ، وينتقل عبر المريء لالمعدة . فى المعدة، يتم خلط الطعام مع الأحماض المعدية للسماح باستخراج العناصر الغذائية . ما يتبقى يسمى الكيموس ؛ بعدين ينتقل لالأمعاء الدقيقة ، اللى تمتص العناصر الغذائية والماء من الكيموس. ما يتبقى ينتقل لالأمعاء الغليظة ، حيث يتم تجفيفه لتكوين البراز ؛ بعدين يتم تخزينه فى المستقيم لحد يتم إخراجه ب[[شرج انسان|فتحة الشرج]] .&lt;ref name=&quot;niddk.nih.gov&quot;/&gt;

==== جهاز الغدد ====
[[ملف:Endocrine_English.svg|تصغير|الجهاز الصمّاوى]]
يتكون الجهاز الصماء من [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية: الغدة النخامية ، والغدة الدرقية ، والغدد [[بنكرياس|الكظرية، والبنكرياس]] ، والغدد الجار درقية ، والغدد التناسلية ، لكن كل الأعضاء و الأنسجة بالتقريب تنتج [[هرمون]]ات صماء محددة كمان . تعمل الهرمونات الصماء كإشارات من نظام الجسم لآخر بخصوص بمجموعة هائلة من الحالات،و ده يوصل لمجموعة متنوعة من التغييرات فى الوظيفة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/hormonal-endocrine-system
| title = Hormonal (endocrine) system
| publisher = [[Victoria State Government]]
| accessdate = 4 September 2016
}}&lt;/ref&gt;

==== الجهاز المناعى ====
[[ملف:Primary_immune_response_1.png|تصغير|الاستجابة المناعية الأولية]]
[[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] بيتكون من خلايا الدم البيضاء والغدة الزعترية والعقد الليمفاوية والقنوات الليمفاوية ، اللى تعتبر كمان جزء من الجهاز الليمفاوى . يوفر الجهاز المناعى آلية للجسم للتمييز بين خلاياه و أنسجته والخلايا والمواد الخارجية وتحييد أو تدمير الأخيرة باستخدام بروتينات متخصصة زى الأجسام المضادة والسيتوكينات ومستقبلات تشبه تول ، من بروتينات تانيه كتير .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.livescience.com/26579-immune-system.html
| title = Immune System: Diseases, Disorders &amp; Function
| publisher = [[LiveScience]]
| accessdate = 4 September 2016
| authors = Zimmermann Kim Ann

}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Skin_layers.svg|تصغير|236x236بك| جلد]]

==== الجهاز التكاملى ====
يتكون الجهاز الجلدى من غطاء الجسم ( الجلد )، بما فيها الشعر و الأظافر و هياكل وظيفية مهمة تانيه زى الغدد العرقية والغدد الدهنية . يوفر الجلد الاحتواء والبنية والحماية للأعضاء التانيه، ويعمل كواجهة حسية رئيسية مع العالم الخارجى.

==== الجهاز الليمفاوى ====
[[ملف:Blausen_0623_LymphaticSystem_Female.png|تصغير|الجهاز الليمفاوى للأنثى]]
يقوم الجهاز الليمفاوى باستخراج ونقل واستقلاب الليمف، و هو السائل الموجود بين الخلايا. يشبه الجهاز الليمفاوى الجهاز الدورى حسب بنيته و وظيفته الأساسية، هيا حمل سوائل الجسم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.livescience.com/26983-lymphatic-system.html
| title = Lymphatic System: Facts, Functions &amp; Diseases
| publisher = LiveScience
| accessdate = 4 September 2016
| authors = Zimmermann Kim Anne

}}&lt;/ref&gt;

==== الجهاز العضلى الهيكلى ====
يتكون الجهاز العضلى الهيكلى من الهيكل العظمى البشرى (الذى يشمل العظام و الأربطة و الأوتار والمفاصل والغضاريف ) والعضلات المرتبطة به. ويعطى الجسم البنية الأساسية والقدرة على الحركة. و دورها البنيوي، تحتوى العظام الاكبر حجم فى الجسم على نخاع العظم ، و هو موقع إنتاج خلايا الدم. كمان كل العظام تعتبر مواقع تخزين رئيسية للكالسيوم [[فوسفات|والفوسفات]] . ممكن تقسيم  النظام ده  للجهاز العضلى والجهاز الهيكلى .

==== الجهاز العصبى ====
[[ملف:Nervous_system_diagram.png|تصغير|303x303بك| الجهاز العصبى]]

[[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] بيتكون من الخلايا [[خليه عصبيه|العصبية]] فى الجسم والخلايا الدبقية ، اللى تشكلمع بعضالأعصاب والعقد والمادة الرمادية ، اللى تشكل بدورها الدماغ والهياكل اللى ليها صله. الدماغ هو عضو التفكير والعاطفة والذاكرة والمعالجة الحسية ؛ فهو يخدم كتير من جوانب الاتصال ويتحكم فى كتير من الأنظمة والوظايف. الحواس الخاصة تتكون من [[البصر]] [[السمع|والسمع]] [[تذوق|والتذوق]] [[شم|والشم]] . تجمع [[عين بشريه|العينان]] و الودنان واللسان و الأنف معلومات عن بيئة الجسم.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|last1=Lagassé|first1=Paul|location=New York Detroit|title=Nervous System|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|publisher=[[Columbia University Press]] Sold and distributed by [[Gale Group]]|edition=6th|date=2001|isbn=978-0-7876-5015-5|url=https://archive.org/details/columbiaencyclop00laga}}&lt;/ref&gt; من منظور هيكلي، ينقسم [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] فى العاده لقسمين مكونين: [[جهاز عصبى مركزى|الجهاز العصبى المركزى]] (CNS)، ويتألف من الدماغ والحبل الشوكى ؛ والجهاز العصبى المحيطى (PNS)، ويتألف من الأعصاب والعقد بره الدماغ والحبل الشوكى. الجهاز العصبى المركزى مسؤول بشكل أساسى عن تنظيم الحركة ، ومعالجة [[حواس الانسان الخمسه|المعلومات الحسية]] ، والفكر، والذاكرة، و الإدراك و غيرها من الوظايف المماثلة.&lt;ref name=&quot;livescience.com&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| first = James
| first2 = Alina
| last2 = Bradford
| first3 = Kim Ann
| last3 = Zimmermann
| date = 2022-03-25
| title = Nervous System: Facts, Function &amp; Diseases
| url = https://www.livescience.com/22665-nervous-system.html
| accessdate = 2023-02-08
| work = livescience.com
| language = en
}}&lt;/ref&gt; ويظل الأمر محل كلام لحد ما بخصوص اذا كان [[جهاز عصبى مركزى|الجهاز العصبى]] المركزى هو اللى ينشئ الوعى بشكل مباشر. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2023)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; الجهاز العصبى المحيطى (PNS) مسؤول بشكل أساسى عن جمع المعلومات باستخدام الخلايا العصبية الحسية و توجيه حركات الجسم باستخدام الخلايا العصبية الحركية .&lt;ref name=&quot;livescience.com&quot; /&gt;

من منظور وظيفي، ينقسم الجهاز العصبى فى العاده لقسمين مكونين: الجهاز العصبى الجسدى (SNS) والجهاز العصبى اللاإرادى (ANS). يشارك الجهاز العصبى السمبثاوى فى وظايف إرادية زى [[كلام|الكلام]] [[حواس الانسان الخمسه|والعمليات الحسية]] . يشارك الجهاز العصبى اللاإرادى فى العمليات اللاإرادية، زى الهضم و تنظيم ضغط الدم .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.webmd.com/brain/ss/slideshow-nervous-system-overview
| title = Visual Guide to Your Nervous System
| website = WebMD
| language = en
| accessdate = 2023-02-08
}}&lt;/ref&gt; الجهاز العصبى يتعرض لامراض مختلفة كتير . فى الصرع ، ممكن للنشاط الكهربائى غير الطبيعى فى الدماغ أن يسبب نوبات . فى مرض التصلب المتعدد ، يهاجم [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] بطانات الأعصاب ،و ده يوصل لإتلاف قدرة الأعصاب على نقل الإشارات. التصلب الجانبى الضمورى (ALS)، المعروف كمان باسم مرض [[لو جيرج|لو جيريج]] ، هو مرض يصيب الخلايا العصبية الحركيةو ده يقلل تدريجى من الحركة عند المرضى. هناك كمان كتير من أمراض الجهاز العصبى التانيه.&lt;ref name=&quot;livescience.com&quot;/&gt;

==== الجهاز التناسلى ====
[[ملف:Male_and_female_gonads_1.png|تصغير|الغدد التناسلية الذكرية (الخصيتان، على اليسار) والغدد التناسلية الأنثوية ( المبايض ، على اليمين)]]
الغرض من الجهاز التناسلى هو التكاثر ورعاية نمو النسل. وتشمل الوظايف إنتاج الخلايا الجرثومية والهرمونات.&lt;ref name=&quot;SEER&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://training.seer.cancer.gov/anatomy/reproductive/
| title = Introduction to the Reproductive System {{!}} SEER Training
| website = training.seer.cancer.gov
| accessdate = 5 March 2024
}}&lt;/ref&gt; تتطور وتنضج الأعضاء الجنسية للجهاز التناسلى الذكرى والجهاز التناسلى الأنثوى عند البلوغ . وتشمل دى الأنظمة الأعضاء التناسلية الداخلية والخارجية.
[[ملف:Scheme_female_reproductive_system-en.svg|تصغير|التشريح الداخلى الإجمالى للجهاز التناسلى الأنثوى]]
البلوغ عند الإناث عموم بيحصل بين سن 9 و13 سنه ويتميز بالإباضة والحيض ؛ كما بيحصل نمو الخصايص [[فاجاينا|الجنسية]] الثانوية، زى نمو شعر [[شعر العانة|العانة]] و الإبط، ونمو [[بز|الثدى]] والرحم والمهبل ، واتساع الوركين وزيادة الطول والوزن، وقت البلوغ كمان .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.columbia.edu/itc/hs/pubhealth/modules/reproductiveHealth/anatomy.html
| title = Technical Issues In Reproductive Health
| website = www.columbia.edu
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; يشهد سن البلوغ عند الذكور مزيد من التطور [[قضيب الراجل|للقضيب]] والخصيتين .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.training.seer.cancer.gov/anatomy/reproductive/male/glands.html
| title = Accessory Glands {{!}} SEER Training
| website = www.training.seer.cancer.gov
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;

الأعضاء الجنسية الداخلية للأنثى هيا المبيضان وقناتى فالوب والرحم وعنق الرحم . عند الولادة فيه حوالى 70 ألف خلية بويضة غير ناضجة تتحلل لحد يوصل عددها عند البلوغ لحوالى 40 ألف خلية. لم يتم إنتاج المزيد من خلايا البويضات. تعمل الهرمونات على تشجيع بداية الدورة الشهرية واستمرارها.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.training.seer.cancer.gov/anatomy/reproductive/female/ovaries.html
| title = Ovaries {{!}} SEER Training
| website = www.training.seer.cancer.gov
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; الأعضاء الجنسية الخارجية للأنثى هيا [[فالفا|الفرج]] ( الشفرين ، البظر ، والدهليز ).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.training.seer.cancer.gov/anatomy/reproductive/female/genitalia.html
| title = External Genitalia {{!}} SEER Training
| website = www.training.seer.cancer.gov
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;

الأعضاء التناسلية الخارجية للذكور بتشمل القضيب وكيس [[كيس الخصيه|الصفن]] اللى فيه الخصيتين . الخصيتان هما الغدد التناسلية اللى تنتج [[حيوان منوى|الخلايا المنوية]] اللى يتم قذفها فى [[السائل المنوى]] بالقضيب. على عكس خلايا البويضة فى الأنثى، يتم إنتاج خلايا الحيوانات المنوية طول الحياة. الأعضاء الجنسية الداخلية التانيه هيا البربخ ، و الأوعية الدموية ، و بعض الغدد الإضافية .

الأمراض اللى بتأثر على الجهاز التناسلى بتشمل متلازمة تكيس المبايض ، &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ndefo|first=Uche Anadu|last2=Eaton|first2=Angie|last3=Green|first3=Monica Robinson|date=June 2013|title=Polycystic Ovary Syndrome|journal=Pharmacy and Therapeutics|volume=38|issue=6|pages=336–355|issn=1052-1372|pmc=3737989|pmid=23946629}}&lt;/ref&gt; وعدد من اضطرابات الخصيتين بما فيها التواء الخصية ، &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hyun|first=Grace S.|date=2018|title=Testicular Torsion|journal=Reviews in Urology|volume=20|issue=2|pages=104–106|doi=10.3909/riu0800|doi_brokendate=1 November 2024|issn=1523-6161|pmc=6168322|pmid=30288149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ringdahl|first=Erika|last2=Teague|first2=Lynn|date=2006-11-15|title=Testicular torsion|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17137004/|journal=American Family Physician|volume=74|issue=10|pages=1739–1743|issn=0002-838X|pmid=17137004}}&lt;/ref&gt; وعدد من [[امراض بتتنقل بالجنس|الأمراض المنقولة جنسى]] بما فيها الزهرى [[ايتش آى ڤى|وفيروس نقص المناعة البشرية]] والكلاميديا وفيروس الورم الحليمى البشرى والثآليل التناسلية .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cdc.gov/std/default.htm
| title = Sexually Transmitted Diseases – Information from CDC
| date = 2021-08-02
| website = www.cdc.gov
| language = en-us
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cdc.gov/std/hpv/default.htm
| title = CDC – STDs – HPV
| date = 2021-06-23
| website = www.cdc.gov
| language = en-us
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; ممكن يؤثر [[سرطان|السرطان]] على معظم أجزاء الجهاز التناسلى بما فيها القضيب [[سرطان الخصيه|والخصيتين]] [[سرطان بروستاتا|والبروستاتا]] [[سرطان المبيض|والمبايض]] وعنق الرحم والمهبل وقناتى فالوب والرحم والفرج .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://opa.hhs.gov/reproductive-health/reproductive-cancers
| title = Reproductive Cancers {{!}} HHS Office of Population Affairs
| website = opa.hhs.gov
| language = en
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt;

==== الجهاز التنفسى ====
يتكون الجهاز التنفسى من الأنف والبلعوم الأنفى والقصبة الهوائية والرئتين . فهو يجلب الأكسجين من الهواء ويطرح تانى أكسيد الكربون والماء تانى لالهواء. الاول ، يتم سحب الهواء عبر القصبة الهوائية لالرئتين عن طريق الحجاب الحاجز اللى يضغط للأسفل،و ده يخلق [[الفضاء|فراغ]] . يتم تخزين الهواء لمده صغيره جوه أكياس صغيرة تعرف باسم الحويصلات الهوائية (مفردها: الحويصلة الهوائية) قبل طرده من الرئتين لما ينقبض الحجاب الحاجز مرة تانيه. يحيط بكل حويصلة شعيرات دموية تحمل الدم غير المؤكسج، اللى يمتص الأكسجين من الهواء ل[[جهاز دورى|مجرى الدم]] .&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.webmd.com/lung/how-we-breathe
| title = Respiratory System
| website = WebMD
| language = en
| accessdate = 2023-02-08
}}&lt;/ref&gt;

لكى يعمل الجهاز التنفسى بشكل صحيح، لازم يكون هناك أقل عدد ممكن من العوائق اللى تعيق حركة الهواء جوه الرئتين. يعد [[التهاب]] الرئتين وزيادة المخاط من المصادر الشائعة لصعوبات التنفس.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;/&gt; فى [[ربو|الربو]] ، يبقا الجهاز التنفسى ملتهب بشكل مستمر،و ده يسبب الصفير أو ضيق التنفس . بيحصل [[التهاب رئوى|الالتهاب الرئوى]] ب[[عدوا|عدوى]] الحويصلات الهوائية، وممكن يكون سببه [[سل|مرض السل]] . انتفاخ الرئة ، اللى فى العاده يكون نتيجة [[تدخين|للتدخين]] ، بيحصل بسبب تلف الاتصالات بين الحويصلات الهوائية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.webmd.com/lung/lung-diseases-overview
| title = Lung Diseases Overview
| website = WebMD
| language = en
| accessdate = 2023-02-08
| authors = Hoffman Matthew

}}&lt;/ref&gt;

==== الجهاز البولى ====
[[ملف:Urinary_System_(Female).png|left|تصغير| الجهاز البولى الأنثوى]]
يتكون الجهاز البولى من الكليتين والحالبين والمثانة و الإحليل . يقوم بإزالة المواد الضارة من الدم عن طريق البول، اللى يحمل مجموعة متنوعة من جزيئات النفايات و الأيونات الزائدة والماء بره الجسم.

الاول ، تقوم الكلى بتصفية الدم بالنيفرونات الخاصة بها، و إزالة الفضلات زى اليوريا والكرياتينين والحفاظ على التوازن السليم للكهارل وتحويل الفضلات لبول عن طريق دمجها مع الميه من الدم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nhs.uk/Livewell/Kidneyhealth/Documents/kidney%20guide.pdf
| title = The Kidneys – a Basic Guide
| website = [[National Health Service]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210109023755/https://www.nhs.uk/Livewell/Kidneyhealth/Documents/kidney%20guide.pdf
| archivedate = January 9, 2021
| accessdate = August 7, 2021
}}&lt;/ref&gt; تقوم الكلى بتصفية حوالى 150 كوارت (170 لتر) من الدم يومى، لكن معظمها يرجع لمجرى الدم مع 1-2 كوارت بس (1-2 لتر) ينتهى بيها الأمر على شكل بول، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidneys-how-they-work
| title = Your Kidneys &amp; How They Work {{!}} NIDDK
| website = National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
| language = en-US
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; اللى يمر من الكلى عبر الحالبين لالمثانة .

تستمر العضلات الملساء اللى تبطن حيطان الحالب فى الشد والاسترخاء بشكل مستمر بعملية تسمى التمعج ،و ده يوصل لدفع كميات صغيرة من البول لالمثانة كل 10 ل15 ثانية.

المثانة هيا عضو مجوف على شكل بالون فى الحوض . يقوم بتخزين البول لحد يرسل له المخ إشارة لإرخاء العضلة العاصرة البولية و إطلاق البول فى مجرى البول وبدء التبول .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-tract-how-it-works
| title = The Urinary Tract &amp; How It Works {{!}} NIDDK
| website = National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
| language = en-US
| accessdate = 2021-08-07
}}&lt;/ref&gt; ممكن للمثانة الطبيعية أن تستوعب ما يوصل ل16 أونصة (نصف لتر) لمدة تتراوح بين 3 ل5 ساعات بشكل مريح.

بتأثر كتير من الأمراض على الجهاز البولى بما فيها حصوات الكلى ، اللى تتكون لما تتركز المواد فى البول بما يكفى لتكوين كتلة صلبة، والتهابات المسالك البولية ، هيا التهابات المسالك البولية و ممكن تسبب الألم عند التبول، والتبول المتكرر وحتى الموت إذا سابت دون علاج. بيحصل [[فشل كلوى|الفشل الكلوى]] لما تفشل الكلى فى تصفية الفضلات من الدم بشكل كافٍ و ممكن يوصل لالوفاة إذا لم يتم علاجه بالغسيل الكلوى أو زراعة الكلى .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.livescience.com/27012-urinary-system.html
| title = Urinary System: Facts, Functions &amp; Diseases
| publisher = LiveScience
| accessdate = 4 September 2016
| authors = Zimmermann Kim Ann

}}&lt;/ref&gt; ممكن يؤثر [[سرطان|السرطان]] على المثانة والكلى و الإحليل والحالبين ، مع كون الأخيرين اكتر ندرة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yaxley|first=Julian P.|date=2016|title=Urinary tract cancers: An overview for general practice|journal=Journal of Family Medicine and Primary Care|volume=5|issue=3|pages=533–538|doi=10.4103/2249-4863.197258|issn=2249-4863|pmc=5290755|pmid=28217578}}&lt;/ref&gt;

== تشريح ==
[[ملف:Body_cavities.jpg|left|تصغير| تجاويف جسم الإنسان]]
[[ملف:Human-brain-mri-gif-brain-mri-gif.gif|تصغير|التصوير بالرنين المغناطيسى الوظيفى للدماغ البشرى السليم]]

[[تشريح|علم التشريح]] البشرى هو دراسة شكل و بنية جسم الإنسان. بيتكون جسم الإنسان من 4 أطراف (ذراعان وساقان) ورأس ورقبة ، اللى تتصل بالجذع . يتم تحديد شكل الجسم بالهيكل العظمى القوى المكون من العظام والغضاريف ، والمحاط بالدهون ( [[نسيج دهنى|الأنسجة الدهنية]] )، والعضلات، والنسيج الضام ، و الأعضاء، و غيرها من الهياكل. يحتوى العمود الفقرى فى الجزء الخلفى من الهيكل العظمى على العمود الفقرى المرن، اللى يحيط بالحبل الشوكى ، و هو مجموعة من الألياف العصبية اللى تربط الدماغ ببقية الجسم. الأعصاب تربط النخاع الشوكى والدماغ ببقية أجزاء الجسم. يتم تسمية كل العظام والعضلات و الأعصاب الرئيسية فى الجسم، باستثناء الاختلافات التشريحية زى عظام السمسم والعضلات الإضافية . تحمل الأوعية الدموية الدم لكافة اماكن الجسم، اللى يتحرك بسبب ضربات [[قلب|القلب]] . تقوم الأوردة بجمع الدم اللى فيه نسبة منخفضة من الأكسجين من الأنسجة فى كل اماكن الجسم. تتجمع دى الأوردة فى أوردة اكبر حجم تدريجى لحد توصل لاكبر وريدين فى الجسم، الوريد الأجوف العلوى والوريد الأجوف السفلى ، اللى يصرفان الدم لالجانب الأيمن من القلب. ومن هنا يتم ضخ الدم لالرئتين حيث يتلقى الأكسجين بعدين يرجع لالجانب الأيسر من القلب. ومن هنا يتم ضخه لاكبر شريان فى الجسم، و هو الشريان الأورطى ، بعدين لالشرايين والشرايين الصغيرة بشكل تدريجى لحد يوصل لالأنسجة. هنا ينتقل الدم من الشرايين الصغيرة لالشعيرات الدموية ، بعدين الأوردة الصغيرة وتبدأ العملية مرة تانيه. يحمل الدم [[اوكسيجين|الأكسجين]] والفضلات [[هرمون|والهرمونات]] من مكان لآخر فى الجسم. يتم تصفية الدم عن طريق الكلى [[كبد|والكبد]] .

الجسم بيتكون من عدد من تجاويف الجسم ، هيا مناطق منفصلة فيها أجهزة أعضاء مختلفة. يتواجد الدماغ والجهاز [[جهاز عصبى مركزى|العصبى المركزى]] فى منطقة محمية عن باقى الجسم بحاجز الدم فى الدماغ . تتواجد الرئتين فى التجويف الجنبى . تتواجد [[قناة هضم|الأمعاء]] [[كبد|والكبد]] والطحال فى تجويف البطن . يختلف الطول والوزن والشكل ونسب الجسم التانيه بشكل فردى ومع العمر والجنس. يتأثر شكل الجسم بتوزيع العظام والعضلات [[نسيج دهنى|والأنسجة الدهنية]] .&lt;ref name=&quot;bartleby1918&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.bartleby.com/107/
| title = Anatomy of the Human Body
| date = 1918
| publisher = Bartleby
| accessdate = 4 September 2016
| authors = Gray Henry

| author-link = Henry Gray
}}&lt;/ref&gt;

== علم وظايف الأعضاء ==
[[فيسيولوجيا|علم وظايف الأعضاء]] البشرية هو دراسة كيفية عمل جسم الإنسان. ده بيشمل الوظايف الميكانيكية والفيزيائية والكهربائية الحيوية [[بيوكيميا|والكيميائية الحيوية]] للإنسان فى صحة جيدة، من الأعضاء ل[[خليه|الخلايا]] اللى تتكون منها. بيتكون جسم الإنسان من كتير من الأجهزة المتفاعلة مع بعضها . بتتفاعل دى العناصر للحفاظ على التوازن الداخلى ،و ده يبقى الجسم فى حالة مستقرة مع مستويات آمنة من المواد زى السكر و الأكسجين فى الدم.&lt;ref name=&quot;UL&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.understanding-life.org/what-physiology
| title = What is Physiology?
| publisher = Understanding Life
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170819102127/http://www.understanding-life.org/what-physiology
| archivedate = 19 August 2017
| accessdate = 4 September 2016
}}&lt;/ref&gt;

يساهم كل نظام فى تحقيق التوازن الداخلي، سواء لنفسه أو للأنظمة التانيه أو للجسم بأكمله. يتم الإشارة لبعض الأنظمة المركبة بأسماء مشتركة. زى ، يعمل الجهاز العصبى والجهاز الصمّاويمع بعضكجهاز عصبى صمّاوى . يتلقى الجهاز العصبى المعلومات من الجسم، وينقلها للدماغ عبر [[جهد الفعل|النبضات العصبية]] والناقلات [[ناقل عصبى|العصبية]] . و فى الوقت نفسه، يفرز الجهاز الصماء هرمونات تساعد على تنظيم ضغط الدم وحجمه. تعمل دى الأنظمةمع بعضعلى تنظيم البيئة الداخلية للجسم، والحفاظ على تدفق الدم، والوضعية، و إمدادات الطاقة، ودرجة الحرارة، و توازن الحمض ( الرقم الهيدروجينى ).&lt;ref name=&quot;UL&quot;/&gt;

== تطوير ==
[[ملف:Little_baby_from_Puno.jpg|تصغير|طفل يتم حمله]]
إن تطور جسم الإنسان هو عملية النمو للنضج. تبتدى العملية بالتخصيب، حيث يتم اختراق البويضة اللى تنطلق من مبيض الأنثى ب[[حيوان منوى|الحيوان المنوى]] . بعدين تستقر البيضة فى الرحم ، حيث يتطور الجنين بعدين الجنين لحد الولادة . بيحصل النمو والتطور بعد الولادة، و بيشمل التطور البدنى والنفسي، ويتأثر بالعوامل الوراثية والهرمونية والبيئية و غيرها. بيستمر التطور والنمو طول الحياة، خلال [[طفل|مرحلة الطفولة]] والمراهقة ، و خلال مرحلة البلوغ لحد الشيخوخة ، ويشار إليهما بعملية الشيخوخة .

== المجتمع و الثقافة ==

=== الدراسة المهنية ===
[[ملف:Anatomical_Male_Figure_Showing_Heart,_Lungs,_and_Main_Arteries.jpg|left|تصغير| دراسة تشريحية [[ليوناردو دافينشى|لليوناردو دافنشى]]]]
يتعلم المتخصصون فى مجال الصحة عن جسم الإنسان بالرسوم التوضيحية والنماذج والعروض التوضيحية. ويكتسب طلاب الطب وطب الأسنان كمان خبرة عملية، زى بتشريح الجثث. علم التشريح البشرى [[فيسيولوجيا|وعلم وظايف الأعضاء]] والكيمياء [[بيوكيميا|الحيوية]] هيا علوم طبية أساسية، تُدرَّس فى العاده لطلاب الطب فى عامهم الاولانى فى كلية الطب.&lt;ref name=&quot;introHGray&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.bartleby.com/107/1.html
| title = Introduction page, &quot;Anatomy of the Human Body&quot;. Henry Gray
| year = 1918
| accessdate = 27 March 2007
}}&lt;/ref&gt;

=== تصوير ===
[[ملف:Corinth_stehender_Mädchenakt.jpg|تصغير| رسم الشكل ب[[لوفيس كورنث|لوفيس كورينث]] (قبل سنة 1925)]]
فى المجتمعات الغربية، بتشمل سياقات تصوير جسم الإنسان [[معلومات|المعلومات]] [[فن|والفن]] والمواد [[بورنوجرافيا|الپورنو]] . تتضمن المعلومات العلوم والتعليم، زى الرسومات التشريحية. أى صورة غامضة لا تتناسب بسهولة مع واحده من دى الفئات قد يتم تفسيرها بشكل غلط،و ده يوصل للنزاعات.&lt;ref name=&quot;framing&quot;&gt;{{Cite journal|title=Nudity and Framing: Classifying Art, Pornography, Information, and Ambiguity|url=https://archive.org/details/sim_sociological-forum_2001-12_16_4/page/n1|first=Beth A.|last=Eck|journal=Sociological Forum|volume=16|issue=4|date=Dec 2001|pages=603–632|publisher=Springer|jstor=684826|doi=10.1023/A:1012862311849}}&lt;/ref&gt; إن النزاعات الاكتر إثارة للجدل هيا اللى تنشأ بين الفنون الجميلة والصور المثيرة، اللى تحدد التمييز القانونى بين الصور المسموح بيها أو المحظورة.

=== تاريخ التشريح ===
[[ملف:Externarvm_hvmani_corporis_sedivm_partivmve,_1543..JPG|تصغير| صفحتان متقابلتان من النص مع نقوش خشبية لشخصيات عريانه من الذكور و الإناث، فى كتاب ''Epitome'' [[اندرياس فيزاليوس|لأندرياس فيساليوس]] ، 1543]]
فى [[اليونان القديمه|اليونان القديمة]] ، وصف ''كتاب أبقراط'' تشريح الهيكل العظمى والعضلات. قام الطبيب [[جالينوس|جالينوس من بيرغاموم]] فى القرن التانى بتجميع المعرفة الكلاسيكية فى علم التشريح فى نص تم استخدامه طول العصور الوسطانيه .&lt;ref name=&quot;BritBrit-Galen&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=Encyclopædia Britannica 2006 Ultimate Reference Suite DVD}}&lt;/ref&gt; فى [[عصر النهضه|عصر النهضة]] ، كان [[اندرياس فيزاليوس|أندرياس فيزاليوس]] (1514–1564) رائد فى الدراسة الحديثة لتشريح الإنسان عن طريق التشريح، وكتب كتاب مؤثر ''بعنوان De humani corporis fabrica'' .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://ceb.nlm.nih.gov/proj/ttp/books.htm
| title = Vesalius's ''De Humanis Corporis Fabrica''
| publisher = Archive.nlm.nih.gov
| accessdate = 29 August 2010
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.ingentaconnect.com/content/apl/uivs/1999/00000012/00000003/art00002?crawler=true
| title = Andreas Vesalius (1514–1567)
| date = 1 May 1999
| publisher = Ingentaconnect
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111105145007/http://www.ingentaconnect.com/content/apl/uivs/1999/00000012/00000003/art00002?crawler=true
| archivedate = 5 November 2011
| accessdate = 29 August 2010
}}&lt;/ref&gt; تطور علم التشريح بشكل اكبر مع اختراع الميكروسكوب ودراسة البنية الخلوية للأنسجة و الأعضاء.&lt;ref name=&quot;BritMicro&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/22980/anatomy/283/Microscopic-anatomy|title=Microscopic anatomy|access-date=14 October 2013}}&lt;/ref&gt; يستخدم علم التشريح الحديث تقنيات زى التصوير بالرنين المغناطيسى ، والتصوير المقطعى المحوسب ، والتصوير الفلورى ، والتصوير بالموجات فوق الصوتية لدراسة الجسم بتفاصيل مش مسبوقة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.mhhe.com/biosci/ap/foxhumphys/student/olc/h-reading1.html
| title = Anatomical Imaging
| year = 1998
| publisher = [[McGraw Hill Higher Education]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303232044/http://www.mhhe.com/biosci/ap/foxhumphys/student/olc/h-reading1.html
| archivedate = 3 March 2016
| accessdate = 25 June 2013
}}&lt;/ref&gt;

=== تاريخ علم وظايف الأعضاء ===
دراسة علم وظايف الأعضاء البشرية ابتدت مع [[هيبوكراتيس|أبقراط]] فى اليونان القديمة، حوالى سنة 420 قبل الميلاد، ومع [[اريسطو|أرسطو]] (384-322 قبل الميلاد) اللى طبق التفكير النقدى وركز على العلاقة بين البنية والوظيفة. [[جالينوس]] ( {{حوالى|126|199}} ) كان أول من استخدم التجارب لاستكشاف وظايف الجسم.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=C.|last=Fell|first2=F.|last2=Griffith Pearson|title=Thoracic Surgery Clinics: Historical Perspectives of Thoracic Anatomy|journal=Thorac Surg Clin|date=November 2007|volume=17|issue=4|pages=443–448, v|doi=10.1016/j.thorsurg.2006.12.001|pmid=18271159}}&lt;/ref&gt; تم تقديم مصطلح علم وظايف الأعضاء من قبل الطبيب الفرنساوى [[جان فرنيل]] (1497–1558). فى القرن السبعتاشر، وصف [[ويليام هارفى (دكتور من مملكه انجلترا)|ويليام هارفى]] (1578–1657) [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] ، رائد بكده الجمع بين الملاحظة الدقيقة والتجربة الدقيقة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Carl|last=Zimmer|authorlink=Carl Zimmer|title=Soul Made Flesh: The Discovery of the Brain – and How It Changed the World|journal=J Clin Invest|year=2004|volume=114|issue=5|pages=604|doi=10.1172/JCI22882|pmc=514597}}&lt;/ref&gt; فى القرن التسعتاشر، ابتدت المعرفة الفسيولوجية تتراكم بمعدل سريع مع نظرية الخلية اللى وضعها [[ماتياس شلايدن]] [[ثيودور شوان|وثيودور شوان]] سنة 1838، اللى تقول بأن الكائنات الحية تتكون من خلايا. [[كلود برنار|كان كلود برنارد]] (1813–1878) هو من ابتكر مفهوم ''البيئة الداخلية'' ، اللى قال [[والتر كانون]] (1871–1945) بعدين إنها منظمة لحالة مستقرة فى التوازن الداخلى . فى القرن العشرين، قام علما وظايف الأعضاء [[كنوت شميدت نيلسن]] وجورج بارثولوميو بتوسيع دراساتهم لتشمل علم وظايف الأعضاء المقارن وعلم وظايف الأعضاء البيئى . فى الفتره الاخيره، بقا علم وظايف الأعضاء التطورى فرع متميز.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Theodore Jr.|last=Garland|last2=Carter|first2=P. A.|title=Evolutionary physiology|journal=[[Annual Review of Physiology]]|year=1994|issue=1|pages=579–621|url=http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/GarlCa94.pdf|doi=10.1146/annurev.ph.56.030194.003051|volume=56|pmid=8010752|accessdate=20 November 2013|archivedate=12 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412150229/https://biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/GarlCa94.pdf}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
{{بوابه|Biology|Medicine}}

* Anatomical model – Three-dimensional representation of human or animal anatomy
* Body image – Aesthetic perception of one's own body
* Cell physiology – Study of cell activity
* Comparative anatomy – Study of similarities and differences in the anatomy of different species
* Comparative physiology – Study of the diversity of functional characteristics of organisms.
* Development of the human body
* Glossary of medicine
* Human physical appearance – Look, outward phenotype
* Medicine – Diagnosis, treatment, and prevention of illness
* Organ system
* Outline of human anatomy
* ''The Birth of the Clinic: An Archaeology of Medical Perception''

== قوائم جسم الإنسان ==

* قائمة العضلات الهيكلية فى جسم الإنسان
* قائمة أعضاء جسم الإنسان
* قائمة أنواع الخلايا المميزة فى جسم الإنسان البالغ
* قائمة ميكروبات الإنسان

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* ''[https://web.archive.org/web/20140126181303/http://www.wdl.org/en/item/4299/ كتاب البشر]'' (من أواخر القرن التمنتاشر و أوائل القرن التسعتاشر) (أرشفة 26 يناير 2014)
* [https://web.archive.org/web/19971210121754/http://www.innerbody.com/ الجسد الداخلي] (تم أرشفته فى 10 ديسمبر 1997)
* [http://link.library.utoronto.ca/anatomia/ التشريح 1522–1867: لوحات تشريحية من مكتبة توماس فيشر للكتب النادرة]
{{Human regional anatomy}}{{Human system and organs}}{{Physiology types}}{{Medicine}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جسم انسان|جسم انسان]]</text>
      <sha1>bruffjecajfdhqezchnxg3w6qg9n9sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شرج انسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206239</id>
    <revision>
      <id>13024543</id>
      <parentid>13001691</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: تنتشر  ←  بتنتشر ، الكتير من ← كتير من، تؤثر ← بتأثر (2)، يُعرف ← معروف،  يحدث  ←  بيحصل  (2)</comment>
      <origin>13024543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20689" sha1="halmw2tmgig07yd6a8zleqsr8q4p9gx" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}
{{Infobox anatomy|Name=Human anus|Latin=anus|Image=Human_anus_ver_1.jpeg|Caption=A woman's anus, without pubic hair|Image2=Tractus intestinalis anus.svg|Caption2=Scheme of [[Gastrointestinal tract|digestive tract]]. with anus marked|Width=|Precursor=[[Proctodeum]]|System=[[Alimentary system|Alimentary]]|Artery=[[Inferior rectal artery]]|Vein=[[Inferior rectal vein]]|Nerve=[[Inferior rectal nerves]]. [[pudendal nerve]]|Lymph=[[Superficial inguinal lymph nodes]]}} 
فى [[انسان|البشر]] ، '''فتحة الشرج''' ( pl. : '''anuses''' أو '''ani''' ؛ من [[لاتينى|اللاتينية]] ''ānus'' ، &quot;حلقة&quot;، &quot;دايرة&quot;) هيا الفتحة الخارجية للمستقيم الموجودة جوه الشق بين الألوية . تتحكم عضلتان عاصرتان فى خروج البراز من الجسم وقت عملية التغوط ، هيا الوظيفة الأساسية للشرج. تلك هيا العضلة العاصرة الشرجية الداخلية والعضلة العاصرة الشرجية الخارجية ، هيا عضلات دائرية تحافظ بشكل طبيعى على انقباض الفتحة وتسترخى حسب ما تقتضيه الوظيفة الفسيولوجية الطبيعية. العضلة العاصرة الداخلية لا إرادية والخارجية إرادية. فوق فتحة الشرج فيه العجان ، اللى يقع كمان أسفل [[فالفا|الفرج]] أو [[كيس الخصيه|كيس الصفن]] .بسبب تعرضها للبراز، قد بتأثر عدد من الحالات الطبية على فتحة الشرج، زى البواسير .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Schubert|first=MC|last2=Sridhar|first2=S|last3=Schade|first3=RR|last4=Wexner|first4=SD|date=July 2009|title=What every gastroenterologist needs to know about common anorectal disorders|journal=World J Gastroenterol|volume=15|issue=26|pages=3201–09|doi=10.3748/wjg.15.3201|issn=1007-9327|pmc=2710774|pmid=19598294}}&lt;/ref&gt; الشرج هو موقع [[عدوا|العدوى]] المحتملة و غيرها من الحالات، بما فيها [[سرطان|السرطان]] (شوف [[سرطان الشرج]] ).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.lecturio.com/concepts/anal-cancer/
| title = Anal Cancer
| website = The Lecturio Medical Concept Library
| accessdate = 24 July 2021
}}&lt;/ref&gt;

فى [[جنس شرجى|ممارسة الجنس الشرجى]] ، ممكن يلعب دور فى الحياة الجنسية . تختلف المواقف تجاه الجنس الشرجي، و هو أمر غير قانونى فى بعض البلاد.&lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html
| title = Anal Sex, defined
| publisher = [[Discovery Channel|Discovery.com]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20020613200634/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html
| archivedate = June 13, 2002
| accessdate = July 23, 2013
}}&lt;/ref&gt; الشرج فى الغالب يُعتبر الشرج جزء [[تابو|محظور]] من الجسم، &lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot; /&gt; ومعروف بكتير من المصطلحات العامية المبتذلة فى العاده. ممكن بتنتشر بعض [[امراض بتتنقل بالجنس|الأمراض المنقولة جنسى]] بما فيها [[ايدز|فيروس نقص المناعة البشرية/الإيدز]] والثآليل الشرجية عن طريق ممارسة الجنس الشرجى.

== بناء ==
[[ملف:Human_anus-en.svg|تصغير|تشريح فتحة الشرج عند الإنسان. القسم القدامى.]]
الشرج هو الجزء الأخير من الجهاز الهضمى ، ويمتد مباشرة من المستقيم ، مار عبر قاع الحوض . يحيط الجزء العلوى والسفلى من فتحة الشرج بالعضلة العاصرة الشرجية الداخلية والخارجية، وهما حلقتان عضلتان تتحكمان فى عملية التغوط. : 397 يحيط بالشرج على طوله طيات تسمى الصمامات الشرجية ، اللى تتقارب عند خط يعرف باسم الخط المشط . يمثل ده نقطة الانتقال بين الأمعاء الخلفية و الأديم الظاهر فى الجنين. أسفل دى النقطة، يبقا الغشاء المخاطى للشرج الداخلى جلدًا.:&lt;ref name=&quot;GRAYS2005&quot; /&gt; 397 الخط المشط هو كمان الخط الفاصل بين فتحة الشرج الداخلية والخارجية.

الشرج يتلقى الدم من الشريان المستقيمى السفلى والتغذية العصبية من الأعصاب المستقيمية السفلية ، اللى تتفرع من العصب الفرجى .

=== التشريح الدقيق ===
يتحول النسيج الظهارى العمودى الكاذب فى الجهاز الهضمى لنسيج ظهارى حرشفى طبقى عند خط المشط. تتراكم الخلايا الظهارية الحرشفية الطبقية تدريجى فى الغدد الدهنية و الإفرازية. : 285 

=== تطوير ===
خلال فترة البلوغ ، لما يحفز هرمون التستوستيرون نمو الشعر الأندروجينى على الجسم، يبتدى [[شعر العانة]] فى الظهور حول فتحة الشرج. رغم أنها قليلة فى البداية، فإنها تمتلئ بحلول نهاية البلوغ، إن ماكانش قبل كده. فى بعض المجموعات السكانية الجينية، يكون الشعر الأندروجينى أقل انتشار .

== وظيفة ==

=== التغوط ===
يتزايد الضغط جوه المستقيم لما يمتلئ المستقيم بالبراز،و ده يدفع البراز ضد حيطان القناة الشرجية . ممكن توصل تقلصات عضلات البطن وقاع الحوض لخلق ضغط جوه البطن،و ده يوصل لزيادة الضغط جوه المستقيم. تستجيب العضلة العاصرة الشرجية الداخلية (عضلة لا إرادية) للضغط عن طريق الاسترخاء،و ده يسمح للبراز بالدخول لالقناة. يقصر المستقيم لما يتم دفع البراز لالقناة الشرجية وتعمل الموجات التمعجية على دفع البراز بره المستقيم. يؤدى استرخاء العضلات العاصرة الشرجية الداخلية والخارجية لخروج البراز من فتحة الشرج، و أخير، لما تسحب عضلات الرافعة الشرجية فتحة الشرج لالأعلى فوق البراز الخارج.

== الأهمية الاكلينيكيه ==
[[ملف:Hemorrhoid.png|تصغير|صورة فتحة الشرج المصابة بالبواسير . ممكن رؤية الخط المشط اللى يفصل فتحة الشرج الداخلية عن فتحة الشرج الخارجية.]]

الشقوق الشرجية هيا تمزقات فى البطانة الخارجية للبطانة (الغشاء المخاطى) للشرج. إنها مؤلمة للغاية، حيث بيحصل الألم بعد مرور الحركة؛ و بتشمل الأعراض التانيه نزيف طفيف أو إفرازات أو حكة. بشكل عام، بتحصل الشقوق بسبب إصابة الغشاء المخاطي، أو بسبب ضعف إمداد الدم المحلى اللى يمنع الشفاء السليم، مع مساهمة تشنج العضلة العاصرة الشرجية الخارجية.&lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt; ممكن إرخاء العضلة العاصرة الشرجية الخارجية عن طريق تطبيق كريمات [[نيتروجليسرين|ثلاثى نترات الجلسرين]] ، ويتم علاج الإمساك بالملينات وتحسين الترطيب.&lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt; قد تتطلب بعض الشقوق حقن توكسين البوتولينوم ؛ و تتطلب أسوأ الحالات تدخل جراحى، زى &quot; بضع العضلة العاصرة الشرجية الداخلية الجانبية أو رأب الشرج التقدمي&quot;. .&lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt; البواسير هيا أوعية دموية مرئية من الضفائر الوريدية الداخلية أو الخارجية للشرج. ممكن تسبب البواسير نزيف بعد التبرز، و تكون مؤلمة، أو تسبب حكة، أو prolapse بره فتحة الشرج. فى الغالب ترتبط البواسير بالإجهاد الناتج عن الإمساك [[حمل|والحمل]] .&lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt; عادة، يتم علاج البواسير بالأدوية اللى تخللى الحركات اكتر ليونة وتمنع الإجهاد وقت الإمساك. تتطلب بعض البواسير إجراء عملية جراحية للسيطرة عليها، و تتضمن دى العملية وضع شريط حول البواسير ، و ده  لمنع انقطاع إمداد الدم عنها؛ أو الاستئصال الجراحى.&lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt;

آخر

* ناسور
* عيوب خلقية ، بما فيها الثقب ، والتضيق ، [[Tailgut cyst|وكيس الأمعاء الخلفية]]

=== العدوى ===
فى العاده تنشأ الخراجات الشرجية نتيجة لعدوى الغدد الطبيعية فى الشرج، أو فى بعض الأحيان بسبب مرض كرون . بتحصل فى العاده على جنبين العضلات العاصرة، وبين العضلات العاصرة الداخلية والخارجية، إما على السطح، أو أعمق. قد تكبر دى الأورام، وتتوسع فى اتجاه المستقيم،و ده يوصل لاتصال مش طبيعى يسمى الناسور الشرجى المستقيمى . يتم علاجها فى العاده بالصرف الجراحى &lt;ref name=&quot;Davidsons2018&quot; /&gt; والمضادات الحيوية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/anorectal-abscess
| title = Anorectal Abscess
| website = Johns Hopkins Medicine
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210810081108/https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/anorectal-abscess
| archivedate = 10 August 2021
| accessdate = 10 August 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.webmd.com/a-to-z-guides/anal-abscess
| title = Anal Abscess
| date = 15 September 2019
| website = WebMD
| accessdate = 10 August 2021
| last = Ansorge
| first = R
| last2 = Robinson
| first2 = J
}}&lt;/ref&gt;

إضافي

* [[امراض بتتنقل بالجنس|الأمراض المنقولة جنسيا]]
* الثآليل الشرجية ، وتسمى كمان الثآليل الشرجية

=== سرطان ===
[[سرطان الشرج]] ، ويسمى كمان &quot;سرطان الشرج&quot;، والورم الظهارى الشرجى .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.lecturio.com/concepts/anal-cancer/
| title = Anal Cancer
| website = The Lecturio Medical Concept Library
| accessdate = 10 August 2021
}}&lt;/ref&gt;

=== حكة و سلس و امساك ===
يمكن أن بتأثر الحكة، اللى تسمى الحكة الشرجية ، على منطقة الشرج. بيحصل ده فى أغلب الأحيان بسبب التعرض الطويل الأمد للشرج للبراز، مع أسباب بتشمل أمراض الشرج زى البواسير والناسور والشقوق؛ وسوء النظافة أو الإسهال المزمن؛ والالتهابات الموضعية زى [[شريطيات حقيقيه|الدودة الشريطية]] والقلاع ؛ أو أمراض الجلد زى الصدفية والتهاب الجلد التماسى . إذا تم تحديد سبب محدد، فمن الممكن معالجة السبب لتخفيف الحكة. بخلاف ذلك، يتضمن العلاج الحفاظ على المنطقة نظيفة وجافة، والتوقف عن استخدام الكريمات والمراهم الموضعية، ويمكن استخدام الملينات المكونة للكتلة لتقليل فرصة التلوث البرازى.

يمكن أن يؤدى تلف أو إصابة العضلة العاصرة الشرجية ( [[Patulous anus|الشرج البثورى]] فى الحالات الاكتر شدة) نتيجة للتلف وقت الجراحة، زى منطقة العجان ، أو نتيجة [[جنس شرجى|للجنس الشرجى]] ؛ لانتفاخ البطن و/أو سلس البراز ، و الإمساك المزمن، وتضخم القولون .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.lecturio.com/concepts/megacolon/
| title = Megacolon
| website = The Lecturio Medical Concept Library
| accessdate = 10 August 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
ملف:Piles_Grade_4.svg|بديل=A grade IV hemorrhoid protrudes out of the anus.| البواسير من الدرجة الرابعة تبرز من فتحة الشرج.
&lt;/gallery&gt;

== المجتمع و الثقافة ==

=== الجنسانية ===
[[ملف:Anogenital_distance_female_and_male.png|يسار|تصغير| المسافة الشرجية التناسلية هيا قياس المسافة من فتحة الشرج للأعضاء التناسلية. عند الستات، تميل المسافة دى تكون أصغر بكتير من الموجودة عند الرجال.]]
فتحة الشرج فيها تركيز عالى نسبى من النهايات العصبية و ممكن  تكون منطقة مثيرة للشهوة ،و ده قد بيخللى الجماع الشرجى ممتع إذا تم إجراؤه بشكل صحيح. العصب الفرجى اللى يتفرع لتغذية العضلة العاصرة الشرجية الخارجية يتفرع كمان لالعصب الظهرى للبظر والعصب الظهرى للقضيب . و النهايات العصبية، قد يساعد القرب بين فتحة الشرج [[بروستاتا|والبروستاتا]] عند الرجال، [[فاجاينا|والمهبل]] ، و أرجل البظر ومنطقة الشرج عند الستات على الاستمتاع بالجماع الشرجى. وده بسبب التحفيز غير المباشر للبروستات والمهبل أو أرجل البظر. بالنسبة للشريك الذكر، ضيق فتحة الشرج ممكن يكون مصدر للمتعة بالضغط اللمسى على القضيب.&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns
| title = Anal Sex Safety: What to Know
| publisher = [[WebMD]]
| accessdate = August 19, 2013
| last = Dunkin
| first = Mary Anne
}}&lt;/ref&gt; ممكن كمان تحقيق المتعة من فتحة الشرج بالاستمناء الشرجى ، و إدخال الأصابع فى الشرج ، &lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot; /&gt; والجلوس على الوجه ، واللعق الشرجى ، و غيرها من الأفعال الاختراقية و مش الاختراقية . إن شد الشرج أو الضغط عليه أمر ممتع بالنسبة لبعض الأشخاص، ولكنه يشكل تهديدًا اكتر خطورة للتلف بسبب الشد المتعمد للأنسجة الشرجية والمستقيمية؛ وتشمل إصاباته تمزقات العضلة العاصرة الشرجية وثقب المستقيم والقولون السينى (المستقيم السينى)،و ده قد يوصل لالوفاة. يُعتبر المزلق والواقى [[الواقى الذكرى|الذكرى]] على نطاق واسع ضرورة وقت ممارسة الجنس الشرجي، و الاختراق البطيء والحذر.

يشار لل جماع الشرجى ساعات باسم [[لواط|اللواط]] أو اللواط، ويعتبر من [[تابو|المحرمات]] فى عدد من الأنظمة القانونية.كانت، وما زالت فى بعض الولايات القضائية ، جريمة تستوجب عقوبة شديدة.&lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html
| title = Anal Sex, defined
| publisher = [[Discovery Channel|Discovery.com]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20020613200634/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html
| archivedate = June 13, 2002
| accessdate = July 23, 2013
}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20020613200634/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html &quot;Anal Sex, defined&quot;]. [[Discovery Channel|Discovery.com]]. Archived from [http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html the original] on June 13, 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;July 23,&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== صحة ===
للوقاية من أمراض الشرج  ولتعزيز النظافة العامة، يقوم البشر ساعات كتير بتنظيف الجزء الخارجى من فتحة الشرج بعد إفراغ الأمعاء. ساعات كتير يتم استخدام الشطف بالماء من البيديه أو المسح بورق التواليت لده الغرض، رغم ان ممارسات تنظيف الشرج تختلف بشكل كبير بين الثقافات.

=== مستحضرات التجميل ===
يمكن إزالة الشعر من منطقة العجان عن طريق الحلاقة أو التشذيب أو إزالة الشعر بالشمع أو الطريقة البرازيلية .

تبييض الشرج هيا عملية يتم فيها تفتيح فتحة الشرج والعجان. تشمس العجان هيا عملية يتم فيها تسمير فتحة الشرج عن طريق التعرض المتعمد لأشعة الشمس،و ده يوصل لاسمرار المنطقة.&lt;ref name=&quot;u014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ottwell|first=Ryan|last2=Hartwell|first2=Micah|last3=Beswick|first3=Tracy|last4=Rogers|first4=Taylor Calli|last5=Ivy|first5=Heather|last6=Goodman|first6=Marcus|last7=Vassar|first7=Matt|title=Public Interest in a Potentially Harmful, Non–Evidence-Based &quot;Wellness&quot; Practice: Cross-Sectional Analysis of Perineum Sunning|journal=JMIR Dermatology|publisher=JMIR Publications Inc.|volume=4|issue=1|date=2021-01-26|issn=2562-0959|doi=10.2196/24124|page=e24124|pmid=37632796|pmc=10501511}}&lt;/ref&gt;

يعد ثقب الشرج الحقيقى أمر نادر لأنه قد يتداخل مع وظيفة فتحة الشرج ويسبب العدوى. تعتبر ثقب السطح فى منطقة العجان أسهل فى العناية بيها واكتر انتشار .

بعض الناس عندهم [[وشم|وشم فى]] فتحة الشرج عندهم.

=== دارجة ===
فتحة الشرج فيها كتير من المصطلحات العامية بما فيها ''فتحة الشرج'' ، ''وفتحة الشرج'' (ومكافئاتها البريطانية ''فتحة الشرج'' ، ''وفتحة المؤخرة'' )، ''وفتحة الذرة'' ، وفتحة ''الشرج'' .

== صور إضافية ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
ملف:1116_Muscle_of_the_Male_Perineum.png|بديل=Muscles of the male perineum| عضلات العجان عند الذكور
ملف:1116_Muscle_of_the_Female_Perineum.png|بديل=Muscles of the female perineum| عضلات العجان عند الأنثى
ملف:Gray1077.png|بديل=The posterior aspect of the rectum and anus exposed by removing the lower part of the sacrum and the coccyx| يتم كشف الجانب الخلفى للمستقيم والشرج عن طريق إزالة الجزء السفلى من العجز والعصعص
ملف:Raphe1.png|بديل=Raphe perinealis of a human female. The raphe perinealis is a fibrous plate of tissue that extends from the anus to the scrotum or vulva.| رافا العجان لأنثى بشرية. رافا العجان صفيحة ليفية من الأنسجة تمتد من فتحة الشرج لكيس الصفن أو الفرج.
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==

* تبييض الشرج
* المرحلة الشرجية (المرحلة النفسية الجنسية الفرويدية)
* العصب العصعصي
* اضطراب الشرج والمستقيم
* [[ارداف|الأرداف]]
* مجرور
* ألم العصعص
* العصعص
* انتفاخ البطن

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{Human systems and organs}}
{{digestive system}}
{{Human regional anatomy}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:شرج]]</text>
      <sha1>halmw2tmgig07yd6a8zleqsr8q4p9gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز دورى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206240</id>
    <revision>
      <id>13024538</id>
      <parentid>13024143</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }}،  يحدث  ←  بيحصل  (3)، وبدل ذلك ← و بدل ده،  الماء  ←  الميه ،  بل  ←  لكن  (3)</comment>
      <origin>13024538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55011" sha1="j65dfp16pz30lx5dxkqxz275y2lpd5x" xml:space="preserve">فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، '''الجهاز الدورى''' هو نظام من الأعضاء يشمل [[قلب|القلب]] و الأوعية الدموية [[دم|والدم]] اللى يتم توزيعه فى كل اماكن الجسم. و هو يشمل '''الجهاز القلبى الوعائى''' ، أو '''الجهاز الوعائى''' ، اللى بيتكون من القلب و الأوعية الدموية (من الكلمة اليونانية {{Lang|el|kardia}} تعنى ''القلب'' ، واللاتينية {{Lang|la|vascula}} بمعنى ''الأوعية'' ). بيتكون الجهاز الدورى من قسمين، الدورة الدموية الجهازية أو الدايرة ، والدورة الدموية الرئوية أو الدايرة . تستخدم بعض المصادر مصطلحى ''الجهاز القلبى الوعائي'' والجهاز ''الوعائي'' بالتبادل مع ''الجهاز الدوري'' . شبكة الأوعية الدموية هيا الأوعية الكبيرة فى القلب بما فيها الشرايين المرنة الكبيرة، و الأوردة الكبيرة؛ والشرايين التانيه، والشرايين الصغيرة الأصغر، والشعيرات الدموية اللى تنضم لالأوردة الصغيرة، و الأوردة التانيه. إن الجهاز الدورى فى الفقاريات مقفول ، ده معناه أن الدم مابيخرجش أبدًا من شبكة الأوعية الدموية. كتير من اللافقاريات زى [[مفصليات الارجل|المفصليات]] تمتلك نظام دورى مفتوح مع قلب يضخ الدم اللمفاوى اللى يرجع عبر تجويف الجسم مش عبر الأوعية الدموية. تفتقر الخلايا الدبلومية زى [[اسفنجيات|الإسفنج]] [[مشطيات|وقناديل البحر]] لنظام الدورة الدموية.
الدم هو سائل بيتكون من [[بلازما|البلازما]] [[كرات الدم الحمرا|وخلايا الدم الحمرا]] وخلايا الدم البيضاء والصفائح الدموية ، ويدور حول الجسم حامل [[اوكسيجين|الأكسجين]] والمواد المغذية لالأنسجة وجمع النفايات والتخلص منها. تشتمل العناصر الغذائية المتداولة على البروتينات والمعادن ، وتشمل المكونات التانيه [[هيموجلوبين|الهيموجلوبين]] [[هرمون|والهرمونات]] [[غاز|والغازات]] زى الأكسجين وتانى أكسيد الكربون . توفر دى المواد التغذية، وتساعد [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] على محاربة [[مرض|الأمراض]] ، وتساعد فى الحفاظ على التوازن الداخلى عن طريق تثبيت درجة الحرارة والرقم الهيدروجينى الطبيعى .
فى الفقاريات، يكون الجهاز الليمفاوى مكمل للجهاز الدورى. يحمل الجهاز الليمفاوى البلازما الزائدة ( اللى يتم ترشيحها من الشعيرات الدموية فى الجهاز الدورى على شكل سائل بين الخلايا) بعيد عن أنسجة الجسم عبر طرق إضافية تعيد السوائل الزائدة لالدورة الدموية على شكل لمف . الجهاز الليمفاوى هو نظام فرعى ضرورى لعمل الدورة الدموية، وبدونه يبقا الدم خاليا من السوائل.
يعمل الجهاز الليمفاوى كمان مع الجهاز المناعى. تستغرق دورة الليمف وقت أطول بكتير من دورة الدم &lt;ref name=&quot;CRU&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cancerresearchuk.org/what-is-cancer/body-systems-and-cancer/the-lymphatic-system-and-cancer?
| title = The lymphatic system and cancer &amp;#124; Cancer Research UK
| date = 29 October 2014
| format = 
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20220130075814/https://www.cancerresearchuk.org/what-is-cancer/body-systems-and-cancer/the-lymphatic-system-and-cancer
| archivedate = 30 January 2022
| accessdate = January 30, 2022
}}&lt;/ref&gt; ، وعلى عكس نظام الدورة الدموية المقفول (الدموى)، النظام الليمفاوى هو نظام مفتوح. يصفه بعض المصادر بأنه ''نظام الدورة الدموية الثانوي'' .
امراض كتير بتأثر على الجهاز الدورى. و بتشمل عدد من أمراض القلب و الأوعية الدموية اللى بتأثر على القلب و الأوعية الدموية، و أمراض الدم اللى بتأثر على الدم زى [[انيميا|فقر الدم]] ، و أمراض الجهاز الليمفاوى اللى بتأثر على الجهاز الليمفاوى. أطباء القلب هم متخصصون طبيون متخصصون فى القلب، فى الوقت نفسه يتخصص جراحو القلب والصدر فى إجراء العمليات على القلب والمناطق المحيطة به. يركز جراحو الأوعية الدموية على الأوعية الدموية.
== بناء ==
[[ملف:2101_Blood_Flow_Through_the_Heart.jpg|تصغير|350x350بك| تدفق الدم فى الدورة الدموية الرئوية والجهازية بيظهر شبكات الشعيرات الدموية فى مقاطع الجذع]]
يتضمن الجهاز الدورى [[قلب|القلب]] و الأوعية الدموية [[دم|والدم]] . بيتكون '''الجهاز القلبى الوعائى''' فى كل الفقاريات من القلب و الأوعية الدموية. ينقسم الجهاز الدورى لدائرتين رئيسيتين - الدورة الدموية الرئوية والدورة الدموية الجهازية . الدورة الدموية الرئوية هيا حلقة دائرية من [[قلب|القلب الأيمن]] تأخذ الدم غير المؤكسج لالرئتين حيث يتم أكسجته و إعادته ل[[قلب|القلب الأيسر]] . الدورة الدموية الجهازية هيا حلقة دائرية تقوم بتوصيل الدم المؤكسج من القلب الأيسر لباقى الجسم، وتعيد الدم غير المؤكسج لالقلب الأيمن عبر الأوردة الكبيرة المعروفة باسم الأوردة الأجوفية . ممكن كمان تعريف الدورة الدموية الجهازية على أنها جزأين - ''الدورة الدموية الكبرى'' والدورة ''الدموية الصغرى'' . يحتوى جسم الشخص البالغ فى المتوسط على ما بين خمسة لستة كوارتات (يسوا حوالى 4.7 ل5.7 لتر) من الدم، و هو ما يمثل حوالى 7% من إجمالى وزن الجسم.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://app.anatomyone.com/systemic/cardiovascular-system/blood
| title = Cardiovascular System: Blood
| website = AnatomyOne
| publisher = Amirsys, Inc.
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170224023239/https://app.anatomyone.com/systemic/cardiovascular-system/blood
| archivedate = 2017-02-24
| last = Pratt
| first = Rebecca
}}&lt;/ref&gt; بيتكون الدم من [[بلازما|البلازما]] [[كرات الدم الحمرا|وخلايا الدم الحمرا]] وخلايا الدم البيضاء والصفائح الدموية . ويعمل الجهاز الهضمى كمان مع الجهاز الدورى لتوفير العناصر الغذائية اللى يحتاجها الجهاز للحفاظ على ضخ [[قلب|القلب]] .
وترتبط طرق الدورة الدموية التانيه، زى الدورة التاجية لالقلب نفسه، والدورة الدماغية ل[[مخ (بيولوجيا)|المخ]] ، والدورة الكلوية لالكلى ، والدورة القصبية لالشعب الهوائية فى الرئتين. إن الجهاز الدورى للإنسان مقفول ، يعنى الدم محصور جوه الشبكة الوعائية . تنتقل العناصر الغذائية عبر الأوعية الدموية الدقيقة للوصول لالأعضاء.&lt;ref name=&quot;Lawton&quot; /&gt; الجهاز الليمفاوى هو نظام فرعى أساسى من نظام الدورة الدموية ويتكون من شبكة من الأوعية الليمفاوية والعقد الليمفاوية و الأعضاء و الأنسجة واللمف الدائر.  النظام ده  الفرعى هو نظام مفتوح . الوظيفة الرئيسية هيا حمل اللمف وتصريف السائل الخلالى و إعادته لالقنوات اللمفاوية بعدين لالقلب لإعادته للجهاز الدورى. وظيفة رئيسية تانيه هيا العمل مع [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] لتوفير الدفاع ضد مسببات الأمراض .
=== قلب ===
[[ملف:Blood_oxygenation_to_the_pulmonary_and_systemic_circulation.svg|تصغير| رسم تخطيطى [[قلب|للقلب]] البشرى يوضح أكسجة الدم للدورة الدموية الرئوية والجهازية]]
القلب بيضخ الدم لكل أجزاء الجسم لتزويد كل [[خليه|خلية]] بالعناصر الغذائية [[اوكسيجين|والأكسجين]] ، و إزالة الفضلات. يقوم القلب الأيسر بضخ الدم المؤكسج العائد من الرئتين لباقى الجسم فى الدورة الدموية الجهازية . يقوم القلب الأيمن بضخ الدم غير المؤكسج لالرئتين فى الدورة الدموية الرئوية . فيه فى قلب الإنسان أذين واحد وبطين واحد لكل دورة دموية، ومع الدورة الدموية الجهازية والرئوية فيه أربع حجرات فى المجموع: الأذين الأيسر والبطين الأيسر و الأذين الأيمن والبطين الأيمن . الأذين الأيمن هو ال اوضه العلوية للجانب الأيمن من القلب. الدم اللى يرجع لالأذين الأيمن يكون خالى من الأكسجين (فقير الأكسجين) ويمر لالبطين الأيمن ليتم ضخه عبر الشريان الرئوى لالرئتين لإعادة الأكسجين و إزالة تانى أكسيد الكربون. يستقبل الأذين الأيسر الدم المؤكسج جديد من الرئتين كمان الوريد الرئوى اللى يمر لالبطين الأيسر القوى ليتم ضخه عبر الشريان الأورطى لأعضاء الجسم المختلفة.
==== الدورة الدموية الرئوية ====
[[ملف:2119_Pulmonary_Circuit.jpg|يسار|تصغير|370x370بك| الدورة الدموية الرئوية وقت مرورها من [[قلب|القلب]] . بيظهر الشرايين الرئوية والشعب الهوائية .]]
الدورة الدموية الرئوية هيا جزء من الجهاز الدورى اللى يتم فيه ضخ [[دم|الدم الخالى من الأكسجين]] بعيد عن القلب، عبر الشريان الرئوى ، لالرئتين و إعادته مؤكسج لالقلب عبر الوريد الرئوى .
يدخل الدم الخالى من الأكسجين من الوريدين الأجوفين العلوى والسفلى لالأذين الأيمن للقلب، ويتدفق عبر الصمام ثلاثى الشرفات (الصمام الأذينى البطينى الأيمن) لالبطين الأيمن، ومنه يُضخ عبر الصمام الرئوى الهلالى لالشريان الرئوى وصول لالرئتين. بيحصل تبادل الغازات فى الرئتين، يُطلق تانى أكسيد الكربون من الدم، ويُمتص الأكسجين. يُعيد الوريد الرئوى الدم الغنى بالأكسجين لالأذين الأيسر. الدورة الدموية القصبية دايرة منفصلة عن الدورة الدموية الجهازية، و هيا تزود أنسجة مجارى الهواء الاكبر فى الرئة بالدم.
==== الدورة الدموية الجهازية ====
[[ملف:2105_Capillary_Bed.jpg|تصغير|سرير شعرى]]
[[ملف:Capillary_system_CERT.jpg|تصغير|رسم تخطيطى لشبكة الشعيرات الدموية اللى تربط الجهاز الشريانى بالجهاز الوريدى]]
الدورة الدموية الجهازية هيا حلقة دائرية تقوم بتوصيل الدم المؤكسج من القلب الأيسر لباقى الجسم عبر الشريان الأورطى . يتم إرجاع الدم غير المؤكسج فى الدورة الدموية الجهازية لالقلب الأيمن عبر وريدين كبيرين، الوريد الأجوف السفلى والوريد الأجوف العلوى ، حيث يتم ضخه من الأذين الأيمن لالدورة الدموية الرئوية للأكسجين. ممكن تعريف الدورة الدموية الجهازية كمان بأنها تتكون من جزأين - الدورة الدموية الكبرى والدورة الدموية الصغرى .
=== الأوعية الدموية ===
الأوعية الدموية فى الجهاز الدورى هيا الشرايين و الأوردة والشعيرات الدموية . الشرايين و الأوردة الكبيرة اللى تحمل الدم للقلب و إبعاده عنه معروفه بالأوعية الدموية الكبرى .
==== الشرايين ====
[[ملف:Vein_art_near.png|تصغير|تصوير القلب و الأوردة والشرايين الرئيسية بمسح الجسم]]
الدم المؤكسج يدخل الدورة الدموية الجهازية عند مغادرة البطين الأيسر، عبر الصمام الأبهرى الهلالى . الجزء 1 الدورة الدموية الجهازية هو الشريان الأورطي، و هو شريان ضخم ذو حيط سميك. يتقوس الشريان الأورطى ويعطى فروع تغذى الجزء العلوى من الجسم بعد المرور عبر فتحة الأبهر فى الحجاب الحاجز عند مستوى الفقرات الصدرية العشرة، ويدخل البطن. و بعد كده ، ينزل لالأسفل ويزود الفروع للبطن والحوض والعجان و الأطراف السفلية.
جدران الأبهر مرنة. تساعد دى المرونة على الحفاظ على ضغط الدم فى كل اماكن الجسم. لما يستقبل الشريان الأورطى يقارب من خمسة لترات من الدم من القلب، فإنه يتراجع ويصبح مسؤول عن نبض ضغط الدم. مع تفرع الشريان الأورطى لشرايين أصغر، تستمر مرونتها فى التناقص وتستمر مرونتها فى التزايد.&lt;ref name=&quot;Vaz&quot; /&gt;
==== الشعيرات الدموية ====
تتفرع الشرايين لممرات صغيرة تسمى الشرايين الصغيرة بعدين لالشعيرات الدموية .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/hlw/printall-index.html
| title = What Are the Lungs?
| publisher = nih.gov
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141004200807/https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/hlw/printall-index.html
| archivedate = 2014-10-04
| last = National Institutes of Health
| author-link = National Institutes of Health
}}&lt;/ref&gt; تندمج الشعيرات الدموية لجلب الدم للجهاز الوريدى.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://faculty.clintoncc.suny.edu/faculty/michael.gregory/files/bio%20100/Bio%20100%20Lectures/Organ%20Systems/Circulatory%20System/Circulatory%20System.htm
| title = The Circulatory System
| date = February 3, 2014
| publisher = suny.edu
| archiveurl = https://archive.today/20140203084650/http://faculty.clintoncc.suny.edu/faculty/michael.gregory/files/bio%20100/Bio%20100%20Lectures/Organ%20Systems/Circulatory%20System/Circulatory%20System.htm
| archivedate = February 3, 2014
| last = State University of New York
| author-link = State University of New York
}}&lt;/ref&gt; يتقدر الطول الإجمالى للشعيرات الدموية العضلية فى الإنسان اللى يزن 70 كجم ما بين 9000 و19000 كيلومتر.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Poole|first=David C.|last2=Kano|first2=Yutaka|last3=Koga|first3=Shunsaku|last4=Musch|first4=Timothy I.|date=March 2021|title=August Krogh: Muscle capillary function and oxygen delivery|journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Molecular &amp; Integrative Physiology|language=en|volume=253|issue=110852|url=https://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC7867635&amp;blobtype=pdf|doi=10.1016/j.cbpa.2020.110852|pmc=7867635|pmid=33242636}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
==== الأوردة ====
تندمج الشعيرات الدموية فى الأوردة الصغيرة ، اللى تندمج بدورها فى الأوردة. يتغذى النظام الوريدى على وريدين رئيسيين: الوريد الأجوف العلوى - اللى يصرف بشكل أساسى الأنسجة الموجودة فوق القلب - والوريد الأجوف السفلى - اللى يصرف بشكل أساسى الأنسجة الموجودة أسفل القلب. يصب دهن الوريدان الكبيران فى الأذين الأيمن للقلب.
==== الأوردة البابية ====
{{Heart anatomy}}القاعدة العامة هيا أن الشرايين من القلب تتفرع للشعيرات الدموية، اللى تتجمع فى الأوردة المؤدية لالقلب. الأوردة البابية تشكل استثناء طفيف لهذه القاعدة. فى البشر، المثال الوحيد المهم هو الوريد البابى الكبدى اللى يتحد من الشعيرات الدموية حول الجهاز الهضمى حيث يمتص الدم المنتجات المختلفة للهضم؛ بدل الرجوع مباشرة لالقلب، يتفرع الوريد البابى الكبدى لنظام شعرى ثانى فى [[كبد|الكبد]] .
==== الدورة الدموية التاجية ====
{{Arteries and veins}}يتم تزويد القلب نفسه بالأكسجين والمواد المغذية ب&quot;حلقة&quot; صغيرة من الدورة الدموية الجهازية ويستمد القليل اوى من الدم الموجود جوه الحجرات الأربع. يوفر نظام الدورة الدموية التاجية إمداد الدم لعضلة القلب نفسها. تبتدى الدورة التاجية قرب منشأ الشريان الأورطى عن طريق شريانين تاجيين : الشريان التاجى الأيمن والشريان التاجى الأيسر . بعد تغذية عضلة القلب، يرجع الدم عبر الأوردة التاجية لالجيب التاجى ومنه لالأذين الأيمن. يتم منع رجوع الدم عبر فتحته وقت الانقباض الأذينى بصمام طيبة . تتدفق الأوردة القلبية الأصغر حجم مباشرة لحجرات القلب.
==== الدورة الدموية الدماغية ====
{{Cardiovascular physiology}}المخ فيه إمداد مزدوج للدم، دورة دموية ''قدامية'' ''ودورة دموية خلفية'' من الشرايين الموجودة فى القدام والخلف. تنشأ الدورة الدموية القدامية من الشرايين السباتية الداخلية لتزويد الجزء القدام من الدماغ. تنشأ الدورة الدموية الخلفية من الشرايين الفقرية لتزويد الجزء الخلفى من الدماغ وجذع الدماغ . تلتقى الدورة الدموية من القدام والخلف ( تتقاطع ) فى دايرة ويليس . الوحدة العصبية الوعائية ، اللى تتكون من خلايا مختلفة وقنوات الأوعية الدموية جوه الدماغ، تنظم تدفق الدم لالخلايا العصبية النشطة علشان تلبية احتياجاتها العالية من الطاقة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Iadecola|first=Costantino|date=2017-09-27|title=The Neurovascular Unit Coming of Age: A Journey through Neurovascular Coupling in Health and Disease|journal=Neuron|volume=96|issue=1|pages=17–42|doi=10.1016/j.neuron.2017.07.030|issn=1097-4199|pmc=5657612|pmid=28957666}}&lt;/ref&gt;
==== الدورة الدموية الكلوية ====
الدورة الدموية الكلوية هيا مصدر الدم للكلى ، وفيها كتير من الأوعية الدموية المتخصصة وتتلقى حوالى 20% من الناتج القلبى. يتفرع من الشريان الأورطى البطنى ويعيد الدم لالوريد الأجوف السفلى الصاعد.
== تطور ==
{{Development of circulatory system}}تطور الجهاز الدورى بيبتيدى بتكوين الأوعية الدموية فى الجنين . يتطور النظامين الشريانى والوريدى عند الإنسان من مناطق مختلفة فى الجنين. يتطور النظام الشريانى بشكل رئيسى من الأقواس الأبهرية ، هيا ستة اجوأز من الأقواس اللى تتطور فى الجزء العلوى من الجنين. ينشأ النظام الوريدى من 3 أوردة ثنائية خلال الأسابيع 4&amp;nbsp;- 8 من التكوين الجنينى . تبتدى الدورة الدموية للجنين خلال الأسبوع الثامن من النمو. لا بتشمل الدورة الدموية للجنين الرئتين، اللى يتم تجاوزها بالجذع الشريانى . قبل الولادة يحصل الجنين على [[اوكسيجين|الأكسجين]] (والعناصر الغذائية ) من الأم بالمشيمة والحبل السرى .
=== شرايين ===
{{Circulatory system pathology}}
[[ملف:Erytrocyte_deoxy_to_oxy_v0.7.gif|تصغير| رسوم متحركة لدورة خلايا الدم الحمرا البشرية النموذجية فى الجهاز الدورى. بيحصل ده الرسم المتحرك بمعدل أسرع (حوالى 20 ثانية من [[كرات الدم الحمرا|دورة 60 ثانية]] المتوسطة) ويُظهر تشوه خلايا الدم الحمرا وقت دخولها الشعيرات الدموية، و تغير لون الأشرطة وقت تبديل الخلية فى حالات الأكسجين على طول الجهاز الدورى.]]
ينشأ النظام الشريانى البشرى من الأقواس الأبهرية والشريان الأبهر الظهرى من الأسبوع الرابع من الحياة الجنينية. يتراجع القوسان الأبهريان الاولانى والتانى ويشكلان الشرايين العلوية والشرايين الركابية بس على التوالى. ينشأ النظام الشريانى نفسه من الأقواس الأبهرية 3 و4 و6 (يتراجع القوس الأبهرية 5 تمام). الأبهر الظهري، الموجود على الجانب [[wiktionary:dorsal|الظهرى]] للجنين، موجود فى البداية على جنبين الجنين. بعدين تندمج بعدين لتشكل الأساس للشريان الأورطى نفسه. ويتفرع منه حوالى ثلاثين شريان أصغر حجم فى الخلف والجوانب. تشكل دى الفروع الشرايين الوربية ، وشرايين الدراعين والساقين، والشرايين القطنية، والشرايين العجزية الجانبية. ستشكل الفروع على جنبين الشريان الأورطى الشرايين الكلوية والكظرية والتناسلية النهائية. و أخير، تتكون الفروع الموجودة فى مقدمة الأبهر من الشرايين المحية والشرايين السريّة . تشكل الشرايين المحية الشرايين المساريقية البطنية والعلوية والسفلية فى الجهاز الهضمى. بعد الولادة، تشكل الشرايين السُرِّيَّة الشرايين الحرقفية الداخلية .
=== اوردة ===
{{Human systems and organs}}الجهاز الوريدى البشرى يتطور بشكل رئيسى من الأوردة المحية و الأوردة السرية و الأوردة الرئيسية ، اللى تصب جميعها فى الجيب الوريدى .
== وظيفة ==
{{Underwater diving|scidiv}}حوالى 98.5% من الأكسجين فى عينة من الدم الشريانى فى الإنسان السليم اللى يتنفس الهواء عند ضغط مستوى سطح البحر، يتحد كيميائى مع جزيئات [[هيموجلوبين|الهيموجلوبين]] . حوالى 1.5% بيدوب فعليا فى السوائل الدموية التانيه ولا يرتبط بالهيموجلوبين. يعد جزيء الهيموجلوبين الناقل الأساسى للأكسجين فى الفقاريات.
== الأهمية الاكلينيكيه ==
=== أمراض القلب و الأوعية الدموية ===
الأمراض اللى تصيب الجهاز القلبى الوعائى تسمى ''أمراض القلب و الأوعية الدموية'' . بيتقال على كتير من دى الأمراض اسم &quot; أمراض نمط الحياة &quot; لأنها تتطور بمرور الوقت وترتبط بعادات ممارسة الشخص للرياضة، ونظامه الغذائي، وما إذا كان يدخن، و غيرها من اختيارات نمط الحياة اللى يتخذها الشخص. يعتبر تصلب الشرايين هو مقدمة للكتير من دى الأمراض. و هو المكان اللى تتراكم فيه اللويحات التصلبية الصغيرة فى حيطان الشرايين المتوسطة والكبيرة. و يتطور ده فى الاخر لنمو أو تمزق فيصل لانسداد الشرايين. و هو كمان عامل خطر للإصابة بمتلازمات الشريان التاجى الحادة ، هيا أمراض تتميز بنقص مفاجئ فى الدم المؤكسج الواصل لأنسجة القلب. يرتبط تصلب الشرايين كمان بمشاكل زى تكوين تمدد الأوعية الدموية أو انقسام (&quot;تشريح&quot;) الشرايين.
فيه مرض قلبى وعائى خطير آخر يتضمن تكوين جلطة تسمى &quot;الخثرة&quot; . ممكن الأورام دى تنشأ فى الأوردة أو الشرايين. تعتبر الخثار الوريدى العميق ، اللى بيحصل فى الغالب فى الساقين، واحد من أسباب الجلطات فى أوردة الساقين، و بالخصوص لما يفضل الشخص ثابت لفترة طويلة. قد تصاب دى الجلطات بالانسداد ، ده معناه انتقالها لمكان آخر فى الجسم. و بتشمل نتائج ذلك الانسداد الرئوى ، أو النوبات الإقفارية العابرة ، أو السكتة الدماغية . ممكن تكون أمراض القلب و الأوعية الدموية خلقية فى طبيعتها كمان ، زى عيوب القلب أو اضطرابات الدورة الدموية المستمرة عند الجنين ، حيث لا بتحصل التغيرات الدورة الدموية اللى مفترض أن بتحصل بعد الولادة. لا ترتبط كل التغيرات الخلقية فى الجهاز الدورى بالأمراض، لكن إن عدد كبير منها اختلافات تشريحية .
=== التحقيقات ===
[[ملف:Arteria-lusoria_MRA_MIP.gif|تصغير|تصوير الأوعية الدموية بالرنين المغناطيسى للشريان تحت الترقوة الشاذ]]
يتم قياس وظيفة وصحة الجهاز الدورى و أجزائه بعدة طرق يدوية وآلية. وتشمل دى الأساليب البسيطة زى اللى تشكل جزء من فحص القلب و الأوعية الدموية ، بما فيها أخذ نبض الشخص كمؤشر على معدل ضربات قلبه ، أو أخذ ضغط الدم بمقياس ضغط الدم أو استخدام سماعة الطبيب للاستماع لالقلب بحث عن نفخات ممكن تكون بتقصد لوجود مشاكل فى صمامات القلب . ممكن كمان استخدام [[رسم قلب|تخطيط كهربية القلب]] لتقييم الطريقة اللى يتم بيها توصيل الكهرباء عبر القلب. ممكن كمان استخدام وسايل تانيه اكتر تدخل. ممكن استخدام القنية أو القسطرة اللى يتم إدخالها فى الشريان لقياس ضغط النبض أو ضغوط الإسفين الرئوى . ممكن استخدام تصوير الأوعية الدموية، اللى يتضمن حقن صبغة فى شريان لتصور شجرة الشرايين، فى القلب ( تصوير الأوعية التاجية ) أو الدماغ. فى نفس الوقت اللى يتم فيه تصوير الشرايين، ممكن تعديل الانسدادات أو التضيقات بإدخال الدعامات ، ويمكن إدارة النزيف النشط عن طريق إدخال الملفات. ممكن استخدام التصوير بالرنين المغناطيسى لتصوير الشرايين، ويسمى تصوير الأوعية الدموية بالرنين المغناطيسى . لتقييم إمدادات الدم لالرئتين، قد يتم استخدام تصوير الأوعية الدموية الرئوية بالتصوير المقطعى المحوسب . ممكن استخدام الموجات فوق الصوتية للأوعية الدموية للتحقيق فى الأمراض الوعائية اللى بتأثر على الجهاز الوريدى والجهاز الشريانى بما فيها تشخيص تضيق الأوعية الدموية أو تخثر الدم أو القصور الوريدى . يعد إجراء الموجات فوق الصوتية جوه الأوعية الدموية باستخدام القسطرة كمان واحد من الاختيارات.
=== جراحة ===
فيه عدد من الإجراءات الجراحية اللى تتعمل على الجهاز الدوري:
* جراحة مجازة الشريان التاجي
* الدعامة التاجية المستخدمة فى رأب الأوعية الدموية
* جراحة الأوعية الدموية
* تجريد الأوردة
* الإجراءات التجميلية
مرجح ياتعمل جراحات القلب و الأوعية الدموية فى بيئة المرضى الداخليين اكتر من بيئة الرعاية الخارجية؛ فى امريكا، اتعمل 28% بس من جراحات القلب و الأوعية الدموية فى بيئة الرعاية الخارجية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Surgeries in Hospital-Owned Outpatient Facilities, 2012|journal=HCUP Statistical Brief|issue=188|publisher=Agency for Healthcare Research and Quality|location=Rockville, MD|date=April 17, 2015|url=https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb188-Surgeries-Hospital-Outpatient-Facilities-2012.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312035159/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb188-Surgeries-Hospital-Outpatient-Facilities-2012.jsp|archivedate=March 12, 2015}}&lt;/ref&gt;
== حيوانات تانيه ==
البشر، و [[فقاريات|الفقاريات]] التانيه، عندهم نظام الدورة الدموية المقفولة (وده يعنى أن الدم لا يترك أبدًا شبكة الشرايين و الأوردة والشعيرات الدموية)، بعض مجموعات اللافقاريات عندها نظام الدورة الدموية المفتوح اللى فيه قلب لكن الأوعية الدموية محدودة. تفتقر اكتر شُعب الحيوانات بدائيةً ثنائية الخلايا لأنظمة الدورة الدموية.
فيه نظام نقل إضافي، و هو الجهاز الليمفاوي، اللى فيه بس فى الحيوانات ام الدورة الدموية المقفولة، و هو نظام مفتوح يوفر طريق إضافى لرجوع السائل الخلالى الزائد للدم.
محتمل يكون نظام الأوعية الدموية ظهر لأول مرة فى واحد من أسلاف [[بايلاتيريا|الخلايا الثلاثية الأرومات]] من اكتر من 600 مليون سنة، مغلب قيود الزمن والمسافة اللى تفرضها عملية الانتشار، فى حين تطورت الخلايا البطانية فى واحد من أسلاف الفقاريات من حوالى 540-510 مليون سنة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1111/jth.12253|pmid=23809110|pmc=5378490|title=Evolutionary origins of the blood vascular system and endothelium|year=2013|last=Monahan-Earley|first=R.|last2=Dvorak|first2=A. M.|last3=Aird|first3=W. C.|journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis|volume=11|issue=Suppl 1|pages=46–66}}&lt;/ref&gt;
=== مافيش نظام الدورة الدموية ===
فى [[مفصليات الارجل|المفصليات]] ، الجهاز الدورى المفتوح هو نظام يغمر فيه سائل فى تجويف يسمى '''الهيموكويل''' أو '''الهيموكويل''' الأعضاء مباشرة بالأكسجين والمواد المغذية، دون وجود تمييز بين الدم والسائل الخلالي؛ يسمى ده السائل المدمج بالدملمف أو الهيمولمف. ممكن للحركات العضلية اللى يقوم بيها الحيوان وقت الحركة أن تسهل حركة الدم اللمفاوي، لكن تحويل التدفق من منطقة لتانيه يكون محدود. لما يسترخى القلب، يتم سحب الدم تانى نحو القلب بالمسام المفتوحة (الفتحات).
يملأ الدملمف كامل تجويف الدم الداخلى للجسم ويحيط بجميع [[خليه|الخلايا]] . بيتكون الدم اللمفاوى من [[ميه|الماء]] و الأملاح غير العضوية (معظمها [[صوديوم|الصوديوم]] والكلوريد [[بوتاسيوم|والبوتاسيوم]] [[مغنسيوم|والمغنيسيوم]] [[كالسيوم|والكالسيوم]] ) [[كيميا عضويه|والمركبات العضوية]] (معظمها الكربوهيدرات [[بروتين|والبروتينات]] والدهون ). جزيء ناقل الأكسجين الأساسى هو الهيموسيانين .
توجد خلايا عائمة حرة، تسمى الخلايا الدموية ، جوه الدملمف. يلعبون دور فى [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] للمفصليات.
[[ملف:Pseudoceros_liparus_-_Blue_Pseudoceros_Flatworm.jpg|left|تصغير| تفتقر الديدان المفلطحة، زى ''Pseudoceros bifurcus'' ، لأعضاء الدورة الدموية المتخصصة.]]
=== نظام الدورة الدموية المفتوح ===
[[ملف:Two_chamber_heart.svg|left|تصغير| قلب السمكة ذو الغرفتين]]
تحافظ الأنظمة الدورانية لجميع الفقاريات، كمان [[حلقيات|الحلقيات]] (زى ، [[دودة الارض|ديدان الأرض]] ) [[راسيات القدم|ورأسيات الأرجل]] ( [[سبيدج|الحبار]] [[اخطبوط|والأخطبوطات]] و قرايبها) دايما على إبقاء دمها المتداول محصور جوه حجرات القلب أو الأوعية الدموية وتصنف على أنها ''مقفولة'' ، تمام زى ما هو الحال فى البشر. بس، أنظمة [[سمك|الأسماك]] [[برمائيات|و البرمائيات]] [[زواحف|و الزواحف]] [[طير|و الطيور]] تظهر مراحل مختلفة من [[تطور]] الجهاز الدورى.&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1016/j.ydbio.2004.09.026|pmid=15572135|title=The evolutionary origin of cardiac chambers|year=2005|last=Simões-Costa|first=Marcos S.|last2=Vasconcelos|first2=Michelle|last3=Sampaio|first3=Allysson C.|last4=Cravo|first4=Roberta M.|last5=Linhares|first5=Vania L.|last6=Hochgreb|first6=Tatiana|last7=Yan|first7=Chao Y.I.|last8=Davidson|first8=Brad|last9=Xavier-Neto|first9=José|journal=Developmental Biology|volume=277|issue=1|pages=1–15}}&lt;/ref&gt; تسمح الأنظمة المقفولة بتوجيه الدم لالأعضاء اللى تحتاج إليه.
فى الأسماك، بيتكون النظام من دايرة واحدة بس، حيث يتم ضخ الدم عبر الشعيرات الدموية فى الخياشيم بعدين لالشعيرات الدموية فى أنسجة الجسم. ومعروف ده باسم ''الدورة الواحدة'' . و علشان كده قلب السمكة مضخة واحدة بس (تتكون من حجرتين). فى البرمائيات و معظم الزواحف، يتم استخدام نظام الدورة الدموية المزدوج، لكن القلب لا يكون دايما منفصل تمام لمضختين. البرمائيات عندها قلب مكون من 3 حجرات.
فى الزواحف، يكون الحاجز البطينى للقلب غير مكتمل والشريان الرئوى مزود بعضلة مصرة . وده يسمح بطريق ثانى محتمل لتدفق الدم. بدل تدفق الدم عبر الشريان الرئوى لالرئتين، قد ينقبض العضلة العاصرة لتحويل تدفق الدم ده عبر الحاجز البطينى غير المكتمل لالبطين الأيسر بعدين لالخارج عبر الشريان الأورطى . وده يعنى أن الدم يتدفق من الشعيرات الدموية لالقلب بعدين يرجع لالشعيرات الدموية بدل الرئتين. تعتبر دى العملية مفيدة للحيوانات ام الدم البارد فى تنظيم درجة حرارة أجسامها.
الثدييات و الطيور [[تمساحيات|والتماسيح]] تظهر انفصال كامل للقلب لمضختين، بإجمالى أربع حجرات للقلب؛ ويُعتقد أن قلب الطيور والتماسيح المكون من أربع حجرات تطور بشكل مستقل عن قلب الثدييات.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://ncse.com/creationism/analysis/crocodilian-hearts
| title = Crocodilian Hearts
| date = October 24, 2008
| website = National Center for Science Education
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150926104854/http://ncse.com/creationism/analysis/crocodilian-hearts
| archivedate = September 26, 2015
| accessdate = October 3, 2015
}}&lt;/ref&gt; تسمح الأنظمة الدورية المزدوجة بإعادة ضغط الدم بعد عودته من الرئتين،و ده يوصل لتسريع توصيل الأكسجين لالأنسجة.
=== الجهاز الدورى المقفول ===
مافيش نظام الدورة الدموية فى بعض الحيوانات، بما فيها [[ديدان مسطحه|الديدان المفلطحة]] . لا يحتوى تجويف الجسم عندهم على بطانة أو سائل مقفول. و بدل ده، يؤدى البلعوم العضلى لنظام هضمى متفرع على نطاق واسع يسهل الانتشار المباشر للعناصر الغذائية لكل الخلايا. كمان شكل جسم الدودة المسطحة من الناحية الظهرية والبطنية يحد كمان من مسافة أى خلية من الجهاز الهضمى أو من بره الكائن الحى. ممكن [[اوكسيجين|للأكسجين]] أن ينتشر من الميه المحيط لالخلايا، ويمكن لتانى أكسيد الكربون أن ينتشر لالخارج. و علشان كده، تبقا كل خلية قادرة على الحصول على العناصر الغذائية والماء و الأكسجين دون الحاجة لنظام نقل. بعض الحيوانات، زى قنديل البحر ، عندها تفرعات اكتر اتساع من تجويفها المعدى الوعائى (الذى يعمل كمكان للهضم وشكل من أشكال الدورة الدموية)، وده التفرع يسمح للسوائل الجسدية بالوصول لالطبقات الخارجية، حيث يبتدى الهضم فى الطبقات الداخلية.
== تاريخ ==
[[ملف:Charta_ex_qva_figvram_parare_convenit,_illi_qvae_nervorvm_seriem_exprimit_appendendam,_1543..JPG|يسار|تصغير| مخطط تشريحى للإنسان للأوعية الدموية، بما فيها القلب والرئتين والكبد والكلى. ويتم ترقيم الأعضاء التانيه وترتيبها حولها. قبل قص الأشكال الموجودة فى دى الصفحة، يقترح [[اندرياس فيزاليوس|فيساليوس]] أن يقوم القراء بلصق الصفحة على الرق ويقدم تعليمات حول كيفية تجميع القطع ولصق الشكل متعدد الطبقات على رسم &quot;الرجل العضلي&quot; الأساسى. &quot;الملخص&quot;، الصفحة 14أ. مجموعة HMD، WZ 240 V575dhZ 1543.]]
 اتلقا  أقدم الكتابات المعروفة عن الجهاز الدورى فى [[بردية ايبرس|بردية إيبرس]] (القرن الستاشر قبل الميلاد)، هيا [[اشهر اطباء مصر القديمه|بردية طبية مصرية قديمة]] فيها اكتر من 700 وصفة طبية وعلاج، جسدية وروحية. و فى [[ورق بردى|البردية]] ، يُقر بوجود اتصال بين القلب والشرايين. اعتقد المصريين أن الهواء يدخل عن طريق الفم لالرئتين والقلب. ومن القلب، ينتقل الهواء لكل عضو عبر الشرايين.  رغم ان ده المفهوم للجهاز الدورى صحيح جزئيا بس، إلا أنه يمثل  واحد من أقدم التفسيرات للفكر العلمى. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
فى القرن السادس قبل الميلاد، كانت معرفة دوران السوائل الحيوية فى الجسم معروفة عند الطبيب الأيورفيدى سوشروتا فى الهند القديمة .&lt;ref name=&quot;Dwivedi&amp;Dwivedi07&quot; /&gt; ويبدو كمان أنه كان يمتلك معرفة بالشرايين، اللى وصفها ديفيدى وديفيدى (2007) بأنها &quot;قنوات&quot;. تم إكمال أول بحث يونانى قديم رئيسى فى الجهاز الدورى على ايد أفلاطون فى ''تيماوس'' ، اللى يقال أن الدم يدور حول الجسم حسب للقواعد العامة اللى تحكم حركات العناصر فى الجسم؛ و علشان كده، فهو لا يضع أهمية كبيرة على القلب نفسه. تم اكتشاف صمامات القلب من قبل طبيب من مدرسة [[هيبوكراتيس|أبقراط]] فى أوائل القرن التالت قبل الميلاد. لكن وظيفتهم ما كانتش مفهومة بشكل صحيح فى الوقت ده. لأن الدم يتجمع فى الأوردة بعد الموت، الشرايين تبدو فارغة. افترض علما التشريح القدام أنها مليانه بالهواء و أنها كانت لنقل الهواء.
كان الطبيب اليونانى [[هيروفيلوس]] يميز الأوردة عن الشرايين، ولكنه اعتقد أن النبض هو خاصية الشرايين نفسها. لاحظ عالم التشريح اليونانى [[ايراسيستراتوس|إيراسيستراتوس]] أن الشرايين اللى يتم قطعها وقت الحياة تنزف. و أرجع ذلك لظاهرة أن الهواء اللى يتسرب من الشريان يتم استبداله بالدم اللى يدخل بين الأوردة والشرايين عن طريق أوعية صغيرة اوى. و كده افترض على ما يبدو وجود الشعيرات الدموية لكن مع تدفق الدم فى الاتجاه المعاكس.
فى [[روما]] فى القرن التانى الميلادي، عرف الطبيب اليونانى [[جالينوس]] أن الأوعية الدموية تحمل الدم وحدد الدم الوريدى (الأحمر الداكن) والدم الشريانى (الاكتر سطوع و الأرق)، ولكل منهم وظايف مميزة ومنفصلة. كان النمو والطاقة مشتقين من الدم الوريدى الناتج عن الكيلوس فى الكبد، فى حين كان الدم الشريانى يعطى الحيوية باحتوائه على الهواء وينشأ فى القلب. كان الدم يتدفق منالعضوين لكل أجزاء الجسم حيث يتم استهلاكه، وماكانش هناك رجوع للدم لالقلب أو الكبد. ماكانش القلب يضخ الدم، لكن كانت حركة القلب تمتص الدم وقت الانبساط، و كان الدم يتحرك عن طريق نبض الشرايين نفسها.  اعتقد جالينوس أن الدم الشريانى بيتكون من الدم الوريدى اللى يمر من البطين الأيسر لالأيمن عن طريق المرور عبر &quot;المسام&quot; فى الحاجز بين البطينين، ويمر الهواء من الرئتين عبر الشريان الرئوى لالجانب الأيسر من القلب. ولما يتم تكوين الدم الشريانى يتم تكوين أبخرة &quot;سخامية&quot; تنتقل لالرئتين كمان عبر الشريان الرئوى ليتم زفيرها.
الطبيب الفارسى [[ابن سينا]] ، ''فى كتابه &quot;القانون فى الطب&quot;'' ، سنة 1025، قبل &quot;خطأً المفهوم اليونانى المتعلق بوجود ثقب فى الحاجز البطينى اللى ينتقل الدم من خلاله بين البطينين&quot;. رغم ذلك، كتب ابن سينا &quot;بشكل صحيح عن دورات القلب و وظيفة الصمامات&quot;، و&quot;كانت عنده رؤية للدورة الدموية&quot; فى ''أطروحته عن النبض'' .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Shoja|first=M.M.|last2=Tubbs|first2=R.S.|last3=Loukas|first3=M.|last4=Khalili|first4=M.|last5=Alakbarli|first5=F.|last6=Cohen-Gadol|first6=A.A.|doi=10.1016/j.ijcard.2009.02.035|title=Vasovagal syncope in the Canon of Avicenna: The first mention of carotid artery hypersensitivity|journal=International Journal of Cardiology|volume=134|issue=3|pages=297–301|year=2009|pmid=19332359}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه كان ابن سينا يصقل نظرية جالينوس الغلطة عن النبض، قدم أول تفسير صحيح للنبض: &quot;تتكون كل نبضة من النبض من حركتين و توقفين. و علشان كده، التوسع : يوقف : انكماش :توقف مؤقت. [...] النبض هو حركة فى القلب والشرايين ... اللى تأخذ شكل تمدد وتقلص متناوب.&quot; &lt;ref name=&quot;Chamsi-Pasha2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chamsi-Pasha|first=MA|last2=Chamsi-Pasha|first2=H|title=Avicenna's contribution to cardiology.|journal=Avicenna Journal of Medicine|date=January 2014|volume=4|issue=1|pages=9–12|doi=10.4103/2231-0770.127415|pmid=24678465|pmc=3952394}}&lt;/ref&gt;
الطبيب العربى [[ابن النفيس]] سنة 1242، وصف عملية الدورة الدموية الرئوية بتفاصيل اكتر دقة من أسلافه، رغم أنه كان يؤمن، كما فعلوا، بمفهوم الروح الحيوية ( النَفَس )، اللى كان يعتقد أنها تتشكل فى البطين الأيسر. قال ابن النفيس فى ''شرحه على التشريح فى قانون ابن سينا'' :&lt;ref name=&quot;West 2008&quot;&gt;{{Cite journal|last=West|first=J.B.|title=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age|doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008|journal=Journal of Applied Physiology|volume=105|issue=6|pages=1877–1880|year=2008|pmid=18845773|pmc=2612469}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;... لازم يوصل الدم من ال اوضه اليمنى للقلب لال اوضهالشمال لكن مافيش مسار مباشر بينهم. الحاجز السميك فى القلب مش مثقوب مش فيه مسام ظاهرة كما ظن البعض أو مسام غير ظاهرة كما ظن جالينوس. لازم يتدفق الدم من الحجرة اليمنى عبر الوريد الشريانى الرئوى لالرئتين، وينتشر فى مواده، ويختلط هناك بالهواء، ويمر عبر الشريان الوريدى الرئوى علشان يوصل لالحجرةالشمال من القلب وهناك يشكل الروح الحيوية...&lt;/blockquote&gt;كان عند ابن النفيس رؤية ثاقبة فيما بقا بعدين نظرية اكبر للدورة الدموية الشعرية . وذكر أنه &quot;لازم تكون هناك اتصالات صغيرة أو مسام ( ''منافذ'' باللغة العربية) بين الشريان الرئوى والوريد&quot;، و هو التنبؤ اللى سبق اكتشاف نظام الشعيرات الدموية باكتر من 400 عام.&lt;ref name=&quot;West 2008&quot;/&gt; و كانت نظرية ابن النفيس مقتصرة على انتقال الدم فى الرئتين ولم تمتد لكامل الجسم.
[[ميجيل سيرفيت|مايكل سيرفيتوس]] كان أول أوروبى بييوصف وظيفة الدورة الدموية الرئوية، رغم ان إنجازه لم يحظ بالاعتراف على نطاق واسع فى الوقت ده، لكذا أسباب. و وصفها الاول فى &quot;مخطوطة باريس&quot; &lt;ref&gt;Gonzalez Etxeberria, Patxi (2011) ''Amor a la verdad, el&amp;nbsp;– vida y obra de Miguel servet'' [''The love for truth. Life and work of Michael Servetus'']. Navarro y Navarro, Zaragoza, collaboration with the Government of Navarra, Department of Institutional Relations and Education of the Government of Navarra. {{ISBN|84-235-3266-6}} pp. 215–228 &amp; 62nd illustration (XLVII)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html Michael Servetus Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113223851/https://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html|date=2012-11-13}} Study with graphical proof on the Manuscript of Paris and many other manuscripts and new works by Servetus&lt;/ref&gt; ( حوالى سنة 1546)، لكن  العمل ده  لم يُنشر أبدًا. و نشر ده الوصف بعدين ، لكن فى رسالة لاهوتية بعنوان ''&quot;استعادة المسيحية&quot;'' ، مش فى كتاب عن الطب. مانجاش من الكتاب سوى 3 نسخ، لكن فضلت مخفية لعقود من الزمن، أما الباقى فقد أُحرق بعد وقت قصير من نشره سنة 1553 بسبب اضطهاد سيرفيتوس من قبل السلطات الدينية.  الاكتشاف الاكتر شهرة للدورة الدموية الرئوية كان هو اللى عمله خليفة [[اندرياس فيزاليوس|فيزاليوس]] فى [[جامعة پادوڤا|بادوفا]] ، ريالدو كولومبو ، سنة 1559.
[[ملف:William_Harvey_(_1578-1657)_Venenbild.jpg|تصغير| صورة الأوردة من كتاب [[ويليام هارفى (دكتور من مملكه انجلترا)|ويليام هارفى]] ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'' ، 1628]]
الطبيب الإنجليزى [[ويليام هارفى (دكتور من مملكه انجلترا)|ويليام هارفى]] ، تلميذ هيرونيموس فابريسيوس (الذى وصف قبل كده صمامات الأوردة بدون ما يدرك وظيفتها)، عمل سلسلة من التجارب و نشر كتابه ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'' سنة 1628، اللى &quot;أظهر أنه لا بد من وجود اتصال مباشر بين الجهازين الوريدى والشريانى فى كل اماكن الجسم، مش بس الرئتين. و الأهم من كده، أنه جادل بأن نبض القلب ينتج دورة دم مستمرة بوصلات دقيقة فى أطراف الجسم. وهذه قفزة مفاهيمية مختلفة تمام عن تحسين ابن النفيس لتشريح وتدفق الدم فى القلب والرئتين.&quot; &lt;ref&gt;Pormann, Peter E. and Smith, E. Savage (2007) ''Medieval Islamic medicine'' Georgetown University, Washington, D.C., p. 48, {{ISBN|1-58901-161-9}}.&lt;/ref&gt;  العمل ده ، بعرضه الصحيح فى جوهره، أقنع العالم الطبى ببطء. لكن هارفى ماحددش نظام الشعيرات الدموية اللى يربط الشرايين و الأوردة، لكن اكتشفه مارسيلو مالبيغى سنة 1661.
== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}
* [https://cnx.org/content/m46646/latest/ المسارات الدورانية] فى ''علم التشريح وعلم وظايف الأعضاء'' بOpenStax
* [https://web.archive.org/web/20040611041411/https://www.emc.maricopa.edu/faculty/farabee/BIOBK/BioBookcircSYS.html الجهاز الدوري]
* دراسة [https://web.archive.org/web/20121113223851/https://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html بحثية لميخائيل سيرفيتوس] حول مخطوطة باريس لسيرفيتوس (وصف الدورة الدموية الرئوية سنة 1546)
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز دورى|جهاز دورى]]</text>
      <sha1>j65dfp16pz30lx5dxkqxz275y2lpd5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز هضمى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206242</id>
    <revision>
      <id>13024541</id>
      <parentid>13011054</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يمكنها ← بتقدر،  كما أنه  ←  و هو كمان ،  يحدث  ←  بيحصل  (2)،  الماء  ←  الميه  (4)</comment>
      <origin>13024541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79389" sha1="mi72bn4djtsoyypy6c67fzaopl8yr1g" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح|image=Digestive system diagram en.svg}}

'''الجهاز الهضمى للإنسان''' بيتكون من القناة الهضمية و الأعضاء المساعدة للهضم ( اللسان ، الغدد اللعابية ، [[بنكرياس|البنكرياس]] ، [[كبد|الكبد]] ، [[مراره|والمرارة]] ). تتضمن عملية الهضم تفكيك الطعام لمكونات أصغر و أصغر، لحد يتمكن الجسم من امتصاصها واستيعابها. تتكون عملية الهضم من 3 مراحل: المرحلة الرأسية ، والمرحلة المعدية ، والمرحلة المعوية .

المرحلة الأولى، هيا المرحلة الرأسية من الهضم، تبتدى بإفرازات الغدد المعدية استجابة لرؤية ورائحة الطعام، وتستمر فى الفم مع التحلل الميكانيكى للطعام عن طريق المضغ ، والتحلل الكيميائى عن طريق الإنزيمات الهضمية فى اللعاب . اللعاب فيه الأميليز ، والليباز اللسانى ، اللى تفرزها الغدد اللعابية ، والغدد المصلية على اللسان. يؤدى المضغ لخلط الطعام باللعاب لإنتاج كتلة يتم بلعها عبر المريء لتدخل لالمعدة . المرحلة الثانية، المرحلة المعدية، بتحصل فى المعدة، حيث يتم تكسير الطعام بشكل اكبر عن طريق اختلاطه بعصارة المعدة لحد يمر لالاثنى عشر ، الجزء 1 الأمعاء الدقيقة . المرحلة المعوية حيث يتم خلط الطعام المهضوم جزئى مع إنزيمات البنكرياس الهضمية تكتمل عملية الهضم.

يتم تسهيل عملية الهضم عن طريق مضغ الطعام اللى يتم عن طريق عضلات المضغ واللسان و الأسنان ، كمان عن طريق انقباضات التمعج والتجزئة . العصارة المعدية اللى فيها حمض المعدة ، و إنتاج المخاط فى المعدة، ضروريان لاستمرار عملية الهضم.التمعج هو الانقباض الإيقاعى للعضلات اللى يبتدى فى المريء ويستمر على طول حيط المعدة وبقية الجهاز الهضمى. يؤدى ده فى البداية لإنتاج الكيموس اللى لما يتحلل بالكامل فى الأمعاء الدقيقة يتم امتصاصه على شكل كيلوس فى الجهاز الليمفاوى . تتم معظم عملية هضم الطعام فى الأمعاء الدقيقة. يتم إعادة امتصاص الميه و بعض المعادن لالدم فى الأمعاء الغليظة . يتم إخراج نفايات عملية الهضم ( البراز ) من المستقيم عن طريق [[شرج انسان|فتحة الشرج]] .

== عناصر ==
[[ملف:GI_normal.jpg|تصغير|الجهاز الهضمى للبالغين]]

فيه اعضاء كتير مشاركة فى هضم الطعام. الأعضاء اللى بره الجهاز الهضمى لكن مرتبطة بالهضم، معروفه '''بالأعضاء الهضمية الإضافية''' وتشمل الفم واللسان و الأعضاء الغدية - الغدد اللعابية [[كبد|والكبد]] [[مراره|والمرارة]] [[بنكرياس|والبنكرياس]] .&lt;ref name=&quot;Ogobuiro2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ogobuiro|first=Ifeanyichukwu|last2=Gonzales|first2=Justin|last3=Shumway|first3=Karlie R.|last4=Tuma|first4=Faiz|title=Physiology, Gastrointestinal|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537103/|publisher=StatPearls Publishing|accessdate=8 April 2025|date=2025|pmid=30725788}}&lt;/ref&gt; ومن المكونات التانيه اللى بتتاخد فى الاعتبار الأسنان واللسان .&lt;ref name=&quot;NIDDK2025&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/digestive-system-how-it-works
| title = Your Digestive System &amp; How it Works - NIDDK
| website = National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
| accessdate = 9 April 2025
}}&lt;/ref&gt; يشارك كمان عدد من العضلات العاصرة فى الجهاز الهضمى فى عملية الهضم، بما فيها عضلات المريء ( العضلات العاصرة للمريء ) والمعدة ( العضلة العاصرة البوابية ).

اكبر بنية فى الجهاز الهضمى هيا القناة الهضمية. يبتدى ده من الفم وينتهى عند [[شرج انسان|فتحة الشرج]] ، و يغطى مسافة حوالى {{حول|9|m|ft}} .&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Disintegration of solid foods in human stomach|journal=Journal of Food Science|volume=73|issue=5|pages=R67–R80|date=June 2008|pmid=18577009|doi=10.1111/j.1750-3841.2008.00766.x}}&lt;/ref&gt;

العضو الهضمى الرئيسى هو المعدة . الغشاء المخاطى للمعدة فيه ملايين الغدد المعدية المضمّنة. إن إفرازاتها على شكل عصارة معدية ضرورية لعمل العضو.

معظم عملية هضم الطعام تتم فى الأمعاء الدقيقة ، هيا الجزء الأطول من الجهاز الهضمي، لكن قطرها أصغر من قطر الأمعاء الغليظة.&lt;ref name=&quot;NIDDK2025&quot;/&gt;

الجزء الاكبر من الجهاز الهضمى هو الأمعاء الغليظة ، اللى يشكل القولون الجزء الرئيسى منها. يتم امتصاص الميه هنا ويتم تخزين النفايات المتبقية قبل التغوط .&lt;ref name=&quot;SEER2025&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://training.seer.cancer.gov/anatomy/digestive/regions/intestine.html
| title = Small &amp; Large Intestine {{!}} SEER Training
| website = training.seer.cancer.gov
| accessdate = 9 April 2025
}}&lt;/ref&gt; فيه [[خليه|خلايا]] متخصصة كتير فى الجهاز الهضمى. وتشمل دى مستقبلات التذوق ، وخلايا مختلفة من الغدد المعدية، وخلايا السنتروأسينار فى [[بنكرياس|البنكرياس]] ، وخلايا الأمعاء اللى تبطن الظهارة المعوية، والخلايا الدقيقة المعروفة كمان باسم الخلايا المخاطية، اللى توجد بشكل أساسى فى الأنسجة الليمفاوية المرتبطة بالأمعاء الدقيقة.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;{{Cite journal|last=Miller|first=H|last2=Zhang|first2=J|last3=Kuolee|first3=R|last4=Patel|first4=GB|last5=Chen|first5=W|title=Intestinal M cells: the fallible sentinels?|journal=World Journal of Gastroenterology|date=14 March 2007|volume=13|issue=10|pages=1477–86|doi=10.3748/wjg.v13.i10.1477|pmid=17461437|pmc=1876659}}&lt;/ref&gt;

بعض أجزاء الجهاز الهضمى هيا كمان جزء من الجهاز الإخراجى ، بما فيها الأمعاء الغليظة.&lt;ref name=&quot;eb&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.britannica.com/science/large-intestine
| title = Large intestine
| date = 2016
| publisher = Encyclopedia Britannica
| accessdate = 1 October 2016
}}&lt;/ref&gt;

=== فم ===
[[ملف:3D_Medical_Animation_Oral_Cavity.jpg|بديل=3D Medical Illustration Explaining Oral Digestive System|تصغير|260x260بك| رسم توضيحى طبى ثلاثى الأبعاد يشرح الجهاز الهضمى الفموى]]

الفم هو الجزء 1 الجهاز الهضمى العلوى و هو مجهز بكتير من الهياكل اللى تبتدى بيها العمليات الأولى للهضم.&lt;ref name=&quot;NIDDK2025&quot; /&gt; وتشمل دى الأعضاء الغدد اللعابية و الأسنان واللسان. بيتكون الفم من منطقتين: الدهليز والتجويف الفموى نفسه.&lt;ref name=&quot;Medscape2025&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://emedicine.medscape.com/article/1899122-overview
| title = Mouth Anatomy: Overview, Gross Anatomy: Oral Vestibule, Gross Anatomy: Oral Cavity Proper
| date = 7 January 2025
| accessdate = 10 April 2025
}}&lt;/ref&gt; الدهليز هو المنطقة بين الأسنان والشفتين والخدين، والباقى هو تجويف الفم نفسه.&lt;ref name=&quot;Medscape2025&quot; /&gt; يُبطِّن الغشاء المخاطى الفموى معظم تجويف الفم ، و هو غشاء مخاطى يُنتِج مخاط مُزلِّق، ولا يحتاج إلا لكمية صغيرة منه. تختلف الأغشية المخاطية فى تركيبها فى المناطق المختلفة من الجسم لكن كل تنتج مخاط مرطب ، يتم إفرازه إما بالخلايا السطحية أو فى العاده بالغدد الأساسية. بيستمر الغشاء المخاطى فى الفم كغشاء مخاطى رقيق يبطن قواعد الأسنان. المكون الرئيسى للمخاط هو جليكوبروتين يسمى المخاط ، ويختلف النوع اللى يتم إفرازه حسب للمنطقة المعنية. المخاط لزج، شفاف، وملتصق. توجد تحت الغشاء المخاطى فى الفم طبقة رقيقة من أنسجة العضلات الملساء والاتصال الفضفاض بالغشاء يمنحه مرونته الكبيرة. ويغطى الخدين، والسطح الداخلى للشفاه ، و أرضية الفم، والمخاط اللى ينتجه يحمى بشدة من تسوس الأسنان .&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Salivary mucins protect surfaces from colonization by cariogenic bacteria|journal=Applied and Environmental Microbiology|volume=81|issue=1|pages=332–338|date=January 2015|pmid=25344244|pmc=4272720|doi=10.1128/aem.02573-14|bibcode=2015ApEnM..81..332F}}&lt;/ref&gt;

بيتقال على سقف الفم اسم الحنك ، و هو يفصل تجويف الفم عن تجويف الأنف. الحنك صلب فى مقدمة الفم لأن الغشاء المخاطى اللى يعلوه يغطى صفيحة من العظام ؛ و هو اكتر ليونة ومرونة فى الخلف لأنه مصنوع من العضلات والنسيج الضام، ويمكنه التحرك لابتلاع الطعام والسوائل. ينتهى الحنك الرخو عند اللهاة . يسمح سطح الحنك الصلب بالضغط اللازم عند تناول الطعام،و ده يترك الممر الأنفى نظيف . بيتقال على الفتحة بين الشفتين اسم الشق الفموي، وبتتسمما الفتحة المؤدية لالحلق باسم الحلقيات .

على جنبين الحنك الرخو توجد عضلات الحنك واللسان اللى تمتد كمان لمناطق اللسان. ترفع دى العضلات الجزء الخلفى من اللسان و تغلق كمان جنبيىن الحلق لتمكين بلع الطعام. : 1208 يساعد المخاط فى مضغ الطعام لقدرته على تليين الطعام و جمعه فى تكوين اللقمة.

==== الغدد اللعابية ====
[[ملف:Blausen_0780_SalivaryGlands.png|تصغير|الغدد اللعابية الرئيسية]]

فيه 3 اجوأز من الغدد اللعابية الرئيسية وما بين 800 ل1000 غدة لعابية ثانوية، وكلها تخدم بشكل أساسى عملية الهضم، كما تلعب دور مهم فى الحفاظ على صحة الأسنان وتزييت الفم بشكل عام، اللى بدونها يكون الكلام مستحيل. الغدد الرئيسية هيا جميعها غدد خارجية الإفراز ، تفرز عبر القنوات. تنتهى كل دى الغدد فى الفم. اكبر دى الغدد هيا الغدد النكفية ، و إفرازها يكون مصلى فى الغالب. الزوج اللى بعد كده يقع تحت الفك، الغدد تحت الفك السفلى ، هيا تنتج السوائل المصلية والمخاط. يتم إنتاج السائل المصلى بالغدد المصلية فى دى الغدد اللعابية اللى تنتج كمان الليباز اللسانى . أنها تنتج حوالى 70٪ من لعاب تجويف الفم. الزوج التالت هو الغدد تحت اللسانية اللى أسفل اللسان و إفرازها يكون فى الغالب مخاطيا مع نسبة صغيرة من اللعاب. جوه الغشاء المخاطى للفم، و كمان على اللسان والحنك و أرضية الفم، توجد الغدد اللعابية الصغيرة؛ إفرازاتها مخاطية فى الغالب ويتم عصبها بالعصب الوجهى ( CN7 ). كما تفرز الغدد الأميليز هيا المرحلة الأولى فى تحلل الطعام اللى تعمل على الكربوهيدرات الموجودة فى الطعام لتحويل محتوى النشا لمالتوز. هناك غدد مصلية تانيه على سطح اللسان تحيط ببراعم التذوق فى الجزء الخلفى من اللسان هيا تنتج كمان الليباز اللسانى. الليباز هو إنزيم هضمى يحفز تحلل الدهون . بتتسمما دى الغدد بغدد فون إيبنر اللى ثبت كمان أنها توصل وظيفة تانيه فى إفراز الهستاتينات اللى توفر دفاع مبكر (خارج الجهاز المناعى) ضد الميكروبات الموجودة فى الطعام، لما يتلامس مع دى الغدد على أنسجة اللسان.&lt;ref&gt;{{Cite journal|display-authors=6|title=Salivary histatins in human deep posterior lingual glands (of von Ebner)|journal=Archives of Oral Biology|volume=51|issue=11|pages=967–973|date=November 2006|pmid=16859632|doi=10.1016/j.archoralbio.2006.05.011}}&lt;/ref&gt; ممكن للمعلومات الحسية تشجيع إفراز اللعابو ده يوفر السائل اللازم للسان للعمل به كمان لتسهيل بلع الطعام.

===== اللعاب =====

اللعاب يرطب الطعام وينعمه، ومع مضغ الأسنان، يحول الطعام لكتلة ناعمة. يتم مساعدة اللقمة بشكل اكبر بالتشحيم اللى توفره اللعاب وقت مرورها من الفم لالمريء. ومن المهم كمان وجود إنزيمات الهضم الأميليز والليباز فى اللعاب. يبتدى الأميليز بالعمل على [[نشا|النشا]] الموجود فى الكربوهيدرات ، فيحلله ل[[سكر]]يات بسيطة من المالتوز [[جلوكوز|والديكستروز]] اللى ممكن تحليلها بشكل اكبر فى الأمعاء الدقيقة. ممكن يشكل اللعاب الموجود فى الفم ما يوصل ل30% من عملية هضم النشويات الأولية. يبتدى الليباز بالعمل على تكسير الدهون . يتم إنتاج الليباز كمان فى البنكرياس حيث يتم إطلاقه لمواصلة هضم الدهون. إن وجود الليباز اللعابى له أهمية قصوى عند الأطفال الصغار اللى لم يتطور عندهم الليباز البنكرياسى بعد.

بالإضافة لدوره فى توفير الإنزيمات الهضمية، اللعاب له تأثير تطهير للأسنان والفم.&lt;ref name=&quot;Edgar&quot;&gt;{{Cite journal|title=Saliva: its secretion, composition and functions|journal=British Dental Journal|volume=172|issue=8|pages=305–312|date=April 1992|pmid=1591115|doi=10.1038/sj.bdj.4807861}}&lt;/ref&gt; كمان له دور مناعى فى توفير الأجسام المضادة للنظام، زى الغلوبولين المناعى أ .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Făgărășan S.|last2=Honjo T.|title=Intestinal IgA synthesis: regulation of front-line body defences|journal=Nature Reviews. Immunology|volume=3|issue=1|pages=63–72|date=January 2003|pmid=12511876|doi=10.1038/nri982}}&lt;/ref&gt; و ده أمر أساسى فى منع [[عدوا|التهابات]] الغدد اللعابية، و الأهم من كده التهاب الغدة النكفية . اللعاب يحتوى كمان على جليكوبروتين يسمى هابتوكورين و هو بروتين مرتبط بفيتامين ب &lt;sub&gt;12.&lt;/sub&gt; ويرتبط بالفيتامين لحد يتمكن من نقله بأمان عبر المحتوى الحمضى للمعدة. لما يوصل لالاثنى عشر، تقوم إنزيمات البنكرياس بتكسير الجليكوبروتين وتحرير الفيتامين اللى يرتبط بعد كده بالعامل الداخلى .

==== لسان ====
[[ملف:Illu01_head_neck.jpg|يسار|تصغير|243x243بك]]
الطعام يدخل الفم حيث تتم المرحلة الأولى من عملية الهضم، و ده  بفعل اللسان و إفراز اللعاب. اللسان هو [[حواس الانسان الخمسه|عضو حسى]] لحمى وعضلى ، ويتم استقبال المعلومات الحسية الأولى عن طريق براعم التذوق فى الحليمات الموجودة على سطحه. إذا كان الطعم مقبول، اللسان ها يبتدى العمل، ويتلاعب بالطعام فى الفم،و ده يحفز إفراز اللعاب من الغدد اللعابية. ستساعد جودة السائل فى اللعاب فى تليين الطعام و ها يبتدى محتواه من الإنزيمات فى تكسير الطعام وقت وجوده فى الفم. الجزء 1 الطعام اللى بيتهضم هو النشا أو الكربوهيدرات (بإنزيم الأميليز الموجود فى اللعاب). اللسان متصل بأرضية الفم بشريط رباطى يسمى اللجام وده يمنحه قدرة كبيرة على الحركة للتعامل مع الطعام ( [[كلام|والكلام]] )؛ يتم التحكم فى نطاق التعامل بشكل مثالى بعمل كتير من العضلات ويقتصر فى نطاقه الخارجى على امتداد اللجام. بيتكون اللسان من مجموعتين من العضلات، أربع عضلات داخلية تنشأ فى اللسان وتشارك فى تشكيله، و أربع عضلات خارجية تنشأ فى العظام وتشارك فى حركته.

===== ذوق =====
[[ملف:Gray1015.png|left|تصغير|220x220بك| مقطع عرضى للحليمة المحيطة بالخُرّاج بيبيين ترتيب الأعصاب وبراعم التذوق]]

[[تذوق|التذوق]] هو واحد من أشكال الاستقبال الكيميائى اللى بيحصل فى مستقبلات التذوق المتخصصة، الموجودة فى هياكل تسمى براعم التذوق فى الفم. تتواجد براعم التذوق بشكل رئيسى على السطح العلوى (ظهر اللسان). إن وظيفة إدراك التذوق حيوية للمساعدة فى منع تناول الأطعمة الضارة أو الفاسدة. و توجد كمان براعم التذوق على لسان المزمار والجزء العلوى من المريء . يتم تغذية براعم التذوق عن طريق فرع من العصب الوجهى و هو الحبل الطبلى والعصب اللسانى البلعومى . يتم إرسال رسايل التذوق عبر دى الأعصاب القحفية للدماغ . ممكن للدماغ التمييز بين الصفات الكيميائية للطعام. معروفه [[تذوق|الأذواق الخمس الأساسية]] باسم [[تذوق|الملوحة]] ، [[تذوق|والحموضة]] ، [[تذوق|والمرارة]] ، [[الحلاوه (تذوق)|والحلاوة]] ، [[اومامى|والأومامى]] . إن الكشف عن الملوحة والحموضة يمكّن من التحكم فى توازن الملح والحمض. إن اكتشاف المرارة ينذر بالسموم - فكتير من دفاعات النبات تتكون من مركبات سامة مرة. تشير الحلاوة لالأطعمة اللى تزود الجسم بالطاقة؛ حيث يؤدى التحلل الأولى للكربوهيدرات اللى تمنح الطاقة عن طريق الأميليز اللعابى لخلق طعم الحلاوة علشان السكريات البسيطة هيا النتيجة الأولى. يُعتقد أن طعم الأومامى يشير لوجود طعام غنى بالبروتين. تعتبر الطعم الحامضى من الأطعمة الحمضية اللى توجد فى العاده فى الأطعمة الوحشه . يتعين على الدماغ أن يقرر بسرعة كبيرة اذا كان ينبغى تناول الطعام أم لا. كانت النتائج اللى توصل ليها العلما سنة 1991، اللى وصفت مستقبلات [[شم|الشم]] الأولى، هيا اللى ساعدت فى دفع البحث فى مجال التذوق. توجد المستقبلات الشمية على أسطح الخلايا فى الأنف اللى ترتبط بالمواد الكيميائيةو ده يسمح بالكشف عن الروائح. مفترض أن الإشارات الصادرة من مستقبلات التذوق تعمل مع تلك القادمة من الأنف لتكوين فكرة عن نكهات الطعام المعقدة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Taste perception: cracking the code|journal=PLOS Biology|volume=2|issue=3|pages=E64|date=March 2004|pmid=15024416|pmc=368160|doi=10.1371/journal.pbio.0020064}}&lt;/ref&gt;

==== أسنان ====
السنان هيا هياكل معقدة مكونة من مواد خاصة بها. إنها مصنوعة من مادة تشبه العظام تسمى العاج ، اللى تغطيها أقوى أنسجة الجسم - المينا . أشكال الأسنان تختلف علشان التعامل مع جوانب مختلفة من عملية المضغ المستخدمة فى تمزيق ومضغ قطع الطعام لقطع أصغر و أصغر. ويؤدى ده لتوفير مساحة سطحية اكبر بكتير لعمل الإنزيمات الهضمية. تتم تسمية الأسنان حسب لأدوارها الخاصة فى عملية المضغ - تستخدم القواطع لقطع أو قضم قطع الطعام؛ و تستخدم الأنياب للتمزيق، وتستخدم الضواحك و الأضراس للمضغ والطحن. يؤدى مضغ الطعام بمساعدة اللعاب والمخاط لتكوين كتلة طرية ممكن بلعها بعد كده لتشق طريقها لأسفل الجهاز الهضمى العلوى للمعدة. الإنزيمات الهضمية الموجودة فى اللعاب كمان بتساعد فى الحفاظ على نظافة الأسنان عن طريق تكسير أى جزيئات طعام عالقة.

==== لسان المزمار ====
[[ملف:Gray958.png|يسار|تصغير|275x275بك]]
اللسان هو رفرف من الغضروف المرن متصل بمدخل الحنجرة . و هو مغطى بغشاء مخاطى ويوجد براعم التذوق على سطحه اللسانى اللى يواجه الفم.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Mucosa and taste buds of the human epiglottis|journal=Journal of Anatomy|volume=193|issue=4|pages=617–618|date=November 1998|pmid=10029195|pmc=1467887|doi=10.1046/j.1469-7580.1998.19340617.x}}&lt;/ref&gt; سطحها الحنجرى يواجه الحنجرة. وظيفة لسان المزمار هيا حماية مدخل الحنجرة ، هيا الفتحة بين الطيات الصوتية . يتجه اللسان فى العاده لالأعلى وقت التنفس مع عمل جانبه السفلى كجزء من البلعوم، لكن وقت البلع، ينطوى اللسان لالأسفل لوضع أفقى اكتر، مع عمل جانبه العلوى كجزء من البلعوم. وبالطريقه دى، فإنه يمنع الطعام من الذهاب لالقصبة الهوائية، ويوجهه بدل ده لالمريء، اللى يقع خلفه. وقت البلع، تدفع الحركة الخلفية للسان اللسان فوق فتحة المزمار لمنع أى طعام يتم ابتلاعه من دخول الحنجرة اللى توصل لالرئتين؛ كما يتم سحب الحنجرة لالأعلى للمساعدة فى دى العملية. تشجيع الحنجرة عن طريق تناول المواد المتناولة يوصل لحدوث رد فعل سعال قوى علشان حماية الرئتين.

=== البلعوم ===
البلعوم هو جزء من المنطقة الموصلة للجهاز التنفسى وجزء من الجهاز الهضمى كمان . هو الجزء من الحلق اللى يقع مباشرة خلف تجويف الأنف فى الجزء الخلفى من الفم وفوق المريء والحنجرة . بيتكون البلعوم من 3 أجزاء. الجزءان السفليان - البلعوم الفموى والبلعوم الحنجرى - يشاركان فى الجهاز الهضمى. يتصل البلعوم الحنجرى بالمريء ويعمل كممر للهواء والطعام. يدخل الهواء لالحنجرة من القدام لكن أى شيء يتم ابتلاعه له الأولوية وياتمنع مرور الهواء موقت. يتم تغذية البلعوم عن طريق الضفيرة البلعومية للعصب المبهم . : 1465 تعمل عضلات البلعوم على دفع الطعام لالمريء. ينضم البلعوم لالمريء عند مدخل المريء اللى يقع خلف الغضروف الحلقى .

=== المريء ===
[[ملف:Relations_of_the_aorta,_trachea,_esophagus_and_other_heart_structures.png|تصغير|المريء بيظهر باللون الأصفر ويمر خلف القصبة الهوائية والقلب]]

المريء ، المعروف باسم أنبوب الغذاء أو المريء، بيتكون من أنبوب عضلى يمر من خلاله الطعام من البلعوم لالمعدة. المريء متصل بالبلعوم الحنجرى. ويمر عبر المنصف الخلفى فى الصدر ويدخل المعدة بثقب فى الحجاب الحاجز الصدرى - فتحة المريء ، عند مستوى الفقرة الصدرية العاشرة (T10). متوسط طوله 25&amp;nbsp;سم، ويختلف حسب طول الفرد. وينقسم لأجزاء عنقية وصدرى وبطنية . ينضم البلعوم لالمريء عند مدخل المريء اللى يقع خلف الغضروف الحلقى .

فى حالة الراحة يكون المريء مقفولا من الطرفين، بالعضلة العاصرة للمريء العلوية والسفلية . ياتفتح العضلة العاصرة العلوية عن طريق رد فعل البلع لحد يتم السماح للطعام بالمرور. وتعمل العضلة العاصرة كمان على منع التدفق العكسى من المريء لالبلعوم. يحتوى المريء على غشاء مخاطى وظهارة ليها وظيفة وقائية يتم استبدالها باستمرار بسبب حجم الطعام اللى يمر جوه المريء. وقت البلع، ينتقل الطعام من الفم عبر البلعوم لالمريء. ينطوى لسان المزمار لوضع أفقى اكتر لتوجيه الطعام لالمريء، وبعيد عن القصبة الهوائية .

بمجرد وصولها المريء، تنتقل اللقمة لأسفل لالمعدة بانقباض واسترخاء إيقاعى للعضلات معروف باسم التمعج . العضلة العاصرة المريئية السفلية هيا العضلة العاصرة العضلية المحيطة بالجزء السفلى من المريء. يتم التحكم فى الوصلة المعدية المريئية بين المريء والمعدة عن طريق العضلة العاصرة المريئية السفلية، اللى تظل منقبضة فى كل الأوقات باستثناء وقت البلع والقيء لمنع محتويات المعدة من دخول المريء. وبما أن المريء لا ليه نفس الحماية من الأحماض الموجودة فى المعدة، أى فشل فى دى العضلة العاصرة ممكن يوصل لحرقة المعدة.

=== حجاب حاجز ===
الحجاب الحاجز هو جزء مهم من الجهاز الهضمى فى الجسم. يفصل الحجاب الحاجز العضلى التجويف الصدرى عن التجويف البطنى حيث توجد معظم أعضاء الجهاز الهضمى. العضلة المعلقة تربط الاثنى عشر الصاعد بالحجاب الحاجز. يُعتقد أن دى العضلة تساعد فى الجهاز الهضمى. ارتباطها يوفر زاوية أوسع لثنى الاثنى عشر والصائم لتسهيل مرور المواد المهضومة. ويرتبط الحجاب الحاجز كمان بالكبد ويثبته فى منطقته العارية . يدخل المريء لالبطن بثقب فى الحجاب الحاجز عند مستوى T10 .

=== معدة ===
[[ملف:Regions_of_stomach.svg|left|تصغير|200x200بك| مناطق المعدة]]
المعدة هيا عضو رئيسى فى الجهاز الهضمى والجهاز الهضمى. و هو عضو على شكل حرف J متصل بالمريء فى نهايته العليا وبالاثنى عشر فى نهايته السفلى. يلعب حمض المعدة (بشكل مش رسمى ''العصارة المعدية'' )، اللى يتم إنتاجه فى المعدة دور حيوى فى عملية الهضم، ويحتوى بشكل أساسى على حمض الهيدروكلوريك وكلوريد الصوديوم . هرمون الببتيد الجاسترين ، اللى تنتجه الخلايا G فى الغدد المعدية ، يحفز إنتاج العصارة المعدية اللى تنشط الإنزيمات الهضمية. البيبسينوجين هو إنزيم تمهيدى ( زيموجين ) تنتجه الخلايا الرئيسية فى المعدة ، ويقوم حمض المعدة بتنشيطه لإنزيم البيبسين اللى يبتدى عملية هضم [[بروتين|البروتينات]] . وبما أن هاتين المادتين الكيميائيتين من شأنهما إتلاف حيط المعدة، يتم إفراز المخاط بعدد ما يتعدش من الغدد المعدية فى المعدة، لتوفير طبقة واقية لزجة ضد التأثيرات الضارة للمواد الكيميائية على الطبقات الداخلية للمعدة.

فى نفس الوقت اللى يتم فيه هضم البروتين، بيحصل الاضطراب الميكانيكى بعمل التمعج، هيا موجات من الانقباضات العضلية اللى تتحرك على طول حيط المعدة. وده يسمح لكتلة الطعام بالاختلاط بشكل اكبر مع الإنزيمات الهضمية. الليباز المعدى اللى تفرزه الخلايا الرئيسية فى الغدد القاعدية فى الغشاء المخاطى للمعدة، هو ليباز حمضي، عكس ده من الليباز البنكرياسى القلوى. إنه يكسر الدهون لحد ما رغم أنه مش بنفس كفاءة الليباز البنكرياسى.

يحتوى البواب ، و هو الجزء الأدنى من المعدة اللى يتصل بالاثنى عشر عبر القناة البوابية ، على عدد ما يتعدش من الغدد اللى تفرز إنزيمات هضمية بما فيها الجاسترين. بعد ساعة أو ساعتين، يتم إنتاج مادة شبه سائلة سميكة تسمى الكيموس . لما تفتح العضلة العاصرة البوابية ، أو الصمام، يدخل الكيموس لالاثنى عشر حيث يختلط مع الإنزيمات الهضمية من البنكرياس، بعدين يمر عبر الأمعاء الدقيقة، حيث بيستمر الهضم.

تنتج الخلايا الجدارية الموجودة فى قاع المعدة جليكوبروتين يسمى العامل الداخلى و هو ضرورى لامتصاص فيتامين ب12 . فيتامين ب12 (الكوبالامين) ينتقل لالمعدة ومن خلالها، مرتبط بجليكوبروتين يفرزه الغدد اللعابية - ترانسكوبالامين الاولانى ويسمى كمان هابتوكورين، اللى يحمى الفيتامين الحساس للحمض من محتويات المعدة الحمضية. بمجرد وصولها لالاثنى عشر الاكتر حيادية، تقوم إنزيمات البنكرياس بتكسير الجليكوبروتين الواقى. يرتبط فيتامين ب12 المحرر بعد كده بالعامل الداخلى اللى يتم امتصاصه بعد كده بالخلايا المعوية فى الأمعاء الدقيقة.

المعدة هيا عضو قابل للتمدد وبتقدر أن تتمدد بشكل طبيعى لفيها حوالى لتر واحد من الطعام. يتم تمكين ده التوسع بسلسلة من الطيات المعدية فى الجدران الداخلية للمعدة. لن تتمكن معدة الطفل حديث الولادة من التوسع لاحتواء سوى حوالى 30 مل.

=== طحال ===
الطحال هو اكبر عضو لمفاوى فى الجسم ولكنه له وظايف تانيه. يقوم بتكسير خلايا الدم الحمرا والبيضاء ''المستهلكة'' . وللسبب ده معروف ساعات باسم &quot;مقبرة خلايا الدم الحمرا&quot;.&lt;ref name=&quot;Saladin3&quot; /&gt; واحد من منتجات ده ''الهضم'' هو الصبغة البيليروبين ، اللى يتم إرسالها ل[[كبد|الكبد]] و إفرازها فى الصفراء . منتج آخر هو [[حديد|الحديد]] ، اللى يستخدم فى تكوين خلايا الدم الجديدة فى نخاع العظام . يعالج [[طب|الطب]] الطحال باعتباره جزء من الجهاز الليمفاوى بس، رغم الاعتراف بأن النطاق الكامل لوظايفه المهمة لم يتم فهمه بعد. : 1751 

=== الكبد ===
[[ملف:Anatomy_of_liver_and_gall_bladder.png|يسار|تصغير|320x320بك| الكبد والمرارة]]
[[كبد|الكبد]] هو تانى اكبر عضو (بعد الجلد ) و هو غدة هضمية إضافية تلعب دور فى عملية التمثيل الغذائى فى الجسم. للكبد كتير من الوظايف، بعضها مهم لعملية الهضم. ممكن للكبد إزالة السموم من مختلف المستقلبات ؛ وتصنيع البروتينات و إنتاج [[بيوكيميا|المواد الكيميائية الحيوية]] اللازمة للهضم. ينظم تخزين [[الجليكوچين|الجليكوجين]] اللى ممكن بيتكون من [[جلوكوز|الجلوكوز]] ( تكوين الجليكوجين ). ممكن للكبد كمان تصنيع الجلوكوز من بعض الأحماض الأمينية . وظايفها الهضمية تتعلق لحد كبير بتفكيك الكربوهيدرات. و هو كمان يحافظ على عملية التمثيل الغذائى للبروتين فى تركيبه وتحلله. فى عملية التمثيل الغذائى للدهون بيصنع الكوليسترول . تتم كمان عملية إنتاج الدهون فى عملية تكوين الدهون . يقوم الكبد بتصنيع الجزء الاكبر من البروتينات الدهنية. يقع الكبد فى الربع العلوى الأيمن من البطن و أسفل الحجاب الحاجز حيث يرتبط به فى جزء واحد، هيا المنطقة العارية من الكبد. وده على يمين المعدة ويغطى المرارة. يقوم الكبد بتصنيع الأحماض الصفراوية والليسيثين لتعزيز هضم الدهون.

==== الصفرا ====
العصارة الصفراوية اللى ينتجها الكبد تتكون من الميه (97%) و أملاح الصفراء والمخاط و الأصباغ و1% من الدهون و الأملاح غير العضوية. البيليروبين هو الصبغ الرئيسى فيه. تعمل الصفراء جزئى كمواد فعالة سطحية تعمل على خفض التوتر السطحى بين سائلين أو مادة صلبة وسايلة وتساعد على استحلاب الدهون فى الكيموس. يتم توزيع الدهون الغذائية بعمل الصفراء لوحدات أصغر تسمى الميسيلات . يؤدى التحلل لميسيلات لإنشاء مساحة سطح اكبر بكتير لكى يعمل عليها إنزيم البنكرياس، الليباز. يقوم الليباز بهضم الدهون الثلاثية اللى تنقسم لحمضين دهنيين و أحادى الجليسريد . ويتم بعد كده امتصاصها بالزغابات الموجودة على حيط الأمعاء. إذا لم يتم امتصاص الدهون بالطريقه دى فى الأمعاء الدقيقة، فقد تنشأ مشاكل بعدين فى الأمعاء الغليظة اللى مش مجهزة لامتصاص الدهون. وتساعد الصفراء كمان فى امتصاص فيتامين ك من النظام الغذائى. يتم جمع الصفراء و توصيلها بالقناة الكبدية المشتركة . تنضم دى القناة لالقناة الكيسية لتتصل بقناة صفراوية مشتركة مع المرارة. يتم تخزين الصفراء فى المرارة لإطلاقها عند تفريغ الطعام فى الاثنى عشر و كمان بعد بضع ساعات.

==== المرارة ====
[[ملف:Sobo_1906_405.png|تصغير|200x200بك| المرارة موضحة باللون الأخضر أسفل الكبد]]
[[مراره|المرارة]] هيا جزء أجوف من القناة الصفراوية اللى أسفل الكبد مباشرة، مع وجود جسم المرارة فى انخفاض صغير. إنه عضو صغير يتم فيه تخزين العصارة الصفراوية اللى ينتجها الكبد، قبل إطلاقها فى الأمعاء الدقيقة. تتدفق الصفراء من الكبد عبر القنوات الصفراوية لالمرارة للتخزين. يتم إطلاق العصارة الصفراوية استجابةً لهرمون الكوليسيستوكينين (CCK)، و هو هرمون ببتيدى يتم إطلاقه من الاثنى عشر. يتم تشجيع إنتاج CCK (بالخلايا الصماء فى الاثنى عشر) بوجود الدهون فى الاثنى عشر.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.histology.leeds.ac.uk/digestive/gallbladder.php
| title = Histology guide
| accessdate = 22 May 2015
}}&lt;/ref&gt;

وينقسم 3 أقسام: قاع ، و جسم، و رقبة. يتناقص حجم الرقبة ويتصل بالقناة الصفراوية عبر القناة الكيسية ، اللى تنضم بعد كده لالقناة الكبدية المشتركة لتشكيل القناة الصفراوية المشتركة. عند ده التقاطع توجد طية مخاطية تسمى ''جيب هارتمان'' ، حيث تلتصق حصوات المرارة عادة. تتكون الطبقة العضلية فى الجسم من أنسجة عضلية ملساء تساعد المرارة على الانقباض، لحد تتمكن من تفريغ العصارة الصفراوية فى القناة الصفراوية. تحتاج المرارة لتخزين الصفراء فى صورة طبيعية شبه سائلة فى كل الأوقات. تعمل أيونات الهيدروجين اللى يتم إفرازها من البطانة الداخلية للمرارة على إبقاء العصارة الصفراوية حمضية بدرجة كافية لمنع تصلبها. لتخفيف الصفراء، يتم إضافة الميه والشوارد من الجهاز الهضمى. كما ترتبط الأملاح بجزيئات الكوليسترول فى الصفراء لمنعها من التبلور . إذا كان فيه كتير من الكوليسترول أو البيليروبين فى الصفراء، أو إذا لم يتم إفراغ المرارة بشكل صحيح، فقد تفشل الأنظمة. تتكون حصوات المرارة بالطريقه دى لما تُغطى قطعة صغيرة من الكالسيوم إما بالكوليسترول أو بالبيليروبين وتتبلور العصارة الصفراوية لتشكل حصوة فى المرارة. الغرض الرئيسى من المرارة هو تخزين و إطلاق الصفراء أو ''المرارة'' . يتم إطلاق الصفراء فى الأمعاء الدقيقة للمساعدة فى هضم الدهون عن طريق تقسيم الجزيئات الاكبر لجزيئات أصغر. بعد امتصاص الدهون، يتم امتصاص الصفراء كمان ونقلها تانى لالكبد لإعادة استخدامها.

=== البنكرياس ===
[[ملف:Gray1100.png|يسار|تصغير|240x240بك| البنكرياس والاثنى عشر والقناة الصفراوية]]
[[ملف:Digestive_hormones.jpg|تصغير|200x200بك| عمل الهرمونات الهضمية]]

[[بنكرياس|البنكرياس]] هو عضو رئيسى يعمل كغدة هضمية إضافية فى الجهاز الهضمى. إنها [[غده صماء|غدة صماء]] وغدة خارجية الإفراز . يفرز الجزء الصمّاوى [[انسولين|الأنسولين]] لما يبقا مستوى السكر فى الدم مرتفع؛ ويقوم الأنسولين بنقل الجلوكوز من الدم لالعضلات و الأنسجة التانيه لاستخدامه كطاقة. يفرز الجزء الصماء الجلوكاجون لما يكون مستوى السكر فى الدم منخفض؛ ويسمح الجلوكاجون بتكسير السكر المخزن لجلوكوز بالكبد علشان إعادة توازن مستويات السكر. ينتج البنكرياس ويطلق إنزيمات هضمية مهمة فى العصارة البنكرياسية اللى ينقلها لالاثنى عشر. يقع البنكرياس أسفل وخلف المعدة. ويتصل بالاثنى عشر عن طريق القناة البنكرياسية اللى ينضم ليها قرب وصلة القناة الصفراوية حيث ممكن لكل من الصفراء وعصارة البنكرياس أن تعمل على الكيموس اللى يتم إطلاقه من المعدة لالاثنى عشر. تحتوى الإفرازات البنكرياسية المائية من خلايا القناة البنكرياسية على أيونات البيكربونات القلوية اللى تساعد الصفراء على تحييد الكيموس الحمضى اللى يخرج من المعدة.

البنكرياس كمان المصدر الرئيسى للإنزيمات اللازمة لهضم الدهون والبروتينات. يتم إطلاق بعض دى الهرمونات استجابة لإنتاج الكوليسيستوكينين فى الاثنى عشر. (عكس ده من كده، يتم إنتاج الإنزيمات اللى تهضم السكريات المتعددة فى المقام الاولانى بجدران الأمعاء.) تمتلئ الخلايا بحبيبات إفرازية فيها الإنزيمات الهضمية الأولية. الإنزيمات البروتينية الرئيسية، هيا الإنزيمات البنكرياسية اللى تعمل على البروتينات، هيا التربسينوجين والكيموتربسينوجين . يتم إنتاج الإيلاستاز كمان . يتم إفراز كميات أقل من الليباز و الأميليز. يفرز البنكرياس كمان فوسفوليباز A2 ، وليسوفوسفوليباز ، و إستراز الكوليسترول. الزيموجينات الأولية هيا أشكال غير نشطة من الإنزيمات،و ده يتجنب حدوث التهاب البنكرياس الناجم عن التحلل الذاتى. بمجرد إطلاقه فى الأمعاء، يقوم إنزيم الإنتيروبيبتيداز الموجود فى الغشاء المخاطى المعوى بتنشيط التربسينوجين عن طريق انقسامه لتكوين التربسين؛ ويؤدى المزيد من الانقسام لإنتاج الكيموتريبسين.

=== الجهاز الهضمى السفلى ===
الجهاز الهضمى السفلى يتضمن الأمعاء الدقيقة و الأمعاء الغليظة بالكامل. الأمعاء تسمى كمان الأمعاء أو الأمعاء. يبتدى الجهاز الهضمى السفلى عند العضلة العاصرة البوابية للمعدة وينتهى عند فتحة الشرج. تنقسم الأمعاء الدقيقة لالاثنى عشر ، والصائم ، واللفائفى . يشكل الأعور القسم الفاصل بين الأمعاء الدقيقة والغليظة. بتشمل الأمعاء الغليظة المستقيم والقناة الشرجية .&lt;ref name=&quot;eb&quot;/&gt;

==== الأمعاء الدقيقة ====
[[ملف:Blausen_0817_SmallIntestine_Anatomy.png|تصغير|رسم توضيحى للأمعاء الدقيقة]]
تبدأ الأمعاء الدقيقة عند العضلة العاصرة البوابية ، وتنتهى عند الصمام اللفائفى الأعورى .&lt;ref name=&quot;SEER2025&quot;/&gt; يبتدى الطعام المهضوم جزئى بالوصول لالأمعاء الدقيقة على شكل كيموس شبه سائل، بعد ساعة واحدة من تناوله. المعدة تبقا فارغة للنص بعد 1.2 ساعة فى المتوسط.&lt;ref name=&quot;Read&quot;&gt;{{Cite journal|title=Simultaneous measurement of gastric emptying, small bowel residence and colonic filling of a solid meal by the use of the gamma camera|journal=Gut|volume=27|issue=3|pages=300–308|date=March 1986|pmid=3699551|pmc=1433420|doi=10.1136/gut.27.3.300}}&lt;/ref&gt; بعد 4 أو 5 ساعات يتم إفراغ المعدة.&lt;ref name=&quot;Colorado&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html
| title = Gastrointestinal Transit: How Long Does It Take?
| website = Hypertexts for Biomedical Sciences
| publisher = Colorado State University
| accessdate = April 1, 2020
| archive-date = 2015-04-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20150403015943/http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html
| url-status = dead
}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;Bowen R. [http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html &quot;Gastrointestinal Transit: How Long Does It Take?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403015943/http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html |date=2015-04-03}}. ''Hypertexts for Biomedical Sciences''. Colorado State University&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;April 1,&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرقم الهيدروجينى فى الأمعاء الدقيقة، يبقا أمر بالغ الأهمية؛ علشان لازم يكون متوازن بشكل جيد علشان تنشيط الإنزيمات الهضمية. الكيموس حمضى اوى، وله درجة حموضة منخفضة، تم إطلاقه من المعدة ويحتاج لأن يبقا اكتر قلوية. ده بيحصل فى '''الاثنى عشر''' عن طريق إضافة الصفراء من المرارة مع إفرازات البيكربونات من القناة البنكرياسية وكمان من إفرازات المخاط الغنى بالبيكربونات من غدد الاثنى عشر المعروفة باسم غدد برونر . يوصل الكيموس لالأمعاء بعد ما يتم إطلاقه من المعدة بفتحة العضلة العاصرة البوابية. يعمل خليط السائل القلوى الناتج على تحييد حمض المعدة اللى من شأنه أن يوصل لإتلاف بطانة الأمعاء. المكون المخاطى يقوم بتزييت حيطان الأمعاء.

[[ملف:Intestinal_layers.png|تصغير|طبقات الأمعاء الدقيقة]]
لما يتم تقليص جزيئات الطعام المهضومة بشكل كافٍ فى الحجم والتكوين، ممكن امتصاصها بحيط الأمعاء ونقلها لمجرى الدم. إن أول وعاء لده الكيموس هو البصلة الاثنى عشرية . ومن هنا يمر لأول أقسام الأمعاء الدقيقة الثلاثة، الاثنى عشر (القسم اللى بعد كده هو '''الصائم''' والتالت هو '''اللفائفى''' ). الاثنى عشر هو الجزء الاولانى و الأقصر من الأمعاء الدقيقة. و هو أنبوب مجوف على شكل حرف C، يربط المعدة بالصائم. يبتدى عند بصلة الاثنى عشر وينتهى عند العضلة المعلقة للاثنى عشر . يُعتقد أن التصاق العضلة المعلقة بالحجاب الحاجز يساعد على مرور الطعام بتكوين زاوية أوسع عند التصاقها. معظم عملية هضم الطعام بتحصل فى الأمعاء الدقيقة. تعمل انقباضات التجزئة على خلط وتحريك الكيموس بشكل أبطأ فى الأمعاء الدقيقةو ده يسمح بوقت أطول للامتصاص (وتستمر دى العملية فى الأمعاء الغليظة). فى الاثنى عشر، يتم إفراز الليباز البنكرياسى مع إنزيم مساعد ، و هو الكوليباز، لمزيد من هضم محتوى الدهون فى الكيموس. وبده التحلل، يتم إنتاج جزيئات أصغر من الدهون المستحلبة تسمى الكيلوميكرونات . هناك كمان خلايا هضمية تسمى الخلايا المعوية تبطن الأمعاء (معظمها موجود فى الأمعاء الدقيقة). هيا خلايا غير عادية فيها زغابات على سطحها اللى بدورها فيها عدد ما يتعدش من الزغابات الدقيقة على سطحها. كل دى الزغابات تشكل مساحة سطح اكبر، مش بس لامتصاص الكيموس لكن كمان لمزيد من هضمه عن طريق أعداد كبيرة من الإنزيمات الهضمية الموجودة على الزغيبات.

الكيلومكرونات صغيرة بما يكفى لتمر عبر الزغابات المعوية لالشعيرات اللمفاوية اللى تسمى الغدد اللبنية . ينتج عن الخليط الممتص مع اللمف فى الغدد اللبنية سائل حليبى يسمى الكيلوس ، بيتكون بشكل أساسى من الدهون المستحلبة من الكيلومكرونات. يتم بعد كده نقل الكيلوس عبر الجهاز الليمفاوى لباقى الجسم. تمثل العضلة المعلقة نهاية الاثنى عشر والتقسيم بين الجهاز الهضمى العلوى والجهاز الهضمى السفلى. بيستمر الجهاز الهضمى كالصائم اللى بيستمر كالدقاق. يحتوى الصائم، و هو الجزء الوسطانى من الأمعاء الدقيقة، على طيات دائرية ، هيا طيات من الغشاء المخاطى المزدوج اللى يحيط جزئى و ساعات يحيط تمام بتجويف الأمعاء. تعمل دى الطيات مع الزغابات على زيادة مساحة سطح الصائمو ده يسمح بزيادة امتصاص السكريات المهضومة و الأحماض الأمينية و الأحماض الدهنية فى مجرى الدم. كما تعمل الطيات الدائرية على إبطاء مرور الطعامو ده يتيح المزيد من الوقت لامتصاص العناصر الغذائية.

الجزء الأخير من الأمعاء الدقيقة هو اللفائفى. ويحتوى كمان على الزغابات وفيتامين ب12 ؛ ويتم امتصاص الأحماض الصفراوية و أى مغذيات متبقية هنا. لما ينفد الكيموس من العناصر الغذائية، تتحول المواد المتبقية لمواد شبه صلبة تسمى البراز ، اللى تنتقل لالأمعاء الغليظة، البكتيريا الموجودة فى نباتات الأمعاء بتكسر البروتينات والنشويات المتبقية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Role of intestinal bacteria in nutrient metabolism|journal=Journal of Parenteral and Enteral Nutrition|volume=21|issue=6|pages=357–365|date=November 1997|pmid=9406136|doi=10.1177/0148607197021006357}}&lt;/ref&gt; متوسط وقت العبور عبر الأمعاء الدقيقة 4 ساعات. يتم تفريغ نص بقايا الطعام الموجودة فى الوجبة من الأمعاء الدقيقة فى المتوسط بعد 5.4 ساعة من تناولها. يتم إفراغ الأمعاء الدقيقة بالكامل بعد متوسط 8.6 ساعة.&lt;ref name=&quot;Read&quot;/&gt;

==== الأعور ====
[[ملف:Gray1075.png|تصغير|الأعور وبداية القولون الصاعد]]
الأعور هو كيس يمثل التقسيم بين الأمعاء الدقيقة و الأمعاء الغليظة. يقع أسفل الصمام اللفائفى الأعورى فى الربع السفلى الأيمن من البطن. يتلقى الأعور الكيموس من الجزء الأخير من الأمعاء الدقيقة، اللفائفى ، ويتصل بالقولون الصاعد من الأمعاء الغليظة. عند ده التقاطع فيه العضلة العاصرة أو الصمام، صمام اللفائفى الأعورى اللى يبطئ مرور الكيموس من اللفائفي،و ده يسمح بمزيد من الهضم. و هو كمان موقع الملحق الملحق .&lt;ref name=&quot;Saladin&quot; /&gt;

==== الأمعاء الغليظة ====
[[ملف:Gastro-intestinal_tract.png|تصغير|403x403بك| الجهاز الهضمى السفلى - 3) الأمعاء الدقيقة؛ 5) الأعور؛ 6) الأمعاء الغليظة]]
فى الأمعاء الغليظة، يكون مرور الطعام المهضوم فى القولون أبطأ بكثير، ويستغرق من 30 ل40 ساعة لحد يتم إزالته عن طريق التبرز .&lt;ref name=&quot;Colorado&quot;/&gt; يعتبر القولون بشكل أساسى موقع لتخمير المواد القابلة للهضم بالبكتيريا المعوية . يختلف الوقت المستغرق بشكل كبير بين الأفراد. وتسمى النفايات شبه الصلبة المتبقية بالبراز ، ويتم إزالتها عن طريق الانقباضات المنسقة لجدران الأمعاء، اللى تسمى بالتمعج ، اللى تدفع الفضلات لالقدام للوصول لالمستقيم والخروج ب[[شرج انسان|فتحة الشرج]] عن طريق التغوط. يحتوى الجدار على طبقة خارجية من العضلات الطولية، هيا الشريطيات القولونية ، وطبقة داخلية من العضلات الدائرية. تحافظ العضلة الدائرية على تحرك المادة للقدام وتمنع كمان أى تدفق للنفايات لالخلف. كمان الإيقاع الكهربائى الأساسى اللى يحدد تردد الانقباضات يساعد كمان فى حركة التمعج. ممكن رؤية الشريطيات القولونية هيا المسؤولة عن الانتفاخات ( الزوائد ) الموجودة فى القولون. معظم أجزاء الجهاز الهضمى متغطيه بأغشية مصلية ولها مساريقا . الأجزاء العضلية التانيه مبطنة بالظهارة الخارجية .

== إمدادات الدم ==
[[ملف:TIEU_0442.gif|تصغير|173x173بك| الشرايين و الأوردة حول البنكرياس والطحال]]

يتم تزويد الجهاز الهضمى عن طريق الشريان البطنى . الشريان البطنى هو الفرع الرئيسى 1 الشريان الأورطى البطنى ، و هو الشريان الرئيسى الوحيد اللى يغذى أعضاء الجهاز الهضمى. هناك 3 أقسام رئيسية - الشريان المعدى الأيسر ، والشريان الكبدى المشترك ، والشريان الطحالى .

يزود الشريان البطنى الكبد والمعدة والطحال والثلث العلوى من الاثنى عشر (ل العضلة العاصرة لأودى ) والبنكرياس بالدم المؤكسج. يتم إرجاع معظم الدم لالكبد عبر نظام الوريد البابى لمزيد من المعالجة و إزالة السموم قبل الرجوع [[جهاز دورى|للدورة الدموية الجهازية]] عبر الأوردة الكبدية .

الفرع اللى بعد كده من الشريان الأورطى البطنى هو الشريان المساريقى العلوى ، اللى يغذى مناطق الجهاز الهضمى المشتقة من الأمعاء الوسطى، اللى بتشمل الثلثين البعيدين من الاثنى عشر، والصائم، واللفائفي، و الأعور، والزائدة الدودية، والقولون الصاعد، والثلثين القريبين من القولون المستعرض.

الفرع الأخير المهم للجهاز الهضمى هو الشريان المساريقى السفلى ، اللى يغذى مناطق الجهاز الهضمى المشتقة من الأمعاء الخلفية، اللى بتشمل الثلث البعيد من القولون المستعرض، والقولون النازل، والقولون السيني، والمستقيم، والشرج فوق الخط المشط .

تدفق الدم للجهاز الهضمى يوصل أقصى حد له بعد 20-40 دقيقة من تناول الطعام ويستمر لمدة 1.5-2 ساعة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=[Digestive system's large and changing needs of blood supply]|journal=Tidsskrift for den Norske Laegeforening|volume=119|issue=5|pages=664–666|date=February 1999|pmid=10095388}}&lt;/ref&gt;

== إمداد الأعصاب ==

الجهاز العصبى المعوى بيتكون من حوالى 100 مليون [[خليه عصبيه|خلية عصبية]] مدمجة فى الصفاق ، و هو بطانة الجهاز الهضمى الممتدة من المريء لفتحة الشرج. تتجمع دى الخلايا العصبية فى ضفيرتين - الضفيرة المعوية (أو ضفيرة أورباخ) اللى بين الطبقة الطولية وطبقة العضلات الملساء، والضفيرة تحت المخاطية (أو ضفيرة مايسنر) اللى بين الطبقة العضلية الملساء الدائرية والغشاء المخاطى.&lt;ref name=&quot;urlThe Enteric Nervous System&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/gi_nervous.html
| title = The Enteric Nervous System
| website = Hypertexts for Biomedical Sciences
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190120115501/http://vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/gi_nervous.html
| archivedate = 2019-01-20
| accessdate = 2008-11-29
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Anatomy and physiology of the enteric nervous system|journal=Gut|volume=47|issue=Suppl 4|pages=iv15-9; discussion iv26|date=December 2000|pmid=11076898|pmc=1766806|doi=10.1136/gut.47.suppl_4.iv15}}&lt;/ref&gt; يتم تغذية الأعصاب الباراسمبثاوية للقولون الصاعد عن طريق العصب المبهم . يتم توفير العصب الودى عن طريق الأعصاب الحشوية اللى تنضم لالعقد البطنية . يتم تغذية معظم الجهاز الهضمى عن طريق عقدتين بطنيتين كبيرتين، حيث ينضم الجزء العلوى من كل عقدة لالعصب الحشوى الاكبر وينضم الجزء السفلى لالعصب الحشوى الأصغر . ومن دى العقد تنشأ كتير من الضفائر المعدية .

== تطوير ==
الجنين فى وقت مبكر من التطور الجنينى ، فيه 3 طبقات جرثومية ويحيط به كيس صفار . خلال الأسبوع التانى من التطور، ينمو الجنين ويبدأ فى إحاطة وتغليف أجزاء من ده الكيس. تشكل الأجزاء المغلفة الأساس للجهاز الهضمى للبالغين. تبتدى أقسام ده المعى القدام بالتمايز لأعضاء الجهاز الهضمي، زى المريء والمعدة و الأمعاء. خلال الأسبوع الرابع من التطور، تدور المعدة. تدور المعدة، اللى كانت فى الأصل فى نص خط الجنين، بحيث يبقا جسمها على اليسار. يؤثر الدور ده ان كمان على جزء الأنبوب الهضمى الموجود أسفل المعدة مباشرة، اللى سيتحول لالاثنى عشر. بحلول نهاية الأسبوع الرابع، يبتدى الاثنى عشر النامى فى إخراج جيب صغير على جانبه الأيمن، و هو الرتوج الكبدى ، اللى هايصبح الشجرة الصفراوية . فيه أسفل ده مباشرة جيب خارجى ثانى، معروف باسم ''الرتوج الكيسي'' ، اللى سيتطور فى النهاية لالمرارة.

== الأهمية الاكلينيكيه ==

كل جزء من الجهاز الهضمى يتعرض لمجموعة واسعة من الاضطرابات، وكتير منها ممكن يكون خلقى . ممكن بتحصل أمراض الفم كمان بسبب [[بكتيريا|البكتيريا]] المسببة للأمراض ، [[فيروس|والفيروسات]] ، [[فطر|والفطريات]] ، وكأثر جنبيىن لبعض الأدوية . بتشمل أمراض الفم أمراض اللسان و أمراض الغدد اللعابية . مرض اللثة الشائع فى الفم هو [[التهابات اللثة|التهاب اللثة]] اللى تسببه البكتيريا الموجودة فى البلاك . العدوى الفيروسية الاكتر شيوعا فى الفم هيا التهاب اللثة والفم الناجم عن [[هربس|فيروس الهربس البسيط]] . العدوى الفطرية الشائعة هيا داء المبيضات المعروف باسم ''مرض القلاع'' اللى يصيب الأغشية المخاطية فى الفم.

فيه عدد من أمراض المريء زى تطور حلقات شاتزكى اللى ممكن تقيد الممر،و ده يسبب صعوبات فى البلع. كما أنها قد توصل لسد المريء بشكل كامل.

أمراض المعدة هيا فى الغالب حالات مزمنة وتشمل شلل المعدة ، والتهاب المعدة ، والقرحة الهضمية .

عدد من المشاكل بما فيها سوء التغذية [[انيميا|وفقر الدم]] ممكن ينشأ من سوء الامتصاص ، و هو الامتصاص غير الطبيعى للعناصر الغذائية فى الجهاز الهضمى. ممكن يكون لسوء الامتصاص أسباب كتيرة تتراوح من [[عدوا|العدوى]] لنقص الإنزيمات زى قصور البنكرياس الخارجى . ممكن ينشأ كمان نتيجة لأمراض تانيه فى الجهاز الهضمى زى مرض الاضطرابات الهضمية . مرض الاضطرابات الهضمية هو اضطراب [[مناعه ذاتيه|مناعى ذاتى]] يصيب الأمعاء الدقيقة. ممكن ده يوصل لنقص الفيتامينات بسبب سوء امتصاص العناصر الغذائية فى الأمعاء الدقيقة. ممكن كمان أن تتعطل الأمعاء الدقيقة بسبب الالتواء ، و هو حلقة من الأمعاء تلتف حول المساريقا المتصلة بها. ممكن يؤدى ده لنقص تروية المساريقا إذا كان شديدًا بدرجة كافية.

اضطراب شائع فى الأمعاء هو التهاب الرتج . الرتوج هيا أكياس صغيرة ممكن تتشكل جوه حيط الأمعاء، اللى ممكن تلتهب مسببة التهاب الرتوج. ممكن يسبب ده المرض مضاعفات إذا انفجرت واحده من الفقرات الملتهبة وابتدت العدوى. ممكن لأى عدوى أن بتنتشر لبطانة البطن ( الصفاق ) وتسبب التهاب الصفاق المميت المحتمل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Sigmoid diverticulitis: a systematic review|url=https://archive.org/details/sim_jama_2014-01-15_311_3/page/286|journal=JAMA|volume=311|issue=3|pages=287–297|date=January 2014|pmid=24430321|doi=10.1001/jama.2013.282025}}&lt;/ref&gt;

مرض كرون هو مرض التهاب الأمعاء المزمن الشائع (IBD)، اللى ممكن يؤثر على أى جزء من الجهاز الهضمي، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/crohns/
| title = Crohn's Disease
| date = July 10, 2013
| website = National Digestive Diseases Information Clearinghouse (NDDIC)
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140609002323/http://digestive.niddk.nih.gov/ddISeases/pubs/crohns/
| archivedate = 9 June 2014
| accessdate = 12 June 2014
}}&lt;/ref&gt; ولكنه يبتدى فى الغالب فى الجزء النهائى من الأمعاء الدقيقة .

التهاب القولون التقرحى ، و هو شكل تقرحى من التهاب القولون ، هو مرض التهاب الأمعاء الرئيسى التانى اللى يقتصر على القولون والمستقيم. ممكن يؤدىهذين المرضين الالتهابيين لزيادة خطر الإصابة [[سرطان القولون|بسرطان القولون والمستقيم]] . التهاب القولون التقرحى هو اكتر أمراض الأمعاء الالتهابية شيوع &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Ulcerative colitis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2011-11-03_365_18/page/1712|journal=The New England Journal of Medicine|volume=365|issue=18|pages=1713–1725|date=November 2011|pmid=22047562|doi=10.1056/NEJMra1102942}}&lt;/ref&gt;

متلازمة القولون العصبى (IBS) هيا الاكتر شيوعا من اضطرابات الجهاز الهضمى الوظيفية . دى هيا الاضطرابات مجهولة السبب اللى ساعدت عملية روما فى تعريفها.

داء الجيارديات هو مرض يصيب الأمعاء الدقيقة ويسببه طفيلى أولى يسمى [[طلائعيات|جيارديا]] ''[[جيارديه معويه|لامبليا]]'' . لا ينتشر ده المرض ولكنه يبقى محصور فى تجويف الأمعاء الدقيقة. ممكن يكون ساعات كتير بدون أعراض ، لكن ساعات كتير ممكن الإشارة ليه بمجموعة متنوعة من الأعراض. داء الجيارديا هو العدوى الطفيلية المسببة للأمراض الاكتر شيوع عند البشر.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Transmission and epidemiology of zoonotic protozoal diseases of companion animals|journal=Clinical Microbiology Reviews|volume=26|issue=1|pages=58–85|date=January 2013|pmid=23297259|pmc=3553666|doi=10.1128/CMR.00067-12}}&lt;/ref&gt;

فيه أدوات تشخيص تتضمن فى الغالب تناول كبريتات الباريوم للتحقيق فى اضطرابات الجهاز الهضمى. معروفه دى باسم سلسلة الجهاز الهضمى العلوى اللى تمكن من تصوير البلعوم والحنجرة والمريء والمعدة و الأمعاء الدقيقة و سلسلة الجهاز الهضمى السفلى لتصوير القولون.

=== سرطان ===
عدد الحالات الجديدة المقدرة لسرطان الجهاز الهضمى فى امريكا سنة 2023 كان حوالى 348.840 حالة و كان عدد الوفيات المقدرة بسبب سرطانات الجهاز الهضمى حوالى 172.010 حالة.&lt;ref name=&quot;Siegel2023&quot;&gt;{{Cite journal|title=Cancer statistics, 2023|journal=CA Cancer J Clin|volume=73|issue=1|pages=17–48|date=January 2023|pmid=36633525|doi=10.3322/caac.21763|url=}}&lt;/ref&gt; كانت الأسباب الرئيسية المحددة للوفاة المرتبطة بسرطان الجهاز الهضمى سنة 2023 هيا سرطان [[سرطان القولون|القولون والمستقيم]] (52550)، [[سرطان البنكرياس|والبنكرياس]] (50550)، والكبد والقناة الصفراوية جوه الكبد (29380)، [[سرطان المريء|والمريء]] (16120) والمعدة (11130).&lt;ref name=&quot;Siegel2023&quot; /&gt; تم ربط الأحماض الصفراوية ، لما تكون موجودة فى مناطق معينة من الجهاز الهضمى بمستويات مرتفعة بشكل مش طبيعي، بأنها مواد مسرطنة مهمة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Bile acids as carcinogens in the colon and at other sites in the gastrointestinal system|journal=Exp Biol Med (Maywood)|volume=248|issue=1|pages=79–89|date=January 2023|pmid=36408538|doi=10.1177/15353702221131858|url=|pmc=9989147}}&lt;/ref&gt;

=== فى الحمل ===
[[حمل]] ممكن يوصل لالإصابة ببعض الاضطرابات الهضمية. ممكن يتطور سكرى الحمل عند الأم نتيجة [[حمل|للحمل]] ، ورغم أن ده فى الغالب بيظهر بأعراض قليلة، إلا أنه قد يوصل ل[[تسمم الحمل]] .&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Gestational Diabetes: Diagnosis, Classification, and Clinical Care|journal=Obstetrics and Gynecology Clinics of North America|volume=44|issue=2|pages=207–217|date=June 2017|pmid=28499531|doi=10.1016/j.ogc.2017.02.002}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
[[ملف:Yoshitsuna_-_Dietary_Life_Rules_(Inshoku_yôjô_kagami).jpg|تصغير|قواعد الحياة الغذائية، اليابان، فترة إيدو توضح التأثيرات الوحشه لشرب الكحول على الجهاز الهضمى.]]
[[ملف:17th_century_Persian_digestive_system.jpg|بديل=|تصغير| تصوير تاريخى للجهاز الهضمي، بلاد فارس فى القرن السبعتاشر]]
فى أوائل القرن الحداشر، كتب الفيلسوف الطبى الإسلامى [[ابن سينا]] على نطاق واسع حول كتير من المواضيع بما فيها الطب. و نجا أربعون من دى الرسايل فى الطب، و فى الرسالة الأشهر اللى تحمل عنوان &quot; ''القانون فى الطب&quot;'' يناقش &quot;الغاز المتصاعد&quot;. كان ابن سينا يعتقد أن خلل الجهاز الهضمى هو المسؤول عن الإفراط فى إنتاج الغازات فى الجهاز الهضمى. واقترح تغييرات فى نمط الحياة واستخدام مجموعة من الأدوية العشبية لعلاجه.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.bmj.com/rapid-response/2011/11/03/avicennas-diagnosis-darwins-disease
| title = Avicenna's diagnosis of Darwin's disease
| date = 23 November 2021
| language = en
| accessdate = 23 November 2021
}}&lt;/ref&gt;

[[اليساندرو بينيديتى]] سنة 1497، نظر للمعدة باعتبارها عضو غير نظيف منفصل عن الحجاب الحاجز. فضلت النظرة دى للمعدة و الأمعاء باعتبارها أعضاء أساسية سائدة لحد نص القرن السبعتاشر.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://web.stanford.edu/class/history13/earlysciencelab/body/stomachpages/stomachcolonintestines.html
| title = History of the Stomach and Intestines
| website = web.stanford.edu
| accessdate = 10 November 2021
}}&lt;/ref&gt;

فى [[عصر النهضه|عصر النهضة]] فى القرن الستاشر، أنتج [[ليوناردو دافينشى|ليوناردو دافنشى]] بعض الرسومات المبكرة للمعدة و الأمعاء. اعتقد أن الجهاز الهضمى يساعد الجهاز التنفسى.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;/&gt; قدم [[اندرياس فيزاليوس|أندرياس فيساليوس]] بعض الرسومات التشريحية المبكرة للأعضاء البطنية فى القرن الستاشر.

فى نص القرن السبعتاشر، قدم الطبيب الفلمنكى [[يان بابتست فان هيلمونت|جان بابتيست فان هيلمونت]] أول [[يان بابتست فان هيلمونت|وصف كيميائى للهضم]] اللى تم وصفه بعدين بأنه قريب اوى من الإنزيم اللى تم تصوره بعدين .&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;/&gt; [[ويليام هارفى (دكتور من مملكه انجلترا)|ويليام هارفى]] سنة 1653، وصف الأمعاء حسب طولها، و إمدادات الدم، والمساريقا، والدهون (أدينيل سيكليز).&lt;ref name=&quot;Stanford&quot; /&gt;

[[وليام بروت|ويليام بروت]] سنة 1823، اكتشف حمض الهيدروكلوريك فى العصارة المعدية.&lt;ref name=&quot;Sródka&quot;&gt;{{Cite journal|title=The short history of gastroenterology|journal=Journal of Physiology and Pharmacology|volume=54|issue=Suppl 3|pages=9–21|date=December 2003|pmid=15075462}}&lt;/ref&gt; سنة 1895، وصف [[ايفان بافلوف|إيفان بافلوف]] إفرازه بأنه يتم تحفيزه برد فعل عصبى حيث يلعب العصب المبهم دور حاسم. و اقترح بلاك فى القرن التسعتاشر وجود ارتباط بين الهيستامين وده الإفراز. سنة 1916، وصف بوبيلسكى الهيستامين بأنه مادة تفرز حمض الهيدروكلوريك فى المعدة. ويليام بومونت كان جراح فى الجيش، و سنة 1825، كان قادر على مراقبة عملية الهضم وقت حدوثها فى المعدة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://oculus.nlm.nih.gov/cgi/f/findaid/findaid-idx?c=nlmfindaid;cc=nlmfindaid;view=reslist;subview=standard;didno=beaumont131
| title = William Beaumont Papers (1812-1959)]
| quote = Beaumont is known as the father of gastric physiology. Photocopies of originals held at [[Washington University in St. Louis]] School of Medicine, Library--letters, notebooks, certificates, and related papers.
}}&lt;/ref&gt; بقا ده ممكنا بالتجارب اللى اتعملت على رجل كان يعانى من جرح فى المعدة لم يلتئم بشكل كاملو ده اتسبب فى ترك فتحة فى المعدة. و تم وصف حركة المعدة من النتائج التانيه.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;/&gt;

فى القرن التسعتاشر، بقا مقبول أن العمليات الكيميائية تشارك فى عملية الهضم. اتعمل أبحاث فسيولوجية حول الإفراز والجهاز الهضمى بالتجارب اللى عملها كلود برنارد ورودولف هايدنهاين و إيفان بافلوف.

الأبحاث المتعلقة بالإنزيمات هيمنت على بقية القرن العشرين. كان أول ما تم اكتشافه هو السيكريتين ب[[ارنست ستارلينج|إرنست ستارلينج]] سنة 1902، مع النتائج اللى بعد كده من جون إدكينز سنة 1905 اللى اقترح لأول مرة الجاسترين مع تحديد بنيته سنة 1964.&lt;ref name=&quot;Sródka&quot; /&gt; وجد أندريه لاتارجيت وليستر دراجستيدت دور للأستيل كولين فى الجهاز الهضمى.&lt;ref name=&quot;Sródka&quot; /&gt; سنة 1972، وصف ج. بلاك مستقبلات الهيستامين H2 ، اللى تعمل على منع عمل الهيستامين وتقليل إنتاج حمض الهيدروكلوريك. سنة 1980، تم وصف مثبطات مضخة البروتون من قبل ساكس. سنة 1983، وصف [[بارى مارشال]] [[روبن وارن|وروبن وارن]] دور ''[[ملويه بوابيه|بكتيريا الملوية البوابية]]'' فى تكوين القرحة.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Unidentified curved bacilli in the stomach of patients with gastritis and peptic ulceration|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1984-06-16_1_8390/page/n3|journal=Lancet|volume=1|issue=8390|pages=1311–1315|date=June 1984|pmid=6145023|doi=10.1016/S0140-6736(84)91816-6}}&lt;/ref&gt;

مؤرخين الفن ساعات كتير لاحظو أن المشاركين فى الولائم فى السجلات الأيقونية للمجتمعات المتوسطية القديمة يظهرون دايما بالتقريب مستلقين على جانبهم الأيسر. ممكن يكمن واحد من التفسيرات فى تشريح المعدة و فى آلية الهضم. عند الاستلقاء على الجانب الأيسر، يكون للطعام مساحة للتمدد لأن انحناء المعدة يتحسن فى الوضع ده .&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2007-08-15|title=Left to digest|journal=Nature|language=en|volume=448|issue=7155|pages=753|doi=10.1038/448753a|issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* العضلة المائلة الداخلية فى البطن
* التهاب القولون التقرحي

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}{{Mouth anatomy}}{{Accessory digestive glands}}{{Gastroenterology}}{{Development of digestive system}}{{Digestive system procedures}}{{Human systems and organs}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز هضمى|جهاز هضمى]]
[[تصنيف:نظام حيوى]]</text>
      <sha1>mi72bn4djtsoyypy6c67fzaopl8yr1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قناة هضم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206251</id>
    <revision>
      <id>13024547</id>
      <parentid>13003342</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: ووظي ← و وظي، والطيور ← و الطيور، والزواحف ← و الزواحف (2)،  هي: ←  هيا:، الكتير من ← كتير من (4)، تؤثر ← بتأثر (2)، يُعرف ← معروف (4)، يمكنها ← بتقدر،  يحدث  ←  بيحصل  (2)،  الماء  ←  الميه  (2)،  بل  ←  لكن ،  ويشمل  ←  و بيشمل  (2)، ئًا ← ئً</comment>
      <origin>13024547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62512" sha1="rkxxn61b315q697glk8sejhvyy6bvut" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح|image=Digestive system without labels.svg|system=[[Digestive system]]|Width=200}}

'''مسلك المعده و المصارين (جهاز الهضم)''' ( '''القناة''' '''الهضمية''' ، '''القناة الهضمية''' ) هو المسار أو الممر فى الجهاز الهضمى اللى يؤدى من [[بوء|الفم]] لفتحة الشرج . يحتوى الجهاز الهضمى على كل الأعضاء الرئيسية للجهاز الهضمى عند البشر والحيوانات التانيه، بما فيها المريء والمعدة و الأمعاء . يتم هضم الطعام اللى يتم تناوله عن طريق الفم لاستخراج العناصر الغذائية وامتصاص [[طاقه|الطاقة]] ، ويتم إخراج الفضلات عبر فتحة الشرج على شكل [[براز]] . ''الجهاز الهضمي'' هو صفة تعنى أو تتعلق بالمعدة و الأمعاء.

معظم الحيوانات تمتلك جهاز هضمى كامل. الاستثناءات هيا اكتر بدائية: [[اسفنجيات|الإسفنج]] عنده مسام صغيرة ( [[اسفنجيات|فتحات]] ) فى كل اماكن الجسم للهضم ومسام ظهرية اكبر ( فُوهة ) للإخراج، [[مشطيات|وقناديل المشط]] عندها فم بطنى ومسام شرجية ظهرية، [[لاسعات|اللاسعات]] و الزواحف ليها مسام واحدة لكل من الهضم و الإخراج.&lt;ref name=&quot;CK12&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.ck12.org/book/ck-12-biology/section/17.2/
| title = Overview of Invertebrates
| date = 6 October 2015
| website = www.ck12.org
| accessdate = 25 June 2021
}}&lt;/ref&gt;

الجهاز الهضمى البشرى بيتكون من المريء والمعدة و المصارين ، وينقسم للجهاز الهضمى العلوى والسفلى. يتضمن الجهاز الهضمى كل الهياكل الموجودة بين الفم [[شرج انسان|والشرج]] ، و ده يشكل ممر مستمر يشمل الأعضاء الرئيسية للهضم، هيا المعدة و الأمعاء الدقيقة و الأمعاء الغليظة . بيتكون [[جهاز هضمى|الجهاز الهضمى البشرى]] الكامل من القناة الهضمية و [[جهاز هضمى|الأعضاء المساعدة للهضم]] ( اللسان والغدد اللعابية [[بنكرياس|والبنكرياس]] [[كبد|والكبد]] [[مراره|والمرارة]] ). ممكن كمان تقسيم المسار لالمصارين القدامية و الأمعاء الوسطى و الأمعاء الخلفية ،و ده يعكس الأصل الجنينى لكل جزء. طول الجهاز الهضمى البشرى كله حوالى {{حول|9|m|ft}} عند تشريح الجثة . إنه أقصر بشكل ملحوظ فى الجسم الحى لأن المصارين ، هيا أنابيب من أنسجة العضلات الملساء ، تحافظ على قوة العضلات ثابتة فى حالة من التوتر النصفى لكن ممكن تسترخى فى مناطق مختلفة للسماح بالتمدد والتمعج الموضعى.&lt;ref name=&quot;G. C. J. P. pp. 290–294&quot;&gt;{{Cite journal|last=G.|first=Hounnou|last2=C.|first2=Destrieux|last3=J.|first3=Desmé|last4=P.|first4=Bertrand|last5=S.|first5=Velut|title=Anatomical study of the length of the human intestine|journal=Surgical and Radiologic Anatomy|volume=24|issue=5|date=2002-12-01|issn=0930-1038|doi=10.1007/s00276-002-0057-y|pmid=12497219|pages=290–294}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raines Arbour Thompson Figueroa-Bodine pp. 67–72&quot;&gt;{{Cite journal|last=Raines|first=Daniel|last2=Arbour|first2=Adrienne|last3=Thompson|first3=Hilary W.|last4=Figueroa-Bodine|first4=Jazmin|last5=Joseph|first5=Saju|title=Variation in small bowel length: Factor in achieving total enteroscopy?|journal=Digestive Endoscopy|volume=27|issue=1|date=2014-05-26|issn=0915-5635|doi=10.1111/den.12309|pmid=24861190|pages=67–72}}&lt;/ref&gt; ميكروبات المصارين تتكون البشرية من حوالى 4000 سلالة مختلفة من [[بكتيريا|البكتيريا]] [[عتائق|والعتائق]] [[حقيقيات النوى|وحقيقيات النوى]] ، ولها أدوار متنوعة فى الحفاظ على [[جهاز مناعى|صحة المناعة]] والتمثيل الغذائى .&lt;ref name=&quot;Thursby&quot;&gt;{{Cite journal|last=Thursby|first=E|last2=Juge|first2=N|title=Introduction to the human gut microbiota.|journal=The Biochemical Journal|date=16 May 2017|volume=474|issue=11|pages=1823–1836|doi=10.1042/BCJ20160510|pmid=28512250|pmc=5433529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rinninella2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rinninella|first=E|last2=Raoul|first2=P|last3=Cintoni|first3=M|last4=Franceschi|first4=F|last5=Miggiano|first5=GAD|last6=Gasbarrini|first6=A|last7=Mele|first7=MC|title=What is the Healthy Gut Microbiota Composition? A Changing Ecosystem across Age, Environment, Diet, and Diseases.|journal=Microorganisms|date=10 January 2019|volume=7|issue=1|page=14|doi=10.3390/microorganisms7010014|pmid=30634578|pmc=6351938}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmc=5219689|year=2017|last=Lin|first=L|title=Role of intestinal microbiota and metabolites on gut homeostasis and human diseases|journal=BMC Immunology|volume=18|issue=1|pages=2|last2=Zhang|first2=J|doi=10.1186/s12865-016-0187-3|pmid=28061847}}&lt;/ref&gt; تفرز الخلايا الصماء المعوية فى الجهاز الهضمى [[هرمون]]ات للمساعدة فى تنظيم عملية الهضم. الهرمونات الهضمية دى ، بما فيها الجاسترين ، والسكريتين ، والكوليسيستوكينين ، والجريلين ، بتتنقل بآليات جوه الغدد الصماء أو ذاتية الغدد الصماء ،و ده يشير لأن الخلايا اللى تطلق دى الهرمونات هيا هياكل محفوظة طول [[تطور|التطور]] .

== الجهاز الهضمى البشرى ==

=== بناء ===
[[ملف:Digestive_system_simplified.svg|تصغير| رسم توضيحى [[جهاز هضمى|للجهاز الهضمى]]]]
ممكن وصف بنية و وظيفة الجهاز الهضمى بالتشريح الإجمالى والتشريح الميكروسكوبى (علم الأنسجة). ينقسم الجهاز الهضمى نفسه لجهازين علوى وسفلي، و الأمعاء لأمعاء دقيقة و أمعاء كبيرة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://hypertextbook.com/facts/2001/AnneMarieThomasino.shtml
| title = Length of a Human Intestine
| date = 2001
| website = The Physics Factbook
| last = Thomasino
| first = Anne Marie
}}&lt;/ref&gt;

==== الجهاز الهضمى العلوى ====
يتكون الجهاز الهضمى العلوى من الفم والبلعوم والمريء والمعدة والاثنى عشر . إن الحد الفاصل الدقيق بين المسالك العلوية والسفلية هو العضلة المعلقة للاثنى عشر . ده يميز الحدود الجنينية بين المصارين القدامية و الأمعاء الوسطى، و هو كمان التقسيم اللى يستخدمه الأطباء فى العاده لوصف النزيف المعوى بأنه من أصل &quot;علوي&quot; أو &quot;سفلي&quot;. عند تشريحه ، قد يبدو الاثنى عشر وكأنه عضو موحد، لكنه مقسم ل4 أجزاء بناء على الوظيفة والموقع والتشريح الداخلى. تتكون الاثنى عشر من 4 أجزاء (تبدأ من المعدة وتتجه نحو الصائم) وهي: البصلة ، والهابطة، و الأفقية، والصاعدة. تعلق العضلة المعلقة للاثنى عشر الحافة العلوية للاثنى عشر الصاعد من الحجاب الحاجز ، وتعمل كمعلم تشريحى مهم يوضح التقسيم الرسمى بين الاثنى عشر والصائم، الجزء الاولانى والتانى من المصارين الدقيقة على التوالى. هيا عضلة رفيعة مشتقة من الأديم المتوسط الجنينى .

==== الجهاز الهضمى السفلى ====
الجهاز الهضمى السفلى يتضمن معظم المصارين الدقيقة و الأمعاء الغليظة بالكامل. فى علم التشريح البشرى ، '''المصارين''' ( '''المصارين''' أو '''المصارين''' ؛ باليونانية: '''éntera''' ) هيا جزء من الجهاز الهضمى يمتد من العضلة العاصرة البوابية للمعدة ل[[شرج انسان|فتحة الشرج]] ، و زى فى الثدييات التانيه، تتكون من جزأين: المصارين الدقيقة و الأمعاء الغليظة . فى البشر، تنقسم المصارين الدقيقة لالاثنى عشر ، والصائم ، واللفائفى . ينقسم المصارين الغليظة لالأعور ، والقولون الصاعد ، والقولون المستعرض ، والقولون النازل ، والقولون السينى ، والمستقيم ، والقناة الشرجية .&lt;ref name=&quot;Kapoor2011&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://emedicine.medscape.com/article/1948929-overview
| title = Large Intestine Anatomy
| date = 13 Jul 2011
| website = Medscape
| publisher = WebMD LLC.
| accessdate = 2013-08-20
| last = Kapoor, Vinay Kumar
| editor1-last = Gest, Thomas R.
}}&lt;/ref&gt;

===== المصارين الدقيقة =====
المصارين الدقيقة بنية أنبوبية طولها حوالى 6 ل7 أمتار، تبتدى عند الاثنى عشر وتنتهى عند اللفائفى . مساحة الغشاء المخاطى فى الإنسان البالغ حوالى {{حول|30|m2}} .&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal|last=Helander|first=Herbert F.|last2=Fändriks|first2=Lars|date=2014-06-01|title=Surface area of the digestive tract - revisited|journal=Scandinavian Journal of Gastroenterology|volume=49|issue=6|pages=681–689|doi=10.3109/00365521.2014.898326|issn=1502-7708|pmid=24694282}}&lt;/ref&gt; يؤدى الجمع بين الطيات الدائرية والزغابات والزغيبات الدقيقة لزيادة مساحة الامتصاص فى الغشاء المخاطى بحوالى 600 ضعف، ده يخللى المساحة الإجمالية نحو {{حول|250|sqm|sqft}} للأمعاء الدقيقة بأكملها. وظيفتها الرئيسية هيا امتصاص منتجات الهضم (بما فيها الكربوهيدرات والبروتينات والدهون والفيتامينات) لمجرى الدم. هناك 3 أقسام رئيسية:

# الاثنى عشر : بنية قصيرة (حوالى 20-25&amp;nbsp;سم طول ) اللى يستقبل الكيموس من المعدة، مع العصارة البنكرياسية اللى فيها إنزيمات هضمية والصفراء من [[مراره|المرارة]] . تعمل الإنزيمات الهضمية على تكسير البروتينات، وتقوم الصفراء بتحويل الدهون لميسيلات . يحتوى الاثنى عشر على غدد برونر اللى تنتج إفراز قلوى غنى بالمخاط فيه البيكربونات . تعمل دى الإفرازات، بالاشتراك مع البيكربونات من البنكرياس، على تحييد الأحماض المعدية الموجودة فى الكيموس.
# الصائم : هو الجزء الوسطانى من المصارين الدقيقة، ويربط الاثنى عشر باللفائفى. إنه حوالى {{حول|2.5|m|ft}}يبلغ طولها وفيها طيات دائرية تعرف كمان باسم الثنيات الدائرية والزغابات اللى تزيد من مساحة سطحها. يتم هنا امتصاص منتجات الهضم (السكريات و الأحماض الأمينية و الأحماض الدهنية) لمجرى الدم.
# اللفائفى : القسم الأخير من المصارين الدقيقة. طوله حوالى 3 أمتار، وفيه زغابات تشبه الصائم. يمتص بشكل أساسى فيتامين ب12 و الأحماض الصفراوية ، و أى عناصر غذائية تانيه متبقية.

===== المصارين الغليظة =====

المصارين الغليظة بتشكل قوس يبتدى عند الأعور وينتهى عند المستقيم والقناة الشرجية . و بيشمل كمان الزائدة الدودية ، اللى ترتبط بالأعور . طوله حوالى 1.5 متر، ومساحة الغشاء المخاطى فى الإنسان البالغ حوالى {{حول|2|m2}} .&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; الجزء الأطول من المصارين الغليظة هو القولون اللى تتمثل وظيفته الرئيسية فى امتصاص الميه و الأملاح.&lt;ref name=&quot;Terms&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/colon
| title = definition colon
| date = 2 February 2011
| website = www.cancer.gov
| language = en
| accessdate = 24 January 2025
}}&lt;/ref&gt; المصارين الغليظة يبتدى عند الأعور، حيث الزائدة الدودية . وده كمان هو بداية القولون باعتباره القولون الصاعد فى الجدار الخلفى للبطن. عند ثنية القولون اليمنى (ثنية [[كبد|الكبد]] ) (الجزء المثنى من القولون الصاعد والعرضى ) يمر عبر البطن فى القولون المستعرض، ويمر أسفل الحجاب الحاجز. عند ثنية القولونالشمال (ثنية الطحال ) الجزء المثنى من القولون المستعرض والنازل ، ينزل لأسفل الجانب الأيسر من البطن. ويصل لالقولون السينى و هو حلقة من القولون الأقرب لالمستقيم ويستمر لالمستقيم والقناة الشرجية .

==== تطوير ====

المصارين هيا بنية مشتقة من الأديم الباطن . فى اليوم الستاشر بالتقريب من نمو الإنسان، يبتدى الجنين فى الانثناء بطنى (حيث يبقا السطح البطنى للجنين مقعر ) فى اتجاهين: تطوى جوانب الجنين على بعضها ويطوى الرأس والذيل تجاه بعضهما البعض. النتيجة هيا أن قطعة من كيس الصفار ، هيا بنية مبطنة بالبطانة الداخلية على اتصال بالجانب البطنى للجنين، تبتدى فى الانقباض علشان تكون '''المصارين البدائية''' . يفضل الكيس المحى متصل بأنبوب المصارين عن طريق القناة المحية . فى العاده يتراجع ده البناء وقت التطور؛ و فى الحالات اللى لا يتراجع فيها، معروف باسم رتج ميكل .

خلال الحياة الجنينية ، يتم تقسيم المصارين البدائية تدريجى ل3 أجزاء: المصارين القدامية و الأمعاء الوسطى و الأمعاء الخلفية . رغم ان دى المصطلحات بتستعمل فى الغالب فى الإشارة لأجزاء من المصارين البدائية، إلا أنها بتستعمل كمان بانتظام لوصف مناطق المصارين النهائية كمان .

يتم تحديد كل جزء من المصارين بشكل اكبر ويوصل لظهور أمعاء محددة وهياكل متصله بالأمعاء فى التطور اللاحق. تتطور المكونات المشتقة من المصارين السليمة، بما فيها المعدة والقولون ، على شكل تورمات أو توسعات فى خلايا المصارين البدائية. عكس ده من كده، المشتقات المرتبطة بالأمعاء - أى تلك الهياكل اللى تنشأ من المصارين البدائية لكن مش جزء من المصارين نفسها - تتطور بشكل عام كأكياس خارجية للأمعاء البدائية. تظل الأوعية الدموية اللى تغذى دى الهياكل ثابتة طول التطور.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!جزء
! جزء فى البالغين
! يوصل ل
! الإمداد الشرياني
|-
| المعى القدامي
| المريء لأول قسمين من الاثنى عشر
| المريء، المعدة، الاثنى عشر (الجزء الاولانى والتانى)، الكبد، المرارة، البنكرياس، الجزء العلوى من البنكرياس&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ( رغم ان الطحال يتم تزويده بالمغذيات بالجذع البطنى ، إلا أنه  من المساريقا الظهرية و علشان كده فهو مش  من  المصارين   القدامية)
| الجذع البطني
|-
|  المصارين   الوسطى
| الاثنى عشر السفلي، لالثلثين الأولين من القولون المستعرض
| الاثنى عشر السفلي، الصائم ، اللفائفى ، الأعور ، الزائدة الدودية ، القولون الصاعد ، والثلثان الأولان من القولون المستعرض
| فروع الشريان المساريقى العلوي
|-
|  المصارين   الخلفية
| الثلث الأخير من القولون المستعرض، للجزء العلوى من القناة الشرجية
| الثلث الأخير من القولون المستعرض ، والقولون النازل ، والمستقيم ، والجزء العلوى من القناة الشرجية
| فروع الشريان المساريقى السفلي
|}

==== علم الأنسجة ====
[[ملف:Layers_of_the_GI_Tract_english.svg|تصغير|300x300بك| التركيب العام لجدار المصارين]]
يحتوى الجهاز الهضمى على شكل من أشكال علم الأنسجة العام مع بعض الاختلافات اللى تعكس التخصص فى التشريح الوظيفى. ممكن تقسيم الجهاز الهضمى لأربع طبقات متحدة المركز بالترتيب التالي:

* الغشاء المخاطي
* تحت المخاطية
* الطبقة العضلية
* أدفنتيتيا أو سيروسا

===== الغشاء المخاطى =====
الغشاء المخاطى هو الطبقة الداخلية للجهاز الهضمى. يحيط الغشاء المخاطى بالتجويف ، أو المساحة المفتوحة جوه الأنبوب. دى الطبقة تكون على اتصال مباشر مع الطعام المهضوم ( الكيموس ). بيتكون الغشاء المخاطى من:

* الظهارة - الطبقة الداخلية. مسؤول عن معظم العمليات الهضمية والامتصاصية و الإفرازية.
* الصفيحة المخصوصة - طبقة من النسيج الضام. خلوى بشكل مش عادى مقارنة بمعظم الأنسجة الضامة
* العضلات المخاطية - طبقة رقيقة من العضلات الملساء تساعد على مرور المواد و تعزز التفاعل بين الطبقة الظهارية ومحتويات التجويف عن طريق التحريك والتمعج

تتخصص الأغشية المخاطية بشكل كبير فى كل عضو من أعضاء الجهاز الهضمى للتعامل مع الحالات المختلفة. بيظهر التنوع الاكبر فى الظهارة.

===== تحت المخاطية =====
الطبقة تحت المخاطية تتكون من طبقة كثيفة غير منتظمة من النسيج الضام مع وجود أوعية دموية كبيرة و أوعية لمفاوية و أعصاب تتفرع لالغشاء المخاطى والعضلات الخارجية . فيها الضفيرة تحت المخاطية ، هيا ضفيرة عصبية معوية على السطح الداخلى ''للعضلة الخارجية'' .

===== الطبقة العضلية =====

الطبقة العضلية تتكون من طبقة دائرية داخلية وطبقة خارجية طولية . الطبقة الدائرية تمنع الطعام من التحرك للخلف، و الطبقة الطولية تقصر المسار. الطبقات مش طولية أو دائرية حقيقى، لكن إن طبقات العضلات حلزونية ذات درجات مختلفة. الدايرة الداخلية حلزونية ذات ميل حاد والطولية الخارجية حلزونية ذات ميل أقل بكثير. رغم ان العضلة العضلية الخارجية متشابهة فى كل اماكن الجهاز الهضمي، لكن الاستثناء هو المعدة اللى فيها طبقة عضلية مائلة داخلية إضافية للمساعدة فى طحن وخلط الطعام. تتكون العضلات الخارجية للمعدة من الطبقة المائلة الداخلية، و الطبقة الدائرية الوسطى، و الطبقة الطولية الخارجية.

بين الطبقات العضلية الدائرية والطولية توجد الضفيرة العضلية المعوية . ده يتحكم فى التمعج. يتم البدء بالنشاط بخلايا تنظيم ضربات القلب ( الخلايا الخلالية المعوية لكاخال ). المصارين ليها نشاط تمعجى داخلى ( إيقاع كهربائى أساسى ) بسبب نظامها العصبى المعوى المتكامل. ممكن تعديل المعدل ببقية الجهاز العصبى اللاإرادى .

تسمى الانقباضات المنسقة لهذه الطبقات بالحركة الدودية ، هيا تدفع الطعام عبر المسالك. بيتقال على الطعام الموجود فى الجهاز الهضمى اسم &quot;البولس&quot; (كرة الطعام) من الفم لالمعدة. بعد المعدة، يتم هضم الطعام جزئى ويصبح شبه سائل، ويشار ليه باسم الكيموس . فى المصارين الغليظة، تسمى المادة شبه الصلبة المتبقية بالبراز .

===== الغلاف الخارجى والغطاء المصلى =====

الطبقة الخارجية تتكون من الجهاز الهضمى من شوية طبقات من النسيج الضام .الأجزاء جوه الصفاق من الجهاز الهضمى متغطيه بطبقة مصلية . وتشمل دى الأعضاء معظم المعدة ، والجزء 1 الاثنى عشر ، و الأمعاء الدقيقة بالكامل، و الأعور والزائدة الدودية، والقولون المستعرض ، والقولون السينى ، والمستقيم . فى دى الأقسام من المصارين ، توجد حدود واضحة بين المصارين و الأنسجة المحيطة بها. تحتوى دى الأجزاء من القناة الهضمية على مساريقا . الأجزاء خلف الصفاق متغطيه بالأغشية الخارجية. إنها تندمج مع الأنسجة المحيطة وتثبت فى مكانها. زى ، فى العاده يمر الجزء خلف الصفاق من الاثنى عشر عبر المستوى عبر البواب . وتشمل دى الأعضاء المريء ، وبوابة المعدة، والاثنى عشر البعيد، والقولون الصاعد ، والقولون النازل ، والقناة الشرجية . و ذلك، تجويف الفم فيه غلاف خارجى.

==== التعبير عن الجينات والبروتينات ====
يتم التعبير عن يقارب من 20000 جين ترميز البروتين فى الخلايا البشرية ويتم التعبير عن 75٪ من دى الجينات فى جزء واحد على الأقل من أجزاء الجهاز الهضمى المختلفة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.proteinatlas.org/humanproteome/gastrointestinal+tract
| title = The human proteome in gastrointestinal tract - The Human Protein Atlas
| website = www.proteinatlas.org
| accessdate = 2017-09-21
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Uhlén|first=Mathias|last2=Fagerberg|first2=Linn|last3=Hallström|first3=Björn M.|last4=Lindskog|first4=Cecilia|last5=Oksvold|first5=Per|last6=Mardinoglu|first6=Adil|last7=Sivertsson|first7=Åsa|last8=Kampf|first8=Caroline|last9=Sjöstedt|first9=Evelina|date=2015-01-23|title=Tissue-based map of the human proteome|journal=Science|language=en|volume=347|issue=6220|pages=1260419|doi=10.1126/science.1260419|issn=0036-8075|pmid=25613900}}&lt;/ref&gt; يتم التعبير عن اكتر من 600 من دى الجينات بشكل اكتر بالتحديد فى جزء واحد أو اكتر من أجزاء الجهاز الهضمي، والبروتينات المقابلة ليها وظايف مرتبطة بهضم الطعام وامتصاص العناصر الغذائية. ومن الأمثلة على البروتينات المحددة اللى ليها زى دى الوظايف هيا البيبسينوجين PGC والليباز LIPF ، المعبر عنها فى الخلايا الرئيسية ، و ATPase المعدة ATP4A والعامل الجوهرى المعدى GIF ، المعبر عنها فى الخلايا الجدارية لغشاء المعدة. بتشمل البروتينات المحددة المعبر عنها فى المعدة والاثنى عشر اللى تشارك فى الدفاع بروتينات المخاط ، زى المخاط 6 و الإنتيلكتين-1 .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gremel|first=Gabriela|last2=Wanders|first2=Alkwin|last3=Cedernaes|first3=Jonathan|last4=Fagerberg|first4=Linn|last5=Hallström|first5=Björn|last6=Edlund|first6=Karolina|last7=Sjöstedt|first7=Evelina|last8=Uhlén|first8=Mathias|last9=Pontén|first9=Fredrik|date=2015-01-01|title=The human gastrointestinal tract-specific transcriptome and proteome as defined by RNA sequencing and antibody-based profiling|journal=Journal of Gastroenterology|language=en|volume=50|issue=1|pages=46–57|doi=10.1007/s00535-014-0958-7|pmid=24789573|issn=0944-1174}}&lt;/ref&gt;

==== وقت العبور ====
يختلف الوقت اللى يستغرقه الطعام للانتقال عبر الجهاز الهضمى بناء على عوامل متعددة، بما فيها العمر والعرق والجنس.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Degen|first=L.P.|last2=Phillips|first2=S.F.|title=Variability of gastrointestinal transit in healthy women and men|journal=Gut|volume=39|pages=299–305|date=August 1996|number=2|DOI=10.1136/gut.39.2.299|PMID=8977347|PMCID=1383315}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Madsen, MD|first=Jan Lysgard|title=Effects of gender, age, and body mass index on gastrointestinal transit times|journal=Digestive Diseases and Sciences|volume=37|pages=1548–1553|date=1992|number=10|DOI=10.1007/BF01296501|PMID=1396002}}&lt;/ref&gt; تم استخدام كتير من التقنيات لقياس وقت العبور، بما فيها التصوير بالأشعة السينية بعد تناول وجبة مُعَلَّمة [[باريوم|بالباريوم]] ، وتحليل [[هايدروجين|الهيدروجين]] فى التنفس، والتحليل الومضانى بعد تناول وجبة مُعَلَّمة بالإشعاع ، &lt;ref name=&quot;Bowen&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html
| title = Gastrointestinal Transit: How Long Does It Take?
| publisher = Colorado State University
| last = Bowen
| first = Richard
| accessdate = 2025-05-16
| archive-date = 2015-04-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20150403015943/http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/basics/transit.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; والابتلاع البسيط واكتشاف [[دره|حبوب الذرة]] .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Keendjele|first=Tuwilika P. T.|last2=Eelu|first2=Hilja H.|last3=Nashihanga|first3=Tunelago E.|last4=Rennie|first4=Timothy W.|last5=Hunter|first5=Christian John|title=Corn? When did I eat corn? Gastrointestinal transit time in health science students|journal=Advances in Physiology Education|date=1 March 2021|volume=45|issue=1|pages=103–108|doi=10.1152/advan.00192.2020|pmid=33544037}}&lt;/ref&gt; يستغرق خروج 50% من المحتويات من المعدة من 2.5 ل3 ساعات. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:مصادر موثوق فيها فى الطب|&lt;span title=&quot;Material near this tag needs references to reliable medical sources. (July 2020)&quot;&gt;بحاجة لمصدر طبي&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; يعتمد معدل الهضم كمان على المادة اللى يتم هضمها، علشان تركيبة الطعام من نفس الوجبة قد تترك المعدة بمعدلات مختلفة.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Wilson|first=Malcom J.|last2=Dickson|first2=W.H.|last3=Singleton|first3=A.C.|title=Rate of evacuation of various foods from the normal stomach: a preliminary communication|journal=Arch Intern Med|volume=44|pages=787–796|date=1929|DOI=10.1001/archinte.1929.00140060002001}}&lt;/ref&gt; يستغرق إفراغ المعدة بالكامل حوالى 4 ل5 ساعات، ويستغرق المرور عبر القولون من 30 ل50 ساعة.&lt;ref name=&quot;Bowen&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kim|first=SK|year=1968|title=Small intestine transit time in the normal small bowel study|url=https://archive.org/details/sim_ajr-american-journal-of-roentgenology_1968-11_104_3/page/n25|journal=American Journal of Roentgenology|volume=104|issue=3|pages=522–524|doi=10.2214/ajr.104.3.522|pmid=5687899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmc=3325313|year=2012|last=Ghoshal|first=U. C.|title=Colonic Transit Study Technique and Interpretation: Can These be Uniform Globally in Different Populations with Non-uniform Colon Transit Time?|journal=Journal of Neurogastroenterology and Motility|volume=18|issue=2|pages=227–228|last2=Sengar|first2=V.|last3=Srivastava|first3=D.|pmid=22523737|doi=10.5056/jnm.2012.18.2.227}}&lt;/ref&gt;

==== وظيفة المناعة ====
الجهاز الهضمى يشكل جزء مهم من [[جهاز مناعى|الجهاز المناعى]] .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mowat|first=Allan M.|last2=Agace|first2=William W.|date=2014-10-01|title=Regional specialization within the intestinal immune system|journal=Nature Reviews. Immunology|volume=14|issue=10|pages=667–685|doi=10.1038/nri3738|issn=1474-1741|pmid=25234148}}&lt;/ref&gt;

===== الحاجز المناعى =====

مساحة سطح الجهاز الهضمى تتقدر بحوالى 32 متر مربع، أو يقارب من نصف ستاد تنس الريشة.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; مع زى ده التعرض الكبير (اكتر من 3 أضعاف مساحة السطح المكشوف للجلد )، تعمل مكونات المناعة دى على منع مسببات الأمراض من دخول أنظمة الدورة الدموية واللمفاوية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Flannigan|first=Kyle L.|last2=Geem|first2=Duke|last3=Harusato|first3=Akihito|last4=Denning|first4=Timothy L.|date=2015-07-01|title=Intestinal Antigen-Presenting Cells: Key Regulators of Immune Homeostasis and Inflammation|journal=The American Journal of Pathology|volume=185|issue=7|pages=1809–1819|doi=10.1016/j.ajpath.2015.02.024|issn=1525-2191|pmc=4483458|pmid=25976247}}&lt;/ref&gt; يتم توفير المكونات الأساسية لهذه الحماية بالحاجز المخاطى المعوى ، اللى بيتكون من عناصر فيزيائية وكيميائية حيوية ومناعية يتم تصنيعها بالغشاء المخاطى المعوى.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sánchez de Medina|first=Fermín|last2=Romero-Calvo|first2=Isabel|last3=Mascaraque|first3=Cristina|last4=Martínez-Augustin|first4=Olga|date=2014-12-01|title=Intestinal inflammation and mucosal barrier function|journal=Inflammatory Bowel Diseases|volume=20|issue=12|pages=2394–2404|doi=10.1097/MIB.0000000000000204|issn=1536-4844|pmid=25222662}}&lt;/ref&gt; كما يتم كمان إبعاد الكائنات الحية الدقيقة عن طريق نظام مناعى واسع النطاق يشتمل على الأنسجة الليمفاوية المرتبطة بالأمعاء (GALT). فيه عوامل إضافية تساهم فى الحماية من غزو مسببات الأمراض. زى ، انخفاض درجة الحموضة (تتراوح من 1 ل4) للمعدة قاتلة للكتير من الكائنات الحية الدقيقة اللى تدخلها.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Schubert|first=Mitchell L.|date=2014-11-01|title=Gastric secretion|journal=Current Opinion in Gastroenterology|volume=30|issue=6|pages=578–582|doi=10.1097/MOG.0000000000000125|issn=1531-7056|pmid=25211241}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، يعمل المخاط (الذى فيه أجسام مضادة من النوع IgA ) على تحييد كتير من الكائنات الحية الدقيقة المسببة للأمراض.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Márquez|first=Mercedes|last2=Fernández Gutiérrez Del Álamo|first2=Clotilde|last3=Girón-González|first3=José Antonio|date=2016-01-28|title=Gut epithelial barrier dysfunction in human immunodeficiency virus-hepatitis C virus coinfected patients: Influence on innate and acquired immunity|journal=World Journal of Gastroenterology|volume=22|issue=4|pages=1433–1448|doi=10.3748/wjg.v22.i4.1433|issn=2219-2840|pmc=4721978|pmid=26819512}}&lt;/ref&gt; بتشمل العوامل التانيه اللى تساهم فى وظيفة الجهاز الهضمى [[انزيم|الإنزيمات]] اللى تفرز فى اللعاب والصفراء .

===== توازن الجهاز المناعى =====
البكتيريا المفيدة كمان ممكن تساهم فى استقرار الجهاز المناعى فى الجهاز الهضمى. زى ، تلعب [[مطثيات|البكتيريا المطثية]] ، واحده من المجموعات البكتيرية الاكتر انتشار فى الجهاز الهضمي، دور مهم فى التأثير على ديناميكيات الجهاز المناعى فى المصارين .&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Commensal microbe-derived butyrate induces the differentiation of colonic regulatory T cells|journal=Nature|volume=504|issue=7480|pages=446–450|doi=10.1038/nature12721|pmid=24226770|year=2013|last=Furusawa|first=Yukihiro|last2=Obata|first2=Yuuki|last3=Fukuda|first3=Shinji|last4=Endo|first4=Takaho A.|last5=Nakato|first5=Gaku|last6=Takahashi|first6=Daisuke|last7=Nakanishi|first7=Yumiko|last8=Uetake|first8=Chikako|last9=Kato|first9=Keiko|bibcode=2013Natur.504..446F}}&lt;/ref&gt; و ثبت أن تناول نظام غذائى غنى بالألياف ممكن يكون مسؤول عن تشجيع الخلايا التنظيمية التائية (Tregs). و سبب ده لإنتاج الأحماض الدهنية قصيرة السلسلة وقت تخمير العناصر الغذائية المشتقة من النباتات زى الزبدات والبروبيونات . بشكل أساسي، يحفز الزبدات تمايز الخلايا التنظيمية بتعزيز أستلة الهيستون H3 فى المحفز والمناطق المحفوظة غير المشفرة فى موضع FOXP3 ، و علشان كده تنظيم [[تى سيل|الخلايا التائية]] ،و ده يوصل لتقليل الاستجابة الالتهابية والحساسية.

==== ميكروبات الجهاز الهضمى ====
[[ملف:Microbiome.jpg|تصغير|رسم تخطيطى للميكروبات البشرية فى مناطق مختلفة من الجهاز الهضمى]]

المصارين الغليظة فيها أنواع متعددة من [[بكتيريا|البكتيريا]] ، والكائنات الدقيقة التانيه اللى بتقدر تحليل الجزيئات اللى مايقدرش جسم الإنسان معالجتها لوحده، &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hillman|first=Ethan T|last2=Lu|first2=Hang|last3=Yao|first3=Tianmang|last4=Nakatsu|first4=Cindy H|title=Minireview: Microbial Ecology along the Gastrointestinal Tract|journal=Microbes Environ|date=2017|volume=32|issue=4|pages=300–313|doi=10.1264/jsme2.ME17017|pmid=29129876|pmc=5745014|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jsme2/32/4/32_ME17017/_html/-char/en|accessdate=30 March 2025}}&lt;/ref&gt; و ده يدل على وجود علاقة تكافلية . دى الميكروبات مسؤولة عن إنتاج الغاز عند واجهة المضيف والممرض ، اللى يتم إطلاقه على شكل انتفاخ البطن . ممكن للبكتيريا المعوية كمان أن تشارك فى تفاعلات التخليق الحيوى. زى ، تنتج سلالات معينة فى المصارين الغليظة فيتامين ب &lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ؛ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Martens, H. Barg, M. Warren, D. Jah|first=J.-H.|date=2002-03-01|title=Microbial production of vitamin B 12|url=http://link.springer.com/10.1007/s00253-001-0902-7|journal=Applied Microbiology and Biotechnology|volume=58|issue=3|pages=275–285|doi=10.1007/s00253-001-0902-7|pmid=11935176|issn=0175-7598}}&lt;/ref&gt; و هو مركب أساسى فى البشر لأشياء زى تخليق الحمض النووى و إنتاج خلايا الدم الحمرا.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.yalemedicine.org/news/are-you-getting-enough-vitamin-b12#:~:text=Vitamin%20B12,%20also%20called%20cobalamin,meaning%20it%20dissolves%20in%20water.
| title = Are You Getting Enough Vitamin B12? What You Need to Know
| website = Yale Medicine
| language = en
| accessdate = 2024-11-23
}}&lt;/ref&gt; بس، الوظيفة الأساسية للأمعاء الغليظة هيا امتصاص الميه من المواد المهضومة (اللى ينظمها المهاد ) و إعادة امتصاص [[صوديوم|الصوديوم]] والمواد المغذية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507857/#:~:text=The%20large%20intestine%20has%203,toward%20the%20rectum%20for%20elimination.|title=Physiology, Large Intestine|last=Azzouz|first=Laura L.|last2=Sharma|first2=Sandeep|publisher=StatPearls Publishing|date=31 July 2023|pmid=29939634|accessdate=24 March 2024}}&lt;/ref&gt; تتنافس البكتيريا المعوية المفيدة مع [[بكتيريا|البكتيريا]] الضارة المحتملة على المساحة و&quot;الغذاء&quot;، علشان الجهاز المعوى عنده موارد محدودة. تم اقتراح نسبة 80-85% من البكتيريا المفيدة ل15-20% من البكتيريا الضارة المحتملة للحفاظ على التوازن الداخلى . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2016)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; توصل النسبة غير المتوازنة لخلل التوازن الجرثومى .

==== إزالة السموم واستقلاب الأدوية ====
[[انزيم|الإنزيمات]] زى CYP3A4 ، مع أنشطة الناقل المضاد ، تلعب كمان دور فعال فى دور المصارين فى استقلاب الأدوية فى إزالة السموم من المستضدات والمواد الغريبة .&lt;ref&gt;{{Cite journal|last2=Ziegler|first2=DM|date=5 December 1990|title=The enzymes of detoxication.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1990-12-05_265_34/page/20714|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=265|issue=34|pages=20715–8|pmid=2249981|last=Jakoby|first=WB|doi=10.1016/S0021-9258(17)45272-0}}&lt;/ref&gt;

== حيوانات تانيه ==

فى معظم [[فقاريات|الفقاريات]] ، بما فيها [[برمائيات|البرمائيات]] ، [[طير|و الطيور]] ، [[زواحف|و الزواحف]] ، [[كظاميات|والثدييات اللى تحط البيض]] ، و بعض [[سمك|الأسماك]] ، ينتهى الجهاز الهضمى بفتحة هضمية مش فتحة شرج . فى المجمع، يندمج الجهاز البولى مع المسام التناسلية الشرجية. تمتلك [[وحشيات|الثدييات]] (جميع الثدييات اللى لا تحط بيض، بما فيها البشر) فتحات شرجية وتناسلية بولية منفصلة. تمتلك إناث المجموعة الفرعية [[پلاسينتاليا|المشيمية]] فتحات بولية وتناسلية منفصلة.

خلال التطور المبكر ، يبتدى الوضع غير المتماثل للأمعاء و الأعضاء الداخلية (شوف كمان نظرية الالتواء المحورى ).

[[مجترات|المجترات]] تظهر تخصصات كتير فى هضم وتخمير المواد النباتية الصلبة، بما فيها [[مجترات|حجرات المعدة الإضافية]] ، والقدرة على إعادة المواد الغذائية المهضومة جزئى لمزيد من المضغ (المعروفة كمان باسم &quot; مضغ الطعام &quot;).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sansone|first=Randy A.|last2=Sansone|first2=Lori A.|date=2012|title=Rumination|journal=Innovations in Clinical Neuroscience|volume=9|issue=2|pages=29–34|issn=2158-8333|pmc=3312901|pmid=22468242}}&lt;/ref&gt; طيور و حيوانات تانيه كتير تمتلك معدة متخصصة فى الجهاز الهضمى تسمى القانصة تستخدم لطحن الطعام. هناك ميزة تانيه موجودة فى مجموعة من الحيوانات هيا المحصول . الكيس ده عند الطيور على شكل كيس بجانب المريء. سنة 2020، تم اكتشاف أقدم جهاز هضمى متحجر معروف لكائن حى يشبه الديدان منقرض من فصيلة Cloudinidae ؛ عاش خلال أواخر العصر الإدياكارى من حوالى 550 مليون سنة.&lt;ref name=&quot;NYT-20200110&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Joel
| first = Lucas
| title = Fossil Reveals Earth's Oldest Known Animal Guts - The find in a Nevada desert revealed an intestine inside a creature that looks like a worm made of a stack of ice cream cones.
| url = https://www.nytimes.com/2020/01/10/science/fossil-guts-intestines.html
| date = 10 January 2020
| work = [[The New York Times]]
| accessdate = 10 January 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NAT-20200110&quot;&gt;{{Cite journal|last=Schiffbauer, James D.|display-authors=et al.|date=10 January 2020|title=Discovery of bilaterian-type through-guts in cloudinomorphs from the terminal Ediacaran Period|journal=[[Nature Communications]]|volume=11|page=205|bibcode=2020NatCo..11..205S|doi=10.1038/s41467-019-13882-z|pmc=6954273|pmid=31924764}}&lt;/ref&gt;

يُعتقد أن المصارين الدقيقة (اللى فيها فم و فتحة شرج) قد تطورت جوه فرع النفروزوان من [[بايلاتيريا|ثنائيات المصارين]] ، بعد ما امتدت فتحة البطن الأصلية (مفردة، زى ما هو الحال فى [[لاسعات|اللاسعات]] والسنونيات ؛ وتطورت تانى فى النفروزوان زى [[ديدان مسطحه|الديدان المفلطحة]] ) لالقدام والخلف، قبل ما يضيق الجزء الوسطانى من الامتداد ويغلق بالكامل، تارك فتحة قدامية (فم) وفتحة خلفية (فتحة الشرج و فتحة الأعضاء التناسلية ). توجد أمعاء ممتدة بدون قفل الجزء الوسطانى فى فرع آخر من ثنائيات الجانب، هيا المفصليات المنقرضة. يُعتقد أن ده والتطور الأمفستومى (لما يتطور الفم والشرج من امتداد المصارين فى الجنين) الموجود فى بعض الديدان النفروزوية ( زى [[ديدان اسطوانيه|الديدان الأسطوانية]] ) يدعم دى الفرضية.

== الأهمية الاكلينيكيه ==

=== الأمراض ===

فيه امراض و حالات كتير اللى ممكن بتأثر على الجهاز الهضمي، بما فيها [[عدوا|العدوى]] [[التهاب|والالتهابات]] [[سرطان|والسرطان]] . ممكن للكتير من مسببات الأمراض ، زى [[بكتيريا|البكتيريا]] اللى تسبب الأمراض المنقولة بالغذاء ، أن تسبب التهاب المعدة و الأمعاء الناتج عن [[التهاب]] المعدة و الأمعاء الدقيقة. ممكن للمضادات الحيوية المستخدمة لعلاج زى دى الالتهابات البكتيرية أن تقلل من تنوع الميكروبيوم فى الجهاز الهضمي، وتمكن الوسطاء الالتهابيين بشكل اكبر.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nitzan|first=Orna|last2=Elias|first2=Mazen|last3=Peretz|first3=Avi|last4=Saliba|first4=Walid|date=2016-01-21|title=Role of antibiotics for treatment of inflammatory bowel disease|journal=World Journal of Gastroenterology|volume=22|issue=3|pages=1078–1087|doi=10.3748/wjg.v22.i3.1078|issn=1007-9327|pmc=4716021|pmid=26811648}}&lt;/ref&gt; التهاب المعدة و الأمعاء هو المرض الاكتر شيوعا فى الجهاز الهضمى.

* ممكن بيحصل سرطان الجهاز الهضمى فى أى نقطة فى الجهاز الهضمي، و بيشمل سرطان الفم ، وسرطان اللسان ، [[سرطان المريء|وسرطان المريء]] ، وسرطان المعدة ، وسرطان [[سرطان القولون|القولون والمستقيم]] . من الممكن أن يكون واحد من العوامل المسبب لسرطانات الجهاز الهضمى هو التعرض المفرط لأعضاء الجهاز الهضمى للأحماض الصفراوية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Bile acids as carcinogens in the colon and at other sites in the gastrointestinal system|journal=Exp Biol Med|volume=248|issue=1|pages=79–89|date=January 2023|pmid=36408538|pmc=9989147|doi=10.1177/15353702221131858|url=}}&lt;/ref&gt;
* الحالات الالتهابية. التهاب اللفائفى هو التهاب اللفائفى ، التهاب القولون هو التهاب المصارين الغليظة .
* التهاب الزائدة الدودية هو التهاب الزائدة الدودية اللى فى الأعور. دى حالة قاتلة محتملة إذا سابت دون علاج؛ وتتطلب معظم حالات التهاب الزائدة الدودية التدخل الجراحى.

مرض الرتوج هو حالة شائعة اوى عند كبار السن فى البلاد الصناعية. يؤثر ده المرض فى العاده على المصارين الغليظة لكن معروف أنه يؤثر على المصارين الدقيقة كمان . بيحصل داء الرتوج لما تتشكل أكياس على حيط المصارين . لما تبقا الأكياس ملتهبة، معروف ذلك باسم التهاب الرتج . مرض التهاب المصارين هو حالة التهابية بتأثر على حيطان المصارين ، وتشمل الأنواع الفرعية من مرض كرون والتهاب القولون التقرحى . مرض كرون ممكن يؤثر على الجهاز الهضمى بأكمله، التهاب القولون التقرحى يقتصر على المصارين الغليظة. يعتبر مرض كرون على نطاق واسع [[مناعه ذاتيه|مرض مناعى ذاتى]] . رغم ان التهاب القولون التقرحى يتم علاجه ساعات كتير كما لو كان مرض مناعى ذاتى، إلا أنه مافيش إجماع على أنه كذلك بالفعل. اضطرابات الجهاز الهضمى الوظيفية و أشهرها متلازمة القولون العصبى . الإمساك الوظيفى وآلام البطن الوظيفية المزمنة هيا اضطرابات وظيفية تانيه فى المصارين ليها أسباب فسيولوجية لكن مش ليها أمراض هيكلية أو كيميائية أو معدية ممكن تحديدها.

=== أعراض ===
يمكن أن تشير كتير من الأعراض لوجود مشاكل فى الجهاز الهضمي، بما فيها:

* القيء ، اللى ممكن يشمل ارتجاع الطعام أو تقيؤ الدم
* الإسهال ، أو خروج براز سائل أو اكتر تكرار
* الإمساك ، اللى يشير لمرور كمية أقل من البراز المتصلب
* الدم فى البراز ، اللى يشمل الدم الأحمر الطازج ، والدم ذو اللون العنابي، والدم ذو اللون القطراني

=== علاج ===
يمكن ساعات كتير إجراء جراحة الجهاز الهضمى فى العيادات الخارجية. فى امريكا سنة 2012، شكلت العمليات الجراحية على الجهاز الهضمى 3 من اكتر 25 عملية جراحية خارجية شيوع وتشكل 9.1 % من كل العمليات الجراحية الخارجية للمرضى الخارجيين.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Surgeries in Hospital-Owned Outpatient Facilities, 2012|journal=HCUP Statistical Brief|issue=188|publisher=Agency for Healthcare Research and Quality|location=Rockville, MD|date=February 2015|url=http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb188-Surgeries-Hospital-Outpatient-Facilities-2012.jsp}}&lt;/ref&gt;

=== التصوير ===
تتضمن الطرق المختلفة لتصوير الجهاز الهضمى سلسلة الجهاز الهضمى العلوى والسفلي:

* ممكن ابتلاع الصبغات غير النفاذة للأشعة السينية لإنتاج ابتلاع الباريوم
* ممكن تصوير أجزاء من المسار بالكاميرا. معروف ده بالتنظير الداخلى إذا كان فحص الجهاز الهضمى العلوي، والتنظير القولونى أو تنظير القولون السينى إذا كان فحص الجهاز الهضمى السفلى. تنظير الكبسولة هو عملية يتم فيها ابتلاع كبسولة فيها كاميرا علشان فحص المسالك. ممكن كمان أخذ خزعات وقت الفحص.
* ممكن استخدام الأشعة السينية للبطن لفحص الجزء السفلى من الجهاز الهضمى.

=== أمراض تانيه متصله ===

* [[كوليرا]]
* [[كيس التضاعف المعوى]]
* [[داء الجيارديات]]
* [[التهاب البنكرياس]]
* [[مرض القرحة الهضمية]]
* [[الحمى الصفراء]]
* بكتيريا الملوية البوابية بكتيريا حلزونية سلبية الغرام. يُصاب بيها اكتر من نصف سكان العالم، خاصةً فى مرحلة الطفولة؛ ومش معروف على وجه اليقين كيفية انتقال المرض. تستوطن دى البكتيريا الجهاز الهضمي، و بالخصوصً المعدة. تتميز دى البكتيريا بظروف بقاء خاصة بالبيئة الدقيقة لمعدة الإنسان: فهى محبة لغاز تانى أكسيد الكربون ومحبة للهواء. بتبيين بكتيريا الملوية البوابية كمان انجذاب نحو بطانة المعدة الظهارية و الطبقة المخاطية المحيطة بها. بيتحفز استعمار دى البكتيريا للمعدة استجابة مناعية قوية توصل لالتهاب متوسط لشديد، معروف باسم التهاب المعدة. بتشمل علامات و أعراض العدوى التهاب المعدة، و ألم حارق فى البطن، وفقدان الوزن، وفقدان الشهية، والانتفاخ، والتجشؤ، والغثيان، والقيء الدموي، وبراز أسود اللون. ممكن اكتشاف العدوى بعدة طرق: الأشعة السينية للجهاز الهضمي، والتنظير الداخلي، وفحوصات الدم للأجسام المضادة لبكتيريا الملوية البوابية، وفحص البراز، وفحص اليورياز فى التنفس (وهو ناتج ثانوى للبكتيريا). إذا تم اكتشافها مبكر، ممكن علاجها بثلاث جرعات من مثبطات مضخة البروتون المختلفة، و نوعين من المضادات الحيوية، ويستغرق الشفاء منها حوالى أسبوع. إذا لم يتم اكتشافه فى وقت مبكر بما فيه الكفاية، فممكن تكون هناك حاجة لعملية جراحية.&lt;ref name=&quot;iagcj&quot;&gt;{{استشهاد بالمجلة|الأخير=Fox|الأول=James|المؤلف2=Timothy Wang|العنوان=Inflammation, Atrophy, and Gastric Cancer|المجلة=Journal of Clinical Investigation|التاريخ=يناير 2007|المجلد=117|السلسلة=مراجعة|الإصدار=1|الصفحات=60–69|doi=10.1172/JCI30111|pmid=17200707|url=|pmc=1716216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;my grad advisor&quot;&gt;{{استشهاد بالكتاب|الأخير=Murphy|الأول=Kenneth|العنوان=Janeway's Immunobiology|التاريخ=20 مايو 2014|الناشر=Garland Science, Taylor and Francis Group, LLC|الموقع=جديد يورك|isbn=978-0-8153-4243-4|الصفحات=389–398}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;immu-sys&quot;&gt;{{استشهاد بالكتاب|الأخير=بارهام|الأول=بيتر|العنوان=الجهاز المناعى|التاريخ=20 مايو 2014|الناشر=شركة جارلاند ساينس تايلور وفرانسيس المحدودة|الموقع=نيو يورك|isbn=978-0-8153-4146-8|الصفحة=494}}&lt;/ref&gt;
* [[انسداد الأمعاء الكاذب|انسداد المصارين الكاذب]] هو متلازمة ناتجة عن خلل فى الجهاز الهضمي، وتتميز بضعف شديد فى قدرة المصارين على الدفع والامتصاص. بتشمل الأعراض آلام يومية فى البطن والمعدة، وغثيان، وانتفاخ شديدًا، وقيئً، وحرقة فى المعدة، وعسر فى البلع، و إسهال، و إمساك، وجفاف ، وسوء تغذية. مافيش علاج شافٍ لانسداد المصارين الكاذب. قد يلزم إجراء أنواع مختلفة من الجراحة والعلاج لإدارة المضاعفات المهددة للحياة، زى الانسداد المعوى والالتواء، وركود المصارين اللى يوصل لفرط نمو البكتيريا، واستئصال الأجزاء المصابة أو الميتة من المصارين . يحتاج كتير من المرضى لالتغذية الوريدية.
* [[انسداد الأمعاء|انسداد المصارين]] هو انسداد فى المصارين .
* [[داء الاضطرابات الهضمية]] هو شكل شائع من أشكال [[سوء الامتصاص]]، يصيب ما يوصل ل1% من الأشخاص اصحاب الأصول الاوروبية الشمالية. تُحفّز استجابة مناعية ذاتية فى الخلايا المعوية عن طريق هضم بروتينات الغلوتين. يُسبب تناول البروتينات الموجودة فى القمح والشعير والجاودار ضمور زغابى فى المصارين الدقيقة. العلاج الوحيد هو تجنب دى الأطعمة مدى الحياة باتباع نظام غذائى خالى من الغلوتين.
* [[الفيروسات المعوية]] بتتسمما حسب مسار انتقالها عبر المصارين («معوي» بمعنى معوى)، لكن أعراضها لا ترتبط بشكل رئيسى بالأمعاء.
* [[انتباذ بطانة الرحم]] ممكن يُصيب المصارين ، بأعراض مشابهة لمتلازمة القولون العصبى.
* [[التواء الأمعاء|التواء المصارين]] (أو اختناق المصارين ) هو حدث نادر نسبى (يحدث فى العاده بعد فترة من جراحة المصارين الكبرى). بس، يصعب تشخيصه بشكل صحيح، و إذا تُرك دون علاج، فقد يوصل ل[[احتشاء الأمعاء|احتشاء المصارين]] والوفاة. (يُعتقد أن المغنى [[موريس جيب]] قد مات بسبب ده.)
* [[خلل التنسج الوعائى]] فى القولون
* [[امساك]]
* [[اسهال]]
* [[مرض هيرشسبرونغ]] (داء العقد اللمفاوية)
* [[انغلاف (اضطراب طبى)|انغلاف]]
* [[سليلة (دواء)]] (شوف كمان [[سليلة القولون والمستقيم]])
* [[التهاب القولون الغشائى الكاذب]]
* [[تضخم القولون السام]]، و هو فى العاده من مضاعفات التهاب القولون التقرحي

== استخدامات أمعاء الحيوانات ==
يتم استخدام أمعاء الحيوانات غير البشرية بعدة طرق. من كل نوع من أنواع المواشى اللى تعتبر مصدر [[لبن|للحليب]] ، يتم الحصول على المنفحة المقابلة ليها من أمعاء {{Linktext|calves}} اللى تتغذى على الحليب. يتم تناول أمعاء [[خنزير|الخنزير]] والعجل ، كما يتم استخدام أمعاء الخنزير كأغلفة [[سجق|للنقانق]] . تزود أمعاء العجل العجل بالفوسفاتاز القلوى المعوى (CIP)، وتستخدم فى صنع جلد العجل الذهبى . الاستخدامات التانيه هيا:

* استخدام أوتار أمعاء الحيوانات من قبل الموسيقيين يرجع [[اسره مصريه تالته|للعيله التالتة فى مصر]] . زمان القريب، كانت الأوتار مصنوعة من أمعاء [[خروف|الحمل]] . مع ظهور العصر الحديث، بقا الموسيقيون يميلون لاستخدام الأوتار المصنوعة من الحرير ، أو المواد الاصطناعية زى النايلون أو الفولاذ . بس، لسه بعض العازفين بيستعملو أوتار المصارين لاستحضار جودة النغمة القديمة. رغم ان زى دى الأوتار كانت تُشار ليها فى العاده باسم أوتار &quot; القطط &quot;، إلا أنه لم يتم استخدام [[قطه|القطط]] أبدًا كمصدر لأوتار المصارين .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.todayifoundout.com/index.php/2010/11/violin-strings-were-never-made-out-of-actual-cat-guts/
| title = Violin strings were never made out of actual cat guts
| date = 12 November 2010
| website = TodayIFoundOut.com
| accessdate = 15 December 2015
| last = Hiskey
| first = Daven
}}&lt;/ref&gt;
* كانت أمعاء الأغنام المصدر الأصلى لخيوط المصارين الطبيعية المستخدمة فى المضارب ، زى مضارب [[تنس|التنس]] . اليوم، بقت الأوتار الاصطناعية اكتر انتشار ، لكن احسن الأوتار المصنوعة من أمعاء البقر بقت دلوقتى مصنوعة من أمعاء البقر .
* تم استخدام حبل المصارين كمان لإنتاج أوتار للفخاخ اللى توفر جرس طنينى مميز لطبل الفخ . طبلة الصنج الحديثة تستخدم دايما سلك معدنى بدل حبل المصارين ، طبلة إطار [[بندير|البندير]] [[شمال افريقيا|فى شمال إفريقيا]] لسه تستخدم المصارين لده الغرض.
* بتتعمل قشرات أو أغلفة [[سجق|النقانق]] &quot;الطبيعية&quot; من أمعاء الحيوانات، و بالخصوصً لحم الخنزير، ولحوم البقر، ولحوم الضأن.
* يتم تغليف كوكوريتسى ، جاردوباكيا ، و تورسينيلو من أمعاء الضأن (أو الماعز).
* يتم غلى [[هاجس (طعام)|هاجيس]] تقليدى فى معدة الخروف و تقديمها.
* تتكون الطفيليات ، هيا نوع من الطعام، من أمعاء [[خنزير|الخنزير]] المغسولة كويس .
* تم استخدام أمعاء الحيوانات لصنع خطوط الحبال فى الساعات الطويلة ولحركات الصمامات فى الساعات القوسية ، لكن ممكن استبدالها بسلك معدنى.
* أقدم [[الواقى الذكرى|الواقيات الذكرية]] المعروفة، اللى يرجع تاريخها لسنة 1640 ميلادى، كانت مصنوعة من أمعاء الحيوانات.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.ananova.com/news/story/sm_1870958.html?menu=news.quirkies.sexlife
| title = World's oldest condom
| year = 2008
| publisher = [[Ananova]]
| accessdate = 2008-04-11
}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* فسيولوجيا الجهاز الهضمي
* أمعاء على رقاقة
* All pages with titles beginning with &quot;الجهاز الهضمي&quot;
* All pages with titles containing أمراض الجهاز الهضمي

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{Wiktionary|gastrointestinal tract|gastrointestinal|tract}} {{كومونز}}

* [https://www.proteinatlas.org/humanproteome/gastrointestinal+tract الجهاز الهضمى فى أطلس البروتين البشري]
* [https://web.archive.org/web/20090507150127/http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/yrdd/ جهازك الهضمى و ازاى  يعمل فى المعاهد الوطنية للصحة]
{{Human systems and organs}}{{Mouth anatomy}}{{Digestive tract}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز هضمى]]
[[تصنيف:بطن]]</text>
      <sha1>rkxxn61b315q697glk8sejhvyy6bvut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ووكرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2206394</id>
    <revision>
      <id>13024591</id>
      <parentid>12992479</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1896</id>
      </contributor>
      <comment>مسح &quot;Mmm...forbidden_crisps_-_Flickr_-_dan_taylor.jpg&quot;, اتمسحت من كومونز عن طريق [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] بسبب: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mmm...forbidden crisps - Flickr - dan taylor.jpg|]].</comment>
      <origin>13024591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9068" sha1="e0zlwrbxde6kgm6eq9i9d9rupm915cf" xml:space="preserve">{{معلومات شركه}}
'''شركة ووكرز Walkers Snack Foods Limited''' ، &lt;ref name=&quot;CompaniesHouse&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/02333074
| title = Walkers Snack Foods Limited overview - Find and update company information - GOV.UK
| date = 1989-01-09
| website = [[Companies House]]
| language = en
| accessdate = 2023-08-13
}}&lt;/ref&gt; واللى تعمل تحت اسم '''ووكرز''' ، هي شركة بريطانية لتصنيع الوجبات الخفيفة تعمل بشكل أساسي في المملكة المتحدة وأيرلندا. تشتهر الشركة بتصنيع رقائق البطاطس والوجبات الخفيفة التانيه. في سنة 2013، استحوذت على 56% من سوق رقائق البطاطس البريطانية.&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk/food&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.bbc.co.uk/food/0/22540908
| title = BBC Food: Crisps: Is classic potato losing its appeal?
| date = 30 May 2013
| publisher = BBC
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150223174730/http://www.bbc.co.uk/food/0/22540908
| archivedate = 23 February 2015
| accessdate = 1 June 2014
}}&lt;/ref&gt; تأسست شركة ووكرز في سنة 1948 في [[مدينه ليستر|ليستر]] ، إنجلترا، على ايد هنري ووكر. باعت عائلة ووكرز الشركة في سنة 1970 لشركة إنتاج الأغذية الأمريكية، ستاندرد براندز . في سنة 1989، استحوذت شركة [[بيبسيكو]] ، مالكة العلامة التجارية الأمريكية للوجبات الخفيفة فريتو لاي، على شركة ووكرز.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.upi.com/Archives/1989/07/03/PepsiCo-buys-former-RJR-Nabisco-divisions/3685615441600/
| title = PepsiCo buys former RJR Nabisco divisions
| website = UPI
| language = en
| accessdate = 8 September 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.nytimes.com/1989/07/04/business/pepsico-to-aid-europe-sales-buys-2-british-snack-units.html
| title = Pepsico, to Aid Europe Sales, Buys 2 British Snack Units
| work = The New York Times
| date = 1989
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Walkers_Crisp_Factory,_Fforestfach,_Swansea_-_geograph.org.uk_-_21477.jpg|يسار|تصغير| مصنع ووكرز في سوانزي، ويلز]]
[[ملف:Walkers_crisp_factory,_Lincoln,_England_-_DSCF1412.JPG|يسار|تصغير| المدخل الأمامي لمصنع ووكرز في لينكولن، إنجلترا]]
[[ملف:Quavers_packet.jpg|تصغير|227x227بك| نكهة الجبن Quavers . تم تقديمها بواسطة شركة سميث في سنة 1968، وتم إنتاجها بواسطة شركة ووكرز من سنة 1997]]
[[ملف:Wotsits.JPG|يسار|تصغير| بعد شراء العلامة التجارية من Golden Wonder ، بدأت Walkers في إنتاج Wotsits من سنة 2003]]

== مجموعة المنتجات ==

=== رقائق البطاطس الأساسيه ===
[[ملف:Packet_of_walkers_crisps.jpg|تصغير| علبة من رقائق البطاطس بالجبن والبصل من ووكرز. بشكل فريد بالنسبة لرقائق البطاطس البريطانية فهي تأتي في غلاف أزرق، بينما تأتي رقائق Walkers Salt &amp; Vinegar في غلاف أخضر؛ وهو مخطط الألوان المعاكس للعلامات التجارية الأخرى لرقائق البطاطس البريطانية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Showing their true colours: Apple, Pepsi, Nokia, but NOT Walkers - the brands that underwent major makeovers
| url = https://www.mirror.co.uk/news/world-news/brands-that-underwent-major-makeovers-apple-825369
| accessdate = 4 July 2019
| work = The Mirror
| archivedate = 4 July 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190704221538/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/brands-that-underwent-major-makeovers-apple-825369
}}&lt;/ref&gt;]]
النكهات الأكثر شهره لووكرز
من رقائق البطاطس العادية هي Ready Salted (تباع في عبوة حمراء)، وSalt &amp; Vinegar (أخضر)، وCheese &amp; Onion (أزرق)، وSmoky Bacon (عنابي اللون)، وPrune Cocktail (وردي اللون). يتم بيع النكهات الأخرى في عبوات ملونة تانيه، زى لحم البقر والبصل (البني) أو مارميت (الأسود). كانت الألوان غير المعتادة لتغليف Walkers مع الملح والخل (باللون الأخضر، مع العلامات التجارية الأخرى باللون الأزرق)، والجبن والبصل (باللون الأزرق، مع العلامات التجارية الأخرى باللون الأخضر) محل نقاش في المملكة المتحدة، حيث يعتقد البعض أن Walkers قامت بتبديل الألوان؛ ومع ذلك، فقد صرحت Walkers أنها كانت لديها دائمًا مخطط الألوان هذا.&lt;ref name=&quot;colour&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Thandiwe Newton revives the green vs blue crisps debate and the nation needs answers
| url = https://metro.co.uk/2021/05/15/thandiwe-newton-reignites-blue-vs-green-crisps-debate-14588124/
| accessdate = 30 August 2021
| work = Metro
| archivedate = 30 August 2021
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210830093424/https://metro.co.uk/2021/05/15/thandiwe-newton-reignites-blue-vs-green-crisps-debate-14588124/
}}&lt;/ref&gt; يمكن أن يُعزى هذا الارتباك إلى صعود ووكر لتصبح العلامة التجارية الأكثر شعبية في المملكة المتحدة (متجاوزة Golden Wonder ، اللى اعتاد الناس على نظام ألوانها) بعد استحواذ شركة بيبسكو عليها في التسعينيات.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://yougov.co.uk/topics/society/articles-reports/2016/10/28/walkers-crisp-packet-colours-are-wrong-way-round-s
| title = The curse of Golden Wonder: Walkers finds public still stuck in the olden days of crisp colours {{!}} YouGov
| website = yougov.co.uk
| language = en-gb
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20230520232629/https://yougov.co.uk/topics/society/articles-reports/2016/10/28/walkers-crisp-packet-colours-are-wrong-way-round-s
| archivedate = 20 May 2023
| accessdate = 20 May 2023
}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Monster_Munch_pickled_onion_2.jpg|تصغير|نكهة البصل المخلل من مونستر مونش]]
منتجات Walkers الأخرى هي:

* مجموعة ''المخبوزات'' المقرمشة
* ''رؤوس الجبن''
* ''التجاعيد''
* ''عميق ريدجد'' (الآن ''ماكس دبل كرانش'' )
* ''مقرمش للغاية'' (أكياس 150 جرام، تم إطلاقها في سنة 2010) &lt;ref&gt;{{Citation|url=https://www.thegrocer.co.uk/fmcg/indies-clash-over-walkers-extra-crunchy-coup/211822.article|title=Indies clash over Walkers Extra Crunchy coup|date=21 August 2010|journal=The Grocer|publisher=William Reed Business Media|accessdate=3 May 2012|archivedate=16 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116171718/http://www.thegrocer.co.uk/fmcg/indies-clash-over-walkers-extra-crunchy-coup/211822.article}}&lt;/ref&gt;
* ''رقائق البطاطس الخفيفة'' (رقائق قليلة الدسم، كانت تُعرف سابقًا ''باسم لايت'' )
* رقائق البطاطس ''من ماركت ديلي'' ، ورقائق البيتا، ورقائق التورتيلا
* ''الأعلى''
* ''بوبس''
* ''رؤوس البطاطس'' (توقف إنتاجها في سنة 2008) &lt;ref name=&quot;brandrepublic&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.brandrepublic.com/News/779774/Walkers-abandons-Potato-Heads-line
| title = Walkers abandons Potato Heads line
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090504011904/http://www.brandrepublic.com/News/779774/Walkers-abandons-Potato-Heads-line
| archivedate = 4 May 2009
| accessdate = 26 January 2009
}}&lt;/ref&gt;
* ''ملح ورج''
* ''إحساسات'' &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.sensationscrisps.co.uk/
| title = Walkers Sensations
| publisher = Sensationscrisps.co.uk
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130807015019/http://www.sensationscrisps.co.uk/
| archivedate = 7 August 2013
| accessdate = 11 September 2013
}}&lt;/ref&gt; (مجموعة مميزة من رقائق البطاطس والبابادوم والمكسرات)
* ''المربعات''
* ''النجوم''
* ''سن بايتس'' (وجبات خفيفة مقرمشة من الحبوب الكاملة)
* ''الأطواق والصلبان''
* ''أعواد رقائق البطاطس''
* ''دوريتوس''
* ''بطاطس مقلية''
* ''يزعج''
* ''خلط''
* ''القصائد القصيرة''
* ''مونستر مونش''
* ''فشار صن دوج اللذيذ''
* ''اللقطات''
* ''ملتوية''
* ''ووتسيتس'' (بما في ذلك نوع ''وافلر'' )

== مراجع ==
{{مصادر}}

[[تصنيف:اكل]]
[[تصنيف:علامات تجاريه بريطانيه]]</text>
      <sha1>e0zlwrbxde6kgm6eq9i9d9rupm915cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دنپبرو تشيركاسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2207200</id>
    <revision>
      <id>13024530</id>
      <parentid>12960174</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14482" sha1="9j2t3c2g1umtmhalplobugz8ip43zje" xml:space="preserve">{{معلومات نادى كوره قدم}}

نادى المدينة الرياضى دنپبرو تشيركاسى ( Ukrainian '''спортивний клуб Днипро Чerкаси)''' ) كان فريق [[كورة قدم|كرة قدم]] أوكرانى مقره فى تشيركاسى . تم حل النادى و إعادة إحيائه مرات على مدار تاريخه. تم حل النادى الأصلى اللى كان موجودًا فى الفترة من 1955 ل1974 بعد فضيحة مالية. بعد كده تم حل النادى تانى بعدين إعادة إحيائه كذا مره. فى خريف سنة 2018، أحيت إدارة ستاد تشيركاسى سنترالنى النادى باسم MSC Dnipro Cherkasy.

فى 21 يونيه 2023، '''استبعد''' مؤتمر رابطة كرة القدم الاحترافية الحادى و التلاتين الكتير من النوادى اللى لم تنافس فى موسم 2022-23 ولم تجدد عضويتها.

== أسماء الفريق ==

* 1955–1974: النادى الاولانى (18 موسم)
** 1955–1956: '''دينامو/بورفيسنيك تشيركاسى'''
** 1956–1966: '''إف سى كولهوسبنيك تشيركاسى'''
** 1967–1972: '''نادى دنپبرو تشيركاسى'''
** 1973–1974: '''إف سى هرانيت تشيركاسى'''
* 1975–2002: النادى التانى (26 موسم)
** 1975–1997: '''نادى دنپبرو تشيركاسى'''
** 1997–2002: '''نادى تشيركاسى'''
* 2003–2009: النادى التالت (5 مواسم)
** 2003–2004: '''نادى تشيركاسى'''
** 2004–2009: '''نادى دنپبرو تشيركاسى'''
* 2018–2023: النادى الرابع (4 مواسم)
** 2018–2023: '''نادى دنپبرو تشيركاسى'''

== تاريخ ==

تاريخ نادى كرة القدم لمدينة تشيركاسى يرجع لسنة 1947، لما زى نادى تشيركاسى لكرة القدم (ChFC) المدينة فى مسابقات كرة القدم الجمهورية (كجزء من منطقة كييف ). فى العام التالي، تم تمثيل المدينة بفريق الجيش، دوم أوفيتسيروف (DO). عند إنشاء منطقة تشيركاسى سنة 1954، تم تمثيل مدينة تشيركاسى فى المسابقات الجمهورية بتوربيدو. سنة 1955، تم تمثيل المدينة فى المسابقات الجمهورية من قبل الفرع المحلى '''لجمعية دينامو الرياضية''' ، لكن فى نص الموسم تم استبداله بفريق آخر من '''جمعية بوريفيسنيك الرياضية''' . ويعتبر نادى بورفيسنيك يعتبر السلف المباشر لنادى دنيبرو. اتأسس النادى فى 9 مايو 1955، و هو الذكرى العاشرة ليوم النصر. احتفظ الفريق الأصلى بوضعه الاحترافى لمدة 44 سنه من الاستحواذ عليه سنة 1958 و أعاد اكتسابه سنة 2003 بعد الانقطاع قصير المدى لموسم 2002/2003. على مدى تاريخها، شافت دنپبرو إحياء وتحلل كذا مره. باعتباره &quot;فريق من الأساتذة&quot; '''كولوسبنيك''' (سلف جمعية كولوس الرياضية)، تم قبول النادى فى مسابقات الفئة &quot;ب&quot; السوفيتية سنة 1958. سنة 1960، تم تنظيم مسابقات كرة القدم فى الفئة &quot;ب&quot;، ولعبت النوادى الأوكرانية، باعتبارها &quot;فرق من الأساتذة&quot;، فى بطولتها الجمهورية المعروفة باسم الفئة &quot;ب&quot; فى جمهورية أوكرانيا السوفييتية الاشتراكية.

فى ديسمبر 1957، و بعد سلسلة من الماتشات الودية، تم إدراج فريق كرة القدم كولوسبنيك تشيركاسى فى المسابقات الوطنية بين فرق الفئة ب كان ده القرار غير المسبوق بخصوص إدراج نادى كرة القدم تشيركاسى فى البطولة مرتبط ببناء الستاد، اللى احتوى مدرجاته على 27 قطاع وسعة 15000 متفرج.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; سنة 1959، سجل نادى كولوسبنيك أول إنجاز له فى تاريخه لما كسب فى دورة الألعاب الدولية الرابعة بين الفرق الريفية للدول الاشتراكية اللى اتعملت فى [[بلجاريا|بلغاريا]] .&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; سنة 1967، قام الفريق الرئيسى لمدينة تشيركاسى بتغيير اسمه لدنپبرو تيمن باسم النهر اللى على ضفافه مدينة تشيركاسى . بعد إعادة تنظيم مسابقات كرة القدم السوفييتية تانى سنة 1970، تم إلغاء مسابقات الفئة &quot;ب&quot; الجمهورية، وتم توسيع الفئة &quot;أ&quot; السوفييتية ل3 أقسام. تم قبول الكتير من فرق الدرجة التانيه الأوكرانية السابقة فى المجموعة التانيه من الدرجة الأولى السوفيتية، اللى فى العام اللى بعد كده سنة 1971 تم تغيير اسمها لالدورى السوفيتى التانى . ومن تلك الفرق كان فريق دنيبرو. بس، سنة 1972، هبط فريق دنپبرو لدورى الهواة (المسابقات الجمهورية) تم تغيير اسمه ل'''هرانييت''' ، وتولى تدريبه لاعب دينامو السابق [[فيتالى خيملنيتسكى|فيتالى خميلنيتسكى]] فى موسمين، وعاد لالدورى التانى. لكن الأمر لم بيستمر هناك طويل، حيث ظهر النادى سنة 1974 فى خضم فضيحة فساد. وصلت قضية الفساد دى لمستوى اللجنة المركزية للحزب الشيوعى الأوكرانى و نشرت فى جورنال ''&quot; برافدا &quot;'' الموسكوفية تحت عنوان بليغ &quot;طلاء الساق&quot;.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt;

تم طرد النادى من الدورى الممتاز فى النصف التانى من موسم 2008-2009 بسبب فشله فى الوصول لماتش مقررة للمرة الثانية.

 سنة 2017، تم تحويل المجمع الرياضى &quot;سوكيل&quot;، اللى كان تبع شركة صناعة الدفاع &quot;فوتوبريلاد&quot; وشمل الستاد المركزي، لشركة مجتمع المدينة &quot;ستاد سنترالني&quot;.  فى 31 اغسطس 2018، تم تأسيس النادى الرياضى البلدى &quot;دنيبرو&quot; على أساس شركة المجتمع المحلى &quot;استاد تسينترالني&quot;.&lt;ref name=&quot;mskdnipro&quot; /&gt; من الفرق الأولى كان فيه فريق كرة قدم تم تأسيسه  اللى دخل منافسات كرة القدم الأوكرانية تحت 19  سنه .&lt;ref name=&quot;mskdnipro&quot; /&gt; بعد العدوان الروسى على أوكرانيا، انضم عدد من أعضاء MSC Dnipro لالقوات المسلحة الأوكرانية ومن بينهم مدرب رئيسى لفريق الرجبي، ومدرب مساعد لفريق كرة القدم النسائية، و كتير من التانيين.&lt;ref name=&quot;mskdnipro&quot; /&gt;

== ستاد ==
[[ملف:Cherkasy_Central_Stadium1.jpg|تصغير|ستاد تسينترالنى فى تشيركاسى]]
تاريخ النادى يرتبط بتاريخ الستاد المركزى فى تشيركاسى . قبل سنة 1957، كان فيه فى تشيركاسى عشرة ملاعب لكرة القدم، و كان اكبرها &quot;خارشوفيك&quot; (5000)، و&quot;أفانهارد/ترود&quot; (2500)، و&quot;فودنيك&quot; (1500).&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; قبل [[الحرب العالميه التانيه]] على أراضى أوكرانيا، كانت كل ماتشات كرة القدم المهمة فى تشيركاسى بتتعمل فى ستاد خارشوفيك (&quot;مُزود الطعام&quot;)، لكن بسبب الأعمال القتالية تم تدمير ستاد مصنع سكر تشيركاسى المكرر.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; بعد الحرب وحتى أوائل الخمسينات من القرن العشرين، بقا الستاد الرئيسى للمدينة هو فودنيك.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; سنة 1952، بعد ظهور الفريق الأولمبى السوفييتى لأول مرة فى [[اوليمبياد صيف 1952|الألعاب الأولمبية فى هيلسينكى]] ، ركز [[الحزب الشيوعى السوفييتى|الحزب الشيوعى فى الاتحاد السوفييتى]] على المشاركة الجماهيرية فى الرياضة.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; وتظهر وثائق الأرشيف أنه فى 15 سبتمبر 1955 تم تخصيص {{حول|6|ha|acre}} لجمعية الرياضة المحلية &quot;كولهوسبنيك&quot; بخصوص ببناء ستاد مركزى محلى فى مكان فودنيك و فى سنتين افتتحت سلطات المدينة بشكل مهيب ساحة كرة قدم رائعة لجمعية الرياضة المحلية &quot;كولهوسبنيك&quot; بسعة 15000 متفرج.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt; فى 9 نوفمبر 1957 استضاف الستاد الجديد أول ماتش استعراضية بين [[دينامو كييف|دينامو]] (من [[كييف]] ) وكولهوسبنيك المحلى.&lt;ref name=&quot;fbua090512&quot; /&gt;

== الوان ==
تقليديا، ألوان النادى هيا الأبيض والأحمر والأزرق.&lt;gallery perrow=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
File:FC_Dnipro_Cherkasy.png|بديل=Former logo| الشعار السابق
&lt;/gallery&gt;

== الأوسمة ==

* '''دروها ليها الأوكرانية'''
** '''الفايزين (2):''' 1992–93، 2005–06 المجموعة ب
* '''[[بطولة كورة القدم الاوكرانيه للهواه|بطولة كرة القدم الأوكرانية للهواة]]'''
** '''الفايزين (2):''' 1973، 1987
* '''بطولة تشيركاسى أوبلاست لكرة القدم'''
** '''الفايزين (2):''' 1956، 1957

== المدربين الرئيسيين ==
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* {{Flag icon|Ukraine}} [[فلاديمير مونتيان|Volodymyr Muntyan]] (1998–2000)
* {{Flag icon|Ukraine}} [[Anatoliy Zayayev]] (2001)
* {{Flag icon|Ukraine}} [[Oleksandr Shcherbakov]] (2004–2005)
* {{Flag icon|Ukraine}} [[سيرى موروزوڤ|Serhiy Morozov]] (2005–2007)
* {{Flag icon|Ukraine}} [[اوليكساندريه ريابوكون|Oleksandr Ryabokon]] (2007–2008)
* {{Flag icon|Ukraine}} [[اناتولى بيزسميرتنى|Anatoliy Bezsmertnyi]] (2008–2009)
|}

== المدربين الرئيسيين ==

* إيهور كولوموييتس
* ألبرت زاليالوتينوف

== الاحتياطيات والأكاديمية ==

=== تشيركاسى-2 ===
'''تشيركاسى-2''' كان فريق [[كورة قدم|كرة قدم]] [[اوكرانيا|أوكرانى]] مقره فى تشيركاسى ، أوكرانيا. لعب بس فى موسم [[دورى كورة القدم الاوكرانى الدرجه التانيه 2000–01|2000-2001 من الدورى الأوكرانى التانى]] قبل ما يتم حله. كان يعتبر فريق صغير لنادى دنپبرو تشيركاسى.

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[اناتولى بوزنيك]]
* [[يايڤهين تاراسينكو]]
* [[اناتولى بيزسميرتنى]]
* [[سيرى زهوراڤليوڤ]]
* [[اوليكساندر كوسيرين]]
* [[ايفان ياريمتشوك]]
* [[يورى دودنيك]]
* [[يورى هريتسينا]]
* [[سيرى بيلوزير]]
* [[سيرى پوتشكوڤ]]
* [[ڤيتالى كوبزار]]
* [[اناتولى كيتسوتا]]
* [[ماكسيم ستويان]]
* [[ڤولوديمير كوڤاليوك]]
* [[اوليكساندريه ريابوكون]]
* [[هينادى ميدڤيديڤ]]
* [[اوليكساندريه اجارين]]
* [[اوليكساندر هرانوڤسكى]]
* [[اوليكساندر هريتساى]]
* [[اوليكساندر بيريزهنوى]]
* [[اوليكساندر كوڤپاك]]
* [[ماكسيم ليسوفى]]
* [[يورى باكالوڤ]]
* [[اوليه هريتساى]]
* [[يايڤهين يليسيڤ]]
* [[اوليكساندر هومينيوك]]
* [[پيترو كوندراتيوك]]
* [[سيرى ليتوڤتشينكو]]
* [[يورى موكريتسكى]]
* [[سيرى اونوپكو]]
* [[يايڤهين اودينتسوڤ]]
* [[يورى ريزنيك]]
* [[انتون كرامار]]
* [[دميترو هولولوبوڤ]]
* [[اوليه اوليهوڤيتش بلوخين]]
* [[اوليه كوشيليوك]]
* [[اوليه فيدورتشوك]]
* [[اوليكساندريه هولوكولوسوڤ (لاعب كورة قدم)]]
* [[اوليج هرومتسوڤ]]
* [[اوليج كازميرتشوك]]
* [[اوليكسى پريتولياك]]
* [[يورى كوليش]]
* [[سيرجى ديڤ]]
* [[ولوديمير ريوا]]
* [[اندرى موستوڤى]]
* [[سيرى بوريسينكو]]
* [[اوليكسى پروخورينكوڤ]]
* [[ڤاليرى يورتشوك]]
* [[يورى هيتمان]]
* [[الكسندر بتراكوف]]
* [[سيرى سيليزنيوڤ]]
* [[ڤولوديمير پريتشينينكو]]
* [[دميترو هورباتينكو]]
* [[دورى كورة القدم الاوكرانى الدرجه التانيه 1992–93]]
* نادى تشيركاسكى دنيبرو&amp;nbsp;- تأسيس نادى جديد سنة 2010 اللى دخل لصفوف المحترفين سنة 2011 وارتبط تاريخى بالنادى السابق ده .

{{div col end}}

== لينكات برانيه ==

* {{In lang|ru}} [http://fc-dnipro.ck.ua/ Official team website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204053957/http://fc-dnipro.ck.ua/ |date=2020-02-04 }}
* {{In lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20111006210959/http://fcdc.ck.ua/ Fans' website]
* [https://cherkassy-sport.ck.ua/futbol/fc-slavutich/17581-vid-lburevisnykar-do-msk-ldnipror Від «Буревісника» до МСК «Дніпро»]. cherkassy-sport.ck.ua. 22 August 2019
* {{Sports links}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{FC Dnipro Cherkasy managers}}{{Amateur Football Champions of the Ukrainian SSR}}

[[تصنيف:All articles containing potentially dated statements]]</text>
      <sha1>9j2t3c2g1umtmhalplobugz8ip43zje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دورى الدرجه الممتازه الايرلندى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2208569</id>
    <revision>
      <id>13024605</id>
      <parentid>12960175</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45494" sha1="fm26p4d4mcgxtroof18kev56wvqokwf" xml:space="preserve">{{معلومات دورى رياضى}}
{{Infobox football league|logo=File:League Of Ireland Logo 2023.webp|pixels=|country={{flag|Republic of Ireland}} (9 teams)|confed=[[UEFA]] (Europe)|founded=[[1985–86 League of Ireland Premier Division|1985]]|teams=10|relegation=[[League of Ireland First Division]]|levels=1|domest_cup=[[FAI Cup]]&lt;br /&gt;[[President of Ireland's Cup|President's Cup]]|league_cup=[[League of Ireland Cup]]|confed_cup=[[UEFA Champions League]]&lt;br /&gt;[[UEFA Europa League]]&lt;br /&gt;[[UEFA Conference League]]|champions=[[Shelbourne F.C.|Shelbourne]] (14th title)|season=[[2024 League of Ireland Premier Division|2024]]|most successful club=[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock Rovers]] (21 titles)|tv=LOITV (Worldwide)&lt;br /&gt;[[Virgin Media]] (ROI)|website={{URL|https://www.leagueofireland.ie/|leagueofireland.ie}}|current=[[2025 League of Ireland Premier Division]]|other countries=[[Northern Ireland]] (1 team)|name=League of Ireland Men's Premier Division}}'''الدورى الأيرلندى الممتاز للرجال''' ( Irish '''دورى الدرجة الأولى الأيرلندى لكرة القدم (SSE Airtricity)، المعروف كمان باسم دورى الدرجة الأولى الأيرلندى لكرة القدم للرجال''' لأسباب الرعاية، هو دورى [[كورة قدم|كرة قدم]] محترف فى [[جمهورية ايرلاندا|جمهورية أيرلندا]] و أعلى مستوى فى نظام دورى كرة القدم فى جمهورية أيرلندا . يتنافس فى الدورى عشرة نوادى، ويعمل على نظام الصعود والهبوط مع دورى الدرجة الأولى الأيرلندى .

تم تشكيل القسم فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1985–86|سنة 1985]] بعد إعادة تنظيم [[دورى ايرلاندا|دورى أيرلندا]] . يعد [[باتريك اتلتيك|نادى سانت باتريك أتلتيك]] [[نادى بوهيميان|وبوهيميانز]] الناديين الوحيدين الحاليين فى الدورى الأيرلندى اللى لم يهبطا أبدًا من الدورى الممتاز. كسب نادى [[ديرى سيتى]] ، اللى يقع مقره [[ايرلاندا الشماليه|فى أيرلندا الشمالية]] ، بالدورى مرتين، ووجوده ضمن الدورى يجعله منافسة عبر الحدود.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rte.ie/brainstorm/2019/0206/1027990-derry-city-fc-and-brexit/
| title = Derry City and Brexit: hard border politics, soft border football
| date = 6 February 2019
| website = [[RTÉ.ie]]
| last = Murray
| first = Conor
}}&lt;/ref&gt; من [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2003|عام 2003]] ، بتتعمل بطولة الدورى الممتاز من الربيع لالخريف. بقا دورى الدرجة الأولى الأيرلندى الممتاز سنة 2025 هو العام الاولانى اللى بيتكون فيه الدورى بالكامل من نوادى ولاعبين محترفين بدوام كامل.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/every-single-premier-division-player-34429526.amp
| title = League of Ireland set to break new frontier in 2025.
| date = 6 January 2025
| website = Irish Mirror
| last = Doyle
| first = Garry
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== تمانينات القرن العشرين ===
وشمل الأعضاء الافتتاحيون للقسم الممتاز النوادى ال 4 الكبرى التقليدية [[دورى ايرلاندا|فى الدورى الأيرلندى]] - [[نادى شامروك روفرز|شامروك روفرز]] ، [[نادى شيلبورن|وشيلبورن]] ، [[نادى بوهيميان|وبوهيميانز]] ، [[نادى دوندالك|ودوندالك]] و ثمانية نوادى تانيه. كان فريق شامروك روفرز هو البطل الاولانى بعدين احتفظ باللقب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1986–87|عامى 1986 و1987]] . و شاف ده فوز روفرز ب 4 ألقاب متتالية فى الدورى. كان دوندالك بطل فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1987–88|عامى 1987-1988]] و حقق [[ديرى سيتى]] ثلاثية فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1988–89|عامى 1988-1989]] بفوزه كمان بكأس الدورى الأيرلندى وكأس الاتحاد الأيرلندى لكرة القدم .&lt;ref name=&quot;rsssfloe&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ierhist.html
| title = (Republic of) Ireland League Tables
| website = [[RSSSF]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080221000146/http://www.rsssf.com/tablesi/ierhist.html
| archivedate = 21 February 2008
| accessdate = 6 July 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssfloecup&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ierleagcuphist.html
| title = Ireland - List of League Cup Finals
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 9 September 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssffaicup&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/iercuphistfull.html
| title = Ireland - FA of Ireland Cup 1921/22-1993/94
| website = [[RSSSF]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150525004214/http://www.rsssf.com/tablesi/iercuphistfull.html
| archivedate = 25 May 2015
| accessdate = 9 September 2016
}}&lt;/ref&gt;

=== التسعينيات ===
شهدت تسعينيات القرن العشرين رجوع [[باتريك اتلتيك|نادى سانت باتريك الرياضى]] لالواجهة بعد سنين من الغموض. خلال العقد كسب سانت بات ب 4 ألقاب. قاد [[برايان كير|بريان كير]] النادى للنجاح فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1989–90|عامى 1989-1990]] [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1995–96|و1995-1996]] قبل ما يضيف [[بات دولان]] [[ليام بوكلى|وليام باكلى]] المزيد من الألقاب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1997–98|عامى 1997-1998]] [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1998–99|و1998-1999]] .&lt;ref name=&quot;rsssfloe&quot;/&gt; شاف موسم [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1992–93|1992-1993]] فوز [[نادى كورك سيتى]] بأول لقب له فى ظروف درامية بعد سلسلة من الماتشات الفاصلة الثلاثية اللى شارك فيها كمان [[نادى بوهيميان]]ز [[نادى شيلبورن|وشيلبورن]] .&lt;ref name=&quot;balls&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.balls.ie/football/two-times-cork-city-dundalk-won-league-dramatic-circumstances/143436
| title = Two Other Times Cork City And Dundalk Won The League In Dramatic Circumstances
| date = 24 October 2014
| publisher = [[Balls.ie]]
| accessdate = 9 July 2016
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;eveningecho&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.eveningecho.ie/sport/long-title-wait-for-city-ended-in-most-dramatic-fashion-back-in-1993/37920/
| title = Long title wait for City ended in most dramatic fashion back in 1993
| date = 23 May 2013
| publisher = [[EveningEcho.ie]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160816164004/http://www.eveningecho.ie/sport/long-title-wait-for-city-ended-in-most-dramatic-fashion-back-in-1993/37920/
| archivedate = 16 August 2016
| accessdate = 9 July 2016
}}&lt;/ref&gt; تم بث أول ماتش مباشرة فى الدورى على قناة RTÉ2 من ستاد تولكا بارك بين شيلز وديرى سيتى خلال موسم 1996/97.

=== العقد 1 القرن الواحد و عشرين ===
مطلع القرن العشرين شاف فوز [[نادى شيلبورن|شيلبورن]] بأول خمسة ألقاب فى سبع سنين . قاد [[ديرموت كيلى]] فريق شيلبورن للفوز باللقب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1999–2000|عامى 1999-2000]] [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2001–02|و2001-2002]] . كسب شيلبورن باللقب فى ظروف مثيرة للجدل فى 2001 و2002. اعلانهم أبطال بس بعد خصم 15 نقطة [[باتريك اتلتيك|من نادى سانت باتريك أتليتيك]] لإشراك [[تشارلز ليڤينجستون مبابازى|تشارلز ليفينجستون مبابازى]] فى الوقت نفسه كان غير مؤهل.&lt;ref name=&quot;rsssfloe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;examiner2002&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.irishexaminer.com/archives/2002/0412/world/st-pats-keep-mum-til-report-published-26585.html
| title = St Pats keep mum 'til report published
| date = 12 April 2002
| publisher = www.irishexaminer.com
| accessdate = 14 July 2016
}}&lt;/ref&gt;

سنة 2003، تقرر أن الدورى يبقا دورى صيفى.  [[پات فينلون|بات فينلون]] أضاف القاب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2003|سنين 2003]] و [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2004|2004]] و [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2006|2006]] . و فينلون كمان كان عضو بارز فى فرق شيلبورن اللى لعبت فى 1999-2000 و2001-2002. وباعتباره مدير فنى، قاد فينلون كمان [[نادى بوهيميان|فريق بوهيميانز]] لتحقيق النجاح فى الفوز بالألقاب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2008|عامى 2008]] و [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2009|2009]] . حرم [[نادى كورك سيتى]] فريق شيلبورن من لقب الدورى للمرة التالتة على التوالى لما حقق لقبه التانى فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2005|عام 2005]] ، بعد هزيمته لفريق [[ديرى سيتى]] فى الماتش الحاسمة الأخيرة فى تيرنرز كروس .&lt;ref name=&quot;rsssf2005&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier05.html
| title = Ireland 2005
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 17 July 2016
}}&lt;/ref&gt;

خلال النصف التانى من العقد، عانت عدد من نوادى الدرجة الممتازة من صعوبات مالية. خلال موسم [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2005|2005،]] دخل [[نادى شامروك روفرز]] فى عملية فحص وتبين أن النادى عنده ديون حوالى 3 ملايين يورو. كما تم اكتشاف أن روفرز ماكانش يدفع ضرائب PAYE و PRSI . ونتيجة لهذه المخالفات المالية، تم خصم 8 نقاط من نادى روفرز. أدى ده فى النهاية لهبوط النادى ل[[الدورى الايرلندى الدرجه الاولى 2006|الدرجة الأولى]] بعد خسارته فى ماتش الهبوط/الترقية قدام نادى دبلن سيتى . كانت دى هيا المرة الأولى اللى ينزل فيها فريق روفرز 1 المستوى الأعلى لنظام دورى كرة القدم فى جمهورية أيرلندا من انضمام النادى ل[[دورى ايرلاندا|دورى أيرلندا]] فى [[الدورى الايرلندى 1922–23|1922-1923]] .&lt;ref name=&quot;examiner2005&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.irishexaminer.com/archives/2005/0716/ireland/new-dawn-beckons-for-rovers-612671464.html
| title = New dawn beckons for Rovers
| date = 16 July 2005
| publisher = www.irishexaminer.com
| accessdate = 18 July 2016
| تاريخ-الأرشيف = 2018-04-14
| archive-url = https://web.archive.org/web/20180414015947/https://www.irishexaminer.com/archives/2005/0716/ireland/new-dawn-beckons-for-rovers-612671464.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rovers1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.shamrockrovers.ie/members/club-history
| title = Members Club History
| publisher = www.shamrockrovers.ie
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090316054116/http://www.shamrockrovers.ie/members/club-history
| archivedate = 16 March 2009
| accessdate = 18 July 2016
}}&lt;/ref&gt; خلال موسم [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2006|2006،]] خد مفوضو الإيرادات إجراءات عند المحكمة العليا وهددوا بتصفية نادى شيلبورن بعد فشل النادى فى سداد اكتر من 104000 يورو من الضرائب المستحقة.&lt;ref name=&quot;rte1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.rte.ie/sport/soccer/irish/2006/0823/208277-shelbourne/
| title = Shelbourne given time to settle tax debt
| date = 14 June 2007
| publisher = www.rte.ie
| accessdate = 20 July 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rte2&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.rte.ie/sport/soccer/irish/2006/0905/208772-shelbourne/
| title = Shelbourne clear tax debt
| date = 14 June 2007
| publisher = www.rte.ie
| accessdate = 20 July 2016
}}&lt;/ref&gt; كما عانى شيلبورن كمان من صعوبة دفع رواتب لاعبيه خلال الموسم. و رغم فوز شيلبورن باللقب، فقد تم هبوطه بعدين ل[[الدورى الايرلندى الدرجه الاولى 2007|الدرجة الأولى]] بسبب الصعوبات المالية اللى واجهها. فى نص الموسم، خرج نادى دبلن سيتى كمان من العمل وانسحب من الدوري، غير قادر على إكمال الموسم.&lt;ref name=&quot;rsssf2006&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier06.html
| title = Ireland 2006
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 20 July 2016
}}&lt;/ref&gt; خلال موسم [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2008|2008،]] تم خصم عشر نقاط من نادى كورك سيتى و نادى [[درودا يونايتد|دروغيدا يونايتد]] بعد دخولهما فى الإدارة .&lt;ref name=&quot;rsssf2008&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier08.html
| title = Ireland 2008
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 25 July 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.breakingnews.ie/sport/mhidcwauojkf/
| title = Drogheda United seek examinership
| date = 15 October 2008
| publisher = breakingnews.ie
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110614134027/http://www.breakingnews.ie/sport/mhidcwauojkf/
| archivedate = 14 June 2011
| accessdate = 26 October 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| author-link = Emmet Malone
| publisher = [[IrishTimes.com]]
| first = Emmet
| last = Malone
| url = https://www.irishtimes.com/newspaper/sport/2008/1203/1228234993000.html
| accessdate = 26 October 2009
| date = 3 December 2008
| title = Drogheda United officials hold public meeting tonight in effort to save club
| archivedate = 18 October 2012
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121018111314/http://www.irishtimes.com/newspaper/sport/2008/1203/1228234993000.html
}}&lt;/ref&gt; و بعد انتهاء موسم [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2009|2009]] ، تم طرد نادى ديرى سيتى و نادى كورك سيتى من الدورى الأيرلندى. اتُهم نادى ديرى سيتى بتقديم مبالغ إضافية للاعبين باستخدام عقود ثانوية غير رسمية. و كان ده مخالف لقواعد الدورى اللى حطت حدودًا للمبلغ اللى ممكن للنوادى إنفاقه على أجور اللاعبين. كانت مدينة كورك تعانى من صعوبات مالية خطيرة لعدة مواسم، و فى الاخر قامت المحكمة العليا بتصفية الشركة القابضة . بس، تم تعديل الناديين بشكل فعال وتم السماح لهما بعدين بالانضمام ل[[الدورى الايرلندى الدرجه الاولى 2010|دورى الدرجة الأولى سنة 2010.]] &lt;ref name=&quot;rsssf2009&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier09.html
| title = Ireland 2009
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 27 July 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.rte.ie/sport/soccer/2009/1107/derrycity.html
| title = Derry thrown out of League of Ireland
| date = 7 November 2009
| publisher = [[RTÉ Sport]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20091109015254/http://www.rte.ie/sport/soccer/2009/1107/derrycity.html
| archivedate = 9 November 2009
| accessdate = 9 November 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/foyle_and_west/8356761.stm
| title = Derry City invited back to league
| date = 12 November 2009
| publisher = [[BBC News]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.independent.ie/sport/soccer/despite-heartache-for-fans-and-players-the-harsh-reality-is-that-city-got-what-they-deserved-2076368.html
| title = Despite heartache for fans and players, the harsh reality is that City got what they deserved
| date = 24 February 2010
| work = www.independent.ie
| accessdate = 24 February 2010
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf2010&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier2010.html
| title = Ireland 2010
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 1 August 2016
}}&lt;/ref&gt;

=== العقد 1 القرن الواحد و عشرين ===
كان العقد التانى من القرن الواحد و عشرين واحد من العقود المتناقضة بالنسبة لنوادى الدورى الإنجليزى الممتاز. تحت قيادة [[مايكل اونيل|مايكل أونيل]] ، أنهى [[نادى شامروك روفرز|فريق شامروك روفرز]] الدورى الممتاز كبطل فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2010|عامى 2010]] و [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2011|2011]] . سنة 2011، صنع روفرز التاريخ كمان لما بقا أول فريق فى تاريخ [[دورى ايرلاندا|الدورى الأيرلندى]] يتأهل لمراحل المجموعات فى [[دورى اوروبا|الدورى الاوروبى]] .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.shamrockrovers.ie/history/history
| title = A Brief History of Shamrock Rovers
| date = 14 October 2013
| website = www.shamrockrovers.ie
| accessdate = 12 September 2016
}}&lt;/ref&gt; فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2012|عام 2012]] كسب [[نادى سليجو روفرز]] بأول لقب له فى الدورى الممتاز و أول لقب له على مستوى عالى من خمسة وثلاثين سنه .&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://thescore.thejournal.ie/in-pictures-sligo-rovers-celebrate-first-title-win-in-35-years-652118-Oct2012/
| title = Sligo Rovers celebrate first title in 35 years
| date = 14 October 2012
| website = thejournal.ie
| accessdate = 7 November 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.irishexaminer.com/sport/title-win-sends-sligo-wild-210904.html
| title = Title win sends Sligo wild
| date = 14 October 2012
| website = www.irishexaminer.com
| accessdate = 7 November 2012
}}&lt;/ref&gt; كسب [[باتريك اتلتيك|نادى سانت باتريك الرياضى]] بدورى الدرجة الممتازة للمرة الخامسة فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2013|عام 2013.]] &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.independent.ie/sport/soccer/super-st-patricks-athletic-jumping-for-joy-with-league-title-29657442.html
| title = Super St Patrick's Athletic jumping for joy with league title
| date = 14 October 2013
| website = www.independent.ie
| accessdate = 14 October 2013
}}&lt;/ref&gt; تحت قيادة [[ستيفن كينى]] ، نجح [[نادى دوندالك|دوندالك]] فى محاكاة شامروك روفرز، ففاز باللقب فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2014|عامى 2014]] و [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2015|2015]] قبل التأهل لمرحلة المجموعات فى الدورى الاوروبى 2016-2017 . كانت الفتره دى بقيادة [[نادى دوندالك|دوندالك]] [[نادى كورك سيتى|وكورك سيتى]] ، حيث احتلوا المركزين الأولين فى الدورى وكأس الاتحاد الأيرلندى بين 2014 و2018. 3 نوادى عكس ده من كده، انسحبت من الدورى الممتاز - سبورتينج فينجال ، وجالواى يونايتد ، وموناجان يونايتد - من الدورى الأيرلندى. كما خرج نادى سبورتينج فينجال من العمل بشكل كامل.&lt;ref name=&quot;rsssf2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf2011&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier2011.html
| title = Ireland 2011
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 3 August 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf2012&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier2012.html
| title = Ireland 2012
| website = [[RSSSF]]
| accessdate = 8 August 2016
}}&lt;/ref&gt;

== اوروبا ==
الفريق الاولانى فى الدورى الممتاز الايام دى يتأهل للدور التمهيدى الاولانى [[تشامبيونز ليج|لدورى أبطال اوروبا UEFA]] . يتأهل الفريقان صاحبا المركز التانى والتالت والفائزان بكأس الاتحاد الأيرلندى لكرة القدم للدور التأهيلى الاولانى لبطولة الدورى الاوروبى . سنة 2011 ، بقا نادى شامروك روفرز أول فريق فى تاريخ [[دورى ايرلاندا|الدورى الأيرلندى]] يوصل لمرحلة المجموعات، وكرر دوندالك الإنجاز ده فى 2016 و 2020 . سنة 2018 ، قام الاتحاد الاوروبى لكرة القدم بتغيير هيكل التأهل لدورى أبطال اوروبا؛و ده ادا 4 أماكن تأهيل تلقائية إضافية للدوريات الأربع الكبرى فى اوروبا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.the42.ie/champions-league-changes-four-guaranteed-places-top-leagues-2948948-Aug2016/
| publisher = The42.ie
| date = 26 August 2016
| title = Europe's top four leagues to get four guaranteed Champions League spots
}}&lt;/ref&gt; ولتعويض ده التغيير، تمت إضافة جولة إضافية لمراحل التصفيات المؤهلة لدورى أبطال اوروبا والدورى الاوروبي، و هو ما جعل التأهل اكتر صعوبة بالنسبة لنوادى الدورى الأيرلندى. سنة 2021، تم إلغاء أماكن التأهل للدورى الاوروبى واستبدالها بأماكن الدورى الاوروبى للمؤتمرات كجزء من إعادة هيكلة الاتحاد الاوروبى لكرة القدم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.theguardian.com/football/2019/sep/25/uefa-europa-conference-league-big-fish-happy
| work = The Guardian
| accessdate = 12 October 2019
| date = 25 September 2019
| last = Barry Glendenning
| title = Uefa's Europa Conference League likely only to keep big fish happy
}}&lt;/ref&gt;

جمهورية أيرلندا الايام دى تحتل المرتبة 35 لموسم 2023 مع بعض الإمكانات للتحسين. تجاوز معامل الدولة 3 نقاط (3.125) للموسم الفردي، وبقت نتيجة التصنيف سنة 2023 دلوقتى اكتر من 10 نقاط (10.125) لأول مرة . بين 1998 و2010، ارتفع مكان الدورى على جدول المعاملات بمقدار 15 مركز، و هو اكبر ارتفاع لأى دورى فى اوروبا. و كان المركز التاسع والعشرين اللى احتلته سنة 2010 هو الأعلى ليها من سنة 1986. فى العقد 1 القرن الواحد و عشرين، تحسن معامل الدورى الممتاز بشكل كبير مقارنة بأواخر التسعينيات، لكن بتكلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.independent.ie/sport/soccer/league-of-ireland/poisoned-chalice-or-holy-grail-1783071.html
| publisher = [[Irish Independent]]
| accessdate = 26 October 2009
| date = 22 June 2009
| last = Daniel McDonnell
| title = Poisoned chalice or holy grail?
}}&lt;/ref&gt; أدى إدخال عدد من النوادى لكرة القدم الاحترافية بدوام كامل وقرار الدورى بالتحول لدورى صيفى فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2003|عام 2003]] لتحسين أداء نوادى الدورى الممتاز فى اوروبا. و نتج عن ده ارتفاع مستويات اللياقة البدنية، فى حين ساعد الاحتراف الدائم على إبقاء اللاعبين الأيرلنديين جوه الدوري، وجذب اللاعبين الأجانب لالدوري، وتحسين مستوى كرة القدم بشكل عام. نجح فريق واحد على الأقل من الدورى الأيرلندى فى الوصول للدور اللى بعد كده من واحده من المسابقات الاوروبية فى كل موسم من سنة 2003 لسنة 2014.

بس، التكاليف المرتبطة بكرة القدم الاحترافية والسعى لتحقيق النجاح الاوروبى كانت سبب فى الصعوبات المالية اللى تعانى منها نوادى الدورى الإنجليزى الممتاز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.independent.ie/sport/soccer/mahon-slams-rivals-on-euro-gambles-2269676.html
| title = Mahon slams rivals on Euro gambles
| publisher = www.independent.ie
| date = 23 July 2010
| accessdate = 23 July 2010
}}&lt;/ref&gt; وانتهت الفتره دى من التحسن سنة 2010 مع انخفاض تصنيف الدورى. من المرتبة 29 سنة 2010، هبطت لالمرتبة 31 سنة 2011، والمرتبة 33 سنة 2012، والمرتبة 36 سنة 2013، والمرتبة 43 فى تصنيف سنة 2014. تعافى الدورى للمركز 40 فى تصنيفات سنة 2015 وانتهى فى المركز 41 فى تصنيفات سنة 2016.

== شكل المنافسة ==
هناك 10 نوادى فى الدورى الممتاز. خلال الموسم (من فبراير لنوفمبر) يلعب كل نادى مع التانيين أربع مرات ( نظام الدورى الرباعى )، مرتين فى ملعبه المحلى ومرتين فى ستاد خصومه، لمدة 36 ماتش. تحصل الفرق على 3 نقاط فى حالة الفوز ونقطة واحدة فى حالة التعادل. لا يتم منح أى نقاط فى حالة الخسارة. يتم تصنيف الفرق حسب إجمالى النقاط، بعدين فارق الأهداف ، بعدين الأهداف المسجلة. إذا فضلت النتيجة متساوية، فسيتم اعتبار الفريقين يشغلان نفس المركز. فى حالة التعادل فى بطولة الدوري، أو الهبوط، أو التأهل لمسابقات تانيه، يتم أخذ سجل المواجهات المباشرة بين الفرق المتعادلة فى الاعتبار (النقاط المسجلة فى الماتشات بين الفرق، متبوعة بالأهداف بره الأرض فى تلك الماتشات).

'''الصعود والهبوط'''

يوجد نظام ترقية وهبوط بين الدورى الممتاز ودورى الدرجة الأولى الأيرلندى من [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1985–86|سنة 1985-1986]] . يهبط الفريق اللى يتذيل الدورى الممتاز، ويلعب الفريق اللى فى المركز التانى من الأسفل مع الفريق اللى فى المركز التانى من القمة فى الدرجة الأولى علشان الحصول على المركز الأخير فى الدورى الممتاز.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| date = 30 November 2017
| url = https://www.the42.ie/sse-airtricity-league-format-2018-campaign-3726265-Nov2017/
| title = SSE Airtricity League release new promotion/relegation format for 2018 campaign
| first = Ben
| last = Blake
| work = [[TheJournal.ie#The42.ie|The42.ie]]
}}&lt;/ref&gt; فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1992–93|عامى 1992 و1993،]] تم تقديم ماتش فاصلة للصعود والهبوط.&lt;ref name=&quot;rsssfloe2&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.rsssf.org/tablesi/ier2hist.html
| title = (Republic of) Ireland League Tables - Second Level
| website = [[RSSSF]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090603033056/http://www.rsssf.com/tablesi/ier2hist.html
| archivedate = 3 June 2009
| accessdate = 10 July 2016
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ballsie&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.balls.ie/football/happens-teams-enter-league-ireland-first-division/205914
| title = What Happens (To) Teams That Enter The League Of Ireland First Division?
| date = 20 February 2015
| publisher = www.balls.ie
| accessdate = 26 March 2016
}}&lt;/ref&gt;

فى [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2008|عام 2008]] كوبه&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAUM&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;هبط فريق رامبلرز مباشرة من الدرجة الممتازة لبطولة 2009 أ بعد فشله فى الحصول على ترخيص الدرجة الأولى.&lt;ref name=&quot;rsssf2009&quot;/&gt; سنة 2017، لزيادة عدد النوادى فى الدورى الممتاز والدرجة الأولى ل10 فرق لكل منهما، هبطت الفرق التلاته الأخيرة فى الدورى الممتاز وتم ترقية بطل الدرجة الأولى بس.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Robert
| last = Hynes
| date = 22 February 2017
| url = http://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/2017-league-ireland-fixtures-champions-9500212
| title = 2017 League of Ireland fixtures: Champions Dundalk host Shamrock Rovers in first round of games
| work = [[Irish Mirror]]
}}&lt;/ref&gt;

== الموسم الحالى ==
&lt;div class=&quot;locmap noviewer noresize thumb tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner&quot; style=&quot;width:282px&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;width:280px;border:1px solid lightgray&quot;&gt;[[File:Ireland_adm_location_map.svg|رتبه=notpageimage|349x349بك|Map of the Republic of Ireland with the twelve League of Ireland Premier Division teams]]&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:84.773%;left:41%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Cork City F.C.|Cork City]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pv&quot; style=&quot;width:6em;bottom:5px;left:-3em&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Cork City F.C.|مدينة كورك]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:13.731%;left:61.542%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Derry City F.C.|Derry City]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pv&quot; style=&quot;width:6em;bottom:5px;left:-3em&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Derry City F.C.|مدينة ديرى]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:42.864%;left:77.5%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Drogheda United F.C.|Drogheda United]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pr&quot; style=&quot;width:6em;left:5px&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Drogheda United F.C.|دروغيدا يونايتد]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:51.187%;left:79.005%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-6px;top:-6px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|12x12بك|'''Dublin''']]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pl&quot; style=&quot;width:6em;right:7px&quot;&gt;&lt;div&gt; '''دبلن'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:52.91%;left:32.519%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Galway United F.C.|Galway United]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pl&quot; style=&quot;width:6em;right:5px&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Galway United F.C.|جالواى يونايتد]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:30.227%;left:41.88%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Sligo Rovers F.C.|Sligo Rovers]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pv&quot; style=&quot;width:6em;top:5px;left:-3em&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Sligo Rovers F.C.|سليجو روفرز]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:76.256%;left:64.454%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|وصلة=|رتبه=notpageimage|8x8بك|[[Waterford F.C.|Waterford]]]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pv&quot; style=&quot;width:6em;top:5px;left:-3em&quot;&gt;&lt;div&gt; [[Waterford F.C.|ووترفورد]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:4.545%;left:0.833%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-1px;top:-1px&quot;&gt;[[File:TransparentPlaceholder.png|وصلة=|رتبه=notpageimage|1x1بك|'''Dublin&amp;nbsp;teams'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Bohemian F.C.|Bohemians]]&lt;br /&gt;[[St Patrick's Athletic F.C.|St&amp;nbsp;Patrick's&amp;nbsp;Athletic]]&lt;br /&gt;[[Shamrock Rovers F.C.|Shamrock&amp;nbsp;Rovers]]&lt;br /&gt;[[Shelbourne F.C.|Shelbourne]]&lt;/small&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pr&quot; style=&quot;width:6em;left:2px&quot;&gt;&lt;div&gt; '''دبلن&amp;nbsp;فرق'''

&lt;small&gt;[[Bohemian F.C.|البوهيميون]]&lt;/small&gt;

[[St Patrick's Athletic F.C.|شارع&amp;nbsp;باتريك&amp;nbsp;رياضى]]

[[Shamrock Rovers F.C.|نبات الشامروك&amp;nbsp;روفرز]]

[[Shelbourne F.C.|شيلبورن]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;&lt;div class=&quot;magnify&quot;&gt; [[:ملف:Ireland adm location map.svg|الفئة=notpageimage]]&lt;/div&gt; مواقع فرق الدورى الممتاز&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== الأبطال ==

=== حسب النادى ===
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
!النادي
! العناوين
! المواسم
|-
| [[نادى شامروك روفرز|شامروك روفرز]]
| 11
| [[الدورى الايرلندى 1983–84|1983–84]] ، [[الدورى الايرلندى 1984–85|1984–85]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1985–86|1985–86]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1986–87|1986–87]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1993–94|1993–94]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2010|2010]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2011|2011]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2020|2020]] ، 2021 ، 2022 ، 2023
|-
| [[نادى دوندالك|دوندالك]]
| 8
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1987–88|1987–88]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1990–91|1990–91]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1994–95|1994–95]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2014|2014]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2015|2015]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2016|2016]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2018|2018]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2019|2019]]
|-
| [[نادى شيلبورن|شيلبورن]]
| 7
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1991–92|1991–92]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1999–2000|1999–00]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2001–02|2001–02]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2003|2003]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2004|2004]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2006|2006]] ، 2024
|-
| [[باتريك اتلتيك|نادى سانت باتريك الرياضى]]
| 5
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1989–90|1989–90]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1995–96|1995–96]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1997–98|1997–98]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1998–99|1998–99]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2013|2013]]
|-
| [[نادى بوهيميان|البوهيميون]]
| 4
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2000–01|2000–01]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2002–03|2002–03]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2008|2008]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2009|2009]]
|-
| [[نادى كورك سيتى|مدينة كورك]]
| 3
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1992–93|1992–93]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2005|2005]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2017|2017]]
|-
| [[ديرى سيتى|مدينة ديرى]]
| 2
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1988–89|1988–89]] ، [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1996–97|1996–97]]
|-
| [[نادى سليجو روفرز|سليجو روفرز]]
| 1
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2012|2012]]
|-
| [[درودا يونايتد|دروغيدا يونايتد]]
| 1
| [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2007|2007]]
|-
| أثلون تاون
| 1
| [[الدورى الايرلندى 1982–83|1982–83]]
|}

=== حسب المواقع ===
'''حسب المقاطعة'''
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
!مقاطعة
! البطولات
! النوادى
|-
| لينستر
| 36
| [[نادى شامروك روفرز|شامروك روفرز]] (11)، [[نادى دوندالك|دوندالك]] (8)، [[نادى شيلبورن|شيلبورن]] (7)، [[باتريك اتلتيك|سانت باتريك أتلتيك]] (5)، [[نادى بوهيميان|بوهيميانز]] (4)، [[درودا يونايتد|دروغيدا يونايتد]] (1)
|-
| مونستر
| 3
| [[نادى كورك سيتى|مدينة كورك]] (3)
|-
| أولستر
| 2
| [[ديرى سيتى|مدينة ديرى]] (2)
|-
| كوناخت
| 1
| [[نادى سليجو روفرز|سليجو روفرز]] (1)
|-
| لينستر / كوناخت
| 1
| أثلون تاون (1)
|}
'''حسب المقاطعة'''
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
!مقاطعة
! البطولات
! النوادى
|-
| مقاطعة دبلن
| 27
| [[نادى شامروك روفرز|شامروك روفرز]] (11)، [[نادى شيلبورن|شيلبورن]] (7)، [[باتريك اتلتيك|سانت باتريك أثليتيك]] (5)، [[نادى بوهيميان|بوهيميانز]] (4)
|-
| مقاطعة لاوث
| 9
| [[نادى دوندالك|دوندالك]] (8)، [[درودا يونايتد|دروغيدا يونايتد]] (1)
|-
| مقاطعة كورك
| 3
| [[نادى كورك سيتى|مدينة كورك]] (3)
|-
| مقاطعة لندنديري
| 2
| [[ديرى سيتى|مدينة ديرى]] (2)
|-
| مقاطعة سليجو
| 1
| [[نادى سليجو روفرز|سليجو روفرز]] (1)
|-
| مقاطعة ويستميث / مقاطعة روسكومون
| 1
| أثلون تاون (1)
|}
'''حسب المدينة/البلدة'''
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
!المدينة / البلدة
! البطولات
! النوادى
|-
| [[دوبلين|دبلن]]
| 27
| [[نادى شامروك روفرز|شامروك روفرز]] (11)، [[نادى شيلبورن|شيلبورن]] (7)، [[باتريك اتلتيك|سانت باتريك أثليتيك]] (5)، [[نادى بوهيميان|بوهيميانز]] (4)
|-
| [[دوندالك]]
| 8
| [[نادى دوندالك|دوندالك]] (8)
|-
| [[كورك|الفلين]]
| 3
| [[نادى كورك سيتى|مدينة كورك]] (3)
|-
| [[ديرى (تجمع سكان فى ديرى سيتى اند سترابان)|ديرى]]
| 2
| [[ديرى سيتى|مدينة ديرى]] (2)
|-
| [[سلايجو|سليجو]]
| 1
| [[نادى سليجو روفرز|سليجو روفرز]] (1)
|-
| [[دروهيدا|دروغيدا]]
| 1
| [[درودا يونايتد|دروغيدا يونايتد]] (1)
|-
| [[اثلون|أثلون]]
| 1
| أثلون تاون (1)
|}

== كأس ==
[[ملف:League_of_Ireland_trophy.svg|تصغير|159x159بك| الكأس]]
اتحاد كرة القدم الأيرلندى كشف عن كأس الدورى الأيرلندى الحالى فى 31 اكتوبر 2007 . ارتفاعه 91&amp;nbsp;سم (36&amp;nbsp;بوصات) طويل القامة ومحيطه 83&amp;nbsp;سم (33&amp;nbsp;بوصة). إنها كأس من الفضة الإسترلينية تتكون من الفضة وكتلة من المعادن التانيه بما فيها [[نحاس|النحاس]] . بيتكون تصميم الكأس من كرة قدم فضية فى الأعلى، اللى يحيط بيها الكأس نفسه. و كان [[درودا يونايتد|نادى دروغيدا يونايتد]] أول فريق ياخد الكأس اللى اتنشأت جديد فى 2 نوفمبر 2007.

== الرعاية ==
تم رعاية الدورى الممتاز من أوائل التسعينيات. تمكن الراعى من تحديد اسم الرعاية للدورى. كان فيه 3 رعاة من تأسيس الدورى.

* التسعينيات: بورد جايس (دورى بورد جايس الممتاز) وهارب لاجر
* 2000–2008: إيركوم (دورى إيركوم الممتاز)
* 2010 للوقت الحاضر: SSE Airtricity (القسم الممتاز لدورى Airtricity)

ماكانش للدورى أى راعٍ للقب سنة 2009، لكن كان له عدد من الرعاة الثانويين بما فيها Newstalk و [[اليكترونيك آرتس|Electronic Arts]] . و الرعاية للدورى نفسه، يتمتع الدورى الإنجليزى الممتاز بعدد من الشركاء والموردين الرسميين. المورد الرسمى للكرة للدورى هو Umbro . المشروب الرسمى للدورى هو Lucozade . الشركاء الرسميون للإذاعة والجورنال هم Newstalk و ''Irish Daily Star'' .

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}
* [[كاس الاتحاد الايرلاندى]]
* [[دورى ايرلاندا|الدورى الأيرلندى]]
* الدورى الأيرلندى الدرجة الأولى
* نظام الدورى الأيرلندى لكرة القدم
* اللاعبين الأجانب فى الدورى الأيرلندي
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1985–86]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1987–88]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1988–89]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1989–90]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1990–91]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1991–92]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1992–93]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1993–94]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1994–95]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1995–96]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1996–97]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1997–98]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1998–99]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 1999–2000]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2000–01]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2001–02]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2002–03]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2003]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2004]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2005]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2007]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2008]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2009]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2010]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2011]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2012]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2013]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2014]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2015]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2016]]
* [[دورى الدرجه الممتازه الايرلندى 2019|دورى الدرجه الممتازه الايرلندى]]

{{div col end}}

== ملحوظات ==
{{مصادر|group=note}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* {{Sports links}}
* {{ويب سايت رسمى}}
{{League of Ireland}}{{League of Ireland seasons}}{{Football in Ireland}}{{Top sport leagues in Ireland}}{{UEFA leagues}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:دورى الدرجه الممتازه الايرلندى|دورى الدرجه الممتازه الايرلندى]]
[[تصنيف:دورى ايرلندا]]</text>
      <sha1>fm26p4d4mcgxtroof18kev56wvqokwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رباعى راڤين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2212346</id>
    <revision>
      <id>13024741</id>
      <parentid>12308087</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="tb428ju4xzsdlbmdgkoyo2uu73lvu5o" xml:space="preserve">'''فرقة RaVen Quartet''' &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.youtube.com/user/RavenQuartet
| title = Raven Quartet's ''YouTube'' channel
| website = YouTube
| accessdate = 24 May 2015
}}&lt;/ref&gt; كانت فرقة رباعية وترية مقرها لندن قدمت ترتيبات مزيكا كلاسيكية ومزيكا روك.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.bbc.co.uk/programmes/p00yyfs1
| title = Raven: 400 years of music in 40 minutes
| date = 22 September 2012
| publisher = [[BBC Breakfast]]
| accessdate = 11 June 2013
}}&lt;/ref&gt; قدمت الرباعية عروضها مع فرقة Madness خلال حفل ختام دورة الألعاب الأولمبية بلندن 2012.&lt;ref name=&quot;bigissue&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.bigissue.com/reviews/live-reviews/1610/raven-quartet-elgar-room-royal-albert-hall
| title = The Raven Quartet, Elgar Room, Royal Albert Hall
| work = [[Big Issue]]
| accessdate = 17 June 2013
| archive-date = 2016-03-04
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304025932/http://www.bigissue.com/reviews/live-reviews/1610/raven-quartet-elgar-room-royal-albert-hall
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; المجموعة انفصلت  سنة  2014.

== أعضاء ==

=== ستيفانى بينيديتى ===
ستيفانى بينيديتى كانت واحدة من عازفين الكمان فى المجموعة. أختها هيا عازفة الكمان الكلاسيكية الاسكتلندية [[نيكولا بينيديتى]] .&lt;ref name=&quot;bigissue&quot;/&gt; ستيفانى هيا الايام دى عضو فى فرقة البوب البريطانية [[كلين بانديت|Clean Bandit]] .

=== ناتالى هولت ===
عازفة الفيولا فى المجموعة، ناتالى هولت ، هيا مزيكا كلاسيكية بريطانية وملحنة أفلام. تصدرت عناوين الأخبار  سنة  2013 بعد مقاطعة الحلقة النهائية من الموسم السابع من برنامج Britain's Got Talent .&lt;ref name=&quot;egg1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.unrealitytv.co.uk/britains-got-talent/britains-got-talent-2013-viola-player-natalie-holt-eggs-simon-cowell-video/
| title = Britain's Got Talent 2013: Viola player Natalie Holt eggs Simon Cowell (VIDEO)
| date = 8 June 2013
| publisher = Unreality TV
| accessdate = 8 June 2013
| authors = McGarry Lisa
}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;egg2&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/britains-got-talent/10108343/Britains-Got-Talent-Woman-storms-the-stage-and-pelts-Simon-Cowell-with-eggs.html
| title = Britain's Got Talent: Woman storms the stage and pelts Simon Cowell with Eggs
| date = 9 June 2013
| website = [[The Daily Telegraph]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130609235936/http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/britains-got-talent/10108343/Britains-Got-Talent-Woman-storms-the-stage-and-pelts-Simon-Cowell-with-eggs.html
| archivedate = 9 June 2013
| accessdate = 9 June 2013
| authors = Ensor Josie

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;egg3&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/natalie-holt-apologises-throwing-eggs-1941118
| title = Natalie Holt apologises for throwing eggs
| authors  = Halina Watts and Owen Tonks
| date = 9 June 2013
| work = [[Daily Mirror]]
| publisher = [[Trinity Mirror]]
| accessdate = 9 June 2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;egg4&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.unrealitytv.co.uk/britains-got-talent/britains-got-talent-2013-jack-carroll-2/
| title = Britain's Got Talent 2013: Jack Carroll makes jokes out of Simon Cowell's egg experience
| date = 8 June 2013
| publisher = Unreality TV
| accessdate = 8 June 2013
| authors = McGarry Lisa
| تاريخ-الأرشيف = 2023-04-09
| archive-url = https://web.archive.org/web/20230409163706/http://www.unrealitytv.co.uk/britains-got-talent/britains-got-talent-2013-jack-carroll-2/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

=== راشيل لاندر ===
راشيل لاندير كانت عازفة التشيلو للمجموعة.

=== كيرستى مانجان ===
كيرستى مانجان كانت واحدة من عازفى الكمان فى المجموعة.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}{{ظبط استنادى}}

{{مش متصنفه|تاريخ=يونيه 2025}}</text>
      <sha1>tb428ju4xzsdlbmdgkoyo2uu73lvu5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دكتوراه فى الحقوق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2216448</id>
    <revision>
      <id>13024529</id>
      <parentid>13018103</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85355" sha1="02y350ygaukuk9b14po3me3ltqmzaoc" xml:space="preserve">[[ملف:Master_of_Sigena_-_Jesus_amongst_the_Doctors_of_the_Law_-_Google_Art_Project.jpg|تصغير|''يسوع بين علما القانون'' ، سيد سيجينا ، نشط فى دير سانتا ماريا دى سيجينا ، 1515-1519 (الموقع الحالي: [[المتحف الوطنى للفنون فى كتالونيا|المتحف الوطنى للفنون فى كاتالونيا]] )]]

'''دكتوراه فى القانون''' ( '''LL.D.''' ) هيا [[دكتوراه|درجة دكتوراه]] فى الدراسات القانونية . بيترمز اختصار '''LL.''' '''D.''' ل'''''Legum Doctor''''' ، ويشير حرف &quot;L&quot; المزدوج فى الاختصار للممارسة المبكرة فى [[جامعه كامبريدج|جامعة كامبريدج]] لتدريس القانون الكنسى والقانون المدنى ( دكتوراه فى القانونين ). فى شوية بلاد، زى امريكا، الدرجة دى بتتعتبر فخرية. و فيه دكتوراهات تانية فى القانون زى دكتوراه فى العلوم القانونية ، و دكتوراه فى القانون ، [[دكتوراه الفلسفة|و دكتوراه فى الفلسفة]] .

== الاستخدام الاوروبى والكومنولث ==
فى [[المملكه المتحده|المملكة المتحدة]] [[اوستراليا|واوستراليا]] [[نيوزيلاندا|ونيوزيلندا]] وعدد من الدول [[اوروبا|الاوروبية]] ، بتتمنح درجة دكتوراه فى القانون (LL.D.) [[دكتوراه|كدرجة دكتوراه عليا]] ، بتتمنح فى العاده بناء على منشورات ثاقبة ومتميزة، تتضمن مساهمات جوهرية و أصيلة فى دراسة القانون. فى [[جنوب افريقيا]] ،درجة دكتوراه فى القانون بتتمنح من كذا كلية حقوق فى الجامعات كأعلى درجة فى القانون، وبتعتمد كمان على البحث و إنك تخلص رسالة بحوث تعادل الدكتوراه، زى ما هو الحال فى أغلب بلاد اوروبا. شوف: دكتوراه فى القانون فى [[جنوب افريقيا]] . وكمان ممكن يدو دكتوراه فى القانون كدرجة فخرية لو الشخص قدّم حاجات مفيدة للمجتمع.

=== كندا ===

فى كندا، فى كذا برنامج دكتوراه أكاديمى فى القانون، زى دكتوراه فى القانون (LL.D.)، و دكتوراه فى العلوم القانونية (JSD/SJD)، و دكتوراه فى القانون المدنى (DCL)، و دكتوراه فى الفلسفة (Ph.D.). دكتوراه فى الفقه (Juris Doctor أو JD) هيا درجة مهنية فى الدكتوراه و فى الغالب هيا المطلوبة عشان تكمل دراسات عليا فى القانون.

أول درجة فى القانون كانت لحد قريب بتتسمى بكالوريوس فى القانون (LL.B.). لكن بما إن كليات الحقوق فى كندا فى العاده بتشترط إن المتقدم يكون معاها شهادة جامعية قبل كده أو يسواها، فكانت الدرجة دى فى الحقيقة أعلى من درجات البكالوريوس فى القانون اللى بتتمنح بره، واللى بتقبل طلاب طالعين من الثانوية العامة على طول.&lt;ref name=&quot;G&amp;M&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.globecampus.ca/in-the-news/globecampusreport/why-change-to-a-jd-degree/
| title = Why Change To A JD Degree?
| publisher = Globe and Mail
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110620002834/http://www.globecampus.ca/in-the-news/globecampusreport/why-change-to-a-jd-degree
| archivedate = 20 June 2011
| accessdate = 5 April 2011
| last = Belford
| first = Terrence
}}&lt;/ref&gt; و رغم ذلك، فإنها، مع الدرجات المهنية الأولى التانيه، تعتبر مؤهل على مستوى درجة البكالوريوس. تمنح غالبية الجامعات الكندية دلوقتى درجة دكتور فى القانون (JD) بدل بكالوريوس القانون؛ &lt;ref name=&quot;osgoode.yorku.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://osgoode.yorku.ca/media2.nsf/83303ffe5af03ed585256ae6005379c9/ef8025cc6549271e852574200056fcc8!OpenDocument
| title = Osgoode Law School &quot;Dean Patrick Monahan on the Growing Number of Canadian Law Schools Switching from the LLB to JD Degree Designation&quot;
| website = yorku.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080610142423/http://osgoode.yorku.ca/media2.nsf/83303ffe5af03ed585256ae6005379c9/ef8025cc6549271e852574200056fcc8%21OpenDocument
| archivedate = 10 June 2008
| accessdate = 8 May 2018
}}&lt;/ref&gt; استبدلت [[جامعة ساسكاتشوان]] بكالوريوس القانون بدكتور فى القانون سنة 2010، لأن بكالوريوس القانون الكندى يعادل دكتور فى القانون &lt;ref name=&quot;U of S&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.usask.ca/law/admissions/program_information/index.php
| title = Become A Juris Doctor
| publisher = University of Saskatchewan Law School
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110510074112/http://www.usask.ca/law/admissions/program_information/index.php
| archivedate = 10 May 2011
| accessdate = 5 April 2011
}}&lt;/ref&gt;

جميع برامج الدكتوراه فى القانون الكندية مدتها 3 سنين ، وجميعها (باستثناء الموجودة فى [[كيبيك]] ) و بيكون فيه مواد دراسية إجبارية شبه بعض فى أول سنة، زى القانون العام، أو القانون الدستوري، أو قانون الولايات.؛ وقانون المسؤولية التقصيرية ؛ و قانون العقود ؛ [[القانون الجنائى|و القانون الجنائى]] ، و بعض مقررات &quot; الممارسة المهنية &quot;. بعد السنة الأولى واستيفاء الحد الأدنى من متطلبات التخرج، يكون اختيار المقررات اختيارى، مع تخصصات متنوعة زى قانون الأعمال، والقانون الدولي، وقانون الموارد الطبيعية، والقانون الجنائي، السكان الأصليين.

بعد الحصول على درجة البكالوريوس فى القانون، ممكن الحصول على درجة الماجستير فى القانون (LL.M.) بعدين دكتوراه الفلسفة (Ph.D.) أو دكتوراه العلوم القانونية (JSD/SJD) فى بعض الجامعات الكندية. (تُمنح درجة البكالوريوس فى القانون من  كتير من الجامعات كدرجة فخرية بس، لكن لما بتتمنح من  كليات الحقوق، بتبقا درجة مكتسبة). من الجامعات فى كندا اللى تقدم درجات الدكتوراه الأكاديمية المكتسبة فى القانون، تقدم أربع (جامعة أوتاوا، &lt;ref name=&quot;llmlld.uottawa.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.llmlld.uottawa.ca/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=745&amp;contact_id=&amp;course_id=&amp;Itemid=242&amp;pid=242&amp;lang=en
| title = Graduate Studies in Law
| publisher = Llmlld.uottawa.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090722115029/http://www.llmlld.uottawa.ca/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=745&amp;contact_id=&amp;course_id=&amp;Itemid=242&amp;pid=242&amp;lang=en
| archivedate = 2009-07-22
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و جامعة مونتريال، &lt;ref name=&quot;droit.umontreal.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.droit.umontreal.ca/doctorat/presentation.html
| title = Présentation - Faculté de droit - Université de Montréal
| publisher = Droit.umontreal.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110504032836/http://www.droit.umontreal.ca/doctorat/presentation.html
| archivedate = 2011-05-04
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و جامعة لافال، &lt;ref name=&quot;ulaval.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.ulaval.ca/sg/PR/C2/541A.html
| title = Index des programmes - Faculté de droit &amp;#124; Université Laval
| publisher = Ulaval.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090602040821/http://www.ulaval.ca/sg/PR/C2/541A.html
| archivedate = 2009-06-02
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و جامعة كيبيك فى مونتريال) &lt;ref name=&quot;programmes.uqam.ca&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.programmes.uqam.ca/3033
| title = UQAM &amp;#124; Doctorat en droit &amp;#124; Université du Québec à Montréal
| publisher = Programmes.uqam.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100926003607/http://www.programmes.uqam.ca/3033
| archivedate = 2010-09-26
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; درجة الدكتوراه فى القانون، وخمس (جامعة ألبرتا، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://lawschool.ualberta.ca/en/graduate/phd.aspx
| title = PhD - Faculty of Law - University of Alberta
| publisher = lawschool.ualberta.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121110124611/http://lawschool.ualberta.ca/en/graduate/phd.aspx
| archivedate = 2012-11-10
| accessdate = 2013-06-17
}}&lt;/ref&gt; و جامعة كولومبيا البريطانية، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.ubc.ca/prospective/phd/index.html
| title = UBC Faculty of Law - Doctorate (Ph.D.) Program
| publisher = Law.ubc.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100826023509/http://www.law.ubc.ca/prospective/phd/index.html
| archivedate = 2010-08-26
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و كلية أوسغود هول للحقوق بجامعة يورك، و جامعة دالهوزي، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.dal.ca/faculty/law/programs/grad-admissions/graduate-programs-in-law-llm-phd.html
| title = Graduate Programs in Law (LLM, PhD)
| website = Dalhousie University
| language = en
| accessdate = 2018-06-01
}}&lt;/ref&gt; و جامعة فيكتوريا) &lt;ref&gt;[http://www.law.uvic.ca/LLM/phd_option.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130034021/http://www.law.uvic.ca/LLM/phd_option.php|date=November 30, 2007}}&lt;/ref&gt; درجة الدكتوراه، و تقدم جامعة واحدة بس (جامعة تورنتو، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.utoronto.ca/prosp_stdn_content.asp?itemPath=3/7/0/0/0&amp;contentId=267
| title = University of Toronto - Faculty of Law: Prospective Students
| publisher = Law.utoronto.ca
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706211401/http://www.law.utoronto.ca/prosp_stdn_content.asp?itemPath=3%2F7%2F0%2F0%2F0&amp;contentId=267
| archivedate = 2011-07-06
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; درجة الدكتوراه فى العلوم القانونية/دكتوراه فى القانون)، و تقدم جامعة واحدة (جامعة ماكجيل) &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.mcgill.ca/law-studies/grad-programs/dcl
| title = Doctor of civil law (D.C.L.) program
| date = 19 December 2007
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071219000547/http://www.mcgill.ca/law-studies/grad-programs/dcl
| archivedate = 19 December 2007
| accessdate = 8 May 2018
}}&lt;/ref&gt; درجة الدكتوراه فى القانون المدنى . تعكس الاختلافات لحد كبير الانقسام بين النظامين القانونيين فى كندا ( [[القانون العام]] والقانون المدنى ). تمنح الكليات اللى تدرس وفق منهج القانون المدنى درجات دكتوراه فى القانون، فى الوقت نفسه تمنح الكليات اللى تدرس وفق منهج القانون العام درجات الدكتوراه أو دكتوراه فى القانون. كان برنامج دكتوراه القانون فى جامعة يورك بيتسما قبل كده دكتوراه فى الفقه (D.Jur.)، لحد تم تغيير اسمه سنة 2002.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://yfile-archive.news.yorku.ca/2002/10/10/september-senate/
| title = September senate
| date = 10 October 2002
| publisher = York University
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170214180123/http://yfile-archive.news.yorku.ca/2002/10/10/september-senate/
| archivedate = 14 February 2017
| accessdate = 13 February 2017
}}&lt;/ref&gt;

معظم الجامعات الكندية اللى بتدى درجة دكتوراه فى القانون (LL.D.) بتديها كدرجة فخرية بس، و فى الغالب بتكون من كلية الحقوق. من الجامعات الكندية اللى بتقدم دكتوراه حقيقية فى القانون، فى خمس جامعات بتتكلم فرنساوى أو لغتين (فرنساوى و إنجليزى) بتدى درجة دكتوراه فى القانون. ( جامعة شيربروك ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.usherbrooke.ca/programmes/fac/droit/3e-cycle/doc/droit/
| title = Doctorat en Droit
| publisher = [[Université de Sherbrooke]]
| accessdate = 21 January 2015
}}&lt;/ref&gt; [[جامعة اوتاوا|و جامعة أوتاوا]] ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.llmphd.uottawa.ca/index.php
| title = Graduate Studies in Law
| publisher = [[University of Ottawa]]
| accessdate = 22 February 2012
}}&lt;/ref&gt; [[جامعة مونتريال|و جامعة مونتريال]] ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.droit.umontreal.ca/doctorat/presentation_en.html
| title = Presentation
| publisher = [[University of Montreal]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110910125509/http://www.droit.umontreal.ca/doctorat/presentation_en.html
| archivedate = 10 September 2011
| accessdate = 22 February 2012
}}&lt;/ref&gt; [[جامعة لاڤال|و جامعة لافال]] ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.ulaval.ca/sg/PR/C2/541A.html
| title = Index des programmes
| publisher = [[Laval University]]
| language = fr
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090602040821/http://www.ulaval.ca/sg/PR/C2/541A.html
| archivedate = 2 June 2009
}}&lt;/ref&gt; و جامعة [[جامعة كيبيك فى مونتريال|كيبيك فى مونتريال]] &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.programmes.uqam.ca/3033
| title = Doctorat en droit
| publisher = [[University of Quebec at Montreal]]
| accessdate = 22 February 2012
}}&lt;/ref&gt; ) .

[[جامعة ليكهيد]] فى أونتاريو، كندا، هيا واحده من الجامعات اللى تمنح دى الدكتوراه الفخرية الشهيرة. و فى ليكهيد الجايزة الأنسب لشخصٍ مُتميز فى خدمته العامة للدولة، وللعلم، وللبشرية.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.lakeheadu.ca/studentcentral/graduating/past-distinguished-guests/past-honorary-degrees
| title = Past Honorary Degrees
| website = Lakehead University
| language = en
| accessdate = 23 September 2021
| تاريخ-الأرشيف = 2020-10-18
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201018171643/https://www.lakeheadu.ca/studentcentral/graduating/past-distinguished-guests/past-honorary-degrees
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

=== جنوب افريقيا ===
[[ملف:UCT_Kramer_Law_School.jpg|تصغير|كلية كرامر للقانون [[جامعة كيب تاون|بجامعة كيب تاون]]]]

فى [[جنوب افريقيا|جنوب افريقيا،]] بتتمنح درجة الدكتوراه فى القانون [[دكتوراه|كدكتوراه بحثية]] لمدة سنتين على الأقل، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.uj.ac.za/EN/Faculties/law/coursesandprogrammes/Pages/Doctor.aspx
| title = Doctor of Laws
| website = uj.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120418140114/http://www.uj.ac.za/EN/Faculties/law/coursesandprogrammes/Pages/Doctor.aspx
| archivedate = 2012-04-18
| accessdate = 2012-04-24
| last = Faculty of Law
}}&lt;/ref&gt; فى مجالات قانونية متخصصة مختلفة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://programmes.up.ac.za/index.php?Faculty=F6&amp;mod=postgrad&amp;StudyLevel=4
| title = UP Website
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130623120519/http://programmes.up.ac.za/index.php?Faculty=F6&amp;mod=postgrad&amp;StudyLevel=4
| archivedate = 2013-06-23
| accessdate = 2012-04-24
}}&lt;/ref&gt; و بشكل عام، بتتقدم جامعات جنوب افريقيا إما [[دكتوراه الفلسفة|درجة الدكتوراه]] &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.wits.ac.za/academic/clm/law/degreesandcourses/10999/phd.html
| title = Wits University
| website = wits.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120420182126/http://www.wits.ac.za/academic/clm/law/degreesandcourses/10999/phd.html
| archivedate = 2012-04-20
| accessdate = 2012-04-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.ru.ac.za/law/curricula/
| title = Rhodes University
| website = ru.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120414000848/http://www.ru.ac.za/law/curricula/
| archivedate = 2012-04-14
| accessdate = 2012-04-24
| last = Rhodes University
}}&lt;/ref&gt; أو درجة البكالوريوس فى القانون ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://sun025.sun.ac.za/portal/page/portal/law/index.english/programmes/postgraduate-programmes/LLD
| title = Error
| website = sun.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121127164948/http://sun025.sun.ac.za/portal/page/portal/law/index.english/programmes/postgraduate-programmes/LLD
| archivedate = 2012-11-27
| accessdate = 2012-04-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.unisa.ac.za/contents/myRegistration/docs/English%20Brochures/LLM%20and%20LLD%202011.pdf
| title = Archived copy
| website = www.unisa.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120320080110/http://www.unisa.ac.za/contents/myRegistration/docs/English%20Brochures/LLM%20and%20LLD%202011.pdf
| archivedate = 20 March 2012
| accessdate = 13 January 2022
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://web.up.ac.za/default.asp?ipkCategoryID=11782&amp;sub=1&amp;parentid=47&amp;subid=666&amp;ipklookid=10
| title = Law Postgraduate Programmes &gt; University of Pretoria
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130623121916/http://web.up.ac.za/default.asp?ipkCategoryID=11782&amp;sub=1&amp;parentid=47&amp;subid=666&amp;ipklookid=10
| archivedate = 2013-06-23
| accessdate = 2012-04-24
}}&lt;/ref&gt; دون وجود فرق كبير بينهم. (فى [[جامعة كيب تاون]] ، و جامعة [[جامعة كوازولو ناتال|كوازولو ناتال،]] و جامعة [[جامعة ويتواترسراند|ويتس]] ، درجة الدكتوراه دكتوراه بحثية، فى الوقت نفسه درجة البكالوريوس فى القانون [[دكتوراه|درجة دكتوراه أعلى]] ؛ &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.doctoralprogram.uct.ac.za/types/
| title = Doctoral Program / Types of Postgraduate Degree
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120519075059/http://www.doctoralprogram.uct.ac.za/types/
| archivedate = 2012-05-19
| accessdate = 2012-07-18
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://clm.ukzn.ac.za/Libraries/Information_for_students/CLM_sflb.sflb.ashx
| title = Archived copy
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121116113610/http://clm.ukzn.ac.za/Libraries/Information_for_students/CLM_sflb.sflb.ashx
| archivedate = 2012-11-16
| accessdate = 2012-02-14
}}&lt;/ref&gt; بتتقدم [[جامعة ستيلينبوش|جامعة جنوب افريقيا]] و جامعة [[جامعة ويسترن كيب|غرب اوستراليا]] درجة البكالوريوس فى القانون لخريجى القانون، والدكتوراه لخريجين تانيين يبحثون فى موضوع متعلق بالقانون).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://blogs.sun.ac.za/law/grade-en-diplomas-degrees-and-diplomas/nagraads-postgraduate/
| title = Nagraads / Postgraduate - Universiteit Stellenbosch Fakulteit Regsgeleerdheid - University of Stellenbosch Faculty of Law
| date = 6 January 2012
| website = blogs.sun.ac.za
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180121000022/http://blogs.sun.ac.za/law/grade-en-diplomas-degrees-and-diplomas/nagraads-postgraduate/
| archivedate = 21 January 2018
| accessdate = 8 May 2018
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.uwc.ac.za/index.php?module=cms&amp;action=showfulltext&amp;id=gen11Srv7Nme54_5174_1233134880&amp;parent=gen11Srv7Nme54_8909_1210050527&amp;menustate=faculty_law
| title = Programmes - Postgrad &amp;#91; Home &amp;#124; CMS &amp;#124; showfulltext &amp;#93;
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121019192116/http://www.uwc.ac.za/index.php?module=cms&amp;action=showfulltext&amp;id=gen11Srv7Nme54_5174_1233134880&amp;parent=gen11Srv7Nme54_8909_1210050527&amp;menustate=faculty_law
| archivedate = 2012-10-19
| accessdate = 2012-04-26
}}&lt;/ref&gt; للحصول على الدرجة، يُكمل الطالب أطروحته بإشراف مُشرف، بعد إتمام وحدة دراسية فى منهجية البحث ، و تقديم مقترح بحثى ، واجتياز امتحان شفوى . تُثبت الرسالة امتلاكه لبحث مستقل مُعمّق وفهمى مُستقل للموضوع، وتُشكّل مساهمة علمية أصيلة. فى العاده يكون القبول على أساس درجة الماجستير فى القانون ، و فى بعض الحالات [[بكالوريوس قانون|درجة البكالوريوس فى الحقوق]] .

=== المملكة المتحدة ===

فى [[المملكه المتحده|المملكة المتحدة]] ، درجة دكتوراه فى القانون درجة [[دكتوراه|دكتوراه أعلى]] ، أعلى مرتبة من [[دكتوراه الفلسفة|درجة الدكتوراه]] ، وتُمنح عند تقديم ملف بحثى متقدم. كما بتتمنح فى الغالب ''تكريم فخرى'' للشخصيات العامة (فى العاده تلك المرتبطة بالسياسة أو القانون) اللى ترغب الجامعة فى تكريمها. فى معظم الجامعات البريطانية، بتتسمما الدرجة &quot;دكتوراه فى القانون&quot; وتُختصر LLD؛ بس، تمنح بعض الجامعات بدل منها درجة دكتوراه فى القانون المدني، وتُختصر DCL، أو دكتوراه فى القانون، ولسه تُختصر LLD. تُطلق كامبريدج دلوقتى على الدرجة اسم دكتوراه فى القانون باللغة الإنجليزية. وده يتناقض مع ممارسة [[جامعة اوكسفورد|جامعة أكسفورد]] ، كانت الدرجة اللى نجت من العصور الوسطانيه هيا DCL أو دكتوراه فى القانون المدنى ( بس ).&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.admin.ox.ac.uk/examregs/29-63_General_Regulations.shtml
| title = General Regulations : Examination Regulations 2006–2007
| date = 2 June 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080602084848/http://www.admin.ox.ac.uk/examregs/29-63_General_Regulations.shtml
| archivedate = 2 June 2008
}}&lt;/ref&gt;

فى السنين اللى فاتت، الناس اللى معاهم دكتوراه فى القانون كانو بيشكلوا فئة مميزة من المحامين، و كان ليهم صلاحية إنهم يترافعوا قدام المحاكم المدنية. زمان كان عندهم جمعية خاصة بيهم اسمها &quot;جمعية الأطباء&quot;، لكن بعد تعديلات القرن الـ19، ابتدو يشاركو المحامين فى حقوق الترافع اللى كانت حكر عليهم، وآخر عضو فى الجمعية دى مات سنة 1912.

وبسبب إنهم كانو معاهم دكتوراه، كان عندهم أسبقية فى المكانة تساوى رتبة رقيب أول. علشان كده، لسه الاتعرف مستمر لحد دلوقتى فى المحاكم الإنجليزية إن المحامين اللى معاهم دكتوراه أكاديمية زى دكتوراه الفلسفة (PhD) ما يتناديش عليهم بلقب &quot;دكتور&quot; جوه المحكمة.

.

فى السنين السابقة، كان أطباء القانون شكل مميز من المحامين اللى تم تفويضهم للعمل كمحامين فى المحاكم الكنسية ومحاكم الوصايا والمحاكم الأميرالية. كان للأطباء نزلهم الخاص، اللى كان يسمى مجلس الأطباء . [[تشارلز ديكينز|تشارلز ديكنز]] قضا بعض من شبابه يعمل فى ده الفرع من القانون. كتب آخر عضو على قيد الحياة من مجلس الأطباء، الدكتور توماس تريسترام ، الطبعات الأولى من كتاب مدرسى عن الثقة لسه قيد الاستخدام لحد اليوم. سنة 1954، تم رفع قضية حسب قانون خامد من فترة طويلة فى المحكمة العليا للفروسية .&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Squibb|الأول=George Drewry|عنوان=The High Court of Chivalry: A Study of the Civil Law in England|ناشر=Oxford University Press|سنة=1995|وصلة مؤلف=George Drewry Squibb|isbn=0-19-825140-8}}&lt;/ref&gt; كانت المرافعات الافتتاحية فى تلك القضية من قبل جورج درويرى سكويب ، اللى تميز فى الوقت نفسه كمحامى ودكتور فى القانون [[مؤرخ|ومؤرخ]] . جادل سكويب، بما يرضى المحكمة، أنه علشان الطبقة الحديثة من أطباء القانون لم تعتبر مدربة كمحامين، فيجب بالضرورة أن يؤدى المحامين دورهم.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; كان ذلك بسبب أن التعديلات الفيكتورية، اللى وحدت فئات تانيه من محامى المحكمة فى مهنة واحدة هيا مهنة المحامي، تجاهلت أطباء القانون.

== بلاد تانيه ==

=== الأرجنتين ===
فى [[ارجنتين|الأرجنتين،]] ى دكتور القانون أو دكتور العلوم القانونية أعلى مؤهل أكاديمى فى مجال الفقه.&lt;ref&gt;[http://www.coneau.gov.ar/index.php?item=34&amp;apps=1024&amp;tpl=busc_posgrado National Commission of University Accreditation: Doctorate Engine Seeker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702010020/http://www.coneau.gov.ar/index.php?item=34&amp;apps=1024&amp;tpl=busc_posgrado|date=July 2, 2007}}&lt;/ref&gt; وللحصول على درجة الدكتوراه، لازم يكون المتقدم حاصل على درجة البكالوريوس فى المحاماة على الأقل.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.coneau.gov.ar/archivos/447.pdf
| title = National Law of Higher Education
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706083538/http://www.coneau.gov.ar/archivos/447.pdf
| archivedate = 2011-07-06
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; (لقب محامى). قد تحمل درجات الدكتوراه فى الفقه فى الأرجنتين مسميات مختلفة زى ما هو موضح تحته:

* دكتوراه فى القانون ( من [[جامعة بوينس آيرس]] ، NU of the L ، و NU of R )
* دكتوراه فى القانون الجنائي
* دكتوراه فى القانون الجنائى و العلوم الجنائية
* دكتوراه فى العلوم القانونية
* دكتوراه فى العلوم القانونية والاجتماعية
* دكتوراه فى القانون الخاص
* دكتوراه فى القانون العام والاقتصاد الحكومي

=== البرازيل ===
فى البرازيل، درجة الدكتوراه فى القانون، المعروفة باللغة [[لغه بورتوجالى|البرتغالية]] باسم ''Doutor em Direito'' أو ''Doutor em Ciências Jurídicas'' ، هيا أعلى درجة أكاديمية متاحة فى القانون.

فى بعض الجامعات، فيه لقب أعلى معروف بـ ''&quot;livre docência&quot;'' ، زى ما هو الحال فى التأهيل فى بعض الدول الاوروبية. رغم ده ، لا بيعتبراللقب ده  الأعلى شهادةً بالمعنى الحرفي، علشان بقا لقب ''&quot;livre docência&quot;'' اليوم لقب داخلى يُطبق حصرى جوه المؤسسة اللى تمنحه.

زمان ، كانت ''livre docência'' درجة جامعية كاملة، و كان الأستاذ اللى يحمل اللقب يستمتع بامتيازات ''livre docência'' إذا نقل من مؤسسة لتانيه؛ لسه هناك أساتذة على قيد الحياة شايلين درجات ''livre docência'' &quot;القديمة&quot;؛ لكن كل الألقاب الجديدة اللى تحمل الاسم ده تمنح الامتيازات بس جوه المؤسسة اللى تمنحها.

درجة الدكتوراه بتتمنح عند إتمام الطالب أطروحته اللى يُعدّها تحت إشراف أستاذ مُدرّس، ومناقشتها بنجاح. بتتناقش  الرسالة من  لجنة مُؤلفة من خمسة أساتذة، حاصلين على لقب دكتوراه أو لقب ''دكتوراه'' . و لازم يكون اثنان من أعضاء اللجنة أستاذين من مؤسسة تانيه. فى معظم كليات الحقوق البرازيلية، يُشترط على المرشحين الحصول على حد اقل من الساعات المعتمدة.

بعكس القواعد فى دول تانية، المعايير البرازيلية اللى بتنظم منح لقب الدكتوراه ما بتشترطش نشر الرسالة كشرط أساسى علشان ياخد الشخص الدرجة. بس لازم يسلم نسخ من الرسالة لمكتبة الجامعة أو المؤسسة اللى درس فيها. غالب المحررين المتخصصين هما اللى بينشروا الأطروحات دى بعد منح الدرجة.

ولو حد خد لقب دكتوراه من دولة تانية، مش بيقدر يستفيد من المميزات الأكاديمية اللى بيقدمها اللقب فى البرازيل إلا لو اعتمدته جامعة برازيلية. فى الحالة دي، الطبيب اللى عايز يعتمد اللقب بيقدّم أطروحته ومعاها أوراق تانية تخص برنامج الدكتوراه اللى عمله بره للّجنة من ممتحنين تابعين لجامعة برازيلية. اللجنة دى بتقيم إذا كان الشغل اللى عمله يستوفى الحد الأدنى من معايير الجودة اللى الجامعات البرازيلية بتطلبها فى العاده علشان تدى شهادة الدكتوراه.

فى أغلب الحالات، القبول فى برامج الدكتوراه فى البرازيل بيكون مقتصر على الناس اللى معاهم ماجستير (والماجستير فى البرازيل يعتبر شهادة دراسات عليا، مش أول شهادة مهنية زى فى بعض الدول التانية). علشان كده، اللى معاهم بكالوريوس فى القانون (يعنى الشهادة المهنية الأولى) وعايزين ياخدوا دكتوراه، لازم فى العادى يخلصوا برنامج ماجستير فى القانون الأول.

علشان ياخد الماجستير، الطالب لازم يكتب رسالة ويدافع عنها قدام لجنة من 3 أساتذة معاهم ماجستير أو دكتوراه، وكمان يكمّل عدد الساعات الدراسية المطلوبة. بس بعد ما ياخد الماجستير، يقدر ساعتها يقدّم على الدكتوراه.

مع كده، فى شوية جامعات بتسمح بقبول مباشر فى برنامج الدكتوراه من غير ما الطالب يكون خلص ماجستير، وده فى حالات استثنائية. فبالتالي، فى حالات نادرة، ممكن اللى معاه بكالوريوس فى القانون يدخل برنامج الدكتوراه مباشره.

الطالب فى العاده بيتطلب منه 3 سنين علشان يخلص ماجستير القانون، و4 سنين علشان يخلص الدكتوراه. بس الاتجاه دلوقتى رايح نحو تقصير المدة دى لسنتين للماجستير و3 سنين للدكتوراه. يعنى لو واحد اتخرج من كلية الحقوق، ودخل على طول فى برامج الماجستير والدكتوراه، غالب هيبقى معاها لقب &quot;دكتور&quot; بعد حوالى 7 سنين (أو 5 سنين لو ماشى على النظام الأسرع).

أما فى الحالات النادرة اللى بيتسمح فيها لحامل بكالوريوس القانون إنه يدخل الدكتوراه مباشرة، فغالب بيتطلب منه 5 سنين علشان يخلصها (أو 4 سنين لو الجامعة ماشية على النظام الأسرع). بس برضو، حسب مهارة الطالب وخبرته، ممكن يخلص الماجستير أو الدكتوراه فى وقت أقل لو خلص عدد الساعات المطلوبة وكتب أطروحته أو رسالته بسرعة.

الجامعات فى العادى بتطلب حد اقل للمدة: مثل، 15 شهر من الساعات المعتمدة + 3 شهور لتحضير الرسالة علشان ياخد الماجستير، و24 شهر من الساعات + 6 شهور للرسالة علشان ياخد الدكتوراه.

=== تشيكيا وسلوفاكيا ===

فى [[تشيكيا]] و [[سلوڤاكيا|سلوفاكيا،]] درجة الدكتوراه درجة دراسات عليا فى نوعين - درجة مهنية فى القانون (JUDr) و دكتوراه بحثية (PhD).

{{Lang|la|Juris Utriusque Doctor}} ( دكتوراه فى القانونين المدنى والكنسى) هيا درجة علمية تمتد لعقود، و كانت فى الأصل أعلى درجة علمية ممكنة. أما اليوم، فأهميتها العلمية محدودة، لكن تعتبر شهادة تقليدية وشائعة، هيا مفيدة بشكل خاص للمحامين. فى العصور القديمة، حيث ما كانتش بتتمنح درجة الماجستير، كانت درجة دكتوراه القانون (JUDr.) هيا الدرجة القانونية الوحيدة؛ و كانت تُعادل بالتقريب درجة الماجستير دلوقتى ، و امتحان خاص. شروط الحصول على درجة دكتوراه القانون هيا: درجة ماجستير (Mgr.) عالية التقييم فى القانون، و إعداد رسالة.{{Spaced en dash}} بما فيها الدفاع الناجح{{Spaced en dash}} واجتياز امتحان شفوى يسمى {{Lang|la|Rigorosum}} . بتتسمما الرسالة نفسها ساعات كمان {{Lang|la|Rigorosum}} . كانت كتير من أطروحات الدكتوراه مبنية على أطروحات الماجستير السابقة للطلاب؛ بس، تشترط الجامعات فى الوقت الحاضر أن يكون عمل الرسالة أصلى تمام.

دراسات الدكتوراه اللى بتؤدى للحصول على درجة الدكتوراه مختلفة عن امتحان JUDr. دراسات الدكتوراه الداخلية بتاخد من 3 لـ5 سنين، و خلال الوقت ده، طالب الدكتوراه بيكون كمان بيشتغل كمدرّس فى الجامعة. أما الدراسات الخارجية، ممكن توصل لـ8 سنين. طلاب الدكتوراه لازم يعدّوا شوية امتبارات وقت الدراسة، بس التركيز الأساسى بيكون على شغلهم فى الرسالة.

درجة الدكتوراه دى مخصصة فى الأساس للناس اللى مهتمين بالطريق الأكاديمي، وبتديهم الحق إنهم يدرّسوا فى الجامعة. النظام التشيكى فيه حاجات كتير شبه النظام الألمانى والنمساوى. علشان كده، الدكتوراه هناك شرط أساسى علشان تدخل فى إجراءات التأهيل الأكاديمى.

وبالتأهيل ده، دكتور القانون اللى بيقدّم أعمال التأهيل الخاصة بيه (اللى بتشبه Habilitationsschrift فى ألمانيا)، ممكن يُمنح لقب &quot;دوثنت&quot; أو Docent (يعنى دكتور مؤهّل للتدريس فى الجامعة). على مثال {{Lang|de|[[Dozent]]}} الألمانى ، {{Lang|de|[[Privatdozent]]}} أو أستاذ مساعد أمريكى. &quot;مُدرِّس&quot; مش شهادة جامعية، لكن لقب باحث.

=== فينلاندا ===
فى [[فينلاندا]] دكتوراه فى القانون ( Finnish ، OTT؛ Swedish دكتوراه فى القانون (دكتوراه فى القانون) هيا أعلى درجة أكاديمية فى القانون، و تعتمد على 60 ساعة معتمدة من الدراسة، و الأهم من كده، إتمام رسالة الدكتوراه بنجاح. فى العاده تكون الرسالة دراسة لا يقل طولها عن 250 صفحة، أو سلسلة من المقالات المنشورة. كما يُشترط إجراء مناظرة شفوية ناجحة. فى العاده يستغرق إكمال الدرجة 4

درجة الدكتوراه فى القانون ما بتأهّلش اللى معاها إنه يمسك مناصب قضائية. اللى بيأهّل فعل هو درجة الماجستير فى القانون (بالفنلندية أو باللاتينية زى ما السويديين بيستخدموا). ودى كمان شرط علشان تبقى عضو فى نقابة المحامين الفنلندية أو تترقّى فى المناصب القضائية.

برغم إن برامج الدكتوراه فى القانون مفتوحة مبدأ لكل اللى معاهم ماجستير، ده ما بيضمنش إن أى حد ياخدها تلقائى. ومع كده، نادر اوى إن حد ما يكونش خريج قانون ويقدر ياخد دكتوراه فى القانون.

سنين على الأقل.

=== فرنسا ===
فى فرنسا، تدرجة دكتوراه القانون ( ''[[:fr:Doctorat en droit|doctorat en droit]]'' ) دكتوراه ( ''[[:fr:Diplôme national de doctorat|diplôme national de doctorat]]'' ). و تمنح حاملها لقب دكتوراه ( ''docteur'' )، ويُختصر ل''دكتور'' . وتستغرق الدراسة 3 سنين على الأقل، لكن فى الواقع تستغرق فى المتوسط خمس أو ست سنين لإكمالها. ويشترط حصول حامل دكتوراه القانون على وظيفة التدريس فى الجامعة بصفته ''أستاذ مؤتمرات (maître de conférences'' ) (ده اللى يُقارب الأستاذ الألمانى أو القارئ البريطانى أو الأستاذ المشارك فى أنظمة الكومنولث). وللحصول على درجة أستاذ قانون ، يتعين على حاملى دكتوراه القانون استيفاء متطلبات إضافية زى اجتياز امتحان تنافسى إضافي: ''[[:fr:Agrégations de droit en France|agrégation de droit]]'' . ولا يلزم سوى السنة الأولى (&quot;ماجستير&quot; 1 أو [[:fr:Maîtrise (France)|maîtrise]] ) من درجة الماجستير فى القانون لاجتياز امتحان نقابة المحامين، لكن من سنة 2025، هاتكون درجة الماجستير إلزامية للقبول فى نقابة المحامين بعد اجتياز امتحان نقابة المحامين.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.meilleurs-masters.com/actualite-pour-devenir-avocat-un-master-2-deviendra-obligatoire-des-2025_1550.html
| title = Pour devenir avocat, un master 2 deviendra obligatoire dès 2025
}}&lt;/ref&gt;

=== المانيا ===
دكتور فى القانون ( ''Doktor der Rechte'' ) هيا الدرجة النهائية فى القانون، ويختصر باسم ''دكتور فى القانون'' ( {{Lang|la|Doctor iuris}} ) ) أو ''دكتور فى القانون'' ( {{Lang|la|Doctor juris}} ) ). تختلف المصطلحات: فى حين تشير معظم الجامعات لالدرجة باسم دكتور فى القانون ( {{Lang|de|Doktor der Rechte}} [pl.]، زى [[جامعة ميونيخ|ميونيخ]] ، [[جامعة مونستر|مونستر]] ، [[جامعة هومبولت ف بيرلين|برلين (HU)]] ، [[جامعة كولونيا|كولونيا]] ، [[جامعة توبينجين|توبنغن]] ، [[جامعة جوتينجن|غوتنغن]] )، يشير البعض التانى ليها إما على أنها دكتوراه فى الفقه ( {{Lang|de|Doktor der Rechtswissenschaft}} ، زى [[جامعة هايدلبرج|هايدلبرغ]] ، [[جامعة هامبورج|هامبورج]] ) أو دكتوراه فى القانون ( {{Lang|de|Doktor des Rechts}} [مفرد]، زى ، [[جامعة بيرلين الحره|برلين (FU)]] . بتتمنح بناء على رسالة تتكون من مجموعة مناسبة من الأبحاث الأكاديمية الأصلية، وامتحان شفوى ( ''ريجوروسوم'' أو ''ديسبوتيشن'' ). لازم تكون الرسالة قد اتنشرت ككتاب، أو - و هو أقل شيوع - كسلسلة من المقالات فى مجلة قانونية مُحكّمة قبل منح الدرجة رسمى. يشترط القبول فى العاده الحصول على درجة &quot;مُرضى تمام&quot; (أى ما يُقارب الخمس 1 الدفعة) فى امتحان {{Lang|de|[[Staatsexamen]]}} الاولانى للطالب. (درجة الماجستير المهنية الأولى)، ''أو'' ، بدل ده ، فى {{Lang|de|Staatsexamen}} التانى (المعادل الألمانى [[امتحان نقابة المحامين|لامتحان نقابة المحامين]] ، اللى لا بيعتبراجتيازه شرط أساسى للحصول على الدكتوراه، مع أنه شرط أساسى عملى للوظايف القانونية فى الأوساط الأكاديمية)، ''أو'' درجة ماجستير فى القانون بتقدير ''أ'' (أعلى نسبة فى مجموعة المقارنة). لا يُميز النظام الأكاديمى الألمانى درجة دكتوراه فى القانون تُكمّل درجة ماجستير فى القانون . دكتور فى القانونين ( {{Lang|de|Doktor beider Rechte}} )، اخد جايزة ''الدكتور iur.'' ''UTR.'' ( {{Lang|la|Doctor iuris utriusque}} (زى ، اتمنحت فى فورتسبورغ) أمر نادر، علشان يعنى مراعاة كلىّ من القانون المدنى والقانون الكنسى . بتتمنح درجة الدكتوراه فى ''القانون'' [[قانون|الكنسى]] بس فى المجال ده  الأخير ''.'' ( {{Lang|la|Doctor iuris canonici}} ).

حوالى 10% من خريجين القانون فى المانيا معاهم دكتوراه. بس مع كده، الدكتوراه فى القانون لسه تعتبر أول خطوة علشان الواحد يثبت نفسه فى كليات الحقوق فى ألمانيا. ورغم إنهم ابتدو يعملوا نظام أستاذ مساعد بفرصة يثبت نفسه بعد 5 لـ7 سنين، وكمان فيه نوع من الأستاذية مخصص للتدريس (اسمها Lehrprofessur)، لكن علشان تبقى أستاذ جامعى فى القانون من الناحية الرسمية (de iure)، لازم تكون معاك البكالوريوس فى القانون – ودى مش درجة أكاديمية – وده مطلوب فى معظم كليات الحقوق الألمانية.

ألمانيا، زى دول تانية كتير فى اوروبا القارية، مش بتفرّق بين الدكتوراه العادية (PhD) و دكتوراه القانون (LL.D). الجامعات الألمانية بتدى دكتوراه القانون تحت اسم &quot;دكتور فى القانون&quot; (Dr. iur.) بدل ما تكون (PhD. phil.) اللى معناها حرفى &quot;دكتور فى الفلسفة&quot; (Dr. phil.)، ودى فى العاده بتكون لأطروحات الدكتوراه فى العلوم الاجتماعية والسياسية.

درجة &quot;دكتور فى القانون&quot; فى العاده بتحتاج بحث أكاديمى مستقل ممكن يوصل لأربع سنين. أما الدكتوراه الفخرية فى القانون فاسمها &quot;دكتور فى القانون فخري&quot; (Dr. iur. hc).

كمان النظام الأكاديمى الألمانى فيه درجة دكتوراه أعلى فى القانون، ودى بتتمنح بعد ما الشخص يخلص رسالة تانية (اسمها التأهيل – Habilitation)، وده شرط أساسى علشان تدرّس قانون فى الجامعات الألمانية. ولما حد يخلص التأهيل ده، بيتضاف &quot;habil.&quot; للقب بتاعه (زي: دكتور مؤهل)، ولو الشخص كمان بقى أستاذ، بيتقال عليه &quot;أستاذ دكتور&quot;.

معظم شهادات الدكتوراه الألمانية فى القانون بتتمنح بأسماء &quot;Doktor der Rechte&quot; أو &quot;Doktor des Rechts&quot; أو &quot;Doktor der Rechtswissenschaft&quot;، وتُختصر باللاتينية ل&quot;Dr. iur&quot; أو &quot;Dr. jur&quot;. إذا كانت الرسالة فى مجال قوانين الكنيسة، ف تمنح الجامعات التقليدية درجة &quot;Doktor beider Rechte&quot; النادرة اوى، اللى تُترجم لدكتوراه فى القانونين (اللاتينية: &quot;doctor iuris utriusque&quot; أو &quot;Dr. iur. utr&quot;)، مؤكدةً أن درجة الدكتوراه بتتمنح فى القوانين الدنيوية والدينية.

=== أندونيسيا ===
فى إندونيسيا، معروف دكتور القانون باسم ''Doktor Hukum'' و هو أعلى مستوى أكاديمى فى التعليم القانونى. يتم اختصار كتابة العنوان ببساطة لدكتور، كما ينطبق كمان على مجالات التعليم التانيه غير القانون. التركيز فى مجال القانون حسب للاختيار المعني، زى القانون الدستورى والقانون المدنى والقانون الجنائى. القانون الدولى أو بشكل اكتر بالتحديد، زى قانون الأعمال وقانون الجواز وقانون النقل وقانون العمل وما لذلك. فى نظام التعليم فى إندونيسيا، يتم تضمين درجة دكتور القانون فى ''الطبقة'' (المستوى) 3 ويتم متابعتها بعد إكمال درجة الماجستير (الطبقة 2 - الدراسات العليا) والبكالوريوس فى القانون (الطبقة 1 - البكالوريوس). بيتقال على خريجى برنامج ''الطبقة'' 2 فى مجال القانون اسم ''Magister Hukum - MH'' (ماجستير فى القانون) وبيتقال على خريجى برنامج ''الطبقة'' 1 اسم ''Sarjana Hukum - SH'' (بكالوريوس فى القانون). ممكن لأى شخص حاصل على درجة البكالوريوس فى القانون التقدم بطلب علشان يكون محامى معتمدًا بعد استكمال المتطلبات المنصوص عليها فى القانون الإندونيسى رقم 18 سنة 2003 بخصوص المحامين، لكن ما يحقش ذلك لشخص ليه وضع موظف مدنى أو عضو فى الجيش أو الشرطة أو المدعى العام أو القاضى أو مسؤول الدولة.

=== ايطاليا ===

فى ايطاليا، لقب &quot;ماجستير دكتوراه فى القانون&quot; ( {{Lang|it|Dottore magistrale in Giurisprudenza}} ) هو اللقب اللى بيتقال على الطلاب اللى يكملون {{Lang|it|[[Laurea]] magistrale}} لمدة خمس سنين درجة. رغم اعتماد عملية بولونيا ، لسه القانون فى ايطاليا مجال يحتفظ بالنظام الإيطالى التقليدى.

بمجرد حصول المحامى المحتمل على درجة الماجستير فى القانون وعمله لمدة 18 شهر كمحامى متدرب، يُطلب منه اجتياز امتحان نقابة المحامين فى الولاية للحصول على ترخيص لممارسة مهنة المحاماة ( {{Lang|it|Avvocato}} ). سابقا، {{Lang|it|dottore in giurisprudenza}} كان  اللقب ده  بيتقال على الطلاب اللى أكملوا برنامج الدراسات القانونية القديم (أربع سنين ). بعد الحصول على الدرجة اللى تمتد لخمس سنين ، يُمكن الالتحاق ببرنامج دكتوراه فى مجال قانونى مُحدد (&quot; {{Lang|it|Dottorato}} &quot;). &quot;)، والعنوان اللى تم الحصول عليه هو &quot; {{Lang|it|Dottore di ricerca}} &quot;(دكتوراه).&quot;

=== مالطا ===
فى [[مالطا]] ، أصغر دولة عضو فى [[الاتحاد الاوروپى|الاتحاد الاوروبى]] ، كانت درجة دكتوراه القانون (LL.D.) درجة أكاديمية فى القانون تتطلب ما يقلش عن 3 سنين من الدراسة بدوام كامل بعد التخرج فى [[جامعة مالطا]] ، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://home.um.edu.mt/laws/courses/
| title = Faculty of Laws - Faculty of Laws - University of Malta
| date = 2009-07-16
| publisher = Home.um.edu.mt
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090123032456/http://home.um.edu.mt/laws/courses/
| archivedate = 2009-01-23
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; الجامعة الوطنية فى مالطا. و كان الالتحاق بيها يتطلب ما يقلش عن 3 سنين من الدراسة القانونية السابقة. و كان على الطلاب إكمال المقررات الدراسية فى عدد من المجالات الأساسية للقانون، و تقديم رسالة تكون &quot;عمل أصلى فى الموضوع المعتمد أو مساهمة تانيه فى المعرفة بتبيين أنه/أنها عمل/أجرت بحث كافى فيه&quot;.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://home.um.edu.mt/laws/courses/lld.html
| title = Faculty of Laws - Faculty of Laws - University of Malta
| date = 2009-07-16
| publisher = Home.um.edu.mt
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090123032545/http://home.um.edu.mt/laws/courses/lld.html
| archivedate = 2009-01-23
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; ويمنح  اللقب ده  لقب دكتوراه ، اللى بيستخدم فى مالطا لمخاطبة حامل الدرجة. ولحد سنة 2014، كانت درجة دكتوراه القانون واحد من متطلبات القبول فى مهنة المحاماة فى مالطا (يتمتع المحامي، على عكس وكيل النيابة القانونية، بحقوق التمثيل فى المحاكم العليا).

المحامين اللى بيشتغلوا فعلى فى المهنة بيتقسمو 3 مسميات: كاتب عدل، وكيل نيابة قانوني، ومحامى. درجة البكالوريوس فى القانون (LL.B.) هيا شهادة جامعية، بس لوحدها مش كفاية علشان تتقبل فى أى مهنة من التلاتة دول. لازم بعد الـ LL.B. تدرس دبلومة دراسات عليا لمدة سنة كاملة بشكل دوام كامل علشان تبقى كاتب عدل (NP). أما لو عايز تبقى وكيل نيابة قانوني، فمحتاج دبلومة دراسات عليا مخصوصة للمجال ده (LP).

وكيل النيابة القانونى ليه حق إنه يمثل الناس قدام المحاكم الدنيا، ودى مهنة كانت موجودة فى مالطا من زمان قوي، لحد من قبل سنة 1553.

&lt;ref&gt;[http://mjha.gov.mt/justice/lpchamber.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050417022803/http://mjha.gov.mt/justice/lpchamber.html|date=April 17, 2005}}&lt;/ref&gt; التلات تسميات كمان تتطلب أن يكون الأعضاء حاملين لأمر صادر عن رئيس مالطا، ممكن الحصول عليه بعد الامتحان، و خبرة عمل لا تقل عن سنه واحده فى تلك المهنة. مش ممكن للمحامى المالطى أن يحمل أمر فى اكتر من مهنة واحدة فى وقت واحد.

=== امريكا ===

فى امريكا، أكتر درجة دكتوراه فى القانون انتشار هيا دكتور فى القانون (أو دكتور فى الفقه )، والمختصرة باسم JD هيا الدرجة المهنية للمحامين، و حلت محل [[بكالوريوس قانون|بكالوريوس القانون]] فى القرن العشرين بعد ما ابتدت كليات الحقوق فى اشتراط [[بكالوريوس|درجة البكالوريوس]] قبل القبول فى برنامج دكتور فى القانون لدراسة القانون لمدة 3 سنين . لا يشترط وجود رسالة بحثية للحصول على دكتور فى القانون، لكن أصدرت نقابة المحامين الامريكانيه بيان للمجلس ينص على أنه لازم اعتبار دكتور فى القانون معادل لدرجة الدكتوراه لأغراض التوظيف التعليمى.&lt;ref name=&quot;ABAStatement&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.abanet.org/legaled/accreditation/Council%20Statements.pdf
| title = Council Statement by the American Bar Association
| publisher = ABA
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100726103926/http://www.abanet.org/legaled/accreditation/Council%20Statements.pdf
| archivedate = 26 July 2010
| accessdate = 19 August 2017
}}&lt;/ref&gt; فى السنين الأخيرة، طورت بعض الجامعات كمان دكتوراه مهنية جديدة متعددة التخصصات قد تجمع بين القانون والمجالات المتخصصة أو التطبيقية التانيه. ومن الأمثلة على ذلك درجة دكتور فى القانون والسياسة (DLP) بجامعة نورث إيسترن.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://cps.northeastern.edu/academics/program/doctor-law-and-policy
| title = Doctor of Law and Policy {{!}} Northeastern College of Professional Studies
| website = cps.northeastern.edu
| language = en
| accessdate = 2018-08-23
}}&lt;/ref&gt; بالإضافة لذلك، تمنح جامعات تانيه درجة بحثية أعلى فى القانون، هيا دكتور فى العلوم القانونية (أو Scientiae Juridicae Doctor)، واختصارها SJD أو DJS. لازم على المتقدمين لبرامج SJD الحصول على درجة JD الاول ، وتشترط بعض البرامج الحصول على JD وLL.M قبل القبول.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.gwu.edu/ACADEMICS/DEGREES/Pages/sjd.aspx
| title = Doctor of Juridical Science Degree
| publisher = Law.gwu.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111105143245/http://www.law.gwu.edu/Academics/degrees/Pages/sjd.aspx
| archivedate = 5 November 2011
| accessdate = 18 October 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;georgetown1&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.georgetown.edu/graduate/sjd_general.html
| title = Georgetown Law&amp;nbsp;– Doctor of Juridical Science (Admissions)
| date = 21 September 2011
| publisher = Law.georgetown.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111016011751/https://www.law.georgetown.edu/Graduate/sjd_general.html
| archivedate = 16 October 2011
| accessdate = 18 October 2011
}}&lt;/ref&gt; وعلى مثال درجة الدكتوراه، درجة SJD هيا دكتوراه بحثية، و وصفتها جامعة ڤيرچينيا بأنها &quot;أعلى درجة فى القانون&quot;، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.virginia.edu/html/prospectives/grad/graduate.htm
| title = LL.M. and S.J.D. Programs, Graduate Studies in Law
| publisher = Law.virginia.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100603093816/http://www.law.virginia.edu/html/prospectives/grad/graduate.htm
| archivedate = 2010-06-03
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; كمان &quot;الدرجة النهائية فى القانون للأفراد المهتمين بالأوساط الأكاديمية&quot; من قبل جامعة انديانا &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://indylaw.indiana.edu/sjd/
| title = S.J.D. Degree
| publisher = Indylaw.indiana.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100825215800/http://indylaw.indiana.edu/sjd/
| archivedate = 2010-08-25
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و&quot;أعلى درجة فى القانون&quot; من كلية الحقوق بجامعة هارفارد.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.harvard.edu/academics/degrees/gradprogram/sjd/index.html
| title = S.J.D. Courses &amp; Academics
| publisher = Law.harvard.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100619094250/http://www.law.harvard.edu/academics/degrees/gradprogram/sjd/index.html
| archivedate = 2010-06-19
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; زى ما وصفتها كلية الحقوق بجامعة ييل، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.yale.edu/admissions/ContactGraduateProgramsOffice.htm
| title = Yale Law School &amp;#124; Contact the Graduate Programs Office
| publisher = Law.yale.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111028095731/http://www.law.yale.edu/admissions/ContactGraduateProgramsOffice.htm
| archivedate = 2011-10-28
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و كلية الحقوق بجامعة جورج تاون، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.gwu.edu/learn/graduateprofessionalprograms/findagraduateprogram/fulllistofprograms/lawdoctorofjuridicalscience
| title = SJD - The George Washington University
| publisher = Gwu.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100808063647/http://www.gwu.edu/learn/graduateprofessionalprograms/findagraduateprogram/fulllistofprograms/lawdoctorofjuridicalscience
| archivedate = 2010-08-08
| accessdate = 2010-10-11
| last = The George Washington University
}}&lt;/ref&gt; و جامعة نيو يورك، &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.nyu.edu/llmjsd/jsdprogram/index.htm
| title = NYU Law - LL.M. &amp; J.S.D.: J.S.D. Program
| publisher = Law.nyu.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101011220055/http://www.law.nyu.edu/llmjsd/jsdprogram/index.htm
| archivedate = 2010-10-11
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و جامعة ستانفورد.&lt;ref name=&quot;law.stanford.edu&quot;&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.stanford.edu/program/degrees/advanced/jsd/
| title = Doctor of Science of Law (JSD) &amp;#124; Stanford Law School
| publisher = Law.stanford.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110720050139/http://www.law.stanford.edu/program/degrees/advanced/jsd/
| archivedate = 2011-07-20
| accessdate = 2010-10-11
| last = Stanford Law School
}}&lt;/ref&gt; تشرح كلية الحقوق بجامعة كونيتيكت أن دى الدرجة المحددة &quot;مخصصة للأفراد اللى أظهروا أدلة على إمكانات علمية متفوقة.&quot; &lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.law.uconn.edu/admissions/doctor-laws-sjd
| title = Doctor of Laws (S.J.D.) {{!}} UConn School of Law
| website = www.law.uconn.edu
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180823105653/https://www.law.uconn.edu/admissions/doctor-laws-sjd
| archivedate = 2018-08-23
| accessdate = 2018-08-23
}}&lt;/ref&gt;

الجمعية الوطنية للمهنيين القانونيين بتقول إن درجة ماجستير القانون أو دكتوراه القانون هيا &quot;أقدم درجة قانونية أو أعلى درجة بتيجى بعد ماجستير القانون و دكتوراه القانون&quot;.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.nalp.org/workingglossary
| title = The Association for Legal Career Professionals &amp;#124; Working Glossary
| publisher = NALP
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100928160204/http://nalp.org/workingglossary
| archivedate = 2010-09-28
| accessdate = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt; و فى العاده بتاخد من 3 لـ 5 سنين عشان تخلصها، وبتحتاج دراسة متقدمة فى القانون كتخصص علمي، وكمان رسالة بتكون مساهمة جديدة و أصلية فى المجال الأكاديمى للقانون.&lt;ref name=&quot;georgetown1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.duke.edu/curriculum/degreerequire/sjd
| title = Doctor of Juridical Science (SJD) Requirements
| publisher = Law.duke.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111015151452/http://www.law.duke.edu/curriculum/degreerequire/sjd
| archivedate = 15 October 2011
| accessdate = 18 October 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://www.law.tulane.edu/tlsadmissions/index.aspx?id=196
| title = Tulane Law School Prospective Students
| publisher = Law.tulane.edu
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111002070731/http://www.law.tulane.edu/tlsadmissions/index.aspx?id=196
| archivedate = 2 October 2011
| accessdate = 18 October 2011
}}&lt;/ref&gt;

درجة دكتوراه فى القانون (SJD) بتكون فى الأساس موجهة للمحامين المتدربين فى الخارج اللى عايزين يدرسوا فى امريكا. قليل من المحامين المتدربين فى امريكا بيسعوا ياخدوا درجة دكتوراه فى القانون، لأنها مش مطلوبة عشان يشتغلو كمدرسين فى كليات الحقوق هناك. أغلب أعضاء هيئة التدريس الدائمين فى كليات الحقوق الامريكانيه عندهم بس درجة دكتوراه فى القانون، لكن عشان تحصل على وظيفة تدريس دائمة فى جامعات مرموقة أو قريبة منها (كليات من المستوى الاولانى والتانى)، لازم يكون عندك سجل نشر علمى واسع بعد الحصول على دكتوراه فى القانون.

فى امريكا  ، دكتوراه فى القانون. بتتمنح كدرجة فخرية بس. الدرجة النهائية فى القانون الأكاديمى هيا Scientiae Juridicae Doctor (SJD أو JSD).

زى الحال فى معظم البلاد التانيه، فى امريكا، يتم منح الدكتوراه فى القانون (LL.D.)، و المعروفة كمان بالانجليزى باسم دكتور فى القانون، كدرجة فخرية بس.

فى جامعة كانساس، بيتم منح درجة دكتوراه فى القانون تقدير للخدمات المميزة للبشرية أو للمهن، أو للمساهمات فى رفاهية الدولة أو الأمة أو العالم بشكل عام.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = http://honorarydegrees.ku.edu/home
| title = Home
| date = 7 February 2013
| website = Honorary Degrees
| language = en
| accessdate = 23 September 2021
| archive-date = 2022-03-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220328113431/http://honorarydegrees.ku.edu/home
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

جامعة واشينطون بتدى الدرجة دى تقدير للناس اللى ساهمو بشكل كبير ومستمر فى البحث العلمى و الثقافة و تحسين جودة الحياة فى المجتمع بشكل عام، و ده فى مجال القانون والسياسات العامة والخدمة العامة.&lt;ref&gt;{{مرجع ويب
| url = https://www.washington.edu/ceremony/honorary-degrees/procedures/
| title = Honorary degree procedures and guidelines
| website = Office of Ceremonies
| language = en
| accessdate = 23 September 2021
}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}

* دكتور فى القانون الكنسى (JCD)
* الدكتور جوريس أوتريوسك (DJU)
* [[دكتوراه الفلسفة|دكتوراه فى الفلسفة]] (Ph.D.)
* دكتور فى العلوم القانونية (SJD أو JSD)
* دكتور فى القانون (JD)
* ماجستير فى القانون
* [[بكالوريوس قانون|بكالوريوس فى القانون]] (LL.B.)
* [[فريدرك سافينى]]
* [[كورت فالدهايم]]
* [[احمد فتحى سرور]]
* [[لايبنيتس]]
* [[كارل كارستنز]]
* [[تراى داى كوانج]]
* [[نيكولا كلود فابرى دى بايرسك]]
* [[جوتفريد كيلر]]
* [[جون راسل]]
* [[كورت توخولسكى]]
* [[بوهوميل هرابال]]
* [[برنهارد شلينك]]
* [[پيتينا جاپاه]]
* [[هانس هينز اويرس]]
* [[كارلو كاتانيو]]
* [[كورت روسينفيلد]]
* [[فويسلاف سيسلى]]
* [[ارنست كوبفر]]
* [[اريتش كاستنير]]
* [[چورچ ڤون سيمينس]]
* [[البيرت هانيل]]
* [[فرانس جوزف يونج]]
* [[هانز فرانك]]
* [[فيلهلم هوجنر]]
* [[هانز بيتر فريدرش]]
* [[لودويج بامبيرجر]]
* [[ادالبيرت فالك]]
* [[ادولف فيرڤيرس]]
* [[ادولف كراتزير]]
* [[ايساك ولفسون]]
* [[البرت جريجوار]]
* [[لودويج هاس]]
* [[اميل بيلزير]]
* [[اوسكار ماريتزكى]]
* [[كارل اى. لاميرس]]
* [[اميل بوهم]]
* [[كارل ڤون جريم]]
* [[كارل هينريتش سكير]]
* [[هانز يوخن فوجل]]
* [[فريدريتش ديربيرج]]
* [[فريدريتش هاماتشير]]
* [[فريدريش مولر]]
* [[كليمينس هيريمان ڤون زويدويك]]
* [[جيرهارد ڤون بوتشكا]]
* [[كارل ادولف باومباخ]]
* [[اول شرودر]]
* [[پول هينسكيوس]]
* [[لودويج فرانك]]
* [[ديدريتش جيرهارد روجيمان]]
* [[اروين جوجيلمير]]
* [[فريدريتش ثوما]]
* [[سيجفريد هيكستشير]]
* [[هيرمان كوارك]]
* [[فريدريتش ايرنست ڤون لانجين]]
* [[فريدريتش هيجينستشيدت]]
* [[كارل فريدريتش ستشريبير]]
* [[لودويج اوجاست برويل]]
* [[كارل بيكر]]
* [[كارل فريدريتش ويلهيلم پروستش]]
* [[ڤولكير ويسينج]]
* [[پاتريك سينسبورج]]
* [[ايرنست ادوارد ويلهيلم جيس]]
* [[هينريتش اوجاست پاپيلير]]
* [[ادوارد فاجنر]]
* [[اليكساندر زو دوهنا]]
* [[چورچ بيست]]
* [[چورچ ايرنست ڤون بيرنستورف]]
* [[چورچ نوسلين]]
* [[فرانز ستشادلير]]
* [[جونتير ريسيبرودت]]
* [[هينريتش جيستشين]]
* [[هينريتش چوزيف هورويتز]]
* [[چوهانيس سيملير]]
* [[هينريتش ادوارد مينكويتز]]
* [[انتون اوپفيرجيلت]]
* [[هينريتش اريتين]]
* [[فيليپ هينريتش فيرديناند پاپيوس]]
* [[جيرهارت بوليرت]]
* [[كارل جوتثولد كراوس]]
* [[چوليوس جينسيل]]
* [[ماكس ثيودور ماير]]
* [[نيكولاوس هاندچيرى]]
* [[هيرمان اوجاست ويلهيلم ستوكمان]]
* [[اوسكار ماير]]
* [[اوسكار كوهن]]
* [[اوتو البين]]
* [[اوتو چورچ مونستير لانجيلاج]]
* [[اوتو روبيرت جيورجى]]
* [[لودويج ڤون كونى]]
* [[جوتفريد ايرنست هيرمان درياندير]]
* [[اوجاست ترينديل]]
* [[اوجاست ڤون ڤيت]]
* [[بيرنهارد كويرنير]]
* [[كارل اوسيبيوس بيرنهارد ستيفان]]
* [[چوهانيس چونك]]
* [[كارل جريم]]
* [[هورست كيلنير]]
* [[ويلهيلم مايكل ستشافراث]]
* [[ويلهيلم مارتين هينريتش ستشيفير]]
* [[ويلهيلم جورك]]
* [[پول الفريد ستوبيل]]
* [[كلاوس ليديرير]]
* [[كارل پول ميهنيرت]]
* [[ويلهيلم توماس]]
* [[ويلهيلم ڤارينهورست]]
* [[ويليبالد ديركسين]]
* [[كارل پيتير كلوجمان]]
* [[رودولف رومان ليجين]]
* [[چوهانيس هوپ]]
* [[سيرجى لاجودينسكى]]
* [[ثيودور پيستشيل]]
* [[توماس ڤون هاوك]]
* [[والتر كونراد]]
* [[ستيفان هاربارث]]
* [[ماتثياس بارتك]]
* [[الفونس والتزوج]]
* [[ادولف لاندولت]]
* [[ادولف ناديج]]
* [[اندرياس رودولف ڤون پلانتا]]
* [[ليون ستشلومپف]]
* [[كورت فورجلير]]
* [[ماركوارد ادولف بارث]]
* [[كاتارينا بارلى]]
* [[تيم اوستيرمان]]
* [[جوهانس باومان]]
* [[هانس كونزيت]]
* [[جريت هالير]]
* [[هارالد هوبير]]
* [[لودويج ستشنيلير]]
* [[اوتو ستشوتش]]
* [[كارل رينولد]]
* [[كليمينس ايتين]]
* [[مارتن شميد]]
* [[كريستوف بلوتشير]]
* [[اليانور راثبون]]
* [[اميل لاندولت]]
* [[ادولف لوكينجير]]
* [[چورچ ماكى]]
* [[انتونين ليفيڤر پونتاليس]]
* [[هاينز براون]]
* [[سوسان راب]]
* [[ولفجانج بلينك]]
* [[ديتير روجالا]]
* [[جونتير هينل]]
* [[هانا والز]]
* [[انجيليكا ملينار]]
* [[هيرمان ستشورير]]
* [[هاينريش فون برنتانو]]
* [[پير ويجنى]]
* [[كورنيليس بيرخوير]]
* [[اول كراروپ]]
* [[انا ماريا جوميس]]
* [[الفونس بايرل]]
* [[والتر اكخاردت]]
* [[چواكيم ويرميلينج]]
* [[ثيو لوفيفر]]
* [[بيفل سفوبودا]]
* [[ايرنست ستشويرينج]]
* [[فرانسيس هاجروب]]
* [[فريدريك ستانج]]
* [[بچورن ستوردرانج]]
* [[جوستاف هاينيمان]]
* [[اوتو جراف لامبسدورف]]
* [[مانفريد ورنير]]
* [[بيتر شتروك]]
* [[كورت بيدنكوف]]
* [[روبيرت ليهر]]
* [[هيرمان يبيرارد ويلديرموث]]
* [[راينير ويند]]
* [[رودلوف اميلونكسين]]
* [[هاينر جايسلر]]
* [[فرانتس مايرز]]
* [[چورجين وارنك]]
* [[رولف بوهمه]]
* [[الفريد جيل]]
* [[هينز روسينباوير]]
* [[چورجين ليند]]
* [[كارل اهرينس]]
* [[پول د تشاپايوروج]]
* [[فريتز ويتمان]]
* [[مايكل بورستش]]
* [[لينوس كاثير]]
* [[كارل ڤون كامپ]]
* [[جيسيلا بابيل]]
* [[جوتفريد ارنولد]]
* [[ديتريتش بوركيل]]
* [[ديتريتش سپيرلينج]]
* [[ويلفريد پينير]]
* [[كلاوس كينكل]]
* [[ماكس ستادلر]]
* [[اكخارت پيك]]
* [[رولف داهلجرون]]
* [[جونتير بوهم]]
* [[رودولف ستشوفبيرجير]]
* [[ويليبالد موك]]
* [[بيرنهارد ريسمان]]
* [[بيرت اڤين]]
* [[امى ديمير نيكولاوس]]
* [[فريتز اويليرس]]
* [[اريكا ولف]]
* [[ايرنست ولتچ]]
* [[هيرمان چوزيف ونلاند]]
* [[هيرمان كونرينج]]
* [[چوزيف ستيكير]]
* [[ادو جيولينى]]
* [[ولفرام دورينكيل]]
* [[كارل نينهاوس]]
* [[اروين ڤيتير]]
* [[هانس پيتير ويتزيل]]
* [[توماس شويبله]]
* [[ويلهيلم امسينك بورتشارد موتز]]
* [[ارنولد نولديك]]
* [[چوهان پيتير براندينبورج]]
* [[بيرنهارد هانسين]]
* [[كارل جيسبيرت شولتز ستشلوتيوس]]
* [[اوتو سومير]]
* [[ستيفان ستشيفولد]]
* [[هانس كريستوف روهر]]
* [[هيربيرت چوزيف بينچامين پاردو]]
* [[هيربيرت روستشيويه]]
* [[هيرمان اوتو فرانز داسيل]]
* [[هينينج فوشيراو]]
* [[كورت سيڤيكينج]]
* [[بول نفرمان]]
* [[فريدريتش ارنولد فيليپى]]
* [[چوليوس جولدفيلد]]
* [[چورجين ويستفال]]
* [[مانفريد هورويتز]]
* [[ماكس ايتشهولز]]
* [[ماكس رودولف البيرت ميتيلستين]]
* [[ماكس ستشرام]]
* [[مايكل سيلك]]
* [[هيرمان پينكيرنيل]]
* [[ريناتوس ويبير]]
* [[والتر دوديك]]
* [[والتر ماتثاى]]
* [[ولفجانج سيباستيانو برينكمان]]
* [[جوستاڤ كارل فرامهين]]
* [[ينس بورنسن]]
* [[هينينج شيرف]]
* [[كليمينس بوف]]
* [[ناهوم نير]]
* [[كاريل باكسا]]
* [[اليكساندريه ولف]]
* [[هانس فيشر]]
* [[پيتير مايكل ديستيل]]
* [[اڤا بريجيت رودولف هيجير]]
* [[الف كامپفير]]
* [[الكسندر جاولاند]]
* [[هانس هينريخ ايليرس]]
* [[ارمين چاجير]]
* [[هورست انجستلير]]
* [[اكيهارت پيل]]
* [[چان ريدمان]]
* [[بيرند بوتشهولز]]
* [[پاتريك برير]]
* [[والثير بوتشير]]
* [[كونراد ستشنيلير]]
* [[كونراد اوپين]]
* [[او بيستير]]
* [[اوتو مولر]]
* [[رينهارد بين]]
* [[هيربيرت ستشولتيسيك]]
* [[پول اوتو]]
* [[والتر نيتستش]]
* [[بيرنهارد پفاد]]
* [[رولف كرومسيك]]
* [[فريتز ڤون اميلن]]
* [[هينريخ نيويرث]]
* [[هيرمان هيوكامپ]]
* [[هانس لاوستشير]]
* [[اليكسيس دومونت]]
* [[فريدريتش هالستينبيرج]]
* [[كريستاين واجنير]]
* [[ارنولد بورجارتز]]
* [[كريستيان بارتيلت]]
* [[هيربيرت جونثير]]
* [[ايرمجارد فويست]]
* [[ويلى انكيرمولير]]
* [[اوتمار بيرنهارد]]
* [[اوجاست جيسلهورينجير]]
* [[جيورجى الماسى]]
* [[هيربيرت فريدلين]]
* [[ادالبيرت پيتير بلاسى]]
* [[توماس بير]]
* [[اليزابيث بيبل]]
* [[فيليپ هيلد]]
* [[كلاوس هاهنزوج]]
* [[هيلموت ماير]]
* [[هاينز فيشر]]
* [[الفونس جورباخ]]
* [[يورج هايدر]]
* [[اوجين فليستشاكير]]
* [[كريستوف زيرناتو]]
* [[فيرديناند كينز]]
* [[فرانز فيرديناند ولف]]
* [[الويس موك]]
* [[ايڤا جلاويستشنيج پيسكزيك]]
* [[پيتير امبروزى]]
* [[وينديلين اتماير]]
* [[بريجيت بيرلين]]
* [[پيتير ماربو]]
* [[ماجنوس برونر]]
* [[مانفريد هايمبوتشنير]]
* [[ماريا هوسپ]]
* [[اودو نيوستادتير ستورمير]]
* [[اوسا رومسون]]
* [[جونار هيدلاند]]
* [[لينارت جيچير]]
* [[ايڤار افزيليوس]]
* [[اوسيان بيرجير]]
* [[اندرايس نورلين]]
* [[چوها ڤيكاتما]]
* [[اليكسيچس لوسكوتوڤس]]
* [[جان سوفى]]
* [[ميشيل فريدمان]]
* [[ديف باريت]]
* [[هيرمان ماكس چوهانس هوبستشمان]]
* [[اندرياس ورستشليتشتير]]
* [[اوتو زيبيل]]
* [[پول هارتمان]]
* [[ويلهيلم جريو]]
* [[فيليپ زيتلير]]
* [[ابيرارد ستشولت ويسيرمان]]
* [[فرانز كاهل]]
* [[اوتو ميركت]]
* [[بريجيت فرونزيك]]
* [[فرانك نوپير]]
* [[ستيڤ كوروديموس]]
* [[ولفجانج جماتشل]]
* [[تشارلز رويچس د بيرينبروك]]
* [[چورچ مورايتيس]]
* [[پول بلوميل]]
* [[الكسندر كلوج]]
* [[زدينيك نيهودا]]
* [[پيتير پرزيبيلسكى]]
* [[هانز بليكس]]
* [[ماكس هوبر]]
* [[كارل بيرجمان (دبلوماسى)]]
* [[رودولف كيرخشليجر]]
* [[ديفيد ال. هارون]]
* [[جون بولتون (دبلوماسى)]]
* [[سوسان واسوم راينير]]
* [[اوبيد اسامواه]]
* [[مانفريد اوستين]]
* [[چوزيف كوربيل]]
* [[جونتير پليوجير]]
* [[فيرديناند تراوتمانسدورف]]
* [[ويلهلم ماير (ملحن)]]
* [[كارل زيلر (ملحن)]]
* [[رودولف سيكزينسكى]]
* [[چوس ماريا سانتشيز ڤيردو]]
* [[هانس مولير ينيجين]]
* [[كورت هيلر]]
* [[اوجين ڤون تراوستشينفيلس]]
* [[هاينرش هاينه]]
* [[اميل لودفيج]]
* [[ماكس پريدوهل]]
* [[كلاوس كليبير]]
* [[هوبيرتوس]]
* [[فيرنر كيلر]]
* [[چوهان اريتش بيستير]]
* [[رويلاند رايس]]
* [[لودويج كزيتش]]
* [[انديرس براثولم]]
* [[تشارلز روجير]]
* [[اوتو هامان]]
* [[چاكوب ايسرايل د هان]]
* [[كارين كنيسل]]
* [[الى سيج]]
* [[فولفجانج ستروب]]
* [[على ڤيلشى]]
* [[ويليام ميلر (صحفى)]]
* [[نيكولاوس فيست]]
* [[ميلانى امان]]
* [[جورج فينتر (رجال اعمال)]]
* [[تيتو تيتامانتى]]
* [[ستيفان شميدهينى]]
* [[ريتشارد كاسيلوسكى]]
* [[انجيلو ازيلو]]
* [[مايكل كونزى]]
* [[توماس فينلايسون هندرسون]]
* [[چوليا سپينسير فليمينج]]
* [[چوهانس زويك]]
* [[چوهان فريدريتش هينريخ ستشلوسير]]
* [[هانس چواكيم ستوريج]]
* [[الس كوفكا]]
* [[بيرنهارد ويهنير]]
* [[ارنولف بارينج]]
* [[اند سومبى]]
* [[اولريش ويل]]
* [[چيان د مورالت]]
* [[هانس هولمان]]
* [[ماكس لانج]]
* [[يوهان كونراد كيرن]]
* [[مناحيم ايلون]]
* [[ماريو فرانك]]
* [[كونستانس بيرى نيومان]]
* [[كارل ويبر (محامى)]]
* [[كارل براون (محامى)]]
* [[كارل اوجسانت شرودر]]
* [[فريدريك ريتشاردز (محامى)]]
* [[فريدريش ستامير]]
* [[جونتر هيرش]]
* [[جوستاف هوساك]]
* [[سيتشى كيشى]]
* [[ريتشارد جرابر]]
* [[ريتشارد اتش اندرسون]]
* [[رولف دوريج]]
* [[رودلف ليمان (محامى)]]
* [[روبرت سيرفاتيوس]]
* [[جيرار لا فورست]]
* [[جون وارويك مونتجومرى]]
* [[جون جيفرسون براى]]
* [[جوسيف بوهلر]]
* [[تساى انج ون]]
* [[ايرنست كالتينبرونر]]
* [[ايرنست رودلف هوبر]]
* [[اوتو جونتر]]
* [[البرت كوتس]]
* [[البرت دراخ]]
* [[يايتزهاك راڤيه]]
* [[اكسو زهيونج]]
* [[وانج چو هسوان]]
* [[والتر ڤان جيرڤين]]
* [[والتر بلوم]]
* [[ام كينچيرو]]
* [[تينج بياو]]
* [[سايڤا تيكيليچا]]
* [[رولف هين]]
* [[رينس پريبوس]]
* [[پير ثيودور ڤيرايجين]]
* [[پيتير سوتيرميستير]]
* [[اوتو براوتيجام]]
* [[اوسوالد فريسلير]]
* [[نوبوشيج هوزومى]]
* [[ماكسيميليان كراه]]
* [[مارجاريت بيرينت]]
* [[ماركو بوستشمان]]
* [[لاس سيمونسين]]
* [[كيپروس كريسوستوميديس]]
* [[كلاوس تولكسدورف]]
* [[كارل چاريس]]
* [[كارل البريتشت ستشاتشتستشنيدير]]
* [[كارين جراسشوف]]
* [[چوهان هينريخ بورتشارد]]
* [[چينس ادڤين اى. سكوجوى]]
* [[هينريخ ويجاند]]
* [[جيرارد كلوپفير]]
* [[جابريل ورزيل]]
* [[جابريل ريسير]]
* [[فرانسوا چوسانت مارى راينوارد]]
* [[دومينيك اكوريتينجا اين]]
* [[كريستيان ويرث]]
* [[تشارلز پيتروس كوكوراس]]
* [[بيرنهارد ڤون لينديناو]]
* [[بينويت پيليتير]]
* [[ارثر زاردين]]
* [[انتون پيتش]]
* [[انا ماكينروث]]
* [[الما زاديك]]
* [[الفريد ميسنير]]
* [[يوهان وولف (عالم لاهوت)]]
* [[ماثيو هاريسون (عالم لاهوت)]]
* [[روبرت كولب (عالم لاهوت)]]
* [[جون ويليام بيهنكين]]
* [[فالنتين انزكو]]
* [[چيمس ليج]]
* [[ايفان جول]]
* [[البيرت اهرينسڤارد ذا يونجير]]
* [[چورجين پيتير جراف]]
* [[ادوارد ڤون سيمسون]]
* [[چورچ فريدريتش پوتشتا]]
* [[ليڤين جولدشميت]]
* [[اندريه دونر]]
* [[اكسيل جوستاڤ ادليركريوتز]]
* [[الف روس]]
* [[ايرنست اميرت]]
* [[اكارت راتز]]
* [[فريتز هاوس]]
* [[لودويج ادموڤيتش]]
* [[جوستاف فرديناند هيرتز]]
* [[جيرارت هولزينجير]]
* [[مايكل كيليان (قاضى)]]
* [[اج ثور فالكانجير (قاضى)]]
* [[ماجنوس ماتنينجسدال]]
* [[آرثر ايميت]]
* [[كارستن سميث (قاضى)]]
* [[لودڤيج تيودور المكڤيست]]
* [[چوهانس هيلنير]]
* [[اوسكار لودڤيج ستود پلاتو]]
* [[بيتر جان]]
* [[توكياسو فوچيتا]]
* [[چون سكى]]
* [[ولفجانج براندستيتير]]
* [[كاى كروجر]]
* [[ينس بيتر كريستنسن]]
* [[محمد عليم]]
* [[كونراد وولف (عازف بيانو)]]
* [[اسحاق بروير]]
* [[ميكايل هاينش]]
* [[روبرت زوليك]]
* [[اوربان التامن]]
* [[پول هينزل]]
* [[جورج وليام امير هانوفر]]
* [[اختر حميد خان]]
* [[بيتر لويس پول]]
* [[نيكولاى اكسينوپول]]
* [[يوهان مارتن لابينبيرج]]
* [[هاينريش فون تريتشكى]]
* [[جوستوس ليبسيوس]]
* [[انيت جوردون ريد]]
* [[بول ال. ماير]]
* [[كولمان فيليبسون]]
* [[جان فورستى]]
* [[جوستاڤ ڤون ستشونبيرج]]
* [[الفريد ليشتنشتاين]]
* [[فريدريتش بينديكسين]]
* [[كارل ويلهلم بيترسن]]
* [[توماس شيفر]]
* [[جمال المراكبى]]
* [[فريتز هيرشفيلد]]
* [[كريستينا ستريسيمان]]
* [[مارثا موس]]
* [[هانز خوسيه ريفيش]]
* [[هاينريش جوستاف شوش]]
* [[هربرت فون ديركسن]]
* [[جاكوب جيه رابينوفيتش]]
* [[روبرت ام اونيل]]
* [[كونستانتين كاتساروف]]
* [[كيرت دوبراتز]]
* [[ليلو جلويدن]]
* [[جوستاف كروكنبرج]]
* [[فيجو هاجستروم]]
* [[كارل اوجست فلايشر]]
* [[كونستانتين بوبيدونوستسيف]]
* [[مادس هنرى اندينس]]
* [[نجمة سفيردروب]]
* [[هانز بيتر جرافر]]
* [[يوجين ليفينى]]
* [[ايبرهارد فون ستوهرر]]
* [[فرانك-فالتر شتاينماير]]
* [[فريتز مانهايمر]]
* [[جيرارد مورتييه]]
* [[داجمار بوريشوفا]]
* [[يوهان جورج مونكبيرج]]
* [[جوهانس فيرسمان]]
* [[اروين بلانك]]
* [[ايفان ريبار]]
* [[بيتر مورير]]
* [[جورج ادم ستروف]]
* [[فريدريك فون كيلر]]
* [[فويسلاف كوشتونيتسا]]
* [[فيرنر برينكمان]]
* [[كارل ستيلر]]
* [[كارل جوستاف اكرمان]]
* [[كونراد فيدلر]]
* [[لودويج هان]]
* [[مراد هوفمان]]
* [[والتر يورجن شميد]]
* [[ايوالد لوزر]]
* [[ادوارد بلوش]]
* [[البريشت فون ريشنبرج]]
* [[الفريد ريتر فون هوبيكى]]
* [[اندرياس بوفينشولت]]
* [[ارثر مينج]]
* [[جوستوس جورج شوتل]]
* [[جيرهارد باست]]
* [[ديتريش جريزموند]]
* [[رودولف اسميس]]
* [[فريدريش ليتن]]
* [[كارل رودولف فريدنتال]]
* [[كارل شتاينهوف]]
* [[كونراد هاملر]]
* [[كيرت بروير]]
* [[مايكل رايتر]]
* [[هانز اوتو ميسنر]]
* [[هانز من والى اوفسيس]]
* [[هانز هاينريش ديخوف]]
* [[هربرت سوسجروبر]]
* [[هنرى دى بروكير]]
* [[هيرمان ايسيكى]]
* [[هيلموت كينج]]
* [[تشاك افستريشن]]

{{div col end}}

== ملاحظات و مراجع ==
{{مصادر|colwidth=30em}}{{Academic degrees}}

[[تصنيف:درجات قانون]]
[[تصنيف:درجات دكتوراه]]</text>
      <sha1>02y350ygaukuk9b14po3me3ltqmzaoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:ام بى سى</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2217879</id>
    <revision>
      <id>13024643</id>
      <parentid>13024212</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MathXplore</username>
        <id>202179</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26006-98|~2026-26006-98]] ([[User talk:~2026-26006-98|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Meno25|Meno25]]</comment>
      <origin>12214481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="2vacu5okoavv1scp04q1hnw6xz1sq3k" xml:space="preserve">{{شريط
|اسم = ام بى سى
|عنوان = [[ملف: MBC 1 Logo.svg|40px|وصلة=مركز تلفزيون الشرق الأوسط]]
| وضع = {{{state|autocollapse}}}
|صورة  = [[ملف:MBC 1 Logo.svg|90px]]
| كلاس_قائمة = hlist
| مجموعة1 = قنوات تلفزيونيه
| قائمة1 = 
* [[ام بى سى 1]] 
* [[ام بى سى 2]] 
* [[ام بى سى 3]] 
* [[ام بى سى 4]] 
* [[ام بى سى 5]]
* [[ام بى سى دراما]]
* [[ام بى سى ماكس]]
* [[ام بى سى اكشن]]
* [[ام بى سى بوليوود]]
* [[ام بى سى مصر]]
* [[ام بى سى مصر 2]]
* [[ام بى سى مصر دراما]]
* [[ام بى سى العراق]] 
* [[ام بى سى برو سبورت]]
* [[قناة العربيه|العربيه]]
* [[قناة العربيه الحدث|الحدث]]  
* [[ام بى سى الفارسيه]]
* [[ام بى سى بلاس دراما]] 
* [[قناة وناسه|وناسة]] 
| مجموعة2 = راديو 
| قائمة2 = 
* [[ام بى سى اف ام]] 
* [[بانوراما اف ام]]

| مجموعة3 = قوايم
| قائمة3 =
* [[اعلاميى مركز تلفزيون الشرق الاوسط]]
* [[الاعلاميين السابقين]]
| مجموعة4 = مواقع ويب
| قائمة4 =
* [[شاهد|شاهد.نت]]
* [[العربيه.نت]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[تصنيف:صناديق تصفح راديو]]
[[تصنيف:قوالب شبكات ومحطات تلفزيونية|{{اسم_الصفحة}}]]
[[تصنيف:مركز تلفزيون الشرق الأوسط]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vacu5okoavv1scp04q1hnw6xz1sq3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قناة العربيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2218538</id>
    <revision>
      <id>13024642</id>
      <parentid>13024211</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MathXplore</username>
        <id>202179</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-26006-98|~2026-26006-98]] ([[User talk:~2026-26006-98|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:الأس|الأس]]</comment>
      <origin>12225471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="dg3ai8w9bxr4hl7ziirq516x299evdd" xml:space="preserve">{{معلومات قناه}}
'''قناة العربيه''', هيا قناه فضائيه [[المملكه العربيه السعوديه|سعوديه]] كانت بتبث ف [[مصر]], و بعدها اتنقلت مدينة [[دبى]] من سنة 2003, قناة العربيه بتهتم بالاخبار السياسيه و الاقتصاديه و الرياضيه.&lt;ref name=&quot;arabmediasociety.sqgd.co.uk&quot;&gt;{{مرجع ويب |url=http://arabmediasociety.sqgd.co.uk/articles/downloads/20071001152622_AMS3_Andrew_Hammond.pdf |title=Andrew Hammond Saudi Arabia’s Media Empire: keeping the masses at home last retrieved Nov 27 2012 |accessdate=2017-07-23 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014044959/http://arabmediasociety.sqgd.co.uk/articles/downloads/20071001152622_AMS3_Andrew_Hammond.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arabmediasociety.sqgd.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{مرجع ويب |url=http://www.allied-media.com/ARABTV/ana_tv_and_middle_east_broadcast.htm |title=MBC: MIDDLE EAST BROADCASTING CENTER last retrieved Nov 27 2012 |accessdate=2017-07-23 |archive-date=2006-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060720064736/http://www.allied-media.com/ARABTV/ana_tv_and_middle_east_broadcast.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
* [[قناة الجزيره]]

== لينكات برانيه ==   
{{روابط شخص}}
* [http://www.alarabiya.net ويبسايت رسمى]
* [http://www.alarabiya.net/live-stream.html بث مباشر لقناه العربيه]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}{{مركز تلفزيون الشرق الأوسط}}{{مواقع التواصل الاجتماعي}}

{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:قنوات تليفزيون|العربيه]]
[[تصنيف:مركز تلفزيون الشرق الاوسط]]
[[تصنيف:قنوات الإمارات]]</text>
      <sha1>dg3ai8w9bxr4hl7ziirq516x299evdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عين غزال (موقع اثرى)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2229145</id>
    <revision>
      <id>13024528</id>
      <parentid>12997798</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Triggerhippie4</username>
        <id>25149</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Fertile crescent Neolithic B circa 7500 BC.jpg]] → [[File:Fertile crescent Neolithic B circa 7500 BC.svg]] Replace JPEG map with SVG</comment>
      <origin>13024528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20250" sha1="8uscs176cypoiklav5tjt7m6v21t5i9" xml:space="preserve">{{معلومات موقع اثرى}}
'''عين غزال''' ( Arabic ) هو [[موقع اثرى|موقع أثرى]] [[العصر الحجرى الحديث|من العصر الحجرى الحديث]] فى [[عمان (مدينه)|عمان]] ، [[الاردن|الأردن]] ، على بعد حوالى 2&amp;nbsp;كم (1.24 ميل) شمال غرب مطار عمّان المدنى . يتميز ده الموقع بكونه المكان اللى عُثر فيه على تماثيل عين غزال ، هيا من أقدم التماثيل الكبيرة المكتشفة . على ضفاف نهر سيل عمّان ، قرب نقطة تصبّه فى [[نهر الزرقاء]] .
[[ملف:Ein_Ghazal_Venus.jpg|تصغير|واحد من تماثيل عين غزال]]

== خلفية ==
[[ملف:Fertile crescent Neolithic B circa 7500 BC.svg|تصغير|منطقة [[الهلال الخصيب]] ، حوالى 9500 سنة قبل الميلاد، وتضم مواقع رئيسية. عين غزال من أهم مواقع العصر الحجرى الحديث قبل الفخار . ما كانتش منطقة [[منطقة بين النهرين|بلاد]] ما بين النهرين مأهولة بالبشر بعد.]]
مستوطنة عين غزال (نبع الغزال) ظهرت أول مرة فى العصر الحجرى الحديث قبل الفخارى الوسطانى (MPPNB)، وتنقسم لمرحلتين. تبتالمرحله دى الأولى حوالى 10300 قبل الميلاد وتنتهى حوالى 9950 قبل الميلاد، فى الوقت نفسه تنتهى المرحلة التانيه حوالى 9550 قبل الميلاد. فترة الألفية التاسعة قبل الميلاد فى بلاد الشام مثلت تحول كبير فى أنماط الحياة قبل التاريخ من مجموعات صغيرة من الصيادين والجامعين المتنقلين لقرى زراعية ورعوية كبيرة مستقرة فى منطقة البحر المتوسط، حيث ابتدت دى العملية قبل حوالى 2000-3000 عام.

فى عصره المزدهر، حوالى سنة 7000 قبل الميلاد (9000 قبل الميلاد)، امتد الم مضا مساحة تتراوح بين 10 و15 هكتار (25 و37 هكتار).&amp;nbsp;كانت مدينة أريحا مأهولة بحوالى 3000 انسان (أى يسوا 4 لخمسة أضعاف عدد سكان [[اریحا|أريحا]] المعاصرة). لكن بعد سنة 6500 قبل الميلاد، انخفض عدد السكان بشكل حاد لحوالى السدس خلال شوية أجيال بس، ويمكن سبب ده لالتدهور البيئى ، و هو الحدث اللى حدث كل 8.2 كيلو سنة (كولر-رولفسون 1992).

== الموقع و الأبعاد المادية ==

فى بيئة غنية نسبى، بجوار [[نهر الزرقاء]] (وادى الزرقاء)، أطول شبكة تصريف فى مرتفعات الأردن. على ارتفاع حوالى 720 متر فوق مستوى سطح البحر ضمن المنطقة البيئية بين غابة البلوط غرب والصحراء السهوب المفتوحة شرق. عين غزال ابتدت كقرية نموذجية [[العصر الحجرى الحديث|من العصر الحجرى الحديث]] ، مبنية من الفخار ، متواضعة الحجم. كانت على أرض متدرجة على ضفة وادٍ، واتبنت بمنازل مستطيلة من الطوب اللبن، تضم اوضه رئيسية مربعة و اوضه جلوس أصغر. كانت الجدران مطلية بالطين من الخارج، وبجص جير من الداخل يُجدد كل بضع سنين .

تشير الأدلة المُستقاة من الحفريات لأن جزء كبير من الريف المحيط كان مُشجّر، ووفّر للسكان موارد اقتصادية متنوعة. وتتوافر الأراضى الصالحة للزراعة بكثرة فى المناطق المحيطة بالموقع. و دى المتغيرات غير نمطية للكتير من مواقع العصر الحجرى الحديث الرئيسية فى الشرق الاقرب، اللى يقع الكتير منها فى بيئات هامشية. بس، ورغم ثرائها الظاهري، منطقة عين غزال حساسة مناخى وبيئى لقربها، طول العصر الهولوسيني، من حدود السهوب والغابات المتقلبة.

فى عين غزال، يبتدى العصر الحجرى الحديث الفخارى المبكر حوالى سنة 6400 قبل الميلاد، ويستمر لحد حوالى سنة 5000 قبل الميلاد.&lt;ref&gt;[http://doa.gov.jo/en/inside.php?src=sublinks&amp;SlID=5027&amp;MlID=5024 The Neolithic Period 10.200-5000 BC (Jordan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171024095741/http://doa.gov.jo/en/inside.php?src=sublinks&amp;SlID=5027&amp;MlID=5024#|date=2017-10-24}} doa.gov.jo - Jordan Department Of Antiquities&lt;/ref&gt;

== اقتصاد ==
[[ملف:20100923_amman37.JPG|left|تصغير|تماثيل عين غزال : صورة مقربة لواحد من التماثيل ثنائية الرأس ، حوالى 7000 قبل الميلاد (9000 سنة مضت)]]
باعتبارهم مجتمع زراعى مبكر، شعب عين غزال زرع الحبوب (الشعير و أنواع قديمة من القمح) والبقوليات (البازلاء والفاصوليا والعدس والحمص) فى الحقول فوق القرية، ورعى الماعز المستأنس.&lt;ref name=&quot;BarkerGoucher2015&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Graeme Barker|مسار=https://books.google.com/books?id=Ri07CQAAQBAJ&amp;pg=PT426|عنوان=The Cambridge World History: Volume 2, A World with Agriculture, 12,000 BCE–500 CE|تاريخ=16 April 2015|ناشر=[[Cambridge University Press]]|صفحات=426–|مؤلف2=Candice Goucher|isbn=978-1-316-29778-0}}&lt;/ref&gt; و ذلك، قاموا بصيد الحيوانات البرية - الغزلان والغزلان [[خيليات|والحصنه]] والخنازير والثدييات الأصغر زى الثعلب أو الأرنب.

ويقدر عدد سكان موقع MPPNB من عين غزال بحوالى 259-1349 فرد بمساحة تتراوح بين 3.01-4.7 هكتار. اتقال إن مساحة عين غزال عند تأسيسها، مع بداية مشروع MPPNB، كانت فى الغالب حوالى هكتارين، بعدين زادت ل5 هكتارات بنهاية المشروع. ساعتها ، اتقدر عدد سكانها بين 600 و750 انسان ، أى ما بين 125 و150 انسان للهكتار الواحد.

النظام الغذائى لسكان محمية عين غزال الأثرية الوطنية كان متنوع. النباتات المستأنسة شملت أنواع من القمح والشعير، لكن يبدو إن البقوليات (خصوص العدس والبازلاء) كانت من النباتات المفضلة عندهم. كمان كانو بياكلوا نباتات برية.

تحديد الحيوانات المستأنسة بالمعنى الدقيق كان موضوع جدل كبير. فى محمية عين غزال، الماعز كانت من الأنواع الرئيسية، واستخدموها للأكل فى البيت، رغم إنها ممكن ماكنتش مستأنسة فعلى. كتير من العظام اللى اتلاقت فيها أظهرت أمراض بتشير للتقييد.

كمان اتاكلت مجموعة كبيرة من الحيوانات البرية فى المكان، وتم تحديد أكتر من 50 نوع، زى الغزال، والبوس، والسوس، و الأفاعي، والثعالب.

عين غزال كانت منطقةً صالحةً للزراعة. ويعتقد علما الآثار أن مساحاتٍ واسعةً من الأرض فى كل اماكن الشرق الوسطانى قد استُنزفت بعد حوالى 700 عام من الزراعة، فبقت غير صالحةٍ للزراعة. هجر سكان تلك القرى الصغيرة حقولهم غير المُنتجة وهاجروا مع حيواناتهم الأليفة لأماكن ذات ظروف بيئية أفضل، زى عين غزال، اللى كانت قادرةً على استيعاب أعدادى اكبر من السكان. وعلى عكس المواقع التانيه، ومع هجرة سكان جدد لعين غزال، ممكن بممتلكاتٍ قليلةٍ ويمكن جوعٍ، ابتدت الفوارق الطبقية تزاد. و فرض تدفق السكان الجدد ضغوط على النسيج الاجتماعي، حيث ظهرت أمراضٌ جديدة، وتزايد عدد السكان اللى يتغذونو ده زُرعوا، وتزايدت الحيوانات اللى تحتاج لالرعى.

فيه أدلة على أنشطة التعدين كجزء من سلسلة الإنتاج اللى عملها الحرفيون فى موقع عين غزال، و سيطر دول المتخصصون المحتملون بدوام جزئى بطريقة ما على الوصول لزى دى المواد الخام.

== علم الوراثة ==
 اتلقا  مجموعات هابلوغروب Y-DNA زى E1b1b1b2 (E-Z830) فى بقايا عين غزال،  مع مجموعات PPNB العامة و فى معظم النطوفيين.عُثر كمان على المجموعة النمطية T1a (T-M70) عند سكان العصر الحجرى الحديث قبل الفخارى من عين غزال، هيا الايام دى أقدم عينة معروفة عُثر عليها فى أى موقع أثرى. لم يُعثر على دى العلامة النمطية التانيه عند سكان العصر الحجرى القديم المبكر فى بلاد الشام.

عشان كده، بيُعتقد، اعتماد على بيانات الوالد الواحد وبيانات الصبغيات الجسدية، إن سكان العصر الحجرى الحديث قبل الفخار فى عين غزال بالأردن، كانو بيتكونوا فى الغالب من مجموعتين أو 3 مجموعات سكانية مختلفة: أعضاء الصناعات النطوفية المبكرة، ومجموعة سكانية ناتجة عن الهجرة من [[اسيا الصغرى|الأناضول]] ، ومجموعة تانيه من المحتمل أن تكون من [[الهلال الخصيب]] فى [[العراق]] أو ممكن [[ايران]] اللى نشأت قرب غنج داره .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whittle|الأول=Alasdair|مسار=https://books.google.com/books?id=01CjEAAAQBAJ|عنوان=Ancient DNA and the European Neolithic: Relations and Descent|تاريخ=2023-01-24|ناشر=Oxbow Books|صفحة=68-69|لغة=en|مؤلف2=Pollard|مؤلف3=Greaney|الأول2=Joshua|الأول3=Susan|isbn=978-1-78925-912-4}}&lt;/ref&gt;

== ثقافة ==

=== التماثيل ===
[[ملف:Human_statue_from_Ain_Ghazal,_Amman_city,_Jordan_Museum.jpg|تصغير| واحد من تماثيل عين غزال فى متحف الاردن فى [[عمان (مدينه)|عمان]]]]

فى المستويات الأقدم فى عين غزال، كان فيه تماثيل صغيرة من الخزف، ويبدو إنها كانت بتُستخدم كتماثيل طقسية شخصية أو عائلية. التماثيل دى كانت بتمثل حيوانات وبشر. تماثيل الحيوانات كانت فى الغالب حيوانات بقرون، والجزء القدام منها كان أوضح حاجة، وكلها كانت بتدى إحساس بالقوة والحركة. بعض تماثيل الحيوانات تم طعنها فى أعضائها الحيوية وبعدين اتدفنت جوه البيوت، و فى تماثيل صغيرة تانية اتحرقت وبعدين اتخلصوا منها مع الرماد.

ناس عين غزال كمان بنوا مبانى طقسية واستخدموا تماثيل كبيرة أو صغيرة فيها. البناء ده كان كمان وسيلة للنخبة عشان يوضحوا سلطتهم ويأكدوها على الناس اللى بيخدموا المجتمع أو النخبة، وكمان يربطوا العمال مع بعض كجزء من مجتمع جديد.

غير التماثيل الكبيرة، اتلاقت فى عين غزال رموز صغيرة من الطين والحجر، بعضهم محفور عليه أشكال هندسية أو طبيعية. اتلاقت حوالى 195 تمثال صغير (40 تمثال بشرى و155 تمثال حيوانى) من مواقع MPPNB؛ حوالى 81% من التماثيل كانت من MPPNB، و19% بس من LPPNB وPPNC. أغلب التماثيل كانت تماثيل ماشية، رغم إن المواشى بتشكل بس حوالى 8% من إجمالى العينات المحددة.

ده بيوضح أهمية صيد المواشى فى الطقوس المنزلية فى عين غزال. ويبدو إن لكل عيله كان مهم إن كل أفرادها يشاركو فى صيد المواشى – اللى فى الغالب كان نشاط جماعى – وكمان فى أكل بقاياها.

عين غزال تشتهر بمجموعة من التماثيل المجسمة اللى عُثر عليها مدفونة فى حفر قرب بعض المبانى الخاصة اللى ممكن كانت توصل وظايف طقسية. دى التماثيل أشكال بشرية نصف الحجم منحوتة من الجبس الأبيض حول قلب من الأغصان المجمعة. و رسمت على دى التماثيل هدوم وشعر و فى بعض الحالات وشم زخرفى أو طلاء للجسم. اتصنعت العيون باستخدام الجبس مع حدقة من البيتومين وتسليط الضوء على الديوبتاز .&lt;ref name=&quot;gard&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kleiner|الأول=Fred S.|عنوان=Gardner's Art Through the Ages: The Western Perspective: Volume 1|ناشر=Wadsworth Publishing|سنة=2006|طبعة=Twelfth|مكان=[[Belmont, California]]|صفحات=11–2|مؤلف2=Mamiya|الأول2=Christin J.|isbn=0-495-00479-0}}&lt;/ref&gt; و فى المجمل، عُثر على 32 من دى التماثيل الجصية فى مخبأين، &lt;ref name=&quot;gard&quot; /&gt; 15 منها أشكال كاملة و15 تمثال نصفى ورأسين مجزأين. و كان 3 من التماثيل النصفية برأسين.&lt;ref name=&quot;gard&quot; /&gt;

=== ممارسات الدفن ===
اتوصفت فى السنين الأخيرة أدلةٌ كثيرة على ممارسات الدفن خلال فترة PPNB. كان إزالة الجمجمة بعد الوفاة يقتصر فى العاده على الجمجمة، ولكنه يشمل ساعات الفك السفلي، ويبدو أنه كان يتبع الدفن الأولى للجثة كاملةً. و فُسِّرت دى المعاملة فى العاده على أنها تمثل طقوس مرتبطة بتبجيل الموتى أو واحد من أشكال &quot;عبادة الأسلاف&quot;.

فيه دليل على طبقة اجتماعية فى طريقة معاملة الموتى. كان بعض الناس يُدفنون فى أرضيات منازلهم. بعد تحلل أجسادهم، فى الغالب كان يُستخرج الرأس بعدين وتُدفن الجمجمة فى حفرة ضحلة منفصلة تحت أرضية المنزل، وتُزين بعض الجماجم. ممكن كان ده نوع من الاحترام أو لمنح البيت وسكانه قوتهم. بس، كان يُلقى بعض الموتى فى أكوام الزباله، وتبقى جثثهم سليمة،و ده يشير لأنه لم يُدفن كل المتوفين بمراسم رسمية.

اتقدر إن حوالى تلت جثث البالغين اللى اتلاقت فى حفر النفايات كانت رؤوسهم سليمة. وده معناه إن فى بعض السكان اتدفنوا بطريقة سليمة، فى حين إن ناس تانية اتخلصوا من جثثهم ببساطة من غير ترتيب. ويبدو إن عمليات الدفن كانت بتحصل كل 15-20 سنة بالتقريب ، يعنى دفن واحد لكل جيل بالتقريب ، مع إن الجنس والعمر ماكانوش ثابتين فى الممارسة دى.

== التنقيب والحفظ ==

الم مضا الحدود بين منطقتين طارق وبسمان فى عمان، بجوار تقاطع عين غزال اللى يربط شارع الشهيد بشارع الجيش، و سمى باسمه (عين غزال هو اسم قرية صغيرة شمال الطريق مباشرة، هيا دلوقتى ضمن منطقة طارق). تم اكتشاف الموقع سنة 1974 من قبل المطورين اللى كانو يقومون ببناء شارع الجيش، الطريق اللى يربط عمان [[الزرقا (الاردن)|والزرقاء]] .&lt;ref name=&quot;gard&quot;/&gt; ابتدت أعمال الحفر سنة 1982؛ بس، بحلول ده الوقت، كان فيه حوالى 600 متر (1970 قدم) من الأرض.&amp;nbsp;كان فيه طريق يمتد لمسافة (1.5 متر) عبر الموقع. ورغم الدمار اللى أحدثه التوسع العمراني، لكن اللى اتبقا من عين غزال وفّر ثروة من المعلومات واستمر فى ذلك لحد سنة 1989. و اكتُشف واحد من أبرز الاكتشافات الأثرية خلال دى الحفريات الأولى سنة 1983. وقت فحص مقطع عرضى من الأرض فى مسار حفرته جرافة، عثر علما الآثار على حافة حفرة كبيرة بعمق 2.5 متر (8 أقدام).&amp;nbsp;(قدم) تحت السطح المحتوى على تماثيل الجبس.

وفى أوائل تسعينيات القرن العشرين، جرت مجموعة تانيه من الحفريات تحت إشراف جارى روليفسون وزيدان كفافى.

تم إدراج الموقع فى قائمة مراقبة المعالم العالمية سنة 2004 اللى وضعها صندوق المعالم العالمية بهدف لفت الانتباه لالتهديد اللى يشكله التوسع الحضرى.

== التسلسل الزمنى النسبى ==
{{Near East Neolithic}}

== شوف كمان ==

* [[نهر الزرقاء]]
* سيل عمان

== مراجع ==

; الحواشي
{{مصادر|30em}}

; قراية إضافية

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز|Ain Ghazal}}
{{روابط تجمعات سكنيه}}

* [https://web.archive.org/web/20080828011542/http://www.asia.si.edu/jordan/html/intro.htm تماثيل عين غزال] فى مؤسسة سميثسونيان
* [https://web.archive.org/web/20070221174052/http://menic.utexas.edu/ghazal/ تقارير حفريات عين غزال (menic.utexas.edu)]
* [https://web.archive.org/web/20080908155642/http://www.imarabe.org/temp/expo/jordanie-us/jordanie11.html معهد العالم العربي] ( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908155642/http://www.imarabe.org/temp/expo/jordanie-us/jordanie11.html|date=September 8, 2008}} .). )
* [https://web.archive.org/web/20080511050331/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/research/profiles/ktubb/tubb.htm جامعة لندن (UCL): مشروع تمثال عين غزال] ( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511050331/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/research/profiles/ktubb/tubb.htm|date=May 11, 2008}} )
* [https://proteus.brown.edu/architecturebodyperformance/326 معهد جوكوفسكى للآثار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531061930/http://proteus.brown.edu/architecturebodyperformance/326 |date=2009-05-31}}
* [https://acor.digitalrelab.com/index.php?s=filter=site:Ain%20Ghazal صور عين غزال] فى المركز الامريكانى للأبحاث
* [https://jordantours.net/ain-ghazal-an-ancient-mystery/ عين] [https://jordantours.net/ain-ghazal-an-ancient-mystery/ غزال – لغز قديم]
{{Neolithic Southwest Asia}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:Coordinates on Wikidata]]
[[تصنيف:مواقع اثريه فى الاردن]]</text>
      <sha1>8uscs176cypoiklav5tjt7m6v21t5i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بونتيفيكس ماكسيموس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2260055</id>
    <revision>
      <id>13024463</id>
      <parentid>13009098</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* مراجع */ تعديل و تمصير، غير: {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}</comment>
      <origin>13024463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8103" sha1="ia9yo08g2qg2bycpu91lln00e4t8n12" xml:space="preserve">{{معلومات منصب|صورة= File:August Pio-Clementino Inv259.jpg}}
[[ملف:August_Labicana_Massimo_Inv56230.jpg|تصغير|[[اغسطس (امبراطور)|اغسطس]] بدور بونتيفيكس مكسيموس ( ''عبر لابيكانا أوغسطس'' )]]

'''بونتيفيكس ماكسيموس''' او '''الحبر الاعظم'''
او البابا الاكبر pontifex maximus &lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://archive.org/stream/cu31924027019482#page/n1319/mode/2up
| title = s. v. Pontifex
| date = 1896
| publisher = Harper &amp; Brothers
| page = 1299
| publication-place = New York
| accessdate = 2026-04-17
| last = Peck
| first = Harry Thurston
|website=archive}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=pontifex
| title = pontĭfex. A Latin Dictionary
|date=1879|accessdate=2026-04-19|last=Lewis|first=Chartlon T.|website=Perseus. Tufts University|last2=Short|first2=Charles|publisher=Clarendon Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=pontifex
| title = pontifex, pontifices. _
| date = 2022
| website = American Heritage Dictionary
| publisher = HarperCollins
| accessdate = 2026-04-19
}}&lt;/ref&gt; كان رئيس الكهنه الأعظم فى مجمع الأحبار (''[[كوليجيوم بونتيفيكوم]]'') فى [[روما القديمه]] . كان المنصب ده  الأهم فى الديانة الرومانية القديمه ، وماكانش متاح إلا [[ارستقراطيين الرومان|للنبلاء]] لحد سنة 254.&amp;nbsp;قبل الميلاد، لما اتولا  [[بلبس|واحد من العامه]] المنصب ده  لأول مره.

ورغم أنه كان فى الواقع أقوى منصب فى الكهنوت الرومانى، إلا ''أن البابا الاكبر'' كان يصنف رسميا فى المرتبة الخامسه فى ترتيب أعلى الكهنة الرومان ( ''Ordo Sacerdotum'' )، بعد الملك المقدس ( ''Rex Sacrorum'' ) ''والكهنة الرئيسيين'' ( ''Flamen Dialis'' و ''Flamen Martialis'' و ''Flamen Quirinalis'' ).{{sfn|Forsythe|2006|p=136}}

بقت كلمة ''&quot;بونتيفكس'' &quot; و مشتقها &quot; بونتيفكس &quot; مصطلحين يستخدمان للإشارة ل[[اسقف|الأساقفة]] المسيحيين، {{sfn|Pascal|1966|p=193–197}} بمن فيهم أسقف [[روما]] .&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/Francogallica/Thessalonique1_fran.htm
| title = Édit de Thessalonique
| date = 2018
| website = The Roman Law Library
| publisher = Université de Grenoble 2
| language = fr
| accessdate = 2026-04-19
| last = Lassard
| first = Y.
| last2 = Koptev
| first2 = A.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=pontiff
| title = Pontiff: 1a. The pope. b. A bishop. 2. A pontifex. _
| date = 2022
| website = American Heritage Dictionary
| publisher = HarperCollins
| accessdate = 2026-04-19
}}&lt;/ref&gt; اعتمدت [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] لقب ''&quot;بونتيفكس ماكسيموس&quot;'' [[بابا الفاتيكان|للبابا]] بصفته رئيس أساقفتها، ويظهر على المبانى والآثار والعملات المعدنية لباباوات [[عصر النهضه|عصر النهضة]] والعصر الحديث. تتضمن القائمة الرسمية لألقاب البابا الواردة فى &quot; ''أنواريو بونتيفيكو'' &quot; لقب &quot;الحبر الأعظم&quot; ( Latin   ) كاللقب الرابع، الاولانى هو &quot;أسقف روما&quot;.{{sfn|فاتيكانا |2012|p=23}}
[[ملف:Coin_Julius_Caesar_Pontifex_Maximus.PNG|تصغير|يسار|ديناريوس يصور يوليوس قيصر على أنه ''بونتيفكس مكسيموس''|يمين]]
[[ملف:IMG_0028_-_Relief_of_Marcus_Aurelius_(7358499854).jpg|تصغير|يسار|''بونتيفكس مكسيموس'' ''وأوغسطس'' [[ماركوس اوريليوس|ماركوس أوريليوس]] ( r. 161–180 ) يؤدى التضحية فى نقش بارز من قوس ماركوس أوريليوس ( [[متاحف كابيتولين|متاحف الكابيتول]] )|يمين]]

== رؤساء الكهنة فى الجمهورية الرومانية ==
أسماء الباباوات الاكتر شهره و تواريخ توليهم مناصبهم.

* جايوس بابيريوس ، 509&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* تيبيريوس كورونكانيوس ، 254&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* لوسيوس كايسيليوس ميتيلوس ، 241&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* لوسيوس كورنيليوس لينتولوس كودينوس ، 221&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* بوبليوس ليسينيوس كراسوس دايفز ، 212&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* غايوس سيرفيليوس جيمينوس ، 183&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* ماركوس أميليوس ليبيدوس ، 180&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[پوبليوس كورنيليوس سيپيو ناسيكا كوركولوم|بوبليوس كورنيليوس سكيبيو ناسيكا سيركل]] ، 150&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* بوبليوس كورنيليوس سكيبيو ناسيكا سيرابيون ، 141&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* بوبليوس ليسينيوس كراسوس دايفز موسيانوس ، 132&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[پوبليوس موسيوس سكايڤولا]]. 130&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* لوسيوس كايسيليوس ميتيلوس دالماتيكوس ، 115&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[جناوس دوميتيوس اهينوباربوس (انسينت رومان ميليتارى پيرسونيل من روما القديمه)|جنايوس دوميتيوس أهينوباربوس]] ، 103&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[كوينتوس موسيوس سكايڤولا پونتيفيكس|كوينتوس موسيوس سكايفولا]] ، 89&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* كوينتوس كايسيليوس ميتيلوس بيوس ، 81&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[يوليوس قيصر]] ، 63&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.
* [[ماركوس اميليوس ليبيدوس|ليبيدوس]] ، 44&amp;nbsp;ل.&amp;nbsp;ج.

بعد وفاة ليبيدوس، كان كل الأباطرة لحد [[جراتيان (امبراطور رومانى)|جراتيان]] من فئة البابا الفخرى؛ و استبدل الأخير صفة ''البابا الفخري'' بكلمة ''&quot;إنكليتوس&quot;'' ، أى ''البابا الفخري'' .{{sfn|Cameron|2007|p=341–384}} أما الأباطرة بعده فقد استخدموا اللقبين.

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== مصادر ==
# {{cite journal |last=Pascal |first=Paul |title=Mediaeval Uses of Antiquity |journal=The Classical Journal |publisher=The Classical Association of the Middle West and South |volume=61 |issue=5 |year=1966 |issn=00098353 |jstor=3294702 |url=http://www.jstor.org/stable/3294702 |quote=In the matter of hierarchical nomenclature, one of the most striking instances is the adoption of the term pontifex for a bishop}}
# {{cite book |last=Forsythe |first=Gary |title=A Critical History of Early Rome |publisher=University of California Press |publication-place=Berkeley |date=2006 |isbn=978-0-520-24991-2 |url=https://books.google.com/books?id=aEfvR1Qcd0gC&amp;pg=PA134}}
# {{cite journal |last=Cameron |first=Alan |title=The Imperial Pontifex |journal=Harvard Studies in Classical Philology |publisher=Department of the Classics, Harvard University |volume=103 |year=2007 |issn=00730688 |jstor=30032227 |url=http://www.jstor.org/stable/30032227 |access-date=2026-04-19}}
# {{cite book |last=فاتيكانا |title=Annuario Pontificio |publisher=Libreria Editrice Vaticana |lang=it |publication-place=روما |date=2012 |isbn=978-88-209-8722-0 |url=https://www.google.com/books/edition/Annuario_pontificio_2012/ocPFMwEACAAJ}}

[[ملف:Welt-Galleria_T001_bn.jpg|تصغير|يسار|نقش من قبل [[كريستوف ويجل الاكبر]] [[كليمنت الحداشر|للبابا كليمنت الحداشر]] ، ومنحه لقب ''البابا الاكبر''|يمين]]

[[تصنيف:القاب]]
[[تصنيف:مصطلحات مسيحيه]]</text>
      <sha1>ia9yo08g2qg2bycpu91lln00e4t8n12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>0</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2271352</id>
    <revision>
      <id>13024396</id>
      <parentid>13018844</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: كيف ممكن ←  ازاى ممكن، ئًا ← ئً</comment>
      <origin>13024396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74693" sha1="ck0yk0xaz7u6l6sfemk7zdmmt4img9g" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''0 الصفر''' '''(''' {{IPAc-en|ˈ|z|iː|.|ɹ|oʊ}} [[عدد|كمية]] فارغة . إضافة (أو طرح) الصفر من أى عدد لا يُغير ذلك العدد؛ فى المصطلحات الرياضية، الصفر هو العنصر المحايد الجمعى للأعداد الصحيحة ، و الأعداد النسبية ، و الأعداد الحقيقية ، و الأعداد المركبة ، و بنى جبرية تانيه. ضرب أى عدد فى الصفر يُعطى صفر، و علشان كده القسمة على الصفر  عموم غير مُاتعرفة فى الحساب .

الصفر ، كعدد، يلعب دور محورى فى النظام العشرى : فهو يشير لأن قوة العشرة المقابلة للمكان اللى فيه الصفر لا تُحتسب ضمن المجموع. زى ، &quot;205&quot; فى النظام العشرى تعنى مئتين، بدون عشرات، وخمسة آحاد. وينطبق المبدأ نفسه على أنظمة الترقيم المكانى اللى تستخدم أساس  غير العشرة، زى النظام الثنائى والنظام الست عشرى . يرجع الاستخدام الحديث للصفر بالطريقه دى للرياضيات الهندية اللى نقلت لاوروبا عبر علما الرياضيات المسلمين فى العصور الوسطانيه  ، وشاع استخدامها بفضل [[فيبوناتشى]] . و استخدمها [[حضارة المايا|شعب المايا]] بشكل مستقل.

الاسامى الشائعة للرقم صفر فى الانجليزى بتشمل : ''zero'' ، ''وnought'' ، ''وnaught'' ( {{IPAc-en|n|ɔː|t}} )، و ''nil'' . فى السياقات اللى يميز فيها رقم واحد على الأقل مجاور الرقم صفر عن الحرف O ، يُنطق ساعات ''oh'' أو ''o'' ( {{IPAc-en|oʊ}} ). من المصطلحات العامية أو غير الرسمية للرقم صفر: ''zilch'' و ''zip'' . تاريخى، استُخدمت كمان ''ought'' و ''aught'' ( {{IPAc-en|ɔː|t}} ) و ''cipher'' .

== أصل الكلمة ==
كلمة صِفر فى العربى أصلها من الجذر العربى ص ف ر، و معناها الأساسى “الخلوّ أو الفراغ” أو “مافيش حاجة”. ففكرة الرقم صفر جاية من إنه بيمثل عدم وجود كمية.

الكلمة نفسها كانت مستخدمة عند العرب قبل دخول النظام الرقمى الحديث، وبعدين اتربطت بالرقم 0 لما اتطور استخدام الأرقام الهندية-العربية وانتشر فى العالم. فبالمصرى ممكن نفهمها ببساطة إن: صفر يعنى فاضى أو مفيش عدد

كلمة ''&quot;Zero صفر&quot;'' دخلت اللغة الإنجليزى عبر [[فرنساوى|الكلمة الفرنسية]] {{Lang|fr|zéro}} من {{Lang|it|zero}} [[لغه طليانى|الإيطالى]] ، اختصار للكلمة الفينيسية {{Lang|vec|zevero}} شكل من أشكال {{Lang|it|zefiro}} الإيطالية عن طريق ''سفيرة'' أو ''صفر'' .  فى العصر الجاهلي، كانت كلمة {{Transl|ar|ṣifr}} (العربية {{Lang|ar|صفر}} كان معنى كلمة &quot;Sifr&quot; هو &quot;فارغ&quot;.&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;{{multiref2|Smithsonian Institution. {{Google books|0_UyAQAAMAAJ|Oriental Elements of Culture in the Occident|page=518}}. Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution; Harvard University Archives. &quot;Sifr occurs in the meaning of &quot;empty&quot; even in the pre-Islamic time. ... Arabic sifr in the meaning of zero is a translation of the corresponding India sunya.&quot;|{{cite book | first=Jan |last=Gullberg |date=1997|title=Mathematics: From the Birth of Numbers|publisher= [[W.W. Norton &amp; Co.]]|isbn= 978-0-393-04002-9 | quote-page= 26|quote = ''Zero derives from Hindu sunya – meaning void, emptiness – via Arabic sifr, Latin cephirum, Italian zevero.''}}|{{ cite book | first=Robert|last= Logan |date=2010|title=The Poetry of Physics and the Physics of Poetry|publisher=World Scientific | isbn =978-981-4295-92-5|quote-page= 38|quote = The idea of sunya and place numbers was transmitted to the Arabs who translated sunya or &quot;leave a space&quot; into their language as sifr.}}}}&lt;/ref&gt; تطور معنى كلمة {{Transl|ar|Sifr}} &quot; علشان يكون صفر  لما استُخدمت لترجمة {{Transl|sa|śūnya}} ( Sanskrit   . ) من الهند.  أول استخدام معروف ''للصفر'' ككلمة [[كلمه مستعاره|دخيلة]] فى الأدب الإنجليزى كان سنة 1598.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Origin Of The Word 'Zero'|مسار=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-word-zero/|تاريخ-الوصول=2025-11-27|صحيفة=Science Friday|تاريخ=17 July 2018|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt;

عالم الرياضيات الإيطالى [[فيبوناتشى]] ( {{حوالى|1170|1250}} )، اللى نشأ فى شمال إفريقيا وبيتنسب ليه الفضل فى إدخال النظام العشرى لاوروبا، استخدم مصطلح ''zephyrum'' .  بقا المصطلح ده  {{Lang|it|zefiro}} باللغة الإيطالية، بعدين تم التعاقد على {{Lang|vec|zero}} فى [[الفينيسيه|ڤينيسيا]] . الكلمة الإيطالية {{Lang|it|[[Wikt:zefiro|zefiro]]}} كانت موجودة بالفعل (بمعنى &quot;الريح الغربية&quot; من اللاتينية واليونانية {{Lang|la|[[Zephyrus]]}} ) ويمكن أثر ذلك على التهجئة عند نسخ {{Transl|ar|ṣifr}} العربية.&lt;ref name=&quot;ifrah&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ifrah|2000}}.&lt;/ref&gt;

=== الاستخدام الحديث ===

بحسب السياق، قد بتستعمل كلمات مختلفة للدلالة على العدد صفر أو مفهوم الصفر. وللدلالة على النقص، بتستعمل كلمتا &quot; لا شيء &quot; ( مع أن ده غير دقيق ) و&quot;لا شيء&quot;. كمان كلمتى &quot;nought&quot; و&quot;naught&quot; فى اللغة الإنجليزية البريطانية، و&quot; [[wiktionary:nil|nil]] &quot; مرادفتان أيضاً.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Collins – Free online dictionary|مسار=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/nought}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Collins – Free online dictionary, thesaurus and reference materials – nill|مسار=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/nil}}&lt;/ref&gt; يتسما فى الغالب  اسم &quot;أوه&quot; عند قراية  سلسلة من الأرقام، زى أرقام الهواتف ، وعناوين الشوارع ، و أرقام بطاقات الائتمان ، والتوقيت العسكرى ، أو السنين . زى ، قد يُنطق رمز المنطقة 201 &quot;اثنان أو واحد&quot;، و فى الغالب   يُنطق سنة 1907 &quot;تسعة عشر أو سبعة&quot;. وجود أرقام تانيه،و ده يدل على أن السلسلة فيها أرقام بس، يمنع الخلط بينه وبين الحرف O. للسبب ده، قد تستبعد الأنظمة اللى تتضمن سلاسل فيها أحرف و أرقام ( زى الرموز البريدية فى المملكة المتحدة ) استخدام الحرف O.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Appendix C - Valid Postcode Format|مسار=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/611951/Appendix_C_ILR_2017_to_2018_v1_Published_28April17.pdf|تاريخ-الوصول=24 July 2025|صحيفة=gov.uk|تاريخ=28 April 2017}}&lt;/ref&gt;

الكلمات العامية للصفر بتشمل &quot;zip&quot; و&quot;zilch&quot; و&quot;nada&quot; و&quot;scratch&quot;.&lt;ref name=&quot;thesaurus&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='Aught' synonyms|مسار=http://thesaurus.com/browse/aught#visualthesaurus|تاريخ-الوصول=23 April 2013|صحيفة=Thesaurus.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140823071642/http://thesaurus.com/browse/aught#visualthesaurus|تاريخ-الأرشيف=23 August 2014}}&lt;/ref&gt; فى سياق الرياضة، بيستخدم مصطلح &quot;nil&quot; أحيان، خاصةً فى [[انجليزى بريطانى|اللغة الإنجليزية البريطانية]] . توجد فى كتير من الرياضات كلمات خاصة للدلالة على نتيجة الصفر، زى &quot; love &quot; فى [[تنس|التنس]] - ممكن  من الكلمة الفرنسية {{Lang|fr|l'œuf}} ، و&quot;البيضة&quot; – و&quot; البطة &quot; فى [[كريكيت|لعبة الكريكيت]] ، هيا اختصار لعبارة &quot;بيضة البطة&quot;. &quot;بيضة الإوزة&quot; مصطلح عام آخر بيستخدم للدلالة على الصفر.&lt;ref name=&quot;thesaurus&quot; /&gt;

== تاريخ ==

=== الشرق الاقرب القديم ===
{| align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float:right; clear:right; text-align:center; border: 1px solid&quot;
!nfr&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
|قلب مع قصبة هوائية&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; جميل، لطيف، جيد 
|&lt;hiero&gt;F35&lt;/hiero&gt;
|}

[[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] القديمة كانت ذات أساس 10.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian numerals|مسار=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html|ناشر=University of St Andrews|تاريخ-الوصول=21 December 2019|صحيفة=[[mathshistory.st-andrews.ac.uk]]|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191115221313/http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html|تاريخ-الأرشيف=15 November 2019|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; استخدموا [[هيروجليفى|الهيروغليفية]] للأرقام وما كانتش تعتمد على الموقع . فى  واحده من البرديات اللى اتكتب ت حوالى {{Nowrap|1770 BC}} ، سجل ناسخ الإيرادات والنفقات اليومية لبلاط [[فرعون|الفرعون]] ، مستخدم الهيروغليفية ''nfr'' للإشارة للحالات اللى كانت فيها كمية الطعام المستلمة مساوية تمام للكمية المصروفة. اقترح عالم المصريات [[الان هندرسون جاردنر|آلان غاردينر]] أن الهيروغليفية ''nfr'' كانت بتستعمل كرمز للصفر.  استُخدم الرمز نفسه كمان للإشارة لمستوى القاعدة فى رسومات المقابر و الأهرامات، واتقاست المسافات بالنسبة لخط القاعدة باعتبارها أعلى أو أسفل ده الخط.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mathematics Used in Egyptian Construction and Bookkeeping|صحيفة=The Mathematical Intelligencer|مؤلف=Lumpkin|الأول=Beatrice|سنة=2002|المجلد=24|صفحات=20–25|s2cid=120648746|دوي=10.1007/BF03024613|number=2}}&lt;/ref&gt;

بحلول نص الألفية التانيه قبل الميلاد، امتلكت الرياضيات البابلية نظام عددى متطور قائم على أساس 60 ، لكن القيمة الموضعية للصفر كانت تُشار ليها ''بمسافة'' بين الأرقام . فى لوح تم اكتشافه فى [[كيش (مدينه ضايعه فى بابل)|كيش]] (يرجع تاريخه ل{{Nowrap|700 BC}} )، استخدم الكاتب بيل بن أبلو 3 خطافات كفاصل مكانى. {{Sfn|Kaplan|2000}} و  {{Nowrap|300 BC}} ، أُعيد استخدام رمز ترقيم (وتدان مائلان) كفاصل مكانى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Zero|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|ناشر=University of St Andrews|تاريخ-الوصول=2021-09-07|صحيفة=Maths History|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210921191118/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|تاريخ-الأرشيف=21 September 2021|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Babylonian mathematics|مسار=https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&amp;id=1976|تاريخ-الوصول=2021-09-07|صحيفة=The Open University|تاريخ=2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210907135356/https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&amp;id=1976|تاريخ-الأرشيف=7 September 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و مهم يتقال أن دى العلامات الفاصلة المكانية لم  قيمة عددية، ولم بتستعمل منفردة قط. &quot;لذلك،  مش ممكن تفسيرها على أنها تمثيلات لمفهوم الصفر أو العدد صفر.&quot;  كما أنها لم بتتكتب  فى نهاية العدد (لذا اتكتب  1 و60 و60×60 جميعها كـ[[ملف:Babylonian_1.svg|20x20بك]] ). {{Sfn|Reimer|2014}}

=== امريكا قبل كولومبوس ===
[[ملف:Cero_maya.svg|بديل=𝋠|تصغير|الرقم صفر عند المايا]]
تقويم العد الطويل فى امريكا الوسطى، اللى طُوّر فى جنوب وسط المكسيك و امريكا الوسطى، تطلّب استخدام الصفر كرمز مكانى ضمن نظامه العددى العشرى (الأساس 20). استُخدمت كتير من الرموز المختلفة، بما فيها الشكل الرباعى الجزئي، كرمز للصفر فى تواريخ  العد الطويل ده ، و أقدمها (على اللوحة 2 فى تشياباس دى كورزو، تشياباس ) يحمل تاريخ 36.&amp;nbsp;قبل الميلاد. {{ملا|No long count date actually using the number 0 has been found before the 3rd century AD, but since the long count system would make no sense without some placeholder, and since Mesoamerican glyphs do not typically leave empty spaces, these earlier dates are taken as indirect evidence that the concept of 0 already existed at the time.
}} &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cyclical views of time|مسار=https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/calendar/cyclical-views-of-time|تاريخ-الوصول=2024-01-20|صحيفة=www.mexicolore.co.uk}}&lt;/ref&gt;

بما أن أقدم ثمانية تواريخ للعدّ الطويل تظهر بره موطن المايا، [ 18 ] فمن المعتقد عموم أن استخدام الصفر فى الأمريكتين سبق المايا، ويمكن كان من اختراع الأولمك .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Mortaigne
| first = Véronique
| date = 28 November 2014
| title = The golden age of Mayan civilisation – exhibition review
| work = [[The Guardian]]
| url = https://www.theguardian.com/culture/2014/nov/28/mayan-civilisation-paris-exhibition
| accessdate = 10 October 2015
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141128222215/http://www.theguardian.com/culture/2014/nov/28/mayan-civilisation-paris-exhibition
| archivedate = 28 November 2014
}}&lt;/ref&gt; و عُثر على كتير من أقدم تواريخ العدّ الطويل فى قلب موطن الأولمك،  رغم ان حضارة الأولمك خلصت بحلول {{Nowrap|4th century BC}} ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cyphers|الأول=Ann|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-world-prehistory/olmec-1800400-bce/2C66AF7B3D041260EE2BFC94DF085029|عنوان=The Cambridge World Prehistory|تاريخ=2014|ناشر=Cambridge University Press|محرر=Renfrew|محرر-الأول=Colin|مكان=Cambridge|صفحات=1005–1025|الفصل=The Olmec, 1800–400 BCE|تاريخ-الوصول=2024-08-13|محرر2=Bahn|محرر2-الأول=Paul|isbn=978-0-521-11993-1}}&lt;/ref&gt; أى قبل شوية قرون من أقدم تواريخ العدّ الطويل المعروفة.

مع ان الصفر  بقا جزء ماينفصلش من الأرقام الماياوية ، مع استخدام شكل صدفة مختلف يشبه [[فكرونه|السلحفاة]] فى كتير من تصويرات الرقم &quot;الصفر&quot;، إلا أنه يُفترض أنه ما اثرش على أنظمة الأرقام فى العالم القديم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mayan Mathematics|مسار=https://mathsciencehistory.com/mayan-mathematics/|تاريخ-الوصول=2025-09-30|صحيفة=Math! Science! History!™|تاريخ=2025-06-03|مؤلف=Birchak|الأول=Gabrielle|لغة=en-US|اقتباس=Historian Georges Ifrah calls the Mayan use of zero “one of the most striking inventions ever to emerge in a mathematical culture isolated from the Old World.”}}&lt;/ref&gt; الكيبو ، و هو جهاز حبل معقود، كان بيستخدم فى [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] والمجتمعات السابقة ليها فى منطقة [[انديز|الأنديز]] لتسجيل البيانات المحاسبية و غيرها من البيانات الرقمية، و هو مُشفّر بنظام عشرى موضعى . يُمثّل الصفر بعدم وجود عقدة فى الموضع المناسب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Knots representing numbers: The mathematics of the Incas|مسار=https://english.elpais.com/science-tech/2022-12-20/knots-representing-numbers-the-mathematics-of-the-incas.html|تاريخ-الوصول=2024-06-05|صحيفة=EL PAÍS English|تاريخ=2022-12-20|مؤلف=Leon|الأول=Manuel de|لغة=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== العصور الكلاسيكية القديمة ===

أقدم مثال موثوق به لاستخدام اليونانيين للصفر الهلنستى بيظهر فى كتاب هيبارخوس سنة 140 ميلادى. ماكانش عند اليونان القديمة رمز للصفر (μηδέν، يُنطق ''mēdén'' )، ولم تستخدم خانة رقمية بديلة له.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The History of Zero|مسار=http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp|ناشر=The Whitney and Betty Macmillan Center for International and Area Studies at Yale.|تاريخ-الوصول=1 September 2016|صحيفة=YaleGlobal online|تاريخ=19 November 2002|مؤلف=Wallin|الأول=Nils-Bertil|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160825124525/http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp|تاريخ-الأرشيف=25 August 2016}}&lt;/ref&gt; و حسب   لعالم الرياضيات تشارلز سيف ، بعد ظهور الصفر البابلى كخانة بديلة فى وقت ما بعد سنة 500 قبل الميلاد بقليل، ابتدا علما الفلك اليونانيون باستخدام الحرف اليونانى الصغير ''ό'' ( ''όμικρον'' : أوميكرون ) كخانة بديلة أو تمثيل لقيمة الدرجة الصفرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kaplan|الأول=Robert|مسار=http://archive.org/details/nothingthatisnat0000kapl|عنوان=The nothing that is : a natural history of zero|تاريخ=1999|ناشر=Allen Lane|آخرون=Internet Archive|مكان=London|صفحات=18|isbn=978-0-7139-9284-7}}&lt;/ref&gt; بس، بعد استخدام الصفر البابلى كخانة بديلة فى الحسابات الفلكية، كانو فى العاده  يحولون الأرقام تانى لالأرقام اليونانية . و زى  مع رفض بيثاجوراس للمتناهيات فى الصغر، بيظهر ان اليونانيين يتمسكو بمعارضة فلسفية لاستخدام الصفر كرقم.&lt;ref name=&quot;Seife2000&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Seife|الأول=Charles|مسار=https://books.google.com/books?id=obJ70nxVYFUC|عنوان=Zero: The Biography of a Dangerous Idea|تاريخ=1 September 2000|ناشر=Penguin|صفحة=39|أكلس=1005913932|وصلة مؤلف=Charles Seife|تاريخ-الوصول=30 April 2022|isbn=978-0-14-029647-1}}&lt;/ref&gt; &quot;كان الكون اليونانى كله قائم على ده الركن: لا فراغ.&quot;  يؤرخ نيدر ظهور الصفر فى النصوص الفلكية اليونانية لما بعد سنة 400 قبل الميلاد، ويحدد عالم الرياضيات روبرت كابلان كذلك أنه لا بد أن ده بيكون بعد غزوات الإسكندر .&lt;ref name=&quot;Nieder2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Nieder|الأول=Andreas|مسار=https://books.google.com/books?id=x4y5DwAAQBAJ&amp;pg=PA286|عنوان=A Brain for Numbers: The Biology of the Number Instinct|تاريخ=19 November 2019|ناشر=MIT Press|صفحة=286|تاريخ-الوصول=30 April 2022|isbn=978-0-262-35432-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kaplan|2000}}

بدا اليونانيون غير متأكدين من مكانة الصفر كرقم. تساءل بعضهم: &quot; ازاى ممكن للعدم أن يكون موجودًا؟&quot;،و ده اتسبب فى جدالات فلسفية، و  العصور [[عصور وسطانيه|الوسطى]] ، لجدالات دينية حول طبيعة الصفر [[الفضاء|والفراغ]] ووجودهما. و تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] لحد كبير على التفسير غير المؤكد للصفر.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|ناشر=Metaphysics Research Lab, Stanford University|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/|تاريخ-الوصول=2020-08-09|مؤلف=Huggett|الأول=Nick|تاريخ=2019|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210110135804/https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/|تاريخ-الأرشيف=10 January 2021|الفصل=Zeno's Paradoxes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:P._Lund,_Inv._35a.jpg|بديل=Fragment of papyrus with clear Greek script, lower-right corner suggests a tiny zero with a double-headed arrow shape above it|تصغير|مثال على الرمز اليونانى القديم للصفر (الزاوية اليمنى السفلية) من بردية تعود للقرن التانى]]
بAD{{Spaces}} سنة 150 ميلادى، استخدم [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين ، رمز للصفر — ° ) &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://archive.org/details/exactsciencesant00neug|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1969|طبعة=2|صفحات=[https://archive.org/details/exactsciencesant00neug/page/n30 13]–14, plate 2|وصلة مؤلف=Otto E. Neugebauer|orig-date=1957|url-access=registration|isbn=978-0-486-22332-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mercier&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Consideration of the Greek symbol 'zero'|مسار=http://www.raymondm.co.uk/prog/GreekZeroSign.pdf|تاريخ-الوصول=28 March 2020|صحيفة=Home of Kairos|مؤلف=Mercier|الأول=Raymond|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201105113109/http://www.raymondm.co.uk/prog/GreekZeroSign.pdf|تاريخ-الأرشيف=5 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; فى كتابه عن [[فيزيا الفلك|علم الفلك الرياضى]] المسمى ''&quot;التركيب الرياضي&quot; (Syntaxis Mathematica'' )، والمعروف كمان باسم &quot;المجسطي&quot; ''[[الماجيست|(Almagest]]'' ).&lt;ref name=&quot;Ptolemy&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ptolemy|عنوان=Ptolemy's Almagest|وصلة-العنوان=Almagest|ناشر=[[Princeton University Press]]|سنة=1998|صفحات=306–307|مترجم=Toomer|مترجم-الأول=G. J.|وصلة مؤلف=Ptolemy|orig-date=1984, {{circa}}150|وصلة مترجم=Gerald J. Toomer|isbn=0-691-00260-6}}&lt;/ref&gt; ولعل ده الصفر الهلنستى هو أقدم استخدام موثق لرقم يمثل الصفر فى العالم القديم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A history of Zero|مسار=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero.html|ناشر=MacTutor History of Mathematics|تاريخ-الوصول=28 March 2020|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200407074239/http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero.html|تاريخ-الأرشيف=7 April 2020|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; استخدمه بطليموس مرات كتيرة فى ''كتابه &quot;المجسطي'' &quot; (VI.8) لوصف مقدار كسوف الشمس وخسوف القمر . و كان يمثل قيمة الأرقام والدقائق عند أول وآخر تلامس بين القمر والشمس. وتتغير الأرقام باستمرار من 0 ل12 بعدين تعود ل0 مع مرور القمر فوق الشمس (نبضة مثلثة)، حيث يمثل الرقم 12 القطر الزاوى للشمس. تم حساب دقائق الغمر من 0 ′ 0 ″ ل31 ′ 20 ″ ل0 ′ 0 ″ ، حيث استخدم الرمز 0 ′ 0 ″ كعنصر نائب فى موضعين من نظامه العددى الستينى ، {{ملا|Each place in Ptolemy's sexagesimal system was written in [[Greek numerals]] from {{nowrap|0 to 59}}, where 31 was written λα meaning 30+1, and 20 was written κ meaning 20.
}} فى الوقت نفسه تعنى المجموعة زاوية صفر. و كانت دقائق الغمر كمان دالة متصلة

أقدم استخدام للصفر فى حساب عيد القيامه اليوليانى يرجع لقبل الميلاد.{{Spaces}} سنة 311، ورد فى أول مدخل فى جدول الإيباكتات المحفوظ فى وثيقة [[اثيوبيا|إثيوبية]] للسنين من 311 ل369، استخدام كلمة [[جعزى|جعزية]] تعنى &quot;لا شيء&quot; (ترجمتها الإنجليزية هيا &quot;0&quot; فى مواضع تانيه) مع أرقام جعزية (مبنية على الأرقام اليونانية)، اللى اتترجمت من جدول مماثل نشرته كنيسة الإسكندرية باليونانية فى العصور الوسطانيه  .&lt;ref name=&quot;Neugebauer&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|عنوان=Ethiopic Astronomy and Computus|ناشر=Red Sea Press|سنة=2016|طبعة=Red Sea Press|صفحات=25, 53, 93, 183, Plate I|وصلة مؤلف=Otto Neugebauer|orig-date=1979|isbn=978-1-56902-440-9}}&lt;/ref&gt; تكرر ده الاستخدام  سنة  525 فى جدول مماثل، اتترجم عبر الكلمة اللاتينية {{Lang|la|nulla}} &lt;ref name=&quot;Dionysius&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cyclus Decemnovennalis Dionysii|مسار=http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrono/paschata.htm|مؤلف=Deckers|الأول=Michael|سنة=2003|orig-date=525|عنوان مترجم=Nineteen Year Cycle of Dionysius|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190115083618/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrono/paschata.htm|تاريخ-الأرشيف=15 January 2019}}&lt;/ref&gt;  لما كانت نتيجة القسمة صفر، كان بيستخدم مصطلح ''&quot;nihil'' &quot; اللى يعنى &quot;لا شيء&quot;. و استُخدمت دى الأصفار اللى تعود للعصور الوسطى فى كل الآلات الحاسبة اللى بعد كده  لعيد القيامه . كما استُخدم الحرف &quot;N&quot; كرمز للصفر فى جدول [[نمر رومانى|الأرقام الرومانية]] من [[بيدا (عالم لاهوت)|قِبل بيدا]] - أو زملاته -  حوالى سنة  1800 ميلادى.{{Spaces}}725.

=== الصين ===
[[ملف:Zero_in_Rod_Calculus.png|بديل=Five illustrated boxes from left to right contain a T-shape, an empty box, three vertical bars, three lower horizontal bars with an inverted wide T-shape above, and another empty box. Numerals underneath left to right are six, zero, three, nine, and zero|يسار|تصغير|ده تصوير للصفر مُعبَّر عنه باستخدام قضبان العد الصينية، عن المثال الوارد فى ''كتاب &quot;تاريخ الرياضيات&quot;'' . بيستخدم فراغ لتمثيل الصفر.&lt;ref name=&quot;Hodgkin&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2005|ناشر=Oxford University Press|صفحة=[https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg/page/85 85]|url-access=registration|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt;]]
كتاب ''&quot;سونزى سوانجينغ&quot;'' ، اللى لم معروف تاريخه بدقة لكن يُرجّح أنه يرجع للفترة ما بين {{Nowrap|5th centuries AD}} ، بييوصف كيف مكّن نظام قضبان العدّ الصينى {{Nowrap|4th century BC}} من إجراء العمليات الحسابية العشرية الموضعية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Shen|Crossley|Lun|1999}}: &quot;the ancient Chinese system is a place notation system&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Eberhard-Bréard|first=Andrea|title=Mathematics in China|date=2008|pages=1371–1378|editor1-last=Selin|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|language=en|DOI=10.1007/978-1-4020-4425-0_9453|ISBN=978-1-4020-4425-0}}.&lt;/ref&gt; وكما ورد فى كتاب ''&quot;شياو هو يانغ سوانجينغ'' &quot; (425-468 ميلادى)، لضرب أو قسمة عدد على 10 أو 100 أو 1000 أو 10000، كل ما على المرء فعله، باستخدام القضبان على لوحة العدّ، هو تحريكها للقدام أو للخلف بمقدار 1 أو 2 أو 3 أو 4 خانات.  و ادت القضبان التمثيل العشرى للعدد، حيث تشير الخانة الفارغة لالصفر.&lt;ref name=&quot;Hodgkin&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2005|ناشر=Oxford University Press|صفحة=[https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg/page/85 85]|url-access=registration|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHodgkin2005&quot;&gt;Hodgkin, Luke (2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Chinese numerals|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Chinese_numerals/|تاريخ-الوصول=2024-04-28|صحيفة=Maths History|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُقدّم دليلٌ يرجع تاريخه لحوالى سنة  190 ميلادي، بعنوان &quot;ملاحظات إضافية حول فن الأرقام&quot;، من تأليف [[اكسو يو|شو يو]] ، شرح  لتقنيات جمع وطرح وضرب وقسمة الأعداد اللى فيها قيم صفرية فى قوى الأعداد العشرية، و ده  باستخدام ''أدوات العد'' ، بما فيها قضبان العد والمعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Large Numbers and Counting Rods|صحيفة=Extrême-Orient, Extrême-Occident|مسار=https://www.persee.fr/doc/oroc_0754-5010_1994_num_16_16_991|مؤلف=K. Volkov|الأول=Alexeï|تاريخ=1994|المجلد=16|العدد=16|صفحات=71–92|دوي=10.3406/oroc.1994.991}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=City News Service {{!}} Shanghai and China City News Service and Life Guide|مسار=https://www.citynewsservice.cn/shine/2cecaa99-45e6-4f3f-9703-189199c07f3e|تاريخ-الوصول=2025-07-01|صحيفة=www.citynewsservice.cn|لغة=en}}&lt;/ref&gt; كان المؤلفين الصينيين على دراية بفكرة الأعداد السالبة والكسور العشرية بحلول [[عيلة خان|عهد عيله هان]] {{Nowrap|(2nd century AD)}} ، زى ما هو موضح فى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' .  ''كتاب &quot;رسالة الرياضيات فى تسعة أقسام&quot;'' [[تشين جيوشاو|لتشين جيوشاو،]] اللى اتنشر سنة 1247، أقدم نص رياضى صينى باقٍ يستخدم الرمز الدائرى &quot;〇&quot; للدلالة على الصفر.&lt;ref name=&quot;Qin&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mathematics in the Near and Far East|مسار=http://grmath4.phpnet.us/istoria/the_history_of%20math_greece/the_history_of%20math_greece_3-5.pdf|تاريخ-الوصول=7 June 2012|صحيفة=grmath4.phpnet.us|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131104120005/http://grmath4.phpnet.us/istoria/the_history_of%20math_greece/the_history_of%20math_greece_3-5.pdf|تاريخ-الأرشيف=4 November 2013|صفحة=262|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أصل ده الرمز مش معروف؛ ويُحتمل أنه ناتج عن تعديل رمز مربع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Martzloff|الأول=Jean-Claude|عنوان=A History of Chinese Mathematics|ناشر=Springer|سنة=2007|صفحة=208|مترجم=Wilson|مترجم-الأول=Stephen S.|isbn=978-3-540-33783-6}}&lt;/ref&gt; لم بيتعامل الصفر كرقم  ساعتها ، لكن كـ&quot;موقع شاغر&quot;.&lt;ref name=&quot;Crossley&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Shen|الأول=Kangshen|مسار=https://books.google.com/books?id=eiTJHRGTG6YC|عنوان=The Nine Chapters on the Mathematical Art: Companion and Commentary|ناشر=Oxford University Press|سنة=1999|صفحة=35|اقتباس=zero was regarded as a number in India ... whereas the Chinese employed a vacant position|مؤلف-قناع=Shen Kanshen|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Lun|الأول2=John N.|الأول3=Anthony W.-C.|isbn=978-0-19-853936-0}}&lt;/ref&gt;

==== النقوش الصينية ====
تم استخدام مجموعة متنوعة من الحروف الصينية ، عبر التاريخ، لتمثيل الصفر: 空، 零، 洞، 〇.

=== الهند ===
بينغالا ( {{حوالى|3rd}}فى القرن  أو التانى قبل الميلاد، استخدم بينغالا، و هو عالم فى علم العروض السنسكريتى ، &lt;ref name=&quot;plofker&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|عنوان=Mathematics in India|وصلة-العنوان=Mathematics in India (book)|ناشر=Princeton University Press|سنة=2009|صفحات=[https://books.google.com/books?id=DHvThPNp9yMC&amp;pg=PA54 54–56]|اقتباس=In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, [ ...] Pingala's use of a zero symbol [śūnya] as a marker seems to be the first known explicit reference to zero. ... In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, there are five questions concerning the possible meters for any value &quot;n&quot;. [ ...] The answer is (2)&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; = 128, as expected, but instead of seven doublings, the process (explained by the sutra) required only three doublings and two squarings – a handy time saver where &quot;n&quot; is large. Pingala's use of a zero symbol as a marker seems to be the first known explicit reference to zero.|وصلة مؤلف=Kim Plofker|isbn=978-0-691-12067-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vaman Shivaram Apte|عنوان=The Student's Sanskrit-English Dictionary|ناشر=Motilal Banarsidass|سنة=1970|صفحات=648–649|الفصل=Sanskrit Prosody and Important Literary and Geographical Names in the Ancient History of India|تاريخ-الوصول=21 April 2017|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=4ArxvCxV1l4C&amp;pg=PA648|isbn=978-81-208-0045-8}}&lt;/ref&gt; ثنائية ، على شكل مقاطع قصيرة وطويلة (الأخيرة تساوى فى طولها مقطعين قصيرين)، لتحديد الأوزان السنسكريتية الصحيحة الممكنة، هيا طريقة تدوين مشابهة [[كود مورس|لشفرة مورس]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Math for Poets and Drummers: The Mathematics of Rhythm|مسار=http://people.sju.edu/~rhall/Rhythms/Poets/arcadia.pdf|ناشر=Saint Joseph's University|تاريخ-الوصول=20 December 2015|تاريخ=February 15, 2005|مؤلف=Hall|الأول=Rachel|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190122014628/http://people.sju.edu/~rhall/Rhythms/Poets/arcadia.pdf|تاريخ-الأرشيف=22 January 2019|النوع=slideshow|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; استخدم بينغالا كلمة ''&quot;śūnya&quot;'' [[سانسكريتى|السنسكريتية]] صراحةً للإشارة لالصفر.&lt;ref name=&quot;plofker&quot; /&gt;
[[ملف:Bakhshali_manuscript_zero_detail.jpg|تصغير|مخطوطة بخشالي، حيث بييمثل الرقم &quot;صفر&quot; بنقطة سوداء؛ تاريخها غير مؤكد.&lt;ref name=&quot;Ox2024&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|مسار=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|تاريخ=2024|مؤلف=Chivall|الأول=David}}&lt;/ref&gt;]]
تم تطوير رسم بيانى للقيمة المكانية العشرية للصفر فى [[شبه القاره الهنديه|الهند]] .&lt;ref name=&quot;bourbaki46&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Bourbaki|1998}}.&lt;/ref&gt;

يستخدم نص ''لوكافيبهاغا'' ، و هو نص [[جاينيه|جاينى]] عن [[علم الكون|علم الكونيات،]]  اللى وصل إلينا فى ترجمة سنسكريتية من العصور الوسطانيه  للنص الأصلى البراكريتى ،  اللى يُؤرَّخ داخلى لسنة 458 ميلادى (380 من العصر الساكا )، نظام عشرى للقيمة المكانية ، بما فيها الصفر. فى ده النص، بتستعمل ''كلمة śūnya'' (&quot;فارغ، فارغ&quot;) كمان للإشارة لالصفر. [ 56 ]

كتاب ''&quot;أريابهاتيا&quot;'' ( {{حوالى}} 499) يذكر أن ''&quot;sthānāt sthānaṁ daśaguṇaṁ syāt'' &quot; أى &quot;من مكان لآخر، كل مكان يزيد عشرة أضعاف عن سابقه&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Aryabhata the Elder|مسار=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|تاريخ-الوصول=26 May 2013|صحيفة=School of Mathematics and Statistics, University of St. Andrews|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150711055702/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|تاريخ-الأرشيف=11 July 2015|مكان-النشر=Scotland|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=cuN7rH6RzikC&amp;pg=PA97|عنوان=The Britannica Guide to Numbers and Measurement (Math Explained)|تاريخ=15 August 2010|ناشر=The Rosen Publishing Group|محرر=Hosch|محرر-الأول=William L.|صفحات=97–98|تاريخ-الوصول=26 September 2016|isbn=978-1-61530-108-9}}&lt;/ref&gt;

القواعد اللى تحكم استخدام الصفر ظهرت فى كتاب [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ''براهماسبوتا سيدانتا'' (القرن السابع)،  اللى ينص على أن مجموع الصفر مع نفسه يساوى صفر، و بيوصف القسمة على الصفر بشكل مش صح بالطريقة اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;brahmagupta&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/algebrawitharith00brahuoft|عنوان=Algebra, with Arithmetic and Mensuration from the Sanscrit of Brahmegupta and Bháscara|تاريخ=1817|ناشر=John Murray|مكان=London, England|مترجم=Henry Thomas Colebrooke|أكلس=1039515732}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kaplan|2000}}&lt;blockquote&gt;عند قسمة أى عدد، سواء كان موجب أو سالب ، على صفر، نحصل على كسر مقامه صفر. والصفر مقسوم على عدد، سواء كان موجب أو سالب ، يكون الناتج إما صفر أو كسر بسطه صفر ومقامه عدد ذو قيمة محددة. والصفر مقسوم على صفر هو صفر.&lt;/blockquote&gt;رسالة بهاسكارا التانى اللى تعود للقرن الاتناشر بعنوان ''ليلافاتي'' اقترحت بدل ده أن القسمة على الصفر ينتج عنها كمية لا نهائية، &lt;ref&gt;{{Citation|last=Roy|first=Rahul|journal=Resonance|volume=8|number=1|date=January 2003|title=Babylonian Pythagoras' Theorem, the Early History of Zero and a Polemic on the Study of the History of Science|pages=30–40|url=https://www.ias.ac.in/describe/article/reso/008/01/0030-0040|DOI=10.1007/BF02834448}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;الكمية المقسومة على صفر بتبقا كسر مقامه صفر. بيتسما ده الكسر بالكمية اللانهائية. فى دى الكمية، اللى تتكونو ده قاسمه صفر، مافيش أى تغيير، مع أنه ممكن إدخال أو إخراج كتير منها؛ كما ما بيحصلش  أى تغيير فى الله اللامتناهى اللى لا يتغير  لما تُخلق العوالم أو تُفنى، مع أن كتير من رتب الكائنات تُستوعب أو تُنشأ.&lt;/blockquote&gt;

==== النقوش الآسيوية المبكرة ====
{{Multiple image
| محاذاة = right
| مجمل_العرض = 330
| لكل_سطر = 2
| image1 = First zero 1.jpg
| caption1 = 
| image2 = Khmer Numerals - 605 from the Sambor inscriptions.jpg
| caption2 = 
| image3 = 03-National Museum of Cambodia-nX-1.jpg
| caption3 = 
| header = Sambor Inscription
| footer = The oldest, firmly dated use of zero as a decimal figure, found on the Sambor Inscription. The number &quot;605&quot; is written in [[Khmer numerals]] (top), referring to the year it was made: [[Shaka era|605 Saka era]] (683 CE). The fragment, inscribed in [[Old Khmer]]. was once part of a temple doorway, and was found in [[Kratié province]]. [[Cambodia]].
}}
كتير من النقوش على ألواح النحاس بنفس الحجم الصغير  {{Sfn|Kaplan|2000}}

عُثر على لوح حجرى فى أطلال معبد  قرب  سامبور على نهر ميكونغ ، فى مقاطعة كراتى ، [[كامبوديا|كمبوديا]] ، يحمل نقش للرقم &quot;605&quot; بالأرقام الخميرية (وهى مجموعة من الرموز العددية لنظام الأرقام الهندوسى العربى ). بييمثل ده الرقم سنة النقش فى عصر ساكا ، الموافق لتاريخ 683 ميلادى.

أول استخدام معروف للرموز الخاصة للأرقام العشرية  اللى يتضمن الظهور الواضح لرمز الرقم صفر، و هو دايرة صغيرة، بيظهر على نقش حجرى  اتلقا عليه فى معبد تشاتوربهوج، جواليور ، فى الهند، ويرجع تاريخه لسنة 876 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=All for Nought|مسار=http://www.ams.org/samplings/feature-column/fcarc-india-zero|ناشر=University of British Columbia), American Mathematical Society|تاريخ-الوصول=20 December 2015|صحيفة=ams.org|مؤلف=Casselman|الأول=Bill|وصلة مؤلف=Bill Casselman (mathematician)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151206184352/http://www.ams.org/samplings/feature-column/fcarc-india-zero|تاريخ-الأرشيف=6 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [ 65 ]

رمز الصفر، و هو   نقطة سوداء، بيستخدم فى كل اماكن مخطوطة بخشالى ، هيا دليل عملى فى الحساب للتجار. و أفادت مكتبة بودليان بنتائج التأريخ بالكربون المشع لست صفحات من المخطوطة،و ده يشير لأنها تعود لقرون مختلفة، لكن تؤرخ المخطوطة للفترة ما بين 799 و1102 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Ox2024&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|مسار=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|تاريخ=2024|مؤلف=Chivall|الأول=David}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChivall2024&quot;&gt;Chivall, David (2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== العصور الوسطانيه  ===

==== نقل الثقافة الإسلامية ====
التراث العلمى باللغة [[لغه عربى|العربى]] كان فى معظمه [[اليونان|يونانى]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pannekoek|الأول=Anton|مسار=https://archive.org/details/historyofastrono0000pann|عنوان=A History of Astronomy|ناشر=George Allen &amp; Unwin|سنة=1961|صفحة=165|أكلس=840043|وصلة مؤلف=Anton Pannekoek}}&lt;/ref&gt; تلاه تأثيرات هندوسية.&lt;ref name=&quot;Durant&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Durant|الأول=Will|مسار=https://archive.org/details/ageoffaithahisto012288mbp|عنوان=The Story of Civilization, Volume IV, The Age of Faith: Constantine to Dante – A.D. 325–1300|تاريخ=1950|ناشر=Simon &amp; Schuster|اقتباس=The Arabic inheritance of science was overwhelmingly Greek, but Hindu influences ranked next. In 773, at Mansur's behest, translations were made of the ''Siddhantas'' – Indian astronomical treatises dating as far back as 425 BC; these versions may have the vehicle through which the &quot;Arabic&quot; numerals and the zero were brought from India into Islam. In 813, al-Khwarizmi used the Hindu numerals in his astronomical tables.|وصلة مؤلف=Will Durant|quote-page=241}}&lt;/ref&gt; و سنة 773، وبناء على طلب [[ابو جعفر المنصور|المنصور]] ، اتترجمت كتير من الرسايل القديمة، بما فيها اليونانية والرومانية والهندية و غيرها.  سنة  813 ميلادي، أعدّ عالم الرياضيات [[فرس|الفارسى]] [[الخوارزمى|محمد بن موسى الخوارزمى]] جداول فلكية باستخدام الأرقام الهندية؛ &lt;ref name=&quot;Durant&quot; /&gt; و فى  حوالى سنة  825، نشر كتاب يجمع بين المعارف اليونانية والهندية، وتضمن كمان إسهاماته الخاصة فى الرياضيات، بما فيها شرح استخدام الصفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brezina|الأول=Corona|مسار=https://books.google.com/books?id=955jPgAACAAJ|عنوان=Al-Khwarizmi: The Inventor of Algebra|ناشر=The Rosen Publishing Group|سنة=2006|تاريخ-الوصول=26 September 2016|isbn=978-1-4042-0513-0}}&lt;/ref&gt; اتترجم ده الكتاب بعدين ل[[لاتينى|اللاتينية]] فى القرن الاتناشر الميلادى تحت عنوان ''&quot;Algoritmi de numero Indorum'' &quot;،  اللى يعنى &quot;الخوارزمى فى أرقام الهنود&quot;. كلمة &quot;Algoritmi&quot; هيا ترجمة لاتينية لاسم الخوارزمي، وبدأ مصطلح &quot; [[الجوريزم|Algorithm]] &quot; أو &quot; Algorism &quot; يكتسب معنى أى عملية حسابية تعتمد على الأعداد العشرية.&lt;ref name=&quot;Durant&quot; /&gt;

[[محمد بن احمد الخوارزمى|محمد بن أحمد الخوارزمى]] ،  سنة  976، ذكر أنه إذا لم بيظهر أى عدد فى موضع العشرات فى عملية حسابية، فيجب استخدام دايرة صغيرة &quot;للحفاظ على الصفوف&quot;. و كانت دى الدايرة تسمى ''&quot;السفر'' &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Durant|1950}}: &quot;In 976, Muhammad ibn Ahmad, in his ''Keys of the Sciences'', remarked that if, in a calculation, no number appears in the place of tens, a little circle should be used &quot;to keep the rows&quot;. This circle the Mosloems called ''ṣifr'', &quot;empty&quot; whence our cipher&quot;.&lt;/ref&gt;

==== الإرسال لاوروبا ====
نظام الأرقام الهندوسى العربى (الأساس 10) وصل  اوروبا الغربية فى القرن الحداشر، عبر [[الاندلس|الأندلس]] ، ب[[مسلمين|المسلمين]] الأندلسيين، [[مور|المور]] ، مصحوب بمعرفة علم الفلك الكلاسيكى و أدوات زى الإسطرلاب . بيتنسب [[سلفستر التانى|ل جيربرت الأوريلاك]] الفضل فى إعادة إحياء دى التعاليم المفقودة فى  اوروبا الكاثوليكية. و للسبب ده ، اتعرفت دى الأرقام فى  اوروبا باسم &quot;الأرقام العربية&quot;. و كان لعالم الرياضيات الإيطالى [[فيبوناتشى]] ، أو ليوناردو البيزي، دورٌ محورى فى إدخال  النظام ده  للرياضيات الاوروبية سنة 1202، حيث ذكر:&lt;blockquote&gt; بعد ما اتتعين والدى من قبل [[جمهورية بيزا|وطنه]] مسؤول حكومى فى جمارك [[بجايه|بوجيا]] لخدمة تجار بيزا اللى  توافدوا عليها، اتولا  هو المسؤولية. و علشان أهمية ذلك وفوائده المستقبلية، دعانى فى صغرى لأدرس الحساب و أتفرغ له لشوية أيام. هناك، و بعد اللى تتعرفت، بفضل التدريب الرائع اللى تلقيته فى ده الفن، على الأرقام التسعة للهندوس، استهوتنى معرفة ده الفن اكتر من أى شيء آخر، و أدركت حينها أن كل جوانبه تُدرس فى مصر وسوريا واليونان وصقلية وبروفانس، بأساليبها المختلفة. و فى الاماكن دى لاحق، وقت عملي، تعمقت فى دراستى وتعلمت فن الحوار والنقاش. لكن كل ده، وحتى الخوارزميات ، كمان فن [[بيثاجوراس]] ، اعتبرته غلط   فادحاً مقارنه بمنهج [[هندوسيه|الهندوس]] [ {{Lang|la-x-medieval|Modus Indorum}} لذلك، فقد تبنيتُ منهج الهندوس بدقة اكبر، وبذلتُ جهدًا اكبر فى دراسته، مع إضافة بعض الأمور من فهمى الخاص، و إدراج بعض الأمور من دقة فن [[ايكليديس|إقليدس]] الهندسى. و سعيتُ جاهدًا لتأليف ده الكتاب بكامله بأبسط صورة ممكنة، وقسمته لخمسة عشر فصل. و عرضتُ كل ما قدمته بالتقريب  بأدلة دقيقة، علشان يستفيد منه الباحثين  عن دى المعرفة ومنهجها المتميز، ولكى لا يُكتشف أن اللاتينيين يفتقرون ليها، زى ما كان الحال لحد الآن. و إن كنتُ قد أغفلتُ شيئً مناسب أو ضرورى، فأرجو المعذرة، علشان لا  واحد من معصوم من الغلط ولا يُحسن التصرف فى كل شيء. الأرقام الهندية التسعة هيا: 9 8 7 6 5 4 3 2 1. مع دى الأرقام التسعة، ومع الإشارة 0{{Spaces}}... ممكن كتابة أى رقم. &lt;/blockquote&gt;من القرن التلاتاشر، بقت كتيبات الحساب (الجمع، والضرب، واستخراج الجذور، وما لذلك) شائعة فى  اوروبا  كانت بتتسمما {{Lang|la-x-medieval|algorismus}} نسبةً لعالم الرياضيات الفارسى [[الخوارزمى]] . و ألّف [[جوهانس دى ساكروبوسكو|يوهانس دى ساكروبوسكو]]  واحد من الكتب العلمية الشائعة فى أوائل القرن التلاتاشر الميلادي، و كان من أوائل الكتب العلمية اللى طُبعت سنة 1488.&lt;ref name=&quot;Karpinski1911&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=D. E.|عنوان=The Hindu–Arabic Numerals|ناشر=Ginn and Company|سنة=1911|صفحات=134–136|الفصل=The spread of the [Hindu–Arabic] numerals in Europe|مسار-الفصل=https://archive.org/stream/hinduarabicnume02karpgoog#page/n145/mode/1up|عبر=Internet Archive|مؤلف2=Karpinski|الأول2=L. C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=In Quest of Sacrobosco|صحيفة=Journal for the History of Astronomy|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|تاريخ=1985|المجلد=16|العدد=3|صفحات=175–221|بيب_كود=1985JHA....16..175P|s2cid=118227787|دوي=10.1177/002182868501600302}}&lt;/ref&gt; لم يحلّ استخدام الأرقام الهندية العربية فى الحساب الورقى محلّ الحساب باستخدام المعداد والتسجيل [[نمر رومانى|بالأرقام الرومانية]] إلا تدريجى. {{Sfn|Ifrah|2000}} و فى القرن الستاشر، بقت الأرقام الهندية العربية هيا الأرقام السائدة فى اوروبا.&lt;ref name=&quot;Karpinski1911&quot; /&gt;

== الرموز والتمثيلات ==
[[ملف:Text_figures_036.svg|بديل=horizontal guidelines with a zero touching top and bottom, a three dipping below, and a six cresting above the guidelines, from left to right|left|71x71بك]]
[[ملف:Oslo_airport_train_station,_Platform_0.jpg|تصغير|محطة قطار مطار أوسلو، الرصيف 0]]
الرقم صفر اليوم ، بييتكتتب  فى العاده على شكل دايرة أو قطع ناقص. تقليدى، كانت كتير من خطوط الطباعة تخللى الحرف O الكبير اكتر استدارة من الرقم صفر البيضاوى الأضيق.&lt;ref name=&quot;bemer&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Towards standards for handwritten zero and oh: much ado about nothing (and a letter), or a partial dossier on distinguishing between handwritten zero and oh|صحيفة=Communications of the ACM|مؤلف=Bemer|الأول=R. W.|سنة=1967|المجلد=10|العدد=8|صفحات=513–518|s2cid=294510|دوي=10.1145/363534.363563}}&lt;/ref&gt; فى الأصل، ما كانتش [[الالة الكاتبه|الآلات الكاتبة]] تُميّز فى الشكل بين O و0؛ لكن إن بعض الطرازات ما كانتش تحتوى لحد على مفتاح منفصل للرقم صفر. و برز ده التمييز فى شاشات العرض الحديثة.&lt;ref name=&quot;bemer&quot; /&gt;

صفر مشطوب ( &lt;math&gt;0\!\!\!{/}&lt;/math&gt; بيستخدم الرمز 0 مع نقطة فى النص فى الغالب  للتمييز بين الرقم والحرف (خاصةً فى الحوسبة والملاحة والمجال العسكري، زى ). بيظهر ان الرقم 0 مع نقطة فى النص قد ظهر كخيار فى شاشات IBM 3270، واستمر استخدامه فى بعض خطوط الطباعة الحديثة زى Andalé Mono ، و فى بعض أنظمة حجز تذاكر الطيران. يستخدم  واحد من أشكال ده الرمز خط رأسى قصير بدل من النقطة. بعض الخطوط المصممة للاستخدام مع أجهزة الكمبيوتر تخللى حواف حرف &quot;0&quot; اكتر تربيع، أشبه بالمستطيل، وحواف حرف &quot;O&quot; اكتر استدارة. بيستخدم تمييز إضافى فى الخطوط المقاومة للتزوير، زى ما هو الحال فى لوحات أرقام العربيات الألمانية، و ده  بفتح الرقم 0 من الزاوية العلوية اليمنى. فى بعض الأنظمة، يُستبعد استخدام الحرف O أو الرقم 0، أو الاتنين، لتجنب الالتباس.

== الرياضيات ==
مفهوم الصفر يلعب أدوار متعددة فى الرياضيات: كرقم، فهو جزء مهم من الترميز الموضعى لتمثيل الأرقام، فى الوقت نفسه يلعب كمان دور مهم كرقم فى حد ذاته فى كتير من السياقات الجبرية.

=== كرقم ===

فى أنظمة العد الموضعية ( زى الترميز العشرى المعتاد لتمثيل الأعداد)، يؤدى الرقم صفر دور رمز المكان، مشير لأن بعض قوى الأساس لا تُضاف. زى ، العدد العشرى 205 هو مجموع مئتين وخمسة آحاد، حيث يشير الرقم صفر لعدم إضافة أى عشرات. ويؤدى الرقم صفر الدور نفسه فى الكسور العشرية و فى التمثيل العشرى للأعداد الحقيقية التانيه (مشير لوجود أجزاء من عشرة، أو أجزاء من مئة، أو أجزاء من ألف، إلخ) و فى أنظمة العد التانيه غير العشرية (زى ، فى النظام الثنائي، حيث يشير لقوى العدد 2 اللى اتمسحها). {{Sfn|Reimer|2014}}

=== الجبر الابتدائى ===
العدد صفر هو أصغر [[عدد طبيعى|عدد صحيح غير سالب]] ، و اكبر عدد صحيح غير موجب. [[عدد طبيعى|العدد الطبيعى]] اللى يلى الصفر هو واحد، ومافيش عدد طبيعى يسبقه. [[عدد طبيعى|قد يُعتبر العدد صفر عدد طبيعى أو لا]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bunt|الأول=Lucas Nicolaas Hendrik|مسار=https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC|عنوان=The historical roots of elementary mathematics|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1976|صفحات=254–255|تاريخ-الوصول=5 January 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160623174716/https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC|تاريخ-الأرشيف=23 June 2016|url-status=live|مؤلف2=Jones|مؤلف3=Bedient|الأول2=Phillip S.|الأول3=Jack D.|isbn=978-0-486-13968-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Cheng|2017}} ولكنه عدد صحيح ، و علشان كده فهو عدد نسبى وعدد حقيقى . {{Sfn|Cheng|2017}} كل الأعداد النسبية هيا أعداد جبرية ، بما فيها الصفر. عند توسيع الأعداد الحقيقية لتكوين الأعداد المركبة ، يبقا الصفر نقطة الأصل فى المستوى المركب.
[[ملف:Number_line_with_numbers_-3_to_3.svg|تصغير|خط أعداد من -3 ل3، مع وجود الصفر فى المنتصف]]
يمكن اعتبار العدد صفر لا موجب ولا سالب &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Zero|مسار=http://mathworld.wolfram.com/Zero.html|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=Wolfram|مؤلف=Weisstein, Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130601190920/http://mathworld.wolfram.com/Zero.html|تاريخ-الأرشيف=1 June 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أو موجب وسالب مع بعض &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Weil|الأول=André|مسار=https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&amp;pg=PA3|عنوان=Number Theory for Beginners|تاريخ=2012-12-06|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|لغة=en|وصلة مؤلف=André Weil|تاريخ-الوصول=6 April 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210614182810/https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&amp;pg=PA3|تاريخ-الأرشيف=14 June 2021|url-status=live|isbn=978-1-4612-9957-8}}&lt;/ref&gt; ، و فى العاده  يتعرض كرقم مركزى على خط الأعداد . الصفر عدد زوجى  (أى من مضاعفات 2)، و هو كمان مضاعف صحيح لأى عدد صحيح أو نسبى أو حقيقى آخر. و هو مش [[عدد اولى|عددًا أولى]] ولا عدد مركب : فهو مش أولى لأن الأعداد الأولية اكبر من 1 بحسب التعريف، مش مركب لأنه  مش ممكن التعبير عنه كحاصل ضرب عددين طبيعيين أصغر منه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Reid|الأول=Constance|عنوان=From zero to infinity: what makes numbers interesting|وصلة-العنوان=From Zero to Infinity|ناشر=[[Mathematical Association of America]]|سنة=1992|طبعة=4th|صفحة=23|اقتباس=zero neither prime nor composite|isbn=978-0-88385-505-8}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ، المجموعة الأحادية {0} هيا مثال أولى فى حلقة الأعداد الصحيحة).

[[ملف:AdditionZero.svg|بديل=A collection of five dots and one of zero dots merge into one of five dots.|تصغير|193x193بك|5+0=5 موضحة بمجموعات من النقاط.]]
فى شوية قواعد أساسية للتعامل مع الرقم 0. القواعد دى بتنطبق على أى عدد حقيقى أو مركب x، إلا لو اتقال غير كده.

* [[جمع|الجمع]] : ''س'' + 0 = 0 + ''س'' = ''س'' . يعنى 0 هو العنصر المحايد (أو العنصر المحايد) بالنسبة لعملية الجمع.
* [[طرح|الطرح]] : ''x'' − 0 = ''x'' و 0 − ''x'' = − ''x'' .
* [[ضرب|الضرب]] : ''س ×'' 0 = 0 × ''س'' = 0.
* [[قسمه|قسم]] :  ، بالنسبة لقيم ''x'' غير الصفرية. لكن &lt;span about=&quot;#mwt338&quot; class=&quot;sfrac&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;mwA24&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;⁠&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;⁠&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;tion&quot;&gt;&lt;span class=&quot;num&quot;&gt;x&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;sr-only&quot;&gt;/&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;den&quot;&gt;0&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; غير معرفة ، لأن الصفر مش له معكوس ضربى (مافيش عدد حقيقى مضروب فى صفر ينتج عنه 1)، هيا نتيجة للقاعدة السابقة. {{Sfn|Cheng|2017}}
* الأس : ''س'' &lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; =  ، باستثناء الحالة &lt;i id=&quot;mwA3w&quot;&gt;x = 0 اللى  غير مُاتعرفة فى بعض السياقات. لكل عدد حقيقى موجب ''x'' ، {{Nowrap|0&lt;sup&gt;''x''&lt;/sup&gt; {{=}} 0}} .

التعبير {{sfrac|0|0}},  ممكن الحصول عليها فى محاولة لتحديد نهاية تعبير من الشكل {{sfrac|''f''(''x'')|''g''(''x'')}}  بسبب تطبيق عامل النهاية (lim) بشكل مستقل على معاملى الكسر، هيا ما بيتسما &quot; صيغة غير محددة &quot;. ده لا يعنى بالضرورة أن النهاية المطلوبة غير مُاتعرفة؛ لكن يعنى أن نهاية  {{sfrac|''f''(''x'')|''g''(''x'')}}، إن وجدت، لازم إيجادها بطريقة تانيه، زى قاعدة لوبيتال .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herman|الأول=Edwin|مسار=https://openstax.org/details/books/calculus-volume-1|عنوان=Calculus|تاريخ=2017|ناشر=OpenStax|المجلد=1|مكان=Houston, Texas|صفحات=454–459|أكلس=1022848630|إظهار-المؤلفين=etal|وصلة مؤلف2=Gilbert Strang|تاريخ-الوصول=26 July 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220923230919/https://openstax.org/details/books/calculus-volume-1|تاريخ-الأرشيف=23 September 2022|url-status=live|مؤلف2=Strang|الأول2=Gilbert|isbn=978-1-938168-02-4}}&lt;/ref&gt;

مجموع صفر من الأعداد ( ''المجموع الفارغ'' ) يساوى صفر، وحاصل ضرب صفر من الأعداد ( ''الحاصل الضرب الفارغ'' ) يساوى واحد. مضروب العدد صفر! يساوى واحد، كحالة خاصة من حاصل الضرب الفارغ.&lt;ref name=&quot;gkp&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Graham|الأول=Ronald L.|عنوان=Concrete Mathematics|وصلة-العنوان=Concrete Mathematics|تاريخ=1988|ناشر=Addison-Wesley|مكان=Reading, MA|صفحة=111|وصلة مؤلف=Ronald Graham|وصلة مؤلف2=Donald Knuth|وصلة مؤلف3=Oren Patashnik|مؤلف2=Knuth|مؤلف3=Patashnik|الأول2=Donald E.|الأول3=Oren|isbn=0-201-14236-8}}&lt;/ref&gt;

=== استخدامات تانيه فى الرياضيات ===
[[ملف:Nullset.svg|بديل={}|تصغير|المجموعة الفارغة فيها صفر من العناصر]]
يمكن تعميم أو توسيع دور الصفر باعتباره أصغر عدد للعد بطرق مختلفة. فى نظرية المجموعات ، يمثل الصفر عدد عناصر المجموعة الفارغة (وبيترمز له بـ &quot;{ }&quot;). &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\emptyset&lt;/math&gt; &quot;، أو &quot;∅&quot;: إذا ماكانش عند المرء أى تفاح، فإنه يملك صفر من التفاح. فى الواقع، فى بعض التطورات البديهية للرياضيات من نظرية المجموعات، ''بييتعرف'' الصفر بأنه المجموعة الفارغة. {{Sfn|Cheng|2017}} عند تطبيق  التعريف ده ، بتبقا المجموعة الفارغة هيا التعيين الأصلى لفون نيومان لمجموعة لا فيها أى عناصر، هيا المجموعة الفارغة. تُعيد دالة العدد، عند تطبيقها على المجموعة الفارغة، المجموعة الفارغة كقيمة، و علشان كده تُعيِّن ليها صفر من العناصر.

الصفر فى نظرية المجموعات  كمان ، بييمثل أصغر عدد ترتيبى ، و هو ما يُقابل المجموعة الفارغة عند اعتبارها مجموعة مرتبة ترتيب كويس . و فى نظرية الترتيب (و بالخصوصً نظرية الشبكة الفرعية التبع ها)، قد بيشير الصفر لأصغر عنصر فى شبكة أو مجموعة مرتبة جزئى تانيه.

دور الصفر كعنصر محايد جمعى يتجاوز نطاق الجبر الابتدائى. ففى الجبر المجرد ، بيستخدم الصفر فى العاده للدلالة على العنصر الصفرى ، و هو العنصر المحايد للجمع (إذا عُرِّف على البنية قيد الدراسة) وعنصر امتصاص للضرب (إذا عُرِّف). (يُمكن كمان تسمية دى العناصر بالعناصر الصفرية ). ومن الأمثلة على ذلك العناصر المحايد للمجموعات الجمعية والفضاءات المتجهة . مثال آخر هو '''الدالة الصفرية''' (أو '''الخريطة الصفرية''' ) على المجال {{Mvar|D}} هيا دالة ثابتة يكون الصفر هو قيمتها الوحيدة الممكنة، أى أنها الدالة {{Mvar|f}} المُعرَّفة بالعلاقة {{Math|''f''(''x'') {{=}} 0}} لجميع {{Mvar|x}} فى {{Mvar|D}} وباعتبارها دالة من الأعداد الحقيقية لالأعداد الحقيقية، الدالة الصفرية هيا الدالة الوحيدة اللى تكون زوجية وفردية فى آنى واحد.

العدد 0 كمان بيستخدم بعدة طرق تانيه فى فروع مختلفة من الرياضيات:

* ''الصفر للدالة'' ''f'' هو نقطة ''x'' فى مجال الدالة بحيث {{Math|''f''(''x'') {{=}} 0}} .
* فى منطق القضايا ، ممكن استخدام 0 للدلالة على قيمة الصواب الغلطة.
* فى نظرية الاحتمالات ، الصفر هو أصغر قيمة مسموح بيها لاحتمالية وقوع أى حدث. {{Sfn|Kardar|2007}}
* تقدم نظرية الفئات فكرة الكائن الصفرى ،  اللى يُرمز ليه فى الغالب  بالرمز 0، والمفهوم المرتبط به و هو التشكلات الصفرية ، اللى تعمم الدالة الصفرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riehl|الأول=Emily|مسار=https://math.jhu.edu/~eriehl/context/|عنوان=Category Theory in Context|ناشر=Dover|سنة=2016|صفحة=103|وصلة مؤلف=Emily Riehl|isbn=978-0-486-80903-8}}&lt;/ref&gt;

== الفيزيا ==
الصفر يلعب دور خاص فى كتير من الكميات الفيزيائية. فبالنسبة لبعض الكميات، يتميز مستوى الصفر بشكل طبيعى عن كل المستويات التانيه، فى الوقت نفسه يُختار بشكل اعتباطى لحد ما بالنسبة لكميات تانيه. زى ، بالنسبة لدرجة الحرارة المطلقة (اللى بتتقاس فى العاده [[كيلفين|بالكلفن]] )، بيعتبر الصفر اقل قيمة ممكنة. (يمكن تعريف درجات حرارة سالبة لبعض الأنظمة الفيزيائية، لكن الأنظمة ذات درجات الحرارة السالبة مش بالضرورة أبرد). وده على عكس درجات الحرارة على مقياس سيليزيوس ، زى ، حيث بييتعرف الصفر بشكل اعتباطى عند نقطة تجمد الماء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rex|الأول=Andrew|عنوان=Finn's Thermal Physics|ناشر=CRC Press|سنة=2017|طبعة=3rd|صفحات=8–16|مؤلف2=Finn|الأول2=C. B. P.|isbn=978-1-4987-1887-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kardar|2007}} عند قياس شدة الصوت بالديسيبل أو الفون ،  بييحدد مستوى الصفر بشكل اعتباطى عند قيمة مرجعية، زى ، عند عتبة السمع. فى [[فيزيا|الفيزياء]] ، طاقة النقطة الصفرية هيا اقل طاقة ممكنة قد يمتلكها نظام فيزيائى [[الميكانيكا الكميه|كمومى]] ، هيا طاقة الحالة الأرضية للنظام.

== علوم الكومبيوتر ==
الكومبيوترات الحديثة بتخزن المعلومات بالنظام الثنائى ، أى باستخدام &quot;أبجدية&quot; تتكون من رمزين بس، يُختاران فى العاده &quot;0&quot; و&quot;1&quot;. الترميز الثنائى مناسب للإلكترونيات الرقمية ، حيث يُمثّل &quot;0&quot; و&quot;1&quot; غياب أو وجود تيار كهربائى فى سلك. {{Sfn|Woodford|2006}} يستخدم [[برمجه|مبرمجو الكومبيوتر]] فى العاده لغات برمجة عالية المستوى ، هيا اكتر وضوح  للبشر من التعليمات الثنائية اللى تُنفّذها [[بروسيسور|وحدة المعالجة المركزية]] مباشره. يلعب الصفر أدوار مهمة فى لغات البرمجة عالية المستوى. زى ، يُخزّن المتغير المنطقى قيمة إما ''صحيحة'' أو ''غلطة'' ، و فى الغالب   يكون الصفر هو التمثيل العددى ''للخطأ.'' {{Sfn|Hill|2020}}

الصفر يلعب دور كمان فى فهرسة المصفوفات . كانت الممارسة الاكتر شيوع عبر التاريخ البشرى هيا بدء العد من واحد، هيا الممارسة المتبعة فى لغات البرمجة الكلاسيكية المبكرة زى فورتران وكوبول .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overland|الأول=Brian|مسار=https://books.google.com/books?id=bW6MiHxPULUC&amp;dq=cobol+array+index&amp;pg=PT132|عنوان=C++ Without Fear: A Beginner's Guide That Makes You Feel Smart|تاريخ=2004-09-14|ناشر=Pearson Education|صفحات=132|لغة=en|isbn=978-0-7686-8488-9}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، فى أواخر الخمسينات من القرن العشرين، قدمت لغة ليسب ترقيم يبتدى من الصفر للمصفوفات، فى الوقت نفسه قدمت لغة ألغول 58 أساس  مرن تمام لفهارس المصفوفات (يسمح بأى عدد صحيح موجب أو سالب أو صفر كأساس لفهارس المصفوفات)، و تبنت معظم لغات البرمجة اللى بعد كده   واحد من دول النهجين. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (June 2024)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; زى ، يتم ترقيم عناصر المصفوفة بدايه من 0 فى لغة C ، بحيث بالنسبة لمصفوفة مكونة من ''n'' عنصر، تسلسل مؤشرات المصفوفة يمتد من 0 ل{{Nowrap|''n''−1}} &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Oliveira|الأول=Suely|مسار=https://books.google.com/books?id=E6a8oZOS8noC&amp;dq=C+array+index+zero&amp;pg=PA64|عنوان=Writing Scientific Software: A Guide to Good Style|تاريخ=2006-09-07|ناشر=Cambridge University Press|صفحات=64|لغة=en|مؤلف2=Stewart|الأول2=David E.|isbn=978-1-139-45862-7}}&lt;/ref&gt;

ممكن يحصل لَبس بين الفهرسة اللى بتبدأ من 0 والفهرسة اللى بتبدأ من 1؛ مثل، JDBC بتاع جافا بيبدأ فهرسة المعاملات من 1، رغم إن جافا نفسها بتستخدم الفهرسة اللى بتبدأ من 0.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ResultSet (Java Platform SE 8 )|مسار=https://docs.oracle.com/javase/8/docs/api/java/sql/ResultSet.html|تاريخ-الوصول=2022-05-09|صحيفة=docs.oracle.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220509185749/https://docs.oracle.com/javase/8/docs/api/java/sql/ResultSet.html|تاريخ-الأرشيف=9 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* العدد النحوي
* ثابت رياضي
* [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]]
* بديهيات بيانو

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكشينارى|zero}} {{روابط شخص}}

* [http://www.huffingtonpost.com/amir-aczel/worlds-first-zero_b_3276709.html البحث عن أول صفر فى العالم]
* [https://web.archive.org/web/20081204042054/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Zero.html تاريخ الصفر]
* [http://home.ubalt.edu/ntsbarsh/zero/ZERO.HTM زيرو ساغا]
* [https://web.archive.org/web/20141009100628/http://www.ucs.louisiana.edu/~sxw8045/history.htm تاريخ الجبر]
* [[ادسخر ديكسترا|إدسكار دبليو. ديجكسترا]] : [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/ewd08xx/EWD831.PDF ليه لازم يبتدى الترقيم من الصفر] ، EWD831 ( ملف PDF لمخطوطة مكتوبة بخط اليد)
* Zero    
*
{{Integers|zero}}{{Number theory|expand}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]]
[[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]]
[[تصنيف:0 (عدد)]]</text>
      <sha1>ck0yk0xaz7u6l6sfemk7zdmmt4img9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024405</id>
      <parentid>13024396</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* امريكا قبل كولومبوس */ تعديل و تمصير، غير: تطلّب ←  احتاج</comment>
      <origin>13024405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74693" sha1="n5kgxsugd9tqddr2j3q9erri4t2ccl2" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''0 الصفر''' '''(''' {{IPAc-en|ˈ|z|iː|.|ɹ|oʊ}} [[عدد|كمية]] فارغة . إضافة (أو طرح) الصفر من أى عدد لا يُغير ذلك العدد؛ فى المصطلحات الرياضية، الصفر هو العنصر المحايد الجمعى للأعداد الصحيحة ، و الأعداد النسبية ، و الأعداد الحقيقية ، و الأعداد المركبة ، و بنى جبرية تانيه. ضرب أى عدد فى الصفر يُعطى صفر، و علشان كده القسمة على الصفر  عموم غير مُاتعرفة فى الحساب .

الصفر ، كعدد، يلعب دور محورى فى النظام العشرى : فهو يشير لأن قوة العشرة المقابلة للمكان اللى فيه الصفر لا تُحتسب ضمن المجموع. زى ، &quot;205&quot; فى النظام العشرى تعنى مئتين، بدون عشرات، وخمسة آحاد. وينطبق المبدأ نفسه على أنظمة الترقيم المكانى اللى تستخدم أساس  غير العشرة، زى النظام الثنائى والنظام الست عشرى . يرجع الاستخدام الحديث للصفر بالطريقه دى للرياضيات الهندية اللى نقلت لاوروبا عبر علما الرياضيات المسلمين فى العصور الوسطانيه  ، وشاع استخدامها بفضل [[فيبوناتشى]] . و استخدمها [[حضارة المايا|شعب المايا]] بشكل مستقل.

الاسامى الشائعة للرقم صفر فى الانجليزى بتشمل : ''zero'' ، ''وnought'' ، ''وnaught'' ( {{IPAc-en|n|ɔː|t}} )، و ''nil'' . فى السياقات اللى يميز فيها رقم واحد على الأقل مجاور الرقم صفر عن الحرف O ، يُنطق ساعات ''oh'' أو ''o'' ( {{IPAc-en|oʊ}} ). من المصطلحات العامية أو غير الرسمية للرقم صفر: ''zilch'' و ''zip'' . تاريخى، استُخدمت كمان ''ought'' و ''aught'' ( {{IPAc-en|ɔː|t}} ) و ''cipher'' .

== أصل الكلمة ==
كلمة صِفر فى العربى أصلها من الجذر العربى ص ف ر، و معناها الأساسى “الخلوّ أو الفراغ” أو “مافيش حاجة”. ففكرة الرقم صفر جاية من إنه بيمثل عدم وجود كمية.

الكلمة نفسها كانت مستخدمة عند العرب قبل دخول النظام الرقمى الحديث، وبعدين اتربطت بالرقم 0 لما اتطور استخدام الأرقام الهندية-العربية وانتشر فى العالم. فبالمصرى ممكن نفهمها ببساطة إن: صفر يعنى فاضى أو مفيش عدد

كلمة ''&quot;Zero صفر&quot;'' دخلت اللغة الإنجليزى عبر [[فرنساوى|الكلمة الفرنسية]] {{Lang|fr|zéro}} من {{Lang|it|zero}} [[لغه طليانى|الإيطالى]] ، اختصار للكلمة الفينيسية {{Lang|vec|zevero}} شكل من أشكال {{Lang|it|zefiro}} الإيطالية عن طريق ''سفيرة'' أو ''صفر'' .  فى العصر الجاهلي، كانت كلمة {{Transl|ar|ṣifr}} (العربية {{Lang|ar|صفر}} كان معنى كلمة &quot;Sifr&quot; هو &quot;فارغ&quot;.&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;{{multiref2|Smithsonian Institution. {{Google books|0_UyAQAAMAAJ|Oriental Elements of Culture in the Occident|page=518}}. Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution; Harvard University Archives. &quot;Sifr occurs in the meaning of &quot;empty&quot; even in the pre-Islamic time. ... Arabic sifr in the meaning of zero is a translation of the corresponding India sunya.&quot;|{{cite book | first=Jan |last=Gullberg |date=1997|title=Mathematics: From the Birth of Numbers|publisher= [[W.W. Norton &amp; Co.]]|isbn= 978-0-393-04002-9 | quote-page= 26|quote = ''Zero derives from Hindu sunya – meaning void, emptiness – via Arabic sifr, Latin cephirum, Italian zevero.''}}|{{ cite book | first=Robert|last= Logan |date=2010|title=The Poetry of Physics and the Physics of Poetry|publisher=World Scientific | isbn =978-981-4295-92-5|quote-page= 38|quote = The idea of sunya and place numbers was transmitted to the Arabs who translated sunya or &quot;leave a space&quot; into their language as sifr.}}}}&lt;/ref&gt; تطور معنى كلمة {{Transl|ar|Sifr}} &quot; علشان يكون صفر  لما استُخدمت لترجمة {{Transl|sa|śūnya}} ( Sanskrit   . ) من الهند.  أول استخدام معروف ''للصفر'' ككلمة [[كلمه مستعاره|دخيلة]] فى الأدب الإنجليزى كان سنة 1598.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Origin Of The Word 'Zero'|مسار=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-word-zero/|تاريخ-الوصول=2025-11-27|صحيفة=Science Friday|تاريخ=17 July 2018|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt;

عالم الرياضيات الإيطالى [[فيبوناتشى]] ( {{حوالى|1170|1250}} )، اللى نشأ فى شمال إفريقيا وبيتنسب ليه الفضل فى إدخال النظام العشرى لاوروبا، استخدم مصطلح ''zephyrum'' .  بقا المصطلح ده  {{Lang|it|zefiro}} باللغة الإيطالية، بعدين تم التعاقد على {{Lang|vec|zero}} فى [[الفينيسيه|ڤينيسيا]] . الكلمة الإيطالية {{Lang|it|[[Wikt:zefiro|zefiro]]}} كانت موجودة بالفعل (بمعنى &quot;الريح الغربية&quot; من اللاتينية واليونانية {{Lang|la|[[Zephyrus]]}} ) ويمكن أثر ذلك على التهجئة عند نسخ {{Transl|ar|ṣifr}} العربية.&lt;ref name=&quot;ifrah&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ifrah|2000}}.&lt;/ref&gt;

=== الاستخدام الحديث ===

بحسب السياق، قد بتستعمل كلمات مختلفة للدلالة على العدد صفر أو مفهوم الصفر. وللدلالة على النقص، بتستعمل كلمتا &quot; لا شيء &quot; ( مع أن ده غير دقيق ) و&quot;لا شيء&quot;. كمان كلمتى &quot;nought&quot; و&quot;naught&quot; فى اللغة الإنجليزية البريطانية، و&quot; [[wiktionary:nil|nil]] &quot; مرادفتان أيضاً.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Collins – Free online dictionary|مسار=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/nought}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Collins – Free online dictionary, thesaurus and reference materials – nill|مسار=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/nil}}&lt;/ref&gt; يتسما فى الغالب  اسم &quot;أوه&quot; عند قراية  سلسلة من الأرقام، زى أرقام الهواتف ، وعناوين الشوارع ، و أرقام بطاقات الائتمان ، والتوقيت العسكرى ، أو السنين . زى ، قد يُنطق رمز المنطقة 201 &quot;اثنان أو واحد&quot;، و فى الغالب   يُنطق سنة 1907 &quot;تسعة عشر أو سبعة&quot;. وجود أرقام تانيه،و ده يدل على أن السلسلة فيها أرقام بس، يمنع الخلط بينه وبين الحرف O. للسبب ده، قد تستبعد الأنظمة اللى تتضمن سلاسل فيها أحرف و أرقام ( زى الرموز البريدية فى المملكة المتحدة ) استخدام الحرف O.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Appendix C - Valid Postcode Format|مسار=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/611951/Appendix_C_ILR_2017_to_2018_v1_Published_28April17.pdf|تاريخ-الوصول=24 July 2025|صحيفة=gov.uk|تاريخ=28 April 2017}}&lt;/ref&gt;

الكلمات العامية للصفر بتشمل &quot;zip&quot; و&quot;zilch&quot; و&quot;nada&quot; و&quot;scratch&quot;.&lt;ref name=&quot;thesaurus&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='Aught' synonyms|مسار=http://thesaurus.com/browse/aught#visualthesaurus|تاريخ-الوصول=23 April 2013|صحيفة=Thesaurus.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140823071642/http://thesaurus.com/browse/aught#visualthesaurus|تاريخ-الأرشيف=23 August 2014}}&lt;/ref&gt; فى سياق الرياضة، بيستخدم مصطلح &quot;nil&quot; أحيان، خاصةً فى [[انجليزى بريطانى|اللغة الإنجليزية البريطانية]] . توجد فى كتير من الرياضات كلمات خاصة للدلالة على نتيجة الصفر، زى &quot; love &quot; فى [[تنس|التنس]] - ممكن  من الكلمة الفرنسية {{Lang|fr|l'œuf}} ، و&quot;البيضة&quot; – و&quot; البطة &quot; فى [[كريكيت|لعبة الكريكيت]] ، هيا اختصار لعبارة &quot;بيضة البطة&quot;. &quot;بيضة الإوزة&quot; مصطلح عام آخر بيستخدم للدلالة على الصفر.&lt;ref name=&quot;thesaurus&quot; /&gt;

== تاريخ ==

=== الشرق الاقرب القديم ===
{| align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float:right; clear:right; text-align:center; border: 1px solid&quot;
!nfr&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
|قلب مع قصبة هوائية&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; جميل، لطيف، جيد 
|&lt;hiero&gt;F35&lt;/hiero&gt;
|}

[[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] القديمة كانت ذات أساس 10.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian numerals|مسار=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html|ناشر=University of St Andrews|تاريخ-الوصول=21 December 2019|صحيفة=[[mathshistory.st-andrews.ac.uk]]|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191115221313/http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html|تاريخ-الأرشيف=15 November 2019|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; استخدموا [[هيروجليفى|الهيروغليفية]] للأرقام وما كانتش تعتمد على الموقع . فى  واحده من البرديات اللى اتكتب ت حوالى {{Nowrap|1770 BC}} ، سجل ناسخ الإيرادات والنفقات اليومية لبلاط [[فرعون|الفرعون]] ، مستخدم الهيروغليفية ''nfr'' للإشارة للحالات اللى كانت فيها كمية الطعام المستلمة مساوية تمام للكمية المصروفة. اقترح عالم المصريات [[الان هندرسون جاردنر|آلان غاردينر]] أن الهيروغليفية ''nfr'' كانت بتستعمل كرمز للصفر.  استُخدم الرمز نفسه كمان للإشارة لمستوى القاعدة فى رسومات المقابر و الأهرامات، واتقاست المسافات بالنسبة لخط القاعدة باعتبارها أعلى أو أسفل ده الخط.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mathematics Used in Egyptian Construction and Bookkeeping|صحيفة=The Mathematical Intelligencer|مؤلف=Lumpkin|الأول=Beatrice|سنة=2002|المجلد=24|صفحات=20–25|s2cid=120648746|دوي=10.1007/BF03024613|number=2}}&lt;/ref&gt;

بحلول نص الألفية التانيه قبل الميلاد، امتلكت الرياضيات البابلية نظام عددى متطور قائم على أساس 60 ، لكن القيمة الموضعية للصفر كانت تُشار ليها ''بمسافة'' بين الأرقام . فى لوح تم اكتشافه فى [[كيش (مدينه ضايعه فى بابل)|كيش]] (يرجع تاريخه ل{{Nowrap|700 BC}} )، استخدم الكاتب بيل بن أبلو 3 خطافات كفاصل مكانى. {{Sfn|Kaplan|2000}} و  {{Nowrap|300 BC}} ، أُعيد استخدام رمز ترقيم (وتدان مائلان) كفاصل مكانى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Zero|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|ناشر=University of St Andrews|تاريخ-الوصول=2021-09-07|صحيفة=Maths History|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210921191118/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|تاريخ-الأرشيف=21 September 2021|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Babylonian mathematics|مسار=https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&amp;id=1976|تاريخ-الوصول=2021-09-07|صحيفة=The Open University|تاريخ=2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210907135356/https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&amp;id=1976|تاريخ-الأرشيف=7 September 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و مهم يتقال أن دى العلامات الفاصلة المكانية لم  قيمة عددية، ولم بتستعمل منفردة قط. &quot;لذلك،  مش ممكن تفسيرها على أنها تمثيلات لمفهوم الصفر أو العدد صفر.&quot;  كما أنها لم بتتكتب  فى نهاية العدد (لذا اتكتب  1 و60 و60×60 جميعها كـ[[ملف:Babylonian_1.svg|20x20بك]] ). {{Sfn|Reimer|2014}}

=== امريكا قبل كولومبوس ===
[[ملف:Cero_maya.svg|بديل=𝋠|تصغير|الرقم صفر عند المايا]]
تقويم العد الطويل فى امريكا الوسطى، اللى طُوّر فى جنوب وسط المكسيك و امريكا الوسطى، احتاج استخدام الصفر كرمز مكانى ضمن نظامه العددى العشرى (الأساس 20). استُخدمت كتير من الرموز المختلفة، بما فيها الشكل الرباعى الجزئي، كرمز للصفر فى تواريخ  العد الطويل ده ، و أقدمها (على اللوحة 2 فى تشياباس دى كورزو، تشياباس ) يحمل تاريخ 36.&amp;nbsp;قبل الميلاد. {{ملا|No long count date actually using the number 0 has been found before the 3rd century AD, but since the long count system would make no sense without some placeholder, and since Mesoamerican glyphs do not typically leave empty spaces, these earlier dates are taken as indirect evidence that the concept of 0 already existed at the time.
}} &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cyclical views of time|مسار=https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/calendar/cyclical-views-of-time|تاريخ-الوصول=2024-01-20|صحيفة=www.mexicolore.co.uk}}&lt;/ref&gt;

بما أن أقدم ثمانية تواريخ للعدّ الطويل تظهر بره موطن المايا، [ 18 ] فمن المعتقد عموم أن استخدام الصفر فى الأمريكتين سبق المايا، ويمكن كان من اختراع الأولمك .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Mortaigne
| first = Véronique
| date = 28 November 2014
| title = The golden age of Mayan civilisation – exhibition review
| work = [[The Guardian]]
| url = https://www.theguardian.com/culture/2014/nov/28/mayan-civilisation-paris-exhibition
| accessdate = 10 October 2015
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141128222215/http://www.theguardian.com/culture/2014/nov/28/mayan-civilisation-paris-exhibition
| archivedate = 28 November 2014
}}&lt;/ref&gt; و عُثر على كتير من أقدم تواريخ العدّ الطويل فى قلب موطن الأولمك،  رغم ان حضارة الأولمك خلصت بحلول {{Nowrap|4th century BC}} ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cyphers|الأول=Ann|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-world-prehistory/olmec-1800400-bce/2C66AF7B3D041260EE2BFC94DF085029|عنوان=The Cambridge World Prehistory|تاريخ=2014|ناشر=Cambridge University Press|محرر=Renfrew|محرر-الأول=Colin|مكان=Cambridge|صفحات=1005–1025|الفصل=The Olmec, 1800–400 BCE|تاريخ-الوصول=2024-08-13|محرر2=Bahn|محرر2-الأول=Paul|isbn=978-0-521-11993-1}}&lt;/ref&gt; أى قبل شوية قرون من أقدم تواريخ العدّ الطويل المعروفة.

مع ان الصفر  بقا جزء ماينفصلش من الأرقام الماياوية ، مع استخدام شكل صدفة مختلف يشبه [[فكرونه|السلحفاة]] فى كتير من تصويرات الرقم &quot;الصفر&quot;، إلا أنه يُفترض أنه ما اثرش على أنظمة الأرقام فى العالم القديم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mayan Mathematics|مسار=https://mathsciencehistory.com/mayan-mathematics/|تاريخ-الوصول=2025-09-30|صحيفة=Math! Science! History!™|تاريخ=2025-06-03|مؤلف=Birchak|الأول=Gabrielle|لغة=en-US|اقتباس=Historian Georges Ifrah calls the Mayan use of zero “one of the most striking inventions ever to emerge in a mathematical culture isolated from the Old World.”}}&lt;/ref&gt; الكيبو ، و هو جهاز حبل معقود، كان بيستخدم فى [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] والمجتمعات السابقة ليها فى منطقة [[انديز|الأنديز]] لتسجيل البيانات المحاسبية و غيرها من البيانات الرقمية، و هو مُشفّر بنظام عشرى موضعى . يُمثّل الصفر بعدم وجود عقدة فى الموضع المناسب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Knots representing numbers: The mathematics of the Incas|مسار=https://english.elpais.com/science-tech/2022-12-20/knots-representing-numbers-the-mathematics-of-the-incas.html|تاريخ-الوصول=2024-06-05|صحيفة=EL PAÍS English|تاريخ=2022-12-20|مؤلف=Leon|الأول=Manuel de|لغة=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== العصور الكلاسيكية القديمة ===

أقدم مثال موثوق به لاستخدام اليونانيين للصفر الهلنستى بيظهر فى كتاب هيبارخوس سنة 140 ميلادى. ماكانش عند اليونان القديمة رمز للصفر (μηδέν، يُنطق ''mēdén'' )، ولم تستخدم خانة رقمية بديلة له.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The History of Zero|مسار=http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp|ناشر=The Whitney and Betty Macmillan Center for International and Area Studies at Yale.|تاريخ-الوصول=1 September 2016|صحيفة=YaleGlobal online|تاريخ=19 November 2002|مؤلف=Wallin|الأول=Nils-Bertil|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160825124525/http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp|تاريخ-الأرشيف=25 August 2016}}&lt;/ref&gt; و حسب   لعالم الرياضيات تشارلز سيف ، بعد ظهور الصفر البابلى كخانة بديلة فى وقت ما بعد سنة 500 قبل الميلاد بقليل، ابتدا علما الفلك اليونانيون باستخدام الحرف اليونانى الصغير ''ό'' ( ''όμικρον'' : أوميكرون ) كخانة بديلة أو تمثيل لقيمة الدرجة الصفرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kaplan|الأول=Robert|مسار=http://archive.org/details/nothingthatisnat0000kapl|عنوان=The nothing that is : a natural history of zero|تاريخ=1999|ناشر=Allen Lane|آخرون=Internet Archive|مكان=London|صفحات=18|isbn=978-0-7139-9284-7}}&lt;/ref&gt; بس، بعد استخدام الصفر البابلى كخانة بديلة فى الحسابات الفلكية، كانو فى العاده  يحولون الأرقام تانى لالأرقام اليونانية . و زى  مع رفض بيثاجوراس للمتناهيات فى الصغر، بيظهر ان اليونانيين يتمسكو بمعارضة فلسفية لاستخدام الصفر كرقم.&lt;ref name=&quot;Seife2000&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Seife|الأول=Charles|مسار=https://books.google.com/books?id=obJ70nxVYFUC|عنوان=Zero: The Biography of a Dangerous Idea|تاريخ=1 September 2000|ناشر=Penguin|صفحة=39|أكلس=1005913932|وصلة مؤلف=Charles Seife|تاريخ-الوصول=30 April 2022|isbn=978-0-14-029647-1}}&lt;/ref&gt; &quot;كان الكون اليونانى كله قائم على ده الركن: لا فراغ.&quot;  يؤرخ نيدر ظهور الصفر فى النصوص الفلكية اليونانية لما بعد سنة 400 قبل الميلاد، ويحدد عالم الرياضيات روبرت كابلان كذلك أنه لا بد أن ده بيكون بعد غزوات الإسكندر .&lt;ref name=&quot;Nieder2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Nieder|الأول=Andreas|مسار=https://books.google.com/books?id=x4y5DwAAQBAJ&amp;pg=PA286|عنوان=A Brain for Numbers: The Biology of the Number Instinct|تاريخ=19 November 2019|ناشر=MIT Press|صفحة=286|تاريخ-الوصول=30 April 2022|isbn=978-0-262-35432-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kaplan|2000}}

بدا اليونانيون غير متأكدين من مكانة الصفر كرقم. تساءل بعضهم: &quot; ازاى ممكن للعدم أن يكون موجودًا؟&quot;،و ده اتسبب فى جدالات فلسفية، و  العصور [[عصور وسطانيه|الوسطى]] ، لجدالات دينية حول طبيعة الصفر [[الفضاء|والفراغ]] ووجودهما. و تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] لحد كبير على التفسير غير المؤكد للصفر.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|ناشر=Metaphysics Research Lab, Stanford University|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/|تاريخ-الوصول=2020-08-09|مؤلف=Huggett|الأول=Nick|تاريخ=2019|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210110135804/https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/|تاريخ-الأرشيف=10 January 2021|الفصل=Zeno's Paradoxes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:P._Lund,_Inv._35a.jpg|بديل=Fragment of papyrus with clear Greek script, lower-right corner suggests a tiny zero with a double-headed arrow shape above it|تصغير|مثال على الرمز اليونانى القديم للصفر (الزاوية اليمنى السفلية) من بردية تعود للقرن التانى]]
بAD{{Spaces}} سنة 150 ميلادى، استخدم [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين ، رمز للصفر — ° ) &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://archive.org/details/exactsciencesant00neug|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1969|طبعة=2|صفحات=[https://archive.org/details/exactsciencesant00neug/page/n30 13]–14, plate 2|وصلة مؤلف=Otto E. Neugebauer|orig-date=1957|url-access=registration|isbn=978-0-486-22332-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mercier&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Consideration of the Greek symbol 'zero'|مسار=http://www.raymondm.co.uk/prog/GreekZeroSign.pdf|تاريخ-الوصول=28 March 2020|صحيفة=Home of Kairos|مؤلف=Mercier|الأول=Raymond|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201105113109/http://www.raymondm.co.uk/prog/GreekZeroSign.pdf|تاريخ-الأرشيف=5 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; فى كتابه عن [[فيزيا الفلك|علم الفلك الرياضى]] المسمى ''&quot;التركيب الرياضي&quot; (Syntaxis Mathematica'' )، والمعروف كمان باسم &quot;المجسطي&quot; ''[[الماجيست|(Almagest]]'' ).&lt;ref name=&quot;Ptolemy&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ptolemy|عنوان=Ptolemy's Almagest|وصلة-العنوان=Almagest|ناشر=[[Princeton University Press]]|سنة=1998|صفحات=306–307|مترجم=Toomer|مترجم-الأول=G. J.|وصلة مؤلف=Ptolemy|orig-date=1984, {{circa}}150|وصلة مترجم=Gerald J. Toomer|isbn=0-691-00260-6}}&lt;/ref&gt; ولعل ده الصفر الهلنستى هو أقدم استخدام موثق لرقم يمثل الصفر فى العالم القديم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A history of Zero|مسار=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero.html|ناشر=MacTutor History of Mathematics|تاريخ-الوصول=28 March 2020|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200407074239/http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero.html|تاريخ-الأرشيف=7 April 2020|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; استخدمه بطليموس مرات كتيرة فى ''كتابه &quot;المجسطي'' &quot; (VI.8) لوصف مقدار كسوف الشمس وخسوف القمر . و كان يمثل قيمة الأرقام والدقائق عند أول وآخر تلامس بين القمر والشمس. وتتغير الأرقام باستمرار من 0 ل12 بعدين تعود ل0 مع مرور القمر فوق الشمس (نبضة مثلثة)، حيث يمثل الرقم 12 القطر الزاوى للشمس. تم حساب دقائق الغمر من 0 ′ 0 ″ ل31 ′ 20 ″ ل0 ′ 0 ″ ، حيث استخدم الرمز 0 ′ 0 ″ كعنصر نائب فى موضعين من نظامه العددى الستينى ، {{ملا|Each place in Ptolemy's sexagesimal system was written in [[Greek numerals]] from {{nowrap|0 to 59}}, where 31 was written λα meaning 30+1, and 20 was written κ meaning 20.
}} فى الوقت نفسه تعنى المجموعة زاوية صفر. و كانت دقائق الغمر كمان دالة متصلة

أقدم استخدام للصفر فى حساب عيد القيامه اليوليانى يرجع لقبل الميلاد.{{Spaces}} سنة 311، ورد فى أول مدخل فى جدول الإيباكتات المحفوظ فى وثيقة [[اثيوبيا|إثيوبية]] للسنين من 311 ل369، استخدام كلمة [[جعزى|جعزية]] تعنى &quot;لا شيء&quot; (ترجمتها الإنجليزية هيا &quot;0&quot; فى مواضع تانيه) مع أرقام جعزية (مبنية على الأرقام اليونانية)، اللى اتترجمت من جدول مماثل نشرته كنيسة الإسكندرية باليونانية فى العصور الوسطانيه  .&lt;ref name=&quot;Neugebauer&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|عنوان=Ethiopic Astronomy and Computus|ناشر=Red Sea Press|سنة=2016|طبعة=Red Sea Press|صفحات=25, 53, 93, 183, Plate I|وصلة مؤلف=Otto Neugebauer|orig-date=1979|isbn=978-1-56902-440-9}}&lt;/ref&gt; تكرر ده الاستخدام  سنة  525 فى جدول مماثل، اتترجم عبر الكلمة اللاتينية {{Lang|la|nulla}} &lt;ref name=&quot;Dionysius&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cyclus Decemnovennalis Dionysii|مسار=http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrono/paschata.htm|مؤلف=Deckers|الأول=Michael|سنة=2003|orig-date=525|عنوان مترجم=Nineteen Year Cycle of Dionysius|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190115083618/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrono/paschata.htm|تاريخ-الأرشيف=15 January 2019}}&lt;/ref&gt;  لما كانت نتيجة القسمة صفر، كان بيستخدم مصطلح ''&quot;nihil'' &quot; اللى يعنى &quot;لا شيء&quot;. و استُخدمت دى الأصفار اللى تعود للعصور الوسطى فى كل الآلات الحاسبة اللى بعد كده  لعيد القيامه . كما استُخدم الحرف &quot;N&quot; كرمز للصفر فى جدول [[نمر رومانى|الأرقام الرومانية]] من [[بيدا (عالم لاهوت)|قِبل بيدا]] - أو زملاته -  حوالى سنة  1800 ميلادى.{{Spaces}}725.

=== الصين ===
[[ملف:Zero_in_Rod_Calculus.png|بديل=Five illustrated boxes from left to right contain a T-shape, an empty box, three vertical bars, three lower horizontal bars with an inverted wide T-shape above, and another empty box. Numerals underneath left to right are six, zero, three, nine, and zero|يسار|تصغير|ده تصوير للصفر مُعبَّر عنه باستخدام قضبان العد الصينية، عن المثال الوارد فى ''كتاب &quot;تاريخ الرياضيات&quot;'' . بيستخدم فراغ لتمثيل الصفر.&lt;ref name=&quot;Hodgkin&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2005|ناشر=Oxford University Press|صفحة=[https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg/page/85 85]|url-access=registration|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt;]]
كتاب ''&quot;سونزى سوانجينغ&quot;'' ، اللى لم معروف تاريخه بدقة لكن يُرجّح أنه يرجع للفترة ما بين {{Nowrap|5th centuries AD}} ، بييوصف كيف مكّن نظام قضبان العدّ الصينى {{Nowrap|4th century BC}} من إجراء العمليات الحسابية العشرية الموضعية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Shen|Crossley|Lun|1999}}: &quot;the ancient Chinese system is a place notation system&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Eberhard-Bréard|first=Andrea|title=Mathematics in China|date=2008|pages=1371–1378|editor1-last=Selin|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|language=en|DOI=10.1007/978-1-4020-4425-0_9453|ISBN=978-1-4020-4425-0}}.&lt;/ref&gt; وكما ورد فى كتاب ''&quot;شياو هو يانغ سوانجينغ'' &quot; (425-468 ميلادى)، لضرب أو قسمة عدد على 10 أو 100 أو 1000 أو 10000، كل ما على المرء فعله، باستخدام القضبان على لوحة العدّ، هو تحريكها للقدام أو للخلف بمقدار 1 أو 2 أو 3 أو 4 خانات.  و ادت القضبان التمثيل العشرى للعدد، حيث تشير الخانة الفارغة لالصفر.&lt;ref name=&quot;Hodgkin&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2005|ناشر=Oxford University Press|صفحة=[https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg/page/85 85]|url-access=registration|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHodgkin2005&quot;&gt;Hodgkin, Luke (2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Chinese numerals|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Chinese_numerals/|تاريخ-الوصول=2024-04-28|صحيفة=Maths History|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يُقدّم دليلٌ يرجع تاريخه لحوالى سنة  190 ميلادي، بعنوان &quot;ملاحظات إضافية حول فن الأرقام&quot;، من تأليف [[اكسو يو|شو يو]] ، شرح  لتقنيات جمع وطرح وضرب وقسمة الأعداد اللى فيها قيم صفرية فى قوى الأعداد العشرية، و ده  باستخدام ''أدوات العد'' ، بما فيها قضبان العد والمعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Large Numbers and Counting Rods|صحيفة=Extrême-Orient, Extrême-Occident|مسار=https://www.persee.fr/doc/oroc_0754-5010_1994_num_16_16_991|مؤلف=K. Volkov|الأول=Alexeï|تاريخ=1994|المجلد=16|العدد=16|صفحات=71–92|دوي=10.3406/oroc.1994.991}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=City News Service {{!}} Shanghai and China City News Service and Life Guide|مسار=https://www.citynewsservice.cn/shine/2cecaa99-45e6-4f3f-9703-189199c07f3e|تاريخ-الوصول=2025-07-01|صحيفة=www.citynewsservice.cn|لغة=en}}&lt;/ref&gt; كان المؤلفين الصينيين على دراية بفكرة الأعداد السالبة والكسور العشرية بحلول [[عيلة خان|عهد عيله هان]] {{Nowrap|(2nd century AD)}} ، زى ما هو موضح فى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' .  ''كتاب &quot;رسالة الرياضيات فى تسعة أقسام&quot;'' [[تشين جيوشاو|لتشين جيوشاو،]] اللى اتنشر سنة 1247، أقدم نص رياضى صينى باقٍ يستخدم الرمز الدائرى &quot;〇&quot; للدلالة على الصفر.&lt;ref name=&quot;Qin&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mathematics in the Near and Far East|مسار=http://grmath4.phpnet.us/istoria/the_history_of%20math_greece/the_history_of%20math_greece_3-5.pdf|تاريخ-الوصول=7 June 2012|صحيفة=grmath4.phpnet.us|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131104120005/http://grmath4.phpnet.us/istoria/the_history_of%20math_greece/the_history_of%20math_greece_3-5.pdf|تاريخ-الأرشيف=4 November 2013|صفحة=262|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أصل ده الرمز مش معروف؛ ويُحتمل أنه ناتج عن تعديل رمز مربع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Martzloff|الأول=Jean-Claude|عنوان=A History of Chinese Mathematics|ناشر=Springer|سنة=2007|صفحة=208|مترجم=Wilson|مترجم-الأول=Stephen S.|isbn=978-3-540-33783-6}}&lt;/ref&gt; لم بيتعامل الصفر كرقم  ساعتها ، لكن كـ&quot;موقع شاغر&quot;.&lt;ref name=&quot;Crossley&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Shen|الأول=Kangshen|مسار=https://books.google.com/books?id=eiTJHRGTG6YC|عنوان=The Nine Chapters on the Mathematical Art: Companion and Commentary|ناشر=Oxford University Press|سنة=1999|صفحة=35|اقتباس=zero was regarded as a number in India ... whereas the Chinese employed a vacant position|مؤلف-قناع=Shen Kanshen|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Lun|الأول2=John N.|الأول3=Anthony W.-C.|isbn=978-0-19-853936-0}}&lt;/ref&gt;

==== النقوش الصينية ====
تم استخدام مجموعة متنوعة من الحروف الصينية ، عبر التاريخ، لتمثيل الصفر: 空، 零، 洞، 〇.

=== الهند ===
بينغالا ( {{حوالى|3rd}}فى القرن  أو التانى قبل الميلاد، استخدم بينغالا، و هو عالم فى علم العروض السنسكريتى ، &lt;ref name=&quot;plofker&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|عنوان=Mathematics in India|وصلة-العنوان=Mathematics in India (book)|ناشر=Princeton University Press|سنة=2009|صفحات=[https://books.google.com/books?id=DHvThPNp9yMC&amp;pg=PA54 54–56]|اقتباس=In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, [ ...] Pingala's use of a zero symbol [śūnya] as a marker seems to be the first known explicit reference to zero. ... In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, there are five questions concerning the possible meters for any value &quot;n&quot;. [ ...] The answer is (2)&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; = 128, as expected, but instead of seven doublings, the process (explained by the sutra) required only three doublings and two squarings – a handy time saver where &quot;n&quot; is large. Pingala's use of a zero symbol as a marker seems to be the first known explicit reference to zero.|وصلة مؤلف=Kim Plofker|isbn=978-0-691-12067-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vaman Shivaram Apte|عنوان=The Student's Sanskrit-English Dictionary|ناشر=Motilal Banarsidass|سنة=1970|صفحات=648–649|الفصل=Sanskrit Prosody and Important Literary and Geographical Names in the Ancient History of India|تاريخ-الوصول=21 April 2017|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=4ArxvCxV1l4C&amp;pg=PA648|isbn=978-81-208-0045-8}}&lt;/ref&gt; ثنائية ، على شكل مقاطع قصيرة وطويلة (الأخيرة تساوى فى طولها مقطعين قصيرين)، لتحديد الأوزان السنسكريتية الصحيحة الممكنة، هيا طريقة تدوين مشابهة [[كود مورس|لشفرة مورس]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Math for Poets and Drummers: The Mathematics of Rhythm|مسار=http://people.sju.edu/~rhall/Rhythms/Poets/arcadia.pdf|ناشر=Saint Joseph's University|تاريخ-الوصول=20 December 2015|تاريخ=February 15, 2005|مؤلف=Hall|الأول=Rachel|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190122014628/http://people.sju.edu/~rhall/Rhythms/Poets/arcadia.pdf|تاريخ-الأرشيف=22 January 2019|النوع=slideshow|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; استخدم بينغالا كلمة ''&quot;śūnya&quot;'' [[سانسكريتى|السنسكريتية]] صراحةً للإشارة لالصفر.&lt;ref name=&quot;plofker&quot; /&gt;
[[ملف:Bakhshali_manuscript_zero_detail.jpg|تصغير|مخطوطة بخشالي، حيث بييمثل الرقم &quot;صفر&quot; بنقطة سوداء؛ تاريخها غير مؤكد.&lt;ref name=&quot;Ox2024&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|مسار=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|تاريخ=2024|مؤلف=Chivall|الأول=David}}&lt;/ref&gt;]]
تم تطوير رسم بيانى للقيمة المكانية العشرية للصفر فى [[شبه القاره الهنديه|الهند]] .&lt;ref name=&quot;bourbaki46&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Bourbaki|1998}}.&lt;/ref&gt;

يستخدم نص ''لوكافيبهاغا'' ، و هو نص [[جاينيه|جاينى]] عن [[علم الكون|علم الكونيات،]]  اللى وصل إلينا فى ترجمة سنسكريتية من العصور الوسطانيه  للنص الأصلى البراكريتى ،  اللى يُؤرَّخ داخلى لسنة 458 ميلادى (380 من العصر الساكا )، نظام عشرى للقيمة المكانية ، بما فيها الصفر. فى ده النص، بتستعمل ''كلمة śūnya'' (&quot;فارغ، فارغ&quot;) كمان للإشارة لالصفر. [ 56 ]

كتاب ''&quot;أريابهاتيا&quot;'' ( {{حوالى}} 499) يذكر أن ''&quot;sthānāt sthānaṁ daśaguṇaṁ syāt'' &quot; أى &quot;من مكان لآخر، كل مكان يزيد عشرة أضعاف عن سابقه&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Aryabhata the Elder|مسار=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|تاريخ-الوصول=26 May 2013|صحيفة=School of Mathematics and Statistics, University of St. Andrews|تاريخ=2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150711055702/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Aryabhata_I.html|تاريخ-الأرشيف=11 July 2015|مكان-النشر=Scotland|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=cuN7rH6RzikC&amp;pg=PA97|عنوان=The Britannica Guide to Numbers and Measurement (Math Explained)|تاريخ=15 August 2010|ناشر=The Rosen Publishing Group|محرر=Hosch|محرر-الأول=William L.|صفحات=97–98|تاريخ-الوصول=26 September 2016|isbn=978-1-61530-108-9}}&lt;/ref&gt;

القواعد اللى تحكم استخدام الصفر ظهرت فى كتاب [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ''براهماسبوتا سيدانتا'' (القرن السابع)،  اللى ينص على أن مجموع الصفر مع نفسه يساوى صفر، و بيوصف القسمة على الصفر بشكل مش صح بالطريقة اللى بعد كده :&lt;ref name=&quot;brahmagupta&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/algebrawitharith00brahuoft|عنوان=Algebra, with Arithmetic and Mensuration from the Sanscrit of Brahmegupta and Bháscara|تاريخ=1817|ناشر=John Murray|مكان=London, England|مترجم=Henry Thomas Colebrooke|أكلس=1039515732}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kaplan|2000}}&lt;blockquote&gt;عند قسمة أى عدد، سواء كان موجب أو سالب ، على صفر، نحصل على كسر مقامه صفر. والصفر مقسوم على عدد، سواء كان موجب أو سالب ، يكون الناتج إما صفر أو كسر بسطه صفر ومقامه عدد ذو قيمة محددة. والصفر مقسوم على صفر هو صفر.&lt;/blockquote&gt;رسالة بهاسكارا التانى اللى تعود للقرن الاتناشر بعنوان ''ليلافاتي'' اقترحت بدل ده أن القسمة على الصفر ينتج عنها كمية لا نهائية، &lt;ref&gt;{{Citation|last=Roy|first=Rahul|journal=Resonance|volume=8|number=1|date=January 2003|title=Babylonian Pythagoras' Theorem, the Early History of Zero and a Polemic on the Study of the History of Science|pages=30–40|url=https://www.ias.ac.in/describe/article/reso/008/01/0030-0040|DOI=10.1007/BF02834448}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;الكمية المقسومة على صفر بتبقا كسر مقامه صفر. بيتسما ده الكسر بالكمية اللانهائية. فى دى الكمية، اللى تتكونو ده قاسمه صفر، مافيش أى تغيير، مع أنه ممكن إدخال أو إخراج كتير منها؛ كما ما بيحصلش  أى تغيير فى الله اللامتناهى اللى لا يتغير  لما تُخلق العوالم أو تُفنى، مع أن كتير من رتب الكائنات تُستوعب أو تُنشأ.&lt;/blockquote&gt;

==== النقوش الآسيوية المبكرة ====
{{Multiple image
| محاذاة = right
| مجمل_العرض = 330
| لكل_سطر = 2
| image1 = First zero 1.jpg
| caption1 = 
| image2 = Khmer Numerals - 605 from the Sambor inscriptions.jpg
| caption2 = 
| image3 = 03-National Museum of Cambodia-nX-1.jpg
| caption3 = 
| header = Sambor Inscription
| footer = The oldest, firmly dated use of zero as a decimal figure, found on the Sambor Inscription. The number &quot;605&quot; is written in [[Khmer numerals]] (top), referring to the year it was made: [[Shaka era|605 Saka era]] (683 CE). The fragment, inscribed in [[Old Khmer]]. was once part of a temple doorway, and was found in [[Kratié province]]. [[Cambodia]].
}}
كتير من النقوش على ألواح النحاس بنفس الحجم الصغير  {{Sfn|Kaplan|2000}}

عُثر على لوح حجرى فى أطلال معبد  قرب  سامبور على نهر ميكونغ ، فى مقاطعة كراتى ، [[كامبوديا|كمبوديا]] ، يحمل نقش للرقم &quot;605&quot; بالأرقام الخميرية (وهى مجموعة من الرموز العددية لنظام الأرقام الهندوسى العربى ). بييمثل ده الرقم سنة النقش فى عصر ساكا ، الموافق لتاريخ 683 ميلادى.

أول استخدام معروف للرموز الخاصة للأرقام العشرية  اللى يتضمن الظهور الواضح لرمز الرقم صفر، و هو دايرة صغيرة، بيظهر على نقش حجرى  اتلقا عليه فى معبد تشاتوربهوج، جواليور ، فى الهند، ويرجع تاريخه لسنة 876 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=All for Nought|مسار=http://www.ams.org/samplings/feature-column/fcarc-india-zero|ناشر=University of British Columbia), American Mathematical Society|تاريخ-الوصول=20 December 2015|صحيفة=ams.org|مؤلف=Casselman|الأول=Bill|وصلة مؤلف=Bill Casselman (mathematician)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151206184352/http://www.ams.org/samplings/feature-column/fcarc-india-zero|تاريخ-الأرشيف=6 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [ 65 ]

رمز الصفر، و هو   نقطة سوداء، بيستخدم فى كل اماكن مخطوطة بخشالى ، هيا دليل عملى فى الحساب للتجار. و أفادت مكتبة بودليان بنتائج التأريخ بالكربون المشع لست صفحات من المخطوطة،و ده يشير لأنها تعود لقرون مختلفة، لكن تؤرخ المخطوطة للفترة ما بين 799 و1102 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Ox2024&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|مسار=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|تاريخ=2024|مؤلف=Chivall|الأول=David}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChivall2024&quot;&gt;Chivall, David (2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== العصور الوسطانيه  ===

==== نقل الثقافة الإسلامية ====
التراث العلمى باللغة [[لغه عربى|العربى]] كان فى معظمه [[اليونان|يونانى]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pannekoek|الأول=Anton|مسار=https://archive.org/details/historyofastrono0000pann|عنوان=A History of Astronomy|ناشر=George Allen &amp; Unwin|سنة=1961|صفحة=165|أكلس=840043|وصلة مؤلف=Anton Pannekoek}}&lt;/ref&gt; تلاه تأثيرات هندوسية.&lt;ref name=&quot;Durant&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Durant|الأول=Will|مسار=https://archive.org/details/ageoffaithahisto012288mbp|عنوان=The Story of Civilization, Volume IV, The Age of Faith: Constantine to Dante – A.D. 325–1300|تاريخ=1950|ناشر=Simon &amp; Schuster|اقتباس=The Arabic inheritance of science was overwhelmingly Greek, but Hindu influences ranked next. In 773, at Mansur's behest, translations were made of the ''Siddhantas'' – Indian astronomical treatises dating as far back as 425 BC; these versions may have the vehicle through which the &quot;Arabic&quot; numerals and the zero were brought from India into Islam. In 813, al-Khwarizmi used the Hindu numerals in his astronomical tables.|وصلة مؤلف=Will Durant|quote-page=241}}&lt;/ref&gt; و سنة 773، وبناء على طلب [[ابو جعفر المنصور|المنصور]] ، اتترجمت كتير من الرسايل القديمة، بما فيها اليونانية والرومانية والهندية و غيرها.  سنة  813 ميلادي، أعدّ عالم الرياضيات [[فرس|الفارسى]] [[الخوارزمى|محمد بن موسى الخوارزمى]] جداول فلكية باستخدام الأرقام الهندية؛ &lt;ref name=&quot;Durant&quot; /&gt; و فى  حوالى سنة  825، نشر كتاب يجمع بين المعارف اليونانية والهندية، وتضمن كمان إسهاماته الخاصة فى الرياضيات، بما فيها شرح استخدام الصفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brezina|الأول=Corona|مسار=https://books.google.com/books?id=955jPgAACAAJ|عنوان=Al-Khwarizmi: The Inventor of Algebra|ناشر=The Rosen Publishing Group|سنة=2006|تاريخ-الوصول=26 September 2016|isbn=978-1-4042-0513-0}}&lt;/ref&gt; اتترجم ده الكتاب بعدين ل[[لاتينى|اللاتينية]] فى القرن الاتناشر الميلادى تحت عنوان ''&quot;Algoritmi de numero Indorum'' &quot;،  اللى يعنى &quot;الخوارزمى فى أرقام الهنود&quot;. كلمة &quot;Algoritmi&quot; هيا ترجمة لاتينية لاسم الخوارزمي، وبدأ مصطلح &quot; [[الجوريزم|Algorithm]] &quot; أو &quot; Algorism &quot; يكتسب معنى أى عملية حسابية تعتمد على الأعداد العشرية.&lt;ref name=&quot;Durant&quot; /&gt;

[[محمد بن احمد الخوارزمى|محمد بن أحمد الخوارزمى]] ،  سنة  976، ذكر أنه إذا لم بيظهر أى عدد فى موضع العشرات فى عملية حسابية، فيجب استخدام دايرة صغيرة &quot;للحفاظ على الصفوف&quot;. و كانت دى الدايرة تسمى ''&quot;السفر'' &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Durant|1950}}: &quot;In 976, Muhammad ibn Ahmad, in his ''Keys of the Sciences'', remarked that if, in a calculation, no number appears in the place of tens, a little circle should be used &quot;to keep the rows&quot;. This circle the Mosloems called ''ṣifr'', &quot;empty&quot; whence our cipher&quot;.&lt;/ref&gt;

==== الإرسال لاوروبا ====
نظام الأرقام الهندوسى العربى (الأساس 10) وصل  اوروبا الغربية فى القرن الحداشر، عبر [[الاندلس|الأندلس]] ، ب[[مسلمين|المسلمين]] الأندلسيين، [[مور|المور]] ، مصحوب بمعرفة علم الفلك الكلاسيكى و أدوات زى الإسطرلاب . بيتنسب [[سلفستر التانى|ل جيربرت الأوريلاك]] الفضل فى إعادة إحياء دى التعاليم المفقودة فى  اوروبا الكاثوليكية. و للسبب ده ، اتعرفت دى الأرقام فى  اوروبا باسم &quot;الأرقام العربية&quot;. و كان لعالم الرياضيات الإيطالى [[فيبوناتشى]] ، أو ليوناردو البيزي، دورٌ محورى فى إدخال  النظام ده  للرياضيات الاوروبية سنة 1202، حيث ذكر:&lt;blockquote&gt; بعد ما اتتعين والدى من قبل [[جمهورية بيزا|وطنه]] مسؤول حكومى فى جمارك [[بجايه|بوجيا]] لخدمة تجار بيزا اللى  توافدوا عليها، اتولا  هو المسؤولية. و علشان أهمية ذلك وفوائده المستقبلية، دعانى فى صغرى لأدرس الحساب و أتفرغ له لشوية أيام. هناك، و بعد اللى تتعرفت، بفضل التدريب الرائع اللى تلقيته فى ده الفن، على الأرقام التسعة للهندوس، استهوتنى معرفة ده الفن اكتر من أى شيء آخر، و أدركت حينها أن كل جوانبه تُدرس فى مصر وسوريا واليونان وصقلية وبروفانس، بأساليبها المختلفة. و فى الاماكن دى لاحق، وقت عملي، تعمقت فى دراستى وتعلمت فن الحوار والنقاش. لكن كل ده، وحتى الخوارزميات ، كمان فن [[بيثاجوراس]] ، اعتبرته غلط   فادحاً مقارنه بمنهج [[هندوسيه|الهندوس]] [ {{Lang|la-x-medieval|Modus Indorum}} لذلك، فقد تبنيتُ منهج الهندوس بدقة اكبر، وبذلتُ جهدًا اكبر فى دراسته، مع إضافة بعض الأمور من فهمى الخاص، و إدراج بعض الأمور من دقة فن [[ايكليديس|إقليدس]] الهندسى. و سعيتُ جاهدًا لتأليف ده الكتاب بكامله بأبسط صورة ممكنة، وقسمته لخمسة عشر فصل. و عرضتُ كل ما قدمته بالتقريب  بأدلة دقيقة، علشان يستفيد منه الباحثين  عن دى المعرفة ومنهجها المتميز، ولكى لا يُكتشف أن اللاتينيين يفتقرون ليها، زى ما كان الحال لحد الآن. و إن كنتُ قد أغفلتُ شيئً مناسب أو ضرورى، فأرجو المعذرة، علشان لا  واحد من معصوم من الغلط ولا يُحسن التصرف فى كل شيء. الأرقام الهندية التسعة هيا: 9 8 7 6 5 4 3 2 1. مع دى الأرقام التسعة، ومع الإشارة 0{{Spaces}}... ممكن كتابة أى رقم. &lt;/blockquote&gt;من القرن التلاتاشر، بقت كتيبات الحساب (الجمع، والضرب، واستخراج الجذور، وما لذلك) شائعة فى  اوروبا  كانت بتتسمما {{Lang|la-x-medieval|algorismus}} نسبةً لعالم الرياضيات الفارسى [[الخوارزمى]] . و ألّف [[جوهانس دى ساكروبوسكو|يوهانس دى ساكروبوسكو]]  واحد من الكتب العلمية الشائعة فى أوائل القرن التلاتاشر الميلادي، و كان من أوائل الكتب العلمية اللى طُبعت سنة 1488.&lt;ref name=&quot;Karpinski1911&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=D. E.|عنوان=The Hindu–Arabic Numerals|ناشر=Ginn and Company|سنة=1911|صفحات=134–136|الفصل=The spread of the [Hindu–Arabic] numerals in Europe|مسار-الفصل=https://archive.org/stream/hinduarabicnume02karpgoog#page/n145/mode/1up|عبر=Internet Archive|مؤلف2=Karpinski|الأول2=L. C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=In Quest of Sacrobosco|صحيفة=Journal for the History of Astronomy|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|تاريخ=1985|المجلد=16|العدد=3|صفحات=175–221|بيب_كود=1985JHA....16..175P|s2cid=118227787|دوي=10.1177/002182868501600302}}&lt;/ref&gt; لم يحلّ استخدام الأرقام الهندية العربية فى الحساب الورقى محلّ الحساب باستخدام المعداد والتسجيل [[نمر رومانى|بالأرقام الرومانية]] إلا تدريجى. {{Sfn|Ifrah|2000}} و فى القرن الستاشر، بقت الأرقام الهندية العربية هيا الأرقام السائدة فى اوروبا.&lt;ref name=&quot;Karpinski1911&quot; /&gt;

== الرموز والتمثيلات ==
[[ملف:Text_figures_036.svg|بديل=horizontal guidelines with a zero touching top and bottom, a three dipping below, and a six cresting above the guidelines, from left to right|left|71x71بك]]
[[ملف:Oslo_airport_train_station,_Platform_0.jpg|تصغير|محطة قطار مطار أوسلو، الرصيف 0]]
الرقم صفر اليوم ، بييتكتتب  فى العاده على شكل دايرة أو قطع ناقص. تقليدى، كانت كتير من خطوط الطباعة تخللى الحرف O الكبير اكتر استدارة من الرقم صفر البيضاوى الأضيق.&lt;ref name=&quot;bemer&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Towards standards for handwritten zero and oh: much ado about nothing (and a letter), or a partial dossier on distinguishing between handwritten zero and oh|صحيفة=Communications of the ACM|مؤلف=Bemer|الأول=R. W.|سنة=1967|المجلد=10|العدد=8|صفحات=513–518|s2cid=294510|دوي=10.1145/363534.363563}}&lt;/ref&gt; فى الأصل، ما كانتش [[الالة الكاتبه|الآلات الكاتبة]] تُميّز فى الشكل بين O و0؛ لكن إن بعض الطرازات ما كانتش تحتوى لحد على مفتاح منفصل للرقم صفر. و برز ده التمييز فى شاشات العرض الحديثة.&lt;ref name=&quot;bemer&quot; /&gt;

صفر مشطوب ( &lt;math&gt;0\!\!\!{/}&lt;/math&gt; بيستخدم الرمز 0 مع نقطة فى النص فى الغالب  للتمييز بين الرقم والحرف (خاصةً فى الحوسبة والملاحة والمجال العسكري، زى ). بيظهر ان الرقم 0 مع نقطة فى النص قد ظهر كخيار فى شاشات IBM 3270، واستمر استخدامه فى بعض خطوط الطباعة الحديثة زى Andalé Mono ، و فى بعض أنظمة حجز تذاكر الطيران. يستخدم  واحد من أشكال ده الرمز خط رأسى قصير بدل من النقطة. بعض الخطوط المصممة للاستخدام مع أجهزة الكمبيوتر تخللى حواف حرف &quot;0&quot; اكتر تربيع، أشبه بالمستطيل، وحواف حرف &quot;O&quot; اكتر استدارة. بيستخدم تمييز إضافى فى الخطوط المقاومة للتزوير، زى ما هو الحال فى لوحات أرقام العربيات الألمانية، و ده  بفتح الرقم 0 من الزاوية العلوية اليمنى. فى بعض الأنظمة، يُستبعد استخدام الحرف O أو الرقم 0، أو الاتنين، لتجنب الالتباس.

== الرياضيات ==
مفهوم الصفر يلعب أدوار متعددة فى الرياضيات: كرقم، فهو جزء مهم من الترميز الموضعى لتمثيل الأرقام، فى الوقت نفسه يلعب كمان دور مهم كرقم فى حد ذاته فى كتير من السياقات الجبرية.

=== كرقم ===

فى أنظمة العد الموضعية ( زى الترميز العشرى المعتاد لتمثيل الأعداد)، يؤدى الرقم صفر دور رمز المكان، مشير لأن بعض قوى الأساس لا تُضاف. زى ، العدد العشرى 205 هو مجموع مئتين وخمسة آحاد، حيث يشير الرقم صفر لعدم إضافة أى عشرات. ويؤدى الرقم صفر الدور نفسه فى الكسور العشرية و فى التمثيل العشرى للأعداد الحقيقية التانيه (مشير لوجود أجزاء من عشرة، أو أجزاء من مئة، أو أجزاء من ألف، إلخ) و فى أنظمة العد التانيه غير العشرية (زى ، فى النظام الثنائي، حيث يشير لقوى العدد 2 اللى اتمسحها). {{Sfn|Reimer|2014}}

=== الجبر الابتدائى ===
العدد صفر هو أصغر [[عدد طبيعى|عدد صحيح غير سالب]] ، و اكبر عدد صحيح غير موجب. [[عدد طبيعى|العدد الطبيعى]] اللى يلى الصفر هو واحد، ومافيش عدد طبيعى يسبقه. [[عدد طبيعى|قد يُعتبر العدد صفر عدد طبيعى أو لا]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bunt|الأول=Lucas Nicolaas Hendrik|مسار=https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC|عنوان=The historical roots of elementary mathematics|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1976|صفحات=254–255|تاريخ-الوصول=5 January 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160623174716/https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC|تاريخ-الأرشيف=23 June 2016|url-status=live|مؤلف2=Jones|مؤلف3=Bedient|الأول2=Phillip S.|الأول3=Jack D.|isbn=978-0-486-13968-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Cheng|2017}} ولكنه عدد صحيح ، و علشان كده فهو عدد نسبى وعدد حقيقى . {{Sfn|Cheng|2017}} كل الأعداد النسبية هيا أعداد جبرية ، بما فيها الصفر. عند توسيع الأعداد الحقيقية لتكوين الأعداد المركبة ، يبقا الصفر نقطة الأصل فى المستوى المركب.
[[ملف:Number_line_with_numbers_-3_to_3.svg|تصغير|خط أعداد من -3 ل3، مع وجود الصفر فى المنتصف]]
يمكن اعتبار العدد صفر لا موجب ولا سالب &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Zero|مسار=http://mathworld.wolfram.com/Zero.html|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=Wolfram|مؤلف=Weisstein, Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130601190920/http://mathworld.wolfram.com/Zero.html|تاريخ-الأرشيف=1 June 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أو موجب وسالب مع بعض &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Weil|الأول=André|مسار=https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&amp;pg=PA3|عنوان=Number Theory for Beginners|تاريخ=2012-12-06|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|لغة=en|وصلة مؤلف=André Weil|تاريخ-الوصول=6 April 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210614182810/https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&amp;pg=PA3|تاريخ-الأرشيف=14 June 2021|url-status=live|isbn=978-1-4612-9957-8}}&lt;/ref&gt; ، و فى العاده  يتعرض كرقم مركزى على خط الأعداد . الصفر عدد زوجى  (أى من مضاعفات 2)، و هو كمان مضاعف صحيح لأى عدد صحيح أو نسبى أو حقيقى آخر. و هو مش [[عدد اولى|عددًا أولى]] ولا عدد مركب : فهو مش أولى لأن الأعداد الأولية اكبر من 1 بحسب التعريف، مش مركب لأنه  مش ممكن التعبير عنه كحاصل ضرب عددين طبيعيين أصغر منه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Reid|الأول=Constance|عنوان=From zero to infinity: what makes numbers interesting|وصلة-العنوان=From Zero to Infinity|ناشر=[[Mathematical Association of America]]|سنة=1992|طبعة=4th|صفحة=23|اقتباس=zero neither prime nor composite|isbn=978-0-88385-505-8}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ، المجموعة الأحادية {0} هيا مثال أولى فى حلقة الأعداد الصحيحة).

[[ملف:AdditionZero.svg|بديل=A collection of five dots and one of zero dots merge into one of five dots.|تصغير|193x193بك|5+0=5 موضحة بمجموعات من النقاط.]]
فى شوية قواعد أساسية للتعامل مع الرقم 0. القواعد دى بتنطبق على أى عدد حقيقى أو مركب x، إلا لو اتقال غير كده.

* [[جمع|الجمع]] : ''س'' + 0 = 0 + ''س'' = ''س'' . يعنى 0 هو العنصر المحايد (أو العنصر المحايد) بالنسبة لعملية الجمع.
* [[طرح|الطرح]] : ''x'' − 0 = ''x'' و 0 − ''x'' = − ''x'' .
* [[ضرب|الضرب]] : ''س ×'' 0 = 0 × ''س'' = 0.
* [[قسمه|قسم]] :  ، بالنسبة لقيم ''x'' غير الصفرية. لكن &lt;span about=&quot;#mwt338&quot; class=&quot;sfrac&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;mwA24&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;⁠&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;⁠&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;tion&quot;&gt;&lt;span class=&quot;num&quot;&gt;x&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;sr-only&quot;&gt;/&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;den&quot;&gt;0&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; غير معرفة ، لأن الصفر مش له معكوس ضربى (مافيش عدد حقيقى مضروب فى صفر ينتج عنه 1)، هيا نتيجة للقاعدة السابقة. {{Sfn|Cheng|2017}}
* الأس : ''س'' &lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; =  ، باستثناء الحالة &lt;i id=&quot;mwA3w&quot;&gt;x = 0 اللى  غير مُاتعرفة فى بعض السياقات. لكل عدد حقيقى موجب ''x'' ، {{Nowrap|0&lt;sup&gt;''x''&lt;/sup&gt; {{=}} 0}} .

التعبير {{sfrac|0|0}},  ممكن الحصول عليها فى محاولة لتحديد نهاية تعبير من الشكل {{sfrac|''f''(''x'')|''g''(''x'')}}  بسبب تطبيق عامل النهاية (lim) بشكل مستقل على معاملى الكسر، هيا ما بيتسما &quot; صيغة غير محددة &quot;. ده لا يعنى بالضرورة أن النهاية المطلوبة غير مُاتعرفة؛ لكن يعنى أن نهاية  {{sfrac|''f''(''x'')|''g''(''x'')}}، إن وجدت، لازم إيجادها بطريقة تانيه، زى قاعدة لوبيتال .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herman|الأول=Edwin|مسار=https://openstax.org/details/books/calculus-volume-1|عنوان=Calculus|تاريخ=2017|ناشر=OpenStax|المجلد=1|مكان=Houston, Texas|صفحات=454–459|أكلس=1022848630|إظهار-المؤلفين=etal|وصلة مؤلف2=Gilbert Strang|تاريخ-الوصول=26 July 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220923230919/https://openstax.org/details/books/calculus-volume-1|تاريخ-الأرشيف=23 September 2022|url-status=live|مؤلف2=Strang|الأول2=Gilbert|isbn=978-1-938168-02-4}}&lt;/ref&gt;

مجموع صفر من الأعداد ( ''المجموع الفارغ'' ) يساوى صفر، وحاصل ضرب صفر من الأعداد ( ''الحاصل الضرب الفارغ'' ) يساوى واحد. مضروب العدد صفر! يساوى واحد، كحالة خاصة من حاصل الضرب الفارغ.&lt;ref name=&quot;gkp&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Graham|الأول=Ronald L.|عنوان=Concrete Mathematics|وصلة-العنوان=Concrete Mathematics|تاريخ=1988|ناشر=Addison-Wesley|مكان=Reading, MA|صفحة=111|وصلة مؤلف=Ronald Graham|وصلة مؤلف2=Donald Knuth|وصلة مؤلف3=Oren Patashnik|مؤلف2=Knuth|مؤلف3=Patashnik|الأول2=Donald E.|الأول3=Oren|isbn=0-201-14236-8}}&lt;/ref&gt;

=== استخدامات تانيه فى الرياضيات ===
[[ملف:Nullset.svg|بديل={}|تصغير|المجموعة الفارغة فيها صفر من العناصر]]
يمكن تعميم أو توسيع دور الصفر باعتباره أصغر عدد للعد بطرق مختلفة. فى نظرية المجموعات ، يمثل الصفر عدد عناصر المجموعة الفارغة (وبيترمز له بـ &quot;{ }&quot;). &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\emptyset&lt;/math&gt; &quot;، أو &quot;∅&quot;: إذا ماكانش عند المرء أى تفاح، فإنه يملك صفر من التفاح. فى الواقع، فى بعض التطورات البديهية للرياضيات من نظرية المجموعات، ''بييتعرف'' الصفر بأنه المجموعة الفارغة. {{Sfn|Cheng|2017}} عند تطبيق  التعريف ده ، بتبقا المجموعة الفارغة هيا التعيين الأصلى لفون نيومان لمجموعة لا فيها أى عناصر، هيا المجموعة الفارغة. تُعيد دالة العدد، عند تطبيقها على المجموعة الفارغة، المجموعة الفارغة كقيمة، و علشان كده تُعيِّن ليها صفر من العناصر.

الصفر فى نظرية المجموعات  كمان ، بييمثل أصغر عدد ترتيبى ، و هو ما يُقابل المجموعة الفارغة عند اعتبارها مجموعة مرتبة ترتيب كويس . و فى نظرية الترتيب (و بالخصوصً نظرية الشبكة الفرعية التبع ها)، قد بيشير الصفر لأصغر عنصر فى شبكة أو مجموعة مرتبة جزئى تانيه.

دور الصفر كعنصر محايد جمعى يتجاوز نطاق الجبر الابتدائى. ففى الجبر المجرد ، بيستخدم الصفر فى العاده للدلالة على العنصر الصفرى ، و هو العنصر المحايد للجمع (إذا عُرِّف على البنية قيد الدراسة) وعنصر امتصاص للضرب (إذا عُرِّف). (يُمكن كمان تسمية دى العناصر بالعناصر الصفرية ). ومن الأمثلة على ذلك العناصر المحايد للمجموعات الجمعية والفضاءات المتجهة . مثال آخر هو '''الدالة الصفرية''' (أو '''الخريطة الصفرية''' ) على المجال {{Mvar|D}} هيا دالة ثابتة يكون الصفر هو قيمتها الوحيدة الممكنة، أى أنها الدالة {{Mvar|f}} المُعرَّفة بالعلاقة {{Math|''f''(''x'') {{=}} 0}} لجميع {{Mvar|x}} فى {{Mvar|D}} وباعتبارها دالة من الأعداد الحقيقية لالأعداد الحقيقية، الدالة الصفرية هيا الدالة الوحيدة اللى تكون زوجية وفردية فى آنى واحد.

العدد 0 كمان بيستخدم بعدة طرق تانيه فى فروع مختلفة من الرياضيات:

* ''الصفر للدالة'' ''f'' هو نقطة ''x'' فى مجال الدالة بحيث {{Math|''f''(''x'') {{=}} 0}} .
* فى منطق القضايا ، ممكن استخدام 0 للدلالة على قيمة الصواب الغلطة.
* فى نظرية الاحتمالات ، الصفر هو أصغر قيمة مسموح بيها لاحتمالية وقوع أى حدث. {{Sfn|Kardar|2007}}
* تقدم نظرية الفئات فكرة الكائن الصفرى ،  اللى يُرمز ليه فى الغالب  بالرمز 0، والمفهوم المرتبط به و هو التشكلات الصفرية ، اللى تعمم الدالة الصفرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riehl|الأول=Emily|مسار=https://math.jhu.edu/~eriehl/context/|عنوان=Category Theory in Context|ناشر=Dover|سنة=2016|صفحة=103|وصلة مؤلف=Emily Riehl|isbn=978-0-486-80903-8}}&lt;/ref&gt;

== الفيزيا ==
الصفر يلعب دور خاص فى كتير من الكميات الفيزيائية. فبالنسبة لبعض الكميات، يتميز مستوى الصفر بشكل طبيعى عن كل المستويات التانيه، فى الوقت نفسه يُختار بشكل اعتباطى لحد ما بالنسبة لكميات تانيه. زى ، بالنسبة لدرجة الحرارة المطلقة (اللى بتتقاس فى العاده [[كيلفين|بالكلفن]] )، بيعتبر الصفر اقل قيمة ممكنة. (يمكن تعريف درجات حرارة سالبة لبعض الأنظمة الفيزيائية، لكن الأنظمة ذات درجات الحرارة السالبة مش بالضرورة أبرد). وده على عكس درجات الحرارة على مقياس سيليزيوس ، زى ، حيث بييتعرف الصفر بشكل اعتباطى عند نقطة تجمد الماء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rex|الأول=Andrew|عنوان=Finn's Thermal Physics|ناشر=CRC Press|سنة=2017|طبعة=3rd|صفحات=8–16|مؤلف2=Finn|الأول2=C. B. P.|isbn=978-1-4987-1887-5}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Kardar|2007}} عند قياس شدة الصوت بالديسيبل أو الفون ،  بييحدد مستوى الصفر بشكل اعتباطى عند قيمة مرجعية، زى ، عند عتبة السمع. فى [[فيزيا|الفيزياء]] ، طاقة النقطة الصفرية هيا اقل طاقة ممكنة قد يمتلكها نظام فيزيائى [[الميكانيكا الكميه|كمومى]] ، هيا طاقة الحالة الأرضية للنظام.

== علوم الكومبيوتر ==
الكومبيوترات الحديثة بتخزن المعلومات بالنظام الثنائى ، أى باستخدام &quot;أبجدية&quot; تتكون من رمزين بس، يُختاران فى العاده &quot;0&quot; و&quot;1&quot;. الترميز الثنائى مناسب للإلكترونيات الرقمية ، حيث يُمثّل &quot;0&quot; و&quot;1&quot; غياب أو وجود تيار كهربائى فى سلك. {{Sfn|Woodford|2006}} يستخدم [[برمجه|مبرمجو الكومبيوتر]] فى العاده لغات برمجة عالية المستوى ، هيا اكتر وضوح  للبشر من التعليمات الثنائية اللى تُنفّذها [[بروسيسور|وحدة المعالجة المركزية]] مباشره. يلعب الصفر أدوار مهمة فى لغات البرمجة عالية المستوى. زى ، يُخزّن المتغير المنطقى قيمة إما ''صحيحة'' أو ''غلطة'' ، و فى الغالب   يكون الصفر هو التمثيل العددى ''للخطأ.'' {{Sfn|Hill|2020}}

الصفر يلعب دور كمان فى فهرسة المصفوفات . كانت الممارسة الاكتر شيوع عبر التاريخ البشرى هيا بدء العد من واحد، هيا الممارسة المتبعة فى لغات البرمجة الكلاسيكية المبكرة زى فورتران وكوبول .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overland|الأول=Brian|مسار=https://books.google.com/books?id=bW6MiHxPULUC&amp;dq=cobol+array+index&amp;pg=PT132|عنوان=C++ Without Fear: A Beginner's Guide That Makes You Feel Smart|تاريخ=2004-09-14|ناشر=Pearson Education|صفحات=132|لغة=en|isbn=978-0-7686-8488-9}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، فى أواخر الخمسينات من القرن العشرين، قدمت لغة ليسب ترقيم يبتدى من الصفر للمصفوفات، فى الوقت نفسه قدمت لغة ألغول 58 أساس  مرن تمام لفهارس المصفوفات (يسمح بأى عدد صحيح موجب أو سالب أو صفر كأساس لفهارس المصفوفات)، و تبنت معظم لغات البرمجة اللى بعد كده   واحد من دول النهجين. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (June 2024)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; زى ، يتم ترقيم عناصر المصفوفة بدايه من 0 فى لغة C ، بحيث بالنسبة لمصفوفة مكونة من ''n'' عنصر، تسلسل مؤشرات المصفوفة يمتد من 0 ل{{Nowrap|''n''−1}} &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Oliveira|الأول=Suely|مسار=https://books.google.com/books?id=E6a8oZOS8noC&amp;dq=C+array+index+zero&amp;pg=PA64|عنوان=Writing Scientific Software: A Guide to Good Style|تاريخ=2006-09-07|ناشر=Cambridge University Press|صفحات=64|لغة=en|مؤلف2=Stewart|الأول2=David E.|isbn=978-1-139-45862-7}}&lt;/ref&gt;

ممكن يحصل لَبس بين الفهرسة اللى بتبدأ من 0 والفهرسة اللى بتبدأ من 1؛ مثل، JDBC بتاع جافا بيبدأ فهرسة المعاملات من 1، رغم إن جافا نفسها بتستخدم الفهرسة اللى بتبدأ من 0.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ResultSet (Java Platform SE 8 )|مسار=https://docs.oracle.com/javase/8/docs/api/java/sql/ResultSet.html|تاريخ-الوصول=2022-05-09|صحيفة=docs.oracle.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220509185749/https://docs.oracle.com/javase/8/docs/api/java/sql/ResultSet.html|تاريخ-الأرشيف=9 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* العدد النحوي
* ثابت رياضي
* [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]]
* بديهيات بيانو

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكشينارى|zero}} {{روابط شخص}}

* [http://www.huffingtonpost.com/amir-aczel/worlds-first-zero_b_3276709.html البحث عن أول صفر فى العالم]
* [https://web.archive.org/web/20081204042054/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Zero.html تاريخ الصفر]
* [http://home.ubalt.edu/ntsbarsh/zero/ZERO.HTM زيرو ساغا]
* [https://web.archive.org/web/20141009100628/http://www.ucs.louisiana.edu/~sxw8045/history.htm تاريخ الجبر]
* [[ادسخر ديكسترا|إدسكار دبليو. ديجكسترا]] : [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/ewd08xx/EWD831.PDF ليه لازم يبتدى الترقيم من الصفر] ، EWD831 ( ملف PDF لمخطوطة مكتوبة بخط اليد)
* Zero    
*
{{Integers|zero}}{{Number theory|expand}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]]
[[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]]
[[تصنيف:0 (عدد)]]</text>
      <sha1>n5kgxsugd9tqddr2j3q9erri4t2ccl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عصر الرعامسه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2280332</id>
    <revision>
      <id>13024478</id>
      <parentid>13009757</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: الثاني  ← التانى</comment>
      <origin>13024478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="i9bxct3kock1iw328yy8xw3upchco9c" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:رمسيس التانى 01.jpg}}
'''عصر الرعامسه''' هى تسمية لفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]]، وتحديدا فى عصر [[مملكة مصر الجديده|الدولة الحديثة]]، بتضم الفتره الزمنية للأسرتين [[الاسره التسعتاشر|التاسعة عشر]] و&lt;nowiki/&gt;[[الاسرة العشرين|العشرين]]. اتسمت باسم الرعامسة نسبة للى حملوا اسم رمسيس من فراعنة مصر واللى حكموا [[مصر]] لمدة 225 سنة بداية من عهد رمسيس الاولانى سنة 1292 ق.م. ولغاية رمسيس الحداشر واللى انتهى حكمه وانتهى معاه عصر الرعامسة سنة 1069 ق.م.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.albawabhnews.com/4801635
| title = عصر الرعامسة.. الملوك العظام فى مصر القديمة
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.crystalinks.com/New_Kingdom_Egypt.html
| title = New Kingdom of Egypt
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ الرعامسة ==
فضل الرعامسة يحكموا مصر على مدار أكتر من قرنين من تاريخها، وقدر فراعنة الرعامسة أنهم يؤسسوا إمبراطورية مترامية الأطراف، وامتدت سلطة ملوك مصر. موطنها الأصلى شرق الدلتا. أما أول ملوك عصر الرعامسة فهو رمسيس الأول.

== ملوك الرعامسة ==

=== ملوك العيله التاسعة عشر ===

* [[رمسيس الاول|رمسيس الأول]]
* [[سيتى الأول]]
* [[رمسيس التانى]]
* [[مرنبتاح]]
* [[امنمسه|آمون مسس]]
* [[سيتى التانى]]
* [[سبتاح|سيبتاح]]
* [[توسرت|تاوسرت]]

=== ملوك العيله العشرين ===

* [[ست ناختى|ست نخت]]
* [[رمسيس التالت]]
* [[رمسيس الرابع]]
* [[رمسيس الخامس]]
* [[رمسيس السادس]]
* [[رمسيس السابع]]
* [[رمسيس التامن]]
* [[رمسيس التاسع]]
* [[رمسيس العاشر]]
* [[رمسيس الحداشر]]

== مصادر ==

[[تصنيف:مصر]]
[[تصنيف:مصر القديمه]]</text>
      <sha1>i9bxct3kock1iw328yy8xw3upchco9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024524</id>
      <parentid>13024478</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="9435cup3s22w6cp7f7kh7btpbdcot8y" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:رمسيس الثاني 01.jpg}}
'''عصر الرعامسه''' هى تسمية لفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]]، وتحديدا فى عصر [[مملكة مصر الجديده|الدولة الحديثة]]، بتضم الفتره الزمنية للأسرتين [[الاسره التسعتاشر|التاسعة عشر]] و&lt;nowiki/&gt;[[الاسرة العشرين|العشرين]]. اتسمت باسم الرعامسة نسبة للى حملوا اسم رمسيس من فراعنة مصر واللى حكموا [[مصر]] لمدة 225 سنة بداية من عهد رمسيس الاولانى سنة 1292 ق.م. ولغاية رمسيس الحداشر واللى انتهى حكمه وانتهى معاه عصر الرعامسة سنة 1069 ق.م.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.albawabhnews.com/4801635
| title = عصر الرعامسة.. الملوك العظام فى مصر القديمة
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.crystalinks.com/New_Kingdom_Egypt.html
| title = New Kingdom of Egypt
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ الرعامسة ==
فضل الرعامسة يحكموا مصر على مدار أكتر من قرنين من تاريخها، وقدر فراعنة الرعامسة أنهم يؤسسوا إمبراطورية مترامية الأطراف، وامتدت سلطة ملوك مصر. موطنها الأصلى شرق الدلتا. أما أول ملوك عصر الرعامسة فهو رمسيس الأول.

== ملوك الرعامسة ==

=== ملوك العيله التاسعة عشر ===

* [[رمسيس الاول|رمسيس الأول]]
* [[سيتى الأول]]
* [[رمسيس التانى]]
* [[مرنبتاح]]
* [[امنمسه|آمون مسس]]
* [[سيتى التانى]]
* [[سبتاح|سيبتاح]]
* [[توسرت|تاوسرت]]

=== ملوك العيله العشرين ===

* [[ست ناختى|ست نخت]]
* [[رمسيس التالت]]
* [[رمسيس الرابع]]
* [[رمسيس الخامس]]
* [[رمسيس السادس]]
* [[رمسيس السابع]]
* [[رمسيس التامن]]
* [[رمسيس التاسع]]
* [[رمسيس العاشر]]
* [[رمسيس الحداشر]]

== مصادر ==

[[تصنيف:مصر]]
[[تصنيف:مصر القديمه]]</text>
      <sha1>9435cup3s22w6cp7f7kh7btpbdcot8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خللى امريكا عظيمه تانى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2290108</id>
    <revision>
      <id>13024382</id>
      <parentid>13008304</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64695" sha1="i3i5qw3mlzpydayqnhdco74fy2oz4d5" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
{{Multiple image
| محاذاة = right
| اتجاه = vertical
| width = 200
| image1 = MAGA.svg
| caption1 = Sign used during Trump's [[Donald Trump 2016 presidential campaign|2016]] and [[Donald Trump 2020 presidential campaign|2020]] presidential campaigns
| image2 = Trump MAGA 2024 logo.svg
| caption2 = Sign used during Trump's [[Donald Trump 2024 presidential campaign|2024]] presidential campaign
| header = &quot;Make America Great Again&quot;
}}

'''خللى امريكا عظيمه تانى'''&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com.eg/books?id=UjhjDwAAQBAJ&amp;pg=PA147&amp;dq=%22%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%84+%D8%A3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7+%D8%B9%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A9+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A3%D8%AE%D8%B1%D9%89%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjB--z6nv7tAhWS2hQKHdzYAxQQ6AEwAHoECAUQAg#v=onepage&amp;q=%22%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%84%20%D8%A3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7%20%D8%B9%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A9%20%D9%85%D8%B1%D8%A9%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%D9%89%22&amp;f=false|عنوان=كيف أرى الثورة السورية|تاريخ=2018-03-15|ناشر=BioPeace|صفحة=147|لغة=ar|تاريخ-الوصول=2 كانون التانى 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210102220005/https://books.google.com.eg/books?id=UjhjDwAAQBAJ&amp;pg=PA147&amp;dq=%22%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%84+%D8%A3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7+%D8%B9%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A9+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A3%D8%AE%D8%B1%D9%89%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjB--z6nv7tAhWS2hQKHdzYAxQQ6AEwAHoECAUQAg#v=onepage&amp;q=%22%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%84%20%D8%A3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7%20%D8%B9%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A9%20%D9%85%D8%B1%D8%A9%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%D9%89%22&amp;f=false|تاريخ-الأرشيف=2 كانون التانى 2021|url-status=live|مؤلف6=مبيض، سميرة|isbn=978-94-6342-444-8}}&lt;/ref&gt; {{انج|Make America Great Again}} وتعرف اختصارا بـ'''&quot;ماغا&quot;''' {{انج|MAGA}} هو شعار سياسى للحملة اللى استخدمت فى السياسة الامريكانيه ، وظهرت بشكل بارز فى حملة الانتخابات الرئاسية 2016 [[دونالد ترامپ|لدونالد ترامپ]]. أنشئت سنة 1979 &lt;ref name=&quot;TrumpandReagan&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=EXCLUSIVE: Trump trademarked slogan 'Make America Great Again' just DAYS after the 2012 election and says Ted Cruz has agreed not to use it again after Scott Walker booms it TWICE in speech|مسار=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3077773/Trump-trademarked-slogan-Make-America-Great-just-DAYS-2012-election-says-Ted-Cruz-agreed-not-use-Scott-Walker-booms-TWICE-speech.html|صحيفة=Dailymail.co.uk|تاريخ=May 12, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190410085013/https://www.dailymail.co.uk/news/article-3077773/Trump-trademarked-slogan-Make-America-Great-just-DAYS-2012-election-says-Ted-Cruz-agreed-not-use-Scott-Walker-booms-TWICE-speech.html|تاريخ-الأرشيف=10 ابريل 2019|مؤلف6=David Martosko}}&lt;/ref&gt; لما [[امريكا|الولايات المتحدة]] كانت تعانى من تدهور اقتصادى تميز بالركود، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ronald Reagan’s Classic 1980 Campaign Poster Challenges Voters, “Let’s Make America Great Again”|مسار=https://www.iagreetosee.com/portfolio/make-america-great-again/|ناشر=Iagreetosee.com|تاريخ-الوصول=August 25, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181029083808/https://www.iagreetosee.com/portfolio/make-america-great-again/|تاريخ-الأرشيف=29 اكتوبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Donald Trump Claims Authorship of Legendary Reagan Slogan; Has Never Heard of Google|مسار=https://www.rollingstone.com/politics/politics-news/donald-trump-claims-authorship-of-legendary-reagan-slogan-has-never-heard-of-google-193834/|تاريخ-الوصول=January 27, 2016|صحيفة=Rolling Stone|تاريخ=March 25, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180612163621/https://www.rollingstone.com/politics/news/donald-trump-is-americas-stupidest-person-has-never-heard-of-google-20150325|تاريخ-الأرشيف=12  يونيه 2018|مؤلف6=Matt Taibbi}}&lt;/ref&gt; الشعار استخدم أول مرة فى حملة الانتخابات الرئاسية فى عهد [[رونالد ريجان]] سنة 1980.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump Is No Reagan|مسار=https://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/23/trump_is_no_reagan_127851.html|ناشر=Realclearpolitic.com|تاريخ-الوصول=August 25, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181123142744/https://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/23/trump_is_no_reagan_127851.html|تاريخ-الأرشيف=23 نوفمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Presidential Politics, 20th Century Style: Reagan-Carter|مسار=http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html|ناشر=MHHE.com|تاريخ-الوصول=August 25, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150818034233/http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html|تاريخ-الأرشيف=2015-08-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818034233/http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html}}&lt;/ref&gt; تم استخدام الشعار كمان فى عهد الرئيس السابق [[بيل كلينتون]]، رغم أنه أشار لاحقا للبيان بوصفه عنصرى خلال الانتخابات 2016.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Chasmar
| first = Jessica
| title = Bill Clinton vowed to ‘make America great again’ in 1992, now says slogan is racist
| url = https://www.washingtontimes.com/news/2016/sep/9/bill-clinton-vowed-to-make-america-great-again-in-/
| accessdate = September 10, 2016
| date = September 9, 2016
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171130034256/https://www.washingtontimes.com/news/2016/sep/9/bill-clinton-vowed-to-make-america-great-again-in-/
| archivedate = 30 نوفمبر 2017
}}&lt;/ref&gt; الشعار ده فى الأصل استخدمه [[رونالد ريجان]] كشعار لحملته الرئاسية سنة 1980 (&quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot;)، بعدين ترامب تبناه سنة 2015. و اتوصف بأنه شعار بييمثل الاستثنائية الامريكانيه ويُروج لماضى امريكانى مثالى أو رومانسى. وبينما وصفه بعض الباحثين والصحفيين والمعلقين بأنه عبارة مُحمّلة بدلالات عنصرية ، معتبرين إياه سياسة مُبطّنة ولغة مُشفّرة تستبعد فئات مُعينة، {{Refn|&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hickel |first1=Flavio R. |last2=Murphy |first2=Andrew R. |title=Making America Exceptional Again: Donald Trump's Traditionalist Jeremiad, Civil Religion, and the Politics of Resentment|journal=Politics and Religion |url=https://www.cambridge.org/core/journals/politics-and-religion/article/abs/making-america-exceptional-again-donald-trumps-traditionalist-jeremiad-civil-religion-and-the-politics-of-resentment/B4409874C5D4EE92887D7D3B939AF4ED|date=October 15, 2021 |volume=15 |issue=2 |pages=247–269 |doi=10.1017/S1755048321000249 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Melton 2017&quot;&gt;{{cite news|last=Melton|first=Marissa|date=August 31, 2017|url=https://www.voanews.com/a/is-make-america-great-racist/4009714.html|title=Is 'Make America Great Again' Racist?|agency=Voice of America|access-date=October 25, 2020|archive-date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018125418/https://www.voanews.com/usa/make-america-great-again-racist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shamus 2019&quot;&gt;{{cite news|last=Shamus|first=Kristen Jordan|date=January 24, 2019|url=https://eu.freep.com/story/news/local/michigan/2019/01/24/maga-hats-racism-donald-trump/2659479002/|title=MAGA hats: Trump campaign swag or symbols of hate?|newspaper=[[Detroit Free Press]]|access-date=October 25, 2020|archive-date=November 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235108/https://eu.freep.com/story/news/local/michigan/2019/01/24/maga-hats-racism-donald-trump/2659479002/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abcarian 2019&quot;&gt;{{cite news|last=Abcarian|first=Robin|date=February 5, 2019|url=https://www.latimes.com/local/abcarian/la-me-abcarian-maga-hat-20190205-story.html|title=MAGA hats and blackface are different forms of expression, but they share a certain unfortunate DNA|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=October 25, 2020|archive-date=October 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027060518/https://www.latimes.com/local/abcarian/la-me-abcarian-maga-hat-20190205-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Rebecca|last=Solnit|author-link=Rebecca Solnit|title=Call Them by Their True Names: American Crises (and Essays)|url=https://archive.org/details/callthembytheirt0000soln|publisher=Haymarket Books|year=2018|quote=Trump's slogan, 'Make America great again', seemed to invoke a return to a Never Never Land of white male supremacy, where coal was an awesome fuel, blue-color manufacturing jobs were what they had been in 1956, women belong in the home, and the needs of white men were paramount.}}&lt;/ref&gt;}} بيشوف تانيين أنه شعار وطنى و إيجابى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=In Defense of the MAGA Hat|مسار=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/24/lowry-covington-maga-hats-224215/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Donald Trump Is Set to Make MAGA America’s Defining Political Movement|مسار=https://www.newsweek.com/donald-trump-set-make-maga-americas-defining-political-movement-opinion-1986192}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Margolin
| first = Emma
| title = Who really first came up with the phrase 'Make America Great Again'?
| url = https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/make-america-great-again-who-said-it-first-n645716
| accessdate = September 10, 2016
| work = NBC
| date = September 9, 2016
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180518182429/https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/make-america-great-again-who-said-it-first-n645716
| archivedate = 18 مايو 2018
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== رونالد ريجان ===
[[ملف:Let's_Make_America_Great_Again_button.jpeg|تصغير|زر حملة [[رونالد ريجان]] الانتخابية]]
شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; اشتهر فى حملة [[رونالد ريجان]] الرئاسية سنة 1980. ساعتها ، كانت امريكا تعانى من تدهور اقتصادى داخلى اتسم بالركود التضخمى . مستغل الأزمة الاقتصادية اللى عانت منها البلاد كنقطة انطلاق لحملته، استخدم ريجان ده الشعار لإثارة روح الوطنية عند الناخبين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Taibbi
| first = Matt
| title = Donald Trump Claims Authorship of Legendary Reagan Slogan; Has Never Heard of Google
| url = https://www.rollingstone.com/politics/news/donald-trump-is-americas-stupidest-person-has-never-heard-of-google-20150325
| work = [[Rolling Stone]]
| date = March 25, 2015
| accessdate = January 27, 2016
| archivedate = January 18, 2016
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160118192222/http://www.rollingstone.com/politics/news/donald-trump-is-americas-stupidest-person-has-never-heard-of-google-20150325
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Presidential Politics, 20th Century Style: Reagan-Carter|مسار=http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html|ناشر=MHHE.com|تاريخ-الوصول=August 25, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150818034233/http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html|تاريخ-الأرشيف=2015-08-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818034233/http://www.mhhe.com/socscience/comm/wilson5/politics_chapter/prez09.html}}&lt;/ref&gt; خلال خطاب قبوله الترشيح فى المؤتمر الوطنى الجمهورى سنة 1980 ، قال ريجان: &quot;بالنسبة لمن لا بيلاقو فرص عمل، سنحفز فرصاً جديدة،بالخصوص فى الأحياء الفقيرة حيث يعيشو. أما بالنسبة لمن فقدوا الأمل، فسنعيد ليهم الأمل وسنرحب بهم فى حملة وطنية عظيمة لجعل امريكا عظيمة تانى.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Acceptance of the Republican Nomination for President: July 17, 1980|مسار=http://www.shoppbs.pbs.org/wgbh/amex/reagan/filmmore/reference/primary/acceptance.html|ناشر=[[PBS]]|تاريخ-الوصول=February 4, 2020|تاريخ=February 24, 1998|مؤلف=American Experience|وصلة مؤلف=American Experience|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210126105750/http://www.shoppbs.pbs.org/wgbh/amex/reagan/filmmore/reference/primary/acceptance.html|تاريخ-الأرشيف=2021-01-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126105750/http://www.shoppbs.pbs.org/wgbh/amex/reagan/filmmore/reference/primary/acceptance.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Reagan|الأول=Ronald|عنوان=Tear Down this Wall: The Reagan Revolution – a National Review History|ناشر=[[A&amp;C Black]]|سنة=2004|صفحة=22|الفصل=Speech Accepting the Republican Nomination for President|وصلة مؤلف=Ronald Reagan|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=zJ-fDC_lj_sC&amp;pg=PA22|isbn=9780826416957}}&lt;/ref&gt;

=== بيل كلينتون ===
العبارة دى كانت بتتقال فى خطابات [[بيل كلينتون]] خلال حملته الرئاسية سنة 1992.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Margolin
| first = Emma
| title = Who really first came up with the phrase 'Make America Great Again'?
| url = https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/make-america-great-again-who-said-it-first-n645716
| work = [[NBC News]]
| date = September 9, 2016
| accessdate = September 10, 2016
| archivedate = May 18, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180518182429/https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/make-america-great-again-who-said-it-first-n645716
}}&lt;/ref&gt; الرئيس كلينتون استخدمها فى إعلان إذاعى بُثّ لحملة مراته [[هيلارى كلينتون]] الانتخابية التمهيدية الرئاسية سنة 2008.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hillary Clinton Campaign Press Release - Bill Clinton Discusses how Hillary will Bring America Closer to Success in New Radio Ad {{!}} The American Presidency Project|مسار=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/hillary-clinton-campaign-press-release-bill-clinton-discusses-how-hillary-will-bring|تاريخ-الوصول=September 25, 2025|صحيفة=www.presidency.ucsb.edu}}&lt;/ref&gt; وخلال [[الانتخابات الرئاسيه الامريكيه 2016|الحملة الانتخابية سنة 2016]] ، اللى تنافست فيها مراته ضد ترامب، أشار لأن نسخة ترامب، اللى استُخدمت كشعار حاشد فى الحملة، كانت رسالة لالبيض الجنوبيين مفادها أن ترامب يعدهم بـ&quot;إعادة الاقتصاد لما كان عليه قبل 50 سنه ، و{{Spaces}}... يعيدك لأعلى السلم الاجتماعى ويخفض التانيين لأسفل.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Bill Clinton suggests Trump slogan racist – but he used the same one
| url = https://www.foxnews.com/politics/bill-clinton-suggests-trump-slogan-racist-but-he-used-the-same-one
| publisher = [[Fox News]]
| date = September 9, 2016
| accessdate = January 22, 2018
| archivedate = November 6, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181106210724/https://www.foxnews.com/politics/bill-clinton-suggests-trump-slogan-racist-but-he-used-the-same-one
}}&lt;/ref&gt;

== استخدام دونالد ترامپ ==

فى ديسمبر 2011، و بعد تكهناتٍ حول نيته منافسة الرئيس الحالى [[باراك اوباما]] فى [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2012|انتخابات الرئاسة الامريكانيه سنة 2012]] ، ترامب أصدر بيان قال فيه إنه ما يستبعدش إنه يترشح للرئاسة فى المستقبل، و وضح:

&quot;لازم أسيب كل اختياراتى مفتوحة، لأن قبل أى حاجة لازم نخلّى امريكا عظيمة تانى.&quot;

وفى ديسمبر 2011 كمان، نشر كتاب بعنوان فرعى شبهه هو &quot;خلّى امريكا رقم 1 تاني&quot;، واللى اتغيّر فى طبعة اتنشرت تانى سنة 2015 لـ &quot;خلّى امريكا عظيمة تاني!&quot;

وفى 1 يناير 2012، مجموعة من مؤيدين ترامب قدمو أوراق رسمية لمكتب وزير خارجية ولاية تكساس علشان ينشئوا &quot;حزب خللا امريكا عظيمة تاني&quot;، وده كان هيسمح لترامب إنه يبقى مرشح الحزب لو قرر يترشح كمستقل فى الانتخابات الرئاسية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Report: Activists have filed paperwork in Texas for a Donald Trump third-party run for president – PoliTex|مسار=http://blogs.star-telegram.com/politex/2012/01/report-actvists-have-filed-paperwork-for-donald-trump-third-party-run-in-texas.html|ناشر=Star-Telegram|تاريخ-الوصول=August 4, 2020|صحيفة=blogs.star-telegram.com|تاريخ=February 3, 2016|مؤلف=Batheja|الأول=Aman|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160203140007/http://blogs.star-telegram.com/politex/2012/01/report-actvists-have-filed-paperwork-for-donald-trump-third-party-run-in-texas.html|تاريخ-الأرشيف=February 3, 2016}}&lt;/ref&gt; ترامب ابتدا استخدام الشعار رسمى فى 7 نوفمبر 2012، فى اليوم اللى بعد كده لفوز باراك اوباما بولاية رئاسية ثانية على حساب [[ميت رومنى]] . واستخدم ترامب الشعار فى مقابلة عملها مع جوناثان كارل فى اغسطس/آب 2013.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Karl
| first = Jonathan
| date = August 10, 2018
| title = Trump praised Washington Post, pitched 'Make America Great Again' 5 years ago: Reporter's Notebook
| language = en
| work = [[ABC News (United States)|ABC News]]
| url = https://abcnews.go.com/Politics/trump-praised-washington-post-pitched-make-america-great/story?id=57134136
| accessdate = November 1, 2020
| archivedate = November 9, 2020
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20201109030711/https://abcnews.go.com/Politics/trump-praised-washington-post-pitched-make-america-great/story?id=57134136
}}&lt;/ref&gt; وبحسب روايته، فقد فكّر أول فى شعار &quot;سنجعل امريكا عظيمة&quot;، لكنه لم يجد فيه ما يُناسبها. بعدين اقترح شعار &quot;لنجعل امريكا عظيمة&quot;، لكنه بعد مزيد من التفكير، شعر أنه يُسيء لامريكا لأنه يُوحى بأنها ما كانتش عظيمة قط. و فى النهاية، اختار عبارة &quot;لنجعل امريكا عظيمة تانى&quot;، مُدّعى بعدين أنه ماكانش على علم باستخدام ريجان ليها سنة 1980 لحد سنة 2015، لكنه أشار لأنه &quot;لم يُسجّلها كعلامة تجارية&quot;.&lt;ref name=&quot;Tumulty 2017&quot; /&gt; و فى 12 نوفمبر ، مضا طلب عند [[مكتب امريكا لبراءات الاختراع والعلامات التجارية|مكتب براءات الاختراع والعلامات التجارية الأمريكى]] للحصول على حقوق حصرية لاستخدام الشعار لأغراض سياسية. تم تسجيلها كعلامة خدمة فى 14 يوليه 2015، بعد ما ابتدا ترامب رسمى حملته الرئاسية سنة 2016 و أثبت أنه كان يستخدم الشعار للغرض المذكور فى طلب التسجيل.&lt;ref name=&quot;Tumulty 2017&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Tumulty
| first = Karen
| author-link = Karen Tumulty
| title = How Donald Trump came up with 'Make America Great Again'
| url = https://www.washingtonpost.com/politics/how-donald-trump-came-up-with-make-america-great-again/2017/01/17/fb6acf5e-dbf7-11e6-ad42-f3375f271c9c_story.html
| work = [[The Washington Post]]
| date = January 18, 2017
| accessdate = November 5, 2018
| archivedate = August 5, 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190805070000/https://www.washingtonpost.com/politics/how-donald-trump-came-up-with-make-america-great-again/2017/01/17/fb6acf5e-dbf7-11e6-ad42-f3375f271c9c_story.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=U.S. Service Mark 4,773,272|مسار=http://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=85783371&amp;caseType=SERIAL_NO&amp;searchType=statusSearch|ناشر=[[United States Patent and Trademark Office]]|تاريخ-الوصول=November 18, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130404082200/http://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=85783371&amp;caseType=SERIAL_NO&amp;searchType=statusSearch|تاريخ-الأرشيف=April 4, 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=USPTO TSDR Case Viewer|مسار=http://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn85783371&amp;docId=APP20121122072845#docIndex=28&amp;page=1|تاريخ-الوصول=January 27, 2017|صحيفة=tsdr.uspto.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170126152334/http://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn85783371&amp;docId=APP20121122072845#docIndex=28&amp;page=1|تاريخ-الأرشيف=January 26, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== قبعة MAGA ===
{{Redirect-distinguish|Maga hat|Magahat language{{!}}Magahat}}&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:204px;max-width:204px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:202px;max-width:202px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:U.S._President_Donald_Trump_with_a_KAG_hat.jpg|200x200بك]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:202px;max-width:202px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:Elon_Musk_(54349592626).jpg|200x200بك]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot; style=&quot;display:flex&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt; ترامب يرتدى قبعة &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; فى ديسمبر 2019، [[Elon Musk|و إيلون ماسك]] يرتدى قبعة سوداء تحمل شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; فى [[Conservative Political Action Conference|مؤتمر العمل السياسى المحافظ]] سنة 2025&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;ترامب خلال حملة سنة 2016، استخدم شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; '''(MAGA) بكثرة،بالخصوص بارتدائه قبعات''' تحمل الشعار بأحرف بيضاء، اللى بسرعه لاقت رواجاً بين مؤيديه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Bump
| first = Philip
| title = Why Donald Trump has given up on the hat
| url = https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/01/25/why-donald-trump-has-given-up-on-the-hat/
| work = [[The Washington Post]]
| date = January 25, 2016
| accessdate = November 5, 2018
| archivedate = June 12, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180612140306/https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/01/25/why-donald-trump-has-given-up-on-the-hat/
}}&lt;/ref&gt; كان الشعار بالغ الأهمية للحملة لدرجة أنها صرفت فى مرحلة ما مبالغ طائلة على صناعة القبعات.{{Spaced en dash}} يباع بسعر 25 دولار للوحدة على موقعه الإلكتروني{{Spaced en dash}} اكتر من الاعتماد على استطلاعات الرأى أو المستشارين أو الإعلانات التلفزيونية. بيعت ملايين النسخ، وقدّر ترامب أن النسخ المقلدة تفوق النسخ الأصلية بعشرة أضعاف. &quot;...{{Spaces}}لكنها كانت مجرد شعار، وكل مرة يشترى أحدهم واحدة منها، فده يعتبر إعلان. {{R|Tumulty 2017}} حقق تصميم القبعة الأبيض على الأحمر نجاح كبير كرمز للوحدة بين مؤيدين ترامب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Lehmann
| first = Chris
| date = March 11, 2024
| title = The MAGA Aesthetic Is Beginning to Rot
| url = https://www.thenation.com/article/politics/maga-aesthetic-trump-style/
| accessdate = December 29, 2024
| language = en-US
| issn = 0027-8378
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = August 19, 2022
| title = Donald Trump's MAGA hat, making his business 'great again'
| url = https://www.lemonde.fr/en/summer-reads/article/2022/08/19/donald-trump-s-maga-hat-making-his-business-great-again_5994044_183.html
| accessdate = December 29, 2024
| work = [[Le Monde]]
| language = en
}}&lt;/ref&gt;

بعض النقاد استخدموها برموز تانيه ذات دلالات سياسية، زى علم الكونفدرالية ، فى الوقت نفسه يراها المؤيدون تعبير عن الوطنية والهوية السياسية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Herrman
| first = John
| date = November 13, 2020
| title = What Does the MAGA Hat Mean Now? (Published 2020)
| work = The New York Times
| url = https://www.nytimes.com/2020/11/13/style/election-maga-hat.html
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20221108004955/https://www.nytimes.com/2020/11/13/style/election-maga-hat.html
| archivedate = November 8, 2022
| accessdate = December 29, 2024
| language = en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Symbol Of The MAGA Hat|مسار=https://www.npr.org/2019/01/27/689191278/the-symbol-of-the-maga-hat|صحيفة=NPR|تاريخ=January 27, 2019}}&lt;/ref&gt; و علشان ارتباطها بترامب وسياساته ، بقت القبعة مصدر للجدل. بيبص ليها البعض كرمز مثير للانقسام أو الاستفزاز، فى الوقت نفسه يراها تانيين تعبير عن معتقداتهم السياسية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Givhan
| first = Robin
| date = January 24, 2019
| title = The MAGA hat is not a statement of policy. It's an inflammatory declaration of identity.
| url = https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-maga-hat-is-not-a-statement-of-policy-its-an-inflammatory-declaration-of-identity/2019/01/23/9fe84bc0-1f39-11e9-8e21-59a09ff1e2a1_story.html
| work = [[The Washington Post]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump made MAGA hats a staple of his campaign. More than 2 million are on the streets|مسار=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-campaign-maga-hats-cost-b2642233.html|تاريخ-الوصول=December 29, 2024|صحيفة=The Independent|تاريخ=November 6, 2024|لغة=en}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:This_Is_The_Turning_Point_tour_attendees_(54857888531)_(cropped).jpg|تصغير|مؤيدو ترامب يرتدون قبعات &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot;، اكتوبر 2025]]
فى يناير 2019، كسبت القبعة باهتمام إعلامى واسع النطاق خلال مواجهة كسبت بتغطية إعلامية كبيرة بين مجموعة من طلاب المدارس الثانوية اللى ارتدوا القبعة وزعيم قبيلة أوماها، ناثان فيليبس . فى البداية، اعتبر البعض الحادثة ذات طابع عنصري؛ لكن لقطات فيديو لاحقة دفعت كتير من وسايل الإعلام لإعادة تقييم الموقف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump's MAGA Cap: &quot;This Generation's Ku Klux hood&quot; or a brilliant piece of political branding?|مسار=https://www.gq-magazine.co.uk/article/what-is-a-maga-hat|تاريخ-الوصول=December 29, 2024|صحيفة=British GQ|تاريخ=February 5, 2019|مؤلف=Tong|الأول=Alfred|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=In Defense of the MAGA Hat|مسار=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/24/lowry-covington-maga-hats-224215/|تاريخ-الوصول=December 29, 2024|صحيفة=Politico Magazine|تاريخ=January 24, 2019|مؤلف=Lowry|الأول=Rich|وصلة مؤلف=Rich Lowry|لغة=en}}&lt;/ref&gt; فى 29 ديسمبر 2022، قضت محكمة الاستئناف للدايرة التاسعة فى فانكوفر، واشنطن، بأن لبس قبعة &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; (MAGA) يُعتبر تعبير محمى حسب التعديل الاولانى للدستور الأمريكى. واحد من المعلمين السابقين لبس قبعة تحمل شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; (MAGA) فى الفصل الدراسي، ووصف تعرضه للمضايقات اللفظية والانتقام من قبل موظفين المدرسة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Court: Teacher wearing MAGA hat fell under protected speech|مسار=https://apnews.com/article/teaching-education-donald-trump-vancouver-d5fef0a94a1601335afc3a55bd5cd53f|تاريخ-الوصول=February 22, 2025|صحيفة=[[Associated Press]]|تاريخ=January 4, 2023|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230104021847/https://apnews.com/article/teaching-education-donald-trump-vancouver-d5fef0a94a1601335afc3a55bd5cd53f|تاريخ-الأرشيف=January 4, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== استخدام على مواقع التواصل الاجتماعى ===

دونالد ترامپ استخدم شعار حملته الانتخابية على وسايل التواصل الاجتماعى (و بالخصوصً [[اكس|تويتر]] )، مستخدم الوسوم #makeamericagreatagain و#maga. رد على الانتقادات الموجهة ليه بخصوص استخدامه المتكرر و مش التقليدى لوسايل التواصل الاجتماعي، دافع ترامب عن نفسه بتغريدة قال فيها: &quot;استخدامى لوسايل التواصل الاجتماعى مش رئاسى&quot;.{{Spaced en dash}} إنها الرئاسة فى العصر الحديث. خللى امريكا عظيمه تانى! فى 1 يوليه 2017.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Graham
| first = Chris
| title = 'Modern day presidential': Donald Trump defends use of social media in Twitter storm
| url = https://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/01/modern-day-presidential-donald-trump-defends-use-social-media/
| archiveurl = https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/01/modern-day-presidential-donald-trump-defends-use-social-media/
| archivedate = January 12, 2022
| work = [[The Daily Telegraph]]
| date = July 2, 2017
| accessdate = November 3, 2017
| language = en-GB
| issn = 0307-1235
}}&lt;/ref&gt; فى النص 1 سنة 2017، نشر ترامب شعاره على تويتر 33 مرة. و فى مقالى اتنشر فى [[بلومبيرج نيوز|بلومبيرغ نيوز]] ، أشار مارك وايت هاوس لأن: &quot;تحليل الانحدار بيشير لأن العبارة تُضيف (بشكلى تقريبى) 51,000 لعدد إعادة التغريد و الإعجابات للمنشور، و هو أمرٌ هام بالعلشان متوسط عدد مرات إعادة التغريد و الإعجاب بتغريدة ترامب الواحدة 107,000 مرة.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Whitehouse
| first = Mark
| title = 'Great Again' Is Trump's Magic Twitter Mantra
| url = https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-08-21/-make-america-great-again-is-trump-s-magic-twitter-mantra
| work = [[Bloomberg News]]
| date = August 21, 2017
| accessdate = November 3, 2017
| archivedate = November 7, 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171107002913/https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-08-21/-make-america-great-again-is-trump-s-magic-twitter-mantra
}}&lt;/ref&gt; وعزا ترامب فوزه (جزئى) لوسايل التواصل الاجتماعى لما قال: &quot;لقد فزت بانتخابات 2016 بالمقابلات والخطابات ووسايل التواصل الاجتماعى.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Rosen
| first = Christopher
| title = Donald Trump Defends Twitter Use as 'Modern Day Presidential'
| url = https://ew.com/tv/2017/07/01/donald-trump-modern-day-presidential/
| work = [[Entertainment Weekly]]
| date = July 2, 2017
| accessdate = November 8, 2017
| language = en-US
| archivedate = November 7, 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20171107030643/http://ew.com/tv/2017/07/01/donald-trump-modern-day-presidential/
}}&lt;/ref&gt; و حسب لشركة رايت تاج، بتشمل الإحصائيات التقديرية للساعة الواحدة لوسم #maga على تويتر وحده ما يلي: 1,304 تغريدات فريدة، و5,820,000 ظهور للوسم، و3,424 إعادة تغريد، مع تضمين 14٪ من تغريدات #maga صور، و55٪ روابط، و51٪ إشارات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=#maga Hashtag Analytics|مسار=https://ritetag.com/hashtag-stats/maga|تاريخ-الوصول=July 18, 2018|صحيفة=RiteTag|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180717071316/https://ritetag.com/hashtag-stats/maga|تاريخ-الأرشيف=July 17, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== اتهامات بالعنصرية ==

فى استخدامها من سنة 2015، عبارة &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; عبارةً مُحمّلة بالمعانى و&quot; إشارةً عنصريةً خفية &quot; من قِبل البعض. وتُجادل ماريسا ميلتون، الصحفية فى إذاعة صوت امريكا ، مع تانيين، بأنها عبارة مُحمّلة بالمعانى لأنها &quot;لا تجذب بس دول اللى يسمعونها كلغةٍ مُشفّرةٍ عنصرية ، بل كمان دول اللى شعروا بفقدان مكانتهم مع زيادة نفوذ مجموعاتٍ تانيه&quot;. وتُجادل سارة تشيرشويل بأن الشعار يتردد صداه دلوقتى زى ما كان يتردد صدى شعار &quot; امريكا الاول &quot; فى أوائل الاربعينات، مع فكرة &quot;أن النسخة الحقيقية من امريكا هيا امريكا اللى تُشبهني، الخيال الامريكانى اللى أتخيله كان موجوداً قبل ما يختلط بأعراقٍ وشعوبٍ تانيه&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=How 'America First' ruined the 'American dream'|مسار=https://www.vox.com/2018/10/22/17940964/america-first-trump-sarah-churchwell-american-dream|تاريخ-الوصول=May 18, 2021|صحيفة=[[Vox (website)|Vox]]|تاريخ=October 22, 2018|مؤلف=Illing|الأول=Sean|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210318233036/http://www.vox.com/2018/10/22/17940964/america-first-trump-sarah-churchwell-american-dream|تاريخ-الأرشيف=March 18, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; روبن أبكاريان، كتبت فى مقال رأى ليها فى ''جورنال لوس انجليس تايمز'' ، أن &quot;ارتداء قبعة تحمل شعار 'خللى امريكا عظيمه تانى' مش بالضرورة تعبير صريحاً عن العنصرية. لكن ارتداءها بيعتبرمؤشر قوى على أنك تشارك الرئيس ترامب آراءه العنصرية تجاه المكسيكيين والمسلمين وجدران الحدود، أو تُعجب بها، أو تُقدّرها&quot;. وذكرت ''صحيفتا ديترويت فرى برس'' ''ولوس أنجلوس تايمز'' أن كتير من قرائهما رفضوا ده الوصف، ولم يعتقدوا أن الشعار أو قبعات &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; دليل على العنصرية، بل رأوا فيها دلالة وطنية أو قومية امريكانيه .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Readers speak out on the divide over MAGA hats|مسار=https://www.freep.com/story/news/local/michigan/2019/01/25/trump-maga-hats-racist-make-america-great-again/2677458002/|تاريخ-الوصول=May 18, 2021|صحيفة=[[Detroit Free Press]]|مؤلف=Shamus|الأول=Kristen Jordan|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201102093649/https://www.freep.com/story/news/local/michigan/2019/01/25/trump-maga-hats-racist-make-america-great-again/2677458002/|تاريخ-الأرشيف=November 2, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Readers React: Media disdain for MAGA hat-wearing Trump supporters has to stop|مسار=https://www.latimes.com/opinion/readersreact/la-ol-le-maga-covington-students-20190124-story.html|تاريخ-الوصول=May 18, 2021|صحيفة=[[Los Angeles Times]]|تاريخ=January 24, 2019|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210518002649/https://www.latimes.com/opinion/readersreact/la-ol-le-maga-covington-students-20190124-story.html|تاريخ-الأرشيف=May 18, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ووصف نيكولاس غولدبيرغ، كاتب عمود فى ''جورنال لوس انجليس'' تايمز، شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; بأنه من أسوأ شعارات الحملات الانتخابية ، و فى الوقت نفسه &quot;شعار حملة انتخابية رائع&quot;، وكتب: &quot;كان غامض بما يكفى لجذب المتفائلين عموم، فى الوقت نفسه ترك مجال واسع للناخبين الساخطين والمستائين ليستنتجوا أننا نعود أخير لالأيام اللى كانو يُسيطرون فيها على العالم&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Column: Trump has come up with the worst campaign slogan ever|مسار=https://www.latimes.com/opinion/story/2020-05-14/trump-transition-to-greatness-worst-slogan|تاريخ-الوصول=November 23, 2020|صحيفة=[[Los Angeles Times]]|تاريخ=May 14, 2020|مؤلف=Goldberg|الأول=Nicholas|وصلة مؤلف=Nicholas Goldberg|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201023000338/https://www.latimes.com/opinion/story/2020-05-14/trump-transition-to-greatness-worst-slogan|تاريخ-الأرشيف=October 23, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; قال الممثل [[برايان كرانستون]] عن الشعار: &quot;لذا اسأل نفسك، من منظور تجربة الامريكان من أصل أفريقي، متى كانت امريكا عظيمة للامريكان من أصل أفريقي؟ متى كانت عظيمة؟ إذا كنت تسعى علشان يخلليها عظيمة تانى، فلن ده بيشمل الامريكان من أصل أفريقى.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Bryan Cranston Says Trump's MAGA Slogan Is 'Racist Remark': 'When Was It Ever Great in America for the African American?'|مسار=https://variety.com/2023/tv/news/bryan-cranston-trump-maga-racist-1235537447/|ناشر=Variety|تاريخ-الوصول=May 26, 2025|تاريخ=February 27, 2023}}&lt;/ref&gt;

دراسة اتعملت سنة 2018 باستخدام تقنيات استخراج النصوص وتحليل الشبكات الدلالية لنصوص [[اكس|تويتر]] وشبكات الهاشتاجات كشفت أن الهاشتاجات &quot;#MakeAmericaGreatAgain&quot; و&quot;#MAGA&quot; كانت شائعة الاستخدام بين مستخدمى أنصار تفوق العرق الأبيض والقوميين البيض ، و أنها استُخدمت كـ&quot;مساحة خطابية تنظيمية&quot; [[اقصى اليمين|للمتطرفين اليمينيين]] على مستوى العالم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Communicative Constitution of Hate Organizations Online: A Semantic Network Analysis of 'Make America Great Again'|صحيفة=Social Media + Society|مؤلف=Eddington|الأول=Sean M.|تاريخ=July 2018|المجلد=4|العدد=3|صفحات=205630511879076|issn=2056-3051|دوي=10.1177/2056305118790763|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== شعارات مشتقة ==
شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; كان موضوع كتير من المحاكاة الساخرة والنكات وحالات الثناء و الإشارات والانتقادات اللى تستند لده الشعار المكون من أربع كلمات.&lt;ref name=&quot;mance&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anti-Americanism is a mug's game|مسار=https://www.ft.com/content/1d20ed71-7484-43dd-8620-331aad03bd7e|ناشر=[[Financial Times]]|صحيفة=ft.com|مكان=London|مؤلف=Mance|الأول=Henry|سنة=2025|اقتباس=&quot;&quot;MAGA: Make America Go Away&quot;&quot;}} {{الاشتراك مطلوب}}&lt;/ref&gt;

=== المشتقات المالية اللى استخدمها ترامب ===

شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot; كان الاكتر شيوع بين مشتقات شعار &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot;، حيث اعتمدته حملة ترامب الرئاسية سنة 2020 كشعار رسمي، و إن كان بيستخدم غالب مع &quot;خللى امريكا عظيمه تانى&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='Keep America Great' makes the crowd go wild|مسار=https://www.politico.com/story/2019/06/18/trump-campaign-florida-2020-1369875|تاريخ-الوصول=November 18, 2022|صحيفة=[[Politico]]|تاريخ=June 18, 2019|مؤلف=Choi|الأول=Matthew|لغة=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump: 2020 slogan will be 'Keep America Great!' {{!}} CNN Politics|مسار=https://www.cnn.com/2018/03/10/politics/trump-campaign-slogan/index.html|تاريخ-الوصول=November 18, 2022|صحيفة=[[CNN]]|تاريخ=March 11, 2018|مؤلف=Watkins|الأول=Eli|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221118002712/https://www.cnn.com/2018/03/10/politics/trump-campaign-slogan/index.html|تاريخ-الأرشيف=November 18, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ولما أعلن ترامب ترشحه للرئاسة فى انتخابات 2024 ، المعلقون وصفو استخدامه لشعار &quot;لنجعل امريكا عظيمة ومجيدة تانى&quot; (&quot;MAGAGA&quot;). بقا المصطلح ده وصف فكاهى لحملة ترامب لإعادة انتخابه، و علّقت كتير من وسايل الإعلام على الجانب الفكاهى اللى يحمله &quot;MAGAGA&quot;، و بالخصوصً على كلمة &quot;gag&quot; اللى تعتبر جزءاً من الاختصار.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = November 17, 2022
| title = Letters: Trump won't 'make America great and glorious again' but the hats will be a funny
| url = https://www.sfchronicle.com/opinion/letterstotheeditor/article/trump-running-for-president-17590335.php
| accessdate = November 17, 2022
| work = [[San Francisco Chronicle]]
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=MAGAGA? Trump's new slogan mocked as &quot;baby babble&quot;|مسار=https://www.newsweek.com/donald-trump-magaga-presidential-announcement-maga-mocked-1759941|تاريخ-الوصول=November 17, 2022|صحيفة=[[Newsweek]]|تاريخ=November 16, 2022|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221117183654/https://www.newsweek.com/donald-trump-magaga-presidential-announcement-maga-mocked-1759941|تاريخ-الأرشيف=November 17, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Donald Trump Makes People Gag With Potential New Slogan For 2024|مسار=https://news.yahoo.com/donald-trump-makes-people-gag-103919673.html|تاريخ-الوصول=November 17, 2022|صحيفة=[[Yahoo! News]]|تاريخ=November 16, 2022|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221117183658/https://news.yahoo.com/donald-trump-makes-people-gag-103919673.html|تاريخ-الأرشيف=November 17, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; فى المؤتمر الوطنى الجمهورى سنة 2024 ، لبس بعض الأشخاص هدوم تحمل شعار &quot;لنجعل امريكا عظيمة تانى&quot;. فى اكتوبر 2024، وعد ترامب المرشح السابق عن حزب تالت [[روبرت كينيدى جونيور|، روبرت ف. كينيدى جونيور،]] بالسيطرة على الصحة العامة مستخدم عبارة &quot; لنجعل امريكا صحية تانى &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump promises RFK Jr control of public health to 'Make America Healthy Again'|مسار=https://thehill.com/video/trump-promises-rfk-jr-control-of-public-health-to-%E2%80%98make-america-healthy-again%E2%80%99/10175470/|تاريخ-الوصول=October 31, 2024|صحيفة=The Hill|تاريخ=October 30, 2024|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=RFK Jr. and Dr. Phil host 'Make America Healthy Again' town hall|مسار=https://local21news.com/news/local/rfk-jr-and-dr-phil-host-make-america-healthy-again-town-hall|تاريخ-الوصول=October 31, 2024|صحيفة=WHP|تاريخ=October 25, 2024|مؤلف=Rose|الأول=Maxine|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241208023318/https://local21news.com/news/local/rfk-jr-and-dr-phil-host-make-america-healthy-again-town-hall|تاريخ-الأرشيف=December 8, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و فى نوفمبر 2024، و بعد ما تعهد الحاكم [[جافن نيوسوم|جافين نيوسوم]] بعقد اجتماع للمشرعين فى كاليفورنيا لضمان سياسات الولاية التقدمية فى مواجهة إدارة ترامب القادمة، روّج ترامب لشعار &quot;لنجعل كاليفورنيا عظيمة تانى&quot; على نطاق واسع فى وسايل التواصل الاجتماعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Gavin Newsom's quest to 'Trump-proof' California enrages incoming president|مسار=https://www.politico.com/news/2024/11/08/trump-newsom-california-resistance-00188526|تاريخ-الوصول=November 9, 2024|صحيفة=[[Politico]]|تاريخ=November 8, 2024|مؤلف=Gardiner|الأول=Dustin|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241109100354/https://www.politico.com/news/2024/11/08/trump-newsom-california-resistance-00188526|تاريخ-الأرشيف=November 9, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Trump reacts to Newsom's call for special session to 'Trump-proof' California|مسار=https://www.abc10.com/article/news/politics/trump-newsom/103-d484ce96-7a09-4f02-af4d-02a16bfd9bd3|ناشر=[[Associated Press]]|تاريخ-الوصول=November 9, 2024|صحيفة=abc10.com|تاريخ=November 8, 2024|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt;

خلال مؤتمر صحفى مشترك مع الرئيس الفلبينى بونغبونغ ماركوس فى البيت الأبيض فى يوليه 2025، أعرب ترامب عن دعمه للسياسة الخارجية المستقلة للفلبين، وقال: &quot;أعتقد أنه (ماركوس) عليه أن يفعل ما هو صواب لبلاده. طول عمر قلتُ، كما تعلمون، لنجعل الفلبين عظيمة تانى. افعلوا كل ما يلزم&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Gokmen
| first = Berk Kutay
| title = 'I don't mind' if Philippines' Marcos 'gets along' with China: Trump
| url = https://www.aa.com.tr/en/americas/i-dont-mind-if-philippines-marcos-gets-along-with-china-trump/3639691
| accessdate = September 17, 2025
| work = [[Anadolu Agency]]
| date = July 23, 2025
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20250725133826/https://www.aa.com.tr/en/americas/i-dont-mind-if-philippines-marcos-gets-along-with-china-trump/3639691
| archivedate = July 25, 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Solano
| first = Josh
| title = Trump: Make the Philippines great again
| url = https://www.sunstar.com.ph/manila/trump-make-the-philippines-great-again
| accessdate = September 17, 2025
| work = [[SunStar Manila]]
| date = July 23, 2025
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20250917125142/https://www.sunstar.com.ph/manila/trump-make-the-philippines-great-again
| archivedate = September 17, 2025
}}&lt;/ref&gt;

ترامب فى يناير 2026، قال عن نائبة الرئيس الفنزويلى [[دلسى رودريجيز|ديلسى رودريغيز]] : &quot;إنها مستعدةٌ أساساً لفعل ما نراه ضرورى لجعل فنزويلا عظيمةً مرةً تانيه&quot;. تولت رودريغيز منصب الرئيس بالوكالة بعد ما ألقت إدارة ترامب القبض على الرئيس الفنزويلى [[نيكولاس مادورو]] ومراته واحتجزتهما فى نيو يورك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Carroll
| first = Rory
| date = 2026-01-04
| title = Delcy Rodríguez strikes defiant tone but must walk tightrope as Venezuela’s interim leader
| url = https://www.theguardian.com/world/2026/jan/04/delcy-rodriguez-tightrope-venezuela-interim-leader
| accessdate = 2026-01-05
| work = The Guardian
| language = en-GB
| issn = 0261-3077
}}&lt;/ref&gt;

==== لنجعل ايران عظيمة تانى ====
شعار &quot;لنجعل ايران عظيمة تانى&quot; صاغه الرئيس الامريكانى دونالد ترامپ، و هو بييوصف النظام الإسلامى بأنه يضر بايران، ويدعو لاستبداله لمساعدة ايران على أن تبقا دولة أقوى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = June 22, 2025
| title = Trump asks why there would not be 'regime change' in Iran
| url = https://www.reuters.com/world/trump-asks-why-there-would-not-be-regime-change-iran-2025-06-22/
| accessdate = June 23, 2025
| work = Reuters
| language = en
}}&lt;/ref&gt; و استخدمت جماعة المعارضة الايرانية &quot; إعادة التشغيل &quot; ده الشعار أيضاً.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=QAnon Goes to Iran|مسار=https://foreignpolicy.com/2020/07/15/qanon-goes-to-iran/|تاريخ-الوصول=February 5, 2022|صحيفة=Foreign Policy|تاريخ=July 15, 2020|مؤلف=Tabatabai|الأول=Ariane|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220523165625/https://foreignpolicy.com/2020/07/15/qanon-goes-to-iran/|تاريخ-الأرشيف=May 23, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== مشتقات مناهضة لترامب، ومحاكاة ساخرة، و مشتقات تانيه ===
[[ملف:Womens-march-santa-cruz-2017--61.jpg|تصغير|امرأتان ترتديان قبعات اتكتب عليها &quot; لنجعل دونالد ترامپ رئيس تانى &quot; خلال مسيرة الستات سنة 2017 .]]
تمّت محاكاة العبارة دى فى تصريحات سياسية، زى &quot;لنجعل امريكا ميكسيكيه تانى&quot;، و هو انتقاد لسياسات ترامب المتعلقة بالهجرة على الحدود الامريكانيه المكسيكية ، و إشارة لخسارة المكسيك 55% من أراضيها للولايات المتحدة حسب معاهدة غوادالوبى هيدالغو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Make America Mexico Again'|صحيفة=CIS.org|مسار=https://cis.org/Cadman/Make-America-Mexico-Again|مؤلف=Cadman|الأول=Dan|تاريخ=May 16, 2016|لغة=English|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201115110911/https://cis.org/Cadman/Make-America-Mexico-Again|تاريخ-الأرشيف=November 15, 2020|تاريخ-الوصول=February 21, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='Make America Mexico Again' Hat Maker: Satire Can Change Conversation|مسار=https://www.nbcnews.com/news/latino/make-america-mexico-again-hat-maker-satire-can-change-conversation-n567896|تاريخ-الوصول=February 21, 2021|صحيفة=[[NBC News]]|تاريخ=May 4, 2016|مؤلف=Latimer|الأول=Brian|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210309025935/https://www.nbcnews.com/news/latino/make-america-mexico-again-hat-maker-satire-can-change-conversation-n567896|تاريخ-الأرشيف=March 9, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; نجمة الأفلام الپورنو [[ستورمى دانييلز|ستورمى دانيلز]] ، اللى اتقال أنها كانت على علاقة غرامية مع الرئيس ترامب ، شاركت فى جولة ترويجية لنادى التعرى بعنوان &quot;لنجعل امريكا مثيرة جنسى تانى&quot;. تزامنت دى الجولة مع الحملة الانتخابية الأولى لترامب سنة 2016، وتبرع بجزء من عائداتها لمنظمة تنظيم العيله .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Stormy Daniels, Trump's alleged former mistress, performs at South Carolina strip club|مسار=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/01/22/stormy-daniels-trumps-alleged-former-mistress-performs-south-carolina-strip-club/1053087001/|تاريخ-الوصول=September 16, 2019|صحيفة=[[USA Today]]|تاريخ=January 22, 2018|مؤلف=Bowerman|الأول=Mary|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190804040802/https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/01/22/stormy-daniels-trumps-alleged-former-mistress-performs-south-carolina-strip-club/1053087001/|تاريخ-الأرشيف=August 4, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سخر [[جون اوليفر|جون أوليفر]] من الشعار فى برنامجه ''&quot;لاست ويك تونايت مع جون أوليفر&quot;'' فى فقرة مخصصة لترامب ، حثّ فيها المشاهدين على &quot;إعادة دونالد ترامپف لالسلطة&quot;، فى إشارة لالاسم الأصلى لعيلة ترامب .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Koblin
| first = John
| date = March 9, 2016
| title = John Oliver Sells Out of 'Make Donald Drumpf Again' Caps
| work = [[The New York Times]]
| url = https://www.nytimes.com/2016/03/09/business/media/trump-segment-on-john-oliver-show-explodes-on-youtube.html
| accessdate = November 5, 2018
| archivedate = September 8, 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190908133539/https://www.nytimes.com/2016/03/09/business/media/trump-segment-on-john-oliver-show-explodes-on-youtube.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zorthian 2016&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Zorthian
| first = Julia
| date = March 31, 2016
| title = John Oliver's 'Donald Drumpf' Segment Broke HBO Viewing Records
| work = [[Time (magazine)|Time]]
| url = https://time.com/4277790/john-oliver-donald-drumpf-records/
| accessdate = November 5, 2018
| archivedate = January 14, 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190114044113/http://time.com/4277790/john-oliver-donald-drumpf-records/
}}&lt;/ref&gt; حطمت دى الفقرة أرقام المشاهدة القياسية [[اتش بى او|على قناة HBO]] ، حيث حصدت 85 مليون مشاهدة.&lt;ref name=&quot;Zorthian 2016&quot; /&gt;

=== شعارات مماثلة مستخدمة بره امريكا ===

خلال حملته الانتخابية للانتخابات الرئاسية الإندونيسية سنة 2019 فى اكتوبر 2018، استخدم زعيم المعارضة السابق [[فرابوو سوبيانتو|برابوو سوبيانتو]] عبارة &quot;لنجعل إندونيسيا عظيمه تانى&quot;، رغم نفيه تقليد ترامب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Massola
| first = James
| title = Prabowo wants to 'make Indonesia great again'
| url = https://www.smh.com.au/world/asia/prabowo-wants-to-make-indonesia-great-again-20181020-p50awr.html
| accessdate = October 20, 2018
| work = The Sydney Morning Herald
| date = October 20, 2018
| language = en
| archivedate = October 20, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181020050903/https://www.smh.com.au/world/asia/prabowo-wants-to-make-indonesia-great-again-20181020-p50awr.html
}}&lt;/ref&gt; وخلال انتخابات البرلمان الاوروبى السويدى فى مايو 2019، استخدم الحزب الديمقراطى المسيحى شعار &quot;لنجعل الاتحاد الاوروبى لاغوم تانى&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| date = May 3, 2019
| title = KD: Gör EU lagom igen
| trans_title = KD: Make EU lagom again
| url = https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/wPd5y1/kd-gor-eu-lagom-igen
| accessdate = June 17, 2019
| work = [[Aftonbladet]]
| language = sv
| agency = [[TT News Agency|TT]]
| archivedate = June 17, 2019
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190617111130/https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/wPd5y1/kd-gor-eu-lagom-igen
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Svenskarnas starka stöd för EU kan inte tas för givet|مسار=https://wp.kristdemokraterna.se/saraskyttedal/|ناشر=Swedish Christian Democratic Party|تاريخ-الوصول=June 17, 2019|تاريخ=April 5, 2019|مؤلف=Skyttedal|الأول=Sara|وصلة مؤلف=Sara Skyttedal|لغة=sv|عنوان مترجم=The Swedes' strong support for the EU can't be taken for granted|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210308011421/https://wp.kristdemokraterna.se/saraskyttedal/|تاريخ-الأرشيف=2021-03-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011421/https://wp.kristdemokraterna.se/saraskyttedal/}}&lt;/ref&gt; واستخدم حزب فوكس الإسبانى اليمينى المتطرف شعار &quot; {{Lang|es|Hacer a España grande otra vez}} &quot;. شعار &quot;(لنجعل اسبانيا عظيمه تانى)&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=¿Qué hay detrás del auge de Vox? Polarización, tecnología y una red global|مسار=https://www.almendron.com/tribuna/que-hay-detras-del-auge-de-vox-polarizacion-tecnologia-y-una-red-global/|تاريخ-الوصول=April 15, 2022|صحيفة=Revista de Prensa|تاريخ=May 4, 2019|مؤلف=Applebaum|الأول=Anne|لغة=es|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220202191320/https://www.almendron.com/tribuna/que-hay-detras-del-auge-de-vox-polarizacion-tecnologia-y-una-red-global/|تاريخ-الأرشيف=February 2, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=De Fuerza Nueva a Vox: de la vieja a la nueva ultraderecha española (1975-2019)|صحيفة=Ayer|مؤلف=Casals i Meseguer|الأول=Xavier|تاريخ=June 15, 2020|المجلد=118|العدد=2|صفحات=365–380|issn=1134-2277|s2cid=250156987|دوي=10.55509/ayer/118-2020-14|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال الحملة الانتخابية العامة فى ترينيداد و توباجو سنة 2020 ، استخدمت زعيمة المعارضة ورئيسة الوزراء السابقة [[كاملا بيرساد بيسيسار|كاملا بيرساد-بيسيسار]] ، اللى اتُهمت بمحاولة أن تكون &quot;ترامب ترينيداد و توباجو&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kamla, the wannabe Trinidad and Tobago Trump|مسار=https://newsday.co.tt/2024/11/27/kamla-the-wannabe-trinidad-and-tobago-trump/|تاريخ-الوصول=December 31, 2024|صحيفة=Trinidad and Tobago Newsday|تاريخ=November 27, 2024|مؤلف=Newsday|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; ، عبارة &quot;لنجعل ترينيداد و توباجو عظيمه تانى!&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kamla: Make T&amp;T Great Again|مسار=https://www.tv6tnt.com/news/7pmnews/kamla-make-t-t-great-again/article_196da802-ce0f-11ea-af4d-777952892d73.html|تاريخ-الوصول=December 31, 2024|صحيفة=Caribbean Communications Network|تاريخ=July 24, 2020|لغة=en}}&lt;/ref&gt; و بعد فوز دونالد ترامپ فى الانتخابات الرئاسية الامريكانيه سنة 2024 ، وصفت فوزه بأنه جهدٌ &quot;لإعادة القيم والمبادئ الامريكانيه المحافظة، اللى اتعرضت لهجوم من قبل مروجى أيديولوجية اليسار المتطرف&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Opposition Leader congratulates Trump for his 'inspiring resilience' - CNC3|مسار=https://www.cnc3.co.tt/opposition-leader-congratulates-trump-for-his-inspiring-resilience/|تاريخ-الوصول=December 31, 2024|تاريخ=November 6, 2024|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; و فى سنغافورة، استخدم صناع المحتوى شعار &quot;لنجعل ييشون عظيمه تانى&quot; كدعابة متداولة، حيث معروفه المدينة نفسها بصورة نمطية بأنها خطيرة. و بيعت قبعات تحمل دى العبارة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://coconuts.co/singapore/news/this-odd-photoshoot-yishun-stars-models-pearls-make-yishun-great-hats/
| title = Yishun stars models, pearl beads, and 'Make Yishun Great Again' hats
| date = June 20, 2018
| work = coconuts.co
| archivedate = July 11, 2024
| accessdate = July 11, 2024
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20240711163905/https://coconuts.co/singapore/news/this-odd-photoshoot-yishun-stars-models-pearls-make-yishun-great-hats/
}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم حزب قوة الشعب ، و هو حزب سياسى فى سنغافورة، صيغة معدلة من شعار &quot;لنجعل سنغافورة وطن تانى&quot; فى بيان الحزب وحملته الانتخابية خلال الانتخابات العامة السنغافورية سنة 2025.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=GE2025: People's Power Party launches manifesto, with focus on population and governance|مسار=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-peoples-power-party-manifesto-5044471|تاريخ-الوصول=April 4, 2025|صحيفة=CNA|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{كومونز}}{{ويكيكوت}}{{روابط شخص}}

* {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Making America great again'?: The fascist body politics of Donald Trump|صحيفة=Political Geography|مؤلف=Gökarıksel|الأول=Banu|تاريخ=September 2016|المجلد=54|صفحات=79–81|مؤلف2=Smith|issn=0962-6298|الأول2=Sara|دوي=10.1016/j.polgeo.2016.07.004}}
* {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Debate: Donald Trump and Fascism Studies|صحيفة=Fascism|مؤلف=Jackson|الأول=Paul Nicholas|تاريخ=June 24, 2021|المجلد=10|العدد=1|صفحات=1–15|issn=2211-6249|s2cid=237872244|دوي=10.1163/22116257-10010009|doi-access=free}}
* {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Make America Great Again as White Political Theology|صحيفة=Revue LISA / LISA e-journal|مؤلف=Mukherjee|الأول=S. Romi|تاريخ=September 10, 2018|المجلد=16|العدد=2|issn=1762-6153|s2cid=70301111|دوي=10.4000/lisa.9887|eissn=|doi-access=free}}
* {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Make America Great again: Donald Trump, Racist Nativism and the Virulent Adherence to White Supremecy Amid U.S. Demographic Change|صحيفة=Charleston Law Review|مسار=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/charlwrev10&amp;i=227|مؤلف=Huber|الأول=Lindsay Perez|تاريخ=Fall 2016|المجلد=10|العدد=2|صفحات=215–250|issn=1934-4473}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=DiMaggio|الأول=Anthony R.|عنوان=Rising Fascism in America|سنة=2021|s2cid=244785516|دوي=10.4324/9781003198390|isbn=978-1-00-319839-0}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ward|الأول=Richard|عنوان=Corruption and Illiberal Politics in the Trump Era|سنة=2022|محرر=Goldstein|محرر-الأول=Donna M.|صفحات=219–234|الفصل=Slogans of White Supremacy|مؤلف2=Hristova|الأول2=Stefka|دوي=10.4324/9781003152729-17|محرر2=Drybread|محرر2-الأول=Kristen|isbn=978-1-00-315272-9}}
* [http://www.c-span.org/video/?c4541862/reagan-1980-convention-make-america-great Reagan at the 1980 GOP convention], C-SPAN
* [https://www.storifynews.com/make-america-great-again-an-examination-of-trumps-slogan/ Make America Great Again? An Examination of Trump's Slogan], storifynews.com
{{Donald Trump}}{{First presidency of Donald Trump}}{{Second presidency of Donald Trump}}{{Ronald Reagan}}{{Bill Clinton}}{{شريط بوابات|Conservatism|United States}}

[[تصنيف:خللى امريكا عظيمه تانى|خللى امريكا عظيمه تانى]]</text>
      <sha1>i3i5qw3mlzpydayqnhdco74fy2oz4d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رئيس المجلس الاوروبى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2292071</id>
    <revision>
      <id>13024679</id>
      <parentid>13017453</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52160" sha1="9tcsh7knj3t3xe564ogasbs6kstp6ku" xml:space="preserve">{{معلومات منصب رسمى|insignia=Council of the EU and European Council.svg|insigniasize=|insigniacaption=Emblem of European Council|flag=Flag of Europe.svg|flagsize=130|flagcaption=[[Flag of Europe]]|image=File:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|incumbent=[[انطونيو كوستا]]|incumbentsince=1 December 2024|department=[[European Council]]|style=President&lt;ref&gt;{{cite book |title=English Style Guide: A handbook for authors and translators in the European Commission |date=November 2024 |publisher=European Commission |page=126 |edition=8 |url=https://commission.europa.eu/document/download/c45f5b70-2d0e-4da7-b181-b5fe3a16c4bb_en |access-date=22 November 2024}}&lt;/ref&gt;|member_of=[[European Council]] (non-voting)|residence=[[Europa building]]|seat=[[بروكسيل]]. Belgium|appointer=European Council|appointer_qualified=by [[Qualified majority voting|qualified majority]]|termlength=2.5 years, renewable once|constituting_instrument=[[Treaties of the European Union]]|precursor=Chairman of the European Council|formation=1 December 2009|first=[[Herman Van Rompuy]]|website={{url|www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/|consilium.europa.eu}}}}

'''رئيس المجلس الاوروبى''' هو الشخص اللى يرأس ويقود عمل المجلس الاوروبى على الساحة الدولية. تتألف دى المؤسسة من رؤساء دول و حكومات [[اعضاء الاتحاد الاوروبى|الدول الأعضاء]] فى [[الاتحاد الاوروبى]] ، و [[رئيس الكوميسيون الاوروبيه|رئيس المفوضية الاوروبية]] ، و توفر التوجيه السياسى للاتحاد الاوروبى. من سنة 1975 لسنة 2009، منصب رئيس المجلس الاوروبى كان منصب مش رسمى (يُشار ليه غالب بالرئيس بالوكالة ) يشغله [[راس دوله|رئيس الدولة]] أو [[رئيس حكومه|حكومة]] الدولة العضو اللى تتولى الرئاسة الدورية لمجلس الاتحاد الاوروبى كل ستة أشهر. إلا أنه من [[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] سنة 2007، تنص المادة 15 من معاهدة الاتحاد الاوروبى على أن المجلس الاوروبى يعيّن رئيس متفرغاً لمدة سنتين ونصف، مع إمكانية التجديد مرة واحدة. ويتطلب التعيين، كمان إقالة الرئيس الحالي، أغلبية مزدوجة فى المجلس الاوروبى.

فى 19 نوفمبر 2009، المجلس الاوروبى وافق على أن [[هيرمان فان رومبوى]] ( [[حزب الشعب الاوروبى|من حزب الشعب الاوروبى]] )، اللى كان يمسك منصب رئيس الوزراء البلجيكيساعتها ، يكون أول رئيس له حسب معاهدة لشبونة. فان رومبوى اتولا منصبه عند دخول [[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] التنفيذ فى 1 ديسمبر 2009، واستمرت ولايته لحد 31 مايو 2012.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=European Council statement on the measures taken regarding the implementation of the Treaty of Lisbon|مسار=http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/111607.pdf|ناشر=Consilium}}&lt;/ref&gt; بعدين مُدِّدت ولايته بعدين لفترة ثانية خلصت فى 30 نوفمبر 2014. تانى من شغل المنصب ده كان رئيس الوزراء البولندى [[دونالد توسك]] . انتُخب فى الأصل لفترة ولاية من 1 ديسمبر 2014 ل31 مايو 2017، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Italy's Mogherini and Poland's Tusk get top EU jobs|مسار=https://www.bbc.com/news/world-europe-28989875|ناشر=[[BBC News]]|تاريخ-الوصول=31 March 2022|تاريخ=30 August 2014}}&lt;/ref&gt; و أُعيد انتخابه فى 9 مارس 2017 لفترة ولاية ثانية تمتد من 1 يونيه 2017 لحد 30 نوفمبر 2019.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=EU leaders defy Warsaw to reappoint Donald Tusk|مسار=http://www.politico.eu/article/eu-leaders-reappoint-donald-tusk-as-council-president/|ناشر=Politico|تاريخ-الوصول=31 March 2022|تاريخ=9 March 2017|مؤلف=Herszenhorn|الأول=David M.}}&lt;/ref&gt;

فى 2 يوليه 2019، المجلس الاوروبى انتخب رئيس الوزراء البلجيكى ساعتها [[شارل ميشيل|، شارل ميشيل]] ، خلف لدونالد توسك كرئيس تالت للمجلس الاوروبي، للفترة من 1 ديسمبر 2019 ل31 مايو 2022.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Special meeting of the European Council (30 June, 1 and 2 July 2019) – Conclusions|مسار=https://www.consilium.europa.eu/media/40136/20190607-special-euco-conclusions-en.pdf}}&lt;/ref&gt; و أعيد انتخابه فى مارس 2022 لولاية ثانية للفترة من 1 يونيه 2022 ل30 نوفمبر 2024.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Charles Michel re-elected president of the European Council|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/24/charles-michel-re-elected-president-of-the-european-council/|تاريخ-الوصول=2022-10-19|صحيفة=www.consilium.europa.eu|لغة=en}}&lt;/ref&gt; من 1 ديسمبر 2024، تم استبدال ميشيل [[انطونيو كوستا|بأنتونيو كوستا]] ، اللى ترك منصبه كرئيس وزراء البرتغال فى وقت سابق من نفس السنه ، علشان يكون الرئيس الرابع و الأخير للمجلس الاوروبى.

== تاريخ ==

=== الشكل المبكر ===

الاجتماع الاولانى لرؤساء دول و حكومات كل الجماعات الاوروبية سنة 1961 كقمة غير رسمية، لكنه لم بيكون رسمى إلا سنة 1974، لما سماه الرئيس الفرنساوى ساعتها [[فاليرى جيسكار ديستان|، فاليرى جيسكار ديستان،]] اسم &quot;المجلس الاوروبي&quot;. ومع تأسيس [[الاتحاد الاوروبى]] سنة 1993، استندت رئاسة المجلس الاوروبى لرئاسة مجلس الاتحاد الاوروبى ، حيث تستضيفها [[اعضاء الاتحاد الاوروبى|الدولة العضو]] اللى تتولى رئاسة المجلس، بالتناوب كل ستة أشهر. ولأن المجلس الاوروبى بيتكون من قادة وطنيين، فقد كان يرأسه رئيس دولة أو حكومة الدولة الرئيسة.&lt;ref name=&quot;Dragoman&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Evolution of the European Council: The implications of a permanent chair|مسار=http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf|ناشر=Dragoman.org|تاريخ-الوصول=12 July 2007|مؤلف=Stark|الأول=Christine|تاريخ-الأرشيف=2007-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070709220601/http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nbiz&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The European Council under Construction|مسار=http://www.nbiz.nl/publications/2003/20030900_cli_paper_dip_issue88.pdf|ناشر=Netherlands Institution for international Relations|تاريخ-الوصول=16 August 2007|تاريخ=September 2003|مؤلف=van Grinsven|الأول=Peter|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070928110519/http://www.nbiz.nl/publications/2003/20030900_cli_paper_dip_issue88.pdf|تاريخ-الأرشيف=2007-09-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110519/http://www.nbiz.nl/publications/2003/20030900_cli_paper_dip_issue88.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Treaties&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Consolidated EU Treaties|مسار=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf|تاريخ-الوصول=27 June 2007|مؤلف=Europa|وصلة مؤلف=Europa (web portal)}}&lt;/ref&gt;

=== وظيفة دائمة ===

الدستور الاوروبى ، اللى صاغته الاتفاقية الاوروبية ، نص على أن &quot;رئيس المجلس الاوروبي&quot; يمسك منصب الرئاسة لفترة طويلة وبدوام كامل.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot; /&gt;

الناخبين فى دولتين عضوتين رفضو الدستور وقت عملية التصديق عليه، لكن التغييرات اللى كانت مقترحة بخصوص رئاسة المجلس الاوروبى اتفضّلت موجودة فى معاهدة لشبونة، اللى دخلت حيّز التنفيذ فى 1 ديسمبر 2009. و كان متوقع إن أول رئيس يحدد دور شاغلى المنصب فى المستقبل، لأن ماكانش فيه تصور واضح إزاى المنصب ده ممكن يتطور.&lt;ref name=&quot;first names EUO&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=First names floated for top new EU jobs|مسار=http://euobserver.com/9/25009|ناشر=EU Observer|تاريخ-الوصول=22 October 2007|تاريخ=22 October 2007|مؤلف=Goldirova|الأول=Renata}}&lt;/ref&gt;

واحد من الآراء المطروحة كان إن دور الرئيس يقتصر على دور شبه إداري، يعنى قائد بيرأس الاجتماعات وبيضمن إن شغل الهيئة وسياساتها يمشى بسلاسة. وده ممكن يجذب قادة شبه معتزلين بيدوروا على ختام مناسب لمسيرتهم المهنية، ويخلّى معظم الشغل يكون عند المفوضية بدل ما يمارس سلطة مباشرة جوّه المؤسسات.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=[Comment] The new EU president&quot; standard bearer or shaker?|مسار=http://euobserver.com/9/25161|ناشر=EU Observer|تاريخ-الوصول=18 November 2007|تاريخ=16 November 2007|مؤلف=Iey Berry|الأول=Peter Sain}}&lt;/ref&gt;

رأى تانى كان متصوّر رئيس يكون اكتر فاعلية جوّه الاتحاد، ويتكلم باسمه فى الخارج. وبناء على كده، المنصب كان ممكن يتحوّل بسرعة، حسب مؤيدين الفكرة، ل&quot;رئيس فعلى لاوروبا&quot;. وعلى عكس النموذج الأول، كان هيتشاف دولى كمتحدث باسم الاتحاد الاوروبى. واللى يشغلوا المنصب ده هيكونو قادة أكتر جاذبية. و أظهر تعيين هيرمان فان رومبوى إن فيه رغبة فى الاتجاه للنمط 1 الرئاسة. على أى حال، طُرحت شوية أسباب عملية لاعتماد نظام الرئاسة الجديد

النظام القديم للرئاسة الدورية كان معناه إن الرئيس بيتغيّر كل اجتماعين أو تلاتة، من غير أى اختيار حقيقى لشخصه. واللى كانو بيشغلوا المنصب ماكانش عندهم وقت كفاية يجهّزوا للاجتماعات، لأنهم كانو مشغولين بإدارة حكوماتهم الوطنية (والمشكلة دى كانت بتزيد مع زيادة عدد الدول الأعضاء اللى بيتفاوضوا معاها بسبب توسّع الاتحاد الاوروبى).

وكمان لما كانو بيمثّلوا الاتحاد الاوروبى خارجى فى قمم مجموعة السبع أو مجموعة العشرين، كانو فى نفس الوقت فى الغالب بيمثّلوا بلادهم. والسماح للمجلس الاوروبى إنه يختار رئيس متفرّغ لفترة أطول، وما يكونش فى نفس الوقت رئيس حكومة وطنية، ساعد فى تجنّب المشاكل دى.

[[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] لم بتتحدد آلية ترشيح لرئاسة المجلس الاوروبي، ولذا طُرح فى البداية عدد من المرشحين الرسميين و مش الرسميين. و فى الاجتماع الختامى للمجلس الاوروبى بخصوص المعاهدة فى لشبونة، بتاريخ 19 نوفمبر 2007، أثار الرئيس الفرنساوى [[نيكولا ساركوزى]] تكهنات واسعة حول المرشحين بتسميته [[تونى بلير]] ، [[فيليبى جونثاليث|وفيليبى غونزاليس]] ، [[جان كلود يونكر|وجان كلود يونكر]] ، مشيدًا بهم كمرشحين جديرين &lt;ref name=&quot;FdSarkoBlairJuncker&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CONFERENCE DE PRESSE DU PRESIDENT DE LA REPUBLIQUE, M. NICOLAS SARKOZY|مسار=https://pastel.diplomatie.gouv.fr/editorial/actual/ael2/bulletin.asp?liste=20071022.html|ناشر=France diplomatie|تاريخ-الوصول=18 February 2008|تاريخ=19 October 2007|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110725104457/https://pastel.diplomatie.gouv.fr/editorial/actual/ael2/bulletin.asp?liste=20071022.html|تاريخ-الأرشيف=2011-07-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725104457/https://pastel.diplomatie.gouv.fr/editorial/actual/ael2/bulletin.asp?liste=20071022.html}}&lt;/ref&gt; بالخصوص أن بلير كان الأوفر حظ لتولى المنصب لفترة طويلة. إلا أنه واجه معارضة واسعة النطاق لكونه من دولة كبيرة بره [[منطقة اليورو]] ومنطقة [[منطقة شينجين|شنغن]] ، فضل عن كونه زعيم دخل حرب العراق اللى قسمت اوروبا. كما ساهمت معارضة طفيفة لقادة تانيين زى يونكر فى رفض ترشيحهم.

=== رئيس متفرغ ===

فى 19 نوفمبر 2009، [[هيرمان فان رومبوى]] ، رئيس وزراء بلجيكاساعتها ، اتتعين أول رئيس متفرغ للمجلس الاوروبى. اتُخذ القرار الرسمى بالتعيين بعد دخول [[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] التنفيذ فى 1 ديسمبر 2009.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=New leadership team for Europe|مسار=http://www.consilium.europa.eu/showFocus.aspx?id=1&amp;focusid=418&amp;lang=en|ناشر=[[Council of the European Union]]|تاريخ-الوصول=24 November 2009|اقتباس=The formal decisions on these appointments will be taken once the Treaty of Lisbon has entered into force, on 1 December 2009.|تاريخ-الأرشيف=2009-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091123104948/http://www.consilium.europa.eu/showFocus.aspx?id=1&amp;focusId=418&amp;lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; رئيس الوزراء البريطاني، [[جوردون براون|غوردون براون]] ، صرّح بأنه حظى بدعم بالإجماع من قادة الدول الـ27 الأعضاء فى الاتحاد الاوروبى خلال القمة فى بروكسل مساء 19 نوفمبر 2009. براون مدح فان رومبوى وصفه بأنه &quot;صانع توافق&quot; و&quot;أرسى الاستقرار السياسى فى بلاده بعد شهور من عدم اليقين&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367589.stm
| work = The Daily Telegraph
| title = Belgian PM Van Rompuy is named as new EU president
| date = 19 November 2009
| accessdate = 20 November 2009
}}&lt;/ref&gt; و فى مؤتمر صحفى اتعمل عقب تعيينه، علّق فان رومبوى قائل: &quot;ينبغى أن تخرج كل دولة منتصرة من المفاوضات. فالمفاوضات اللى تنتهى بطرف مهزوم لا تعتبر مفاوضات ناجحة. سأراعى مصالح وحساسيات الجميع. فحتى و إن بقيت وحدتنا مصدر قوتنا، تنوّعنا يبقى مصدر ثروتنا&quot;، مؤكدًا على خصوصية كل دولة عضو فى الاتحاد الاوروبى. أول اجتماع لمجلس فان رومبوى كان لقاء مش رسمى فى مكتبة سولفاى فى ليوبولد بارك ، بدل الاجتماع الرسمى المعتاد فى مبنى جوستوس ليبسيوس المجاور. دُعى لالاجتماع للتفكير فى المشاكل الاقتصادية الهيكلية طويلة الأجل اللى تواجه اوروبا، لكن أزمة منطقة اليورو طغت عليه.

== واجبات و صلاحيات ==

=== قبل سنة 2009 ===

[[راس دوله|رئيس الدولة]] أو حكومة الدولة العضو اللى تتولى رئاسة مجلس الاتحاد الاوروبى كان يمسك منصب ''الرئيس'' المؤقت للمجلس. و كانت دى الرئاسة تتناوب كل ستة أشهر، ما يعنى وجود رئيس جديد للمجلس الاوروبى مرتين فى السنة. منصب الرئيس المؤقت ماكانش سوى منصبٍ ''[[الاول بين الاقران|رفيعى]]'' بين رؤساء الدول أو الحكومات الاوروبية التانيين. بس، كان الرئيس المؤقت يمثل المجلس الاوروبى خارجى، ويقدم تقاريره لالبرلمان الاوروبى بعد اجتماعاته، كمان فى بداية ونهاية فترة رئاسته.&lt;ref name=&quot;How work&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=How does the EU work|مسار=http://europa.eu/abc/12lessons/lesson_4/index_en.htm|ناشر=[[Europa (web portal)|Europa]]|تاريخ-الوصول=12 July 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europa Council&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=European Council|مسار=http://europa.eu/european_council/index_en.htm|ناشر=Europa|تاريخ-الوصول=12 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== بعد سنة 2009 ===
[[ملف:President_of_the_European_Council,_Herman_Van_Rompuy,_during_a_visit_to_the_Paranal_Observatory.jpg|تصغير|رئيس المجلس الاوروبى هيرمان فان رومبوى خلال زيارة [[مرصد بارانال|لمرصد بارانال]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = European High-level Delegations visit Paranal
| url = http://www.eso.org/public/news/eso1305/
| publisher = ESO Press Release
| accessdate = 12 February 2013
}}&lt;/ref&gt;]]

دور الرئيس سياسى فى جوهره، علشان يتولى إعداد أعمال المجلس الاوروبي، و تنظيم اجتماعاته ورئاستها، والسعى لالتوصل لتوافق فى الآراء بين أعضائه، و تقديم التقارير لالبرلمان الاوروبى بعد كل اجتماع. كما ''يضمن الرئيس، فى منصبه وبهذه الصفة، التمثيل الخارجى للاتحاد فى القضايا المتعلقة بسياسته الخارجية و الأمنية المشتركة، دون المساس بصلاحيات الممثل الأعلى للاتحاد للشؤون الخارجية و الأمن'' .&lt;ref name=&quot;Council Press Release&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=President of the European Council|مسار=http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/111298.pdf|ناشر=General Secretariat of the Council of the EU|تاريخ-الوصول=24 November 2009|تاريخ=24 November 2009}}&lt;/ref&gt; ويُثير بعض التداخل بين أدوار رئيس المجلس الاوروبى و رئيس المفوضية والممثل الأعلى -بالخصوص فى السياسة الخارجية - غموض حول مدى النفوذ اللى سيكتسبه رئيس المجلس الاوروبى. فيه قلقٌ كمان بخصوص اذا كان الرئيس سيحظى بالموظفين والموارد الكافية لأداء مهام منصبه بفعالية، و أنه فى ظل غياب وزارة، قد يبقا الرئيس مجرد أداة فى يد قادة الاتحاد الاوروبى.&lt;ref name=&quot;Vauge&quot; /&gt; مع إعادة تنظيم المناصب القيادية فى الاتحاد الاوروبى حسب [[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] ، اتوجهت بعض الانتقادات لغموض مسؤوليات كل منصب. أشاد السفير الأوكرانى عند الاتحاد الاوروبي، [[اندرى ڤيسيلوڤسكى|أندريه فيسيلوفسكي،]] بالإطار التنظيمي، موضح إياه بأسلوبه الخاص: بيتكلم [[رئيس الكوميسيون الاوروبيه|رئيس المفوضية الاوروبية]] بصفته &quot;حكومة&quot; الاتحاد الاوروبي، فى الوقت نفسه الرئيس الجديد للمجلس الاوروبى &quot;مُخطط استراتيجى&quot;. ويتخصص الممثل الأعلى فى &quot;العلاقات الثنائية&quot;، فى الوقت نفسه يتولى المفوض الاوروبى للتوسع وسياسة الجوار الاوروبى المسائل الفنية، زى اتفاقية التجارة الحرة مع أوكرانيا. أما رئيس البرلمان الاوروبي، فبيراعى بتوضيح قيم الاتحاد الاوروبى.

رئيس المجلس الاوروبى وسع نفوذه علشان يشمل السياسة المالية، هيا أهم المجالات المتبقية للرئاسة الدورية للمجلس، اللى شافت انخفاض اكبر فى صلاحياتهاو ده كان مخطط له قبل كده .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Poland to showcase its EU credentials in Brussels extravaganza|مسار=https://euobserver.com/institutional/30236|صحيفة=EUobserver|تاريخ=8 June 2010}}&lt;/ref&gt; وتحتاج كتير من التغييرات اللى أُدخلت حسب معاهدة لشبونة لترسيخها بتطبيقها العملى من قبل الجهات الفاعلة دلوقتى . و حاولت الرئاسة الإسبانية، دون جدوى، تحدى المنصب البارز لرئيس المجلس الاوروبى خلال الرئاسة الدورية الأولى سنة 2010، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Spain ends invisible EU presidency|مسار=https://euobserver.com/institutional/30385|صحيفة=EUobserver|تاريخ=30 June 2010}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه شاف النصف التانى من العام رئاسة بلجيكية دورية اتميزت بحكومة تصريف أعمال ضعيفة لم تُعارض هيرمان فان رومبوي، و هو سياسى بلجيكى. و أعلنت الرئاسة البلجيكية الدورية أنها سبتاخد موقف ثانوى &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Belgian presidency sets parliament in its sights|مسار=https://euobserver.com/institutional/30392|صحيفة=EUobserver|تاريخ=July 2010}}&lt;/ref&gt; بخصوص برئيس المجلس الاوروبى والممثل السامي،و ده أثار آمال ومخاوف فى آنى واحد بخصوص طابع اكتر شمولية فى المجلس والسياسة الخارجية.

== امتيازات المنصب ==

الرئيس ياخد سيارة مع سواق و حوالى 20 موظف مخصص. كمان ياخد بدل سكن، بدل مقر إقامة رسمى اعتُبر &quot;رمزى للغاية&quot;. وبالمثل، رُفضت فكرة الطياره الخاصة لكونها رمزية أيضاً، وكما أشار واحد من الدبلوماسيين، التفاوت فى الامتيازات بين رئيسى المجلس الاوروبى والمفوضية الاوروبية قد يُؤجج التنافس بينهم.&lt;ref name=&quot;EUO April Perks&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Member states consider perks and staff for new EU president|مسار=http://euobserver.com/9/25968|ناشر=EU Observer|تاريخ-الوصول=15 April 2008|تاريخ=14 April 2008|مؤلف=Mahony|الأول=Honor}}&lt;/ref&gt;

المفاوضات الرسمية بخصوص راتب وامتيازات الرئاسة الدائمة ابتدت فى ابريل 2008 كجزء من مسودة ميزانية الاتحاد الاوروبى سنة 2009. و أسفرت دى المفاوضات عن منح الرئيس نفس شروط رئيس المفوضية، براتب أساسى يعادل 138% من أعلى درجة فى الخدمة المدنية (باستثناء البدلات العائلية و غيرها).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=COUNCIL DECISION of 1 December 2009 laying down the conditions of employment of the President of the European Council|مسار=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:322:0035:0035:EN:PDF|ناشر=[[European Commission]]|تاريخ-الوصول=20 June 2010|صحيفة=EurLex|صيغة=PDF|اقتباس=The basic monthly salary of the President of the European Council shall be equal to the amount resulting from application of 138% to the basic salary of an official of the European Union at grade 16 third step.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Com Emp&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Regulation No 422/67/EEC, 5/67/Euratom of the Council|مسار=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1967R0422:20040501:EN:PDF|ناشر=[[European Commission]]|تاريخ-الوصول=20 June 2010|صحيفة=EurLex|تاريخ=25 July 1967|صيغة=pdf}}&lt;/ref&gt; وده يعنى راتب شهرى قدره 31,200 يورو.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=EU AMA: Who is the highest-paid EU official?|مسار=https://www.theparliamentmagazine.eu/news/article/eu-europe-highestpaid-official|تاريخ-الوصول=2025-04-08|صحيفة=The Parliament Magazine|تاريخ=2023-05-24|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

احتمال حصول رئيس المجلس الاوروبى على مزايا اكبر من رئيس المفوضية الاوروبية أثارتهديد البرلمان برفض ميزانية سنة 2009. فقد رأى البرلمان فى الراتب المرتفع والمكافآت الإضافية إشارة رمزية لأن المنصب يُراد له أن يبقا اكتر نفوذاً،و ده يزيد من التعاون بين الحكومات على حساب البرلمان. ومع اقتراح بعض أعضاء المجلس تعيين ما يوصل ل60 موظف، جادل واحد من أعضاء البرلمان الاوروبى سنة 2008 بأن لجنة الشؤون الدستورية لازم تتخلى عن الاتفاق الشفهى اللى ينص على عدم تدخل البرلمان والمجلس فى ميزانية كل منهما.&lt;ref name=&quot;EUO Parl Perks&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=MEPs to use budget power over EU president perks|مسار=http://euobserver.com/9/26018|ناشر=EU Observer|تاريخ-الوصول=22 April 2008|تاريخ=22 April 2008|مؤلف=Mahony|الأول=Honor}}&lt;/ref&gt;

== مكتب الرئيس ==
 مع ان المجلس الاوروبي، حسب معاهدة لشبونة، مؤسسة مستقلة تبع لاتحاد الاوروبي، إلا أنه لا يملك إدارة خاصة به. وتتولى الأمانة العامة لمجلس الاتحاد الاوروبى تقديم الدعم الإدارى لكل من المجلس الاوروبى ورئيسه. بس، يمتلك الرئيس مكتب خاص به ( ''مكتب '' ) فيه مستشارين مقربين. و اختار فان رومبوى البارون فرانس فان دايل، السفير البلجيكى السابق عند امريكا والامم المتحده والاتحاد الاوروبى و حلف شمال الاطلنطى، و رئيس ''لديوان'' عدد من وزراء الخارجية البلجيكيين، ليكون أول رئيس لديوانه. و بعد اعتزاله فى خريف سنة 2012، خلفه ديدييه سيووس ، النائب الدائم السابق لبلجيكا عند الاتحاد الاوروبى والمتحدث السابق باسم رئيس الوزراء البلجيكى فيرهوفشتات. وضم فريقه كمان [[ريتشارد كوربيت|ريتشارد كوربيت،]] عضو البرلمان الاوروبى السابق عن حزب العمال البريطاني، وديرك دى باكر، المسؤول الإعلامى المخضرم لفان رومبوى.

== التفويض الديمقراطى ==

=== انتخاب ===

رئيس المجلس الاوروبى ينتخبه أعضائه بأغلبية مؤهلة معززة لفترة ولاية قابلة للتجديد مرة واحدة مدتها سنتان ونصف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The role of the European Council in nominations and appointments|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/role-nominations-appointment/|تاريخ-الوصول=4 July 2024|صحيفة=European Counil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Qualified majority|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/qualified-majority/|تاريخ-الوصول=4 July 2024|صحيفة=European Counil}}&lt;/ref&gt; وتحدد المادة 15 من معاهدة الاتحاد الاوروبى (TEU) مهامه. ويُجرى رؤساء الدول أو الحكومات التصويت لاختيار المنصب ده .&lt;ref name=&quot;cons1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=European Council: The President's role|مسار=http://www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/role/|تاريخ-الوصول=21 March 2015|اقتباس=The President the European Council is elected by the European Council by a qualified majority. He is elected for a 2.5-year term, which is renewable once.}}&lt;/ref&gt; غياب المساءلة قدام أعضاء البرلمان الاوروبى أو [[عضو برلمان|البرلمانيين]] الوطنيين اثار شكوك حول اذا كان القادة الوطنيين سيدعمون الرئيس فعلى فى القضايا الرئيسية.&lt;ref name=&quot;Vauge&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Unclear EU treaty provisions causing 'nervousness'|مسار=http://euobserver.com/9/25234|ناشر=EU Observer|تاريخ-الوصول=28 November 2007|تاريخ=28 November 2007|مؤلف=Mahony|الأول=Honor}}&lt;/ref&gt; فى ظل نظام التناوب، كان للرؤساء تفويض من دولهم الأعضاء، اعضاء المجلس الاوروبى يختارو الرئيس الدائم الجديد.&lt;ref name=&quot;Leinen utopian&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A President of Europe is not Utopian, it's practical politics|مسار=http://www.europesworld.org/EWSettings/Article/tabid/78/Default.aspx?Id=14db4079-1eb1-4110-9f53-ed343139403d|ناشر=Europe's World|تاريخ-الوصول=18 November 2007|مؤلف=Leinen|الأول=Jo}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; دعا البعض، زى وزير الداخلية الألمانى السابق و رئيس البوندستاغ السابق [[فولفجانج شويبله|فولفغانغ شويبله]] ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=British Conservatives call for EU to return powers|مسار=http://euobserver.com/9/28216|تاريخ-الوصول=2 June 2009|صحيفة=EUobserver|تاريخ=2 June 2009}}&lt;/ref&gt; لإجراء انتخابات مباشرة لمنح الرئيس تفويض،و ده سيعزز منصبه فى المجلس الاوروبي، ويتيح قيادة أقوى، و معالجة مسألة الشرعية الديمقراطية فى الاتحاد الاوروبى. رغم ده ، قد يتعارض ده مع التفويض الديمقراطى للبرلمان أو مع تفويض محتمل للمفوضية (شوف القسم تحته). إن منح تفويض لرئيس المجلس الاوروبى سيشير لتطور نظام الحكم فى الاتحاد نحو [[نظام رئاسى]] ، بدل من [[نظام برلمانى|النظام البرلمانى]] .&lt;ref name=&quot;Leinen utopian&quot; /&gt;

=== العلاقة مع المفوضية ===

نشأ خلاف و قلق بخصوص التنافس بين الرئيس السابق للمجلس الاوروبي، فان رومبوي، والرئيس السابق للمفوضية الاوروبية، باروسو، بسبب غموض صياغة المعاهدة. و أوضحت بعض التفسيرات أن فان رومبوى هو &quot;المخطط الاستراتيجي&quot; وباروسو هو [[رئيس حكومه|رئيس الحكومة]] . وبخصوص بالسياسة الاقتصادية، رأى فان رومبوى أن المجلس الاوروبى معنى بالاستراتيجية العامة، فى الوقت نفسه المفوضية معنية بالتنفيذ. و رغم تناولهما وجبات الإفطار مع بعض أسبوعى، فقد كان فيه قدر من التنافس بين المنصبين اللى لم بييحدد ا بعد.&lt;ref name=&quot;VanB&quot; /&gt; رغم أنه ما يحقش لرئيس المجلس الاوروبى أن يمسك منصب وطنى، زى رئيس وزراء دولة عضو، إلا أنه مافيش زى ده القيد على المناصب الاوروبية. فزى ، ممكن يكون الرئيس عضو فى البرلمان الاوروبى .&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=SCADPlus: The Institutions of the Union: European Council|مسار=http://europa.eu/scadplus/constitution/europeancouncil_en.htm|ناشر=[[Europa (web portal)|Europa]]|تاريخ-الوصول=27 June 2007|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091221041824/http://europa.eu/scadplus/constitution/europeancouncil_en.htm|تاريخ-الأرشيف=2009-12-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221041824/http://europa.eu/scadplus/constitution/europeancouncil_en.htm}}&lt;/ref&gt;

منذ استحداث منصب رئاسة المجلس الاوروبي، ابتدا الرئيس السابق [[هيرمان فان رومبوى|فان رومبوى]] و رئيس المفوضية السابق [[چوزيه مانويل باروسو|باروسو]] بالتنافس، علشان استفاد فان رومبوى من التحول العام فى السلطة من المفوضية لالمجلس الاوروبي، فى الوقت نفسه احتفظ باروسو بالصلاحيات الفعلية. و فى القمم الدولية، استمرا فى الممارسة السابقة المتمثلة فى توليهما المنصبين فى الوقت نفسه. و أدى الوضع ده المعقد لتجدد بعض الدعوات لدمج المنصبين، ممكن فى نهاية ولاية باروسو سنة 2014. لكن بعض الدول الأعضاء توقعت معارضة استحداث المنصب الرفيع ده . إذا لم يتم دمج المنصبين، يعتقد البعض أن نظام الرئاسة المزدوجة قد يوصل ل&quot;تعايش&quot; وصراعات داخلية بين المكتبين. ورغم أنه يُشابه النموذج الفرنساوى ، حيث فيه [[رئيس فرنسا|رئيس]] (رئيس المجلس الاوروبى) [[رئيس وزرا فرنسا|ورئيس وزراء]] (رئيس المفوضية)، لكن رئيس المجلس لا يملك صلاحيات رسمية كصلاحية تعيين رئيس المفوضية وعزله مباشره، أو صلاحية حل البرلمان. يتمتع رئيس المجلس الاوروبى بمكانة مرموقة، لكنه يفتقر لالسلطة. فى الوقت نفسه يتمتع رئيس المفوضية بالسلطة، لكنه يفتقر لمكانة رئيس المجلس الاوروبى.&lt;ref name=&quot;FG Plan&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Why the Franco-German Plan would institutionalise 'cohabitation' for Europe|مسار=http://fpc.org.uk/articles/201|ناشر=[[Foreign Policy Centre]]|تاريخ-الوصول=1 October 2007|مؤلف=Hix|الأول=Simon|مؤلف2=Roland|الأول2=Gérard}}&lt;/ref&gt; ويرى البعض أن المشكلة دى ستزاد إذا تم تعزيز صلاحيات رئيس المجلس بتفويض ديمقراطي، كما اتذكر آنف .&lt;ref name=&quot;Leinen utopian&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;VanB&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A Van Barroso?|مسار=http://blogs.euobserver.com/mahony/2010/04/15/a-van-barroso/|ناشر=[[EU Observer]]|تاريخ-الوصول=16 April 2010|تاريخ=15 April 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100417113809/http://blogs.euobserver.com/mahony/2010/04/15/a-van-barroso/|تاريخ-الأرشيف=2010-04-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100417113809/http://blogs.euobserver.com/mahony/2010/04/15/a-van-barroso/}}&lt;/ref&gt;

== رؤسا المجلس الاوروبى ==

=== رئاسة دورية ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Year
!Period
!President-in-Office
! colspan=&quot;2&quot; |European party
!Presidency
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1975
!Jan–Jun
|[[:en:Liam Cosgrave|Liam Cosgrave]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Ireland}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Aldo Moro|Aldo Moro]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Italy}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1976
!Jan–Jun
|[[:en:Gaston Thorn|Gaston Thorn]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|Liberal and Democratic Group]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Joop den Uyl|Joop den Uyl]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1977
!Jan–Jun
|[[:en:James Callaghan|James Callaghan]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Leo Tindemans|Leo Tindemans]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Belgium}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1978
!Jan–Jun
|[[:en:Anker Jørgensen|Anker Jørgensen]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Denmark}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Helmut Schmidt|Helmut Schmidt]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|West Germany}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |1979
!Jan–Jun
|[[:en:Valéry Giscard d'Estaing|Valéry Giscard d'Estaing]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|{{flagu|France}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jack Lynch|Jack Lynch]]
|
|[[:en:European Progressive Democrats|European Progressive Democrats]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|Ireland}}
|-
!Dec
|[[:en:Charles Haughey|Charles Haughey]]
|
|[[:en:European Progressive Democrats|European Progressive Democrats]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1980
!Jan–Jun
|[[:en:Francesco Cossiga|Francesco Cossiga]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Italy}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Pierre Werner|Pierre Werner]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1981
!Jan–Jun
|[[:en:Dries van Agt|Dries van Agt]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:مارجريت ثاتشر|مارجريت ثاتشر]]
|
|[[:en:Independent (politician)|Independent]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |1982
!Jan–Jun
|[[:en:Wilfried Martens|Wilfried Martens]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Belgium}}
|-
!Jul–Sep
|[[:en:Anker Jørgensen|Anker Jørgensen]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|Denmark}}
|-
!Sep–Dec
|[[:en:Poul Schlüter|Poul Schlüter]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1983
!Jan–Jun
|[[:en:Helmut Kohl|Helmut Kohl]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|West Germany}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Andreas Papandreou|Andreas Papandreou]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Greece}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1984
!Jan–Jun
|[[:en:François Mitterrand|François Mitterrand]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|France}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Garret FitzGerald|Garret FitzGerald]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Ireland}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1985
!Jan–Jun
|[[:en:Bettino Craxi|Bettino Craxi]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Italy}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jacques Santer|Jacques Santer]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1986
!Jan–Jun
|[[:en:Ruud Lubbers|Ruud Lubbers]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:مارجريت ثاتشر|مارجريت ثاتشر]]
|
|[[:en:Independent (politician)|Independent]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1987
!Jan–Jun
|[[:en:Wilfried Martens|Wilfried Martens]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Belgium}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Poul Schlüter|Poul Schlüter]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Denmark}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1988
!Jan–Jun
|[[:en:Helmut Kohl|Helmut Kohl]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|West Germany}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Andreas Papandreou|Andreas Papandreou]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Greece}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1989
!Jan–Jun
|[[:en:Felipe González|Felipe González]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Spain}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:François Mitterrand|François Mitterrand]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|France}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1990
!Jan–Jun
|[[:en:Charles Haughey|Charles Haughey]]
|
|[[:en:European Democratic Alliance|European Democratic Alliance]]
|{{flagu|Ireland}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Giulio Andreotti|Giulio Andreotti]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Italy}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1991
!Jan–Jun
|[[:en:Jacques Santer|Jacques Santer]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Ruud Lubbers|Ruud Lubbers]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1992
!Jan–Jun
|[[:en:Aníbal Cavaco Silva|Aníbal Cavaco Silva]]
|
|[[:en:European Liberal Democrat and Reform Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|{{flagu|Portugal}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:John Major|John Major]]
|
|[[:en:Independent (politician)|Independent]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |1993
!Jan
|[[:en:Poul Schlüter|Poul Schlüter]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|Denmark}}
|-
!Jan–Jun
|[[:en:Poul Nyrup Rasmussen|Poul Nyrup Rasmussen]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jean-Luc Dehaene|Jean-Luc Dehaene]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Belgium}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1994
!Jan–Jun
|[[:en:Andreas Papandreou|Andreas Papandreou]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Greece}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Helmut Kohl|Helmut Kohl]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Germany}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |1995
!Jan–May
|[[:en:François Mitterrand|François Mitterrand]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|France}}
|-
!May–Jun
|[[:en:Jacques Chirac|Jacques Chirac]]
|
|[[:en:Independent (politician)|Independent]]
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Felipe González|Felipe González]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Spain}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |1996
!Jan–May
|[[:en:Lamberto Dini|Lamberto Dini]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|Italy}}
|-
!May–Jun
|[[:en:Romano Prodi|Romano Prodi]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|-
!Jul–Dec
|[[:en:John Bruton|John Bruton]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Ireland}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1997
!Jan–Jun
|[[:en:Wim Kok|Wim Kok]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jean-Claude Juncker|Jean-Claude Juncker]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1998
!Jan–Jun
|[[:en:Tony Blair|Tony Blair]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Viktor Klima|Viktor Klima]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Austria}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1999
!Jan–Jun
|[[:en:Gerhard Schröder|Gerhard Schröder]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Germany}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Paavo Lipponen|Paavo Lipponen]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Finland}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2000
!Jan–Jun
|[[:en:António Guterres|António Guterres]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Portugal}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jacques Chirac|Jacques Chirac]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|France}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2001
!Jan–Jun
|[[:en:Göran Persson|Göran Persson]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Sweden}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Guy Verhofstadt|Guy Verhofstadt]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|{{flagu|Belgium}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2002
!Jan–Jun
|[[:en:José María Aznar|José María Aznar]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Spain}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Anders Fogh Rasmussen|Anders Fogh Rasmussen]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|{{flagu|Denmark}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2003
!Jan–Jun
|[[:en:Costas Simitis|Costas Simitis]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Greece}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Silvio Berlusconi|Silvio Berlusconi]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Italy}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2004
!Jan–Jun
|[[:en:Bertie Ahern|Bertie Ahern]]
|
|[[:en:Union for Europe of the Nations|Union for Europe of the Nations]]
|{{flagu|Ireland}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Jan Peter Balkenende|Jan Peter Balkenende]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Netherlands}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2005
!Jan–Jun
|[[:en:Jean-Claude Juncker|Jean-Claude Juncker]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Luxembourg}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Tony Blair|Tony Blair]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|United Kingdom}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2006
!Jan–Jun
|[[:en:Wolfgang Schüssel|Wolfgang Schüssel]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Austria}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Matti Vanhanen|Matti Vanhanen]]
|
|[[:en:Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|European Liberal Democrat and Reform Party]]
|{{flagu|Finland}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2007
!Jan–Jun
|[[:en:Angela Merkel|Angela Merkel]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Germany}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:José Sócrates|José Sócrates]]
|
|[[:en:Party of European Socialists|Party of European Socialists]]
|{{flagu|Portugal}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2008
!Jan–Jun
|[[:en:Janez Janša|Janez Janša]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Slovenia}}
|-
!Jul–Dec
|[[:en:Nicolas Sarkozy|Nicolas Sarkozy]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|France}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2009
!Jan–May
|[[:en:Mirek Topolánek|Mirek Topolánek]]
|
|[[:en:Alliance of Conservatives and Reformists in Europe|Alliance of European Conservatives and Reformists]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagu|Czech Republic}}
|-
!May–Jun
|[[:en:Jan Fischer (politician)|Jan Fischer]]
|
|[[:en:Independent (politician)|Independent]]
|-
!Jul–Nov
|[[:en:Fredrik Reinfeldt|Fredrik Reinfeldt]]
|
|[[:en:European People's Party|European People's Party]]
|{{flagu|Sweden}}
|}

=== الرؤساء الدائمون ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{اختص|No.|Number}}
! rowspan=&quot;2&quot; |Portrait
! rowspan=&quot;2&quot; |Name&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Small|(born–died)}}
! rowspan=&quot;2&quot; |State
! colspan=&quot;3&quot; |Term of office
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |European party
! rowspan=&quot;2&quot; |National party
! rowspan=&quot;2&quot; |{{اختص|Ref.|References}}
|-
!Took office
!Left office
!Time in office
|-
|1
|[[ملف:Herman_Van_Rompuy_675_(cropped).jpg|لاإطار]]
|'''[[هيرمان فان رومبوى|Herman Van Rompuy]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Small|(born 1947)}}
|{{رمز علم|Belgium}}
|1 December 2009
|30 November 2014
|5 years
! style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|[[حزب الشعب الاوروبى|European People's Party]]
|[[الحزب الديموقراطى المسيحى الفلمنكى|CD&amp;V]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Herman Van Rompuy, 2009-2014|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/herman-van-rompuy/|تاريخ-الوصول=2 January 2026|صحيفة=European Council}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|[[ملف:Tusk_EuCo_Pres_2014_(cropped).jpg|لاإطار]]
|'''[[دونالد توسك|Donald Tusk]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Small|(born 1957)}}
|{{رمز علم|Poland}}
|1 December 2014
|30 November 2019
|5 years
! style=&quot;background:{{party color|European People's Party}};&quot; |
|[[حزب الشعب الاوروبى|European People's Party]]
|[[حزب المنصه المدنيه|PO]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Donald Tusk, 2014-2019|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/donald-tusk/|تاريخ-الوصول=2 January 2026|صحيفة=European Council}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
|[[ملف:Charles_Michel_2019_(cropped).jpg|لاإطار]]
|'''[[شارل ميشيل|Charles Michel]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Small|(born 1975)}}
|{{رمز علم|Belgium}}
|1 December 2019
|30 November 2024
|5 years
! style=&quot;background:{{party color|Renew Europe}};&quot; |
|Renew Europe
|MR
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Charles Michel, 2019-2024|مسار=https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/charles-michel/|تاريخ-الوصول=2 January 2026|صحيفة=European Council}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
|[[ملف:Antonio_Costa_Portrait_2024_(cropped).jpg|لاإطار]]
|'''[[انطونيو كوستا|António Costa]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Small|(born 1961)}}
|{{رمز علم|Portugal}}
|1 December 2024
|''Incumbent''
| 1 year, 108 days
! style=&quot;background:{{party color|Party of European Socialists}};&quot; |
|[[حزب الاشتراكيين الاوروبيين|Party of European Socialists]]
|[[الحزب الاشتراكى الپورتوجالى|PS]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Moens
| first = Barbara
| last2 = Hernández-Morales
| first2 = Aitor
| last3 = Vela
| first3 = Jakob Hanke
| last4 = Barigazzi
| first4 = Jacopo
| last5 = Leali
| first5 = Giorgio
| title = Von der Leyen, Costa and Kallas bag EU top jobs
| url = https://www.politico.eu/article/von-der-leyen-costa-and-kallas-bag-eu-top-jobs/
| accessdate = 2 January 2026
| work = Politico
| date = 27 June 2024
}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* قائمة رؤساء مؤسسات الاتحاد الاوروبي
** رئيس البرلمان الاوروبي
** [[رئيس الكوميسيون الاوروبيه|رئيس المفوضية الاوروبية]]
** رئاسة مجلس الاتحاد الاوروبي
* رئيس الاتحاد الاوروبي

==== مار ====
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==

* [http://www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/ الموقع الرسمي]
{{Presidents of the European Council}}{{European Council}}{{List of Current Heads of State of G20}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:رؤيسا المجلس الاوروبى]]</text>
      <sha1>9tcsh7knj3t3xe564ogasbs6kstp6ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تكنولوجيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2292358</id>
    <revision>
      <id>13024585</id>
      <parentid>13024192</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omar M. Ghaly</username>
        <id>285485</id>
      </contributor>
      <comment>تم إنشاؤه بترجمة القسم &quot; History &quot; من الصفحة &quot; [[:en:Special:Redirect/revision/1351642289|Technology]] &quot;</comment>
      <origin>13024585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8880" sha1="a7ktqovyaw9rbio57mxjpc8r6pmzxqd" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
'''تكنولوجيا''' (با&lt;nowiki/&gt;[[اللغه الانجليزى|لانجليزى]]: '''Technology''') هو علم التطبيق, و اساسه هو استخدام الافكار المجرده و النظريات و نطبقهم بشكل عملى عشان نعمل [[بضاعه|بضايع]] او خدمات او اى حاجة تخدم حاجتنا, و بتساعد فى تحسين [[اقتصاد|الاقتصاد]] و الانتاجيه و بالتالى حياتنا اليوميه, و برضو بتساعد فى تطوير العلوم بكل انواعها زى الهندسه و الرياضيات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{مرجع كتاب|edition=aṭ-Ṭabʿa 1|title=al-Maurid al-ḥadīṯ: qāmūs inklīzī - ʿarabī ḥadīṯ: a modern English - Arabic dictionary = al-Mawrid al-Hadeeth|publisher=Dār al-ʿIlm li-l-Malāyīn|date=2008|place=Bairūt|ISBN=978-9953-63-541-5|author1=Munīr al-|first2=Ramzī Munīr|author2=Baʿlabakkī}}&lt;/ref&gt;

اول مره استخدمنا فيها تكنولوجيا كان من [[قبل التاريخ|قبل بداية التاريخ]]. و كانت استخدام النار و شوية ادوات بسيطه معموله من الطوب. التكنولوجيا فضلت تتطور و صنعنا العجلات فى [[عصر برونزى|العصر البرونز]]&lt;nowiki/&gt;ى الى ساعدنا نسافر مسافات ابعد و اننا نعمل مكن معقد اكتر. فى اختراعات احدث و غيرت شكل البشريه و سهلو التواصل زى ألة الطباعه و التليفون و [[انترنت|النت]].&lt;ref&gt;{{مرجع ويب |مسار=https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |عنوان=Our earliest technology |تاريخ=2022-09-02 |موقع=smarthistory.org |تاريخ_الوصول=2022-09-02 |تاريخ-الوصول=2026-03-24 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902015829/https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

رغم كل مزايا التكنولوجيا, بس برضو فيها عيوب واضحه, زى التلوث و اهدار الطاقه و دا غير الاضرار الاجتماعيه زى البطاله اللى ممكن تزيد بسبب تطور التكنولوجيا لانها بتستبدل الناس اللى بتشتغل, و عشان كدا فى مناقشات [[فلسفه|فلسفية]] و [[سياسيه]] عن دور و طريقة استخدام التكنولوجيا عشان نفضل نستفيد بيها زى ما نقدر بس بأقل ضرر ممكن.&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب |last=Ruth |first=F. |عنوان=Encyclopedia of applied ethics |طبعة=2 |ناشر=Academic Press |سنة=2012 |مكان=London |isbn=978-0-12-373932-2}}&lt;/ref&gt;

== التسميه ==
كلمة تكنولوجيا هيا كلمه اجنبية اصلها [[يونانى]] و متكونه من جزئين, اول جزء هو '''تكنو (Techno)''' و معناه [[صناعه|صنعه]] او حرفة, و الجزء التانى '''لوجيا (logia)''' و معناه علم او دراسه&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|edition=Nachdr. der Ausg. 1891|title=An elementary Latin dictionary: with brief helps for Latin readers|publisher=Oxford Univ. Press|date=2010|place=Oxford|ISBN=978-0-19-910205-1|author1=Charlton Thomas}}&lt;/ref&gt; و زمان كان معناها &quot;طريقة عمل الحاجات&quot; و المصطلح دا بدأ يظهر مع بدايات القرن ال17 و كان بيستخدم لوصف انشطه زي الهندسه المعماري.

فى [[اللغه العربيه|العربى الفصحى]]. بيستخدمو كلمة &quot;'''التِّقَانَةُ&quot;''',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بس فى [[مصر]] ,و فى شوية [[العالم العربى|دول عربيه]] غيرها, الناس بتستخدم كلمة '''تكنولوجيا''' زى ما هيا و دا بسبب ان من طبيعة [[اللغه المصريه الحديثه|اللغه المصريه]] انها بتستلف الكلمات التقنيه زى ما هيا من غير ما تغير فيها حاجه.

مع بداية القرن ال19, الأوروبيين بدأو يستخدمو مصطلحات زي ''Technik'' (الماني) او ''technique'' ''(''فرنسي) كدلاله لـ&quot;طريقة عمل الشئ&quot; و كانت بتتقال على كل الفنون التطبيقيه, زي الرقص و الملاحه و الطباعه, بغض النظر كانو محتاجين ادوات او لا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|title=Correction|url=https://doi.org/10.1080/07341512.2025.2495380|journal=History and Technology|date=2024-10|issn=0734-1512|volume=40|issue=4|DOI=10.1080/07341512.2025.2495380}}&lt;/ref&gt; في الوقت دا, ''Technologie'' (الماني و فرنسي) إما كان بيشير للتخصص الاكاديمي اللي بيدرس &quot;طرق الفن و الحِرَف&quot;, او التخصص السياسي اللي &quot;بيشرع شغلانات الفنون و الحرف&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. الفرق مابين المصطلحين, تكنيك و تكنولوجي, مش موجود في الانجليزي, و الاتنين بيتقال عليهم تكنولوجي (Technology). المصطلح كان نادر في الانجليزي و غالبا كانو بيستخدموه للتخصص الاكاديمي, زي في [[معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=V. Appendix|url=https://doi.org/10.2307/3102650|journal=Technology and Culture|date=1973-04|issn=0040-165X|pages=S184|volume=14|issue=2|DOI=10.2307/3102650}}&lt;/ref&gt;

في القرن ال20, كنتيجة للتقدم العلمي و [[ثوره صناعيه تانيه|الثوره الصناعيه التانيه]], مصطلح تكنولوجي مبقاش تخصص اكاديمي بس و بقا له معنى جديد: استخدام المعرفه للوصول لنتايج.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== التأثير ==
تقدم التكنولوجيا هو اهم عامل من عوامل تقدم الاقتصاد على المدى الطويل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://doi.org/10.1162/003465397556746|journal=The Review of Economics and Statistics|date=1997-05-01|issn=1530-9142|pages=348–352|volume=79|issue=2|DOI=10.1162/003465397556746}}&lt;/ref&gt; على مدار التاريخ, انتاج الطاقة كان اكبر عائق للتقدم الاقتصادى و تقدم التكنولوجيا خلانا نزود كمية الطاقه المتاحه. اول اختراع كان النار, و النار ساعدتنا نطبخ الاكل, و برضو ساعدتنا نصهر و ندوب [[معدن|المعادن]] و دا خلانا نستخدم معادن كتير زى [[قصدير|القصدير]] و [[نحاس|النحاس]] و [[حديد|الحديد]] و نعمل منهم ادوات للصيد او الصناعه عموما. بعدين جت [[الثوره الزراعيه]] و الناس مبقتش محتاجه تصطاد عشان تاكل و الكل تمركز فى القرى و المدن و بقا فى مجتمعات و حضارات مختلفه زى [[مصر القديمه|الحضاره المصريه القديمه]] و [[منطقة بين النهرين|حضارة مابين النهرين.]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Energy and the English Industrial Revolution|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsta.2011.0568|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|date=2013-03-13|issn=1364-503X|pages=20110568|volume=371|issue=1986|DOI=10.1098/rsta.2011.0568|language=en|first=E. A|last=Wrigley}}&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}

{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تكنولوجيا| ]]

== التطورات ==

=== قبل التاريخ ===
[[ملف:Faustkeil_Nachbau,_2020_PD_a-7.jpg|بديل=refer to caption|تصغير|شخص ماسك راس فاس حجري]]
الانسان البدائي هو اللي عمل الادوات الحجريه عن طريق الملاحظه و التجربه.&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=Discovery Processes: Trial Models|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-00077-0_13|publisher=Springer International Publishing|date=2013|place=Heidelberg|ISBN=978-3-319-00076-3|pages=185–198|volume=9|DOI=10.1007/978-3-319-00077-0_13|author1=Michael Brian}}&lt;/ref&gt; الانسان اتعلم انه يعمل الادوات الحجر دي حوالي 2 مليون سنه من دلوقتي بإنه يخبط الطوب في بعض عشان يسن و يشكل بالشكل اللي عايزه عشان يعمل فاس حجري. الطريقه دي اتطورت 75 الف سنه من دلوقتي و بقو بيستخدمو النحت الضغطي (الضغط بزوايا معينه و بقوه معينه) عشان يعملو شغل ادق.</text>
      <sha1>a7ktqovyaw9rbio57mxjpc8r6pmzxqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024586</id>
      <parentid>13024585</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omar M. Ghaly</username>
        <id>285485</id>
      </contributor>
      <comment>الرجوع فى التعديل [[Special:Diff/13024585|13024585]] بتاع [[Special:Contributions/Omar M. Ghaly|Omar M. Ghaly]] ([[User talk:Omar M. Ghaly|نقاش]])</comment>
      <origin>13024586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7795" sha1="o19u5ahdlmi4ovetp59i47bzph5mmk6" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
'''تكنولوجيا''' (با&lt;nowiki/&gt;[[اللغه الانجليزى|لانجليزى]]: '''Technology''') هو علم التطبيق, و اساسه هو استخدام الافكار المجرده و النظريات و نطبقهم بشكل عملى عشان نعمل [[بضاعه|بضايع]] او خدمات او اى حاجة تخدم حاجتنا, و بتساعد فى تحسين [[اقتصاد|الاقتصاد]] و الانتاجيه و بالتالى حياتنا اليوميه, و برضو بتساعد فى تطوير العلوم بكل انواعها زى الهندسه و الرياضيات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{مرجع كتاب|edition=aṭ-Ṭabʿa 1|title=al-Maurid al-ḥadīṯ: qāmūs inklīzī - ʿarabī ḥadīṯ: a modern English - Arabic dictionary = al-Mawrid al-Hadeeth|publisher=Dār al-ʿIlm li-l-Malāyīn|date=2008|place=Bairūt|ISBN=978-9953-63-541-5|author1=Munīr al-|first2=Ramzī Munīr|author2=Baʿlabakkī}}&lt;/ref&gt;

اول مره استخدمنا فيها تكنولوجيا كان من [[قبل التاريخ|قبل بداية التاريخ]]. و كانت استخدام النار و شوية ادوات بسيطه معموله من الطوب. التكنولوجيا فضلت تتطور و صنعنا العجلات فى [[عصر برونزى|العصر البرونز]]&lt;nowiki/&gt;ى الى ساعدنا نسافر مسافات ابعد و اننا نعمل مكن معقد اكتر. فى اختراعات احدث و غيرت شكل البشريه و سهلو التواصل زى ألة الطباعه و التليفون و [[انترنت|النت]].&lt;ref&gt;{{مرجع ويب |مسار=https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |عنوان=Our earliest technology |تاريخ=2022-09-02 |موقع=smarthistory.org |تاريخ_الوصول=2022-09-02 |تاريخ-الوصول=2026-03-24 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902015829/https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

رغم كل مزايا التكنولوجيا, بس برضو فيها عيوب واضحه, زى التلوث و اهدار الطاقه و دا غير الاضرار الاجتماعيه زى البطاله اللى ممكن تزيد بسبب تطور التكنولوجيا لانها بتستبدل الناس اللى بتشتغل, و عشان كدا فى مناقشات [[فلسفه|فلسفية]] و [[سياسيه]] عن دور و طريقة استخدام التكنولوجيا عشان نفضل نستفيد بيها زى ما نقدر بس بأقل ضرر ممكن.&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب |last=Ruth |first=F. |عنوان=Encyclopedia of applied ethics |طبعة=2 |ناشر=Academic Press |سنة=2012 |مكان=London |isbn=978-0-12-373932-2}}&lt;/ref&gt;

== التسميه ==
كلمة تكنولوجيا هيا كلمه اجنبية اصلها [[يونانى]] و متكونه من جزئين, اول جزء هو '''تكنو (Techno)''' و معناه [[صناعه|صنعه]] او حرفة, و الجزء التانى '''لوجيا (logia)''' و معناه علم او دراسه&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|edition=Nachdr. der Ausg. 1891|title=An elementary Latin dictionary: with brief helps for Latin readers|publisher=Oxford Univ. Press|date=2010|place=Oxford|ISBN=978-0-19-910205-1|author1=Charlton Thomas}}&lt;/ref&gt; و زمان كان معناها &quot;طريقة عمل الحاجات&quot; و المصطلح دا بدأ يظهر مع بدايات القرن ال17 و كان بيستخدم لوصف انشطه زي الهندسه المعماري.

فى [[اللغه العربيه|العربى الفصحى]]. بيستخدمو كلمة &quot;'''التِّقَانَةُ&quot;''',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بس فى [[مصر]] ,و فى شوية [[العالم العربى|دول عربيه]] غيرها, الناس بتستخدم كلمة '''تكنولوجيا''' زى ما هيا و دا بسبب ان من طبيعة [[اللغه المصريه الحديثه|اللغه المصريه]] انها بتستلف الكلمات التقنيه زى ما هيا من غير ما تغير فيها حاجه.

مع بداية القرن ال19, الأوروبيين بدأو يستخدمو مصطلحات زي ''Technik'' (الماني) او ''technique'' ''(''فرنسي) كدلاله لـ&quot;طريقة عمل الشئ&quot; و كانت بتتقال على كل الفنون التطبيقيه, زي الرقص و الملاحه و الطباعه, بغض النظر كانو محتاجين ادوات او لا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|title=Correction|url=https://doi.org/10.1080/07341512.2025.2495380|journal=History and Technology|date=2024-10|issn=0734-1512|volume=40|issue=4|DOI=10.1080/07341512.2025.2495380}}&lt;/ref&gt; في الوقت دا, ''Technologie'' (الماني و فرنسي) إما كان بيشير للتخصص الاكاديمي اللي بيدرس &quot;طرق الفن و الحِرَف&quot;, او التخصص السياسي اللي &quot;بيشرع شغلانات الفنون و الحرف&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. الفرق مابين المصطلحين, تكنيك و تكنولوجي, مش موجود في الانجليزي, و الاتنين بيتقال عليهم تكنولوجي (Technology). المصطلح كان نادر في الانجليزي و غالبا كانو بيستخدموه للتخصص الاكاديمي, زي في [[معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=V. Appendix|url=https://doi.org/10.2307/3102650|journal=Technology and Culture|date=1973-04|issn=0040-165X|pages=S184|volume=14|issue=2|DOI=10.2307/3102650}}&lt;/ref&gt;

في القرن ال20, كنتيجة للتقدم العلمي و [[ثوره صناعيه تانيه|الثوره الصناعيه التانيه]], مصطلح تكنولوجي مبقاش تخصص اكاديمي بس و بقا له معنى جديد: استخدام المعرفه للوصول لنتايج.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== التأثير ==
تقدم التكنولوجيا هو اهم عامل من عوامل تقدم الاقتصاد على المدى الطويل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://doi.org/10.1162/003465397556746|journal=The Review of Economics and Statistics|date=1997-05-01|issn=1530-9142|pages=348–352|volume=79|issue=2|DOI=10.1162/003465397556746}}&lt;/ref&gt; على مدار التاريخ, انتاج الطاقة كان اكبر عائق للتقدم الاقتصادى و تقدم التكنولوجيا خلانا نزود كمية الطاقه المتاحه. اول اختراع كان النار, و النار ساعدتنا نطبخ الاكل, و برضو ساعدتنا نصهر و ندوب [[معدن|المعادن]] و دا خلانا نستخدم معادن كتير زى [[قصدير|القصدير]] و [[نحاس|النحاس]] و [[حديد|الحديد]] و نعمل منهم ادوات للصيد او الصناعه عموما. بعدين جت [[الثوره الزراعيه]] و الناس مبقتش محتاجه تصطاد عشان تاكل و الكل تمركز فى القرى و المدن و بقا فى مجتمعات و حضارات مختلفه زى [[مصر القديمه|الحضاره المصريه القديمه]] و [[منطقة بين النهرين|حضارة مابين النهرين.]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Energy and the English Industrial Revolution|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsta.2011.0568|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|date=2013-03-13|issn=1364-503X|pages=20110568|volume=371|issue=1986|DOI=10.1098/rsta.2011.0568|language=en|first=E. A|last=Wrigley}}&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}

{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تكنولوجيا| ]]</text>
      <sha1>o19u5ahdlmi4ovetp59i47bzph5mmk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024590</id>
      <parentid>13024586</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omar M. Ghaly</username>
        <id>285485</id>
      </contributor>
      <comment>ضفت سكشن التطورات و قبل التاريخ</comment>
      <origin>13024590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8762" sha1="2gwu1ohcwisdfdsxnlry89g8k2fo7qb" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
'''تكنولوجيا''' (با&lt;nowiki/&gt;[[اللغه الانجليزى|لانجليزى]]: '''Technology''') هو علم التطبيق, و اساسه هو استخدام الافكار المجرده و النظريات و نطبقهم بشكل عملى عشان نعمل [[بضاعه|بضايع]] او خدمات او اى حاجة تخدم حاجتنا, و بتساعد فى تحسين [[اقتصاد|الاقتصاد]] و الانتاجيه و بالتالى حياتنا اليوميه, و برضو بتساعد فى تطوير العلوم بكل انواعها زى الهندسه و الرياضيات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{مرجع كتاب|edition=aṭ-Ṭabʿa 1|title=al-Maurid al-ḥadīṯ: qāmūs inklīzī - ʿarabī ḥadīṯ: a modern English - Arabic dictionary = al-Mawrid al-Hadeeth|publisher=Dār al-ʿIlm li-l-Malāyīn|date=2008|place=Bairūt|ISBN=978-9953-63-541-5|author1=Munīr al-|first2=Ramzī Munīr|author2=Baʿlabakkī}}&lt;/ref&gt;

اول مره استخدمنا فيها تكنولوجيا كان من [[قبل التاريخ|قبل بداية التاريخ]]. و كانت استخدام النار و شوية ادوات بسيطه معموله من الطوب. التكنولوجيا فضلت تتطور و صنعنا العجلات فى [[عصر برونزى|العصر البرونز]]&lt;nowiki/&gt;ى الى ساعدنا نسافر مسافات ابعد و اننا نعمل مكن معقد اكتر. فى اختراعات احدث و غيرت شكل البشريه و سهلو التواصل زى ألة الطباعه و التليفون و [[انترنت|النت]].&lt;ref&gt;{{مرجع ويب |مسار=https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |عنوان=Our earliest technology |تاريخ=2022-09-02 |موقع=smarthistory.org |تاريخ_الوصول=2022-09-02 |تاريخ-الوصول=2026-03-24 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902015829/https://smarthistory.org/our-earliest-technology/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

رغم كل مزايا التكنولوجيا, بس برضو فيها عيوب واضحه, زى التلوث و اهدار الطاقه و دا غير الاضرار الاجتماعيه زى البطاله اللى ممكن تزيد بسبب تطور التكنولوجيا لانها بتستبدل الناس اللى بتشتغل, و عشان كدا فى مناقشات [[فلسفه|فلسفية]] و [[سياسيه]] عن دور و طريقة استخدام التكنولوجيا عشان نفضل نستفيد بيها زى ما نقدر بس بأقل ضرر ممكن.&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب |last=Ruth |first=F. |عنوان=Encyclopedia of applied ethics |طبعة=2 |ناشر=Academic Press |سنة=2012 |مكان=London |isbn=978-0-12-373932-2}}&lt;/ref&gt;

== التسميه ==
كلمة تكنولوجيا هيا كلمه اجنبية اصلها [[يونانى]] و متكونه من جزئين, اول جزء هو '''تكنو (Techno)''' و معناه [[صناعه|صنعه]] او حرفة, و الجزء التانى '''لوجيا (logia)''' و معناه علم او دراسه&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|edition=Nachdr. der Ausg. 1891|title=An elementary Latin dictionary: with brief helps for Latin readers|publisher=Oxford Univ. Press|date=2010|place=Oxford|ISBN=978-0-19-910205-1|author1=Charlton Thomas}}&lt;/ref&gt; و زمان كان معناها &quot;طريقة عمل الحاجات&quot; و المصطلح دا بدأ يظهر مع بدايات القرن ال17 و كان بيستخدم لوصف انشطه زي الهندسه المعماري.

فى [[اللغه العربيه|العربى الفصحى]]. بيستخدمو كلمة &quot;'''التِّقَانَةُ&quot;''',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بس فى [[مصر]] ,و فى شوية [[العالم العربى|دول عربيه]] غيرها, الناس بتستخدم كلمة '''تكنولوجيا''' زى ما هيا و دا بسبب ان من طبيعة [[اللغه المصريه الحديثه|اللغه المصريه]] انها بتستلف الكلمات التقنيه زى ما هيا من غير ما تغير فيها حاجه.

مع بداية القرن ال19, الأوروبيين بدأو يستخدمو مصطلحات زي ''Technik'' (الماني) او ''technique'' ''(''فرنسي) كدلاله لـ&quot;طريقة عمل الشئ&quot; و كانت بتتقال على كل الفنون التطبيقيه, زي الرقص و الملاحه و الطباعه, بغض النظر كانو محتاجين ادوات او لا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|title=Correction|url=https://doi.org/10.1080/07341512.2025.2495380|journal=History and Technology|date=2024-10|issn=0734-1512|volume=40|issue=4|DOI=10.1080/07341512.2025.2495380}}&lt;/ref&gt; في الوقت دا, ''Technologie'' (الماني و فرنسي) إما كان بيشير للتخصص الاكاديمي اللي بيدرس &quot;طرق الفن و الحِرَف&quot;, او التخصص السياسي اللي &quot;بيشرع شغلانات الفنون و الحرف&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. الفرق مابين المصطلحين, تكنيك و تكنولوجي, مش موجود في الانجليزي, و الاتنين بيتقال عليهم تكنولوجي (Technology). المصطلح كان نادر في الانجليزي و غالبا كانو بيستخدموه للتخصص الاكاديمي, زي في [[معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=V. Appendix|url=https://doi.org/10.2307/3102650|journal=Technology and Culture|date=1973-04|issn=0040-165X|pages=S184|volume=14|issue=2|DOI=10.2307/3102650}}&lt;/ref&gt;

في القرن ال20, كنتيجة للتقدم العلمي و [[ثوره صناعيه تانيه|الثوره الصناعيه التانيه]], مصطلح تكنولوجي مبقاش تخصص اكاديمي بس و بقا له معنى جديد: استخدام المعرفه للوصول لنتايج.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== التطورات ==

=== قبل التاريخ ===
الانسان البدائي عمل الادوات الحجريه عن طريق الملاحظه و التجربه. الانسان اتعلم ازاي يعمل الادوات دي حوالي 2 مليون سنه من دلوقتي بإنه يخبط الحجر في بعض عشان يسنه و يشكله بالشكل اللي عايزه و يعمل الفاس الحجري. الطريقه دي اتطورت 75 الف سنة من دلوقتي و بقو بيستخدمو النحت الضغطي (الضغط بزوايا معينه و قوه معينه) عشان يعملو الادوات بدقه اعلى.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.science.org/content/article/stone-age-toolmakers-surprisingly-sophisticated
| title = Stone Age Toolmakers Surprisingly Sophisticated
| date = 2010-10-28
| website = science.org
| publisher = science.org
| accessdate = 2026-4-30
| last = Minogue
| first = Kristen
}}&lt;/ref&gt;

== التأثير ==
تقدم التكنولوجيا هو اهم عامل من عوامل تقدم الاقتصاد على المدى الطويل.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://doi.org/10.1162/003465397556746|journal=The Review of Economics and Statistics|date=1997-05-01|issn=1530-9142|pages=348–352|volume=79|issue=2|DOI=10.1162/003465397556746}}&lt;/ref&gt; على مدار التاريخ, انتاج الطاقة كان اكبر عائق للتقدم الاقتصادى و تقدم التكنولوجيا خلانا نزود كمية الطاقه المتاحه. اول اختراع كان النار, و النار ساعدتنا نطبخ الاكل, و برضو ساعدتنا نصهر و ندوب [[معدن|المعادن]] و دا خلانا نستخدم معادن كتير زى [[قصدير|القصدير]] و [[نحاس|النحاس]] و [[حديد|الحديد]] و نعمل منهم ادوات للصيد او الصناعه عموما. بعدين جت [[الثوره الزراعيه]] و الناس مبقتش محتاجه تصطاد عشان تاكل و الكل تمركز فى القرى و المدن و بقا فى مجتمعات و حضارات مختلفه زى [[مصر القديمه|الحضاره المصريه القديمه]] و [[منطقة بين النهرين|حضارة مابين النهرين.]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Energy and the English Industrial Revolution|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsta.2011.0568|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|date=2013-03-13|issn=1364-503X|pages=20110568|volume=371|issue=1986|DOI=10.1098/rsta.2011.0568|language=en|first=E. A|last=Wrigley}}&lt;/ref&gt;

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}

{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تكنولوجيا| ]]</text>
      <sha1>2gwu1ohcwisdfdsxnlry89g8k2fo7qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديفيد وجالوت (فيلم 1960)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2292499</id>
    <revision>
      <id>13024616</id>
      <parentid>13002081</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="3vnev3f1apa5psqkbh5aaplgcqe7qff" xml:space="preserve">{{معلومات فيلم}}
'''''داود وجالوت''''' ( '''''David and Goliath''''' ) هو فيلم إيطالى من إنتاج سنة 1960 من إخراج [[فيرديناندو بالدى|فرديناندو بالدى]] [[ريتشارد بوتييه|وريتشارد بوتييه،]] مع مشاهد اتصورا فى إسرائيل ويوجوسلاڤيا.

== تمثيل ==

* [[اورسن ويلز|أورسون ويلز]] فى دور الملك [[شاؤل|شاول]]
* [[اليونورا روسى دراجو|إليونورا روسى دراغو]] بدور ميراب
* إيفيكا باير فى دور [[داود|ديفيد]] . بيتنسب ليه الفضل باسم إيفو باير.
* [[جوليا روبينى]] فى دور [[ميكال|ميخال]]
* بيير كريسوى فى دور جوناثان
* [[هيلتون ادواردز|هيلتون إدواردز]] فى دور النبى [[صموئيل]]
* ألدو بيدينوتى فى دور [[جليات]] . بيتنسب ليه الفضل باسم &quot;كرونوس&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Film.zam.it|مسار=http://film.zam.it/cast.php?id_pers=94984&amp;nome_pers=ALDO%20PEDINOTTI|تاريخ-الوصول=2013-10-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211130214504/http://film.zam.it/cast.php?id_pers=94984&amp;nome_pers=ALDO%20PEDINOTTI|تاريخ-الأرشيف=2021-11-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130214504/http://film.zam.it/cast.php?id_pers=94984&amp;nome_pers=ALDO%20PEDINOTTI}}&lt;/ref&gt;
* ماسيمو سيراتو فى دور [[ابنر|أبنر]]
* [[فوريو مينيكونى]] فى دور أسرود، ملك الفلسطينيين
* دانتى ماجيو بدور كريت
* لويجى توسى فى دور بنيامين جابا
* أومبرتو فيز فى دور لازار
* [[اوجو ساسو|أوجو ساسو]] فى دور هورو

== إنتاج ==
تم تصوير جزء من الإنتاج فى [[القدس]] ، وجزء تانى فى [[يوجوسلاڤيا]] .

[[تصنيف:افلام]]
[[تصنيف:افلام 1960]]</text>
      <sha1>3vnev3f1apa5psqkbh5aaplgcqe7qff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اروقة الازهر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2292905</id>
    <revision>
      <id>13024460</id>
      <parentid>13009843</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: وتو ←  و تو،  بل  ←  لكن ،  ومعن ←  و معن</comment>
      <origin>13024460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="7iwwei1zel63763db966bdj0tutnyqf" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:AlAzhar Mosque.jpg}}
'''أروقة الأزهر''' هى المجالس العلميه ومساكن طلاب العلم اللى كانت بتقام فى أروقة [[الجامع الازهر|الجامع الأزهر]] فى [[القاهره]]. الأروقه مكنتش مجرد أماكن للدراسه، لكن كانت مؤسسات بتوفر للطلاب اعاشه كامله بتشمل الطعام والاقامه والكسوه، اضافه الى مرتبات ومخصصات وخدمات مختلفه، وده تكريما لطلاب العلم ولتسهيل اقامتهم وقت طلبهم للعلم فى [[الازهر|الأزهر]].&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.almasryalyoum.com/news/details/472617
| title = الجامع الأزهر : منارة الوسطية فى العالم
}}&lt;/ref&gt;

وصل عدد أروقة الأزهر لتسعه وعشرين رواق، أنشأهم عدد من السلاطين و الأمراء وكبار المحسنين. و كان أغلبها مخصص للطلبه الفقراء والمنقطعين لطلب العلم، وكتير منهم كانو جايين من بره مصر و معندهمش مأوى فى القاهره. وكمان اتخصصت بعض الأروقه لطلبة مصر، بالخصوص طلبة [[الريف المصرى|الريف]] اللى كانو بيجوا القاهره علشان يدرسوا فى الأزهر.

وتعتبر الأروقه من مظاهر عالميه الأزهر، لأنها استقبلت طلبه وعلما من مختلف اماكن العالم الاسلامى من غير تمييز عرقى أو طبقى. علشان كده اتخصصت بعض الأروقه حسب مناطق المصريين وبلاد الطلبه الوافدين. وبسبب إن الأروقه كانت جنب بعض و كان فيها عدد كبير من المقيمين، اتحطت مجموعة من القواعد و الأنظمه لتنظيم شؤونها. القواعد دى شملت تنظيم سفر الطلبه واجازاتهم، وظبط الغياب عن الدروس، و توزيع الجرايه، ونظام انتظار لحد ما يفضى مكان فى الرواق، وكمان نظام للتأديب لو حد خالف القواعد أو خرج عن الأعراف المتعارف عليها.

وكان لكل رواق شيخ بيكون المسؤول الاولانى عن ادارة شؤونه، و كان بيساعده وكيل يتولى مهامه لو غاب، وكمان نقيب الرواق، وغالبا بيكون من الطلبه القدامى، وبيتابع حضور الطلبه وغيابهم وبيشرف على توزيع الجرايه. وكمان كان فيه ناس شغالين فى خدمة الأروقه ومسؤولين عن شؤون الوقف والخدمات، زى شاهد الوقف وجابى الوقف والسقاء والملاء والفراشين والخدم، و كانو بيتولوا كل الأعمال اللازمه لرعاية طلبة العلم المقيمين فيها.

== أروقة أهل مصر ==
=== رواق ابن عمر ===
وهو من أشهر أروقه الجامع الأزهر، لأنه مكنش مخصص لجنسيه أو إقليم جغرافى أو لمذهب دينى معين.

=== رواق [[البحاروه (اهل الدلتا)|البحاروه]] ===
وتم تخصيصه للطلبه الوافدين من أقاليم الوجه البحرى (الدلتا).
=== رواق الصعايده ===
وتم تخصيصه للطلبه الوافدين من أقاليم صعيد مصر.
=== رواق الشراقوه ===
وتم تخصيصه لطلبة إقليم الشرقيه.
=== رواق زاوية العميان ===
وتم تخصيصه للطلبه المكفوفين.
=== رواق الفشنيه ===
وتم تخصيصه للطلبه الوافدين من إقليم بنى سويف.

=== رواق الفيوميه ===
وتم تخصيصه للطلبه الوافدين من إقليم الفيوم.
=== رواق الشنوانيه ===
ويعرف كمان برواق الأجاهره أو رواق المنايفه، وتم تخصيصه للطلبه الوافدين من إقليم المنوفيه.
=== رواق الاحناف ===
وتم تخصيصه لطلاب المذهب الحنفى.
=== رواق الحنابله ===
وتم تخصيصه لطلاب المذهب الحنبلى.
=== الرواق العباسى ===
وتم تخصيصه كمقر لادارة الازهر واقامة الاحتفالات الرسميه فيه، ولاقامة طلاب بعض الأروقه من المصريين والوافدين.
=== رواق الاقبغاويه ===
وتم تخصيصه للطلبه اللى بيحضروا الحلقات الدراسيه فى المدرسه دى.
== أروقة الوافدين ==
=== رواق الشوام ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من بلاد الشام.

=== رواق البغداديه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من العراق.

=== رواق الحرمين ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من بلاد الحرمين الشريفين.

=== رواق البرابره ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من موريتانيا وما جاورها من أقاليم.

=== رواق السناريه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من إقليم سنار فى السودان.

=== رواق المغاربه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من بلاد المغرب العربى.

=== رواق الجبرتيه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من الحبشه وارتيريا والصومال.

=== رواق دكارنة دارفور ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من بلاد تكرور وسنار ودارفور.

=== رواق دكارنة صليح ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من تشاد.
=== رواق الاكراد ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من منطقة كردستان.
=== رواق الهنود ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبة الوافدين من شبه القاره الهنديه بما يشمل الهند بمكوناتها قبل التقسيم وهى الهند وباكستان وبنجلاديش.

=== رواق البرناويه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من بلاد غرب افريقيا زى السنغال والنيجر وغينيا وساحل العاج وغانا و غيرها.

=== رواق اليمنيه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من اليمن.
=== رواق الاتراك ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من تركيا و وسط اسيا وكمان من ألبانيا و بعض بلاد البلقان.

=== رواق الجاوه ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من اندونيسيا وماليزيا والفلبين.

=== رواق الافغان ===
تم تخصيص الرواق ده للطلبه الوافدين من أفغانستان ويسمى كمان رواق السليمانيه.

ويوجد كمان رواق الصين ورواق جنوب افريقيا للطلبه الوافدين من المنطقتين دول.

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}
 
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:اروقة الازهر|اروقة الازهر]]
[[تصنيف:الازهر]]</text>
      <sha1>7iwwei1zel63763db966bdj0tutnyqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رئيس وزرا بولاندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293304</id>
    <revision>
      <id>13024684</id>
      <parentid>13008334</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44922" sha1="2blswtj3fsen3i2njqof1hpg9pg8y6v" xml:space="preserve">{{معلومات منصب رسمى}}
'''رئيس وزراء بولاندا''' (بالبولاندي: ''premier'')، و اسمه الرسمى رئيس مجلس الوزراء (''Prezes Rady Ministrów'')، هو رئيس الحكومة و قائد مجلس الوزراء فى [[بولاندا]].&lt;ref&gt;[[Prime Minister of Poland#Jagielski|Jagielski]]. pp. 168–169&lt;/ref&gt; مسؤوليات المنصب و تقاليده جاية من نشأة الدولة البولاندية الحديثة، و المنصب نفسه متاتعرف عليه فى الدستور البولاندى.

حسب الدستور، الرئيس هو اللى بيرشّح و يعيّن رئيس الوزراء، و بعد كده رئيس الوزراء بيقترح تشكيل الحكومة.&lt;ref&gt;Article&lt;/ref&gt; بعد 14 يوم من التعيين، لازم رئيس الوزراء يقدّم برنامج بيوضح خطة الحكومة قدام البرلمان (السييم)، و البرنامج ده لازم ياخد تصويت ثقة.&lt;ref name=&quot;Art154p2&quot;&gt;Article 154, para. 2&lt;/ref&gt;

حصلت خلافات قبل كده بين منصب الرئيس و رئيس الوزراء بسبب تضارب المصالح و الصلاحيات بينهم.

[[دونالد توسك|دونالد توسك،]] من حزب [[حزب المنصه المدنيه|المنصة المدنية،]] يمسك منصب رئيس الوزراء ال18، خلف [[ماتيوز موراوسكى|لماتيوس مورافيتسكى]] بعد الانتخابات البرلمانية البولاندية سنة 2023 ، بسبب فشل حكومة مورافيتسكى التالتة فى الحصول على ثقة البرلمان فى 11 ديسمبر 2023، هيا الثقة اللى حصلت عليها حكومة توسك التالتة فى اليوم نفسه، و وصلت اليمين الدستورية بعد يومين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dymisja rządu Mateusza Morawieckiego przyjęta. Do środy gabinet będzie dalej sprawował obowiązki|مسار=https://polskieradio24.pl/5/1222/artykul/3298285,dymisja-rzadu-mateusza-morawieckiego-przyjeta-do-srody-gabinet-bedzie-dalej-sprawowal-obowiazki|تاريخ-الوصول=2023-12-11|صحيفة=Polskie Radio 24|لغة=pl-PL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Osiecki
| first = Grzegorz
| title = Kto dziś rządzi_ Kto jest premierem, a kto administruje_ - GazetaPrawna.pl
| url = https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9378972,kto-dzis-rzadzi-kto-jest-premierem-a-kto-administruje.html
| accessdate = 12 December 2023
| work = [[Dziennik Gazeta Prawna]]
| date = 12 December 2023
}}&lt;/ref&gt; كما شغل توسك منصب رئيس الوزراء الاربعتاشر بين 2007 و2014.

== أصل المنصب ==

=== الجمهورية التانيه ===

مع اقتراب نهاية [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ، جماعاتٌ كتير تنافست على إعلان قيام دولة بولاندية مستقلة. فى أوائل نوفمبر 1918، أعلنت حكومة اشتراكية مؤقتة برئاسة [[ايجناسى داسزينسكى|إغناسى داشينسكى]] الاستقلال، فى الوقت نفسه لجنةٌ تانيه فى [[كراكوڤ|كراكوف]] ادّعت أحقيتها فى حكم غرب جاليسيا . فى [[وارسو]] ، مجلس الوصاية، المُعيّن من [[امبراطورية المانيا|ألمانيا]] [[الامبراطوريه النمساويه المجريه|والنمسا،]] وافق على نقل المسؤوليات السياسية لالمارشال [[يوزف بيوسودسكى]] ، اللى أُطلق سراحه من قلعة [[ماجدبورج|ماغديبورغ]] ، ليكون رئيس الدولة البولاندية الجديدة. بيوسودسكى استدعى داشينسكى للعاصمة لتشكيل حكومة، حيث وافق بيوسودسكى على تعيين داشينسكى أول رئيس وزراء للجمهورية.&lt;ref name=&quot;Kochanski, p. 7&quot; /&gt; لكن رئاسة داشينسكى للوزراء لم تدم طويل، علشان فشل السياسى فى تشكيل ائتلافٍ فعّال. بدل ده ، توجه بيلسودسكى ل[[چيدرزيچ موراكزيوسكى|يندرزى موراتشيفسكى]] ، اللى نجح فى صياغة حكومة قابلة للتطبيق خلال الأشهر الأولى من وجود [[الجمهوريه البولنديه التانيه|الجمهورية الثانية]] .
[[ملف:Gabinet_Skulskiego.jpg|left|تصغير|مجلس الوزراء برئاسة ليوبولد سكولسكى فى جلسة سنة 1920. وبسبب الانقسامات السياسية العميقة فى أوائل الجمهورية الثانية، كانت الحكومات قصيرة الأجل، و كتير كانت تسقط فى أشهر.]]

الدستور المصغر سنة 1919 حدد شكل الحكم فى بولاندا، بمجلس نواب منتخب ديمقراطى (السيم)، و رئيس وزراء ومجلس وزراء، وسلطة تنفيذية. ورغم أنه نص على [[نظام برلمانى]] ، لكن الدستور المصغر منح صلاحيات تنفيذية واسعة لمنصب بيوسودسكى كرئيس للدولة. علشان كان بإمكان السلطة التنفيذية اختيار وتشكيل الحكومات (بموافقة السيم)، والمساءلة قدام الوزارات عن مهامها، واشتراط توقيع الوزراء على كل القرارات الرسمية. و أوائل عشرينات القرن العشرين، دعا القوميون اليمنييين فى البرلمان، وبالخصوص [[رومان دموسكى|رومان دموفسكى]] و أعضاء تانيين فى حزب الاتحاد الوطنى الشعبى وحركة ''إنديسيا'' ، لتعديلات فى هيكل الجمهورية للحد من سلطة رئيس الدولة (وبيسودسكى فى الاخر) مع زيادة صلاحيات البرلمان. و كانت النتيجة إقرار السيم لدستور مارس 1921 . استلهام من [[الجمهوريه الفرنسيه التالته|الجمهورية الفرنسية التالتة]] ، عهد دستور مارس بصنع القرار حصر لمجلس النواب (السيم). أما منصب الرئاسة المُستحدث، فقد بقا منصب رمزى خالى من أى سلطة رئيسية، علشان جُرِّد من حق النقض وصلاحيات زمن الحرب. استناد للسلطة المستمدة من مجلس النواب القوي، لم يواجه رئيس الوزراء ومجلس الوزراء، نظرى، سوى القليل من العوائق الدستورية من الرئاسة لتمرير التشريعات والمضى قدم فيها. إلا أنه فى الواقع، فضلت رئاسة الوزراء غير مستقرة بشكل استثنائى بسبب المناخ السياسى القاسى فى بدايات الجمهورية الثانية، اللى اتسم بتقلبات مستمرة فى الائتلافات جوه البرلمان. تعاقبت أربع عشرة حكومة و واحد من عشر رئيس وزراء على السلطة بين 1918 و1926، منها تسع حكومات بس خلال فترة دستور مارس اللى امتدت لخمس سنين . وبسبب إحباطه الشديد من النظام البرلمانى الفوضوى للجمهورية، قاد بيوسودسكى وحدات متمردة من الجيش البولاندى للإطاحة بالحكومة فى انقلاب مايو سنة 1926، منهى بكده فعلى التجربة القصيرة للجمهورية التانيه مع الديمقراطية البرلمانية، فضل عن الولاية الانتخابية الحرة والشعبية لرئيس الوزراء طول الستين سنه اللى بعد كده .

انطلاق من عدم ثقته بالديمقراطية البرلمانية، بيوسودسكى و حركته &quot;ساناتيون&quot; سعو لفرض نفوذ شبه استبدادى من بعد الكواليس على منصبين رئيس الوزراء و الرئاسة. &quot;رواية اغسطس&quot; اللى وضعها بيوسودسكى لدستور سنة 1921 حافظت على منصب رئيس الوزراء و النظام البرلماني، مع تعديل صلاحيات الرئيس فى الحكم بمراسيم، وحل مجلس النواب، و اتخاذ القرارات المتعلقة بالميزانية. و نص التلاتينات، قام بيوسودسكى ورفاقه فى &quot;ساناتيون&quot; بتقليص صلاحيات البرلمان و رئيس الوزراء بشكل اكبر بسن دستور جديد ، ده وصل فعلى لترسيخ &quot;رئاسة مطلقة&quot; بحلول سنة 1935. و سمح الدستور الجديد للرئيس بحل البرلمان، وحق تعيين رئيس الوزراء و أعضاء مجلس الوزراء والقضاء وعزلهم بحرية تامة، كما نص على أن الرئاسة هيا السلطة العليا فى الدولة. لحد بداية [[الحرب العالميه التانيه]] وما نتج عنها من نفى الحكومة البولاندية ، فضلت حركة ساناسيون على رأس حكومة يهيمن عليها منصب الرئاسة مع رئيس وزراء ضعيف وتابع.

=== جمهورية الشعب ===

فى ظل [[جمهوريه بولندا الاشتراكيه|جمهورية بولاندا الشعبية]] الشيوعية، هيمن [[حزب العمال البولندى الموحد|حزب العمال البولاندى الموحد]] الحاكم على كل قطاعات الحكومة، حسب لدستور سنة 1952. ورغم استمرار منصب رئيس الوزراء، لكن سلطته ومكانته كانت تعتمد بشكل اكبر على مكانة الفرد جوه الحزب الشيوعى الحاكم اكتر من اعتمادهما على السلطة الدستورية الفعلية للمنصب. المنصب كان وكيل إدارى للسياسات اللى ينفذها المكتب السياسى لحزب العمال البولاندى الموحد، بدل من الاعتماد على دعم مجلس النواب ( السيم ) اللى كان يُعتبر يعتبر أداة للموافقة على القرارات. و فى مواجهة الاحتجاجات المتزايدة من حركة التضابمعظم فترة التمانينات، دخل حزب العمال البولاندى الموحد فى محادثات الترابيزه المستديرة فى أوائل سنة 1989 مع أعضاء بارزين فى المعارضة المناهضة للشيوعية. إن اختتام المحادثات، جنب صياغة الدستور فى ابريل ، منح مجلس النواب (السيم) صلاحيات مختلفة، مع إعادة مجلس الشيوخ اللى تم حله قبل كده ورئاسة الجمهورية ككيانات حكومية قانونية.

=== الجمهورية التالتة ===
[[ملف:Tadeusz_Mazowiecki_-_Europeana_-_Viewing_Exhibition.jpg|تصغير|[[تاديوس مازوفيتسكى|تاديوش مازوفيتسكى]] ، رئيس وزراء بولاندا السابق يتصفح معرض فى الحملة الترويجية لـ Europeana 1989 فى وارسو.]]

بعد الانتخابات البرلمانية الحرة جزئى سنة 1989 ، واجهت حكومة التضامن برئاسة [[تاديوس مازوفيتسكى|تاديوش مازوفيتسكى]] مهمة جسيمة تمثلت فى إضفاء الطابع المؤسسى الرسمى على منصب الرئاسة و تحديد صلاحياته القانونية المبهمة نسبى. ومع تفكك الدولة الشيوعية سريع، استمر ده المأزق نتيجة لسلسلة الحكومات غير المستقرة اللى وقعت تباع فى السنين الأولى من الجمهورية التالتة. ومما زاد الطين بلة غموض منصب الرئاسة، اللى أدى إعادة صياغته خلال محادثات الترابيزه المستديرة لترك منصب غير محدد المعالم ولكنه ليه نفوذ محتمل. بعد انتخاب [[ليخ فاوينسا|ليخ فاونسا]] رئيس للوزراء مباشرةً سنة 1990 ، ابتدا صراع بين منصبى رئيس الوزراء والرئاسة حول صلاحيات كل منهما، حيث طالب فاونسا بزيادة صلاحيات الرئيس بصياغة دستور جديد، يمنحه الحق فى تعيين رئيس الوزراء و أعضاء مجلس الوزراء و إقالتهم. رغم ان فاليسا تراجع بعدين عن محاولاته لإنشاء [[نظام رئاسى]] ، إلا أنه استمر فى الدعوة لنموذج [[نظام شبه رئاسى|شبه رئاسى]] مشابه لنموذج الجمهورية الفرنسية الخامسة .&lt;ref name=&quot;Linz281&quot; /&gt; و أوضح إقرار الدستور المصغر سنة 1992، اللى ألغى النسخة الشيوعية سنة 1952، كتير من صلاحيات الرئيس على رئيس الوزراء، بما فيها حق الرئيس فى أن يُستشار بخصوص وزراء الدفاع والخارجية والداخلية . رغم ان فاليسا تمتّع بعلاقة خالية من الصراعات مع رئيسة الوزراء [[هانا سوتشوكا]] ، لكن الخلافات على السلطة فضلت قائمة بعد إقرار الدستور المصغر،بالخصوص مع مجلس النواب (السيم)، اللى حاول فاليسا كتير حله، والتأثير على تعييناته، و توجيه أجندة تعديلاته الدستورية لصالح الرئاسة.&lt;ref name=&quot;Schwartz59-60&quot; /&gt; رغم ده ، و الانتخابات البرلمانية سنة 1993 ، اللى سببت تشكيل حكومة ائتلافية مستقرة نسبى من يسار الوسط بين [[تحالف اليسار الديموقراطى|التحالف الديمقراطى اليسارى]] (SLD) [[حزب الشعب البولاندى|وحزب الشعب البولاندى]] (PSL)، فضل عن هزيمة فاونسا فى الانتخابات الرئاسية سنة 1995 قدام منافسه من الحزب الاشتراكى الديمقراطى البولاندى (SdRP) ، [[الكسندر كفاشنيفسكى|ألكسندر كفاشنيفسكى]] ، ابتدت دوافع تعديل دستورى أوسع نطاق. وبين 1996 و1997، أقر البرلمان سلسلة من قوانين التعديل، عززت صلاحيات رئيس الوزراء وركزتها. وشكلت دى التعديلات أساس دستور 1997 الحالى. وشملت التغييرات الهامة منح رئيس الوزراء صلاحية الدعوة لتصويت الثقة، وحقه الحصرى فى تعيين الوزراء و إجراء التعديلات الوزارية، فضل عن حقه المطلق فى تحديد اختصاصات الوزارات. كسب رئيس الوزراء كتير من الصلاحيات الجديدة على حساب الرئاسة، اللى فقدت حقوقها فى التشاور بخصوص التعيينات الوزارية، ورفض اختيارات رئيس الوزراء الوزارية أو تعديلاتها، ورئاسة مجلس الوزراء، وحق النقض على الميزانية، مع احتفاظها بصلاحيات النقض فى مجالات تانيه. إضافةً لذلك، أُعيد تشكيل مكتب مجلس الوزراء ( ''Urząd Rady Ministrów'' )، اللى كان قائم فى الفتره الشيوعية، علشان يكون المستشارية سنة 1997، ليكون يعتبر المكتب التنفيذى المركزى لرئيس الوزراء و فريق الدعم، ويساعد فى تيسير وتنسيق السياسات بين أعضاء مجلس الوزراء. جعلت التعديلات اللى اتعملت بين 1996 و1997، والمُقننة فى الدستور، رئيس الوزراء مركز السلطة القانونية جوه الحكومة.&lt;ref name=&quot;Zubek p. 97&quot; /&gt;

=== الدور فى مجلس الوزراء والصلاحيات ===

المادة 148 من الدستور تنص على أن رئيس الوزراء يمثل مجلس الوزراء ككل، ويفوض ليه مهامه، وينسق عمل الوزراء، ويضمن تنفيذ السياسات اللى يتبناها، ويصدر اللوائح. كما أنه رئيس كل موظفين الخدمة المدنية. ويساعد رئيس الوزراء نائب (أو وزراء) يمسك منصب نائب الرئيس فى مجلس الوزراء. لكن تشكيل مجلس الوزراء، و توزيع الحقائب الوزارية فيه، و أسلوب إدارته، يعتمد بشكل كبير على شخصية رئيس الوزراء. وما يحقش لرئيس الوزراء أن يمسك منصب الرئاسة أو أى منصب حكومى رفيع آخر، زى رئاسة مجلس الرقابة العليا ، أو البنك الوطنى البولاندى ، أو مكتب أمين المظالم لحقوق المواطنين ، فى آن واحد. وبصلاحية توزيع أعضاء مجلس الوزراء و إجراء التعديلات الوزارية، ممكن لرئيس الوزراء كمان أن يضطلع بمهام الوزير. وبالمثل، ممكن لرئيس الوزراء أن يطلب من مجلس الوزراء إلغاء لائحة أو أمر صادر عن أى وزير. رئيس الوزرا لازم يرد على أسئلة النواب خلال كل جلسة من جلسات مجلس النواب (السيم). كمان الدستور بيلزم رئيس الوزراء والوزراء التانيين بالرد على استجوابات النواب فى 21 يوم من تقديمها.

من صلاحيات رئيس الوزرا فى حالات الطوارئ و الأمن، أن يطلب من الرئيس تعيين قائد عام للقوات المسلحة البولاندية فى زمن الحرب، أو أن يأمر بالتعبئة الجزئية أو العامة فى حال وجود تهديد مباشر للأمن القومى. كما يحتفظ رئيس الوزراء بحق تعيين وعزل رؤساء الأجهزة الأمنية الخاصة، بما فيها ''الشرطة'' ، وحرس الحدود ، و وحدة مكافحة الإرهاب ، وجهاز حماية الدولة .&lt;ref name=&quot;UW&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Law enforcement, security services and agencies in Poland. Their accountability and transparency|مسار=http://www.ipsir.uw.edu.pl/informacje_o_instytucie/katedry_i_zaklady/katedra_kryminologii_i_polityki_kryminalnej/referaty_i_artykuly/law_enforcement__security_services_and_agencies_in_poland__a__rzeplinski__a__kremplewski|ناشر=[[University of Warsaw]]|تاريخ-الوصول=11 April 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100614043048/http://ipsir.uw.edu.pl/informacje_o_instytucie/katedry_i_zaklady/katedra_kryminologii_i_polityki_kryminalnej/referaty_i_artykuly/law_enforcement__security_services_and_agencies_in_poland__a__rzeplinski__a__kremplewski|تاريخ-الأرشيف=2010-06-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614043048/http://ipsir.uw.edu.pl/informacje_o_instytucie/katedry_i_zaklady/katedra_kryminologii_i_polityki_kryminalnej/referaty_i_artykuly/law_enforcement__security_services_and_agencies_in_poland__a__rzeplinski__a__kremplewski}}&lt;/ref&gt; ويحق لرؤساء وحدة مكافحة الإرهاب وجهاز حماية الدولة تقديم تقاريرهم مباشرة لرئيس الوزراء.&lt;ref name=&quot;UW&quot; /&gt; فى حال حدوث اضطرابات عامة، يجوز لرئيس الوزراء، بناء على اقتراح من وزير الداخلية، أن يودن لوحدات مسلحة خاصة من ''الشرطة'' باستعادة النظام.&lt;ref name=&quot;UW&quot; /&gt; و إذا ثبت عدم فعالية دى الوحدات فى زى دى الحالة، فيجوز لرئيس الوزراء أن يطلب من الرئيس نشر القوات المسلحة البولاندية لفرض القانون والنظام.&lt;ref name=&quot;UW&quot; /&gt;

== العلاقة مع الرئاسة ==

على مرّ تاريخ الجمهورية التالتة، العلاقة بين رئيس الوزراء والرئيس شافت تقلباتٍ كتير. فى أوائل ونص التسعينيات، اعتمدت دى العلاقة بشكلى كبير على تفسيراتٍ مختلفة للصلاحيات القانونية الغامضة لكل منصبساعتها ، إلا أنه من إقرار دستور سنة 1997، باتت الميول السياسية والشخصيات الفردية تُشكّل سمةً بارزة للعلاقة دى . بس، فقد وصلت الصراعات بين المنصبين زمان لانقساماتٍ حزبية وشللى سياسى.

قبل انتخابه رئيس سنة 1990 وبعده، علاقة ليخ فاونسا برئيس الوزراء تاديوش مازوفيتسكى اتسمت بتوتر شديد، نتيجة اعتقاد فاونسا بأن مازوفيتسكى ماكانش حازم بما يكفى فى إقالة أعضاء حزب العمال البولاندى الموحد السابقين من مناصب حكومية واقتصادية رفيعة. و زاد خطاب مازوفيتسكى الشهير &quot; الخط السميك &quot; ( ''gruba kreska'' ) سنة 1989 من حدة الانقسام. و سنة 1990، أدى ده الانقسام بين الرجلين لتفكك لجنة المواطنين التضامنية الموحدة، حيث دعم المثقفين حركة المواطنين الجديدة للعمل الديمقراطى اللى أسسها مازوفيتسكي، فى الوقت نفسه أيد العمال &quot;اتفاقية الوسط&quot; ، هيا حركة سياسية ترتكز على فاونسا.&lt;ref name=&quot;VanHoorn205&quot; /&gt;

بالمثل، رئيس الوزراء [[چان اولسزيوسكى|يان أولشيفسكى]] حافظ على علاقة متوترة اوى مع فاونسا خلال فترة حكم أولشيفسكى القصيرة بين 1991 و1992. أولشيفسكى انتهج نهج حذر فى التعديل الاقتصادى بدل تطبيق سياسة الصدمة الاقتصادية،و ده وضعه فى خلاف مع الرئيس. فاونسا دعا علشان تعديل دستورى لتوسيع صلاحيات الرئيس على رئيس الوزراء، أولشيفسكى شنّ حملة لإحراج الرئيس عمد و تقويض مكانة فاونسا، و نشر قائمة بأسماء متعاونين شيوعيين سابقين مزعومين جوه مجلس النواب (السيم)، مع ربط بعض المتآمرين بالرئيس. غضب فاونسا من محاولات أولشيفسكى لكسب النفوذ جوه القوات المسلحة البولاندية زاد بتعيين [[رادوسلاو سيكورسكى|رادوسلاف سيكورسكى]] نائب لوزير الدفاع دون استشارة.&lt;ref name=&quot;Goldman p. 233&quot; /&gt; دعا فاليسا كتير لإقالة حكومة أولشيفسكي، و هو ما استجاب له مجلس النواب،و ده اتسبب فى انهيار ائتلاف أولشيفسكى فى يونيه 1992. تمتعت رئيسة الوزراء هانا سوتشوكا، اللى نجحت فى تشكيل حكومة بعد فشل [[فالديمار باولاك]] فى تشكيل ائتلاف قابل للتطبيق، بعلاقة اكتر ودية مع الرئيس.
[[ملف:Tusk_L_Kaczynski_2007.jpg|left|تصغير|الرئيس [[ليخ كاتشينسكى]] (شمال) و رئيس الوزراء [[دونالد توسك]] (يمين)، خلال أداء توسك اليمين الدستورية فى نوفمبر 2007. و اتسمت السياسة البولاندية بين 2007 و2010 بالخلافات المتكررة بين الزعيمين.]]

تطبيق الدستور الجديد سنة 1997 أثّر بشكلى عميق على العلاقة بين رئاسة الوزراء ورئاسة الجمهورية. فقد زالت حالة عدم اليقين اللى سادت السنين الأولى للجمهورية التالتة بخصوص صلاحيات الرئيس و رئيس الوزراء،و ده قضى على قدرة الرئيس على تعطيل الحكومة بشكلى كامل، وعزز مكانة رئيس الوزراء. فى عهد الرئيس ألكسندر كفاشنيفسكي، بقت حكومة رئيس الوزراء [[جيرزى بيك|يرزى بوزيك]] أول حكومة تُنتخب حسب الدستور الجديد.&lt;ref name=&quot;Bernhard242&quot; /&gt; و رغم انتمائهما لحزبين متعارضين (حزب كفاشنيفسكي، الحزب الاشتراكى الديمقراطى لجمهورية بولاندا المنتمى ليسار الوسط، وحزب بوزيك، حزب العمل الانتخابى التضامنى المنتمى ليمين الوسط)، فقد اتسمت العلاقة بين المنصبين بالانسيابية، و سبب ده جزئى لشخصية كفاشنيفسكى المسالمة.&lt;ref name=&quot;Bernhard242&quot; /&gt; استخدم كفاشنيفسكى حق النقض (الفيتو) باعتدال فى التشريعات اللى لم يوافق عليها الرئيس، مفضل السماح لاتفاقية الحكومة مع [[الكرسى البابوى|الكرسى الرسولى]] ، وقانون التطهير الجديد، والقوانين الانتخابية الجديدة بالمضى قدم دون عوائق، رغم ان كفاشنيفسكى استخدم حق النقض ضد خطة بوزيك للخصخصة.&lt;ref name=&quot;Bernhard242&quot; /&gt; كانت علاقات كفاشنيفسكى مع رؤساء الوزراء الاشتراكيين الديمقراطيين اصحاب التوجهات المماثلة، [[يزيك ميلر|ليزيك ميلر]] [[ماريك بيلكا|وماريك بيلكا،]] خالية تقريب من الصراع. العلاقات بين السلطتين التنفيذيتين رجعت لالعداء فى عهد الرئيس [[ليخ كاتشينسكى]] و رئيس الوزراء [[دونالد توسك]] . و بعد سنينمن التنافس السياسي، تغذّت دى المنافسة على الانتخابات الرئاسية سنة 2005 اللى شافت تنافسهما الرئيسي، تمكن [[حزب المنصه المدنيه|حزب المنصة المدنية، بزعامة]] توسك المنتمى ليمين الوسط، من الإطاحة بحكومة [[ياروسلاف كاتشينسكى|ياروسلاف]] ، شقيق كاتشينسكى التوأم، فى الانتخابات البرلمانية سنة 2007. و وضع دعم توسك لتعزيز الاندماج فى [[الاتحاد الاوروبى]] ، بما فيها توقيع [[معاهدة لشبونه|معاهدة لشبونة]] ، والتقارب مع [[روسيا]] ، كاتشينسكى فى مواجهة مباشرة مع رئيس الوزراء. ومن سنة 2007 وحتى وفاة كاتشينسكى فى كارثة سمولينسك الجوية سنة 2010، شكّلت الاختلافات السياسية بين السلطتين مصدر دايما للخلاف، حيث استخدم الرئيس صلاحياته المحدودة فى نقض التشريعات الحكومية مرات كتيرة؛ علشان ما كانتش حكومة توسك تملك أغلبية 60% لإلغاء زى دى القرارات.&lt;ref name=&quot;Szczerbiak21-22&quot; /&gt; رد على ذلك، لم يُخفِ توسك رغبة حزبه فى استبدال كاتشينسكى فى الانتخابات الرئاسية سنة 2010.&lt;ref name=&quot;Szczerbiak21-22&quot; /&gt; رغم ان توسك وكاشينسكى وجدا شوية مجالات للتوافق، لكن الصدامات بين المستشارية والقصر الرئاسى بقت سمة متكررة على الساحة السياسية المحلية والدولية على مدى ال سنتين والنصف التاليين.&lt;ref name=&quot;Szczerbiak21-22&quot; /&gt; إحباط من حق النقض اللى استخدمه كاتشينسكي، دعا توسك علشان تعديل دستورى فى نوفمبر 2009 لتجريد الرئاسة من صلاحيات النقض، مصرح : &quot; مش ضرورى أن يتمتع الرئيس بصلاحية النقض. بياخد الشعب قراره فى الانتخابات، و علشان كده مش ضرورى أن تكون مؤسسات الدولة فى حالة صراع... دعونا نغير بعض الأحكام لحد نتمكن من تقليل الصراعات وزيادة التعاون. نقترح تغييرات على الدستور بحيث يكون مركز السلطة فى يد الحكومة... إن حق النقض الرئاسى يجلب ضرر اكتر من نفعه.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Polish PM says president should lose veto power|مسار=http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/17934|ناشر=[[Buenos Aires Herald]]|تاريخ-الوصول=4 April 2010|تاريخ=21 November 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130524125303/http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/17934|تاريخ-الأرشيف=24 May 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

العلاقات بين الرئيس [[اندجى دودا|أندريه دودا]] ورئيسة الوزراء [[ايفا كوباتش|إيفا كوباش]] فى 2015، شافت توتر ملحوظ خلال فتره قصيره . ففى 31 مايو 2015، أعلن دودا خلال مراسم تنصيبه رئيس للبلاد قرار انتخابه رئيس . وناشد عدم إجراء أى تغييرات سياسية جوهرية قبل أدائه اليمين الدستورية، فضل عن أى تغييرات &quot;قد تُثير مشاعر غير ضرورية وتُؤدى لنزاعات&quot;. و أشارت رئيسة الوزراء لأن علاقة الحكومة بالرئيس مُحددة فى الدستور: &quot;ده نداء مُثير للدهشة حقيقى. تذكروا أن الدستور يُنظم لحد العلاقات الودية بين رئيس الدولة والحكومة. للحكومة واجباتها، لكن عندها كمان التزامات تجاه الشعب البولاندي&quot;. و أكدت أن حكومتها قد أنجزت بالفعل 90٪ من وعودها اللى أعلنتها فى البيان، و أنها ستواصل تنفيذ برنامجها. وقالت كوباش: &quot;يجب على الحكومة العمل لحد النهاية. ده ما يدفع البولانديون مقابله&quot;. و لسه الخلاف قائم بين الرئيس ورئيسة الوزراء. فلم يُقرر السياسيان التحدث لا خلال مراسم التنصيب فى ويستر بلات ولا بعدها مباشرة. رغم ان دودا وكوباش كانا يقفان بجانب بعضهما البعض، إلا أنهما لم يتصافحا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Duda prosi rząd o niepodejmowanie poważnych decyzji. Kopacz: To zaskakujący apel|مسار=https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/874678,duda-prosi-rzad-o-niepodejmowanie-powaznych-decyzji-kopacz-to-zaskakujacy-apel.html|ناشر=[[Dziennik Gazeta Prawna]]|تاريخ-الوصول=31 May 2015|تاريخ=31 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ewa Kopacz i Andrzej Duda nie podali sobie rąk na Westerplatte|مسار=https://wiadomosci.wp.pl/ewa-kopacz-i-andrzej-duda-nie-podali-sobie-rak-na-westerplatte-6027700451021953a|ناشر=[[Wirtualna Polska]]|تاريخ-الوصول=1 September 2015|تاريخ=1 September 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Premier_Morawiecki_z_prezydentem_Dudą_o_planie_odbudowy_Europy_po_pandemii_COVID-19_(4).jpg|left|تصغير|الرئيس [[اندجى دودا|أندريه دودا]] (يمين) و رئيس الوزراء [[ماتيوز موراوسكى|ماتيوس مورافيتسكى]] (شمال)، خلال المؤتمر]]

علاقات دودا مع رئيسى الوزراء المحافظين [[بياتا سيدلو|بياتا شيدلو]] [[ماتيوز موراوسكى|وماتيوس مورافيتسكى]] كانت خالية من الخلافات تقريب. دودا استخدم حق النقض (الفيتو) باعتدال فى التشريعات اللى لم يوافق عليها الرئيس، و أبرزها قانونا &quot;ليكس تى فى إن&quot; و &quot;ليكس تشارنيك&quot; .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=President Duda vetoes education law amendment known as lex Czarnek|مسار=https://tvn24.pl/tvn24-news-in-english/polands-president-vetoes-controversial-education-law-amendment-known-as-lex-czarnek-5620073|ناشر=[[TVN24]]|تاريخ-الوصول=2 March 2022|تاريخ=2 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=President Duda vetoes contested media reform bill targeting TVN|مسار=https://tvn24.pl/tvn24-news-in-english/polands-president-vetoes-contested-media-reform-bill-targeting-tvn-5540476|ناشر=[[TVN24]]|تاريخ-الوصول=27 December 2021|تاريخ=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Donald_Tusk,_Andrzej_Duda_nominacja.jpg|يسار|تصغير|الرئيس [[اندجى دودا|أندريه دودا]] (شمال) و رئيس الوزراء [[دونالد توسك]] (يمين)، خلال أداء توسك اليمين الدستورية فى ديسمبر 2023.]]
العلاقة بين مؤسستى السلطة التنفيذية فى بولاندا رجعت للتوتر تانى فى فترة رئاسة Andrzej Duda ورئاسة الحكومة لـ Donald Tusk. تحالف اليمين المتحد ما قدرش يحكم لوحده، و دودا أعلن إنه ناوى يعيّن تانى Mateusz Morawiecki كرئيس وزراء، اعتماد على عرف مش رسمى بيقول إن الحزب اللى كسب هو اللى يرشّح الحكومة.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.politico.eu/article/poland-government-election-donald-tusk-mateusz-morawiecki-andrzej-duda/
| title = Poland's zombie government shuffles into being
| date = 2023-11-27
| website = POLITICO
| language = en
| last = Cienski
| first = Jan
| access-date = 2023-12-11
}}&lt;/ref&gt;

أحزاب المعارضة ال 4 انتقدت القرار و اعتبرته محاولة للتأخير، و بعدها مضو اتفاق ائتلاف يوم 10 نوفمبر، و سيطرو فعلى على البرلمان (السييم)، و اتفقو يرشّحو دونالد توسك لرئاسة الوزرا.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.bbc.com/news/world-europe-67381267.amp
| title = Poland's Tusk-led pro-EU opposition signs deal and waits to govern
| date = 10 November 2023
| work = [[BBC]]
| author = Easton, Adam
| access-date = 10 November 2023
}}&lt;/ref&gt; حكومة مورافيتسكى الجديدة، اللى الإعلام سمّاها &quot;حكومة الأسبوعين&quot; أو &quot;حكومة الزومبي&quot;، اتحلفت اليمين يوم 27 نوفمبر 2023 بسبب توقع إن عمرها هيبقى قصير.&lt;ref name=&quot;:42&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://wyborcza.pl/7,75398,30444513,prezydent-powola-rzad-dwutygodniowy.html
| title = Prezydent powoła &quot;rząd dwutygodniowy&quot;
| website = wyborcza.pl
| language = pl
| access-date = 2023-11-27
}}&lt;/ref&gt;

بعد كده حصلت سلسلة من الصراعات بين دودا و توسك، حوالين القوانين و الميزانية. دودا هدّد باستخدام الفيتو على تعديلات ميزانية 2024، و قال إن فيها تمويل للإعلام العام بشكل مخالف للدستور، فى الوقت نفسه توسك رد إن الفيتو هيحرم المدرسين من فلوسهم. فى يناير 2024، دودا مضا الميزانية لكنه بعتها للمحكمة الدستورية بسبب شكوك قانونية، و توسك حذّر من انتخابات مبكرة لو الميزانية اتعطّلت، لكنه أكد إن الفلوس هتوصل للناس.

الخلافات كملت فى قضايا تانية: فى مارس 2024، دودا استخدم الفيتو ضد قانون كان هيسمح ببيع حبوب منع الحمل الطارئة بدون وصفة طبية لمن فوق 15 سنة، مبرر ده بحماية الأطفال، توسك انتقد القرار. فى مايو 2024، رفض قانون كان هيعترف باللغة السيليزية كلغة إقليمية رسمية، رغم موافقة البرلمان عليه.

وفى اغسطس 2024، دودا رفض قانون لحل لجنة تحقيق فى النفوذ الروسي، و فى مارس 2025 استخدم الفيتو ضد قانون يغيّر طريقة اعتماد نتائج الانتخابات الرئاسية.[9][10] كمان بعت قانون لتوسيع قوانين جرائم الكراهية للمحكمة الدستورية. فى مايو 2025، رفض قانون لتقليل مساهمات التأمين الصحى لأصحاب الأعمال، بحجة تأثيره على التمويل و العدالة الاجتماعية.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://notesfrompoland.com/2025/05/07/polish-president-vetoes-governments-reduction-in-health-contributions-by-business-owners
| title = Polish president vetoes government's reduction in health contributions by business owners
| date = 7 May 2025
| publisher = NotesfromPoland
| access-date = 7 May 2025
}}&lt;/ref&gt;

وفى آخر يوم ليه فى الرئاسة يوم 5 اغسطس 2025، عطّل دودا مبادرتين حكوميتين و اعترض على تالتة، منها رفضه قفل مؤسسات أكاديمية اتأسست فى عهد حزب القانون و العدالة، و اعتراضه على قانون يسمح للشباب من سن 13 بالحصول على دعم نفسى بدون موافقة الأهل، لأنه شايف إن ده ممكن يمس حقوق أولياء الأمور.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://notesfrompoland.com/2025/08/05/polish-president-vetoes-two-laws-on-final-day-in-office
| title = Polish president vetoes two government bills on final day in office
| date = 5 August 2025
| publisher = NotesfromPoland
| access-date = 5 August 2025
}}&lt;/ref&gt;

== دعم و اقامة ==
[[ملف:Gmach_Kancelarii_Prezesa_Rady_Ministrów_2022.jpg|تصغير|مبنى ديوان رئيس الوزراء ، و هو موقع الديوان ، فيه المكتب التنفيذى لرئيس الوزراء وموظفين الدعم.]]
مكتب رئيس الوزراء هو مقرّ رئاسة الوزراء. يقع ده المقرّ فى مبنى رئاسة الوزراء على طول شارع أوجازدوف فى وارسو، ويضمّ مقرّ الاجتماعات الرئيسى لمجلس الوزراء. يعمل المكتب على تيسير السياسات الحكومية بين رئيس الوزراء والوزراء، ويُقدّم الدعم الإدارى لرئيس الوزراء، وينشر المعلومات الحكومية. إضافةً لذلك، يضمّ المكتب، مع دعمه لمجلس الوزراء، كتير من الإدارات التنفيذية اللى تتبع مباشرةً لرئيس الوزراء بره مجلس الوزراء، بما فيها المجلس الاقتصادي، ومكتب الحماية، و إدارة الخدمة المدنية.

المقر الرسمى لرئيس الوزراء فى فيلا باركوفا، على بُعد دقائق سير على الأقدام من المستشارية بجوار جنينة لازينكى . بس، اختار رئيس الوزراء الحالى دونالد توسك الإقامة فى مدينة [[سوبوت]] الساحلية، قرب مسقط رأسه [[جدانسك|غدانسك]] فى محافظة بوميرانيا .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Gdzie w Warszawie mieszka premier Donald Tusk? Gdzie mieszka Tusk w Warszawie?|مسار=http://www.mowimyjak.pl/fakty/kto-jest-kim/gdzie-w-warszawie-mieszka-premier-donald-tusk,49_50567.html|ناشر=Mowimyjak.pl|تاريخ-الوصول=2 April 2010|تاريخ=19 December 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130212021041/http://www.mowimyjak.pl/fakty/kto-jest-kim/gdzie-w-warszawie-mieszka-premier-donald-tusk,49_50567.html|تاريخ-الأرشيف=12 February 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رئيس الوزراء يتلقى الحماية من مكتب الحماية الحكومية ( ''Biuro Ochrony Rządu'' ) وقت توليه منصبه، و لمدة 6 أشهر بعد مغادرته للمستشارية.

== شوف كمان ==
{{div col|colwidth=25em}}

* [[بولاندا]]
* [[كازيميرز بارتيل]]
* [[يوزف بيوسودسكى]]
* [[فلاديسلاف سيكورسكى]]
* [[دونالد توسك]]
* [[جيرزى بيك]]
* [[چوزيف اوليكسى]]
* [[بياتا سيدلو]]
* [[ايجناسى داسزينسكى]]
* [[يزيك ميلر]]
* [[ولودزيميرز سيموسزيويكز]]
* [[ياروسلاف كاتشينسكى]]
* [[كازيميرز مارسينكيويكز]]
* [[تاديوس مازوفيتسكى]]
* [[چان اولسزيوسكى]]
* [[فالديمار باولاك]]
* [[هانا سوتشوكا]]
* [[ايفا كوباتش]]
* [[ادوارد بابيوتش]]
* [[چيدرزيچ موراكزيوسكى]]
* [[وينسينتى ويتوس]]
* [[پيوتر چاروسزيويكز]]
* [[اجناتسه يان بادروفسكى]]
* [[ستانيسلاو ماكيويكز]]
* [[ميكزيسلاو راكوسكى]]
* [[ماتيوز موراوسكى]]
* [[واديساو جرابسكى]]
* [[ماريك بيلكا]]
* [[جوليان نواك]]
* [[الكسندر بريستور]]
* [[بوليسلاف بيروت]]
* [[تاديوس بوروسيا كوموروفسكى]]
* [[فويتشخ ياروزلسكى]]
* [[الكسندر سكرزينسكى]]
* [[انتونى بونيكوفسكى]]
* [[ستانيسلاو ميكوواجيتشيك]]
* مجلس الوزراء البولاندي
* نائب رئيس وزراء بولاندا
* [[ملوك بولاندا]]
* رئيس بولاندا
* ''مجلس النواب''
* &lt;i id=&quot;mwBBg&quot;&gt;مجلس الشيوخ
* [[بولاندا]]
* [[كازيميرز بارتيل]]
* [[يوزف بيوسودسكى]]
* [[فلاديسلاف سيكورسكى]]
* [[دونالد توسك]]
* [[جيرزى بيك]]
* [[چوزيف اوليكسى]]
* [[بياتا سيدلو]]
* [[ايجناسى داسزينسكى]]
* [[يزيك ميلر]]
* [[ولودزيميرز سيموسزيويكز]]
* [[ياروسلاف كاتشينسكى]]
* [[كازيميرز مارسينكيويكز]]
* [[تاديوس مازوفيتسكى]]
* [[چان اولسزيوسكى]]
* [[فالديمار باولاك]]
* [[هانا سوتشوكا]]
* [[ايفا كوباتش]]
* [[ادوارد بابيوتش]]
* [[چيدرزيچ موراكزيوسكى]]
* [[وينسينتى ويتوس]]
* [[پيوتر چاروسزيويكز]]
* [[اجناتسه يان بادروفسكى]]
* [[ستانيسلاو ماكيويكز]]
* [[ميكزيسلاو راكوسكى]]
* [[ماتيوز موراوسكى]]
* [[واديساو جرابسكى]]
* [[ماريك بيلكا]]
* [[جوليان نواك]]
* [[الكسندر بريستور]]
* [[بوليسلاف بيروت]]
* [[تاديوس بوروسيا كوموروفسكى]]
* [[فويتشخ ياروزلسكى]]
* [[الكسندر سكرزينسكى]]
* [[انتونى بونيكوفسكى]]
* [[ستانيسلاو ميكوواجيتشيك]]

{{div col end}}

== ملحوظات ==
{{مصادر|1}}{{مصادر|1|group=note}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* [http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm دستور جمهورية بولاندا (باللغة الإنجليزية)]

== لينكات برانيه ==
{{كومونز|Polish prime ministers}}{{تصنيف كومونز|Prime ministers of Poland}}{{روابط شخص}}

* [https://www.gov.pl/web/primeminister ديوان رئيس الوزراء]
{{Prime Ministers of Poland}}{{Heads of state and government of Europe}}{{European Council}}{{Prime ministers}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:رؤسا وزرا بولاندا]]</text>
      <sha1>2blswtj3fsen3i2njqof1hpg9pg8y6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ملفات ابستين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293344</id>
    <revision>
      <id>13024492</id>
      <parentid>13018725</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: وخلال ←  و خلال، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23527" sha1="l7p1g78e5jtuhz1u4od2d1uma2i2p4m" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Epstein Files Phase 1, Part C – Contact Book Redacted.pdf}}
'''ملفات إبستين''' هى مجموعة ملفات أفرج عنها جزئيا بتضم ملايين الوثائق والصور ومقاطع الفيديو ورسايل البريد الإلكترونى اللى بتبين بالتفصيل أنشطة الممول الامريكى والمدان بجرائم الاعتداء الجنسى على الأطفال [[چيفرى ايپستين|جيفرى إبستين]]، وبتبين دائرته الاجتماعيه اللى ضمت شخصيات عامه وسياسيين ومشاهير.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.ajnet.me/politics/2026/2/3/3061
| title = صحف عالمية: ماذا جه فى ملفات إبستين ؟ و ازاى  كانت ردود الفعل العالمية ؟
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.aljazeera.net/news/2026/1/31/%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D8%A8-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D8%B9%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B4%D9%8A%D9%81-%D8%B6%D8%AE%D9%85-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA
| title = إدارة ترمب تفرج عن 3 ملايين وثيقة من ملفات إبستين بعد تنقيحات واسعة
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/arabic/articles/c208yly0g6yo
| title = ماذا نعرف عن ملفات جيفرى إبستين المنشورة حديثا وما اللى فيه فيها ؟
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://asharq.com/politics/169061/%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A8%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A5%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D9%83%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86%D8%AC%D8%B1%D8%B3/
| title = وزارة العدل الأميركية تفرج عن ملفات جديدة بخصوص جيفرى إبستين
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.alaraby.com/news/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D8%B9%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B4%D9%8A%D9%81-%D8%B6%D8%AE%D9%85-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%8A%D9%81%D8%B1%D9%8A-%D8%A5%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B6%D9%85%D9%86
| title = العدل الأميركية تفرج عن أرشيف ضخم من ملفات جيفرى إبستين.. ماذا تضمن ؟
}}&lt;/ref&gt;

بتشمل الملفات دى وثائق اتجمعت كأدله فى القضايا الجنائيه المرفوعه ضد إبستين وشركائه، وتم الاحتفاظ بيها كبيانات بتتجاوز سعتها 300 جيجابايت، مع وسائط تانيه، جوه نظام ادارة القضايا سينتينل التبع مكتب التحقيقات الفيدرالى الامريكى (FBI).

وبتتضمن الملفات كمان دفتر عناوين إبستين، وسجلات رحلات [[ايركرافت|طياراته]]، ووثائق المحاكم.

كما أن كتير من السجلات والملفات بتعود لتركة إبستين، اللى بيديرها المحامى دارين إنديك والمحاسب ريتشارد كان.

فى نوفمبر 2025 أقر مجلس النواب الامريكانى قانون شفافية ملفات إبستين، ووافق عليه مجلس الشيوخ الامريكانى بالإجماع، ووقعه الرئيس [[دونالد ترامپ]] عشان يكون قانون فى اليوم التالى.

فى الشهر التالى، أصدرت وزارة العدل الأمريكيه عدد قليل نسبيا من الملفات، وده ادى لانتقادات من الحزبين الرئيسيين فى [[امريكا|الولايات المتحده]]. و كان ترامب طرح قبل كده فكرة نشر الملفات دى خلال حملته الانتخابيه الرئاسيه لسنة 2024، بعدها قال لاحقا إن الجدل المحيط بالملفات دى اختلقه أعضاء من الحزب الديمقراطى.

فى يناير 2026 أفرج عن 3 مليون صفحه إضافيه، شملت 2000 مقطع فيديو و180 ألف صوره. أقرت وزارة العدل بأن ما مجموعه 6 مليون صفحه قد يندرج ضمن الملفات اللى لازم نشرها، وذكرت أن الإصدار اللى تم فى 30 يناير هيكون الأخير، و أنها أوفت بالتزاماتها القانونيه.

وذكرت الملفات المنشوره عدد من الشخصيات العامه، وده اتسبب فى زيادة التدقيق فى أنشطتهم. ومن الأشخاص اللى اتكررت أسماؤهم فى الملفات مساعدة إبستين ليزلى جروف، والمحاسب ريتشارد كان، ودونالد ترامپ ومراته ميلانيا ترامب، والمحامى دارين إندايك، وصديقة ابستين المقربه جيلين ماكسويل، ووكيل عروض الأزياء جان لوك برونيل.

حتى فبراير 2026، اتفتحت تحقيقات جنائيه ضد تلات أشخاص بسبب علاقتهم بإبستين و أسفرت واحده من التحقيقات دى عن توجيه اتهامات جنائيه، فى الوقت نفسه وصلت التحقيقات التانيه لاعتقالات لحد الان. والاشخاص دول هما رئيس الوزراء النرويجى السابق ثوربيورن ياجلاند، اللى وجهت ليه تهمة الفساد المشدد و أندرو ماونتباتن ويندسور شقيق ملك [[المملكه المتحده|بريطانيا]] والسياسى البريطانى بيتر ماندلسون.

== خلفية ==
فى سنة 1996، أبلغت ماريا فارمر مكتب التحقيقات الفيدرالى الامريكى (FBI) بأن إبستين سرق صور عاريه كانت معاها لأشقائها القاصرين، لكن بتقول إنها متلقتش أى رد. ابتدت إدارة بوليس بالم بيتش فى فلوريدا التحقيق مع إبستين بعد ما أبلغت امرأه أن بنت زوجها اللى عندها 14 سنه اتاخدت لبيت إبستين واتدفع ليها أموال عشان تخلع هدومها وتقوم بتدليك إبستين. و بعد التحقيق، حدد مكتب التحقيقات الفيدرالى الامريكى ميقلش عن 35 فتاه ليهم تاريخ مماثل بين اعوام 2002 و2005. تم توجيه تهمه لإبستين واعترف بالذنب فى طلب دعاره من بنت قاصره عندها 17 سنه فى سنة 2008. واتسجل كشخص متهم بالاعتداء الجنسى واتحكم عليه بالسجن لمدة 18 شهر لكنه قضى فى السجن 13 شهر بس مع منحه اذن موسع بالخروج للعمل.

فى سنة 2018، نشرت جورنال ميامى هيرالد مقال انتقدت فيه اتفاقية الإقرار بالذنب والحكم الصادر عليه واصفة إياهما بالمتساهلين. كمان أجرت مقابلات مع ضحايا ستات شاركو تجاربهم مع إبستين بين اعوام 2002 و2005. وقالت ڤيرچينيا جوفرى أن إبستين كان بيدير شبكه للاتجار بالبشر بتقوم بإعارة الفتيات لرجال نافذين اخرين.

أدت تغطية الإعلام لدفع المدعين الفيدراليين فى نيو يورك لإعادة النظر فى القضيه و دخليق فى احتمالية ارتكاب إبستين لجرائم إضافيه بين اعوام 2002 و2005. و أكد المحققين روايات الضحايا حول سوء المعاملة. ووفقا لنتائج تحقيقات مكتب التحقيقات الفيدرالى الامريكى لسنة 2019 اللى تم رفع السريه عنها فى سنة 2026، مأكدش ضحايا اخرين مزاعم ڤيرچينيا جوفرى المحدده بأن إبستين كان بيدير شبكة بتقوم بإعارة الفتيات لرجال نافذين اخرين. الأدلة المضبوطه من منازل إبستين أشارت بس لتورط إبستين وشريكته جيسلين ماكسويل. تم اعتقال إبستين فى يوليه 2019 بتهم الاتجار بالجنس مع قاصرين بين اعوام 2002 و2005 فى نيو يورك وفلوريدا. ومات ابستين منتحر فى السجن وقت انتظار محاكمته.

كون إبستين دائره اجتماعيه من الشخصيات العامه اللى شملت سياسيين ومشاهير. وده غذى نظريات المؤامره اللى بتقال أن إبستين كان يحتفظ بقائمة عملاء كان يفترض أنه اتهم فى إدارتها لإتجار الفتيات الصغيرات، و أنه استخدمها لابتزاز العملاء، و أن العملاء دول كانو بعد مقتله لاحقا. وانتشرت النظريات دى على نطاق واسع بعد وفاة إبستين سنة 2019، ومنها من قبل دونالد ترامپ. و خلال الولايه التانيه لترامب، لم يجد المحققين فى مكتب التحقيقات الفيدرالى أى دليل على الادعاء المحدد بوجود شبكه كان إبستين بيعير من خلالها الفتيات، ولا دليل على وجود قائمة عملاء.

== المحتويات ==
فى سنة 2006، مكتب التحقيقات الفيدرالى (FBI) ابتدا يحقق مع جيفرى إبستين بعد ما وصلت تقارير إنه كان بيدفع أموال لبنات قاصرات عشان يمارسوا الجنس معاه فى قصره فى فلوريدا. سنة 2007، المحاميين الفيدراليين عملوا مسودة لائحة اتهام فيها 32 تهمة عليه وعلى اتنين من موظفيه بخصوص استدراج القاصرين والاتجار الجنسى. فى الاخر، المدعى العام الامريكانى ألكساندر أكوستا وافق على صفقة خلت إبستين يتفادى الملاحقة الفيدرالية، و إبستين اعترف بتهمة طلب الدعارة من شخص أقل من 18 سنة واتحكم عليه بالسجن 18 شهر، ومفيش أى تهم اتقدمت ضد موظفيه. مسودة الاتهام وصفت إبستين بأنه خطر كبير للهروب وخطر مستمر على المجتمع لأنه استمر فى استدراج البنات القاصرات، وكمان وضحت جرائم كتير متمش التحقيق فيها بسبب صفقة الاعتراف.

إيميلات من 2019 وضحت إنه بعد اعتقال إبستين، عملاء الـFBI ناقشوا التواصل مع [[جيلين ماكسويل|جيسلين ماكسويل]] وتسع متواطئين محتملين تانيين لتسليمهم استدعاءات هيئة المحلفين، منهم دارين إندايك وريتشارد كان وجان لوك برونيل مش ويكسنر. الإيميلات مذكرتش أسماء كل المتواطئين لكن وضحت المدينة أو الولاية اللى كل واحد موجود فيها. واحد من عملاء الـFBI كتب إنه تم تحديد موقع تلات أشخاص فى فلوريدا وتسليمهم الاستدعاءات، وواحد فى بوسطن، وواحد فى نيو يورك، وواحد فى كونيتيكت. مذكرة بتتكون من 86 صفحة اتبعت للمدعى الامريكانى جيفرى بيرمان فى ديسمبر 2019، فيها شهادات 24 ست قالوا إن إبستين اعتدى عليهم وهما قاصرات وفيه 14 ست بالغات قالوا إن إبستين اعتدى عليهم لكن مكنوش قاصرات لما عمل كده، وواحدة قالت إن إبستين خلاها تدلك شخصين وواحد منهم حاول يعتدى عليها والتانى أجبرها تلمس أعضاؤه التناسلية وبعدها اغتصبها. الـFBI مأدلاش بتعليق حول اذا كان تم التحقيق مع الشخصين دول ولا لا.

واحدة من الوثائق بينت مخطط لدايرة المقربين من إبستين زى جيسلين ماكسويل ومحاميه دارين إندايك ومحاسبه ريتشارد كان ووكيل عارضات فرنساوى جان لوك برونيل اللى واجه تهم اغتصاب فى فرنسا قبل ما ينتحر فى السجن سنة 2022. الوثيقة كمان ذكرت الطباخ الشخصى والطيارين وبيتر ليسترمان. كمان ذكرت مش ويكسنر الملياردير اللى وظف إبستين كمدير مالى وقال إنه قطع علاقته بيه 2007. المسودة بينت إن وزارة العدل كانت بتحقق مع المقربين لإمكانية تورطهم، لكن الناس التانية اللى ذكروهم كانو موظفين معروفين لإبستين ومحدش منهم اتهم. الوزارة حذفت أسماء وصور خمس أشخاص تانيين، منهم مساعدة ماكسويل و 4 موظفين، وده اتعرض لانتقادات من الضحايا والنشطاء بسبب الحذف الثقيل و مش المتناسق.

الملفات وضحت علاقات إبستين مع شخصيات بارزة واستمرت لحد بعد إدانه كمتعدى جنسى سنة 2008، وده خالف نفى بعض معارفه اللى قالوا أنهم قطعوا علاقتهم بيه.

الملفات فيها معلومات حساسة وسرية من الحكومة البريطانية وصلت لإبستين من بيتر ماندلسون.

بتحتوى الملفات على رسالة بريد إلكترونى أواخر 2010 من آل سيكل⁠ لإبستين وقاله أنه حاول إزالة مصطلح متهم جنسى من مقالته على ويكيبيديا وده فى الوقت اللى كان بيحاول فيه إبستين إعادة بناء صورته العامة بعد الافراج عنه فى يوليه 2009.

الملفات شملت رسايل بريد الكترونى بين المحققين حول وفاة إبستين، بما فيها ملاحظة إن اخر رسالة لابستين مكنتش باينة كرسالة انتحار.

إبستين وقع وثيقة ثقة من 32 صفحة قبل ما يموت بيومين، فيها أسماء 40 مستفيد من ممتلكاته اللى قيمتها 600 مليون دولار. ساب 100 مليون لصديقته كارينا شوليك، و50 مليون لمحاميه دارين إندايك، و25 مليون لمحاسبه ريتشارد كان. إندايك وريتشارد كان اتعينوا كمنفذين مشاركين للتركة. كمان ساب 10 مليون لجيسلين ماكسويل و أخوه مارك إبستين، و5 مليون لمارتن نواك. المبالغ اتقلصت بعد كده بسبب الضرائب ومدفوعات للضحايا، و أخوه مارك إبستين قال إنه مكنش عارف إن اسمه موجود فى التركة. ريتشارد كان حضر جلسة مقفولة قدام لجنة الرقابة فى مجلس النواب مارس 2026.

== اخفاقات الحجب ==
طرق التظليل الغلطة على الملفات والصور فى إصدار ديسمبر 2025 لملفات إبستين خلت الناس يقدروا يشوفوا محتوى كان مقصود يتخبى عنهم. مستخدمى السوشيال ميديا اكتشفوا إن النص المظلل فى بعض الوثائق ممكن يتكشف لو نسخته ولصقته فى تطبيق تانى والغلط ده كان راجع لملف قضائى من 2021 من مكتب المدعى العام لجزر العذراء فى قضية ابتزاز مدني، واللى وزارة العدل دمجته فى إصدارها. أكتر من 550 صفحة فى الإصدار الاولانى لمفات إبستين اللى اتنشر فى ديسمبر 2025 كانت مظللة كلها، بما فيها 255 صفحة متتالية و119 صفحة من نص إفادة هيئة المحلفين الكبرى.

من المحتوى اللى اتكشف، كان تقرير مش مؤكد من مكتب التحقيقات الفيدرالى بيقول إن ترامب كان شاهد على قتل ورمى طفل اتولد لبنت عمرها 13 سنة ضحية للاتجار بالبشر. إصدار يناير 2026 لملفات إبستين سبب مشاكل أكتر بسبب فشل التظليل. وزارة العدل نشرت صور عريانه غير مظللة لستات صغيرين أو مراهقات ووشوشهم باين والصور دى اتشالت بعد ما جورنال نيو يورك تايمز ابتدت الوزارة. محامين الضحايا قالوا إن ضحايا محدش كان يعرف إنهم مرتبطين بإبستين اسمائهم ظهرت مش مظللة فى الملفات. ووول ستريت جورنال قالت إن على الأقل 43 ضحية أسمائهم ظهرت بالكامل، منهم أكتر من عشرين كانو قصر وقت ما اتأذوا و بعض الاسامى ظهرت أكتر من 100 مرة، وعناوين بيوتهم كانت باينة لو دورت بالكلمة المفتاحية. براد إدواردز وبريتانى هندرسون، وهما المحاميين اللى قدموا لوزارة العدل قائمة بـ350 ضحية يوم 4 ديسمبر عشان يتأكدوا أسمائهم تتظلل، قالوا إن الوزارة معملتش لحد بحث بالكلمات المفتاحية عشان تتأكد من التظليل و إدواردز قال فيه الاف الأخطاء حرفيا.

الضحية أنوسكا دى جورجيو، اللى شافت ضد غيسلين ماكسويل، قالت إن رخصة سواقتها كانت ضمن الحاجات اللى اتكشفت، واتهمت الحكومة بعدم احترام سلامة وحماية وراحة الضحايا. وزارة العدل عملت إيميل عشان تتلقى تقارير الضحايا ويقدروا من خلاله يبلغوا عن أى أخطاء فى التظليل، وقالت إنها هتشيل الوثائق المتأثرة لحد ما تتصلح. المحاميات جينيفر فريمان وسيغريد ماكولى انتقدوا الطريقة اللى اتصرفوا بيها مع إصدار ملفات إبستين وفريمان قالت إن التظليل مفكك واتهمت الوزارة بأنها بتخبى أسماء المجرمين و فى نفس الوقت بتكشف أسماء الضحايا. المسؤولين فى الوزارة اعترفو إن كتير من الوثائق مكررة ويظهر إن الناس اللى بيرجعوا الوثائق استخدموا معايير مختلفة فى التظليل، فبعض الوثائق الاسم فيها كان باين و فى نسخة تانية كان مظلل.

يوم 1 فبراير 2026، محامين لأكتر من 200 ضحية طالبوا القضاة الفيدراليين ريتشارد بيرمان وبول إنجلمانير إنهم يشيلوا ملفات إبستين من موقع وزارة العدل فورا، واعتبروه اكبر خرق لخصوصية الضحايا فى يوم واحد فى تاريخ امريكا. نائب المدعى العام تود بلانش دافع عن الإجراءات، وقال إن أخطاء التظليل أثرت على حوالى 0.001٪ من كل الوثائق، و إن الوزارة اتحركت بسرعة عشان تصلح الغلط لما تم الابلاغ عن الأخطاء دى.

== موقف ادارة ترامب ==
موقف إدارة ترامب من ملفات إبستين كان دفاعى بشكل واضح وهدفه الأساسى حماية ترامب و حلفائه السياسيين. كمان ظهرت تسجيلات سرية بتشير لمحاولات إدارة ترامب حجب معلومات تخص الجمهوريين فى الملفات لكن وزارة العدل نفت ده بعد كده. بشكل عام إدارة ترامب ركزت على تصوير ملفات إبستين كأداة سياسية ضدها وحاولت التحكم فى أى إفصاحات عشان تحمى الرئيس و حلفائه.

== الاجراءات البرلمانية ==
فى 18 نوفمبر 2025، مجلس النواب الامريكانى وافق على قانون شفافية ملفات إبستين بأغلبية 427 مقابل صوت واحد رافض، ومجلس الشيوخ صوت بالإجماع على القانون فى نفس اليوم، ووقع ترامب على القانون.

فى سنة 2026، أعضاء الكونجرس اتسمح ليهم يشوفوا النسخ الكاملة من الملفات جوه مقر وزارة العدل الامريكانيه و فى مرافق امنة، فى الوقت نفسه النسخ اللى اتنشرت للناس كان جزء كبير منها مظلل لكن كان ممنوع على أعضاء الكونجرس ياخدوا الملفات أو ينسخوها. بعض النواب انتقدوا طريقة التعامل مع الملفات، واتهموا وزارة العدل إنها حبت تخفى معلومات عن طريق حجب غير مفسر.

== تسلسل الاصدارات ==
وزارة العدل الامريكانيه ابتدت نشر ملفات إبستين حسب قانون شفافية ملفات إبستين، و كانت أول دفعة تنشرها فى 19 ديسمبر 2025 و كانت مظللة بشكل كبير، بعدها صدرت دفعة اكبر فى 30 يناير 2026 شملت أكتر من 3 مليون صفحة من الوثائق.

== المستندات الاضافية المحتملة غير المنشورة ==
الادعاءات عن وجود قائمة العملاء ظهرت لأول مرة بعد ما إبستين مات مباشرة وبعدين اخدت شهرة أكتر فى 2025 بعد تغريدة اتمسحت من إيلون ماسك بيقول فيها إن رئيس امريكا دونالد ترامپ كان فى ملفات إبستين.

وزارة العدل فى إدارة ترامب طلعت مذكرة يوم 7 يوليه 2025، وقالت فيها إن القائمة دى مش موجودة ومفيش أى دليل موثوق يثبت إن إبستين ابتز شخصيات مهمة كجزء من أفعاله.

== شوف كمان ==
* [[چيفرى ايپستين|جيفرى ابستين]]
* [[لوليتا اكسبريس]]
* [[جزيرة ليتل سانت جيمس]]
* [[هند العويس]]
* [[عزيزه الاحمدى|عزيزة الاحمدى]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}
 
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}}
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ملفات ابستين|ملفات ابستين]]
[[تصنيف:جيفرى ابستين]]</text>
      <sha1>l7p1g78e5jtuhz1u4od2d1uma2i2p4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الامير عمرو ابراهيم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293518</id>
    <revision>
      <id>13024448</id>
      <parentid>13005279</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* [[قصر الامير عمرو ابراهيم]] ([[متحف الخزف الاسلامى]]) */ تعديل و تمصير، غير: ومقد ← و مقد،  بل  ←  لكن</comment>
      <origin>13024448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="lwe0a5twq0kfjqriq7cnzjrj0k24cgy" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص|صورة= File:Prince Amr Ibrahim Palace Islamic Ceramic Museum entrance.jpg}}
'''الأمير عمرو إبراهيم''' (1903م - 1977م) هو واحد من أبرز أفراد العيله العلوية فى مصر، و هو حفيد الخديوى إسماعيل (من جانب ابوه الأمير محمد إبراهيم باشا). فكان شخصية رفيعة المستوى، واشتهر بشغفه الكبير بالفنون و العمارة الإسلامية.
والده هو الأمير محمد إبراهيم باشا ووالدته الأميرة ملك بيروز.
تزوج من الأميرة [[نجلاء هبة الله سلطان]]، هيا بنت ولى عهد الدولة العثمانية الأسبق (الأمير عبد المجيد التانى).
== [[قصر الامير عمرو ابراهيم]] ([[متحف الخزف الاسلامى]]) ==
يعد ده القصر أهم أثر تركه الأمير، و فى منطقة الزمالك بالقاهرة. و كان اتبنا القصر فى عشرينات القرن العشرين، ويجمع بتناغم مذهل بين الطراز المغربي، والتركي، و الأندلسي، مع لمسات من طراز &quot;النيو-باروك&quot;.

اتحول لمتحف بعد ثورة 1952 وتأميم ممتلكات العيله المالكة، تحول القصر فى سنة 1998 لمتحف للخزف الإسلامي، نظر لما يحتويه من قاعات مزينة بأروع أنواع القيشانى والفسيفساء.

ماكانش الأمير عمرو مجرد فرد من العيلة المالكة، لكن كان جامع للفنون و مقدر للتراث. اختار أن يبنى قصره ليكون قطعة فنية بحد ذاته، حيث استعان بأمهر الحرفيين والمهندسين لتنفيذ السقوف الخشبية المزخرفة والشبابيك الزجاجية المعشقة.
== حياته بعد سنة 1952 ==
بعد قيام الثورة فى مصر، غادر الأمير البلاد وعاش فى الخارج لفترة، و مات فى بيروت سنة 1977، لكن اسمه ظل مرتبط بالجمال المعمارى اللى تركه فى قلب القاهرة.

[[تصنيف:قصور]]
[[تصنيف:اسرة محمد على]]</text>
      <sha1>lwe0a5twq0kfjqriq7cnzjrj0k24cgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راديو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293598</id>
    <revision>
      <id>13024702</id>
      <parentid>13008479</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23931" sha1="1qfi07aex8iyzhz73gdbq9y0mhdw5bq" xml:space="preserve">{{معلومات جهاز}}
[[ملف:Radio_towers_on_Sandia_Peak_-_closeup.jpg|تصغير|مزرعة هوائيات تضم هوائيات راديو متنوعة على [[جبال سانديا|قمة سانديا]] قرب [[الباكركى|مدينة ألبوكيرك، نيو مكسيكو]] ، امريكا]]

'''الراديو''' هو تقنية الاتصال باستخدام الموجات الراديوية .&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radio|مسار=https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio|ناشر=Oxford University Press|تاريخ-الوصول=26 February 2019|صحيفة=Oxford Living Dictionaries|تاريخ=2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio|تاريخ-الأرشيف=2019-03-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324025858/https://en.oxforddictionaries.com/definition/radio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCMag&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopedia|ناشر=PCMagazine website, Ziff-Davis|مسار=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio|تاريخ-الوصول=26 February 2019|تاريخ=2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190324025857/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/50130/radio|تاريخ-الأرشيف=24 March 2019|الفصل=Definition of radio|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ellingson-2016&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ellingson|الأول=Steven W.|مسار=https://books.google.com/books?id=QMKSDQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Radio Systems Engineering|تاريخ=2016|ناشر=Cambridge University Press|صفحات=1–4|isbn=978-1316785164}}&lt;/ref&gt; الموجات الراديوية هيا موجات كهرومغناطيسية بتردد يتراوح بين 3&amp;nbsp;هرتز (Hz) و300&amp;nbsp;جيجاهرتز (GHz). بتولد دى الموجات بجهاز إلكترونى بيتسما جهاز الإرسال، موصول بهوائى يبثّها. ويمكن استقبالها بهوائيات تانيه موصولة بجهاز استقبال لاسلكى ؛ وده هو المبدأ الأساسى للاتصالات اللاسلكية. إضافةً لالاتصالات، بتستعمل الراديو فى [[الرادار]] ، والملاحة اللاسلكية ، والتحكم عن بُعد ، والاستشعار عن بُعد ، و غيرها من التطبيقات.

فى '''الاتصالات اللاسلكية''' ، المستخدمة فى البث الإذاعى والتلفزيونى ، والهواتف المحمولة، و أجهزة الاتصال اللاسلكى ثنائية الاتجاه ، والشبكات اللاسلكية ، والاتصالات عبر الأقمار الصناعية ، و غيرها الكثير، بتستعمل الموجات الراديوية لنقل المعلومات عبر الفضاء من جهاز إرسال لجهاز استقبال، و ده عن طريق تعديل الإشارة الراديوية (أى إضافة إشارة معلوماتية لالموجة الراديوية بتغيير واحد من خصايصها) فى جهاز الإرسال. و فى الرادار، المستخدم لتحديد مواقع وتتبع الأجسام زى الطيارات والسفن والمركبات الفضائية والصواريخ، ينعكس شعاع من الموجات الراديوية المنبعثة من جهاز إرسال الرادار عن الجسم المستهدف، وتكشف الموجات المنعكسة موقع الجسم لجهاز استقبال يكون فى العاده موجودًا فى نفس موقع جهاز الإرسال. و فى أنظمة الملاحة الراديوية زى نظام تحديد المواقع العالمى [[جی بی اس|(GPS)]] ونظام تحديد الاتجاهات الراديوية (VOR) ، يستقبل جهاز الملاحة المحمول إشارات راديوية من شوية منارات راديوية ملاحية معروفة الموقع، وبقياس وقت وصول الموجات الراديوية بدقة، يستطيع جهاز الاستقبال حساب موقعه على الأرض. و فى أجهزة التحكم عن بُعد اللاسلكية زى [[مسيره (طياره)|الطيارات بدون طيار]] ، و أجهزة فتح أبواب المرآب ، و أنظمة الدخول بدون مفتاح ، تتحكم الإشارات الراديوية المرسلة من جهاز التحكم فى وظايف الجهاز البعيد.

الفيزيائى الألمانى [[هاينريش هيرتز]] أثبت وجود الموجات الراديوية لأول مرة فى 11 نوفمبر 1886.&lt;ref name=&quot;KIT&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=125 Years Discovery of Electromagnetic Waves|مسار=https://www.kit.edu/kit/english/pi_2011_8434.php|ناشر=[[Karlsruhe Institute of Technology]]|تاريخ-الوصول=14 July 2022|تاريخ=16 May 2022|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220714163329/https://www.kit.edu/kit/english/pi_2011_8434.php|تاريخ-الأرشيف=14 July 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و فى نص تسعينيات القرن التسعتاشر، وبالاستناد لالتقنيات اللى كان الفيزيائيون بيستعملوها لدراسة الموجات الكهرومغناطيسية، طور الفيزيائى الإيطالى [[جولييلمو ماركونى|غولييلمو ماركونى]] أول جهاز للاتصالات اللاسلكية بعيدة المدى، &lt;ref name=&quot;ieeexplore.ieee.org&quot;&gt;Bondyopadhyay, Prebir K. (1995) &quot;[https://ieeexplore.ieee.org/document/4137304/?tp=&amp;arnumber=4137304 Guglielmo Marconi – The father of long distance radio communication – An engineer's tribute&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221014032424/https://ieeexplore.ieee.org/document/4137304?tp=&amp;arnumber=4137304|date=2022-10-14}}, ''25th European Microwave Conference: Volume 2'', pp. 879–85&lt;/ref&gt; وبعت رسالة لاسلكية [[كود مورس|بلغة مورس]] لمتلقٍ يبعد عنه اكتر من كيلومتر واحد سنة 1895، &lt;ref name=&quot;1890s – 1930s: Radio&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=1890s – 1930s: Radio|مسار=https://www.elon.edu/u/imagining/time-capsule/150-years/back-1890-1930/|ناشر=[[Elon University]]|تاريخ-الوصول=14 July 2022|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220608035814/https://www.elon.edu/u/imagining/time-capsule/150-years/back-1890-1930/|تاريخ-الأرشيف=8 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و أول إشارة عبر المحيط الاطلنطى فى 12 ديسمبر 1901.&lt;ref name=&quot;IEEEatlantic&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radio's First Message -- Fessenden and Marconi|مسار=https://ewh.ieee.org/reg/7/millennium/radio/radio_differences.html|تاريخ-الوصول=6 November 2022|صحيفة=[[Institute of Electrical and Electronics Engineers]]|تاريخ=5–7 September 1995|مؤلف=Belrose|الأول=John S.}}&lt;/ref&gt; أُذيع أول بث إذاعى تجارى فى 2 نوفمبر 1920، لما بثت شركة وستنجهاوس إلكتريك آند مانوفاكتشرينغ فى بيتسبرغ النتائج المباشرة للانتخابات الرئاسية الامريكانيه سنة 1920 ، تحت رمز النداء KDKA .&lt;ref name=&quot;History of Commercial Radio&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of Commercial Radio|مسار=https://www.fcc.gov/media/radio/history-of-commercial-radio|ناشر=[[Federal Communications Commission]]|تاريخ-الوصول=14 July 2022|تاريخ=23 October 2020|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220101085855/https://www.fcc.gov/media/radio/history-of-commercial-radio|تاريخ-الأرشيف=1 January 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

يتم تنظيم انبعاث الموجات الراديوية حسب القانون، ويتم تنسيق ذلك من قبل [[الاتحاد الدولى للاتصالات]] (ITU)، اللى يخصص نطاقات التردد فى الطيف الراديوى لاستخدامات مختلفة.

== أصل الكلمة ==

كلمة ''راديو'' مشتقة من الكلمة اللاتينية ''radius'' ، اللى تعنى &quot;شعاع عجلة، شعاع ضوء، شعاع&quot;. تم تطبيقها لأول مرة على الاتصالات سنة 1881 لما اقترحها العالم الفرنساوى {{واو|Ernest Mercadier|fr}} ، اعتمد [[اليكساندر جراهام بيل|ألكسندر غراهام بيل]] مصطلح ''&quot;الراديوفون'' &quot; (بمعنى &quot;الصوت المُشع&quot;) كاسم بديل لنظام الإرسال الضوئى الخاص به، و هو الفوتوفون .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=radio (n.)|مسار=https://www.etymonline.com/word/radio|تاريخ-الوصول=13 July 2022|صحيفة=Online Etymology Dictionary|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

بعد اكتشاف هيرتز للموجات الراديوية سنة 1886، استُخدم مصطلح ''&quot;الموجات الهيرتزية&quot;'' فى البداية لوصف ده الإشعاع.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Manning|الأول=Trevor|عنوان=Microwave Radio Transmission Design Guide|تاريخ=2009|ناشر=Artech House|صفحة=2}}&lt;/ref&gt; و نقلت أولى أنظمة الاتصالات اللاسلكية العملية، اللى طورها [[جولييلمو ماركونى|ماركونى]] فى الفترة 1894-1895، إشارات [[التلغراف]] عبر الموجات الراديوية، &lt;ref name=&quot;KIT&quot;/&gt; و علشان كده اتسمت الاتصالات اللاسلكية فى البداية ''&quot;التلغراف اللاسلكي&quot;'' . ولحد سنة 1910 بالتقريب ، شمل مصطلح ''&quot;التلغراف اللاسلكي&quot;'' كمان مجموعة متنوعة من الأنظمة التجريبية التانيه لنقل إشارات التلغراف لاسلكى، بما فيها الحث الكهروستاتيكى ، والحث الكهرومغناطيسى ، والتوصيل المائى و الأرضى ،و ده استدعى الحاجة لمصطلح اكتر دقة يشير حصرى لالإشعاع الكهرومغناطيسى.&lt;ref name=&quot;Maver&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Maver|الأول=William Jr.|مسار=https://archive.org/details/americantelegra02mavegoog|عنوان=American Telegraphy and Encyclopedia of the Telegraph: Systems, Apparatus, Operation|تاريخ=1903|ناشر=Maver Publishing Co.|مكان=New York|صفحة=[https://archive.org/details/americantelegra02mavegoog/page/n391 333]|اقتباس=wireless telegraphy.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steuart&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Steuart|الأول=William Mott|مسار=https://books.google.com/books?id=x-cpAAAAYAAJ&amp;q=%22wireless+telegraphy&amp;pg=PA118|عنوان=Special Reports: Telephones and Telegraphs 1902|تاريخ=1906|ناشر=U.S. Bureau of the Census|مكان=Washington D.C.|صفحات=118–119|إظهار-المؤلفين=etal}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

[[جيمس ماكسويل|جيمس كلارك ماكسويل]] تنبأ بالموجات الكهرومغناطيسية فى نظريته الكهرومغناطيسية سنة 1873، اللى معروفه دلوقتى بمعادلات ماكسويل ، حيث افترض أن مجال كهربائى ومجال مغناطيسى متذبذبين يمكنهما الانتقال عبر الفضاء كموجة، و أن الضوء بيتكون من موجات كهرومغناطيسية قصيرة الطول الموجى . فى 11 نوفمبر 1886، و فى محاولة لتأكيد نظرية ماكسويل، رصد الفيزيائى الألمانى [[هاينريش هيرتز]] لأول مرة موجات راديوية ولّدها باستخدام جهاز إرسال بدائى يعمل بتقنية فجوة الشرارة .&lt;ref name=&quot;KIT&quot; /&gt; أظهرت تجارب هيرتز والفيزيائيين [[جاجاديش تشاندرا بوس|جاغاديش تشاندرا بوس]] ، [[اوليڤير لودج|وأوليفر لودج]] ، [[جون ويليام ستروت|واللورد رايلى]] ، [[اوجستو ريجى|وأوغوستو ريغى]] ، وغيرهم، أن موجات الراديو، زى الضوء، بتبيين انعكاس وانكسار وحيودًا واستقطاب وموجات مستقرة ، وتنتقل بنفس سرعة الضوء،و ده يؤكد أن الضوء وموجات الراديو موجات كهرومغناطيسية، لا يختلفان إلا فى التردد . سنة 1895، طوّر [[جولييلمو ماركونى|غولييلمو ماركونى]] أول نظام اتصالات لاسلكية، مستخدم جهاز إرسال شرارة لإرسال [[كود مورس|شفرة مورس]] عبر مسافات طويلة. و ديسمبر 1901، كان قد بعت إشارة عبر المحيط الاطلنطى.&lt;ref name=&quot;KIT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ieeexplore.ieee.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;1890s – 1930s: Radio&quot; /&gt; ] &lt;ref name=&quot;IEEEatlantic&quot; /&gt; تقاسم ماركونى [[كارل فرديناند براون|وكارل فرديناند براون]] جايزة نوبل فى الفيزياء سنة 1909 &quot;لمساهماتهما فى تطوير التلغراف اللاسلكي&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Nobel Prize in Physics 1909|مسار=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1909/summary/|ناشر=[[NobelPrize.org]]|تاريخ-الوصول=31 July 2023|تاريخ=2023|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20230731180825/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1909/summary/|تاريخ-الأرشيف=31 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== تنظيم ==

الموجات اللاسلكية مورد مشتركاً بين كتير من المستخدمين. يتداخل جهازا إرسال لاسلكيان فى المنطقة نفسها، يحاولو البث على التردد نفسه،و ده يُسبب تشويشاً فى الاستقبال، غالب لدرجة عدم القدرة على استقبال أيٍّ من الإرسالين بوضوح.&lt;ref name=&quot;Spectrum101&quot; /&gt; لا يقتصر تأثير التداخل مع الإرسال اللاسلكى على التكلفة الاقتصادية الباهظة فحسب، بل قد يُهدد الحياة كمان (زى ، فى حالة التداخل مع اتصالات الطوارئ أو مراقبة الحركة الجوية ).&lt;ref name=&quot;CISA&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Radio Frequency Interference Best Practices Guidebook - CISA - Feb. 2020|مسار=https://www.cisa.gov/sites/default/files/publications/safecom-ncswic_rf_interference_best_practices_guidebook_2.7.20_-_final_508c.pdf|ناشر=USDepartment of Homeland Security|تاريخ-الوصول=29 August 2022|صحيفة=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency SAFECOM/National Council of Statewide Interoperability Coordinators}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mazar&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mazar (Madjar)|الأول=Haim|مسار=https://books.google.com/books?id=ysqOCQAAQBAJ&amp;q=radio+spectrum+management|عنوان=Radio Spectrum Management: Policies, Regulations and Techniques|ناشر=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|سنة=2016|تاريخ-الوصول=29 August 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241003154124/https://books.google.com/books?id=ysqOCQAAQBAJ&amp;q=radio+spectrum+management#v=snippet&amp;q=radio%20spectrum%20management&amp;f=false|تاريخ-الأرشيف=3 October 2024|url-status=live|isbn=978-1118511794}}&lt;/ref&gt;

لمنع التداخل بين المستخدمين المختلفين، تخضع عملية بث الموجات الراديوية لرقابة صارمة حسب القوانين الوطنية، ويتم تنسيقها من قبل هيئة دولية، هيا [[الاتحاد الدولى للاتصالات]] (ITU)، اللى يخصص نطاقات فى الطيف الراديوى لاستخدامات مختلفة.&lt;ref name=&quot;Spectrum101&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Spectrum 101|مسار=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/spectrum_101.pdf|ناشر=US National Aeronautics and Space Administration (NASA)|تاريخ-الوصول=2 December 2019|تاريخ=February 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170211001857/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/spectrum_101.pdf|تاريخ-الأرشيف=2017-02-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211001857/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/spectrum_101.pdf}}, p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ellingson-2016&quot;/&gt; لازم تحصل أجهزة الإرسال الراديوية على تراخيص من الحكومات، ضمن فئات تراخيص متنوعة حسب الاستخدام، وتقتصر على ترددات ومستويات طاقة محددة. فى بعض الفئات، زى محطات البث الإذاعى والتلفزيوني، يُمنح جهاز الإرسال مُاتعرف فريدًا بيتكون من سلسلة من الحروف و الأرقام بتتسمما ''رمز النداء'' ، اللى لازم استخدامه فى كل عمليات الإرسال.&lt;ref name=&quot;ITU1&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ARTICLE 19 Identification of stations|مسار=https://life.itu.int/radioclub/rr/art19.pdf|ناشر=International Telecommunication Union|تاريخ-الوصول=29 August 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241003154542/https://life.itu.int/radioclub/rr/art19.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لظبط أجهزة الإرسال الراديوية أو صيانتها أو تعديلها داخلى، لازم على الأفراد الحصول على ترخيص حكومي، زى رخصة مشغل التيليفون اللاسلكى العامة فى امريكا، اللى بتتمنح باجتياز اختبار يُثبت المعرفة التقنية والقانونية الكافية لتشغيل الراديو بأمان.&lt;ref name=&quot;FCC2&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Commercial Radio Operator Types of Licenses|مسار=https://www.fcc.gov/wireless/bureau-divisions/mobility-division/commercial-radio-operator-license-program/commercial-0|تاريخ-الوصول=29 August 2022|صحيفة=Federal Communications Commission|تاريخ=6 May 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210808110250/https://www.fcc.gov/wireless/bureau-divisions/mobility-division/commercial-radio-operator-license-program/commercial-0|تاريخ-الأرشيف=2021-08-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808110250/https://www.fcc.gov/wireless/bureau-divisions/mobility-division/commercial-radio-operator-license-program/commercial-0}}&lt;/ref&gt;

تسمح الاستثناءات من القواعد المكتوبه فوق بتشغيل أجهزة الإرسال منخفضة الطاقة قصيرة المدى فى المنتجات الاستهلاكية، زى الهواتف المحمولة، والهواتف اللاسلكية ، و الأجهزة اللاسلكية، و أجهزة الاتصال اللاسلكى ، و أجهزة راديو النطاق المدنى ، والميكروفونات اللاسلكية ، و أجهزة فتح أبواب المرآب ، و أجهزة مراقبة الأطفال ، دون ترخيص. فى امريكا، تندرج دى الأجهزة تحت الجزء 15 من لوائح لجنة الاتصالات الفيدرالية (FCC). يستخدم كتير من دى الأجهزة نطاقات ISM ، هيا سلسلة من نطاقات التردد عبر الطيف الراديوى مخصصة للاستخدام غير المرخص. رغم إمكانية تشغيلها دون ترخيص، إلا أنه يجب، كجميع معدات الراديو، الحصول على موافقة النوع قبل بيع دى الأجهزة.&lt;ref name=&quot;FCC4&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=FCC Basics of Unlicensed Transmitters|مسار=https://transition.fcc.gov/oet/ea/presentations/files/oct07/Oct_07-Basics_of_Unlicensed_Trans-JD.pdf|تاريخ-الوصول=29 August 2022|صحيفة=Federal Communications Commission|تاريخ=October 9, 2007|مؤلف=Dichoso|الأول=Joe|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220829182256/https://transition.fcc.gov/oet/ea/presentations/files/oct07/Oct_07-Basics_of_Unlicensed_Trans-JD.pdf|تاريخ-الأرشيف=29 August 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; التشويش اللاسلكى هو بث متعمد لإشارات لاسلكية مصممة للتداخل مع استقبال إشارات لاسلكية تانيه. بتتسمما أجهزة التشويش ''بأجهزة كبت الإشارة'' أو ''مولدات التداخل'' أو ببساطة ''أجهزة التشويش'' .&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; خلال الحروب، تستخدم الجيوش التشويش للتشويش على الاتصالات اللاسلكية التكتيكية للعدو. ولأن الموجات اللاسلكية قادرة على تجاوز الحدود الوطنية، بعض الدول [[الانظمه الشموليه|الشمولية]] اللى تمارس الرقابة تستخدم التشويش لمنع مواطنيها من الاستماع لبث المحطات الإذاعية فى دول تانيه. فى العاده يتم التشويش بجهاز إرسال قوى بيولد ضوضاء على نفس تردد جهاز الإرسال المستهدف.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; يحظر القانون الفيدرالى الامريكانى تشغيل أو بيع أى نوع من أجهزة التشويش لأغراض غير عسكرية، بما فيها تلك اللى تتداخل مع نظام تحديد المواقع العالمى (GPS) وشبكات التيليفون المحمول وشبكات الواى فاى ورادارات الشرطة.

== التطبيقات ==
{{Main|Applications of radio}}
للراديو كتير من التطبيقات العملية، اللى بتشمل البث الإذاعي، والاتصالات الصوتية، ونقل البيانات، والرادار، وتحديد المواقع الراديوية، والتحكم عن بعد.

== شوف كمان ==

* الإشعاع الكهرومغناطيسى والصحة
* راديو الإنترنت
* {{Annotated link|List of radios}}
* مخطط الراديو
* منطقة هادئة لاسلكى
* [[جهاز راديو]]

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* [https://books.google.com/books?id=vaUGlb_Gd18C&amp;q=radio+basic+text مبادئ وتقنيات الراديو الأساسية - إلسيفير ساينس]
* [https://books.google.com/books?id=203BJeFu5qQC&amp;q=cover+of+The+Electronics+of+Radio+The+Electronics+of+Radio+by+David+Rutledge إلكترونيات الراديو - مطبعة جامعة كامبريدج]
* [https://books.google.com/books?id=C8fxDAAAQBAJ&amp;q=radio+textbook هندسة أنظمة الراديو - مطبعة جامعة كامبريدج]
* [https://books.google.com/books?id=m5DIroWLw2EC&amp;q=Radio-Electronic+Transmission+Fundamentals أساسيات الإرسال اللاسلكى الإلكترونى - دار نشر سايتك]
* [https://books.google.com/books?id=l-AgBQAAQBAJ&amp;dq=radio++textbook+many+kinds+of+modulation&amp;pg=PA183 الإلكترونيات التناظرية، شرح الدوائر التناظرية – إلسيفير ساينس]

== لينكات برانيه ==
 {{روابط شخص}}{{ويكيكوت}}{{Morse code}}{{اتصالات}}{{Audio broadcasting}}{{Radio spectrum}}{{Media culture}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:اتصالات]]
[[تصنيف:اشكال ميديا]]
[[تصنيف:اختراعات طليانيه]]
[[تصنيف:اختراعات بريطانيه]]
[[تصنيف:راديوهات]]</text>
      <sha1>1qfi07aex8iyzhz73gdbq9y0mhdw5bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دورى اسبانيا لكورة السله</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293605</id>
    <revision>
      <id>13024602</id>
      <parentid>13008390</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48258" sha1="53unzxug94trauic9ky28ullwsz9gsj" xml:space="preserve">{{معلومات دورى كوره سله|name=Liga Endesa|image=File:Liga Endesa 2019 logo.svg|country=[[اسبانيا]]|confed=[[FIBA Europe]]|founded={{Start date and age|df=yes|1983}}|first=[[1983–84 ACB season|1983–84]]|folded=|teams=[[#Current clubs|18]]|feeds=|promotion=|relegation=[[Primera FEB]]|levels=1|domest_cup=[[Copa del Rey de Baloncesto|Copa del Rey]]|confed_cup=[[EuroLeague]]&lt;br /&gt;[[EuroCup Basketball|EuroCup]]&lt;br /&gt;[[Basketball Champions League|Champions League]]&lt;br /&gt;[[FIBA Europe Cup]]|champions=[[Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]] (16th title)|most_champs=[[FC Barcelona Bàsquet|Barcelona]] (17 titles)|TV=[[DAZN]]&lt;ref name=&quot;DAZN&quot;&gt;{{cite news |title=ACB firma hasta 2030 con DAZN por 14,5 millones por temporada y una ventana en abierto |url=https://www.2playbook.com/media/acb-firma-hasta-2030-con-dazn-por-145-millones-por-temporada-ventana-en-abierto_19934_102.html |access-date=5 September 2025 |work=2Playbook |date=4 September 2025 |language=es}}&lt;/ref&gt;|website={{Official URL}}}}

'''الدورى الإسبانى لكرة السلة (Liga ACB''' {{ملا|{{IPA|es|ˈliɣa aθeˈβe|lang}}; &quot;ACB League&quot;
}} المعروف كمان باسم '''Liga Endesa''' {{ملا|{{IPA|es|ˈliɣa eŋˈdesa|lang}}; &quot;Endesa League&quot;
}} بالرعاية، هو أعلى دورى احترافى [[كورة سله|لكرة السلة]] فى نظام الدورى الإسبانى . اتحاد نوادى كرة السلة (ACB) بيدير الدورى ، ويتنافس فيه 18 فريق، يهبط الفريقان صاحبا المركزين الأخيرين لدورى الدرجة الأولى (Primera FEB) و يحل محلهم الفريق المتصدر فى ذلك الدورى بالإضافة للفائز فى ماتشات الصعود.البطولة اتأسست باسم ACB Primera División سنة 1983، بعد قرار نوادى الدورى الوطنى الإسبانى (Liga Nacional)، اللى اتأسس سنة 1957، بالانفصال عن الاتحاد الإسبانى لكرة السلة واحتراف الدورى. بلغت إيرادات الدورى حوالى 40 مليون يورو سنة 2025، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = La ACB apunta a ingresos récord de más de cuarenta millones en 2024-2025
| url = https://www.mundodeportivo.com/palco23/competiciones/la-acb-apunta-a-ingresos-record-de-mas-de-cuarenta-millones-en-2024-2025
| accessdate = 5 September 2025
| work = Palco23
| date = 16 September 2024
| language = es
}}&lt;/ref&gt; حيث ساهمت DAZN و Endesa بنسبة 50% من إيرادات الدورى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = La ACB y Endesa renuevan por tres temporadas más como patrocinador principal
| url = https://www.mundodeportivo.com/palco23/competiciones/la-acb-renueva-con-endesa-por-tres-temporadas-mas
| accessdate = 5 September 2025
| work = Palco23
| date = 10 June 2021
| language = es
}}&lt;/ref&gt; الدورى شركة يرأسها [[انطونيو مارتين اسبينا|أنطونيو مارتين]] ، فى الوقت نفسه تعمل النوادى الأعضاء كمساهمين. و حُددت للنوادى حصة من إيرادات الدفعات المركزية بقيمة 16 مليون يورو.&amp;nbsp;مليون فى الفترة 2023-2024.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = La ACB alcanza un negocio de 40,4 millones y reparte 16 millones a los clubes 2023-2024
| url = https://www.2playbook.com/competiciones/acb-alcanza-negocio-404-millones-reparte-16-millones-clubes-2023-2024_17309_102.html
| accessdate = 5 September 2025
| work = 2Playbook
| date = 2 December 2024
| language = es
}}&lt;/ref&gt;

شارك مجموعه 54 فريق فى دورى ACB من انطلاقه سنة 1983. واتتوج سبعة فرق باللقب، حيث نادى بارسلونا كسب اللقب 17 مرة، و هو رقم قياسي، [[ريال مدريد كورة سله|وريال مدريد]] 16 مرة، مع ان ACB شاف كمان أبطال تانيين، بما فيها [[ساسكى باسكونيا|باسكونيا]] ، [[جوفينتوت بادالونا|وجوفينتوت بادالونا]] ، وباسكت مانريسا ، وبالونسيستو مالقة، [[فالنسيا باسكت|وفالنسيا باسكت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = ¿Qué equipos han sido campeones de la ACB? Palmarés y ganadores a lo largo de la historia de la Liga Endesa
| url = https://www.sportingnews.com/es/baloncesto/news/liga-acb-campeones-palmares-ganadores-historia/ht86wqivxzqp80z132k1nvla
| accessdate = 17 June 2024
| work = www.sportingnews.com
| date = 12 June 2024
| language = es-es
}}&lt;/ref&gt; رابطة الدورى الإسبانى لكرة السلة (Liga ACB) واحدة من أشهر دوريات الرياضات الداخلية الاحترافية فى العالم، و وصل متوسط الحضور الجماهيرى لماتشات الدورى فى موسم 2024-2025 نحو 6633 متفرج . ويحتل ده الرقم المرتبة العاشرة بين أعلى نسب الحضور الجماهيرى فى أى دورى رياضى داخلى احترافى محلى فى العالم، والخامسة بين كل دوريات كرة السلة الاحترافية فى العالم، بعد [[اين بى ايه|الرابطة الوطنية لكرة السلة]] (NBA)، والدورى [[يوروليج|الاوروبى لكرة]] السلة (EuroLeague)، والرابطة الوطنية لكرة السلة للسيدات (WNBA)، والدورى الوطنى لكرة السلة (NBL).

== نظام المسابقة ==
[[ملف:Jump_ball_-_Real_Madrid_vs_Fuenlabrada_-_Ante_Tomić_vs_Gustavo_Ayón.jpg|تصغير|ريال مدريد يلعب ضد فوينلابرادا]]

البطولة تتبع نظام الدورى المزدوج المعتاد. خلال الموسم، اللى يمتد من اكتوبر لمايو، يلعب كل نادى مع كل النوادى التانيه مرتين، مرة على أرضه ومرة خارجها، علشان يكون المجموع 34 ماتش. تُصنّف الفرق حسب عدد مرات الفوز. تتأهل النوادى الثمانية الأعلى تصنيف فى نهاية الموسم للأدوار الإقصائية. ويُتوّج الفائز فى الأدوار الإقصائية بطل.

=== الهبوط و الصعود ===
فيه نظام هبوط وصعود بين دورى الدرجة الأولى الإسبانى (Liga ACB) ودورى الدرجة الأولى الاوروبى (Primera FEB) . يهبط الفريقان صاحبا المركزين الأخيرين فى دورى الدرجة الأولى الإسبانى لدورى الدرجة الأولى الاوروبي، فى الوقت نفسه يصعد الفريق صاحب المركز 1 دورى الدرجة الأولى الاوروبى لدورى الدرجة الأولى الإسباني، و صعود فريق آخر بعد سلسلة من الأدوار الإقصائية اللى تضم الفرق صاحبة المراكز من التانى لالتاسع. فيما يلى سجل كامل لعدد الفرق اللى شاركت فى كل موسم على مدار تاريخ الدوري:

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+عدد النوادى فى الدورى الإسبانى لكرة السلة (Liga ACB) على مر السنين
! الفترة (بالسنين )
! {{اختص|No.|Number}} النوادي
! الهبوط
! العروض الترويجية
|-
| 1983–1986
| rowspan=&quot;2&quot; | 16 نادى
| 3 نوادي
| 3 نوادي
|-
| 1986–1988
| rowspan=&quot;11&quot; | ناديان
| rowspan=&quot;9&quot; | ناديان
|-
| 1988–1992
| 24 نادى
|-
| 1992–1993
| 22 نادى
|-
| 1993–1996
| 20 نادى
|-
| 1996–2008
| 18 نادى
|-
| 2008–2009
| 17 نادى
|-
| 2009–2016
| 18 نادى
|-
| 2016–2017
| 17 نادى
|-
| 2017–2020
| 18 نادى
|-
| 2020–2021
| 19 نادى
| النادى الأول
|-
| 2021–حتى الآن
| 18 نادى
| ناديان
|}

==== الجدل حول الصعود للدورى الإسبانى لكرة السلة ====

قبل سنة 2012، فى النسخ الـ 29 اللى لعبت من الدورى الإسبانى لكرة السلة، رفضت 3 فرق بس الصعود، إما بسبب كونها فرق احتياطية أو بسبب نقص الأموال: سى بى غوادالاخارا وسى بى كورنيلا سنة 1993 وسى بى كاجابيلباو سنة 1994.

من سنة 2012، وبسبب الأزمة المالية الإسبانية اللى عصفت بالبلاد بين 2008 و2014 ، لم يتمكن سوى فريقين ( جزر الكنارى و أندورا ) من أصل عشرة فرق من الصعود لدورى الدرجة الأولى الإسبانى (Liga ACB). و أثار الأمر ده نقاش حول شروط الصعود لدورى الدرجة الأولى الإسبانى ، اللى اعتبرتها نوادى دورى الدرجة التانيه الإسبانى (LEB Oro) &quot;غير متناسبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Tizona&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=El CB Tizona denuncia las &quot;desproporcionadas&quot; condiciones exigidas por ACB en Madrid|مسار=http://www.cbtizona.es/noticias/el-cb-tizona-denuncia-las-%E2%80%9Cdesproporcionadas%E2%80%9D-condiciones-exigidas-por-acb-en-madrid|ناشر=CB Tizona|تاريخ-الوصول=28 March 2016|تاريخ=23 April 2015|لغة=es|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160408080526/http://www.cbtizona.es/noticias/el-cb-tizona-denuncia-las-%E2%80%9Cdesproporcionadas%E2%80%9D-condiciones-exigidas-por-acb-en-madrid|تاريخ-الأرشيف=2016-04-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408080526/http://www.cbtizona.es/noticias/el-cb-tizona-denuncia-las-%E2%80%9Cdesproporcionadas%E2%80%9D-condiciones-exigidas-por-acb-en-madrid}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للنوادى اللى تروج اللى ستخوض أولى ماتشاتها فى الدورى الإسبانى لكرة السلة، المتطلبات هيا:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=El arduo camino que le queda a Burgos hacia la ACB: 4,7 millones, SAD y un nuevo pabellón|مسار=http://www.marca.com/2013/04/20/baloncesto/acb/1366444929.html|ناشر=Marca|تاريخ-الوصول=28 March 2016|تاريخ=20 April 2013|لغة=es}}&lt;/ref&gt;

* ساحة تتسع لخمسة آلاف مقعد على الأقل.
* مبلغ وارد بقيمة 3 ملايين يورو. بالنسبة للنوادى اللى تعود لالدورى بعد الصعود، يُطلب تحديث المبلغ الوارد.
* وديعة بقيمة 1.7 مليون يورو تُرد فى حال الهبوط لدورى الدرجة الأولى الاوروبى. و فى حال الصعود تانى، لازم إعادة دى الوديعة.
* التحول لSociedad Anónima Deportiva إذا فضل النادى فى Liga ACB بعد موسمه الأول.

فى سنة 2012، فريقين إيبيروستار كانارياس و مينوركا باسكت طلعو لدورى ACB، لكن ولا واحد فيهم استوفى شروط الصعود. بس، كانارياس لعب فى دورى ACB بعد شراه مقعد فى دورى لوسينتوم أليكانتى ، اللى كان قد بيع قبل كده للاتحاد.&lt;ref&gt;[http://www.acb.com/redaccion.php?id=86278 La ACB adquiere la plaza vacante del Lucentum y la asigna al CB Canarias] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226172731/http://www.acb.com/redaccion.php?id=86278 |date=2019-02-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190226172731/http://www.acb.com/redaccion.php?id=86278|date=26 February 2019}} ACB.com 20 July 2012&lt;/ref&gt;

=== تصنيف النوادى بناء على عدد مرات الفوز المتساوية ===
إذا كانت الانتصارات متساوية بين ناديين أو اكتر، القواعد هيا :&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Normas reguladoras de las Competiciones de la ACB (Artículo 22)|مسار=http://www.acb.com/redaccion.php?id=4557|ناشر=[[Asociación de Clubs de Baloncesto|ACB]]|تاريخ-الوصول=27 February 2017|لغة=es}}&lt;/ref&gt;

* إذا لعبت كل النوادى المعنية ضد بعضها مرتين:
** إذا كان التعادل بين ناديين، فسيتم حسم التعادل باستخدام فارق النقاط فى المباراتين اللى لعبهما دهن الناديان ضد بعضهما البعض.
** إذا كان التعادل بين اكتر من ناديين، فسيتم كسر التعادل باستخدام الماتشات اللى لعبتها النوادى ضد بعضها :
*** أ) الفوز فى المواجهة المباشرة
*** ب) فرق النقاط فى المواجهة المباشرة
*** ج) النقاط المسجلة فى المواجهات المباشرة
* إذا لم بتتلعب ماتشات ذهاب و إياب بين كل النوادى المعنية، أو إذا لم يتم حسم التعادل حسب للقواعد المكتوبه فوق، يتم حسمه باستخدام ما يلي:
** أ) إجمالى فرق النقاط
** ب) إجمالى النقاط المسجلة
* إذا لم يتم كسر التعادل بعد، يتم بدء عملية كسر التعادل الجديدة مع الفرق اللى لسه متعادلة بس.

== تاريخ ==

الدورى الوطنى لكرة السلة (Liga Nacional ) كان أول دورى لكرة السلة فى اسبانيا، و نظمه الاتحاد الإسبانى لكرة السلة ، واتعملت نسخته الأولى سنة 1957 بمشاركة ستة فرق من [[مدريد]] ومقاطعة بارسلونا .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Un paseo por la primera liga|مسار=http://www.acb.com/redaccion.php?id=130646|ناشر=ACB.com|تاريخ-الوصول=31 March 2017|تاريخ=30 March 2017|لغة=es|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170331031537/http://www.acb.com/redaccion.php?id=130646|تاريخ-الأرشيف=2017-03-31|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331031537/http://www.acb.com/redaccion.php?id=130646}}&lt;/ref&gt; واستمر الاتحاد فى تنظيم الدورى لحد سنة 1983، و كان بيتكون من بطولة بنظام الدورى من دور واحد، حيث يواجه كل فريق كل الفرق التانيه مرتين، مرة على أرضه ومرة خارجها، ويحصل الفائز على نقطتين، فى الوقت نفسه يحصل المتعادل على نقطة واحدة. سنة 1982، تم تأسيس رابطة نوادى كرة السلة، و بعد سنه واحده تولت زمام تنظيم الدوري، مع إدخال كتير من التغييرات فى شكل المنافسة حيث أدخلت ماتشات التصفيات و الأشواط الإضافية فى حالة التعادل.

=== أسماء الدوريات ===

* 1983-1988: '''دورى الدرجة الأولى ACB'''
* 1988–2011: '''الدورى الإسبانى لكرة السلة'''
* 2011–حتى الآن: '''ليغا إنديسا'''

=== أبطال ===
[[ملف:ACB_Trophy.png|تصغير|271x271بك|كأس الدورى الإسبانى لكرة السلة الحالى]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Season
!Champion
!Runner-up
!Series
!Finals MVP
!Champion's Coach
|-
|[[:en:1983–84 ACB season|1983–84]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|{{center|2–1}}|| rowspan=7 {{N/A|Not awarded}} 
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Lolo Sainz|Lolo Sainz]]
|-
|[[:en:1984–85 ACB season|1984–85]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|Ron Negrita Joventut]]
|{{center|2–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Lolo Sainz|Lolo Sainz]]
|-
|[[:en:1985–86 ACB season|1985–86]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|{{center|2–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Lolo Sainz|Lolo Sainz]]
|-
|[[:en:1986–87 ACB season|1986–87]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|Ron Negrita Joventut]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1987–88 ACB season|1987–88]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1988–89 ACB season|1988–89]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1989–90 ACB season|1989–90]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|RAM Joventut]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1990–91 ACB season|1990–91]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|Montigalà Joventut]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Corny Thompson|Corny Thompson]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Lolo Sainz|Lolo Sainz]]
|-
|[[:en:1991–92 ACB season|1991–92]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|Montigalà Joventut]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Asegurator]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Mike Smith (basketball, born 1963)|Mike Smith]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Lolo Sainz|Lolo Sainz]]
|-
|[[:en:1992–93 ACB season|1992–93]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Teka]]
|[[:en:Club Joventut Badalona|Marbella Joventut]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|LTU}} [[:en:Arvydas Sabonis|Arvydas Sabonis]]
|{{flagicon|USA}} [[:en:Clifford Luyk|Clifford Luyk]]
|-
|[[:en:1993–94 ACB season|1993–94]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Teka]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Banca Catalana]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|LTU}} [[:en:Arvydas Sabonis|Arvydas Sabonis]]
|{{flagicon|USA}} [[:en:Clifford Luyk|Clifford Luyk]]
|-
|[[:en:1994–95 ACB season|1994–95]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Banca Catalana]]
|[[:en:Baloncesto Málaga|Unicaja]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Michael Ansley|Michael Ansley]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1995–96 ACB season|1995–96]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Banca Catalana]]
|[[:en:Real Betis Baloncesto|Caja San Fernando]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Fernández|Xavi Fernández]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1996–97 ACB season|1996–97]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Banca Catalana]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Teka]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Roberto Dueñas|Roberto Dueñas]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1997–98 ACB season|1997–98]]
|[[:en:Bàsquet Manresa|TDK Manresa]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Joan Creus|Joan Creus]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Luis Casimiro|Luis Casimiro]]
|-
|[[:en:1998–99 ACB season|1998–99]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Real Betis Baloncesto|Caja San Fernando]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Derrick Alston|Derrick Alston]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:1999–2000 ACB season|1999–00]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Teka]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Alberto Angulo|Alberto Angulo]]
|{{flagicon|ITA}} [[:en:Sergio Scariolo|Sergio Scariolo]]
|-
|[[:en:2000–01 ACB season|2000–01]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid Teka]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pau Gasol|Pau Gasol]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Aíto García Reneses|Aíto García Reneses]]
|-
|[[:en:2001–02 ACB season|2001–02]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|[[:en:Baloncesto Málaga|Unicaja]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Elmer Bennett|Elmer Bennett]]
|{{flagicon|FRY}} [[:en:Duško Ivanović|Duško Ivanović]]
|-
|[[:en:2002–03 ACB season|2002–03]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Valencia Basket|Pamesa Valencia]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|LTU}} [[:en:Šarūnas Jasikevičius|Šarūnas Jasikevičius]]
|{{flagicon|SCG}} [[:en:Svetislav Pešić|Svetislav Pešić]]
|-
|[[:en:2003–04 ACB season|2003–04]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:CB Estudiantes|Adecco Estudiantes]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|SCG}} [[:en:Dejan Bodiroga|Dejan Bodiroga]]
|{{flagicon|SCG}} [[:en:Svetislav Pešić|Svetislav Pešić]]
|-
|[[:en:2004–05 ACB season|2004–05]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Louis Bullock|Louis Bullock]]
|{{flagicon|SCG}} [[:en:Božidar Maljković|Božidar Maljković]]
|-
|[[:en:2005–06 ACB season|2005–06]]
|[[:en:Baloncesto Málaga|Unicaja]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Jorge Garbajosa|Jorge Garbajosa]]
|{{flagicon|ITA}} [[:en:Sergio Scariolo|Sergio Scariolo]]
|-
|[[:en:2006–07 ACB season|2006–07]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Winterthur FC Barcelona]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Felipe Reyes|Felipe Reyes]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Joan Plaza|Joan Plaza]]
|-
|[[:en:2007–08 ACB season|2007–08]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|AXA FC Barcelona]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|USA}} [[:en:Pete Mickeal|Pete Mickeal]]
|{{flagicon|CRO}} [[:en:Neven Spahija|Neven Spahija]]
|-
|[[:en:2008–09 ACB season|2008–09]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Regal FC Barcelona]]
|[[:en:Saski Baskonia|TAU Cerámica]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Juan Carlos Navarro (basketball)|Juan Carlos Navarro]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Pascual (basketball)|Xavi Pascual]]
|-
|[[:en:2009–10 ACB season|2009–10]]
|[[:en:Saski Baskonia|Caja Laboral]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Regal FC Barcelona]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|BRA}} [[:en:Tiago Splitter|Tiago Splitter]]
|{{flagicon|MNE}} [[:en:Duško Ivanović|Duško Ivanović]]
|-
|[[:en:2010–11 ACB season|2010–11]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Regal FC Barcelona]]
|[[:en:Bilbao Basket|Bizkaia Bilbao Basket]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Juan Carlos Navarro (basketball)|Juan Carlos Navarro]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Pascual (basketball)|Xavi Pascual]]
|-
|[[:en:2011–12 ACB season|2011–12]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Regal]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|SLO}} [[:en:Erazem Lorbek|Erazem Lorbek]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Pascual (basketball)|Xavi Pascual]]
|-
|[[:en:2012–13 ACB season|2012–13]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Regal]]
|{{center|3–2}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Felipe Reyes|Felipe Reyes]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2013–14 ACB season|2013–14]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Juan Carlos Navarro (basketball)|Juan Carlos Navarro]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Pascual (basketball)|Xavi Pascual]]
|-
|[[:en:2014–15 ACB season|2014–15]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Sergio Llull|Sergio Llull]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2015–16 ACB season|2015–16]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Lassa]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Sergio Llull|Sergio Llull]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2016–17 ACB season|2016–17]]
|[[:en:Valencia Basket|Valencia Basket]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|MNE}} [[:en:Bojan Dubljević|Bojan Dubljević]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pedro Martínez (basketball)|Pedro Martínez]]
|-
|[[:en:2017–18 ACB season|2017–18]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:Saski Baskonia|Kirolbet Baskonia]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Rudy Fernández (basketball)|Rudy Fernández]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2018–19 ACB season|2018–19]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Barça Lassa]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|ARG}} [[:en:Facundo Campazzo|Facundo Campazzo]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2019–20 ACB season|2019–20]]{{efn|Regular season was cancelled in response to the [[COVID-19 pandemic in Spain|COVID-19 pandemic]] and the title was decided in an end-of-season tournament in Valencia.
}}
|[[:en:Saski Baskonia|Kirolbet Baskonia]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Barça]]
|{{center|69–67{{efn|The final was played in a single game.}}}}
|{{flagicon|ARG}} [[:en:Luca Vildoza|Luca Vildoza]]
|{{flagicon|MNE}} [[:en:Duško Ivanović|Duško Ivanović]]
|-
|[[:en:2020–21 ACB season|2020–21]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Barça]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|2–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Nikola Mirotić|Nikola Mirotić]]
|{{flagicon|LTU}} [[:en:Šarūnas Jasikevičius|Šarūnas Jasikevičius]]
|-
|[[:en:2021–22 ACB season|2021–22]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Barça]]
|{{center|3–1}}
|{{flagicon|Cape Verde}} [[:en:Edy Tavares|Edy Tavares]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Pablo Laso|Pablo Laso]]
|-
|[[:en:2022–23 ACB season|2022–23]]
|[[:en:FC Barcelona Bàsquet|Barça]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Nikola Mirotić|Nikola Mirotić]]
|{{flagicon|LTU}} [[:en:Šarūnas Jasikevičius|Šarūnas Jasikevičius]]
|-
|[[:en:2023–24 ACB season|2023–24]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:UCAM Murcia CB|UCAM Murcia]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|BIH}} [[:en:Džanan Musa|Džanan Musa]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Chus Mateo|Chus Mateo]]
|-
|[[:en:2024–25 ACB season|2024–25]]
|[[:en:Real Madrid Baloncesto|Real Madrid]]
|[[:en:Valencia Basket|Valencia Basket]]
|{{center|3–0}}
|{{flagicon|ARG}} [[:en:Facundo Campazzo|Facundo Campazzo]]
|{{flagicon|ESP}} [[:en:Chus Mateo|Chus Mateo]]
|}

== الجوايز ==

* جايزة احسن لاعب فى دورى كرة السلة الأسترالي
* جايزة احسن لاعب فى نهائيات دورى كرة السلة الأسترالي
* جايزة احسن لاعب شاب فى اتحاد الكريكيت الأسترالي
* فريق All-ACB
* جايزة احسن لاعب فى الشهر من الاتحاد الآسيوى لكرة السلة
* احسن مدرب فى دورى كرة السلة الامريكانى للمحترفين
* مدرب العام من AEEB
* مسابقات ACB

== احصائيات ==

=== احسن الهدافين على مر التاريخ ===
جنسية اللاعب بتتحدد بناء على انتمائه للمنتخب الوطنى. اللاعبون النشطون مُشار ليهم بالخط العريض. أما اللاعبون اللى اخدو اكتر من 6000 نقطة، اللى يعتبرهم الاتحاد الآسيوى لكرة السلة لاعبين تاريخيين، فهم مُشار ليهم باللون الذهبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=HISTORICOS: Anotadores en LACB {{in lang{{!}}es}}.|مسار=http://www.acb.com/acbdata/historicos_en_ptos.html|تاريخ-الوصول=25 September 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180802014021/http://www.acb.com/acbdata/historicos_en_ptos.html|تاريخ-الأرشيف=2018-08-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802014021/http://www.acb.com/acbdata/historicos_en_ptos.html}}&lt;/ref&gt;

الإحصائيات لحد نهاية [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2018–19|موسم 2018-2019 من الدورى الإسبانى لكرة السلة]] :
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Rank
!Player
!Games
!Points
!Average
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |1.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Alberto Herreros|Alberto Herreros]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;654
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;9,759
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;14.92
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |2.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Jordi Villacampa|Jordi Villacampa]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;506
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8,991
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;17.77
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |3.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:Brian Jackson (basketball)|Brian Jackson]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;392
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8,651
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;22.07
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |4.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Juan Carlos Navarro (basketball)|Juan Carlos Navarro]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;689
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8,318
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;12.07
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |5.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Felipe Reyes|Felipe Reyes]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;798
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8,254
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;10.34
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |6.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:Granger Hall (basketball)|Granger Hall]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;433
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8,039
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;18.57
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |7.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Joan Creus|Joan Creus]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;585
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;7,929
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;13.55
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |8.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:Joe Arlauckas|Joe Arlauckas]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;365
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;7,543
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;20.67
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |9.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Álex Mumbrú|Álex Mumbrú]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;677
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;7,435
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;10.98
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |10.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|CRO}} [[:en:Velimir Perasović|Velimir Perasović]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;354
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;7,387
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;20.87
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |11.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Juan Antonio San Epifanio|Epi]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;422
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;7,029
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;16.66
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |12.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Darryl Middleton|Darryl Middleton]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;398
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,425
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;16.14
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |13.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:Andre Turner|Andre Turner]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;378
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,405
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;16.94
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |14.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Rafael Jofresa|Rafael Jofresa]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;756
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,327
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;8.37
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |15.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} Richard Scott
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;350
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,199
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;17.71
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |16.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:John Pinone|John Pinone]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;332
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,175
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;18.60
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |17.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Bernard Hopkins (basketball)|Bernard Hopkins]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;456
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,088
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;13.35
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |18.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|USA}} [[:en:Claude Riley|Claude Riley]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;308
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,074
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;19.72
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |19.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Xavi Fernández|Xavi Fernández]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;499
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,042
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;12.11
|- bgcolor=&quot;gold&quot;
| align=&quot;center&quot; |20.&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[:en:Cándido Sibilio|Chicho Sibilio]]
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;348
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;6,010
| align=&quot;right&quot; |&amp;nbsp;17.27
|}

== سجلات ==
[[ملف:Estudiantes_vs_Unicaja_Málaga_-_Fran_Vázquez_-_01.jpg|تصغير|[[فران فاسكيز]] يحمل الرقم القياسى لاكبر عدد من التصديات فى ماتش واحدة فى دورى كرة السلة الأسترالى للمحترفين، بواقع 12 تصدى.]]
هذه هيا سجلات ACB القائمة للموسم العادى (RS) &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Récords históricos de la ACB|مسار=http://www.acb.es/redaccion.php?id=44027|تاريخ-الوصول=30 July 2018|صحيفة=[[Asociación de Clubs de Baloncesto|ACB]]|لغة=es}}&lt;/ref&gt; وماتشات التصفيات (PO).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Playoff Liga Endesa|مسار=http://acb.com/docs/descarga/recplayoff.pdf|تاريخ-الوصول=30 July 2018|صحيفة=[[Asociación de Clubs de Baloncesto|ACB]]|لغة=es|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171016093620/http://acb.com/docs/descarga/recplayoff.pdf|تاريخ-الأرشيف=16 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* '''أعلى النقاط فى الماتش'''

:* RS: 54  [[خوان انطونيو سان ايبيفانيو|إيبى]] ، بارسلونا ضد [[جوفينتوت بادالونا|جوفنتوت ماسانا]] فى 18 فبراير 1984
:* PO: 43 [[ديفيد راسيل|ديفيد راسل]] ، [[سى بى استوديانتس|مدافع إستوديانتس]] ضد [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] فى 28 مارس 1987
:* الدورى الوطنى الإسبانى (قبل موسم 1983–84): 65 هدف [[والتر شتيربياك|لوالتر شتشيربياك]] ، [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] ضد ديك بريوغان فى 8 فبراير 1976 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Récords históricos de la ACB|مسار=http://www.acb.com/redaccion.php?id=44027|تاريخ-الوصول=26 June 2019|صحيفة=ACB.com|لغة=es|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120919004347/http://www.acb.com/redaccion.php?id=44027|تاريخ-الأرشيف=2012-09-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919004347/http://www.acb.com/redaccion.php?id=44027}}&lt;/ref&gt;

* '''اكتر عدد من الأهداف الميدانية المسجلة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 25  [[ايسى هوليس|إيسى هوليس]] ، [[ساسكى باسكونيا|أراباتشو باسكونيا]] ضد أو إيه آر فيرول فى 5 فبراير 1984
:* ص: 19  [[كيتشو سيبيليو|تشيتشو سيبيليو]] ، بارسلونا ضد أو آر فيرول فى 17 مارس 1984

* '''اكتر عدد من الرميات الثلاثية المسجلة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 12 [[جاكوب بولن|جاكوب بولين]] ، ماتش بارسلونا ضد بلد الوليد فى 8 مارس 2014
:* ص: 10  [[كيتشو سيبيليو|تشيتشو سيبيليو]] ، بارسلونا ضد بريوجان كايكسا جاليسيا فى 12 ابريل 1986

* '''اكتر عدد من الرميات الحرة المسجلة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 29  [[جيف لامب]] ، جرانادا ضد منتدى فيلاتيليكو بلد الوليد فى 21 ديسمبر 1991
:* ص: 19  [[خوسيه ميجيل انتونيز|خوسيه ميغيل أنتونيز]] ، [[سى بى استوديانتس|إستوديانتس كاجا بوستال]] ضد كاى ساراجوسا فى 19 ابريل 1991

* '''اكتر عدد من الكرات المرتدة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 29 [[كلارنس كيا|لكلارنس كيا]] ، جوفر مورسيا ضد ديك بريوغان فى 21 ديسمبر 1991
:* ص: 21  [[فرناندو روماى]] ، [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] ضد بارسلونا فى 4 ابريل 1987؛ و [[ارفيداس سابونيس|أرفيداس سابونيس]] ، [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد تيكا]] ضد فالفى جيرونا فى 1 ابريل 1993 وريال مدريد تيكا ضد [[سى بى استوديانتس|إستوديانتيس كاجا بوستال]] فى 1 مايو 1993

* '''اكتر عدد من التمريرات الحاسمة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 19  [[سيرجيو رودريجيز (لاعب كرة السله)|سيرجيو رودريغيز]] ، [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] ضد مونتاكيت فوينلابرادا فى 11 مايو 2016
:* ص: 13  [[مايكل اندرسون (لاعب كرة السله)|مايكل أندرسون]] ، [[ريال بيتيس بالونسيستو|كاجا سان فرناندو]] ضد تى دى كيه مانريسا فى 22 مايو 1999؛ بقلم [[اندريه تورنر|أندريه تورنر]] ، كاجا سان فرناندو ضد [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد تيكا]] فى 7 مايو 1999؛ و [[المر بينيت|إلمر بينيت]] ، [[ساسكى باسكونيا|تاو سيراميكا]] ضد [[سى بى استوديانتس|أديكو إستوديانتس]] فى 20 مايو 2001

* '''اكتر عدد من عمليات السرقة فى ماتش واحدة'''

:* RS: 13  [[Lance Berwald|لانس بيروالد]] ، ماتش بى بى فى فيلالبا ضد كاخا غيبوثكوا فى 11 مارس 1989 (غير رسمى)
:* ص: 14  [[اندريس خيمينيز|أندريس خيمينيز]] ، [[جوفينتوت بادالونا|رون نيجريتا جوفنتوت]] ضد [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] فى 1 مايو 1985

* '''اكبر عدد من البلوكات فى ماتش'''

:* RS: 12  [[فران فاسكيز|فران فازكيز]] ، بارسلونا ضد جروبو كابيتول بلد الوليد فى 7 يناير 2007
:* PO: 8  جورج سينجلتون ، تى دى كيه مانريسا ضد أونيكاخا بولتى فى 7 ابريل 1994؛ و [[ديريك الستون|ديريك ألستون]] ، تى دى كيه مانريسا ضد [[سى بى استوديانتس|أديكو إستوديانتس]] فى 8 مايو 1998

* '''لكل'''

:* RS: 66  [[ارفيداس سابونيس|أرفيداس سابونيس]] ، [[ريال مدريد كورة سله|ريال مدريد]] ضد كورين أورينس فى 31 مارس 1995
:* ص: 48  [[دنيس هوبسون|دينيس هوبسون]] ، بانكو ناتويست ساراجوسا ضد [[جوفينتوت بادالونا|ماربيا جوفنتوت]] فى 18 ابريل 1993

* '''هدافين غزيرين'''

:* اكتر عدد من الماتشات اللى سجل فيها اللاعب 50 نقطة فى مسيرته: مباراتان لكل من [[ادى فيليبس|إيدى فيليبس]] [[هنرى تيرنر|وهنرى تيرنر]] .
:* اكتر عدد من الماتشات اللى سجل فيها اللاعب 50 نقطة فى الموسم: مباراتان سجلهم [[ادى فيليبس|إيدى فيليبس]] فى موسم 1986/87 [[هنرى تيرنر|وهنرى تيرنر]] فى موسم 1991/92.

:* اكتر عدد من الماتشات اللى سجل فيها اللاعب 40 نقطة فى مسيرته: 11 ماتش  [[Ray Smith (basketball)|راى سميث]] .
:* اكتر عدد من الماتشات اللى سجل فيها اللاعب 40 نقطة فى الموسم: 7 ماتشات سجلها [[ادى فيليبس|إيدى فيليبس]] فى موسم 1986/87 [[Ray Smith (basketball)|وراى سميث]] فى موسم 1988/89.
:* اكتر سلسلة من 40 نقطة فى ماتشات RS: 3 ماتشات حققها [[ادى فيليبس|إيدى فيليبس]] فى موسم 1986/87 [[اوسكار شميت (لاعب كرة السله)|وأوسكار شميدت]] فى موسم 1993/94.

:* اكتر عدد من الماتشات اللى سجل فيها 30 نقطة فى الموسم: 24 ماتش [[والتر بيرى (لاعب كرة السله)|لوالتر بيرى]] فى موسم 1990/91.
:* اكتر سلسلة من 30 نقطة فى ماتشات RS: 13 ماتش  [[والتر بيرى (لاعب كرة السله)|والتر بيرى]] فى 1990/91 (من المرحلة 4 لالمرحلة 16).

* '''اللاعبون اللى  حققو 20 متابعة فى الماتش الواحدة'''

:* 12 ماتش: [[ارفيداس سابونيس|أرفيداس سابونيس]] (9 RS، 3 PO).
:* 4 ماتشات: [[جيروم لين]] (4 نقاط RS)
:* 3 ماتشات: [[تانوكا بيرد]] (3 RS) [[كين جونسون (لاعب كرة السله)|وكين جونسون]] (3 RS).
:* مباراتان: [[كلارنس كيا]] (2 RS)، [[وارن كيد]] (2 RS)، تيرى وايت (2 RS) [[كلود رايلى|وكلود رايلى]] (2 RS).
:* ماتش واحدة: [[فرناندو روماى]] (1 نقطة)، [[فيليبى رييس]] (1 نقطة)، [[جرانجر هول|غرانجر هول]] (1 نقطة)، [[Clyde Myers|كلايد مايرز]] (1 نقطة) [[جريج فوستر|وغريغ فوستر]]  (1 نقطة).

* '''دبل-دبل (dd)'''

:* أعلى مجموع نقاط مسجلة على مر التاريخ: 205 نقطة [[جرانجر هول|لغرانجر هول]] فى 387 ماتش، 137 نقطة [[ارفيداس سابونيس|لأرفيداس سابونيس]] فى 189 ماتش، 119 نقطة [[كلود رايلى|لكلود رايلى]] فى 278 ماتش، 116 نقطة [[لارى ميشو|للارى ميشو]] فى 235 ماتش، 100 نقطة [[تانوكا بيرد|لتانوكا بيرد]] فى 168 ماتش
:* إجمالى النقاط المسجلة: 37 نقطة  [[ارفيداس سابونيس|أرفيداس سابونيس]] فى 46 ماتش، 22 نقطة  [[جرانجر هول|غرانجر هول]] فى 46 ماتش، 20 نقطة  [[لارى ميشو]] فى 33 ماتش
:* اكتر عدد من الدرجات المزدوجة فى RS واحد: 33  [[تانوكا بيرد]] ، 1997-1998
:* اكبر عدد من dd فى أمر شراء واحد: 11  [[ارفيداس سابونيس|Arvydas Sabonis]] ، 1992–93 و1993–94
:* تسجيل سلسلة ألعاب RS dd: 17  [[ارفيداس سابونيس|أرفيداس سابونيس]] ، 1989-1990

* '''الثلاثية المزدوجة'''
** [[لوكا دونتشيتش]] يسجل 17 نقطة و10 متابعات و10 تمريرات حاسمة فى 9 مايو 2018
** [[فران فاسكيز]] برصيد 11 نقطة و10 متابعات و12 تصدى فى 7 يناير 2007
** [[ديان توماسيفيتش|ديان توماشيفيتش]] يسجل 14 نقطة و13 متابعة و10 تمريرات حاسمة، [[فالنسيا باسكت|فى ماتش باميزا فالنسيا]] ضد أونيكاخا فى 12 مايو 2004
** جورج سينغلتون برصيد 23 نقطة و12 كرة مرتدة و10 تصديات فى 12 فبراير 1994
** سجل [[Nacho Suárez|ناتشو سواريز]] 10 نقاط و10 متابعات و11 تمريرة حاسمة فى المرحلة 13 من موسم 1990-1991؛ و15 نقطة و10 متابعات و11 تمريرة حاسمة فى المرحلة 19 من موسم 1990-1991.
** [[مايك سميث (لاعب كرة السله)|مايك سميث]] يسجل 31 نقطة و10 متابعات و10 سرقات فى 21 اكتوبر 1989
* '''أعلى النقاط فى الماتش'''

:* RS: 147 – نادى بارسلونا غلب كاجابيلباو بنتيجة 147-106 فى 31 يناير 1987

* '''أقل عدد من النقاط فى الماتش'''

:* RS: 39 -  لاجون أرو جى بى سى اتغلب قدام بلانكوس دى رويدا بلد الوليد 61-39 فى 25 ابريل 2010

* '''اكبر هامش فوز فى لعبة'''

:* RS: 65 – بارسلونا لاسا غلب [[ريال بيتيس بالونسيستو|ريال بيتيس إنيرجيا بلس]] 121-56 فى 11 ابريل 2018 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=El FC Barcelona Lassa consigue la mayor diferencia en era ACB|مسار=http://www.acb.com/redaccion.php?id=139837|صحيفة=[[Asociación de Clubs de Baloncesto|ACB]]|تاريخ=11 April 2018|لغة=es}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* '''الفوز بأقل عدد من النقاط'''

:* RS: 49 – فريق أسينييا مانريسا غلب فريق ميريديانو أليكانتى بنتيجة 49-48 فى 6 مارس 2011

== مسابقات تانيه ==

* كأس ملك اسبانيا
* كأس السوبر الإسباني

== شوف كمان ==

* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2004–05]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2011–12]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2007–08]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1994–95]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1997–98]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2005–06]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2002–03]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2003–04]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1991–92]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2009–10]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1987–88]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2014–15]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1998–99]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2006–07]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1984–85]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1992–93]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1996–97]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2001–02]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2012–13]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1986–87]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1995–96]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1989–90]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2008–09]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2000–01]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1985–86]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1999–2000]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1983–84]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1993–94]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2013–14]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1988–89]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 2010–11]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله موسم 1990–91]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله 2017 18]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله 2015–16]] 
* [[الدورى الاسبانى لكورة السله 2016–17]] 
* [[ساسكى باسكونيا]] 
* [[ريال مدريد كورة سله]] 
* [[فالنسيا باسكت]] 
* [[جوفينتوت بادالونا]] 
* [[يوروليج]]

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}{{روابط شخص}}

* {{ويب سايت رسمى}} {{In lang|es}}
* [https://www.eurobasket.com/Spain/basketball.aspx Liga ACB] on Eurobasket.com
{{Liga ACB}}{{Liga ACB venues}}{{Basketball in Spain}}{{Top sport leagues in Spain}}{{Men's professional basketball leagues}}

[[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]]</text>
      <sha1>53unzxug94trauic9ky28ullwsz9gsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جبانه اهرام الجيزه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293686</id>
    <revision>
      <id>13024471</id>
      <parentid>13019021</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (2)</comment>
      <origin>13024471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12416" sha1="ce601woados3piadzro1vxh92p6rhg9" xml:space="preserve">{{معلومات مبنى}}
[[ملف:Giza_pyramid_complex_(map).svg|يسار|تصغير|300x300بك|مجمع أهرامات الجيزة]]
[[ملف:Mastabas-est-khéops.jpg|تصغير|[[مصطبه|مصاطب]] فى المقبرة الشرقية لهرم خوفو]]
[[ملف:Mastaba_Gizeh_112004.JPG|تصغير|مصطبة خفاقة الاولانى فى المقبرة الشرقية للهرم الاكبر بالجيزة]]

'''مجمع أهرامات الجيزة''' هو مجمع هرمى على هضبة [[مدينه الجيزه|الجيزة]] فى [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]] ، [[مصر]] . فيه المجمع [[هرم خوفو|الهرم الاكبر]] ،و[[هرم خفرع]] ، و [[هرم منقرع]] . ويرتبط مجمع أهرامات الجيزة بمجمع أهرامات الجيزة [[ابو الهول|وأبو الهول]] . اتبنت جميعها خلال العيله الرابعة من الدولة القديمة [[مصر القديمه|فى مصر القديمة]] ، بين 2600 و2500 قبل الميلاد. كما فيه الموقع كتير من المقابر وبقايا قرية للعمال. ودى الجبانة أهم مقبرة [[مصر القديمه|فى مصر القديمة]] ، بعد سقارة [[طيبه|وطيبة]] . الم مضا حافة الصحراء الغربية، على بعد حوالى 9 كيلومترات غرب نهر [[النيل]] فى مدينة الجيزة، وحوالى 13 كيلومتر جنوب غرب وسط [[القاهره|القاهرة]] . و أُدرج ده الموقع، مع مدينة ممفيس المجاورة، على [[يونيسكو|قائمة اليونسكو للتراث العالمى]] سنة 1979.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur|مسار=https://whc.unesco.org/en/list/86|ناشر=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization|تاريخ-الوصول=7. 9. 2021|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

[[هرم خوفو|الهرم الاكبر]] و [[هرم خفرع]] اكبر الأهرامات اللى اتبنت فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] ، شكلو رمز شائع لمصر القديمة فى المخيلة الغربية. و زادت شهرتهما فى [[هيلينستيه|العصر الهلنستى]] ، لما حط أنتيباتر الصيدونى [[هرم خوفو|الهرم الاكبر]] ضمن [[عجايب الدنيا السبعه|عجائب الدنيا السبع القديمة]] . و هو أقدم عجائب الدنيا القديمة، والوحيد الباقى منها لحد اليوم .

أول عمليات الدفن هنا ابتدت بين الأسرتين الأولى والتالتة فى مصر. وزادت أهمية دى الجبانة خلال العيله الرابعة، لما اختار [[فرعون|الفراعنة]] [[خوفو]] و [[خفرع]] و [[منقرع]] الجيزة موقع [[هرم|لأهراماتهم]] . و لجانب الفراعنة، دُفن هنا كمان أفراد من عائلاتهم، و كبار المسؤولين والكهنة. وحتى نهاية الدولة القديمة فى العيله السادسة، شُيِّدت مئات المقابر هنا. بعد ذلك، تراجعت أهمية الجيزة، لكن رجعت لتبرز تانى خلال الدولة الحديثة لما أكد فراعنة تلك الفتره على ماضى مصر المجيد، ورجعت الجيزة لبتستعمل كمقبرة.

== الهرم و أبو الهول ==
مجمع [[اهرامات الجيزه|أهرامات الجيزة]] بيتكون من الهرم الاكبر (المعروف كمان بهرم خوفو أو هرم خفرع، اللى اتبنا حوالى 2580-2560 قبل الميلاد)، وهرم [[خفرع]] (أو خفرن) الأصغر حجم قليل، اللى على بُعد بضع مئات من الأمتار للجنوب الغربي، وهرم [[منقرع]] (أو منقرينوس) متوسط الحجم نسبى، اللى على بُعد بضع مئات من الأمتار للجنوب الغربى كمان . يقع [[ابو الهول|تمثال أبو الهول]] على الجانب الشرقى من المجمع. ويتفق علما المصريات الايام دى على أن رأس تمثال أبو الهول هو رأس خفرع. و لجانب دى المعالم الرئيسية، توجد سلسلة من المبانى الصغيرة التابعة، والمعروفة باسم أهرامات &quot;الملكة&quot;، والتلال، و أهرامات الوادى.&lt;ref name=&quot;Verner&quot;&gt;Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}&lt;/ref&gt;

=== مجمع خوفو ===

مجمع [[Khufuova piramida|أهرامات خوفو]] بيتكون من معبد وادي، مدفون دلوقتى تحت قرية نزلة السمان؛ و عُثر على أرضيات من الدياباز و حيطان من الحجر الجيرى النوموليتي، لكن الموقع لم يُجرَ عليه أى بحث.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Shafer|الأول=Byron E.|مسار=https://books.google.com/books?id=cv08amI7lkUC&amp;q=khufu+%22valley+temple%22&amp;pg=PA51|عنوان=Temples of Ancient Egypt|ناشر=I.B. Tauris|سنة=2005|صفحات=51–52|مؤلف2=Dieter Arnold|isbn=978-1-85043-945-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arnold|الأول=Dieter|مسار=https://archive.org/details/encyclopaediaofa00diet/page/126|عنوان=The encyclopaedia of ancient Egyptian architecture|ناشر=I.B. Tauris|سنة=2002|صفحة=[https://archive.org/details/encyclopaediaofa00diet/page/126 126]|url-access=registration|مؤلف2=Nigel Strudwick|مؤلف3=Helen Strudwick|isbn=978-1-86064-465-8}}&lt;/ref&gt; كان المعبد فى الوادى متصل بالسد الترابى اللى دُمِّر معظمه عند بناء القرية. و كان الطريق المؤدى ل[[معبد]] خوفو الجنائزى. مافضلش َّ من ده المعبد سوى أرضية البازلت. و كان المعبد الجنائزى متصل بهرم الملك. ويرتبط هرم الملك، اللى اكتمل بناؤه سنة 2560 قبل الميلاد، بثلاثة أهرامات أصغر للملكات وثلاث حفر للسفن.&lt;ref name=&quot;PM2&quot;&gt;[[Bertha Porter|Porter, Bertha]] and [[Rosalind Moss|Moss, Rosalind L. B.]] ''Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Reliefs, and Paintings. Volume III. Memphis. Part I. Abû Rawâsh to Abûṣîr.'' 2nd edition, revised and augmented by Jaromír Málek, The Clarendon Press, Oxford 1974. [http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf PDF iz The Giza Archives, 29,5 MB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801013421/http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf |date=2020-08-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200801013421/http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf|date=1. 8. 2020}} Pristupljeno 10. 2. 2017.&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;: 11-19&lt;/sup&gt; احتوت حفر المراكب على سفينة، و كانت الحفرتان الواقعتان على الجانب الجنوبى من الهرم لسهان سليمتين. و جرى ترميم واحده من دى السفن، هيا سفينة خوفو، و كانت معروضة فى الأصل فى متحف سفينة الشمس بالجيزة، بعدين اتنقلت ل[[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] الكبير.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A team from the Grand Egyptian Museum succeeded in the first trial run conducted to test the vehicles that will be used in the transferring the first Khufu Solar Boat from its current location|مسار=https://egymonuments.gov.eg/news/a-team-from-the-grand-egyptian-museum-succeeded-in-the-first-trial-run-conducted-to-test-the-vehicles-that-will-be-used-in-the-transferring-the-first-khufu-solar-boat-from-its-current-location/|تاريخ-الوصول=8. 3. 2022|صحيفة=[[Ministry of Tourism and Antiquities (Egypt)|Ministry of Tourism and Antiquities]]|تاريخ=2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210806142601/https://egymonuments.gov.eg/news/a-team-from-the-grand-egyptian-museum-succeeded-in-the-first-trial-run-conducted-to-test-the-vehicles-that-will-be-used-in-the-transferring-the-first-khufu-solar-boat-from-its-current-location/|تاريخ-الأرشيف=2021-08-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806142601/https://egymonuments.gov.eg/news/a-team-from-the-grand-egyptian-museum-succeeded-in-the-first-trial-run-conducted-to-test-the-vehicles-that-will-be-used-in-the-transferring-the-first-khufu-solar-boat-from-its-current-location/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = In pictures: Egypt pharaoh's 'solar boat' moved to Giza museum
| url = https://www.bbc.co.uk/news/in-pictures-58088867
| work = [[BBC News]]
| date = 7. 8. 2021
| accessdate = 7. 8. 2021
}}&lt;/ref&gt; هرم خوفو لسه فيه عدد محدود من الأحجار المكسوة عند قاعدته. دى الأحجار مصنوعة من الحجر الجيرى الأبيض الناعم المستخرج من منطقة مجاورة.&lt;ref name=&quot;Verner&quot;/&gt;

=== مجمع منكاورع ===
مجمع هرم منكاورع بيتكون من معبد الوادي، و ممر، و معبد جنائزي، و هرم ملكى. كان معبد الوادى فيه فى السابق شوية تماثيل لمنكاورع. خلال العيله الخامسة، أُضيفت ليه اوضه انتظار أصغر. كما فيه المعبد الجنائزى شوية تماثيل لمنكاورع. أما الهرم الملكي، اللى اكتمل بناه حوالى سنة 2510 قبل الميلاد، ففيه 3 أهرامات فرعية أو أهرامات ملكات.&lt;ref name=&quot;PM&quot;&gt;[[Bertha Porter|Porter, Bertha]] and [[Rosalind Moss|Moss, Rosalind L. B.]] ''Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Reliefs, and Paintings. Volume III. Memphis. Part I. Abû Rawâsh to Abûṣîr.'' 2nd edition, revised and augmented by Jaromír Málek, The Clarendon Press, Oxford 1974. [http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf PDF iz The Giza Archives, 29,5 MB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801013421/http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf |date=2020-08-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200801013421/http://www.gizapyramids.org/pdf_library/porter-moss_III_giza.pdf|date=1. 8. 2020}} Pristupljeno 10. 2. 2017.&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;: 26-35.&lt;/sup&gt; من المعالم ال 4 الرئيسية، لسه هرم منكاورع وحده مرئى اليوم، دون حجره الجيرى المصقول الأصلى.&lt;ref name=&quot;Verner&quot;/&gt;

=== أبو الهول ===
يرجع تاريخ تمثال أبو الهول لعهد الملك خفرع.&lt;ref name=&quot;Riddle of the Sphinx&quot;&gt;[http://documentarystorm.com/history-archaeology/riddle-of-the-sphinx/ Riddle of the Sphinx] Retrieved {{Nowrap|6 November}} 2010.&lt;/ref&gt; خلال عصر الدولة الحديثة، كرّس [[امنحوتب التانى]] معبد جديد للإله حورون-حريماخت، و أُضيفت ليه أجزاء من قِبل حكام لاحقين.&lt;ref name=&quot;PM&quot;/&gt; &lt;sup&gt;: 39-40&lt;/sup&gt;

=== مقبرة الملكة خنتكاوس الأولى ===
[[خنت كاوس]] ادفنت فى الجيزة. معروف قبرها بالرمزين LG 100 و G 8400، و فى السهل الأوسط، قرب معبد وادى منكاورع. فيه مجمع [[هرم خنت كاوس الاولى|أهرامات الملكة خنتكاوس]]: هرمها، وحفرة قارب، ومعبد وادي، ومدينة هرمية.&lt;ref name=&quot;PM&quot;/&gt; &lt;sup&gt;: 288-289&lt;/sup&gt;

== شوف كمان ==

* [[اهرامات الجيزه|أهرامات الجيزة]]
* [[اهرامات الجيزه]]
* [[ابو الهول]]
* [[سامى فرج]]
* [[جدفور]]
* [[خعمررنبتى التانيه]]
* [[رخيت رع]]
* [[مرس عنخ التانيه]]
* [[نختوباستراو]]
* [[رواية الخيميائى]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
&lt;references /&gt;

[[تصنيف:تاريخ مصر]]</text>
      <sha1>ce601woados3piadzro1vxh92p6rhg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الكنائس القبطيه الارتودكسيه فى الولايات المتحده</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293687</id>
    <revision>
      <id>13024454</id>
      <parentid>13008726</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* أبرشية نورث كارولاينا، ونورث كارولاينا، وكنتاكى */ تعديل و تمصير، غير: كارولاينا الجنوبية ← نورث كارولاينا</comment>
      <origin>13024454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50103" sha1="jcjqju8ovup7fhzcmjw5xk56e5btgnf" xml:space="preserve">[[ملف:Map_of_the_Distribution_of_Coptic_Orthodox_Parishes_per_State.png|تصغير|412x412بك|خريطة توضح توزيع الرعايا القبطية الأرثوذكسيه فى امريكا]]
{{اقباط}}
دى ''قائمه جزئيه'' [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|بالكنائس القبطية الأرثوذكسية]] فى امريكا؛ و عددها أكتر من 250 كنيسه وجماعه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Union Between Christians|مسار=https://www.unionbetweenchristians.com/2020/09/coptic-orthodox-dioceses-in-usa-2020.html|تاريخ-الوصول=2021-10-18|تاريخ=|مؤلف=Hanna|الأول=Alfred|تاريخ-الأرشيف=}}&lt;/ref&gt;

== أبرشية جنوب الولايات المتحده ==
رئيس دى الأبرشية هو الأنبا يوسف. ويساعده أسقفان عامان، هما الأنبا باسيليوس و الأنبا جريجوريوس.

=== ألاباما ===

* كنيسة القديس يوحنا كامى القبطية الأرثوذكسية، [[برمنجهام (الاباما)|برمنجهام]]
* المجتمع القبطى، [[موبيل (الاباما)|متنقل]]

=== اريزونا ===

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[سكوتسديل]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[بيوريا (اريزونا)|بيوريا]]
* كنيسة القديس يوحنا الحبيب القبطية الأرثوذكسية، [[توسون (اريزونا)|توسون]]
* كنيسة القديس يوسف النجار القبطية الأرثوذكسية، [[فينيكس (اريزونا)|فينيكس]]
* المجتمع القبطي، شمال اريزونا
* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل الأمريكيه القبطيه الأرثوذكسيه، [[براديس فالى|وادى الفردوس]]

=== اركنساس ===

* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[ليتل روك (اركانسو)|ليتل روك]]

=== فلوريدا ===
[[ملف:St._Mary_&amp;_St._George_Coptic_Orthodox_Church.jpg|تصغير|كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، برادفوردفيل، فلوريدا]]
[[ملف:St_Stephen_Coptic_Orthodox_Retreat_Center,_Titusville,_Florida.jpg|تصغير|مركز القديس ستيفن القبطى الأرثوذكسى للخلوات، تيتوسفيل، فلوريدا]]

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[ميلبورن (فلوريدا)|ميلبورن]]
* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[ميتلاند]]
* كنيسة القديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، [[بينساكولا]]
* كنيسة القديسة ديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[جاكسونفيل (فلوريدا)|جاكسونفيل]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[دايتونا بيتش]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[تامپا (فلوريدا)|تامبا]]
* كنيسة القديس يوحنا المعمدان القبطية الأرثوذكسية، [[ميرامار (مدينه)|ميرامار]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[فورت مايرز]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[دلراى بيتش|ديلراى بيتش]]
* كنيسة القديسة مريم والملاك ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[اوڤييدو (فلوريدا)|أوفييدو]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، برادفوردفيل
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[كليرواتر|كليرووتر]]
* كنيسة القديسة مريم المجدلية القبطية الأرثوذكسية، [[جينزفيل (الاتشوا)|غينزفيل]]
* كنيسة القديس بطرس ختم الشهداء القبطية الأرثوذكسية، [[ويست پالم بيتش (فلوريدا)|ويست بالم بيتش]]
* كنيسة القديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[ڤيرو بيتش، فلوريدا|فيرو بيتش]]
* كنيسة القديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، بالم هاربور، فلوريدا
* كنيسة القديسة رفقة القبطية الأرثوذكسية، [[اورلاندو (فلوريدا)|أورلاندو]]
* كنيسة القديس رويس القبطية الأرثوذكسية، كنيسة ويسلي
* كنيسة القديس سمعان الدباغ القبطية الأرثوذكسية، [[ساراسوتا (فلوريدا)|ساراسوتا]]
* مركز سانت ستيفن المسيحى للخلوات، [[تيتوسفيل]]
* كنيسة القديسة فيرينا القبطية الأرثوذكسية، [[نيو بورت ريتشى]]
* المجتمع القبطي، [[كريستال ريفر]]
* الجالية القبطية، [[دافنبورت (فلوريدا)|دافنبورت]]
* المجتمع القبطي، [[ديستن|ديستين]]
* المجتمع القبطى، كيز
* المجتمع القبطي، [[بنما سيتى|مدينة بنما]]
* المجتمع القبطى، [[وايلدوود، فلوريدا|وايلدوود]]

=== جورجيا ===

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[ماكون جورجيا|ماكون]]
* كنيسة القديس أبانوب القبطية الأرثوذكسية، [[سافانا]]
* كنيسة القديس أوغسطين القبطية الأرثوذكسية، [[اوجاستا (جورجيا)|أوغوستا]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[روزويل, چورچيا|روزويل]]
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية، [[سوانى|السوانى]]
* كنيسة القديس مرقس الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[اتلانتا|أتلانتا]]
* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[بيتشترى سيتى|مدينة بيتش ترى]]
* كنيسة ديبرى جيزان مدهانيالم التوحيد الأرثوذكسية الإريترية، [[ليثونيا]]

=== لويزيانا ===

* كنيسة القديسة بربارة القبطيه الأرثوذكسية، [[شريفبورت]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[نيو اورلينز|نيو أورليانز]]
* كنيسة القديسة مريم المصرية القبطية الأرثوذكسية، [[لافاييت (لافايت)|لافاييت]]

=== نيو مكسيكو ===

* كنيسة القديس بيشوى القبطيه الأرثوذكسيه، [[الباكركى|ألبوكيرك]]

=== اوكلاهوما ===

* كنيسة القديسة مريم والقديسة دميانا القبطية الأرثوذكسية، [[اوكلاهوما سيتى|مدينة أوكلاهوما]]
* كنيسة القديسين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، [[تلسا|تولسا]]
* كنيسة القديس صموئيل المعترف القبطية الأرثوذكسية، [[لوتون اوكلاهوما|لوتون]]

=== تينيسى ===

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، لا فيرجن، تينيسى 173 Cherokee Dr، La Vergne، TN 37086
* كنيسة القديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، أولتيواه، تينيسى 10225 طريق لى السريع، أولتيواه، تينيسى 37363
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، ناشفيل، تينيسي، 2412 شارع فوستر، ناشفيل، تينيسى 37210
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، ناشفيل، تينيسي، 1931 طريق مورفريسبورو القديم، ناشفيل، تينيسى 37217-3022
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، نوكسفيل، تينيسي، 1921 سانى لين، نوكسفيل، تينيسى 37912
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، ناشفيل، تينيسي، 1943 دابز كورت، ناشفيل، تينيسى 37217
* كنيسة القديسة مريم والقديس رويس القبطية الأرثوذكسية، ممفيس، تينيسي، 501 شمال طريق ميندنهال، ممفيس، تينيسى 38117
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، ناشفيل، تينيسي، 476 شارع ماكموراي، ناشفيل، تينيسى 37211
* كنيسة القديس بيشوى القبطية الأرثوذكسية، أنطاكية، تينيسي، 3183 طريق هاميلتون تشيرش، أنطاكية، تينيسى 37013
* كنيسة القديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، ماونت جولييت، تينيسى 1002 وودريدج بليس، ماونت جولييت، تينيسى 37122-3066
* كنيسة القديس أبا سرابامونى القبطية الأرثوذكسية، كلاركسفيل، تينيسي، 1517 شارع ماديسون، كلاركسفيل، تينيسى 37040
* كنيسة القديس كاراس القبطية الأرثوذكسية، مورفريسبورو، تينيسي، 1207 شارع برود الجنوبى الشرقي، مورفريسبورو، تينيسى 37130
* كنيسة القديس يوحنا الحبيب القبطية الأرثوذكسية، سميرنا، تينيسي، 851 طريق بيكر، سميرنا، تينيسي، امريكا، 37167
* كنيسة القديسة بربارة القبطية الأرثوذكسية - فرانكلين، تينيسى 9577 طريق كلوفركروفت، فرانكلين، تينيسي، 37067
* كنيسة القديسة فيرينا القبطية الأرثوذكسية، ناشفيل، تينيسي، 5240 طريق إدموندسون، ناشفيل، تينيسى 3721
* كنيسة القديس كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية، أنطاكية، تينيسي، 5988 طريق كين ريدج، أنطاكية، تينيسي، 37013
* كنيسة القديس يوسف القبطية الأرثوذكسية - ناشفيل، تينيسى 2754 طريق أندرسون ناشفيل، تينيسى 37217
* كنيسة القديس بولس الناسك القبطية الأرثوذكسية، مورفريسبورو، تينيسي، 475 شارع جون آر رايس، مورفريسبورو، تينيسى 37219 (موقع مؤقت)
* كنيسة القديس مكاريوس الكبير القبطية الأرثوذكسية - ناشفيل، تينيسي، 2255 هوبسون بايك، أنطاكية، تينيسي، امريكا، 37013
* كنيسة القديس ثيودور القبطية الأرثوذكسية، غودليتسفيل، تينيسي، 410 بريك تشيرش بايك، غودليتسفيل، تينيسي، 37207

=== تكساس ===

* كنيسة رئيس الملايكه رافائيل القبطية الأرثوذكسية، [[هيوستن]]
* كنيسة القديسة مريم والملاك ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[هيوستن]]
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية، [[هيوستن]]
* كنيسة القديس أبانوب القبطية الأرثوذكسية، [[يوليس (تكساس)|يوليس]]
* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[سان انطونيو|سان أنطونيو]]
* كنيسة القديسة ديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[سان انطونيو|سان أنطونيو]]
* كنيسة القديسة مينا القبطية الأرثوذكسية، [[فورت وورث (تكساس)|فورت وورث]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[ارلينجتون (تكساس)|أرلينغتون]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[كاتى]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[لوبوك]]
* كنيسة القديسة جوليتا القبطية الأرثوذكسية، [[بيرلاند]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[بيلاير|بيلير]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[برسبير|بروسبر]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[كوليفيل]] (موقعها مشترك مع مقر الأبرشية الجنوبيه)
* كنيسة القديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[ريتشاردسون (كولين, تكساس, دالاس, تكساس)|ريتشاردسون]]
* كنيسة القديس إسطفانوس القبطية الأرثوذكسية، قبرص
* كنيسة الصليب المقدس القبطية الأرثوذكسية، [[راوند روكس|راوند روك]] &lt;ref name=&quot;holycrossrr&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=About Holy Cross – Holy Cross Coptic Orthodox Church|مسار=http://holycrossaustin.church/holy-cross-church/about-holy-cross/|تاريخ-الوصول=21 May 2020}}&lt;/ref&gt;
* المجتمع القبطى، [[بومونت (جيفيرسون, تكساس)|بومونت]]
* الجالية القبطية، [[كوليج ستيشن|كوليدج ستيشن]]
* دير القديسة مريم والقديس موسى، [[كوربوس كريستى (مدينه)|كوربوس كريستى]]

== ابرشية لوس انجلوس و جنوب كاليفورنيا وهاواى ==
رئيس دى الأبرشية هو المطران سيرابيون . ويساعده تلات أساقفة: الأسقف سورييل ، و الأسقف أبراهام ، و الأسقف كيرلس .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Diocese Parish Directory {{!}} Coptic Orthodox Diocese of Los Angeles|مسار=https://www.lacopts.org/the-diocese/parishes/directory/|تاريخ-الوصول=2023-08-16|صحيفة=www.lacopts.org}}&lt;/ref&gt;

=== هاواى ===
[[ملف:Saint_Mark_Coptic_Orthodox_Church_of_Honolulu_03.jpg|تصغير|كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية فى هونولولو]]

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[هونولولو]]

=== جنوب كاليفورنيا ===
[[ملف:Archangel_Michael_Coptic_Orthodox_Church,_Santa_Ana,_California.png|تصغير|كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية فى سانتا آنا]]

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[سانتا آنا (كاليفورنيا)|سانتا آنا]]
* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[سيمى ڤاللى (كاليفورنيا)|وادى سيمى]]
* كنيسة رئيسى الملايكه ميخائيل وجبرائيل القبطية الأرثوذكسية، [[فريزنو (كاليفورنيا)|فريسنو]]
* كنيسة رئيس الملايكه رافائيل والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[بالمديل|بالمدايل]]
* كنيسة المسيح الراعى الصالح الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[لونج بيتش (كاليفورنيا)|لونغ بيتش، كاليفورنيا]]
* كنيسة المسيح الفادى الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[ليكووود (كاليفورنيا)|ليكوود، كاليفورنيا]]
* كنيسة المسيح المخلص القبطية الأرثوذكسية الامريكانيه ، [[شيرمان اوكس (لوس انجليس)|شيرمان أوكس]]
* كنيسة البشارة المقدسة القبطية الأرثوذكسية، [[هوثورن (كاليفورنيا)|هاوثورن]]
* كنيسة الصليب المقدس القبطية الأرثوذكسية، [[اسكونديدو (كاليفورنيا)|إسكونديدو]]
* كنيسة الشهداء الأقباط الأطهار، الكنيسة القبطية الأرثوذكسية، [[مورينو ڤاللى (كاليفورنيا)|وادى مورينو]]
* كنيسة الميلاد المقدس القبطية الأرثوذكسية، [[ريڤرسايد (كاليفورنيا)|ريفرسايد]]
* كنيسة القيامة المقدسة الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[لوس انجليس]]
* كنيسة التجلى المقدس القبطية الأرثوذكسية، [[تشينو (كاليفورنيا)|تشينو]]
* كنيسة العذراء مريم المقدسة والقديس بيشوى القبطية الأرثوذكسية، لوس انجليس
* كنيسة القديسين أبانوب و أنطونى القبطية الأرثوذكسية، [[نوركو (كاليفورنيا)|نوركو]]
* دير القديس أنطونيوس القبطى الأرثوذكسي، نيوبرى سبرينجز
* كنيسة القديس باسيليوس الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[سان دييجو|سان دييغو]]
* كنيسة القديس بيشوى والقديس بولس القبطية الأرثوذكسية، لوس انجليس
* كنيسة القديس كيرلس الإسكندرى القبطية الأرثوذكسية، [[ايروينديل (كاليفورنيا)|إيروينديل]]
* كنيسة القديسة ديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[بيكيرزفيلد (كاليفورنيا)|بيكرسفيلد]]
* كنيسة القديسة ديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[سان دييجو|سان دييغو]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[بيلفلاوار (كاليفورنيا)|بيلفلاور]]
* كنيسة القديسين جورج وبيشوى القبطية الأرثوذكسية، [[ڤايسيليا (كاليفورنيا)|فيساليا]]
* كنيسة القديس جورج الشهيد الجديد القبطية الأرثوذكسية، [[هيميت (كاليفورنيا)|هيميت]]
* كنيسة القديس جريجوريوس اللاهوتى الامريكانيه القبطية الأرثوذكسية، [[اناهايم (كاليفورنيا)|أنهايم]]
* كنيسة القديس يوحنا القبطية الأرثوذكسية، [[كوڤينا (كاليفورنيا)|كوفينا]]
* كنيسة القديس يوحنا فم الذهب القبطية الأرثوذكسية الامريكانيه ، [[لاجونا نيجويل (كاليفورنيا)|لاجونا نيغويل]]
* كنيسة القديس يوحنا المعمدان القبطية الأرثوذكسية، [[اوكسنارد|أوكسنارد]]
* كنيسة القديسة جوستينا القبطية الأرثوذكسية، [[رانتشو كوكامونجا (كاليفورنيا)|رانشو كوكامونغا]]
* كنيسة القديس مكاريوس الكبير القبطية الأرثوذكسية، [[سانتا ماريا (كاليفورنيا)|سانتا ماريا]]
* كنيسة القديسة مارينا القبطية الأرثوذكسية، [[ايرڤاين (كاليفورنيا)|إرفاين]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية ، لوس انجليس
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[ڤيكتورڤيل (كاليفورنيا)|فيكتورفيل]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، نورثريدج
* كنيسة القديسة مريم والقديسة فيرينا القبطية الأرثوذكسية، [[يوربا ليندا (كاليفورنيا)|يوربا ليندا]]
* كنيسة القديسة مريم المجدلية القبطية الأرثوذكسية، [[پالم ديزيرت (كاليفورنيا)|بالم ديزرت]]
* كنيسة القديسة مريم المصرية القبطية الأرثوذكسية، نيوهول
* مركز سانت موريس وسانت فيرينا القبطى للخلوات، [[بيج بير ليك (كاليفورنيا)|بحيرة بيغ بير]]
* كنيسة القديس موريس القبطية الأرثوذكسية، [[بومونا (كاليفورنيا)|بومونا]]
* كنيسة القديسين ميركوريوس و أبراهام القبطية الأرثوذكسية، [[توررانس (كاليفورنيا)|تورانس]]
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[كولتون (كاليفورنيا)|كولتون]]
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية الامريكانيه ، [[توستين (كاليفورنيا)|توستين]]
* كنيسة القديسين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، [[سانتا مونيكا (كاليفورنيا)|سانتا مونيكا]]
* كنيسة القديس البابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية، [[ويستمينستير (كاليفورنيا)|وستمنستر]]
* كنيسة القديس توما الناسك القبطية الأرثوذكسية، [[تيميكولا (كاليفورنيا)|تيميكولا]]
* مركز القديسة فيرينا والشباب التلاته الأطهار الأقباطى الأرثوذكسي، [[اورانج (كاليفورنيا)|أورانج]]

== أبرشية نيو يورك ونيو إنجلاند ==
رئيس دى الأبرشية هو الأنبا ديفيد.

=== كونيتيكت ===

* كنيسة العذراء مريم والملاك ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[هامدن]]
* كنيسة القديسين بطرس و أندراوس القبطية الأرثوذكسية، [[ستامفورد]]
* الجالية القبطية، [[واتربورى|ووتربرى]]
* الجالية القبطية، ووترفورد

=== ولاية مين ===

* كنيسة القديسين كاراس وبيشوي، [[بانجور (بينوبسكوت)|بانجور]]

=== ولاية ماساتشوستس ===

* كرمة العذراء مريم الروحية، [[تشارلتون]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، ناتيك
* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[مارشفيلد]]
* كنيسة القديسين شنودة وكراس القبطية الأرثوذكسية، أوكسبريدج
* كنيسة القديسين بولس ويوحنا فم الذهب القبطية الأرثوذكسية، [[بوسطون|بوسطن]]
* كنيسة القديسين فيلوباتير ومينا القبطية الأرثوذكسية، وايلاند
* كنيسة العيلة المقدسة القبطية الأرثوذكسية، [[اتلبورو|أتلبورو]]

=== نيو هامبشاير ===

* كنيسة القديسة مريم و رئيس الملايكه ميخائيل، [[ناشوا (هيلسبوروج)|ناشوا]] ، نيو هامبشاير

=== نيو يورك ===
[[ملف:St_Abraam_Coptic_Church_Woodbury_NY.jpg|تصغير|215x215بك|منظر لكنيسة القديس أبراهام فى [[لونج آيلند|لونج ايلاند]] من الخارج]]

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، غريت كيلز ( [[ستاتن ايلاند|جزيرة ستاتن]] )
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[مصر الصغيره|أستوريا]] ( [[كوينز]] )
* [[كنيسه القديس جورج القبطيه الارثوذكسيه|كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية]] ، [[بروكلين]]
* كنيسة القديسة هيلانة والقديسة أنسيمونى القبطية الأرثوذكسية، فلاشينغ
* [https://stlukeny.org كنيسة القديس لوقا القبطية الأرثوذكسية] ، نيو هايد بارك، نيو يورك
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[مانهاتن]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[هنريتا (مونرو, نيو يورك, ولايه نيو يورك)|غرب هنريتا]]
* [[كنيسه القديس ابرام القبطيه الارثوذكسيه|كنيسة القديسين مرقس و أبرام القبطية الأرثوذكسية]] ، وودبرى ( [[لونج آيلند|لونج ايلاند]] )
* كنيسة القديسة مريم والقديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية ، ريدجوود ( [[كوينز]] )
* كنيسة القديسة مريم والقديسة دميانا القبطية الأرثوذكسية، وايت بلينز
* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[البانى (نيو يورك)|ألبانى]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[سيراكيوز (نيو يورك)|سيراكيوز]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس موسى الأسود القبطية الأرثوذكسية، [[نورث توناواندا|نورث توناوندا]]
* بعثة القديسين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، [[روتشستر (نيو يورك)|روتشستر]]
* دير القديس شنودة، [[هنريتا (مونرو, نيو يورك, ولايه نيو يورك)|غرب هنريتا]]
* كنيسة العذراء مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، توتينفيل ( [[ستاتن ايلاند|جزيرة ستاتن]] )
* كنيسة العذراء مريم والقديس باخوميوس القبطية الأرثوذكسية، ستونى بوينت ( مقاطعة روكلاند )

=== رود آيلاند ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[كرانستون]]

=== فيرمونت ===

* كنيسة القديسة مريم و رئيس الملايكه رافائيل القبطية الأرثوذكسية، [[برلينجتون|برلنغتون]]

== أبرشية نورث كارولاينا، ونورث كارولاينا، وكنتاكى ==
رئيس دى الأبرشية هو الأنبا بطرس.

=== ولاية نورث كارولاينا ===
[[ملف:St._Mary_Coptic_Orthodox_Cathedral,_Raleigh_(2).jpg|يسار|تصغير|250x250بك|كاتدرائية القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية فى رالى.]]

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[وينستون سالم|وينستون-سالم]]
* كنيسة رئيس الملايكه رافائيل والقديس يوحنا الحبيب القبطية الأرثوذكسية، [[تشابل هيل, نورث كارولاينا|تشابل هيل]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[شارلوت (نورث كارولاينا)|شارلوت]]
* كاتدرائية القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية ، [[رالى (نورث كارولاينا)|رالى]]
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية الامريكانيه ، [[كارى]]
* كنيسة القديس بيشوى والبابا كيريلوس القبطية الأرثوذكسية، [[ريدسفيل (روكنجهام)|ريدزفيل]]

=== ولاية كارولينا الجنوبيه ===

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، [[جرينفيل (جرينفيل)|غرينفيل]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[ميرتل بيتش]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[مولدين]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[تشارلستون (ساوث كارولاينا)|تشارلستون]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[فورت ميل]]

=== كنتاكى ===

* كنيسة القديسين شنودة و أبرام القبطية الأرثوذكسية، [[بولينج جرين|بولينغ غرين]]
* كنيسة العذراء مريم المقدسة والقديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[ليكسينجتون (كنتاكى)|ليكسينغتون]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[لويڤيل (كنتاكى)|لويفيل]]

== أبرشية بنسلفانيا وماريلاند وديلاوير وڤيرچينيا الغربيه ==
رئيس دى الأبرشية هو الأنبا كاراس.

=== ولاية بنسلفانيا ===

* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[آنفيل مقاطعة لبانون , بنسلفانيا , الولايات المتحده|آنفيل]]
* [[كنيسه القديس جورج القبطيه الارثوذكسيه (بنسيلفانيا)|كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية]] ، نورستاون ( [[فيلادلفيا]] )
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[هاريسبرج (بنسيلفانيا)|هاريسبرج]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، أمبريدج
* [[كنيسه القديسه مريم القبطيه الارثوذكسيه|كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية]] ، سيلفر سبرينج
* كنيسة القديسة مريم والقديس بيشوى القبطية الأرثوذكسية، ألينتاون
* كنيسة القديسة مريم والقديس يوسف القبطية الأرثوذكسية، [[Levvittown, Pennsylvania|ليفيت تاون]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس كيرلس القبطية الأرثوذكسية، هاتفيلد
* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقوريوس القبطية الأرثوذكسية، ديفون
* كنيسة العذراء مريم والقديسة مارينا القبطية الأرثوذكسية، ماونت بوكونو
* كنيسة القديس مينا والبابا كيرلس القبطية الأرثوذكسية، كارلايل
* كنيسة القديسة مونيكا والقديس أوغسطين القبطية الأرثوذكسية، [إليزابيثتاون، بنسلفانيا].

=== ولاية ماريلاند ===

* كنيسة القديسين برنابا وسوزانا القبطية الأرثوذكسية، [[بالتيمور]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، كوكسفيل

=== ولاية ديلاوير ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية فى ديلاوير، [[نيوارك (نيو كاسل)|نيوارك]]

=== ولاية ڤيرچينيا الغربيه ===

* كنيسة القديسة مريم والملاك جبرائيل القبطية الأرثوذكسية، [[تشارلستون (ويست ڤيرچينيا)|تشارلستون]]

== أبرشية أوهايو وميشيجان و انديانا ==
رئيس دى الأبرشية هو الأنبا سيرافيم.

=== أوهايو ===

* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، واترفيل ( [[توليدو, اوهايو|توليدو]] )
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[سيفن هيلز]] ( [[كليڤلاند|كليفلاند]] )
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[كولومبوس (اوهايو)|كولومبوس]]
* دير القديسة مريم والقديس يوحنا، [[وارن|وارين]]
* كنيسة القديسين مينا و أبانوب القبطية الأرثوذكسية، [[مياميسبيرج|مياميسبرغ]] ( [[دايتون (اوهايو)|دايتون]] )
* كنيسة القديسين بطرس وجورج القبطية الأرثوذكسية، [[ويستليك، اوهايو|ويستليك]] (كليفلاند)

=== ميشيجان ===

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[تروى (اوكلاند, ميشيجان)|تروى]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[تروى (اوكلاند, ميشيجان)|تروى]]
* كنيسة القديس مينا والبابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية ، بلدة شيلبي
* كنيسة القديسة مريم والبابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية [[فريزر (ماكومب)|فى فريزر]]
* كنيسة الصليب المقدس القبطية الأرثوذكسية، [[فارمنجتون هيلز]]
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، ميو
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[آن آربور, ميشيجان|آن أربور]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[جراند رابيدز|غراند رابيدز]]
* الطائفة القبطية الأرثوذكسية فى [[لانسنج|لانسينغ]]

=== انديانا ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[انديانابوليس]]

== أبرشية شمال كاليفورنيا و شمال غرب المحيط الهادى ==

=== كاليفورنيا ===

* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[هايوارد (كاليفورنيا)|هايوارد]]
* كنيسة القديسين جورج ويوسف القبطية الأرثوذكسية، [[كامببيل (كاليفورنيا)|كامبل]] ( [[سان خوسيه (كاليفورنيا)|سان خوسيه]] )
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[مونتيرى (كاليفورنيا)|مونتيرى]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[ريبون (كاليفورنيا)|ريبون]] ( [[موديستو (كاليفورنيا)|موديستو]] )
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[روزڤيل (كاليفورنيا)|روزفيل]] ( [[ساكرامنتو (كاليفورنيا)|ساكرامنتو]] )
* كنيسة القديسة مريم والقديس يوحنا القبطية الأرثوذكسية، [[پليزانتون (كاليفورنيا)|بليزانتون]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[كونكورد (كاليفورنيا)|كونكورد]]

=== واشينطون ===

* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[كيركلاند, واشينطون|كيركلاند]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[لينوود]]
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[بونى ليك]]
* كنيسة القديس مينا والبابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية، [[بوثيل, واشينطون|بوثيل]]
* كنيسة القديسين فيلوباتر وديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[لينوود]]
* كنيسة رؤساء الملايكه القبطية الأرثوذكسية، إيفريت
* كنيسة القديسة مريم والقديس أبانوب القبطية الأرثوذكسية، المدن الثلاث

=== ولاية أوريجون ===

* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[پورتلاند، اوريجون|بورتلاند]]
* كنيسة القديسة مريم والشهيدة مارينا القبطية الأرثوذكسية، جريشام

== أبرشية امريكا الشماليه ==
تخضع دى الأبرشية مباشره لسلطة بابا الإسكندرية. وتشمل كل الكنائس فى امريكا الشمالية اللى لا تتبع أى أبرشية. ويخدم دى الأبرشية رئيسٌ للكرسى و أسقفٌ عام، يخضعان مباشره لسلطة بابا الإسكندرية.

* الأنبا ميخائيل، الأسقف المساعد لأبرشية الإسكندرية المقدسة وجميع اماكن ولاية ڤيرچينيا بالولايات المتحدة الامريكانيه ؛ مساعد لأبرشية امريكا الشمالية، اللى تخضع الايام دى للولاية البطريركية.

الكنائس اللى بعد كده تخضع لسلطة أبرشية امريكا الشمالية:

=== كولورادو ===

* [[كنيسه القديس مرقس القبطيه الارثوذكسيه|كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية]] ، [[سينتينيال]] ( [[دينڤر|دنفر]] )

=== أيداهو ===

* كنيسة العذراء مريم والقديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[بويسى|بويز]]

=== إلينوى ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[بلاتين (قريه فى مقاطعه كوك)|بالاتين]] ( [[شيكاجو]] )
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية ، [[بور ريدجى|بور ريدج]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، (موني، إلينوى)، ( [[شيكاجو]] )
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية ( [[شيكاجو]] )
* كنيسة القديس مينا والقديس البابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية، ( [[اوربانا|أوربانا]] )

=== ولاية أيوا ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[954 Cummins Pkwy|954 طريق كومينز باركواى]] ( [[دى موين]] )
* الجالية القبطية، [[بورلينجتون (دى موين)|برلنغتون]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[كونسيل بلوفس]] (الموقع السابق؛ رغم ان المبنى لسه موجودًا ولسه الكنيسة القبطية الأرثوذكسية تملكه، ف تم نقل الخدمات لمبنى جديد فى [[اوماها نبراسكا|أوماها]] ، [[نبراسكا]] ).

=== ولاية ماريلاند ===

* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، كابين جون

=== مينيسوتا ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[ساوث سانت بول|جنوب سانت بول]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[بليموث (هينيبين)|بليموث]]

=== ميسورى ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس أبرام القبطية الأرثوذكسية، [[سانت لويس (ميزورى)|سانت لويس]]

=== مونتانا ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس كاراس، [[بيلينجز (مونتانا)|بيلينغز]]

=== نبراسكا ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[اوماها نبراسكا|أوماها]] (كانت سابقا فى [[كونسيل بلوفس]] ، [[ايوا|أيوا]] ، و نقلت الكنيسة مؤخرا خدماتها لمبنى جديد اتبنا فى أوماها علشان تكون أقرب لأعضائها وتلتزم بشكل كامل بتسميتها الأبرشية ككنيسة قبطية أرثوذكسية فى أوماها).

=== نيفادا ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[لاس ڤيجاس]]

=== نيو جيرسى ===
[[ملف:George-Shenouda_Ch_JC_jeh.JPG|تصغير|273x273بك|المبنى الحالى لكنيسة القديسين جورج وشنودة القبطية الأرثوذكسية ، اللى اتأسست فى الأصل كتانى كنيسة قبطية أرثوذكسية فى [[چيرسى سيتى (نيو چيرسى)|مدينة جيرسى]] .]]

* كنيسة الأنبا موسى القوى والقديس أبرام القبطية الأرثوذكسية، بلدة بيسكاتاواي
* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، بلدة هاول
* كنيسة النبى داود والقديس كاراس القبطية الأرثوذكسية، فرانكلين ليكس
* كنيسة البابا كيرلس السادس و رئيس الشمامسة حبيب جرجس القبطية الأرثوذكسية، بلدة واشنطن
* كنيسة الملكة مريم و الأمير تادروس الاولانى القبطية الأرثوذكسية، سبوتسوود
* كنيسة القديسين أبانوب و أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[بايون ، نيو جيرسى|بايون]]
* كنيسة القديس أنيانوس القبطية الأرثوذكسية، برينستون
* كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، ميدفورد
* كنيسة القديسين أنطونيوس ومينا القبطية الأرثوذكسية، [[ايست روثرفورد، نيوجيرسى|إيست روثرفورد]]
* كنيسة القديسين أوغسطين ومونيكا القبطية الأرثوذكسية، سوميت
* كنيسة القديسين جورج وشنودة القبطية الأرثوذكسية ، [[چيرسى سيتى (نيو چيرسى)|مدينة جيرسى]]
* كنيسة القديسين يوحنا ومريم المجدلية القبطية الأرثوذكسية، موريس بلينز
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، سيدار غروف
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية ، مدينة جيرسي
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، إيست برونزويك
* كنيسة القديسة مريم والقديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، بلدة هيلزبورو
* كنيسة القديسة مريم والقديس بيشوى القبطية الأرثوذكسية، إليزابيث
* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقوريوس القبطية الأرثوذكسية، بيلفيل
* كنيسة القديسة مريم والقديسة بولس القبطية الأرثوذكسية، بلدة بارنيغات
* كنيسة القديسة مريم والقديس إسطفانوس القبطية الأرثوذكسية، ساوث ريفر
* كنيسة القديسة مريم والقديس شنودة والقديس توما القبطية الأرثوذكسية، بلدة هاميلتون
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، بلدة هولمديل
* كنيسة القديس بولس القبطية الأرثوذكسية، مدينة ماكي
* كنيسة العذراء مريم والقديس يوحنا القبطية الأرثوذكسية، [[بايون ، نيو جيرسى|بايون]]
* كنيسة القديسة مريم و رئيس الملايكه رافائيل القبطية الأرثوذكسية، بلدة أولد بريدج
* كنيسة القديسة مريم المصرية والقديس تيموثاوس الرسول القبطية الأرثوذكسية، كرانبري

=== ولاية بنسلفانيا ===

* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، ألتونا

=== يوتا ===

* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[سولت ليك سيتى|مدينة سولت ليك]]

=== ولاية ڤيرچينيا ===

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، ريتشموند
* كنيسة القديس أبانوب القبطية الأرثوذكسية، [[سبرينجفيلد (منطقه فى امريكا)|سبرينجفيلد]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس أبرام القبطية الأرثوذكسية، [[ڤيرچينيا بيتش, ڤيرچينيا|ڤيرچينيا بيتش]]
* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، هامبتون
* كنيسة القديس يوسف النجار القبطية الأرثوذكسية، غينزفيل
* كنيسة القديسة مارينا القبطية الأرثوذكسية، وينشستر
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[فيرفاكس (ڤيرچينيا)|فيرفاكس]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، روانوك
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، يوركتاون
* كنيسة القديسة مريم والقديس يوحنا المعمدان القبطية الأرثوذكسية، ستونتون
* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقوريوس القبطية الأرثوذكسية، ستافورد
* كنيسة القديس مينا والقديس البابا كيرلس القبطية الأرثوذكسية، موسلي
* كنيسة القديس موسى القبطية الأرثوذكسية، [[اشبورن (منطقه فى امريكا)|أشبورن]]
* كنيسة القديس فيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[ميريفيلد|فيرفاكس]]
* كنيسة القديس البابا كيرلس القبطية الأرثوذكسية، [[شانتيلى]]
* كنيسة القديسين تيموثاوس و أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، [[مقاطعة ارلينجتون (ڤيرچينيا)|أرلينغتون]]

=== ويسكونسن ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية، [[ميلووكى]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس روايس القبطية الأرثوذكسية، [[ماديسون (ويسكونسين)|ماديسون]]
* كنيسة العذراء مريم والملاك ميخائيل القبطية الأرثوذكسية، سبرينجفيلد

== الأراضى الأمريكيه ==
بالإضافة لالولايات الكونفدرالية، تنتمى شوية مناطق تانيه لأراضى تابعة رسميا للولايات المتحدة:

=== جزر العذراء الأمريكيه ===

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[سانت توماس (جزيره)|القديس توما]]

== صور ==
&lt;gallery&gt;
ملف:St._Mark_Coptic_Orthodox_Church_(Centennial,_Colorado).JPG|بديل=St. Mark Coptic Orthodox Church of Centennial, CO| كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية فى سينتينيال، كولورادو
ملف:George-Shenouda_Ch_JC_jeh.JPG|بديل=Sts. George &amp; Shenouda Coptic Orthodox Church of Jersey City, NJ| كنيسة القديسين جورج وشنودة القبطية الأرثوذكسية فى جيرسى سيتى، نيوجيرسى
ملف:Mary_&amp;_Antonionus_Coptic_Ch_606_Woodward_Av_Ridgewood_NY_11385_jeh.jpg|بديل=Sts. Mary &amp; Antonionus Coptic Orthodox Church of Queens, NY| كنيسة القديسين مريم و أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية فى كوينز، نيو يورك
ملف:Michael-Mena_Coptic_Ch_jeh.JPG|بديل=Archangel Michael &amp; St. Mena Coptic Orthodox Church of Staten Island, NY| كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس مينا القبطيه الأرثوذكسية فى جزيرة ستاتن، نيو يورك
ملف:Annville_St_Anthony_Coptic_PA.jpg|بديل=St. Anthony Coptic Orthodox Church of Annville, PA| كنيسة القديس أنطونيوس القبطية الأرثوذكسية فى آنفيل، بنسلفانيا
ملف:Coptic_Church_Norristown_PA.jpg|بديل=St. George Coptic Orthodox Church of Norristown, PA| كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية فى نورستاون، بنسلفانيا
ملف:St_Mary_Coptic_Orthodox_Church_of_Lancaster_Front.jpg|بديل=St. Mary Coptic Orthodox Church of Lancaster, PA| كنيسة القديسة مريم القبطيه الأرثوذكسيه فى لانكستر، بنسلفانيا
ملف:StMarkCopticOrthodoxChurchBellaireTX0.JPG|بديل=St. Mark Coptic Orthodox Church of Bellaire, TX| كنيسة القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسية فى بيلاير، تكساس
&lt;/gallery&gt;

== شوف ==

* الاقباط الامريكان
* [[الكنايس القبطيه فى مصر]]
* [[الكنايس القبطيه الارتودكسيه فى كندا]]
* الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى امريكا الشمالية
* الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى امريكا
* [[شنوده التالت (بابا اسكندريه)|البابا شنودة التالت بابا الإسكندرية]]
* [[الارثوذكسيه المشرقيه|الكنائس الأرثوذكسية الشرقية]]
* الأرثوذكسية الشرقية فى امريكا الشمالية

[[تصنيف:اقباط]]
[[تصنيف:امريكا]]</text>
      <sha1>jcjqju8ovup7fhzcmjw5xk56e5btgnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الكنايس القبطيه الارتودكسيه فى كندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293688</id>
    <revision>
      <id>13024455</id>
      <parentid>13016237</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }}</comment>
      <origin>13024455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13911" sha1="c514nxhhvxhqzoynxrbmfuiqq2notkb" xml:space="preserve">دى لسته ''جزئية'' '''[[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|بالكنائس القبطية الأرثوذكسية]]''' فى كندا. و عددها 70 كنيسة وجماعه.&lt;ref&gt;[http://nacopts.com/ Data for Coptic Churches in North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011034527/http://nacopts.com/ |date=2008-10-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081011034527/http://nacopts.com/|date=2008-10-11}} (retrieved 08-10-2008)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Coptic Orthodox Church directory on {{استشهاد ويب|عنوان=MyCopticChurch.com - Complete Coptic Church Listing in the USA and Canada|مسار=http://mycopticchurch.com/churches/|تاريخ-الوصول=2008-04-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080413182409/http://mycopticchurch.com/churches/|تاريخ-الأرشيف=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413182409/http://mycopticchurch.com/churches/}}&lt;/ref&gt;

== أبرشية ميسيسوجا وفانكوفر وغرب كندا ==
[[ملف:Coptic_Orthodox_Dioceses_of_Canada.png|تصغير|450x450بك|خريطة أبرشيات وولايات الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى كندا.]]
رئيس دى الأبرشية هو [[Bishop Mina|الأسقف مينا]] ، أسقف الأبرشية المقدسة [[ميسيسوجا|لميسيسوجا]] [[ڤانكوڤر|وفانكوفر]] وغرب كندا.
{{اقباط}}
الكنائس التبع لأبرشية:

=== ألبرتا ===

* كنيسة القديسة مريم والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، ريد دير
* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[ادمونتون|إدمونتون]]
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[كالجارى]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس بولس القبطية الأرثوذكسية، كالجاري

=== مقاطعة كولومبيا البريطانية ===

* كنيسة القديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[سورى, كولومبيا البريطانيه|سارى]] (محترقة)
* كنيسة القديسين مرقس وفيلوباتير القبطية الأرثوذكسية، [[ڤانكوڤر|فانكوفر]]
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، ساري
* كنيسة القديس البابا كيرلس القبطية الأرثوذكسية، جزيرة فانكوفر

=== مانيتوبا ===

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[وينيبيج|وينيبيغ]]
* كنيسة القديسين مينا و أنطونى القبطية الأرثوذكسية، [[براندون]]

=== أونتاريو (ميسيسوجا وغرب أونتاريو) ===

* ''انظر تحته للاطلاع على كنائس شرق أونتاريو''
* ''انظر تحته لمزيد من المعلومات حول الكنائس التانيه فى منطقة تورنتو الكبرى''
* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديسة تكلا القبطية الأرثوذكسية، [[برامبتون]]
* كنيسة رئيس الملايكه رافائيل والقديسة مارينا القبطية الأرثوذكسية، [[مدينه بورلينجتون|برلنغتون]]
* كنيسة القديس فيلوباتير ميركوريوس القبطية الأرثوذكسية، [[جويلف|غويلف]]
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[هاميلتون (اونتاريو)|هاميلتون]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Saint Mina Coptic Orthodox Church|مسار=http://www.stminahamilton.ca/}}&lt;/ref&gt;
* كنيسة القديسة مريم والقديس موريس القبطية الأرثوذكسية، [[كيتشنر, اونتاريو|كيتشنر]]
* كنيسة القديس بولس الناسك القبطية الأرثوذكسية، [[مدينه لندن, كندا|لندن]]
* كنيسة القديسين جورج و أبانوب القبطية الأرثوذكسية، [[ميلتون (بلده فى ريجيونال مونيسيپاليتى اوف هالتون)|ميلتون]]
* كنيسة المذابح السبعة القبطية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة المهد القبطية الأرثوذكسية الكندية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة القيامة القبطية الأرثوذكسية الكندية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة القديسين مرقس ودميانا القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة القديسين ماكسيموس ودوميتيوس القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة القديسين مينا وكيريلوس القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة القديسين فيلوباتير و أنطونى القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة النبى دانيال والشباب القديسين الثلاثة، الكنيسة القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]
* كنيسة العذراء مريم والقديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية، [[ميسيسوجا]]

[[ملف:Virgin_Mary_and_St._Anathasius_Church.jpg|يسار|تصغير|330x330بك|كنيسة مريم العذراء والقديس أثناسيوس و المركز القبطى الكندي، ميسيسوجا]]

* وادى والدة الإله، مونو
* كنيسة القديسين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، [[اوكفيل, اونتاريو|أوكفيل]]
* كنيسة القديسين جورج وميركوريوس أبو سيفين القبطية الأرثوذكسية، [[سانت كاثرينز|سانت كاترين]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس موسى الأسود القبطية الأرثوذكسية، [[مدينه وندسور|وندسور]]

=== ساسكاتشوان ===

* كنيسة القديسين مرقس وجورج القبطية الأرثوذكسية، [[ريجاينا|ريجينا]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[ساسكاتون]]

== أبرشية أوتاوا ومونتريال وشرق كندا ==
رئيس دى الأبرشية هو [[Bishop Boules|المطران بولز]] ، أسقف الأبرشية المقدسة لأوتاوا ومونتريال وشرق كندا

فيما يلى قائمة بالكنائس التبع لأبرشية:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Our Churches &amp; Fathers|مسار=https://eccopts.ca/churches/}}&lt;/ref&gt;

=== نيو برونزويك ===

* كنيسة القديسة مريم العذراء والقديس جورج القبطية الأرثوذكسية، [[سانت جون, كندا|القديس يوحنا]]

=== نيوفاوندلاند ولابرادور ===

* كنيسة القديس موريس القبطية الأرثوذكسية، ماونت بيرل
* كنيسة القديسة مريم والقديسة فيرينا القبطية الأرثوذكسية، غاندر
* المجتمع القبطي، غراند فولز
* الجالية القبطية، كورنر بروك

=== نوفا سكوتيا ===

* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[هاليفاكس (نوڤا سكوشا)|هاليفاكس]]

=== أونتاريو (شرق أونتاريو) ===

* دير القديس أنتوني، [[بيرث (لانارك كونتى)|بيرث]]
* كنيسة القديسين جورج و أنطونى القبطية الأرثوذكسية، [[اوتاوا|أوتاوا]]
* كنيسة القديس يوسف القبطية الأرثوذكسية، [[اوتاوا|أوتاوا]]
* كنيسة القديس مرقس والقديسة مريم المصرية القبطية الأرثوذكسية، [[اوتاوا|أوتاوا]] (كنيسة الإرسالية)
* كنيسة القديسة مريم القبطية الأرثوذكسية، [[اوتاوا|أوتاوا]]
* كنيسة القديس مينا القبطية الأرثوذكسية، [[مدينه كينجستون|كينغستون]]

=== كيبيك ===

* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[مونتريال]]
* كنيسة القديسين جورج ويوسف القبطية الأرثوذكسية، بييرفوند
* كنيسة العذراء مريم القبطية الأرثوذكسية، سانت هوبير
* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس مرقوريوس القبطية الأرثوذكسية، لافال
* كنيسة القديسين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، بوانت كلير (كنيسة الإرسالية)
* كنيسة العذراء مريم والقديس مينا والبابا كيرلس القبطية الأرثوذكسية، سانت فوي
* كنيسة القديس مينا والبابا كيرلس السادس القبطية الأرثوذكسية، سانت تيريزا
* كنيسة الثالوث المقدس الأرثوذكسية الإريترية، لاشين
* كنيسة القديس يوحنا المعمدان القبطية الأرثوذكسية، فودروي-دوريون

== أبرشية امريكا الشمالية ==
[[ملف:St._George_&amp;_St._Rueiss_Coptic_Orthodox_Church.JPG|يسار|تصغير|330x330بك|كنيسة القديسين جورج ورويس القبطية الأرثوذكسية فى تورنتو]]
فيما يلى قائمة بالكنائس التبع أبرشية امريكا الشمالية:

=== أونتاريو ===

* كنيسة رئيس الملايكه ميخائيل والقديس مينا القبطية الأرثوذكسية، نورث يورك ، [[تورونتو|تورنتو]]
* كنيسة القديس بيشوى القبطية الأرثوذكسية، ستوفيل
* كنيسة القديسين جورج ورويس القبطية الأرثوذكسية، نورث يورك، [[تورونتو|تورنتو]]
* كنيسة القديس يوحنا المعمدان والقديسة إليزابيث القبطية الأرثوذكسية، أورو-ميدونتي
* كنيسة القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[تورونتو|تورنتو]]
* كاتدرائية القديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[ماركام|ماركهام]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس أبرام القبطية الأرثوذكسية، [[اجاكس|أياكس]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس يوحنا الحبيب القبطية الأرثوذكسية، بيكرينغ
* كنيسة القديسة مريم والقديس يوسف القبطية الأرثوذكسية، [[ريتشموند هيل, اونتاريو|ريتشموند هيل]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس صموئيل المعترف القبطية الأرثوذكسية، [[ماركام|ماركهام]]
* كنيسة القديسين موريس وفيرينا القبطية الأرثوذكسية، [[ماركام|ماركهام]]
* كنيسة القديسين موسى وكاثرين القبطية الأرثوذكسية، [[تورونتو|تورنتو]]
* كنيسة القديسين فيلوباتير ميركوريوس وشنودة القبطية الأرثوذكسية، نورث يورك، [[تورونتو|تورنتو]]
* تى أجيا ماريا وكنيسة القديسة دميانة القبطية الأرثوذكسية، إيتوبيكوك ، [[تورونتو]]
* كنيسة العذراء مريم والرسولين بطرس وبولس القبطية الأرثوذكسية، [[فاوجان, اونتاريو|فوغان]]
* كنيسة القديسين فيلوباتير وديميانا القبطية الأرثوذكسية، [[نيوماركت (اونتاريو)|نيوماركت]]
* كنيسة القديسة مريم والقديس مرقس القبطية الأرثوذكسية، [[جريتر سودبورى|سودبرى]]

== صور ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Stmarkscathedralmarkham.jpg|بديل=St. Mary and St. Mark Coptic Orthodox Cathedral of Markham| كاتدرائية القديسة مريم والقديس مرقس القبطية الأرثوذكسية فى ماركهام
ملف:St._George_&amp;_St._Rueiss_Coptic_Orthodox_Church.JPG|بديل=Sts. George &amp; Rueiss Coptic Orthodox Church of Toronto| كنيسة القديسين جورج ورويس القبطية الأرثوذكسيه فى تورنتو
ملف:Mississauga_-_Copts.jpg|بديل=Virgin Mary &amp; St. Athanasius Coptic Orthodox Church of Mississauga| كنيسة مريم العذراء والقديس أثناسيوس القبطية الأرثوذكسية فى ميسيسوجا
ملف:Saint_Mina_and_Saint_Kyrillos_Coptic_Orthodox_Church.jpg|بديل=Sts. Mina &amp; Kryillos Coptic Orthodox Church of Mississauga| كنيسة القديسين مينا وكريلوس القبطية الأرثوذكسية فى ميسيسوجا
&lt;/gallery&gt;

== شوف ==

* [[قبطى (توضيح)|اللغة القبطية (توضيح)]]
* الأقباط الكنديون
* [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|الكنيسة القبطية الأرثوذكسية]]
* الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى امريكا الشمالية
** الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى امريكا
*** [[الكنائس القبطيه الارتودكسيه فى الولايات المتحده|قائمة الكنائس القبطية الأرثوذكسية فى امريكا]]
** الكنيسة القبطية الأرثوذكسية فى كندا
* الأرثوذكسية الشرقية فى امريكا الشمالية

[[تصنيف:كندا]]
[[تصنيف:اقباط]]</text>
      <sha1>c514nxhhvxhqzoynxrbmfuiqq2notkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293870</id>
    <revision>
      <id>13024542</id>
      <parentid>13009953</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: تُصنّف ← بتتصنف،  بل  ←  لكن ،  ويشمل  ←  و بيشمل</comment>
      <origin>13024542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76772" sha1="c77xatljzwzajfe4qjvgeiiztqt2auz" xml:space="preserve">{{Infobox medical intervention|image=[[File:12-08-18-tilidin-retard.jpg|250px]]|caption=Packages of medication (tilidin)|alt=|pronounce=|synonyms=Medicine, drug, pharmaceutical, pharmaceutical preparation, pharmaceutical product, medicinal product, medicament, remedy, meds|ICD10=|ICD9=|ICD9unlinked=|MeshID=|LOINC=|other_codes=|MedlinePlus=|eMedicine=}}
[[ملف:VariousPills.jpg|تصغير|من أمثلة الأدوية الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية .]]

'''الدوا''' (وبيتسما كمان '''المستحضر''' '''الدوائى''' ، أو '''الدوا''' ، أو '''المنتج''' '''الدوائى''' ، أو ببساطة '''الدوا''' ) هو مادة دوائية بتستعمل لتشخيص الأمراض أو علاجها أو الوقاية منها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Federal Food, Drug, and Cosmetic Act, SEC. 210.|مسار=https://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm|تاريخ-الوصول=17 August 2008|صحيفة=U.S. Food and Drug Administration|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090512014151/http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm|تاريخ-الأرشيف=12 May 2009|url-status=dead|في=(g), (1), (B)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0027:EN:HTML Directive 2004/27/EC of the European Parliament and of the Council of 31 March 2004 amending Directive 2001/83/EC on the Community code relating to medicinal products for human use – Article 1]&quot;. Published 31 March 2004. Accessed 17 August 2008. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210430004857/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0027:EN:HTML|date=30 April 2021}}.&lt;/ref&gt; بيعتبرالعلاج الدوائى جزء هام من [[طب|المجال الطبى]] ، ويعتمد على علم [[فارماكولوچى|الصيدلة]] للتطور المستمر، وعلى [[صيدله|الصيدلة]] للإدارة السليمة. الأدوية بتتصنف بطرقٍ كتير.  واحد من أهمّها هو تصنيفها حسب مستوى الرقابة ،  اللى يُفرِّق بين الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية (اللى لا يُصرفها الصيدلى إلا بوصفة طبية ) و الأدوية اللى بتتباع دون وصفة طبية (اللى يُمكن للمستهلكين طلبها بأنفسهم). كما يُمكن تصنيف الأدوية حسب آلية عملها، أو طريقة تناولها ، أو الجهاز البيولوجى اللى تُؤثِّر عليه، أو تأثيراتها العلاجية . وتُصدر [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] قائمةً بالأدوية الأساسية .

اكتشاف الأدوية وتطويرها مساعى معقدة ومكلفة تضطلع بيها شركات الأدوية والعلما الاكاديميين والحكومات. وبسبب ده المسار المعقد من الاكتشاف لالتسويق، بقت الشراكات ممارسةً شائعةً للنهوض بالأدوية المرشحة عبر مراحل التطوير. وتتولى الحكومات عموم تنظيم الأدوية المسموح بتسويقها،و كيفية تسويقها ، و فى بعض الدول، تحديد أسعارها . و أثيرت خلافات حول تسعير الأدوية والتخلص من الأدوية المستعملة.

== تعريف ==
الدوا هو مادة طبية أو [[مركب كيماوى|مركب كيميائى]] بيستخدم لعلاج الأمراض أو الشفاء منها. و حسب   ''[[انسيكلوبيديا بريتانيكا|لموسوعة بريتانيكا]]'' ، الدوا هو &quot;مادة بتستعمل فى علاج مرض أو تخفيف الألم &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Medication Definition &amp; Meaning|مسار=https://www.britannica.com/dictionary/medication|تاريخ-الوصول=31 March 2022|صحيفة=Britannica Dictionary|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220331172048/https://www.britannica.com/dictionary/medication|تاريخ-الأرشيف=31 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

حسب تعريف المعهد الوطنى للسرطان ، بتشمل أشكال جرعات الأدوية الأقراص ، والكبسولات ، و السوائل، و الكريمات ، و اللصقات. ويمكن إعطاء الأدوية بطرق مختلفة، زى عن طريق الفم ، أو الحقن الوريدى ، أو التقطير فى الودن أو العين . وبيتقال على الدوا اللى لا فيه مادة فعالة وبيستخدم فى الدراسات البحثية اسم [[علاج وهمى|الدوا الوهمى (بلاسيبو)]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Definition of medication|مسار=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/medication|تاريخ-الوصول=24 November 2022|صحيفة=National Cancer Institute|تاريخ=2 February 2011|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221129084105/https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/medication|تاريخ-الأرشيف=29 November 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'

فى اوروبا، بيستخدم مصطلح &quot;المنتج الطبي&quot;، ويُاتعرف حسب  قانون الاتحاد الاوروبى على النحو التالي:

* &quot;أى مادة أو مزيج من المواد يُقدّم على أنه يمتلك خصايص لعلاج الأمراض أو الوقاية منها عند البشر؛ أو&quot;
* &quot;أى مادة أو مزيج من المواد اللى ممكن استخدامها أو إعطاؤها للبشر إما بهدف استعادة أو تصحيح أو تعديل الوظايف الفسيولوجية عن طريق ممارسة تأثير [[فارماكولوچى|دوائى]] أو مناعى أو أيضى أو لإجراء تشخيص طبى . :&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Directive 2004/27/EC|مسار=http://ec.europa.eu/health/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf|صحيفة=Official Journal of the European Union.|تاريخ=30 April 2004|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210429020803/https://ec.europa.eu/health//sites/health/files/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf|تاريخ-الأرشيف=Apr 29, 2021|url-status=dead|في=L136}}&lt;/ref&gt; 36 

فى امريكا، &quot;الدوا (Drug)&quot; بييتعرف بأنه:

* مادة (بخلاف الطعام) تهدف لالتأثير على بنية الجسم أو أى وظيفة من وظايفه.
* مادة مخصصة للاستخدام كمكون من مكونات الدوا لكن مش كجهاز أو مكون أو جزء أو ملحق لجهاز.
* مادة مخصصة للاستخدام فى تشخيص الأمراض أو علاجها أو تخفيفها أو معالجتها أو الوقاية منها .
* مادة معترف بيها من قبل دستور أدوية رسمى أو قائمة تركيبات دوائية.
* تُدرج المنتجات البيولوجية ضمن  التعريف ده ، وتخضع عموم لنفس القوانين واللوائح، لكن توجد اختلافات بخصوص بعمليات تصنيعها (عملية كيميائية مقابل عملية بيولوجية).&lt;ref&gt;FDA, &quot;[https://web.archive.org/web/20090608120918/http://www.fda.gov/Drugs/InformationOnDrugs/ucm079436.htm Drugs@FDA Glossary of Terms]&quot;. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230108175048/https://www.fda.gov/drugs/drug-approvals-and-databases/drugsfda-glossary-terms|date=8 January 2023}}.&lt;/ref&gt;

== استخدام ==
تمت دراسة تعاطى الادويه بين كبار السن الامريكان؛ ففى مجموعة مكونة من 2377 شخص  بمتوسط عمر 71  سنه  تم استطلاع آرائهم بين 2005 و2006، تناول 84% منهم دواً واحد على الأقل بوصفة طبية، وتناول 44% منهم دواً واحد على الأقل بدون وصفة طبية، وتناول 52% منهم مكمل غذائى واحد على الأقل؛ و فى مجموعة تانيه مكونة من 2245 امريكانى مسن (بمتوسط عمر 71  سنه ) تم استطلاع آرائهم خلال الفترة 2010-2011، كانت دى النسب 88% و38% و64% على التوالى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Changes in prescription and over-the-counter medication and dietary supplement use among older adults in the united states, 2005 vs 2011|صحيفة=JAMA Internal Medicine|مؤلف=Qato DM|تاريخ=1 April 2016|المجلد=176|العدد=4|صفحات=473–482|مؤلف2=Wilder J|مؤلف3=Schumm L|مؤلف4=Gillet V|مؤلف5=Alexander G|ببمد_سنترال=5024734|pmid=26998708|دوي=10.1001/jamainternmed.2015.8581}}&lt;/ref&gt;

== تصنيف ==

 واحد من التصنيفات الرئيسية هو بين الأدوية التقليدية ذات الجزيئات الصغيرة ؛ اللى فى العاده  تكون مشتقة من التخليق الكيميائى والمنتجات الطبية البيولوجية ؛ اللى بتشمل البروتينات المؤتلفة [[طوعم|واللقاحات]] ومنتجات الدم المستخدمة علاجى ( زى IVIG ) والعلاج الجينى والعلاج الخلوى (زى ، علاجات الخلايا الجذعية ).  المستحضرات الصيدلانية ، أو الأدوية، بتتصنف لمجموعاتٍ كتيرةٍ مع منشئها، و ده  بناء على خصايصها الدوائية، كآلية عملها وتأثيرها الدوائي، &lt;ref&gt;[https://www.medthority.com/drugs/ https://www.medthority.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230108175035/https://auth.medthority.com/login?state=hKFo2SBSR2puZC1ZQ3pZdUQ5UVJGbzlnNElqYktia2c2MXl6d6FupWxvZ2luo3RpZNkgTUptdUZCVTF1bHExdGxRRTBGa2tvZEdBdjlGbU0tREajY2lk2SBxMHRZQk50aEpOM29UTURaM1dmQWF1UHRpdkdGcWd3OA&amp;client=q0tYBNthJN3oTMDZ3WfAauPtivGFqgw8&amp;protocol=wsfed&amp;wtrealm=https%3A%2F%2Fmedthority.com&amp;wctx=WsFedOwinState%3DxcTT6ENAj9wrgjDRMmflf7KNXqenWwGg3b3WlWdkmRTyS2Q3Oj-3SDX_SF_E2rzVEBrKiwDstZtdEDWM0ezH05jm4DBiCGWKGqRZ03AnhHzUPxALAtTi6450_lRP9bYD_bjOurgq0MB9prg4iWRlow&amp;wa=wsignin1.0|date=8 January 2023}} database of prescription pharmaceutical products including drug classifications https://www.medthority.com/drugs/&lt;/ref&gt; زى خصايصها الكيميائية ، وطريقة إعطائها ، والجهاز البيولوجى اللى بتأثر عليه، أو تأثيراتها العلاجية . ونظام التصنيف التشريحى العلاجى الكيميائى (ATC) نظام تصنيفى متطور وشائع الاستخدام. وتحتفظ [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] بقائمةٍ للأدوية الأساسية .

أيض ممكن وصف الأدوية بأنها &quot;أدوية متخصصة&quot;، بغض النظر عن التصنيفات التانيه، هيا فئة غير محددة المعالم من الأدوية اللى قد يصعب إعطاؤها، وتتطلب معالجة خاصة وقت الإعطاء، وتتطلب مراقبة المريض وقت الإعطاء وبعده مباشرة، ولها متطلبات تنظيمية محددة تقيد استخدامها، و فى العاده تكون غاليه اوى مقارنة بالأدوية التانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Specialty Pharmaceuticals|صحيفة=[[Health Aff. (Millwood)|Health Affairs]]|مسار=http://www.healthaffairs.org/healthpolicybriefs/brief.php?brief_id=103|title-note=Health Policy Briefs|vauthors=Spatz I, McGee N|تاريخ=25 November 2013|في=What's The Background?|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150906190339/http://www.healthaffairs.org/healthpolicybriefs/brief.php?brief_id=103|تاريخ-الأرشيف=6 September 2015|تاريخ-الوصول=28 August 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== طريقة إعطاء الدوا ===
{{Main|Route of administration}}
طريقة إعطاء الدوا ممكن تفرق فى تأثيره. ممكن تصنيف الأدوية كمان بناء على طريقة إعطائها. علشان بتأثر طريقة الإعطاء على سرعة وفعالية العلاج. فيما يلى ملخص لطرق الإعطاء الشائعة:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!يكتب
! تعريف
! أمثلة
|-
! colspan=&quot;3&quot; | الفم و الأغشية المخاطية
|-
| شفوي
| يُؤخذ عن طريق الفم؛ هيا الطريقة الاكتر شيوع للإعطاء
| أقراص، كبسولات، شراب
|-
| تحت اللسان
| يوضع تحت اللسان لامتصاصه بسرعة فى مجرى الدم
| النيتروجليسرين، البوبرينورفين
|-
| السطح الفموي
| يوضع بين اللثة والخد؛ ويتم امتصاصه بالغشاء المخاطى للفم
| الفنتانيل، ميزوبروستول
|-
! colspan=&quot;3&quot; | تطبيق محلي
|-
| موضوعي
| يُوضع مباشرة على الجلد أو الأغشية المخاطية لعلاج الحالات الموضعية
| نيوسبورين، مرهم موميتازون، غسول كلوبيتاسول
|-
| طب العيون
| بيستخدم موضعى على العينين للعلاج الموضعي
| قطرات ترطيب العين، قطرات تبببيمولول للعين
|-
| الودن
| يوضع فى قناة الودن للعلاج الموضعي
| قطرات ودن مضادة حيوية (مزيج من سيبروفلوكساسين وديكساميثازون)
|-
| الأنف
| يُرش أو يُقطر فى الأنف للامتصاص الموضعى أو الجهازي
| بخاخ فلوتيكازون للأنف، بخاخ نالوكسون للأنف
|-
| التحاميل
| يتم توصيل الدوا عبر المستقيم أو المهبل أو مجرى البول، و ده  حسب التركيبة.
| التحاميل الشرجية، والتحاميل المهبلية
|-
| عبر الجلد
| يوصل الدوا عبر الجلد لامتصاصه فى الجسم، متجاوز الجهاز الهضمى.
| اللصقات الجلدية ( زى الفنتانيل والنيكوتين)، والمواد الهلامية الجلدية ( زى الإستراديول والديكلوفيناك)
|-
! colspan=&quot;3&quot; | استنشاق
|-
| أجهزة الاستنشاق
| يوصل الدوا مباشرة لالرئتين، ويستخدم فى أغلب الأحيان لعلاج أمراض الجهاز التنفسى.
| بخاخات سالبوتامول ذات الجرعات المقننة (MDIs)، بخاخات مسحوق موميتازون فيوروات الجاف (DPIs)
|-
| استنشاق
| يتم توصيله على شكل رذاذ ناعم عبر جهاز التبخير، خاصة للأطفال أو حالات الجهاز التنفسى الحادة.
| محلول ملحى مفرط التوتر، إبراتروبيوم
|-
! colspan=&quot;3&quot; | عن طريق الحقن
|-
| الحقن العضلي
| يُحقن فى العضلة، فى العاده العضلة الدالية أو العضلة الألوية. بيستخدم فى العاده فى اللقاحات و الأدوية سريعة المفعول
| لقاح الإنفلونزا، إيبينفرين
|-
| تحت الجلد
| يتم حقنها فى الأنسجة الدهنية تحت الجلد. وتستخدم فى العاده فى علاج المواد البيولوجية والهرمونات و الأنسولين.
| الأنسولين، والهيبارين منخفض الوزن الجزيئي
|-
| عن طريق الوريد
| يُحقن مباشرة فى الوريد للحصول على تأثير فورى على الجسم. بيستخدم فى العاده فى حالات الطوارئ، والسوائل، والعلاج الكيميائى.
| المورفين، فانكومايسين، أدوية العلاج الكيميائي
|-
| جوه الأدمة
| يُحقن فى الأدمة (أسفل سطح الجلد مباشرة). بيستخدم فى العاده لاختبارات الحساسية وفحص السل.
| اختبار التوبركولين (اختبار مانتو)
|-
| جوه القراب
| يُحقن فى السائل النخاعى جوه القناة الشوكية. وبيستخدم فى العاده فى العلاج الكيميائى والتخدير النخاعى.
| الميثوتريكسات (لعلاج سرطانات الجهاز العصبى المركزى)، البوبيفاكايين
|-
| التخدير فوق الجافية
| يُحقن فى الفراغ فوق الجافية حول الحبل الشوكى. بيستخدم فى العاده لتسكين الألم والتخدير وقت الولادة.
| الفنتانيل، بوبيفاكايين
|-
| جوه المفصل
| يُحقن فى تجويف المفصل. بيستخدم فى العاده لعلاج التهاب المفاصل ( زى التهاب المفاصل الروماتويدى).
| تريامسينولون، كيتورولاك، روبيفاكايين
|-
| جوه العظم
| يُحقن مباشرة فى نخاع العظم (للوصول الطارئ  لما يتعذر الوصول عن طريق الوريد). بيستخدم فى طب الطوارئ للأطفال و الإصابات.
| السوائل، و الإبينفرين عبر جهاز جوه العظم
|-
! colspan=&quot;3&quot; | آخر
|-
| زرع
| جهاز يُزرع جراحى أو تحت الجلد، يُطلق الدوا بمرور الوقت
| غرسات منع الحمل، ومضخات الأنسولين، والدعامات الدوائية
|}

== اكتشاف الأدوية ==

فى مجالات الطب والتكنولوجيا الحيوية [[فارماكولوچى|وعلم الأدوية]] ، يعد اكتشاف الأدوية هو العملية اللى يتم من خلالها اكتشاف أدوية جديدة.

تاريخى ، كان يتم اكتشاف الأدوية بتحديد المكون الفعال فى العلاجات التقليدية أو عن طريق الاكتشافات العرضية .  بعدين ، تم فحص المكتبات الكيميائية للجزيئات الصغيرة الاصطناعية، والمنتجات الطبيعية ، أو المستخلصات فى خلايا سليمة أو كائنات حية كاملة لتحديد المواد ذات التأثير العلاجى المرغوب فيه، فى عملية معروفه باسم علم الأدوية الكلاسيكى . من تسلسل [[چينوم بشرى|الجينوم البشرى]] ، اللى أتاح الاستنساخ السريع وتخليق كميات كبيرة من البروتينات النقية،  بقا من الممارسات الشائعة استخدام الفحص عالى الإنتاجية لمكتبات المركبات الكبيرة ضد أهداف بيولوجية معزولة يُفترض أنها تعتبرل مسار المرض، فى عملية معروفه باسم علم الأدوية العكسى . بعدين تُختبر النتائج الإيجابية من دى الفحوصات فى الخلايا، بعدين فى الحيوانات لتقييم فعاليتها . و فى الفتره الاخيره، تمكن العلما من فهم شكل الجزيئات البيولوجية على المستوى الذري، واستخدام دى المعرفة لتصميم (شوف  تصميم الأدوية ) مرشحين دوائيين.

اكتشاف الأدوية الحديثة يتضمن تحديد المركبات الواعدة فى الفحص الأولي، والكيمياء الطبية ، وتحسين دى المركبات لزيادة الألفة ، والانتقائية (لتقليل احتمالية الآثار الجانبية)، والفعالية/ القدرة ، والاستقرار الأيضى (لزيادة عمر النصف )، والتوافر الحيوى عن طريق الفم. بمجرد تحديد مركب يستوفى كل دى المتطلبات، تبتدى عملية تطوير الدوا قبل التجارب الاكلينيكيه . ممكن تتضمن خطوة أو اكتر من دى الخطوات، لكن مش بالضرورة، تصميم الأدوية بمساعدة الكومبيوتر .

رغم  التقدم التكنولوجى وفهم الأنظمة البيولوجية، لسه اكتشاف الأدوية عملية طويلة ومكلفة وصعبة و مش فعالة، مع معدل منخفض لاكتشاف علاجات جديدة.&lt;ref name=&quot;Anson2009&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Anson
| first = Blake D.
| last2 = Ma
| first2 = Junyi
| last3 = He
| first3 = Jia-Qiang
| date = 1 May 2009
| title = Identifying Cardiotoxic Compounds
| work = Genetic Engineering &amp; Biotechnology News
| publisher = Mary Ann Liebert
| volume = 29
| issue = 9
| pages = 34–35
| url = http://www.genengnews.com/articles/chitem_print.aspx?aid=2890&amp;chid=0
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120921025805/http://www.genengnews.com/articles/chitem_print.aspx?aid=2890&amp;chid=0
| archivedate = 21 September 2012
| issn = 1935-472X
| OCLC = 77706455
| accessdate = 25 July 2009
}}&lt;/ref&gt;  سنة  2010، بلغت تكلفة البحث والتطوير لكل جزيء جديد (NME) حوالى 1.8 مليار دولار أمريكى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=How to improve R&amp;D productivity: the pharmaceutical industry's grand challenge|صحيفة=Nature Reviews Drug Discovery|مؤلف=Steven M. Paul|سنة=2010|المجلد=9|العدد=3|صفحات=203–214|مؤلف2=Daniel S. Mytelka|مؤلف3=Christopher T. Dunwiddie|مؤلف4=Charles C. Persinger|مؤلف5=Bernard H. Munos|مؤلف6=Stacy R. Lindborg|مؤلف7=Aaron L. Schacht|بيب_كود=2010NRvDD...9..203P|s2cid=1299234|pmid=20168317|دوي=10.1038/nrd3078|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تتولى شركات الأدوية عملية اكتشاف الأدوية، و ساعات بمساعدة بحثية من الجامعات. والمنتج النهائى لاكتشاف الأدوية هو براءة اختراع للدوا المحتمل. يتطلب الدوا إجراء تجارب اكلينكيه مكلفة اوى من المراحل الأولى والثانية والتالتة، و معظمها يفشل. تلعب الشركات الصغيرة دور حاسم، و فى الغالب   تبيع حقوقها لشركات اكبر تمتلك الموارد اللازمة لإجراء التجارب الاكلينيكيه.

اكتشاف الأدوية يختلف  عن تطويرها. يُنظر لاكتشاف الأدوية فى العاده على أنه عملية تحديد دوا جديد، فى الوقت نفسه بيراعى تطوير الأدوية بإدخال جزيء دوائى جديد لالممارسة الاكلينيكيه. و بيشمل  التعريف ده  الواسع كل الخطوات بدايه من عملية البحث الأساسى لإيجاد هدف جزيئى مناسب وصول لدعم إطلاق الدوا تجارى.

== تطوير ==

تطوير الأدوية هو عملية طرح دوا جديد فى السوق بعد تحديد المركب الرائد بعملية اكتشاف الأدوية . و ده بيشمل  البحوث قبل الاكلينيكيه (على الكائنات الدقيقة/الحيوانات) والتجارب الاكلينيكيه (على البشر)، و يشمل خطوة الحصول على الموافقات التنظيمية لتسويق الدوا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Strovel|الأول=Jeffrey|عنوان=Assay Guidance Manual|تاريخ=1 July 2016|ناشر=Eli Lilly &amp; Company and the National Center for Advancing Translational Sciences|الفصل=Early Drug Discovery and Development Guidelines: For Academic Researchers, Collaborators, and Start-up Companies|تاريخ-الوصول=20 May 2017|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92015/|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200419043905/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92015/|تاريخ-الأرشيف=19 April 2020|url-status=live|مؤلف2=Sittampalam|مؤلف3=Coussens|مؤلف4=Hughes|مؤلف5=Inglese|مؤلف6=Kurtz|مؤلف7=Andalibi|مؤلف8=Patton|مؤلف9=Austin|الأول2=Sitta|الأول3=Nathan P.|الأول4=Michael|الأول5=James|الأول6=Andrew|الأول7=Ali|الأول8=Lavonne|الأول9=Chris|pmid=22553881}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Taylor|الأول=David|عنوان=Pharmaceuticals in the Environment|تاريخ=2015|سلسلة=Issues in Environmental Science and Technology|صفحات=1–33|لغة=en|الفصل=The Pharmaceutical Industry and the Future of Drug Development|دوي=10.1039/9781782622345-00001|doi-access=free|isbn=978-1-78262-189-8}}&lt;/ref&gt;

'''[https://www.fda.gov/patients/learn-about-drug-and-device-approvals/drug-development-process عملية تطوير الأدوية]'''

'''الاكتشاف:''' تبتدى عملية تطوير الأدوية بالاكتشاف، هيا عملية تحديد دوا جديد.

'''التطوير:''' بتستعمل مواد كيميائية مستخلصة من منتجات طبيعية لصنع أقراص أو كبسولات أو شراب للاستخدام عن طريق الفم. كما بتستعمل الحقن للتسريب المباشر فى الدم، والقطرات للعينين أو الودنين.

'''البحث قبل الاكلينكى''' : تخضع الأدوية لاختبارات معملية أو حيوانية، للتأكد من إمكانية استخدامها على البشر.

'''الاختبارات الاكلينيكيه :''' يتم استخدام الدوا على البشر للتأكد من أنه آمن للاستخدام.

'''مراجعة''' '''[[ادارة الاغذيه والادويه الامريكيه|إدارة الغذاء والدوا]]''' : يتم إرسال الدوا لإدارة الغذاء والدوا قبل طرحه فى السوق.

'''مراجعة إدارة الغذاء والدوا لبعد التسويق:''' تتم مراجعة الدوا ومراقبته من قبل إدارة الغذاء والدوا للتأكد من سلامته بمجرد توفره للجمهور.

== أنظمة ==

قوانين تنظيم الأدوية تختلف باختلاف الأنظمة القضائية. ففى بعض الدول، كالولايات المتحدة، تُنظَّم الأدوية على المستوى الوطنى من  هيئة واحدة. فى الوقت نفسه فى أنظمة قضائية تانيه، تُنظَّم على مستوى الولايات، أو على المستويين الوطنى والولائى مع بعض من  هيئات متعددة، زى ما هو الحال فى اوستراليا. ويهدف تنظيم المنتجات العلاجية أساس  لحماية صحة وسلامة السكان. ويسعى ده التنظيم لضمان سلامة وجودة وفعالية المنتجات العلاجية المشمولة به. و فى معظم الأنظمة القضائية، لازم تسجيل المنتجات العلاجية قبل السماح بتسويقها. و فى العاده  تُفرض قيودٌ متفاوتة على توفر بعض المنتجات العلاجية تبع لمخاطرها على المستهلكين.

حسب النظام القانونى ، بتتصنف الأدوية لنوعين : أدوية تُصرف بدون وصفة طبية ، اللى ممكن تكون متاحة دون قيود خاصة، و أدوية تُصرف بوصفة طبية ، اللى لازم يصفها طبيب مرخص حسب  للإرشادات الطبية نظر لمخاطر الآثار الجانبية وموانع الاستخدام . ويختلف التمييز الدقيق بين الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية و الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية باختلاف النظام القانونى. وهناك فئة تالتة، هيا الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية، اللى تُطبق فى بعض الأنظمة القانونية. لا تتطلب دى الأدوية وصفة طبية، لكن لازم حفظها فى الصيدلية بعيد عن أنظار العامة، ولا بتتباع إلا من قِبل الصيدلى أو فنى الصيدلة . كما يجوز للأطباء وصف أدوية للاستخدامات غير المصرح بيها - أى لأغراض لم تُعتمد فى الأصل من قِبل الهيئة التنظيمية. ويُساعد تصنيف الإحالات الدوائية العلاجية فى توجيه عملية الإحالة بين الصيادلة و الأطباء.

المجلس الدولى لمراقبة المخدرات التبع لأمم المتحدة يفرض قانون عالمى يحظر بعض الأدوية. وينشر المجلس قائمة طويلة بالمواد الكيميائية والنباتات اللى يُحظر تداولها واستهلاكها (حيثما ينطبق ذلك). بتتباع الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية دون قيود، علشان  آمنة بما يكفى بحيث لا يُلحق معظم الناس الضرر بنفسهم عرضى عند تناولها حسب  للتعليمات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tips for Medication Safety|مسار=http://www.housefindings.com/tips-for-medication-safety/|تاريخ-الوصول=21 July 2016|صحيفة=House Findings|تاريخ=July 21, 2016|مؤلف=Gina|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160914133316/http://www.housefindings.com/tips-for-medication-safety/|تاريخ-الأرشيف=14 September 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; فيه فى كتير من الدول، كالمملكة المتحدة، فئة تالتة بتتسمما &quot;أدوية الصيدليات&quot;، اللى لا يُمكن بيعها إلا فى [[صيدله|الصيدليات]] المُرخصة من قِبل صيدلى أو تحت إشرافه.

الأخطاء الطبية بتشمل الإفراط فى وصف الأدوية، وتعدد الأدوية، والوصف الغلط، وموانع الاستخدام، ونقص التفاصيل فى تعليمات الجرعة وطريقة الإعطاء.  سنة  2000، دُرِسَ تعريف غلط الوصفة الطبية باستخدام أسلوب دلفى فى مؤتمر؛ و حفّز ده المؤتمر الغموض اللى يكتنف تعريف غلط الوصفة الطبية، والحاجة لاستخدام تعريف موحد فى الدراسات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What is a prescribing error?|صحيفة=Qual Health Care|vauthors=Dean B, Barber N, Schachter M|تاريخ=December 2000|المجلد=9|العدد=4|صفحات=232–7|ببمد_سنترال=1743540|pmid=11101708|دوي=10.1136/qhc.9.4.232}}&lt;/ref&gt;

== أسعار الأدوية ==
فى كتير من الولايات القضائية، تخضع أسعار الأدوية للتنظيم.

=== المملكة المتحدة ===
نظام تنظيم أسعار الأدوية فى المملكة المتحدة، يهدف لضمان قدرة [[خدمة الصحه الوطنيه|هيئة الخدمات الصحية الوطنية]] على شراء الأدوية بأسعار معقولة. ويتم التفاوض على الأسعار بين وزارة الصحة، اللى تعمل بتفويض من حكومة أيرلندا الشمالية و حكومة المملكة المتحدة، و ممثلين العلامات التجارية فى صناعة الأدوية، أى رابطة صناعة الأدوية البريطانية (ABPI). وبالنسبة سنة 2017، هاتكون نسبة الدفع اللى يحددها نظام تنظيم أسعار الأدوية 4.75%.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=PPRS: payment percentage 2017 – Details|مسار=https://www.gov.uk/government/publications/pprs-payment-percentage-2017|تاريخ-الوصول=16 March 2017|صحيفة=GOV.UK|تاريخ=23 December 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170317055827/https://www.gov.uk/government/publications/pprs-payment-percentage-2017|تاريخ-الأرشيف=17 March 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== كندا ===
مجلس مراجعة أسعار الأدوية الحاصلة على براءات اختراع فى كندا، يتولى فحص أسعار الأدوية وتحديد اذا كان السعر مبالغ فيه أم لا. فى دى الحالة، يتعين على شركات تصنيع الأدوية تقديم سعر مقترح لالهيئة التنظيمية المختصة.كمان ، يتولى &quot;اختبار المقارنة الدولية للفئات العلاجية&quot; مسؤولية مقارنة متوسط سعر المعاملة الوطنى لمنتج الدوا الحاصل على براءة اختراع قيد المراجعة &lt;ref name=&quot;price-comparison&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Schedule 7 – International Therapeutic Class Comparison Test|مسار=http://www.pmprb-cepmb.gc.ca/view.asp?ccid=492&amp;lang=en|تاريخ-الوصول=16 March 2017|تاريخ=30 April 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180417225251/http://www.pmprb-cepmb.gc.ca/view.asp?ccid=492&amp;lang=en|تاريخ-الأرشيف=17 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وتشمل الدول اللى تُقارن الأسعار بها: فرنسا، و ألمانيا، وايطاليا، والسويد، وسويسرا، والمملكة المتحدة، و امريكا  .&lt;ref name=&quot;price-comparison&quot; /&gt;

=== برازيل ===
فى برازيل، يتم تنظيم الأسعار بالتشريعات تحت اسم ''Medicamento Genérico'' ( الأدوية الجنيسة ) من سنة 1999.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Promoting and regulating generic medicines: Brazil in comparative perspective|صحيفة=Revista Panamericana de Salud Pública|مؤلف=Fonseca|الأول=Massard da|تاريخ=20 April 2017|المجلد=41 (e5)|صفحات=2|مؤلف2=Shadlen|الأول2=Kenneth C.|ببمد_سنترال=6612747|pmid=28444005}}&lt;/ref&gt;

=== الهند ===
فى الهند، يتم تنظيم أسعار الأدوية من قبل الهيئة الوطنية لتسعير الأدوية .

=== امريكا ===
فى امريكا، لا تخضع تكاليف الأدوية للتنظيم بشكل كامل، لكن هيا نتيجة مفاوضات بين شركات الأدوية وشركات التأمين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=van Wormer|الأول=Katherine S.|عنوان=Social welfare policy for a sustainable future : the U.S. in global context|تاريخ=18 March 2015|ناشر=SAGE|مكان=Los Angeles|أكلس=899880624|مؤلف2=Link|الأول2=Rosemary J.|isbn=978-1-4522-4031-2}}&lt;/ref&gt; ارتفاع الأسعار يُعزى لاحتكارات تمنحها الحكومة للمصنعين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The High Cost of Prescription Drugs in the United States|صحيفة=JAMA|مؤلف=Kesselheim|الأول=Aaron S.|تاريخ=23 August 2016|المجلد=316|العدد=8|صفحات=858–71|مؤلف2=Avorn|مؤلف3=Sarpatwari|الأول2=Jerry|الأول3=Ameet|s2cid=19317308|pmid=27552619|دوي=10.1001/jama.2016.11237}}&lt;/ref&gt; كما تستمر تكاليف تطوير الأدوية الجديدة فى الارتفاع. ف رغم التقدم الهائل فى العلوم والتكنولوجيا، انخفض عدد الأدوية الجديدة الرائجة اللى تُقرّها الحكومة لكل مليار دولار يُنفق للنصف كل تسع سنينمن سنة 1950.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Diagnosing the decline in pharmaceutical R&amp;D efficiency|صحيفة=Nature Reviews Drug Discovery|مؤلف=Scannell|الأول=Jack W.|تاريخ=1 March 2012|لغة=En|المجلد=11|العدد=3|صفحات=191–200|مؤلف2=Blanckley|مؤلف3=Boldon|مؤلف4=Warrington|issn=1474-1776|الأول2=Alex|الأول3=Helen|الأول4=Brian|بيب_كود=2012NRvDD..11..191S|s2cid=3344476|pmid=22378269|دوي=10.1038/nrd3681}}&lt;/ref&gt;

== دوا رائج ==
الدوا الرائج هو دوا يحقق إيرادات تتجاوز مليار دولار لشركة أدوية  سنة  واحد.  و كان السيميتيدين أول دوا   يحقق مبيعات تتجاوز مليار دولار   كل سنه،و ده جعله أول دوا رائج.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/
| title = Pharmaceutical Sales 101: Me-Too Drugs
| last = Whitney, Jake
| work = [[Guernica Magazine|Guernica]]
| date = February 2006
| accessdate = 31 July 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080807114344/http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/
| archivedate = 7 August 2008
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== تاريخ الأدوية الموصوفة ===
[[مضاد حيوى|المضادات الحيوية]] ظهرت لأول مرة فى المجال الطبى سنة 1932 بفضل [[جرهارت دوماك|غيرهارد دوماك]] ؛  و اتسمت &quot;الأدوية المعجزة&quot;. أدى إدخال أدوية السلفا لانخفاض معدل الوفيات الناجمة عن [[التهاب رئوى|الالتهاب الرئوى]] فى امريكا من 0.2%   كل سنه ل0.05% ( {{Em|i.e.}} ، بحلول سنة 1939، انخفضت نسبة المضادات الحيوية  &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Frustration and foundation. Management of pneumonia before antibiotics|صحيفة=JAMA|مؤلف=Dowling HF|تاريخ=June 1972|المجلد=220|العدد=10|صفحات=1341–5|pmid=4553966|دوي=10.1001/jama.1972.03200100053011}}&lt;/ref&gt; تعمل المضادات الحيوية على تثبيط نمو البكتيريا والكائنات الدقيقة التانيه أو أنشطتها الأيضية بمادة كيميائية من أصل ميكروبى. و وفر [[بينسيلين|البنسلين]] ، اللى طُرح بعد بضع سنين ، طيف أوسع من الفعالية مقارنه بأدوية السلفا، كما قلل من آثاره الجانبية. أما الستربتومايسين ، اللى اكتُشف سنة 1942، فقد أثبت فعاليته كأول دوا ضد مسببات [[سل|مرض السل]] ، و بقا كمان أشهر المضادات الحيوية ضمن سلسلة طويلة من المضادات الحيوية الهامة. و فى اربعينات القرن العشرين، طُرح جيل ثانى من المضادات الحيوية: الأوريومايسين والكلورامفينيكول . و كان الأوريومايسين أشهر مضادات الجيل التانى. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2023)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

الليثيوم اكتُشف فى القرن التسعتاشر  لعلاج الاضطرابات العصبية، لما له من تأثير محتمل فى تثبيت المزاج أو الوقاية منه؛ علشان كان رخيص وسهل الإنتاج. ومع تراجع الإقبال على الليثيوم فى فرنسا، برز الفالبروميد . و كان ده المضاد الحيوى أصل الدوا اللى أدى بعدين لظهور فئة مثبتات المزاج. تميز الفالبروميد بتأثيرات نفسية واضحة،و ده أفاد فى علاج حالات الهوس الحادة و فى علاج الاكتئاب الهوسى. ممكن تكون الأدوية النفسية إما مهدئة أو منشطة ؛ فالمهدئات تهدف لكبح جماح السلوكيات المتطرفة، فى الوقت نفسه تهدف المنشطات لاستعادة الحالة الطبيعية بزيادة التوتر. وبسرعه  ظهر مفهوم المهدئ، اللى كان مختلف تمام عن أى مهدئ أو منشط. و حلّ مصطلح &quot;المهدئ&quot; محل مصطلح &quot;المهدئات&quot;، و بقا المصطلح السائد فى الغرب لحد تمانينات القرن العشرين. أما فى اليابان، خلال الفتره دى، فقد أدى مصطلح &quot;المهدئ&quot; لظهور مفهوم &quot;مثبت الحالة النفسية&quot;، واختفى مصطلح &quot;مثبت المزاج&quot;.

أدوية بريمارين (الإستروجينات المقترنة، اللى طُرحت سنة 1942) وبريمبرو (حبوب منع الحمل المركبة من الإستروجين والبروجستين، اللى طُرحت سنة 1995) هيمنت على أنظمة العلاج بالهرمونات البديلة خلال تسعينيات القرن العشرين. ورغم أنها مش مصممة لعلاج أى مرض، لكن العلاج بالهرمونات البديلة بيتوصف لتحسين جودة الحياة وكإجراء وقائي، زى علاج أعراض ما بعد انقطاع الطمث. فى ستينات وسبعينات القرن العشرين، ابتدا المزيد من الأطباء بوصف الإستروجين لمريضاتهم. وبين 1991 و1999، صُنِّف بريمارين كاكتر الأدوية الموصوفة شيوع والاكتر مبيع فى امريكا.

تمت الموافقة على أول مانع حمل فموي، و هو إينوفيد ، من قِبل إدارة الغذاء والدوا الامريكانيه سنة 1960. تعمل موانع الحمل الفموية على تثبيط الإباضة، و علشان كده منع الحمل. كان إينوفيد معروف بفعاليته العالية مقارنه بالبدائل التانيه، بما فيها الواقى الذكرى والحجاب الحاجز. من سنة 1960، كانت موانع الحمل الفموية متوفرة بتركيزات مختلفة من قِبل كل الشركات المصنعة. فى تمانينات وتسعينيات القرن العشرين، ظهرت اختيارات متزايدة، كان آخرها نظام توصيل جديد لموانع الحمل الفموية عبر لصقة جلدية .  سنة  1982، تم طرح نسخة جديدة من حبوب منع الحمل ، معروفه باسم حبوب منع الحمل ثنائية الطور . و  سنة 1985، تمت الموافقة على حبوب منع الحمل ثلاثية الطور . ابتدا الأطباء ينظرون لحبوب منع الحمل كوسيلة ممتازة لتنظيم النسل عند الشابات.  المنبهات، زى ريتالين (ميثيل فينيدات)، بقت أدوات شائعة الاستخدام لإدارة السلوك وتعديله عند الأطفال الصغار. طُرح ريتالين فى الأسواق لأول مرة سنة 1955 لعلاج الناركوليبسيا ، و كان مستخدموه المحتملون من كبار السن ومتوسطى العمر. ولم يُطرح ريتالين فى الأسواق إلا فى تمانينات القرن العشرين، بالتزامن مع استخدامه لعلاج فرط النشاط عند الأطفال. بيستخدم ميثيل فينيدات طبى بشكل أساسى لعلاج أعراض اضطراب نقص الانتباه مع فرط النشاط (ADHD). تجاوز استهلاك ميثيل فينيدات فى امريكا  كل الدول التانيه بين 1991 و1999. كما لوحظ نمو ملحوظ فى الاستهلاك فى كندا ونيوزيلندا واوستراليا والنرويج. ويُستهلك الايام دى 85% من ميثيل فينيدات العالم فى امريكا  .

الميبروبامات كان أول مهدئ خفيف. و بعد  4  عشر شهر بس من طرحه فى الأسواق،  بقا الميبروبامات الدوا الاكتر مبيع فى البلاد. و  سنة 1957،  بقا الميبروبامات أسرع الأدوية نمو فى التاريخ. مهدت شعبية الميبروبامات الطريق لظهور الليبريوم والفاليوم ، وهما مهدئان خفيفان ينتميان لفئة كيميائية جديدة من الأدوية بتتسمما [[بنزوديازيبين|البنزوديازيبينات]] . كانت دى الأدوية تعمل بشكل أساسى كمضادات للقلق ومرخيات للعضلات . كان الليبريوم أول بنزوديازيبين. و بعد 3 أشهر من الموافقة عليه،  بقا الليبريوم اكتر المهدئات الموصوفة فى البلاد. و بعد 3 سنين ، طُرح الفاليوم فى الأسواق و كان اكتر فعالية بعشر مرات كمرخى للعضلات ومضاد للتشنجات. كان الفاليوم الاكتر تنوع بين المهدئات الخفيفة. و بعد كده ، انتشر استخدام المهدئات القوية زى الكلوربرومازين والريزيربين .  سنة  1970، ابتدت مبيعات الفاليوم والليبريوم فى الانخفاض، لكن مبيعات المهدئات الجديدة والمحسنة، زى زاناكس ، اللى تم طرحه  سنة  1981 لتشخيص اضطراب الهلع اللى تم استحداثه جديد، ارتفعت بشكل كبير.

ميفاكور (لوفاستاتين) أول واكتر أنواع الستاتينات تأثير فى السوق الامريكانيه . ومع إطلاق برافاكول (برافاستاتين) سنة 1991، و هو تانى دوا ستاتينى متوفر فى امريكا، و إصدار زوكور (سيمفاستاتين)، ما بقاش ميفاكور الستاتين الوحيد فى السوق. و سنة 1998، طُرح [[سيلدنافيل|الفياجرا]] كعلاج لضعف الانتصاب.

=== علم الأدوية القديم ===

يُعتقد أن استخدام النباتات والمواد النباتية لعلاج كل أنواع الأمراض والحالات الطبية يرجع لالطب فى عصور قبل التاريخ .   [[بردية كاهون|بردية كاهون لأمراض الستات]] ، أقدم نص طبى معروف  ، ويرجع تاريخها لحوالى 1800 قبل الميلاد، هيا أول استخدام موثق لأى نوع من الأدوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Griffith|الأول=F. Ll.|عنوان=The Petrie Papyri: Hieratic Papyri from Kahun and Gurob|تاريخ=1898|ناشر=B. Quaritch|مكان=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egypt: The Kahun medical papyrus|مسار=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm|صحيفة=www.reshafim.org.il|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190113044320/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm|تاريخ-الأرشيف=13 January 2019}}&lt;/ref&gt; وتصف دى البردية، مع [[برديات طبيه مصريه|برديات طبية]] تانيه، [[اشهر اطباء مصر القديمه|ممارسات طبية مصرية قديمة]] ، زى استخدام [[عسل|العسل]] لعلاج الالتهابات، و أرجل طيور الوروار لعلاج آلام الرقبة.

الطب البابلى القديم أظهر استخدام الأدوية فى النصف 1 الألفية التانيه قبل الميلاد . و استُخدمت الكريمات و الأقراص الطبية كعلاجات.  فى شبه القارة الهندية، أثارفا فيدا ، و هو نصّ [[هندوسيه|هندوسيّ]] مقدّس يرجع أصله لالألفية التانيه قبل الميلاد،  رغم الاعتقاد بأنّ الترانيم المسجّلة فيه أقدم من كده، أول نصّ هنديّ يتناول الطبّ. و بيوصف أدوية نباتية لمكافحة الأمراض.  اتبنت الأسس الأولى للأيورفيدا على توليفة من ممارسات عشبية قديمة مختارة، مع إضافة هائلة من التصوّرات النظرية، والتصنيفات المرضية الجديدة، والعلاجات الجديدة اللى يرجع تاريخها لحوالى 400 قبل الميلاد وما بعده.&lt;ref&gt;Kenneth G. Zysk, ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery,'' Oxford University Press, rev. ed. (1998) {{ISBN|0-19-505956-5}}.&lt;/ref&gt; كان يُتمضا من طالب الأيورفيدا أن يُتقن عشرة فنون لا غنى عنها فى تحضير الأدوية وتطبيقها: التقطير، والمهارات الجراحية، و الطبخ، والبستنة، وعلم المعادن، وصناعة السكر، والصيدلة، وتحليل المعادن وفصلها، و تركيب المعادن، وتحضير القلويات .

[[قسم ابقراط|قسم أبقراط]] للأطباء، المنسوب لليونان فى القرن الخامس قبل الميلاد، يشير لوجود &quot;أدوية قاتلة&quot;، و كان الأطباء اليونانيون القدام يستوردون الأدوية من مصر و غيرها.  دستور الأدوية &quot; {{Lang|la|[[De materia medica]]}} و حظى كتاب &quot;التاريخ&quot;، اللى كتبه الطبيب اليونانى [[ديسقوريدوس|بيدانيوس ديوسكوريدس]] بين 50 و70 ميلادي، بقراءة واسعة النطاق لاكتر من 1500 عام.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Greek Medicine – Dioscorides|مسار=https://www.nlm.nih.gov/hmd/greek/greek_dioscorides.html|تاريخ-الوصول=16 February 2021|صحيفة=www.nlm.nih.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131109193334/https://www.nlm.nih.gov/hmd/greek/greek_dioscorides.html|تاريخ-الأرشيف=9 November 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== علم الأدوية فى العصور الوسطانيه  ===

كتاب [[الكندى]] اللى يرجع للقرن التاسع الميلادي، بعنوان ''&quot;De Gradibus'' &quot;، وكتاب [[ابن سينا]] &quot; ''القانون فى الطب'' &quot;، يتناولو مجموعة من الأدوية المعروفة فى ممارسة الطب فى العالم الإسلامى فى العصور الوسطانيه  . الطب فى  اوروبا الغربية خلال العصور الوسطانيه  شاف تطور فى الجراحة مقارنه بالسنين  السابقة، لكن الأدوية الفعالة كانت قليلة، باستثناء [[افيون|الأفيون]] (الموجود فى أدوية شائعة اوى  ساعتها زى &quot;المسكن العظيم&quot; فى كتاب &quot; مضادات السموم&quot; لنيكولاى ) &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The pharmacology of medieval sedatives: the &quot;Great Rest&quot; of the Antidotarium Nicolai|صحيفة=Journal of Ethnopharmacology|مؤلف=Everett|الأول=Nicholas|تاريخ=8 August 2014|المجلد=155|العدد=1|صفحات=443–449|مؤلف2=Gabra|issn=1872-7573|الأول2=Martino|pmid=24905867|دوي=10.1016/j.jep.2014.05.048}}&lt;/ref&gt; والكينين . و كانت العلاجات الشعبية والمركبات المعدنية السامة شائعة الاستخدام. بيعتبرثيودوريك بورغونيونى (1205-1296)  واحد من أبرز جراحى العصور الوسطانيه ، و ساهم فى إدخال و تعزيز تطورات جراحية هامة، بما فيها ممارسات التعقيم الأساسية واستخدام [[مخدر|التخدير]] . و وصف [[جارسيا دى اورتا|جارسيا دى أورتا]] بعض العلاجات العشبية اللى كانت بتستعمل. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;This information is too vague. (November 2022)&quot;&gt;غامض&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== علم الأدوية الحديث ===

الأدوية خلال معظم القرن التسعتاشر، ما كانتش فعالة للغاية،و ده دفع [[اوليفر وندل هولمز (دكتور من امريكا)|أوليفر وندل هولمز الأب]] لالتعليق الشهير  سنة  1842 قائل : &quot;لو أُلقيت كل الأدوية فى العالم فى البحر، لكان ذلك احسن للبشرية و أسوأ للأسماك&quot;.&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|vauthors=Finkelstein S, Temin P|ناشر=FT Press|سنة=2008}}&lt;/ref&gt; 21 

خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ،  [[الكسيس كاريل|ألكسيس كاريل]] وهنرى [[هنرى دريسديل داكين|داكين]] طور طريقة كاريل-داكين لعلاج الجروح عن طريق الري، و هو محلول داكين، و هو مبيد للجراثيم ساعد فى منع الغرغرينا .

فى فترة ما بين الحربين العالميتين، اتطورت أولى المضادات الحيوية، زى مضادات السلفا .  و شافت الحرب العالمية التانيه انتشار واسع وفعال للعلاج المضاد للميكروبات، و ده  بفضل تطوير و إنتاج مضادات [[بينسيلين|البنسلين]] بكميات كبيرة، و هو ما أتاحته ضغوط الحرب وتعاون العلما البريطانيين مع صناعة الأدوية الامريكانيه .    الأدوية الشائعة الاستخدام فى أواخر عشرينات القرن العشرين شملت [[اسبرين|الأسبرين]] [[كودايين|والكودايين]] [[مورفين|والمورفين]] لتسكين الألم؛ والديجيتاليس [[نيتروجليسرين|والنيتروجليسرين]] والكينين لعلاج أمراض القلب، [[انسولين|والأنسولين]] لعلاج مرض السكر. وشملت أدوية تانيه مضادات السموم ، و بعض اللقاحات البيولوجية، و بعض الأدوية المصنعة. و فى تلاتينات القرن العشرين، ظهرت المضادات الحيوية: أول أدوية السلفا ، بعدين [[بينسيلين|البنسلين]] ومضادات حيوية تانيه. وبقت الأدوية بشكل متزايد &quot;محور الممارسة الطبية&quot; :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|vauthors=Finkelstein S, Temin P|ناشر=FT Press|سنة=2008}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFinkelsteinTemin2008&quot;&gt;Finkelstein S, Temin P (2008). ''Reasonable Rx: Solving the drug price crisis''. FT Press.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 22 فى خمسينات القرن العشرين، ظهرت أدوية تانيه بما فيها الكورتيكوستيرويدات لعلاج [[التهاب|الالتهابات]] ، [[راوفولفيا|وقلويدات الراوولفيا]] كمهدئات وخافضات لضغط الدم، ومضادات الهيستامين لعلاج حساسية الأنف، والزانثينات لعلاج الربو، ومضادات الذهان التقليدية لعلاج الذهان.:&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; 23-24 لحد سنة 2007، تم تطوير آلاف الأدوية المعتمدة. ويتزايد استخدام التقنية الحيوية لاكتشاف المستحضرات الصيدلانية الحيوية .&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; و أسفرت المناهج متعددة التخصصات مؤخر عن كم هائل من البيانات الجديدة حول تطوير مضادات حيوية ومضادات بكتيرية جديدة، وحول استخدام العوامل البيولوجية فى العلاج المضاد للبكتيريا.&lt;ref name=&quot;MillerAAMillerPF&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Emerging Trends in Antibacterial Discovery: Answering the Call to Arms|vauthors=Miller AA, Miller PF|ناشر=[[Caister Academic Press]]|سنة=2011|isbn=978-1-904455-89-9}}&lt;/ref&gt;

فى خمسينات القرن العشرين، اتصممت أدوية نفسية جديدة، أبرزها مضاد الذهان الكلوربرومازين ، فى المختبرات، وابتدت بتستعمل تدريجى. ورغم قبولها ساعات كتير كتقدم من بعض النواحي، إلا أنها واجهت بعض المعارضة بسبب آثارها الجانبية الخطيرة، زى خلل الحركة المتأخر . وكتير  ما عارض المرضى الطب النفسي، ورفضوا تناول الأدوية أو توقفوا عنها تمام  لما لم يكونو تحت إشراف طبى نفسى.

الحكومات لعبت دور محورى فى تنظيم تطوير الأدوية وبيعها. ففى امريكا، وصلت كارثة دوا إليكسير سلفانيلاميد لإنشاء [[ادارة الاغذيه والادويه الامريكيه|إدارة الغذاء والدوا الامريكانيه]] ، و ألزم قانون الغذاء والدوا ومستحضرات التجميل الفيدرالى سنة 1938 الشركات المصنعة بتقديم الأدوية الجديدة لإدارة الغذاء والدوا. كما نص تعديل همفري-دورهام سنة 1951 على وجوب بيع بعض الأدوية بوصفة طبية. و سنة 1962، ألزم تعديل لاحق بإجراء اختبارات اكلينكيه على الأدوية الجديدة للتأكد من فعاليتها وسلامتها. :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|vauthors=Finkelstein S, Temin P|ناشر=FT Press|سنة=2008}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFinkelsteinTemin2008&quot;&gt;Finkelstein S, Temin P (2008). ''Reasonable Rx: Solving the drug price crisis''. FT Press.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 24-26 

أسعار الأدوية  لحد سبعينات القرن العشرين، ما كانتش تشكل مصدر قلق كبير للأطباء والمرضى. لكن مع زيادة وصف الأدوية للأمراض المزمنة، بقت التكاليف باهظة، و  سبعينات القرن العشرين، اشترطت أو شجعت كل الولايات الامريكانيه بالتقريب  استبدال الأدوية ذات العلامات التجارية الأعلى سعر بالأدوية الجنيسة . و ده وصل كمان لصدور قانون Medicare Part D  الامريكانى سنة 2006، اللى يوفر تغطية Medicare للأدوية. :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|vauthors=Finkelstein S, Temin P|ناشر=FT Press|سنة=2008}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFinkelsteinTemin2008&quot;&gt;Finkelstein S, Temin P (2008). ''Reasonable Rx: Solving the drug price crisis''. FT Press.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 28-29  من سنة 2008، تتصدر امريكا  مجال البحوث الطبية ، بما فيها تطوير الأدوية. و أسعار الأدوية فى امريكا من الأعلى فى العالم، و علشان كده الابتكار الدوائى مرتفعٌ بالمثل.  سنة  2000، طورت الشركات الامريكانيه 29 دواً من أصل 75 دواً من الأدوية الاكتر مبيع؛ فى الوقت نفسه طورت شركات من تانى اكبر سوق، اليابان، ثمانية أدوية، وساهمت المملكة المتحدة بعشرة أدوية. أما فرنسا، اللى تفرض ضوابط على الأسعار، فقد طورت 3 أدوية. و خلال تسعينيات القرن العشرين، كانت النتائج مماثلة :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; 30-31 

== خلافات ==

الخلافات المتعلقة بالأدوية الصيدلانية بتشمل وصول المرضى للأدوية قيد التطوير اللى ما حصلتش الموافقة عليها بعد، والتسعير، والقضايا البيئية.

=== الوصول للأدوية غير المرخصة ===

الحكومات فى كل اماكن العالم حطت أحكام تتيح الحصول على الأدوية قبل الموافقة عليها للمرضى اللى  استنفدوا كل اختيارات العلاج البديلة ولا يستوفون معايير المشاركة فى التجارب الاكلينيكيه. وبتتصنف دى البرامج غالب تحت مسميات الاستخدام الرحيم، أو الوصول الموسع ، أو توفير الأدوية للمرضى المحددين، وتخضع لقواعد تختلف من بلد لآخر، وتحدد معايير الوصول، وجمع البيانات، والترويج، والتحكم فى توزيع الأدوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=EU Compassionate Use Programmes (CUPs): Regulatory Framework and Points to Consider before CUP Implementation|صحيفة=Pharm Med|مؤلف=Helene S|سنة=2010|المجلد=24|العدد=4|صفحات=223–229|s2cid=31439802|دوي=10.1007/bf03256820|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

فى امريكا، يُلبى الطلب على الأدوية قبل الموافقة عليها فى العاده بطلبات الأدوية التجريبية الجديدة (INDs) أو طلبات الأدوية التجريبية الجديدة للمرضى الأفراد. بتوفر دى الآليات، اللى تندرج تحت مسمى برامج الوصول الموسع، إمكانية الحصول على الأدوية لمجموعات من المرضى أو الأفراد المقيمين فى امريكا. أما بره امريكا، فتُوفر برامج المرضى المُحددين إمكانية الوصول المُتحكم بيها لالأدوية قبل الموافقة عليها، استجابةً لطلبات الأطباء نيابةً عن مرضى مُحددين، أو &quot;مُسمّين&quot;، قبل ترخيص دى الأدوية فى بلد المريض. بدى البرامج، يُمكن للمرضى الحصول على الأدوية اللى وصلت لمراحل متقدمة من التجارب الاكلينيكيه أو اللى تمت الموافقة عليها فى بلاد تانيه لتلبية حاجة طبية حقيقية غير مُلبّاة، قبل ترخيص الأدوية دى فى بلد المريض.

المرضى اللى ما قدروش يوصلو للأدوية اللى لسه تحت التطوير ابتدو ينظموا نفسهم و يطالبوا بزيادة فرص الحصول عليها. فى امريكا، اتأسست منظمة ACT UP فى التمانينات، و بعد  كده شكلو فريق عمل خاص بالعلاج، جزئى علشان يضغطوا على الحكومة الامريكانيه إنها تخصص موارد أكتر لاكتشاف علاجات للإيدز، و بعد كده يسرّعوا طرح الأدوية اللى كانت لسه تحت التطوير.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Gina
| last = Kolata
| work = The New York Times
| date = 12 September 1994
| url = https://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html
| title = F.D.A. Debate on Speedy Access to AIDS Drugs Is Reopening
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170701041550/http://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html
| archivedate = 1 July 2017
}}&lt;/ref&gt;

تحالف أبيجيل اتأسس فى نوفمبر 2001 على ايد فرانك بوروز تخليداً لذكرى ابنته أبيجيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Contract Law and Ethical Issues Underscore the Latest Lawsuit About Access to Experimental Drugs for Duchenne Muscular Dystrophy|صحيفة=Neurology Today|مؤلف=Phillips|الأول=Lisa|تاريخ=4 September 2008|المجلد=8|العدد=17|صفحات=20–21|دوي=10.1097/01.nt.0000337676.20893.50}}&lt;/ref&gt; ويسعى التحالف لتوفير الأدوية التجريبية على نطاق أوسع نيابة عن المرضى المصابين بأمراض مميتة.  سنة  2013، شركة بيومارين للأدوية كانت فى  نقاش حاد حول توسيع نطاق حصول مرضى السرطان على الأدوية التجريبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Andrea Sloan Faces Pharma Firm With History of Indifference
| date = 26 September 2013
| url = http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html
| work = Huffington Post
| accessdate = 24 December 2013
| archivedate = 25 December 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131225134640/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = In cancer drug battle, both sides appeal to ethics
| date = 20 September 2013
| url = http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/
| work = CNN
| accessdate = 24 December 2013
| archivedate = 25 December 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131225100423/http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/
}}&lt;/ref&gt;

=== إمكانية الحصول على الأدوية و أسعارها ===

[[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] تُاتعرف الأدوية الأساسية بأنها &quot;الأدوية اللى تُلبّى احتياجات الرعاية الصحية لغالبية السكان؛ لذا ينبغى أن تكون متوفرة باستمرار بكميات كافية وبأشكال دوائية مناسبة، وبسعر فى متناول المجتمع&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Selection and Use of Essential Medicines – WHO Technical Report Series, No. 914: 4. Other outstanding technical issues: 4.2 Description of essential medicines|مسار=http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html|ناشر=Apps.who.int|تاريخ-الوصول=25 June 2016|تاريخ=14 April 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140201194528/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html|تاريخ-الأرشيف=1 February 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و كشفت دراسات حديثة أن معظم الأدوية المدرجة فى قائمة منظمة الصحة العالمية للأدوية الأساسية، باستثناء أدوية فيروس نقص المناعة البشرية، غير مسجلة ببراءات اختراع فى الدول النامية، و أن عدم توفر دى الأدوية على نطاق واسع يرجع لمشاكل جوهرية فى التنمية الاقتصادية، كنقص البنية التحتية والفقر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Patent Landscape Analysis of Healthcare Innovations|مسار=http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf|ناشر=University of New Hampshire School of Law|صحيفة=The Franklin Pierce Center for Intellectual Property|تاريخ=2013|مؤلف=Kowalksy|الأول=Stanley P|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304025500/http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; كما تُدير منظمة أطباء بلا حدود حملة &quot;علشان توفير الأدوية الأساسية&quot; ، اللى تتضمن الدعوة لتخصيص موارد اكبر للأمراض اللى لا علاج ليها الايام دى اللى بتنتشر بشكل رئيسى فى الدول النامية. مؤشر الوصول لالأدوية يتتبع مدى كفاءة شركات الأدوية فى توفير منتجاتها فى الدول النامية.

مفاوضات [[منظمة التجارة العالميه|منظمة التجارة العالمية]] فى التسعينيات، بما فيها اتفاقية تريبس و إعلان الدوحة ، ركزت على القضايا اللى عند تقاطع التجارة الدولية فى الأدوية وحقوق الملكية الفكرية ، حيث تسعى دول العالم المتقدم لالحصول على حقوق ملكية فكرية قوية لحماية الاستثمارات اللى تم القيام بيها لتطوير أدوية جديدة، وتسعى دول العالم النامى لتعزيز صناعاتها الدوائية العامة وقدرتها على توفير الأدوية لشعوبها بالتراخيص الإجبارية .

الأدوية الصيدلانية فى العاده بتتوصف بأنها &quot;منتشرة فى كل مكان&quot; بالتقريب  فى كل أنواع البيئات ( زى [[بحيره|البحيرات]] [[نهر|والأنهار]] والجداول والمصبات ومياه البحر والتربة ) فى كل اماكن العالم.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) are ecological disrupting compounds (EcoDC)|صحيفة=Elementa: Science of the Anthropocene|مؤلف=Richmond|الأول=Erinn K.|تاريخ=2017-01-01|المجلد=5|مؤلف2=Grace|مؤلف3=Kelly|مؤلف4=Reisinger|مؤلف5=Rosi|مؤلف6=Walters|issn=2325-1026|الأول2=Michael R.|الأول3=John J.|الأول4=Alexander J.|الأول5=Emma J.|الأول6=David M.|بيب_كود=2017EleSA...5Q..66R|دوي=10.1525/elementa.252|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) in the freshwater aquatic environment|صحيفة=Emerging Contaminants|مؤلف=Ebele|الأول=Anekwe Jennifer|تاريخ=2017-03-01|المجلد=3|العدد=1|صفحات=1–16|مؤلف2=Abou-Elwafa Abdallah|مؤلف3=Harrad|issn=2405-6650|الأول2=Mohamed|الأول3=Stuart|دوي=10.1016/j.emcon.2016.12.004|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals of Emerging Concern in Aquatic Systems: Chemistry, Occurrence, Effects, and Removal Methods|صحيفة=Chemical Reviews|مؤلف=Patel|الأول=Manvendra|تاريخ=2019-03-27|لغة=en|المجلد=119|العدد=6|صفحات=3510–3673|مؤلف2=Kumar|مؤلف3=Kishor|مؤلف4=Mlsna|مؤلف5=Pittman|مؤلف6=Mohan|issn=0009-2665|الأول2=Rahul|الأول3=Kamal|الأول4=Todd|الأول5=Charles U.|الأول6=Dinesh|pmid=30830758|دوي=10.1021/acs.chemrev.8b00299|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Environmentally Persistent Pharmaceutical Pollutants (EPPPs)|مسار=http://www.unep.org/explore-topics/chemicals-waste/what-we-do/emerging-issues/environmentally-persistent-pharmaceutical|تاريخ-الوصول=2024-01-07|صحيفة=UNEP – UN Environment Programme|تاريخ=2020-09-17|مؤلف=Environment|الأول=U. N.|لغة=en}}&lt;/ref&gt; و توجد مكوناتها الكيميائية فى العاده بتراكيز منخفضة نسبى تتراوح بين نانوغرام/لتر وميكروغرام/لتر.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs): A review on environmental contamination in China|صحيفة=Environment International|مؤلف=Liu|الأول=Jin-Lin|تاريخ=2013-09-01|المجلد=59|صفحات=208–224|مؤلف2=Wong|issn=0160-4120|الأول2=Ming-Hung|بيب_كود=2013EnInt..59..208L|pmid=23838081|دوي=10.1016/j.envint.2013.06.012|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتصريف ميه الصرف الصحى من محطات معالجة ميه الصرف الصحي، سواء من المصانع الصناعية وقت الإنتاج أو من محطات معالجة ميه الصرف الصحى البلدية بعد الاستهلاك، المصدر الرئيسى لوصول الأدوية للبيئة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceutical Industry Wastewater: Review of the Technologies for Water Treatment and Reuse|صحيفة=Industrial &amp; Engineering Chemistry Research|مسار=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ie501210j|مؤلف=Gadipelly|الأول=Chandrakanth|تاريخ=2014-07-23|لغة=en|المجلد=53|العدد=29|صفحات=11571–11592|url-access=subscription|مؤلف2=Pérez-González|مؤلف3=Yadav|مؤلف4=Ortiz|مؤلف5=Ibáñez|مؤلف6=Rathod|مؤلف7=Marathe|issn=0888-5885|الأول2=Antía|الأول3=Ganapati D.|الأول4=Inmaculada|الأول5=Raquel|الأول6=Virendra K.|الأول7=Kumudini V.|دوي=10.1021/ie501210j}}&lt;/ref&gt;  التلوث الزراعى مصدر مهم آخر ناتج  عن شيوع استخدام المضادات الحيوية فى الثروة الحيوانية .&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  العلما عموم يصنفو التأثيرات البيئية للمواد الكيميائية ل3 فئات رئيسية: الثبات، والتراكم الحيوى ، والسمية .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لأن الأدوية بطبيعتها مواد فعالة بيولوجى، معظمها قابل للتحلل الطبيعى فى البيئة، إلا أنها بتتصنف على أنها &quot;شبه ثابتة&quot; لأنها تتجدد باستمرار من مصادرها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ونادر ما توصل دى الملوثات الصيدلانية الثابتة بيئى (EPPPs) لتراكيز سامة فى البيئة، إلا أنها معروفة بتراكمها الحيوى فى بعض الأنواع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Occurrence, transformation, bioaccumulation, risk and analysis of pharmaceutical and personal care products from wastewater: a review|صحيفة=Environmental Chemistry Letters|مسار=https://doi.org/10.1007/s10311-022-01498-7|مؤلف=Anand|الأول=Uttpal|تاريخ=2022-12-01|لغة=en|المجلد=20|العدد=6|صفحات=3883–3904|مؤلف2=Adelodun|مؤلف3=Cabreros|مؤلف4=Kumar|مؤلف5=Suresh|مؤلف6=Dey|مؤلف7=Ballesteros|مؤلف8=Bontempi|issn=1610-3661|الأول2=Bashir|الأول3=Carlo|الأول4=Pankaj|الأول5=S.|الأول6=Abhijit|الأول7=Florencio|الأول8=Elza|ببمد_سنترال=9385088|بيب_كود=2022EnvCL..20.3883A|pmid=35996725|دوي=10.1007/s10311-022-01498-7}}&lt;/ref&gt; و لوحظ أن آثارها تتراكم تدريجى عبر السلاسل الغذائية ، بدل من أن تبقا حادة،و ده دفع [[هيئة المسح الجيولوجى الامريكانيه]] لتصنيفها على أنها &quot;مركبات مُخلّة بالتوازن البيئي&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [https://www.usimportdata.com/blogs/us-pharmaceutical-import-data-2025-top-pharmaceutical-importers-in-usa بيانات واردات الأدوية الامريكانيه لحد سنة 2025]
* [https://openmd.com/directory/drugs دليل مواقع المراجع الدوائية] – OpenMD
* [http://curlie.org/en/Health/Pharmacy/Drugs_and_Medications دليل الأدوية والعقاقير] – كورلي
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines وكالة الأدوية الاوروبية]
*  [https://www.nhs.uk/medicines/ أدوية هيئة الخدمات الصحية الوطنية من الألف لالياء]
* [https://web.archive.org/web/20090720031417/http://www.fda.gov/Drugs/ إدارة الغذاء و الدوا الامريكانيه : الأدوية]
* [https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/ قائمة منظمة الصحة العالمية النموذجية للأدوية الأساسية]
{{Major drug groups}}{{Pharmacy}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:كيماويات فى الطب]]
[[تصنيف:ادويه]]</text>
      <sha1>c77xatljzwzajfe4qjvgeiiztqt2auz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024598</id>
      <parentid>13024542</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T23:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76616" sha1="3fdqg3q33nckf3i0x4u9rnj4l878gx4" xml:space="preserve">{{Infobox medical intervention|image=[[File:12-08-18-tilidin-retard.jpg|250px]]|caption=Packages of medication (tilidin)|alt=|pronounce=|synonyms=Medicine, drug, pharmaceutical, pharmaceutical preparation, pharmaceutical product, medicinal product, medicament, remedy, meds|ICD10=|ICD9=|ICD9unlinked=|MeshID=|LOINC=|other_codes=|MedlinePlus=|eMedicine=}}
[[ملف:VariousPills.jpg|تصغير|من أمثلة الأدوية الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية .]]

'''الدوا''' (وبيتسما كمان '''المستحضر''' '''الدوائى''' ، أو '''الدوا''' ، أو '''المنتج''' '''الدوائى''' ، أو ببساطة '''الدوا''' ) هو مادة دوائية بتستعمل لتشخيص الأمراض أو علاجها أو الوقاية منها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Federal Food, Drug, and Cosmetic Act, SEC. 210.|مسار=https://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm|تاريخ-الوصول=17 August 2008|صحيفة=U.S. Food and Drug Administration|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090512014151/http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm|تاريخ-الأرشيف=2009-05-12|url-status=dead|في=(g), (1), (B)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090512014151/http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0027:EN:HTML Directive 2004/27/EC of the European Parliament and of the Council of 31 March 2004 amending Directive 2001/83/EC on the Community code relating to medicinal products for human use – Article 1]&quot;. Published 31 March 2004. Accessed 17 August 2008. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210430004857/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0027:EN:HTML|date=30 April 2021}}.&lt;/ref&gt; بيعتبرالعلاج الدوائى جزء هام من [[طب|المجال الطبى]] ، ويعتمد على علم [[فارماكولوچى|الصيدلة]] للتطور المستمر، وعلى [[صيدله|الصيدلة]] للإدارة السليمة. الأدوية بتتصنف بطرقٍ كتير.  واحد من أهمّها هو تصنيفها حسب مستوى الرقابة ،  اللى يُفرِّق بين الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية (اللى لا يُصرفها الصيدلى إلا بوصفة طبية ) و الأدوية اللى بتتباع دون وصفة طبية (اللى يُمكن للمستهلكين طلبها بأنفسهم). كما يُمكن تصنيف الأدوية حسب آلية عملها، أو طريقة تناولها ، أو الجهاز البيولوجى اللى تُؤثِّر عليه، أو تأثيراتها العلاجية . وتُصدر [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] قائمةً بالأدوية الأساسية .

اكتشاف الأدوية وتطويرها مساعى معقدة ومكلفة تضطلع بيها شركات الأدوية والعلما الاكاديميين والحكومات. وبسبب ده المسار المعقد من الاكتشاف لالتسويق، بقت الشراكات ممارسةً شائعةً للنهوض بالأدوية المرشحة عبر مراحل التطوير. وتتولى الحكومات عموم تنظيم الأدوية المسموح بتسويقها،و كيفية تسويقها ، و فى بعض الدول، تحديد أسعارها . و أثيرت خلافات حول تسعير الأدوية والتخلص من الأدوية المستعملة.

== تعريف ==
الدوا هو مادة طبية أو [[مركب كيماوى|مركب كيميائى]] بيستخدم لعلاج الأمراض أو الشفاء منها. و حسب   ''[[انسيكلوبيديا بريتانيكا|لموسوعة بريتانيكا]]'' ، الدوا هو &quot;مادة بتستعمل فى علاج مرض أو تخفيف الألم &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Medication Definition &amp; Meaning|مسار=https://www.britannica.com/dictionary/medication|تاريخ-الوصول=31 March 2022|صحيفة=Britannica Dictionary|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220331172048/https://www.britannica.com/dictionary/medication|تاريخ-الأرشيف=31 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

حسب تعريف المعهد الوطنى للسرطان ، بتشمل أشكال جرعات الأدوية الأقراص ، والكبسولات ، و السوائل، و الكريمات ، و اللصقات. ويمكن إعطاء الأدوية بطرق مختلفة، زى عن طريق الفم ، أو الحقن الوريدى ، أو التقطير فى الودن أو العين . وبيتقال على الدوا اللى لا فيه مادة فعالة وبيستخدم فى الدراسات البحثية اسم [[علاج وهمى|الدوا الوهمى (بلاسيبو)]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Definition of medication|مسار=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/medication|تاريخ-الوصول=24 November 2022|صحيفة=National Cancer Institute|تاريخ=2 February 2011|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221129084105/https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/medication|تاريخ-الأرشيف=29 November 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'

فى اوروبا، بيستخدم مصطلح &quot;المنتج الطبي&quot;، ويُاتعرف حسب  قانون الاتحاد الاوروبى على النحو التالي:

* &quot;أى مادة أو مزيج من المواد يُقدّم على أنه يمتلك خصايص لعلاج الأمراض أو الوقاية منها عند البشر؛ أو&quot;
* &quot;أى مادة أو مزيج من المواد اللى ممكن استخدامها أو إعطاؤها للبشر إما بهدف استعادة أو تصحيح أو تعديل الوظايف الفسيولوجية عن طريق ممارسة تأثير [[فارماكولوچى|دوائى]] أو مناعى أو أيضى أو لإجراء تشخيص طبى . :&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Directive 2004/27/EC|مسار=http://ec.europa.eu/health/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf|صحيفة=Official Journal of the European Union.|تاريخ=30 April 2004|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210429020803/https://ec.europa.eu/health//sites/health/files/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf|تاريخ-الأرشيف=2021-04-29|url-status=dead|في=L136|تاريخ-الوصول=2026-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429020803/https://ec.europa.eu/health//sites/health/files/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf}}&lt;/ref&gt; 36 

فى امريكا، &quot;الدوا (Drug)&quot; بييتعرف بأنه:

* مادة (بخلاف الطعام) تهدف لالتأثير على بنية الجسم أو أى وظيفة من وظايفه.
* مادة مخصصة للاستخدام كمكون من مكونات الدوا لكن مش كجهاز أو مكون أو جزء أو ملحق لجهاز.
* مادة مخصصة للاستخدام فى تشخيص الأمراض أو علاجها أو تخفيفها أو معالجتها أو الوقاية منها .
* مادة معترف بيها من قبل دستور أدوية رسمى أو قائمة تركيبات دوائية.
* تُدرج المنتجات البيولوجية ضمن  التعريف ده ، وتخضع عموم لنفس القوانين واللوائح، لكن توجد اختلافات بخصوص بعمليات تصنيعها (عملية كيميائية مقابل عملية بيولوجية).&lt;ref&gt;FDA, &quot;[https://web.archive.org/web/20090608120918/http://www.fda.gov/Drugs/InformationOnDrugs/ucm079436.htm Drugs@FDA Glossary of Terms]&quot;. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230108175048/https://www.fda.gov/drugs/drug-approvals-and-databases/drugsfda-glossary-terms|date=8 January 2023}}.&lt;/ref&gt;

== استخدام ==
تمت دراسة تعاطى الادويه بين كبار السن الامريكان؛ ففى مجموعة مكونة من 2377 شخص  بمتوسط عمر 71  سنه  تم استطلاع آرائهم بين 2005 و2006، تناول 84% منهم دواً واحد على الأقل بوصفة طبية، وتناول 44% منهم دواً واحد على الأقل بدون وصفة طبية، وتناول 52% منهم مكمل غذائى واحد على الأقل؛ و فى مجموعة تانيه مكونة من 2245 امريكانى مسن (بمتوسط عمر 71  سنه ) تم استطلاع آرائهم خلال الفترة 2010-2011، كانت دى النسب 88% و38% و64% على التوالى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Changes in prescription and over-the-counter medication and dietary supplement use among older adults in the united states, 2005 vs 2011|صحيفة=JAMA Internal Medicine|مؤلف=Qato DM|تاريخ=1 April 2016|المجلد=176|العدد=4|صفحات=473–482|مؤلف2=Wilder J|مؤلف3=Schumm L|مؤلف4=Gillet V|مؤلف5=Alexander G|ببمد_سنترال=5024734|pmid=26998708|دوي=10.1001/jamainternmed.2015.8581}}&lt;/ref&gt;

== تصنيف ==

 واحد من التصنيفات الرئيسية هو بين الأدوية التقليدية ذات الجزيئات الصغيرة ؛ اللى فى العاده  تكون مشتقة من التخليق الكيميائى والمنتجات الطبية البيولوجية ؛ اللى بتشمل البروتينات المؤتلفة [[طوعم|واللقاحات]] ومنتجات الدم المستخدمة علاجى ( زى IVIG ) والعلاج الجينى والعلاج الخلوى (زى ، علاجات الخلايا الجذعية ).  المستحضرات الصيدلانية ، أو الأدوية، بتتصنف لمجموعاتٍ كتيرةٍ مع منشئها، و ده  بناء على خصايصها الدوائية، كآلية عملها وتأثيرها الدوائي، &lt;ref&gt;[https://www.medthority.com/drugs/ https://www.medthority.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230108175035/https://auth.medthority.com/login?state=hKFo2SBSR2puZC1ZQ3pZdUQ5UVJGbzlnNElqYktia2c2MXl6d6FupWxvZ2luo3RpZNkgTUptdUZCVTF1bHExdGxRRTBGa2tvZEdBdjlGbU0tREajY2lk2SBxMHRZQk50aEpOM29UTURaM1dmQWF1UHRpdkdGcWd3OA&amp;client=q0tYBNthJN3oTMDZ3WfAauPtivGFqgw8&amp;protocol=wsfed&amp;wtrealm=https%3A%2F%2Fmedthority.com&amp;wctx=WsFedOwinState%3DxcTT6ENAj9wrgjDRMmflf7KNXqenWwGg3b3WlWdkmRTyS2Q3Oj-3SDX_SF_E2rzVEBrKiwDstZtdEDWM0ezH05jm4DBiCGWKGqRZ03AnhHzUPxALAtTi6450_lRP9bYD_bjOurgq0MB9prg4iWRlow&amp;wa=wsignin1.0|date=8 January 2023}} database of prescription pharmaceutical products including drug classifications https://www.medthority.com/drugs/&lt;/ref&gt; زى خصايصها الكيميائية ، وطريقة إعطائها ، والجهاز البيولوجى اللى بتأثر عليه، أو تأثيراتها العلاجية . ونظام التصنيف التشريحى العلاجى الكيميائى (ATC) نظام تصنيفى متطور وشائع الاستخدام. وتحتفظ [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] بقائمةٍ للأدوية الأساسية .

أيض ممكن وصف الأدوية بأنها &quot;أدوية متخصصة&quot;، بغض النظر عن التصنيفات التانيه، هيا فئة غير محددة المعالم من الأدوية اللى قد يصعب إعطاؤها، وتتطلب معالجة خاصة وقت الإعطاء، وتتطلب مراقبة المريض وقت الإعطاء وبعده مباشرة، ولها متطلبات تنظيمية محددة تقيد استخدامها، و فى العاده تكون غاليه اوى مقارنة بالأدوية التانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Specialty Pharmaceuticals|صحيفة=[[Health Aff. (Millwood)|Health Affairs]]|مسار=http://www.healthaffairs.org/healthpolicybriefs/brief.php?brief_id=103|title-note=Health Policy Briefs|vauthors=Spatz I, McGee N|تاريخ=25 November 2013|في=What's The Background?|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150906190339/http://www.healthaffairs.org/healthpolicybriefs/brief.php?brief_id=103|تاريخ-الأرشيف=6 September 2015|تاريخ-الوصول=28 August 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== طريقة إعطاء الدوا ===
{{Main|Route of administration}}
طريقة إعطاء الدوا ممكن تفرق فى تأثيره. ممكن تصنيف الأدوية كمان بناء على طريقة إعطائها. علشان بتأثر طريقة الإعطاء على سرعة وفعالية العلاج. فيما يلى ملخص لطرق الإعطاء الشائعة:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!يكتب
! تعريف
! أمثلة
|-
! colspan=&quot;3&quot; | الفم و الأغشية المخاطية
|-
| شفوي
| يُؤخذ عن طريق الفم؛ هيا الطريقة الاكتر شيوع للإعطاء
| أقراص، كبسولات، شراب
|-
| تحت اللسان
| يوضع تحت اللسان لامتصاصه بسرعة فى مجرى الدم
| النيتروجليسرين، البوبرينورفين
|-
| السطح الفموي
| يوضع بين اللثة والخد؛ ويتم امتصاصه بالغشاء المخاطى للفم
| الفنتانيل، ميزوبروستول
|-
! colspan=&quot;3&quot; | تطبيق محلي
|-
| موضوعي
| يُوضع مباشرة على الجلد أو الأغشية المخاطية لعلاج الحالات الموضعية
| نيوسبورين، مرهم موميتازون، غسول كلوبيتاسول
|-
| طب العيون
| بيستخدم موضعى على العينين للعلاج الموضعي
| قطرات ترطيب العين، قطرات تبببيمولول للعين
|-
| الودن
| يوضع فى قناة الودن للعلاج الموضعي
| قطرات ودن مضادة حيوية (مزيج من سيبروفلوكساسين وديكساميثازون)
|-
| الأنف
| يُرش أو يُقطر فى الأنف للامتصاص الموضعى أو الجهازي
| بخاخ فلوتيكازون للأنف، بخاخ نالوكسون للأنف
|-
| التحاميل
| يتم توصيل الدوا عبر المستقيم أو المهبل أو مجرى البول، و ده  حسب التركيبة.
| التحاميل الشرجية، والتحاميل المهبلية
|-
| عبر الجلد
| يوصل الدوا عبر الجلد لامتصاصه فى الجسم، متجاوز الجهاز الهضمى.
| اللصقات الجلدية ( زى الفنتانيل والنيكوتين)، والمواد الهلامية الجلدية ( زى الإستراديول والديكلوفيناك)
|-
! colspan=&quot;3&quot; | استنشاق
|-
| أجهزة الاستنشاق
| يوصل الدوا مباشرة لالرئتين، ويستخدم فى أغلب الأحيان لعلاج أمراض الجهاز التنفسى.
| بخاخات سالبوتامول ذات الجرعات المقننة (MDIs)، بخاخات مسحوق موميتازون فيوروات الجاف (DPIs)
|-
| استنشاق
| يتم توصيله على شكل رذاذ ناعم عبر جهاز التبخير، خاصة للأطفال أو حالات الجهاز التنفسى الحادة.
| محلول ملحى مفرط التوتر، إبراتروبيوم
|-
! colspan=&quot;3&quot; | عن طريق الحقن
|-
| الحقن العضلي
| يُحقن فى العضلة، فى العاده العضلة الدالية أو العضلة الألوية. بيستخدم فى العاده فى اللقاحات و الأدوية سريعة المفعول
| لقاح الإنفلونزا، إيبينفرين
|-
| تحت الجلد
| يتم حقنها فى الأنسجة الدهنية تحت الجلد. وتستخدم فى العاده فى علاج المواد البيولوجية والهرمونات و الأنسولين.
| الأنسولين، والهيبارين منخفض الوزن الجزيئي
|-
| عن طريق الوريد
| يُحقن مباشرة فى الوريد للحصول على تأثير فورى على الجسم. بيستخدم فى العاده فى حالات الطوارئ، والسوائل، والعلاج الكيميائى.
| المورفين، فانكومايسين، أدوية العلاج الكيميائي
|-
| جوه الأدمة
| يُحقن فى الأدمة (أسفل سطح الجلد مباشرة). بيستخدم فى العاده لاختبارات الحساسية وفحص السل.
| اختبار التوبركولين (اختبار مانتو)
|-
| جوه القراب
| يُحقن فى السائل النخاعى جوه القناة الشوكية. وبيستخدم فى العاده فى العلاج الكيميائى والتخدير النخاعى.
| الميثوتريكسات (لعلاج سرطانات الجهاز العصبى المركزى)، البوبيفاكايين
|-
| التخدير فوق الجافية
| يُحقن فى الفراغ فوق الجافية حول الحبل الشوكى. بيستخدم فى العاده لتسكين الألم والتخدير وقت الولادة.
| الفنتانيل، بوبيفاكايين
|-
| جوه المفصل
| يُحقن فى تجويف المفصل. بيستخدم فى العاده لعلاج التهاب المفاصل ( زى التهاب المفاصل الروماتويدى).
| تريامسينولون، كيتورولاك، روبيفاكايين
|-
| جوه العظم
| يُحقن مباشرة فى نخاع العظم (للوصول الطارئ  لما يتعذر الوصول عن طريق الوريد). بيستخدم فى طب الطوارئ للأطفال و الإصابات.
| السوائل، و الإبينفرين عبر جهاز جوه العظم
|-
! colspan=&quot;3&quot; | آخر
|-
| زرع
| جهاز يُزرع جراحى أو تحت الجلد، يُطلق الدوا بمرور الوقت
| غرسات منع الحمل، ومضخات الأنسولين، والدعامات الدوائية
|}

== اكتشاف الأدوية ==

فى مجالات الطب والتكنولوجيا الحيوية [[فارماكولوچى|وعلم الأدوية]] ، يعد اكتشاف الأدوية هو العملية اللى يتم من خلالها اكتشاف أدوية جديدة.

تاريخى ، كان يتم اكتشاف الأدوية بتحديد المكون الفعال فى العلاجات التقليدية أو عن طريق الاكتشافات العرضية .  بعدين ، تم فحص المكتبات الكيميائية للجزيئات الصغيرة الاصطناعية، والمنتجات الطبيعية ، أو المستخلصات فى خلايا سليمة أو كائنات حية كاملة لتحديد المواد ذات التأثير العلاجى المرغوب فيه، فى عملية معروفه باسم علم الأدوية الكلاسيكى . من تسلسل [[چينوم بشرى|الجينوم البشرى]] ، اللى أتاح الاستنساخ السريع وتخليق كميات كبيرة من البروتينات النقية،  بقا من الممارسات الشائعة استخدام الفحص عالى الإنتاجية لمكتبات المركبات الكبيرة ضد أهداف بيولوجية معزولة يُفترض أنها تعتبرل مسار المرض، فى عملية معروفه باسم علم الأدوية العكسى . بعدين تُختبر النتائج الإيجابية من دى الفحوصات فى الخلايا، بعدين فى الحيوانات لتقييم فعاليتها . و فى الفتره الاخيره، تمكن العلما من فهم شكل الجزيئات البيولوجية على المستوى الذري، واستخدام دى المعرفة لتصميم (شوف  تصميم الأدوية ) مرشحين دوائيين.

اكتشاف الأدوية الحديثة يتضمن تحديد المركبات الواعدة فى الفحص الأولي، والكيمياء الطبية ، وتحسين دى المركبات لزيادة الألفة ، والانتقائية (لتقليل احتمالية الآثار الجانبية)، والفعالية/ القدرة ، والاستقرار الأيضى (لزيادة عمر النصف )، والتوافر الحيوى عن طريق الفم. بمجرد تحديد مركب يستوفى كل دى المتطلبات، تبتدى عملية تطوير الدوا قبل التجارب الاكلينيكيه . ممكن تتضمن خطوة أو اكتر من دى الخطوات، لكن مش بالضرورة، تصميم الأدوية بمساعدة الكومبيوتر .

رغم  التقدم التكنولوجى وفهم الأنظمة البيولوجية، لسه اكتشاف الأدوية عملية طويلة ومكلفة وصعبة و مش فعالة، مع معدل منخفض لاكتشاف علاجات جديدة.&lt;ref name=&quot;Anson2009&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Anson
| first = Blake D.
| last2 = Ma
| first2 = Junyi
| last3 = He
| first3 = Jia-Qiang
| date = 1 May 2009
| title = Identifying Cardiotoxic Compounds
| work = Genetic Engineering &amp; Biotechnology News
| publisher = Mary Ann Liebert
| volume = 29
| issue = 9
| pages = 34–35
| url = http://www.genengnews.com/articles/chitem_print.aspx?aid=2890&amp;chid=0
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120921025805/http://www.genengnews.com/articles/chitem_print.aspx?aid=2890&amp;chid=0
| archivedate = 21 September 2012
| issn = 1935-472X
| OCLC = 77706455
| accessdate = 25 July 2009
}}&lt;/ref&gt;  سنة  2010، بلغت تكلفة البحث والتطوير لكل جزيء جديد (NME) حوالى 1.8 مليار دولار أمريكى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=How to improve R&amp;D productivity: the pharmaceutical industry's grand challenge|صحيفة=Nature Reviews Drug Discovery|مؤلف=Steven M. Paul|سنة=2010|المجلد=9|العدد=3|صفحات=203–214|مؤلف2=Daniel S. Mytelka|مؤلف3=Christopher T. Dunwiddie|مؤلف4=Charles C. Persinger|مؤلف5=Bernard H. Munos|مؤلف6=Stacy R. Lindborg|مؤلف7=Aaron L. Schacht|بيب_كود=2010NRvDD...9..203P|s2cid=1299234|pmid=20168317|دوي=10.1038/nrd3078|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تتولى شركات الأدوية عملية اكتشاف الأدوية، و ساعات بمساعدة بحثية من الجامعات. والمنتج النهائى لاكتشاف الأدوية هو براءة اختراع للدوا المحتمل. يتطلب الدوا إجراء تجارب اكلينكيه مكلفة اوى من المراحل الأولى والثانية والتالتة، و معظمها يفشل. تلعب الشركات الصغيرة دور حاسم، و فى الغالب   تبيع حقوقها لشركات اكبر تمتلك الموارد اللازمة لإجراء التجارب الاكلينيكيه.

اكتشاف الأدوية يختلف  عن تطويرها. يُنظر لاكتشاف الأدوية فى العاده على أنه عملية تحديد دوا جديد، فى الوقت نفسه بيراعى تطوير الأدوية بإدخال جزيء دوائى جديد لالممارسة الاكلينيكيه. و بيشمل  التعريف ده  الواسع كل الخطوات بدايه من عملية البحث الأساسى لإيجاد هدف جزيئى مناسب وصول لدعم إطلاق الدوا تجارى.

== تطوير ==

تطوير الأدوية هو عملية طرح دوا جديد فى السوق بعد تحديد المركب الرائد بعملية اكتشاف الأدوية . و ده بيشمل  البحوث قبل الاكلينيكيه (على الكائنات الدقيقة/الحيوانات) والتجارب الاكلينيكيه (على البشر)، و يشمل خطوة الحصول على الموافقات التنظيمية لتسويق الدوا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Strovel|الأول=Jeffrey|عنوان=Assay Guidance Manual|تاريخ=1 July 2016|ناشر=Eli Lilly &amp; Company and the National Center for Advancing Translational Sciences|الفصل=Early Drug Discovery and Development Guidelines: For Academic Researchers, Collaborators, and Start-up Companies|تاريخ-الوصول=20 May 2017|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92015/|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200419043905/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92015/|تاريخ-الأرشيف=19 April 2020|url-status=live|مؤلف2=Sittampalam|مؤلف3=Coussens|مؤلف4=Hughes|مؤلف5=Inglese|مؤلف6=Kurtz|مؤلف7=Andalibi|مؤلف8=Patton|مؤلف9=Austin|الأول2=Sitta|الأول3=Nathan P.|الأول4=Michael|الأول5=James|الأول6=Andrew|الأول7=Ali|الأول8=Lavonne|الأول9=Chris|pmid=22553881}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Taylor|الأول=David|عنوان=Pharmaceuticals in the Environment|تاريخ=2015|سلسلة=Issues in Environmental Science and Technology|صفحات=1–33|لغة=en|الفصل=The Pharmaceutical Industry and the Future of Drug Development|دوي=10.1039/9781782622345-00001|doi-access=free|isbn=978-1-78262-189-8}}&lt;/ref&gt;

'''[https://www.fda.gov/patients/learn-about-drug-and-device-approvals/drug-development-process عملية تطوير الأدوية]'''

'''الاكتشاف:''' تبتدى عملية تطوير الأدوية بالاكتشاف، هيا عملية تحديد دوا جديد.

'''التطوير:''' بتستعمل مواد كيميائية مستخلصة من منتجات طبيعية لصنع أقراص أو كبسولات أو شراب للاستخدام عن طريق الفم. كما بتستعمل الحقن للتسريب المباشر فى الدم، والقطرات للعينين أو الودنين.

'''البحث قبل الاكلينكى''' : تخضع الأدوية لاختبارات معملية أو حيوانية، للتأكد من إمكانية استخدامها على البشر.

'''الاختبارات الاكلينيكيه :''' يتم استخدام الدوا على البشر للتأكد من أنه آمن للاستخدام.

'''مراجعة''' '''[[ادارة الاغذيه والادويه الامريكيه|إدارة الغذاء والدوا]]''' : يتم إرسال الدوا لإدارة الغذاء والدوا قبل طرحه فى السوق.

'''مراجعة إدارة الغذاء والدوا لبعد التسويق:''' تتم مراجعة الدوا ومراقبته من قبل إدارة الغذاء والدوا للتأكد من سلامته بمجرد توفره للجمهور.

== أنظمة ==

قوانين تنظيم الأدوية تختلف باختلاف الأنظمة القضائية. ففى بعض الدول، كالولايات المتحدة، تُنظَّم الأدوية على المستوى الوطنى من  هيئة واحدة. فى الوقت نفسه فى أنظمة قضائية تانيه، تُنظَّم على مستوى الولايات، أو على المستويين الوطنى والولائى مع بعض من  هيئات متعددة، زى ما هو الحال فى اوستراليا. ويهدف تنظيم المنتجات العلاجية أساس  لحماية صحة وسلامة السكان. ويسعى ده التنظيم لضمان سلامة وجودة وفعالية المنتجات العلاجية المشمولة به. و فى معظم الأنظمة القضائية، لازم تسجيل المنتجات العلاجية قبل السماح بتسويقها. و فى العاده  تُفرض قيودٌ متفاوتة على توفر بعض المنتجات العلاجية تبع لمخاطرها على المستهلكين.

حسب النظام القانونى ، بتتصنف الأدوية لنوعين : أدوية تُصرف بدون وصفة طبية ، اللى ممكن تكون متاحة دون قيود خاصة، و أدوية تُصرف بوصفة طبية ، اللى لازم يصفها طبيب مرخص حسب  للإرشادات الطبية نظر لمخاطر الآثار الجانبية وموانع الاستخدام . ويختلف التمييز الدقيق بين الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية و الأدوية اللى تُصرف بوصفة طبية باختلاف النظام القانونى. وهناك فئة تالتة، هيا الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية، اللى تُطبق فى بعض الأنظمة القانونية. لا تتطلب دى الأدوية وصفة طبية، لكن لازم حفظها فى الصيدلية بعيد عن أنظار العامة، ولا بتتباع إلا من قِبل الصيدلى أو فنى الصيدلة . كما يجوز للأطباء وصف أدوية للاستخدامات غير المصرح بيها - أى لأغراض لم تُعتمد فى الأصل من قِبل الهيئة التنظيمية. ويُساعد تصنيف الإحالات الدوائية العلاجية فى توجيه عملية الإحالة بين الصيادلة و الأطباء.

المجلس الدولى لمراقبة المخدرات التبع لأمم المتحدة يفرض قانون عالمى يحظر بعض الأدوية. وينشر المجلس قائمة طويلة بالمواد الكيميائية والنباتات اللى يُحظر تداولها واستهلاكها (حيثما ينطبق ذلك). بتتباع الأدوية اللى تُصرف بدون وصفة طبية دون قيود، علشان  آمنة بما يكفى بحيث لا يُلحق معظم الناس الضرر بنفسهم عرضى عند تناولها حسب  للتعليمات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tips for Medication Safety|مسار=http://www.housefindings.com/tips-for-medication-safety/|تاريخ-الوصول=21 July 2016|صحيفة=House Findings|تاريخ=July 21, 2016|مؤلف=Gina|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160914133316/http://www.housefindings.com/tips-for-medication-safety/|تاريخ-الأرشيف=2016-09-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914133316/http://www.housefindings.com/tips-for-medication-safety/}}&lt;/ref&gt; فيه فى كتير من الدول، كالمملكة المتحدة، فئة تالتة بتتسمما &quot;أدوية الصيدليات&quot;، اللى لا يُمكن بيعها إلا فى [[صيدله|الصيدليات]] المُرخصة من قِبل صيدلى أو تحت إشرافه.

الأخطاء الطبية بتشمل الإفراط فى وصف الأدوية، وتعدد الأدوية، والوصف الغلط، وموانع الاستخدام، ونقص التفاصيل فى تعليمات الجرعة وطريقة الإعطاء.  سنة  2000، دُرِسَ تعريف غلط الوصفة الطبية باستخدام أسلوب دلفى فى مؤتمر؛ و حفّز ده المؤتمر الغموض اللى يكتنف تعريف غلط الوصفة الطبية، والحاجة لاستخدام تعريف موحد فى الدراسات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What is a prescribing error?|صحيفة=Qual Health Care|vauthors=Dean B, Barber N, Schachter M|تاريخ=December 2000|المجلد=9|العدد=4|صفحات=232–7|ببمد_سنترال=1743540|pmid=11101708|دوي=10.1136/qhc.9.4.232}}&lt;/ref&gt;

== أسعار الأدوية ==
فى كتير من الولايات القضائية، تخضع أسعار الأدوية للتنظيم.

=== المملكة المتحدة ===
نظام تنظيم أسعار الأدوية فى المملكة المتحدة، يهدف لضمان قدرة [[خدمة الصحه الوطنيه|هيئة الخدمات الصحية الوطنية]] على شراء الأدوية بأسعار معقولة. ويتم التفاوض على الأسعار بين وزارة الصحة، اللى تعمل بتفويض من حكومة أيرلندا الشمالية و حكومة المملكة المتحدة، و ممثلين العلامات التجارية فى صناعة الأدوية، أى رابطة صناعة الأدوية البريطانية (ABPI). وبالنسبة سنة 2017، هاتكون نسبة الدفع اللى يحددها نظام تنظيم أسعار الأدوية 4.75%.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=PPRS: payment percentage 2017 – Details|مسار=https://www.gov.uk/government/publications/pprs-payment-percentage-2017|تاريخ-الوصول=16 March 2017|صحيفة=GOV.UK|تاريخ=23 December 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170317055827/https://www.gov.uk/government/publications/pprs-payment-percentage-2017|تاريخ-الأرشيف=17 March 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== كندا ===
مجلس مراجعة أسعار الأدوية الحاصلة على براءات اختراع فى كندا، يتولى فحص أسعار الأدوية وتحديد اذا كان السعر مبالغ فيه أم لا. فى دى الحالة، يتعين على شركات تصنيع الأدوية تقديم سعر مقترح لالهيئة التنظيمية المختصة.كمان ، يتولى &quot;اختبار المقارنة الدولية للفئات العلاجية&quot; مسؤولية مقارنة متوسط سعر المعاملة الوطنى لمنتج الدوا الحاصل على براءة اختراع قيد المراجعة &lt;ref name=&quot;price-comparison&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Schedule 7 – International Therapeutic Class Comparison Test|مسار=http://www.pmprb-cepmb.gc.ca/view.asp?ccid=492&amp;lang=en|تاريخ-الوصول=16 March 2017|تاريخ=30 April 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180417225251/http://www.pmprb-cepmb.gc.ca/view.asp?ccid=492&amp;lang=en|تاريخ-الأرشيف=17 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وتشمل الدول اللى تُقارن الأسعار بها: فرنسا، و ألمانيا، وايطاليا، والسويد، وسويسرا، والمملكة المتحدة، و امريكا  .&lt;ref name=&quot;price-comparison&quot; /&gt;

=== برازيل ===
فى برازيل، يتم تنظيم الأسعار بالتشريعات تحت اسم ''Medicamento Genérico'' ( الأدوية الجنيسة ) من سنة 1999.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Promoting and regulating generic medicines: Brazil in comparative perspective|صحيفة=Revista Panamericana de Salud Pública|مؤلف=Fonseca|الأول=Massard da|تاريخ=20 April 2017|المجلد=41 (e5)|صفحات=2|مؤلف2=Shadlen|الأول2=Kenneth C.|ببمد_سنترال=6612747|pmid=28444005}}&lt;/ref&gt;

=== الهند ===
فى الهند، يتم تنظيم أسعار الأدوية من قبل الهيئة الوطنية لتسعير الأدوية .

=== امريكا ===
فى امريكا، لا تخضع تكاليف الأدوية للتنظيم بشكل كامل، لكن هيا نتيجة مفاوضات بين شركات الأدوية وشركات التأمين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=van Wormer|الأول=Katherine S.|عنوان=Social welfare policy for a sustainable future : the U.S. in global context|تاريخ=18 March 2015|ناشر=SAGE|مكان=Los Angeles|أكلس=899880624|مؤلف2=Link|الأول2=Rosemary J.|isbn=978-1-4522-4031-2}}&lt;/ref&gt; ارتفاع الأسعار يُعزى لاحتكارات تمنحها الحكومة للمصنعين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The High Cost of Prescription Drugs in the United States|صحيفة=JAMA|مؤلف=Kesselheim|الأول=Aaron S.|تاريخ=23 August 2016|المجلد=316|العدد=8|صفحات=858–71|مؤلف2=Avorn|مؤلف3=Sarpatwari|الأول2=Jerry|الأول3=Ameet|s2cid=19317308|pmid=27552619|دوي=10.1001/jama.2016.11237}}&lt;/ref&gt; كما تستمر تكاليف تطوير الأدوية الجديدة فى الارتفاع. ف رغم التقدم الهائل فى العلوم والتكنولوجيا، انخفض عدد الأدوية الجديدة الرائجة اللى تُقرّها الحكومة لكل مليار دولار يُنفق للنصف كل تسع سنينمن سنة 1950.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Diagnosing the decline in pharmaceutical R&amp;D efficiency|صحيفة=Nature Reviews Drug Discovery|مؤلف=Scannell|الأول=Jack W.|تاريخ=1 March 2012|لغة=En|المجلد=11|العدد=3|صفحات=191–200|مؤلف2=Blanckley|مؤلف3=Boldon|مؤلف4=Warrington|issn=1474-1776|الأول2=Alex|الأول3=Helen|الأول4=Brian|بيب_كود=2012NRvDD..11..191S|s2cid=3344476|pmid=22378269|دوي=10.1038/nrd3681}}&lt;/ref&gt;

== دوا رائج ==
الدوا الرائج هو دوا يحقق إيرادات تتجاوز مليار دولار لشركة أدوية  سنة  واحد.  و كان السيميتيدين أول دوا   يحقق مبيعات تتجاوز مليار دولار   كل سنه،و ده جعله أول دوا رائج.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/
| title = Pharmaceutical Sales 101: Me-Too Drugs
| last = Whitney, Jake
| work = [[Guernica Magazine|Guernica]]
| date = February 2006
| accessdate = 31 July 2008
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080807114344/http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/
| archivedate = 7 August 2008
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== تاريخ الأدوية الموصوفة ===
[[مضاد حيوى|المضادات الحيوية]] ظهرت لأول مرة فى المجال الطبى سنة 1932 بفضل [[جرهارت دوماك|غيرهارد دوماك]] ؛  و اتسمت &quot;الأدوية المعجزة&quot;. أدى إدخال أدوية السلفا لانخفاض معدل الوفيات الناجمة عن [[التهاب رئوى|الالتهاب الرئوى]] فى امريكا من 0.2%   كل سنه ل0.05% ( {{Em|i.e.}} ، بحلول سنة 1939، انخفضت نسبة المضادات الحيوية  &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Frustration and foundation. Management of pneumonia before antibiotics|صحيفة=JAMA|مؤلف=Dowling HF|تاريخ=June 1972|المجلد=220|العدد=10|صفحات=1341–5|pmid=4553966|دوي=10.1001/jama.1972.03200100053011}}&lt;/ref&gt; تعمل المضادات الحيوية على تثبيط نمو البكتيريا والكائنات الدقيقة التانيه أو أنشطتها الأيضية بمادة كيميائية من أصل ميكروبى. و وفر [[بينسيلين|البنسلين]] ، اللى طُرح بعد بضع سنين ، طيف أوسع من الفعالية مقارنه بأدوية السلفا، كما قلل من آثاره الجانبية. أما الستربتومايسين ، اللى اكتُشف سنة 1942، فقد أثبت فعاليته كأول دوا ضد مسببات [[سل|مرض السل]] ، و بقا كمان أشهر المضادات الحيوية ضمن سلسلة طويلة من المضادات الحيوية الهامة. و فى اربعينات القرن العشرين، طُرح جيل ثانى من المضادات الحيوية: الأوريومايسين والكلورامفينيكول . و كان الأوريومايسين أشهر مضادات الجيل التانى. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2023)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

الليثيوم اكتُشف فى القرن التسعتاشر  لعلاج الاضطرابات العصبية، لما له من تأثير محتمل فى تثبيت المزاج أو الوقاية منه؛ علشان كان رخيص وسهل الإنتاج. ومع تراجع الإقبال على الليثيوم فى فرنسا، برز الفالبروميد . و كان ده المضاد الحيوى أصل الدوا اللى أدى بعدين لظهور فئة مثبتات المزاج. تميز الفالبروميد بتأثيرات نفسية واضحة،و ده أفاد فى علاج حالات الهوس الحادة و فى علاج الاكتئاب الهوسى. ممكن تكون الأدوية النفسية إما مهدئة أو منشطة ؛ فالمهدئات تهدف لكبح جماح السلوكيات المتطرفة، فى الوقت نفسه تهدف المنشطات لاستعادة الحالة الطبيعية بزيادة التوتر. وبسرعه  ظهر مفهوم المهدئ، اللى كان مختلف تمام عن أى مهدئ أو منشط. و حلّ مصطلح &quot;المهدئ&quot; محل مصطلح &quot;المهدئات&quot;، و بقا المصطلح السائد فى الغرب لحد تمانينات القرن العشرين. أما فى اليابان، خلال الفتره دى، فقد أدى مصطلح &quot;المهدئ&quot; لظهور مفهوم &quot;مثبت الحالة النفسية&quot;، واختفى مصطلح &quot;مثبت المزاج&quot;.

أدوية بريمارين (الإستروجينات المقترنة، اللى طُرحت سنة 1942) وبريمبرو (حبوب منع الحمل المركبة من الإستروجين والبروجستين، اللى طُرحت سنة 1995) هيمنت على أنظمة العلاج بالهرمونات البديلة خلال تسعينيات القرن العشرين. ورغم أنها مش مصممة لعلاج أى مرض، لكن العلاج بالهرمونات البديلة بيتوصف لتحسين جودة الحياة وكإجراء وقائي، زى علاج أعراض ما بعد انقطاع الطمث. فى ستينات وسبعينات القرن العشرين، ابتدا المزيد من الأطباء بوصف الإستروجين لمريضاتهم. وبين 1991 و1999، صُنِّف بريمارين كاكتر الأدوية الموصوفة شيوع والاكتر مبيع فى امريكا.

تمت الموافقة على أول مانع حمل فموي، و هو إينوفيد ، من قِبل إدارة الغذاء والدوا الامريكانيه سنة 1960. تعمل موانع الحمل الفموية على تثبيط الإباضة، و علشان كده منع الحمل. كان إينوفيد معروف بفعاليته العالية مقارنه بالبدائل التانيه، بما فيها الواقى الذكرى والحجاب الحاجز. من سنة 1960، كانت موانع الحمل الفموية متوفرة بتركيزات مختلفة من قِبل كل الشركات المصنعة. فى تمانينات وتسعينيات القرن العشرين، ظهرت اختيارات متزايدة، كان آخرها نظام توصيل جديد لموانع الحمل الفموية عبر لصقة جلدية .  سنة  1982، تم طرح نسخة جديدة من حبوب منع الحمل ، معروفه باسم حبوب منع الحمل ثنائية الطور . و  سنة 1985، تمت الموافقة على حبوب منع الحمل ثلاثية الطور . ابتدا الأطباء ينظرون لحبوب منع الحمل كوسيلة ممتازة لتنظيم النسل عند الشابات.  المنبهات، زى ريتالين (ميثيل فينيدات)، بقت أدوات شائعة الاستخدام لإدارة السلوك وتعديله عند الأطفال الصغار. طُرح ريتالين فى الأسواق لأول مرة سنة 1955 لعلاج الناركوليبسيا ، و كان مستخدموه المحتملون من كبار السن ومتوسطى العمر. ولم يُطرح ريتالين فى الأسواق إلا فى تمانينات القرن العشرين، بالتزامن مع استخدامه لعلاج فرط النشاط عند الأطفال. بيستخدم ميثيل فينيدات طبى بشكل أساسى لعلاج أعراض اضطراب نقص الانتباه مع فرط النشاط (ADHD). تجاوز استهلاك ميثيل فينيدات فى امريكا  كل الدول التانيه بين 1991 و1999. كما لوحظ نمو ملحوظ فى الاستهلاك فى كندا ونيوزيلندا واوستراليا والنرويج. ويُستهلك الايام دى 85% من ميثيل فينيدات العالم فى امريكا  .

الميبروبامات كان أول مهدئ خفيف. و بعد  4  عشر شهر بس من طرحه فى الأسواق،  بقا الميبروبامات الدوا الاكتر مبيع فى البلاد. و  سنة 1957،  بقا الميبروبامات أسرع الأدوية نمو فى التاريخ. مهدت شعبية الميبروبامات الطريق لظهور الليبريوم والفاليوم ، وهما مهدئان خفيفان ينتميان لفئة كيميائية جديدة من الأدوية بتتسمما [[بنزوديازيبين|البنزوديازيبينات]] . كانت دى الأدوية تعمل بشكل أساسى كمضادات للقلق ومرخيات للعضلات . كان الليبريوم أول بنزوديازيبين. و بعد 3 أشهر من الموافقة عليه،  بقا الليبريوم اكتر المهدئات الموصوفة فى البلاد. و بعد 3 سنين ، طُرح الفاليوم فى الأسواق و كان اكتر فعالية بعشر مرات كمرخى للعضلات ومضاد للتشنجات. كان الفاليوم الاكتر تنوع بين المهدئات الخفيفة. و بعد كده ، انتشر استخدام المهدئات القوية زى الكلوربرومازين والريزيربين .  سنة  1970، ابتدت مبيعات الفاليوم والليبريوم فى الانخفاض، لكن مبيعات المهدئات الجديدة والمحسنة، زى زاناكس ، اللى تم طرحه  سنة  1981 لتشخيص اضطراب الهلع اللى تم استحداثه جديد، ارتفعت بشكل كبير.

ميفاكور (لوفاستاتين) أول واكتر أنواع الستاتينات تأثير فى السوق الامريكانيه . ومع إطلاق برافاكول (برافاستاتين) سنة 1991، و هو تانى دوا ستاتينى متوفر فى امريكا، و إصدار زوكور (سيمفاستاتين)، ما بقاش ميفاكور الستاتين الوحيد فى السوق. و سنة 1998، طُرح [[سيلدنافيل|الفياجرا]] كعلاج لضعف الانتصاب.

=== علم الأدوية القديم ===

يُعتقد أن استخدام النباتات والمواد النباتية لعلاج كل أنواع الأمراض والحالات الطبية يرجع لالطب فى عصور قبل التاريخ .   [[بردية كاهون|بردية كاهون لأمراض الستات]] ، أقدم نص طبى معروف  ، ويرجع تاريخها لحوالى 1800 قبل الميلاد، هيا أول استخدام موثق لأى نوع من الأدوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Griffith|الأول=F. Ll.|عنوان=The Petrie Papyri: Hieratic Papyri from Kahun and Gurob|تاريخ=1898|ناشر=B. Quaritch|مكان=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egypt: The Kahun medical papyrus|مسار=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm|صحيفة=www.reshafim.org.il|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190113044320/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm|تاريخ-الأرشيف=2012-04-19|تاريخ-الوصول=2026-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419085059/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وتصف دى البردية، مع [[برديات طبيه مصريه|برديات طبية]] تانيه، [[اشهر اطباء مصر القديمه|ممارسات طبية مصرية قديمة]] ، زى استخدام [[عسل|العسل]] لعلاج الالتهابات، و أرجل طيور الوروار لعلاج آلام الرقبة.

الطب البابلى القديم أظهر استخدام الأدوية فى النصف 1 الألفية التانيه قبل الميلاد . و استُخدمت الكريمات و الأقراص الطبية كعلاجات.  فى شبه القارة الهندية، أثارفا فيدا ، و هو نصّ [[هندوسيه|هندوسيّ]] مقدّس يرجع أصله لالألفية التانيه قبل الميلاد،  رغم الاعتقاد بأنّ الترانيم المسجّلة فيه أقدم من كده، أول نصّ هنديّ يتناول الطبّ. و بيوصف أدوية نباتية لمكافحة الأمراض.  اتبنت الأسس الأولى للأيورفيدا على توليفة من ممارسات عشبية قديمة مختارة، مع إضافة هائلة من التصوّرات النظرية، والتصنيفات المرضية الجديدة، والعلاجات الجديدة اللى يرجع تاريخها لحوالى 400 قبل الميلاد وما بعده.&lt;ref&gt;Kenneth G. Zysk, ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery,'' Oxford University Press, rev. ed. (1998) {{ISBN|0-19-505956-5}}.&lt;/ref&gt; كان يُتمضا من طالب الأيورفيدا أن يُتقن عشرة فنون لا غنى عنها فى تحضير الأدوية وتطبيقها: التقطير، والمهارات الجراحية، و الطبخ، والبستنة، وعلم المعادن، وصناعة السكر، والصيدلة، وتحليل المعادن وفصلها، و تركيب المعادن، وتحضير القلويات .

[[قسم ابقراط|قسم أبقراط]] للأطباء، المنسوب لليونان فى القرن الخامس قبل الميلاد، يشير لوجود &quot;أدوية قاتلة&quot;، و كان الأطباء اليونانيون القدام يستوردون الأدوية من مصر و غيرها.  دستور الأدوية &quot; {{Lang|la|[[De materia medica]]}} و حظى كتاب &quot;التاريخ&quot;، اللى كتبه الطبيب اليونانى [[ديسقوريدوس|بيدانيوس ديوسكوريدس]] بين 50 و70 ميلادي، بقراءة واسعة النطاق لاكتر من 1500 عام.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Greek Medicine – Dioscorides|مسار=https://www.nlm.nih.gov/hmd/greek/greek_dioscorides.html|تاريخ-الوصول=16 February 2021|صحيفة=www.nlm.nih.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131109193334/https://www.nlm.nih.gov/hmd/greek/greek_dioscorides.html|تاريخ-الأرشيف=9 November 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== علم الأدوية فى العصور الوسطانيه  ===

كتاب [[الكندى]] اللى يرجع للقرن التاسع الميلادي، بعنوان ''&quot;De Gradibus'' &quot;، وكتاب [[ابن سينا]] &quot; ''القانون فى الطب'' &quot;، يتناولو مجموعة من الأدوية المعروفة فى ممارسة الطب فى العالم الإسلامى فى العصور الوسطانيه  . الطب فى  اوروبا الغربية خلال العصور الوسطانيه  شاف تطور فى الجراحة مقارنه بالسنين  السابقة، لكن الأدوية الفعالة كانت قليلة، باستثناء [[افيون|الأفيون]] (الموجود فى أدوية شائعة اوى  ساعتها زى &quot;المسكن العظيم&quot; فى كتاب &quot; مضادات السموم&quot; لنيكولاى ) &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The pharmacology of medieval sedatives: the &quot;Great Rest&quot; of the Antidotarium Nicolai|صحيفة=Journal of Ethnopharmacology|مؤلف=Everett|الأول=Nicholas|تاريخ=8 August 2014|المجلد=155|العدد=1|صفحات=443–449|مؤلف2=Gabra|issn=1872-7573|الأول2=Martino|pmid=24905867|دوي=10.1016/j.jep.2014.05.048}}&lt;/ref&gt; والكينين . و كانت العلاجات الشعبية والمركبات المعدنية السامة شائعة الاستخدام. بيعتبرثيودوريك بورغونيونى (1205-1296)  واحد من أبرز جراحى العصور الوسطانيه ، و ساهم فى إدخال و تعزيز تطورات جراحية هامة، بما فيها ممارسات التعقيم الأساسية واستخدام [[مخدر|التخدير]] . و وصف [[جارسيا دى اورتا|جارسيا دى أورتا]] بعض العلاجات العشبية اللى كانت بتستعمل. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;This information is too vague. (November 2022)&quot;&gt;غامض&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== علم الأدوية الحديث ===

الأدوية خلال معظم القرن التسعتاشر، ما كانتش فعالة للغاية،و ده دفع [[اوليفر وندل هولمز (دكتور من امريكا)|أوليفر وندل هولمز الأب]] لالتعليق الشهير  سنة  1842 قائل : &quot;لو أُلقيت كل الأدوية فى العالم فى البحر، لكان ذلك احسن للبشرية و أسوأ للأسماك&quot;.&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Reasonable Rx: Solving the drug price crisis|vauthors=Finkelstein S, Temin P|ناشر=FT Press|سنة=2008}}&lt;/ref&gt; 21 

خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ،  [[الكسيس كاريل|ألكسيس كاريل]] وهنرى [[هنرى دريسديل داكين|داكين]] طور طريقة كاريل-داكين لعلاج الجروح عن طريق الري، و هو محلول داكين، و هو مبيد للجراثيم ساعد فى منع الغرغرينا .

فى فترة ما بين الحربين العالميتين، اتطورت أولى المضادات الحيوية، زى مضادات السلفا .  و شافت الحرب العالمية التانيه انتشار واسع وفعال للعلاج المضاد للميكروبات، و ده  بفضل تطوير و إنتاج مضادات [[بينسيلين|البنسلين]] بكميات كبيرة، و هو ما أتاحته ضغوط الحرب وتعاون العلما البريطانيين مع صناعة الأدوية الامريكانيه .    الأدوية الشائعة الاستخدام فى أواخر عشرينات القرن العشرين شملت [[اسبرين|الأسبرين]] [[كودايين|والكودايين]] [[مورفين|والمورفين]] لتسكين الألم؛ والديجيتاليس [[نيتروجليسرين|والنيتروجليسرين]] والكينين لعلاج أمراض القلب، [[انسولين|والأنسولين]] لعلاج مرض السكر. وشملت أدوية تانيه مضادات السموم ، و بعض اللقاحات البيولوجية، و بعض الأدوية المصنعة. و فى تلاتينات القرن العشرين، ظهرت المضادات الحيوية: أول أدوية السلفا ، بعدين [[بينسيلين|البنسلين]] ومضادات حيوية تانيه. وبقت الأدوية بشكل متزايد &quot;محور الممارسة الطبية&quot; :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;/&gt; 22 فى خمسينات القرن العشرين، ظهرت أدوية تانيه بما فيها الكورتيكوستيرويدات لعلاج [[التهاب|الالتهابات]] ، [[راوفولفيا|وقلويدات الراوولفيا]] كمهدئات وخافضات لضغط الدم، ومضادات الهيستامين لعلاج حساسية الأنف، والزانثينات لعلاج الربو، ومضادات الذهان التقليدية لعلاج الذهان.:&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; 23-24 لحد سنة 2007، تم تطوير آلاف الأدوية المعتمدة. ويتزايد استخدام التقنية الحيوية لاكتشاف المستحضرات الصيدلانية الحيوية .&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; و أسفرت المناهج متعددة التخصصات مؤخر عن كم هائل من البيانات الجديدة حول تطوير مضادات حيوية ومضادات بكتيرية جديدة، وحول استخدام العوامل البيولوجية فى العلاج المضاد للبكتيريا.&lt;ref name=&quot;MillerAAMillerPF&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Emerging Trends in Antibacterial Discovery: Answering the Call to Arms|vauthors=Miller AA, Miller PF|ناشر=[[Caister Academic Press]]|سنة=2011|isbn=978-1-904455-89-9}}&lt;/ref&gt;

فى خمسينات القرن العشرين، اتصممت أدوية نفسية جديدة، أبرزها مضاد الذهان الكلوربرومازين ، فى المختبرات، وابتدت بتستعمل تدريجى. ورغم قبولها ساعات كتير كتقدم من بعض النواحي، إلا أنها واجهت بعض المعارضة بسبب آثارها الجانبية الخطيرة، زى خلل الحركة المتأخر . وكتير  ما عارض المرضى الطب النفسي، ورفضوا تناول الأدوية أو توقفوا عنها تمام  لما لم يكونو تحت إشراف طبى نفسى.

الحكومات لعبت دور محورى فى تنظيم تطوير الأدوية وبيعها. ففى امريكا، وصلت كارثة دوا إليكسير سلفانيلاميد لإنشاء [[ادارة الاغذيه والادويه الامريكيه|إدارة الغذاء والدوا الامريكانيه]] ، و ألزم قانون الغذاء والدوا ومستحضرات التجميل الفيدرالى سنة 1938 الشركات المصنعة بتقديم الأدوية الجديدة لإدارة الغذاء والدوا. كما نص تعديل همفري-دورهام سنة 1951 على وجوب بيع بعض الأدوية بوصفة طبية. و سنة 1962، ألزم تعديل لاحق بإجراء اختبارات اكلينكيه على الأدوية الجديدة للتأكد من فعاليتها وسلامتها. :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;/&gt; 24-26 

أسعار الأدوية  لحد سبعينات القرن العشرين، ما كانتش تشكل مصدر قلق كبير للأطباء والمرضى. لكن مع زيادة وصف الأدوية للأمراض المزمنة، بقت التكاليف باهظة، و  سبعينات القرن العشرين، اشترطت أو شجعت كل الولايات الامريكانيه بالتقريب  استبدال الأدوية ذات العلامات التجارية الأعلى سعر بالأدوية الجنيسة . و ده وصل كمان لصدور قانون Medicare Part D  الامريكانى سنة 2006، اللى يوفر تغطية Medicare للأدوية. :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot;/&gt; 28-29  من سنة 2008، تتصدر امريكا  مجال البحوث الطبية ، بما فيها تطوير الأدوية. و أسعار الأدوية فى امريكا من الأعلى فى العالم، و علشان كده الابتكار الدوائى مرتفعٌ بالمثل.  سنة  2000، طورت الشركات الامريكانيه 29 دواً من أصل 75 دواً من الأدوية الاكتر مبيع؛ فى الوقت نفسه طورت شركات من تانى اكبر سوق، اليابان، ثمانية أدوية، وساهمت المملكة المتحدة بعشرة أدوية. أما فرنسا، اللى تفرض ضوابط على الأسعار، فقد طورت 3 أدوية. و خلال تسعينيات القرن العشرين، كانت النتائج مماثلة :&lt;ref name=&quot;Reasonable&quot; /&gt; 30-31 

== خلافات ==

الخلافات المتعلقة بالأدوية الصيدلانية بتشمل وصول المرضى للأدوية قيد التطوير اللى ما حصلتش الموافقة عليها بعد، والتسعير، والقضايا البيئية.

=== الوصول للأدوية غير المرخصة ===

الحكومات فى كل اماكن العالم حطت أحكام تتيح الحصول على الأدوية قبل الموافقة عليها للمرضى اللى  استنفدوا كل اختيارات العلاج البديلة ولا يستوفون معايير المشاركة فى التجارب الاكلينيكيه. وبتتصنف دى البرامج غالب تحت مسميات الاستخدام الرحيم، أو الوصول الموسع ، أو توفير الأدوية للمرضى المحددين، وتخضع لقواعد تختلف من بلد لآخر، وتحدد معايير الوصول، وجمع البيانات، والترويج، والتحكم فى توزيع الأدوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=EU Compassionate Use Programmes (CUPs): Regulatory Framework and Points to Consider before CUP Implementation|صحيفة=Pharm Med|مؤلف=Helene S|سنة=2010|المجلد=24|العدد=4|صفحات=223–229|s2cid=31439802|دوي=10.1007/bf03256820|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

فى امريكا، يُلبى الطلب على الأدوية قبل الموافقة عليها فى العاده بطلبات الأدوية التجريبية الجديدة (INDs) أو طلبات الأدوية التجريبية الجديدة للمرضى الأفراد. بتوفر دى الآليات، اللى تندرج تحت مسمى برامج الوصول الموسع، إمكانية الحصول على الأدوية لمجموعات من المرضى أو الأفراد المقيمين فى امريكا. أما بره امريكا، فتُوفر برامج المرضى المُحددين إمكانية الوصول المُتحكم بيها لالأدوية قبل الموافقة عليها، استجابةً لطلبات الأطباء نيابةً عن مرضى مُحددين، أو &quot;مُسمّين&quot;، قبل ترخيص دى الأدوية فى بلد المريض. بدى البرامج، يُمكن للمرضى الحصول على الأدوية اللى وصلت لمراحل متقدمة من التجارب الاكلينيكيه أو اللى تمت الموافقة عليها فى بلاد تانيه لتلبية حاجة طبية حقيقية غير مُلبّاة، قبل ترخيص الأدوية دى فى بلد المريض.

المرضى اللى ما قدروش يوصلو للأدوية اللى لسه تحت التطوير ابتدو ينظموا نفسهم و يطالبوا بزيادة فرص الحصول عليها. فى امريكا، اتأسست منظمة ACT UP فى التمانينات، و بعد  كده شكلو فريق عمل خاص بالعلاج، جزئى علشان يضغطوا على الحكومة الامريكانيه إنها تخصص موارد أكتر لاكتشاف علاجات للإيدز، و بعد كده يسرّعوا طرح الأدوية اللى كانت لسه تحت التطوير.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| first = Gina
| last = Kolata
| work = The New York Times
| date = 12 September 1994
| url = https://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html
| title = F.D.A. Debate on Speedy Access to AIDS Drugs Is Reopening
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170701041550/http://www.nytimes.com/1994/09/12/us/fda-debate-on-speedy-access-to-aids-drugs-is-reopening.html
| archivedate = 1 July 2017
}}&lt;/ref&gt;

تحالف أبيجيل اتأسس فى نوفمبر 2001 على ايد فرانك بوروز تخليداً لذكرى ابنته أبيجيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Contract Law and Ethical Issues Underscore the Latest Lawsuit About Access to Experimental Drugs for Duchenne Muscular Dystrophy|صحيفة=Neurology Today|مؤلف=Phillips|الأول=Lisa|تاريخ=4 September 2008|المجلد=8|العدد=17|صفحات=20–21|دوي=10.1097/01.nt.0000337676.20893.50}}&lt;/ref&gt; ويسعى التحالف لتوفير الأدوية التجريبية على نطاق أوسع نيابة عن المرضى المصابين بأمراض مميتة.  سنة  2013، شركة بيومارين للأدوية كانت فى  نقاش حاد حول توسيع نطاق حصول مرضى السرطان على الأدوية التجريبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Andrea Sloan Faces Pharma Firm With History of Indifference
| date = 26 September 2013
| url = http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html
| work = Huffington Post
| accessdate = 24 December 2013
| archivedate = 25 December 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131225134640/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/26/andrea-sloan-biomarin_n_3997527.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = In cancer drug battle, both sides appeal to ethics
| date = 20 September 2013
| url = http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/
| work = CNN
| accessdate = 24 December 2013
| archivedate = 25 December 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131225100423/http://www.cnn.com/2013/09/28/health/compassionate-drug-use/
}}&lt;/ref&gt;

=== إمكانية الحصول على الأدوية و أسعارها ===

[[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] تُاتعرف الأدوية الأساسية بأنها &quot;الأدوية اللى تُلبّى احتياجات الرعاية الصحية لغالبية السكان؛ لذا ينبغى أن تكون متوفرة باستمرار بكميات كافية وبأشكال دوائية مناسبة، وبسعر فى متناول المجتمع&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Selection and Use of Essential Medicines – WHO Technical Report Series, No. 914: 4. Other outstanding technical issues: 4.2 Description of essential medicines|مسار=http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html|ناشر=Apps.who.int|تاريخ-الوصول=25 June 2016|تاريخ=14 April 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140201194528/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html|تاريخ-الأرشيف=2016-07-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160703155258/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html}}&lt;/ref&gt; و كشفت دراسات حديثة أن معظم الأدوية المدرجة فى قائمة منظمة الصحة العالمية للأدوية الأساسية، باستثناء أدوية فيروس نقص المناعة البشرية، غير مسجلة ببراءات اختراع فى الدول النامية، و أن عدم توفر دى الأدوية على نطاق واسع يرجع لمشاكل جوهرية فى التنمية الاقتصادية، كنقص البنية التحتية والفقر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Patent Landscape Analysis of Healthcare Innovations|مسار=http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf|ناشر=University of New Hampshire School of Law|صحيفة=The Franklin Pierce Center for Intellectual Property|تاريخ=2013|مؤلف=Kowalksy|الأول=Stanley P|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304025500/http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025500/http://www.accesstopharmaceuticals.org/wp-content/uploads/2013/02/Kowalski.pdf}}&lt;/ref&gt; كما تُدير منظمة أطباء بلا حدود حملة &quot;علشان توفير الأدوية الأساسية&quot; ، اللى تتضمن الدعوة لتخصيص موارد اكبر للأمراض اللى لا علاج ليها الايام دى اللى بتنتشر بشكل رئيسى فى الدول النامية. مؤشر الوصول لالأدوية يتتبع مدى كفاءة شركات الأدوية فى توفير منتجاتها فى الدول النامية.

مفاوضات [[منظمة التجارة العالميه|منظمة التجارة العالمية]] فى التسعينيات، بما فيها اتفاقية تريبس و إعلان الدوحة ، ركزت على القضايا اللى عند تقاطع التجارة الدولية فى الأدوية وحقوق الملكية الفكرية ، حيث تسعى دول العالم المتقدم لالحصول على حقوق ملكية فكرية قوية لحماية الاستثمارات اللى تم القيام بيها لتطوير أدوية جديدة، وتسعى دول العالم النامى لتعزيز صناعاتها الدوائية العامة وقدرتها على توفير الأدوية لشعوبها بالتراخيص الإجبارية .

الأدوية الصيدلانية فى العاده بتتوصف بأنها &quot;منتشرة فى كل مكان&quot; بالتقريب  فى كل أنواع البيئات ( زى [[بحيره|البحيرات]] [[نهر|والأنهار]] والجداول والمصبات ومياه البحر والتربة ) فى كل اماكن العالم.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) are ecological disrupting compounds (EcoDC)|صحيفة=Elementa: Science of the Anthropocene|مؤلف=Richmond|الأول=Erinn K.|تاريخ=2017-01-01|المجلد=5|مؤلف2=Grace|مؤلف3=Kelly|مؤلف4=Reisinger|مؤلف5=Rosi|مؤلف6=Walters|issn=2325-1026|الأول2=Michael R.|الأول3=John J.|الأول4=Alexander J.|الأول5=Emma J.|الأول6=David M.|بيب_كود=2017EleSA...5Q..66R|دوي=10.1525/elementa.252|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) in the freshwater aquatic environment|صحيفة=Emerging Contaminants|مؤلف=Ebele|الأول=Anekwe Jennifer|تاريخ=2017-03-01|المجلد=3|العدد=1|صفحات=1–16|مؤلف2=Abou-Elwafa Abdallah|مؤلف3=Harrad|issn=2405-6650|الأول2=Mohamed|الأول3=Stuart|دوي=10.1016/j.emcon.2016.12.004|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals of Emerging Concern in Aquatic Systems: Chemistry, Occurrence, Effects, and Removal Methods|صحيفة=Chemical Reviews|مؤلف=Patel|الأول=Manvendra|تاريخ=2019-03-27|لغة=en|المجلد=119|العدد=6|صفحات=3510–3673|مؤلف2=Kumar|مؤلف3=Kishor|مؤلف4=Mlsna|مؤلف5=Pittman|مؤلف6=Mohan|issn=0009-2665|الأول2=Rahul|الأول3=Kamal|الأول4=Todd|الأول5=Charles U.|الأول6=Dinesh|pmid=30830758|دوي=10.1021/acs.chemrev.8b00299|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Environmentally Persistent Pharmaceutical Pollutants (EPPPs)|مسار=http://www.unep.org/explore-topics/chemicals-waste/what-we-do/emerging-issues/environmentally-persistent-pharmaceutical|تاريخ-الوصول=2024-01-07|صحيفة=UNEP – UN Environment Programme|تاريخ=2020-09-17|مؤلف=Environment|الأول=U. N.|لغة=en}}&lt;/ref&gt; و توجد مكوناتها الكيميائية فى العاده بتراكيز منخفضة نسبى تتراوح بين نانوغرام/لتر وميكروغرام/لتر.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceuticals and personal care products (PPCPs): A review on environmental contamination in China|صحيفة=Environment International|مؤلف=Liu|الأول=Jin-Lin|تاريخ=2013-09-01|المجلد=59|صفحات=208–224|مؤلف2=Wong|issn=0160-4120|الأول2=Ming-Hung|بيب_كود=2013EnInt..59..208L|pmid=23838081|دوي=10.1016/j.envint.2013.06.012|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتصريف ميه الصرف الصحى من محطات معالجة ميه الصرف الصحي، سواء من المصانع الصناعية وقت الإنتاج أو من محطات معالجة ميه الصرف الصحى البلدية بعد الاستهلاك، المصدر الرئيسى لوصول الأدوية للبيئة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pharmaceutical Industry Wastewater: Review of the Technologies for Water Treatment and Reuse|صحيفة=Industrial &amp; Engineering Chemistry Research|مسار=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ie501210j|مؤلف=Gadipelly|الأول=Chandrakanth|تاريخ=2014-07-23|لغة=en|المجلد=53|العدد=29|صفحات=11571–11592|url-access=subscription|مؤلف2=Pérez-González|مؤلف3=Yadav|مؤلف4=Ortiz|مؤلف5=Ibáñez|مؤلف6=Rathod|مؤلف7=Marathe|issn=0888-5885|الأول2=Antía|الأول3=Ganapati D.|الأول4=Inmaculada|الأول5=Raquel|الأول6=Virendra K.|الأول7=Kumudini V.|دوي=10.1021/ie501210j}}&lt;/ref&gt;  التلوث الزراعى مصدر مهم آخر ناتج  عن شيوع استخدام المضادات الحيوية فى الثروة الحيوانية .&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  العلما عموم يصنفو التأثيرات البيئية للمواد الكيميائية ل3 فئات رئيسية: الثبات، والتراكم الحيوى ، والسمية .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لأن الأدوية بطبيعتها مواد فعالة بيولوجى، معظمها قابل للتحلل الطبيعى فى البيئة، إلا أنها بتتصنف على أنها &quot;شبه ثابتة&quot; لأنها تتجدد باستمرار من مصادرها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ونادر ما توصل دى الملوثات الصيدلانية الثابتة بيئى (EPPPs) لتراكيز سامة فى البيئة، إلا أنها معروفة بتراكمها الحيوى فى بعض الأنواع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Occurrence, transformation, bioaccumulation, risk and analysis of pharmaceutical and personal care products from wastewater: a review|صحيفة=Environmental Chemistry Letters|مسار=https://doi.org/10.1007/s10311-022-01498-7|مؤلف=Anand|الأول=Uttpal|تاريخ=2022-12-01|لغة=en|المجلد=20|العدد=6|صفحات=3883–3904|مؤلف2=Adelodun|مؤلف3=Cabreros|مؤلف4=Kumar|مؤلف5=Suresh|مؤلف6=Dey|مؤلف7=Ballesteros|مؤلف8=Bontempi|issn=1610-3661|الأول2=Bashir|الأول3=Carlo|الأول4=Pankaj|الأول5=S.|الأول6=Abhijit|الأول7=Florencio|الأول8=Elza|ببمد_سنترال=9385088|بيب_كود=2022EnvCL..20.3883A|pmid=35996725|دوي=10.1007/s10311-022-01498-7}}&lt;/ref&gt; و لوحظ أن آثارها تتراكم تدريجى عبر السلاسل الغذائية ، بدل من أن تبقا حادة،و ده دفع [[هيئة المسح الجيولوجى الامريكانيه]] لتصنيفها على أنها &quot;مركبات مُخلّة بالتوازن البيئي&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* [https://www.usimportdata.com/blogs/us-pharmaceutical-import-data-2025-top-pharmaceutical-importers-in-usa بيانات واردات الأدوية الامريكانيه لحد سنة 2025]
* [https://openmd.com/directory/drugs دليل مواقع المراجع الدوائية] – OpenMD
* [http://curlie.org/en/Health/Pharmacy/Drugs_and_Medications دليل الأدوية والعقاقير] – كورلي
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines وكالة الأدوية الاوروبية]
*  [https://www.nhs.uk/medicines/ أدوية هيئة الخدمات الصحية الوطنية من الألف لالياء]
* [https://web.archive.org/web/20090720031417/http://www.fda.gov/Drugs/ إدارة الغذاء و الدوا الامريكانيه : الأدوية]
* [https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/ قائمة منظمة الصحة العالمية النموذجية للأدوية الأساسية]
{{Major drug groups}}{{Pharmacy}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:كيماويات فى الطب]]
[[تصنيف:ادويه]]</text>
      <sha1>3fdqg3q33nckf3i0x4u9rnj4l878gx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاتاجونيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2293908</id>
    <revision>
      <id>13024503</id>
      <parentid>13016633</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* مناخ */ تعديل و تمصير، غير: ئًا ← ئً (2)</comment>
      <origin>13024503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75281" sha1="5q7d4ga8bw2ou4u2cuoypvme4st8642" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''پاتاجونيا''' '''Patagonia''' ( تعتبر منطقة الأنديز منطقة جغرافيا فى جنوب امريكا الجنوبية، تمتد عبر أجزاء من [[ارجنتين|الأرجنتين]] [[تشيلى|وتشيلى]] . بتشمل المنطقة الجزء الجنوبى من سلسلة جبال [[انديز|الأنديز]] ، وتتميز ببحيرات ومضائق بحرية وغابات مطيرة معتدلة و أنهار جليدية فى الغرب، [[صحرا پاتاجونيا|وصحارى]] وهضاب وسهوب باتجاه الشرق. يحدّ المنطقة المحيط الهادى من الغرب، و المحيط الأطلسى من الشرق، و كتير من الممرات المائية اللى تربط بينهم، بما فيها [[مضيق ماجلان]] وقناة بيغل وممر دريك من الجنوب.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopaedia Britannica|مسار=https://www.britannica.com/place/Patagonia-region-Argentina|تاريخ-الوصول=21 November 2025|الفصل=Patagonia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldwildlife.org&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South America: Patagonia Region|مسار=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/nt0805|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=World Wildlife Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rabassa|الأول=Jorge|عنوان=The Late Cenozoic of Patagonia and Tierra del Fuego|ناشر=Elsevier|سنة=2008|صفحات=1–12}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Patagonian.png|تصغير|'''پاتاجونيا''']]
'''پاتاجونيا'''  منطقة الأنديز منطقة جغرافيا فى جنوب امريكا الجنوبية، تمتد عبر أجزاء من [[ارجنتين|الأرجنتين]] [[تشيلى|وتشيلى]] . بتشمل  المنطقة دى   الجزء الجنوبى من سلسلة جبال [[انديز|الأنديز]] ، وتتميز ببحيرات ومضائق بحرية وغابات مطيرة معتدلة و أنهار جليدية فى الغرب، [[صحرا پاتاجونيا|وصحارى]] وهضاب وسهوب باتجاه الشرق. يحدّ المنطقة المحيط الهادى من الغرب، و المحيط الاطلنطى من الشرق، و كتير من الممرات المائية اللى تربط بينهم، بما فيها [[مضيق ماجلان]] وقناة بيغل وممر دريك من الجنوب.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;worldwildlife.org&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

الحد الشمالى للمنطقة لم  بييحدد بدقة؛ و نهرا كولورادو وبارانكاس ، اللى يمتدو من جبال الأنديز للمحيط الاطلنطى، بيعتبرو الحد الشمالى لپاتاجونيا الأرجنتينية؛ &lt;ref&gt;''The Late Cenozoic of Patagonia and Tierra del Fuego Volumen 11 de Developments in quaternary science'', p. 13. Author: Jorge Rabassa. Editor: Jorge Rabassa. Editor: Elsevier, 2008. {{ISBN|0-444-52954-3}}, 9780444529541&lt;/ref&gt; و بناء على ذلك، ممكن تعريف امتداد پاتاجونيا بأنه يشمل مقاطعات نيوكوين ، وريو نيغرو ، وتشوبوت ، [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|وسانتا كروز]] ، و مقاطعة پاتاجونيس بارتيدو فى أقصى جنوب مقاطعة بوينس آيرس. ويُعتبر [[ارخبيل|أرخبيل]] تييرا ديل فويغو ساعات جزء من پاتاجونيا. و بييحدد معظم الجغرافيين و المؤرخين الحد الشمالى لپاتاجونيا التشيلية عند صدع هوينكول ، فى منطقة أراوكانيا .&lt;ref&gt;Ciudadanía, territorio y desarrollo endógeno: resistencias y mediaciones de las políticas locales en las encrucijadas del neoliberalismo. P. 205. Authors: Rubén Zárate, Liliana Artesi, Oscar Madoery. Editor: Editorial Biblos, 2007. {{ISBN|950-786-616-7}}, 9789507866166&lt;/ref&gt;  لما وصل المستكشفين الإسبان لأول مرة ، پاتاجونيا كانت مأهولة بجماعات من السكان الأصليين. فى جزء صغير من شمال غرب پاتاجونيا، مارست بعض المجتمعات زراعة محدودة، فى الوقت نفسه عاش معظم السكان فى باقى المنطقة حياة الصيد وجمع الثمار، متنقلين سير على الأقدام فى السهول الشرقية، ومستخدمين الزوارق المحفورة والمراكب التقليدية فى المضائق والقنوات الغربية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bengoa|الأول=José|عنوان=Historia del pueblo mapuche: Siglo XIX y XX|ناشر=Lom Ediciones|سنة=2000|صفحات=25–32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bridges|الأول=Lucas|عنوان=The Uttermost Part of the Earth|ناشر=Hodder and Stoughton|سنة=1948|صفحات=37–45}}&lt;/ref&gt; خلال الفتره الاستعمارية، تبنت جماعات السكان الأصليين فى شمال شرق پاتاجونيا نمط حياة بدوى بيعتمد على ركوب الخيل بعد إعادة إدخال الحصنه لالمنطقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mandrini|الأول=Raúl|عنوان=Los pueblos originarios del Río de la Plata|ناشر=Mapfre|سنة=1992|صفحات=112–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cayuqueo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cayuqueo|الأول=Pedro|عنوان=Historia secreta mapuche 2|ناشر=[[Catalonia (publisher)|كاتالونيا]]|سنة=2020|مكان=Santiago de Chile|صفحات=34–37|وصلة مؤلف=Pedro Cayuqueo|isbn=978-956-324-783-1}}&lt;/ref&gt;

قام المستكشفين الإسبان بعدة رحلات استكشافية و أسسو مستوطنات،  اهتمام [[الامبراطوريه الاسپانيه|التاج الإسبانى]] بالدرجة الأولى انصبّ على منع القوى الاوروبية المنافسة من ترسيخ وجودها فى المنطقة لأسباب استراتيجية.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt; بعد استقلالهما، أكدت تشيلى و الأرجنتين سيادتهما على الأراضى   جنوبهما، وابتدتا باستعمار أراضيهما فى پاتاجونيا طول القرن التسعتاشر  و أوائل القرن العشرين. أدى ده التوسع لانخفاض حاد فى أعداد السكان الأصليين، اللى  تضررت مجتمعاتهم جراء استيطان المهاجرين من الأرجنتين و أرخبيل تشيلوى وتشيلى القارية و اوروبا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ramos|الأول=Ana|عنوان=Indigenous Peoples and Nation-State Formation in Patagonia|ناشر=Springer|سنة=2017|صفحات=54–63}}&lt;/ref&gt; و فى الاخر، قُمعت مقاومة السكان الأصليين للاستعمار بسلسلة من الحملات العسكرية اللى شنتها الأرجنتين وتشيلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Delrio|الأول=Walter|عنوان=Memorias de expropiación: Sometimiento e incorporación indígena en la Patagonia|ناشر=Universidad Nacional de Quilmes|سنة=2005|صفحات=95–118}}&lt;/ref&gt;

اقتصاد پاتاجونيا الأرجنتينية المعاصر بشكل كبير بيعتمد على تربية الأغنام واستخراج البترول والغاز الطبيعي، فى الوقت نفسه يهيمن على اقتصاد پاتاجونيا التشيلية صيد الأسماك وتربية سمك السلمون والسياحة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borrelli|الأول=Marcelo|عنوان=Patagonia: Naturaleza y sociedad|ناشر=Universidad Nacional de la Patagonia|سنة=2011|صفحات=145–152}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Argentina Oil &amp; Gas Industry Overview|مسار=https://www.argentina.gob.ar/energia|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Secretaría de Energía de la Nación}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Chilean Salmon Farming Industry Report|مسار=https://www.sernapesca.cl|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Servicio Nacional de Pesca y Acuicultura (SERNAPESCA)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tourism in Patagonia|مسار=https://www.subturismo.gob.cl|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Gobierno de Chile – Subsecretaría de Turismo}}&lt;/ref&gt;

== أصول الكلمات و أسماء الأماكن ==
اسم پاتاجونيا من كلمة ''&quot;پاتاجون&quot;'' .  [[ماجيلان|ماجلان]] استخدم المصطلح ده  سنة 1520 لوصف القبائل الأصلية فى المنطقة، اللى اعتقدت بعثته أنها عمالقة. ويُعتقد دلوقتى أن الشعب اللى سماه اسم &quot;الپاتاجونيين&quot; هم شعب &quot; [[شعب تيهويلتش|تيهويلتشي&quot;]] ، اللى  كانو أطول قامةً من الاوروبيين  ساعتها .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fondebrider|الأول=Jorge|عنوان=Versiones de la Patagonia|ناشر=Emecé Editores S.A.|سنة=2003|طبعة=1st|مكان=Buenos Aires, Argentina|صفحة=29|لغة=es|الفصل=Chapter 1 – Ámbitos y voces|isbn=978-950-04-2498-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Strange Case of the Patagonian Giants|مسار=http://www.asimovs.com/assets/1/6/Reflections_StrangeCase-Dec11.pdf|تاريخ-الوصول=12 November 2016|صحيفة=Asimov's Science Fiction|مؤلف=Robert Silverberg|سنة=2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200806082153/http://www.asimovs.com/assets/1/6/Reflections_StrangeCase-Dec11.pdf|تاريخ-الأرشيف=6 August 2020|url-status=dead|اقتباس=To the voyagers of the sixteenth and seventeenth centuries, when the average height of an adult European male was just over five feet [1.55 meters], the Patagonians surely must have looked very large, as, to any child, all adults seem colossal. Then, too, an element of understandable human exaggeration must have entered these accounts of men who had traveled so far and endured so much, and the natural wish not to be outdone by one's predecessors helped to produce these repeated fantasies of Goliaths ten feet tall or even more.}}&lt;/ref&gt; لاحظ الباحث الأرجنتينى ميغيل دورا أن اسم پاتاجونيا ممكن  يكون  من منطقة بافلاغونيا اليونانية القديمة فى تركيا الحديثة، اللى يُحتمل أنها موطن شخصية &quot; ''پاتاجون'' &quot; فى روايات الفروسية ''&quot;بريماليون&quot;'' اللى اتنشرت سنة 1512، أى قبل عشر سنين من وصول ماجلان عند الأراضى الجنوبية. اتنشرت دى الفرضية فى تقرير لمجلة ''&quot;نيو ريفيو أوف سبانيش فيلولوجي&quot;'' سنة 2011.

فيه أسماء أماكن متعددة فى أرخبيل تشيلوى ذات أصول تشونو،  رغم ان لغة السكان الأصليين الرئيسية فى الأرخبيل عند وصول الإسبان كانت [[مابودونجون|المابودونغون]] .&lt;ref name=&quot;IbarBruce&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ensayo sobre los indios Chonos e interpretación de sus toponimías|صحيفة=[[Anales de la Universidad de Chile]]|مسار=https://semanariorepublicano.uchile.cl/index.php/ANUC/article/download/19032/20162|مؤلف=Ibar Bruce|الأول=Jorge|تاريخ=1960|لغة=es|المجلد=117|صفحات=61–70}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;latorre1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sustrato y superestrato multilingües en la toponimia del extremo sur de Chile|عنوان مترجم=Multilingual substratum and superstratum in the toponymy of the south of Chile|صحيفة=[[Estudios Filológicos]]|مسار=https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0071-17131998003300004|مؤلف=Latorre|الأول=Guillermo|سنة=1998|لغة=es|المجلد=33|صفحات=55–67}}&lt;/ref&gt; وتفسر نظرية طرحها المؤرخ [[José Pérez García|خوسيه بيريز جارسيا]] ده الأمر، حيث استوطن شعب كونكو (المعروفين كمان باسم فيليتشى) [[جزيره شيلوى|جزيرة تشيلوى]] فى عصور قبل الإسبان بسبب ضغط من شعب هويلتشى الشمالي، اللى  كانو بدورهم يُهجَّرون من قبل شعب مابوتشى .&lt;ref name=&quot;Alcaman32&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Los mapuche-huilliche del Futahuillimapu septentrional: Expansión colonial, guerras internas y alianzas políticas (1750-1792)|صحيفة=Revista de Historia Indígena|مسار=http://200.10.23.169/trabajados/alcaman.pdf|مؤلف=Alcamán|الأول=Eugenio|تاريخ=1997|لغة=es|العدد=2|صفحات=29–76|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131228093024/http://200.10.23.169/trabajados/alcaman.pdf|تاريخ-الأرشيف=28 December 2013|تاريخ-الوصول=16 August 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; رغم وقوعها بره أراضى هويلتشى التقليدية، براكين [[جبل ميكينماهويدا فيليز|ميتشيماهويدا]] [[هورنوپيرين|وهورنوبيرين]] [[تشايت|وشايتين]] فى غرب پاتاجونيا تحمل أصول هويلتشيية.&lt;ref name=&quot;latorre1998&quot; /&gt;

[[ملف:Patagonian.png|تصغير|'''پاتاجونيا''']]
فى مقاطعة تشوبوت، تستمد أسماء الأماكن الحديثة من كلمة &quot;تشوبات&quot; اللى تنتمى للغة انتقالية بين مجموعتى تيهويلتش العرقيتين الجنوبية والشمالية اللى كانتا تسكنان المنطقه دى، اللى كانت معروفه باسم تيوسون أو تيوشن. تعنى الكلمة الشفافية، وترتبط بصفاء ونقاء النهر اللى يحمل الاسم نفسه ويجرى عبر المقاطعة. كما ترتبط كمان بأصل النطق الويلزى لكلمة &quot;تشوبات&quot; اللى  بقا بعدين &quot;تشوبوت&quot;. ويتسما اسم &quot;كاموي&quot; فى اللغة الويلزية الپاتاجونية . تحمل كلمات تشوبات وتشوبوت وكاموى المعنى نفسه، وبتستعمل للإشارة للنهر والمقاطعة. يرتبط المستوطنين الويلزيين و أسماء الأماكن ب واحد من مشاريع ويلز، و هو مشروع هيراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Una mirada historiográfica sobre la construcción de la toponimia departamental del Territorio Nacional del Chubut|صحيفة=Revista TEFROS|مؤلف=Stefani|الأول=Catalina Lidia|تاريخ=2020|المجلد=18|العدد=2|صفحات=139–151}}&lt;/ref&gt;

بسبب اللغة و الثقافة والموقع، كتير من سكان پاتاجونيا ما بيعتبروش نفسهم لاتينيين، بيفخرو بتسمية نفسهم پاتاجونيين. يستخدم سكان جزيرة يى فلادفا ، وجزيرة لورى ، وجزر المحيط الاطلنطى، والقارة القطبية الجنوبية (بما فيها بلدة &quot; [[فيلا لاس استريلاس|قرية النجوم]] &quot; التشيلية فى القارة القطبية الجنوبية، ومستوطنة &quot; قاعدة الأمل &quot; المدنية الأرجنتينية)، و غيرها من المناطق غير الناطقة باللاتينية، المصطلح ده  كاسم وطنى شامل. الپاتاجونى هو الشخص اللى ينتمى لمنطقة پاتاجونيا ولغتها وثقافتها. ممكن يكون  ده الشخص مواطن من پاتاجونيا التشيلية، أو پاتاجونيا الأرجنتينية، أو من المجتمعات الأصلية اللى كانت موجودة قبل تقسيم الأرض حسب  معاهدة الحدود سنة 1881 .

پاتاجونيا تنقسم لپاتاجونيا الغربية (تشيلى) وپاتاجونيا الشرقية (الأرجنتين)، و لسه شوية مناطق محل نزاع و تطالب بحقوقها. قدم شعب المابوتشى من جبال الأنديز التشيلية وصوّتوا للبقاء فى مناطق مختلفة من پاتاجونيا. كما قدم المستوطنين الويلزيين من ويلز و امريكا الشمالية وصوّتوا للبقاء فى پاتاجونيا؛ فعند توقيع المعاهدة، صوّتوا لصالح فصل الثقافة و الإدارة عن الدولة مع الحفاظ على الاستيطان واللغة والمدارس والتقاليد والتواريخ الإقليمية والعلم و الأناشيد الوطنية والاحتفالات. ويعيش الپاتاجونيون كمان فى الخارج فى مستوطنات زى سالتكوتس، ساسكاتشوان ، كندا؛ [[نيو ساوث ويلز|ونيو ساوث ويلز]] ، اوستراليا؛ و جنوب افريقيا؛ وجزر فوكلاند؛ و امريكا الشمالية.

== عدد السكان و مساحة الأرض ==

=== پاتاجونيا الأرجنتينية ===
پاتاجونيا الشرقية تتكون من 5 مقاطعات أرجنتينية، و ''قسم'' واحد (القسم الجنوبى الأقصى) من مقاطعة بوينس آيرس ، وكلها مدرجة تحته مع مساحاتها وسكانها فى تعدادات 15 مايو 1991، و17 نوفمبر 2000، و27 اكتوبر 2010، و16 مايو 2022: 
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!اسم
! عاصمة
! المساحة ( &lt;sup&gt;كم²&lt;/sup&gt; )
! تعداد السكان سنة 1991
! تعداد السكان سنة 2000
! تعداد السكان سنة 2010
! تعداد السكان سنة 2022
|-
| [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]]
| [[اوشوايا|أوشوايا]]
| align=&quot;right&quot; | 21,571
| align=&quot;right&quot; | 69,369
| align=&quot;right&quot; | 101,079
| align=&quot;right&quot; | 127205
| align=&quot;right&quot; | 185,732
|-
| [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]]
| [[ريو جاليجوس|ريو غاليغوس]]
| align=&quot;right&quot; | 243,943
| align=&quot;right&quot; | 159,839
| align=&quot;right&quot; | 196,958
| align=&quot;right&quot; | 273,964
| align=&quot;right&quot; | 337,226
|-
| محافظة تشوبوت
| [[روسون|راوسون]]
| align=&quot;right&quot; | 224,686
| align=&quot;right&quot; | 357,189
| align=&quot;right&quot; | 413,237
| align=&quot;right&quot; | 509,108
| align=&quot;right&quot; | 592,621
|-
| مقاطعة نيوكوين
| [[نيوكوين]]
| align=&quot;right&quot; | 94,078
| align=&quot;right&quot; | 388,833
| align=&quot;right&quot; | 474,155
| align=&quot;right&quot; | 551,266
| align=&quot;right&quot; | 710,814
|-
| مقاطعة ريو نيغرو
| فيدما
| align=&quot;right&quot; | 203,013
| align=&quot;right&quot; | 506,772
| align=&quot;right&quot; | 552,822
| align=&quot;right&quot; | 638,645
| align=&quot;right&quot; | 750,768
|-
| پاتاجونيس بارتيدو&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (من مقاطعة بوينس آيرس )
| كارمن دى پاتاجونيس
| align=&quot;right&quot; | 13600
| align=&quot;right&quot; | 27,469
| align=&quot;right&quot; | 27,938
| align=&quot;right&quot; | 30207
| align=&quot;right&quot; | 37,646
|-
| '''''الإجمالى'''''
|
| align=&quot;right&quot; | 800,891
| align=&quot;right&quot; | 1,479,471
| align=&quot;right&quot; | 1,766,189
| align=&quot;right&quot; | 2,130,395
| align=&quot;right&quot; | 2,614,807
|}

=== پاتاجونيا التشيلية ===
پاتاجونيا الغربية فى أوسع تعريفاتها تتكون من 4 مناطق تشيلية، جميعها مدرجة تحته مع مساحاتها وعدد سكانها فى تعدادات 22 ابريل 1992، و24 ابريل 2002، و19 ابريل 2017، و9 مارس 2024:  و فى تعريف اكتر بالتحديد، تضم پاتاجونيا التشيلية منطقتين جنوبيتين بس و أقل المناطق كثافة سكانية ( زونا أوسترال ) وهما أيسين وماجالانيس.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!اسم
! عاصمة
! المساحة ( &lt;sup&gt;كم²&lt;/sup&gt; )
! تعداد السكان سنة 1991
! تعداد السكان سنة 2000
! تعداد السكان سنة 2010
! تعداد السكان سنة 2022
|-
| منطقة لوس ريوس
| [[فالديفيا]]
| align=&quot;right&quot; | 18430
| align=&quot;right&quot; | 328,479
| align=&quot;right&quot; | 354,271
| align=&quot;right&quot; | 384,837
| align=&quot;right&quot; | 398,230
|-
| منطقة لوس لاغوس
| بويرتو مونت
| align=&quot;right&quot; | 48,584
| align=&quot;right&quot; | 616,682
| align=&quot;right&quot; | 712,039
| align=&quot;right&quot; | 828,708
| align=&quot;right&quot; | 890,284
|-
| منطقة أيسن &lt;sup&gt;(أ)&lt;/sup&gt;
| كويهايك
| align=&quot;right&quot; | 108,494
| align=&quot;right&quot; | 78,666
| align=&quot;right&quot; | 89,986
| align=&quot;right&quot; | 103,158
| align=&quot;right&quot; | 100,745
|-
| [[اقليم ماجلان|منطقة ماجالانيس]] &lt;sup&gt;(ب)&lt;/sup&gt;
| بونتا أريناس
| align=&quot;right&quot; | 132,297
| align=&quot;right&quot; | 141,818
| align=&quot;right&quot; | 147,533
| align=&quot;right&quot; | 166,533
| align=&quot;right&quot; | 166,537
|-
| '''''الإجمالى'''''
|
| align=&quot;right&quot; | 307,805
| align=&quot;right&quot; | 1,165,645
| align=&quot;right&quot; | 1,303,829
| align=&quot;right&quot; | 1,483,236
| align=&quot;right&quot; | 1,555,796
|}
ملاحظات: (أ) الاسم الرسمى هو آيسن ديل جنرال كارلوس إيبانيز ديل كامبو. (ب) الاسم الرسمى هو Magallanes y de la Antártica chillina،

=== اكبر المدن ===
بيانات تعداد سكان المدن والتجمعات الحضرية الأرجنتينية تستند لتعداد سنة 2022 المذكور أعلاه. أما بيانات تعداد سكان المدن والتجمعات الحضرية التشيلية فتستند لتعداد سنة 2017 المذكور أعلاه.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!مدينة
! سكان&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; مدينة
! سكان&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ل&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; التكتل
! المقاطعة / المنطقة
! دولة
|-
| [[نيوكوين]]
| 287,787
| 500,336 &lt;sup&gt;(أ)&lt;/sup&gt;
| مقاطعة نيوكوين
| rowspan=&quot;2&quot; | الأرجنتين
|-
| [[كومودورو ريفادافيا]]
| 201,854 &lt;ref&gt;2022 {{استشهاد ويب|عنوان=Gobiernos locales - Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas|مسار=https://censo.gob.ar/index.php/gobiernos-locales/|تاريخ-الوصول=26 March 2025}}&lt;/ref&gt;
|
| محافظة تشوبوت
|-
| بويرتو مونت
| 171,136
|
| منطقة لوس لاغوس
| rowspan=&quot;3&quot; | تشيلي
|-
| [[فالديفيا]]
| 150,727
|
| منطقة لوس ريوس
|-
| [[اوسورنو|أوسورنو]]
| 147,826
|
| منطقة لوس لاغوس
|-
| [[باريلوتشى|سان كارلوس دى باريلوتشى]]
| 134,978
|
| مقاطعة ريو نيغرو
| الأرجنتين
|-
| بونتا أريناس
| 125,932
|
| [[اقليم ماجلان|منطقة ماجالانيس]]
| تشيلي
|-
| [[ريو جاليجوس|ريو غاليغوس]]
| 115,524
|
| [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]]
| rowspan=&quot;10&quot; | الأرجنتين
|-
| [[تريليو]]
| 104,657
|
| محافظة تشوبوت
|-
| [[جنرال روكا, ريو نيجرو|الجنرال روكا]]
| 102,750
|
| مقاطعة ريو نيغرو
|-
| [[بويرتو مادرين]]
| 97,625
|
| محافظة تشوبوت
|-
| ريو غراندي
| 97,611
|
| [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]]
|-
| سيبوليتي
| 95,524
| 500,336 &lt;sup&gt;(أ)&lt;/sup&gt;
| مقاطعة ريو نيغرو
|-
| [[اوشوايا|أوشوايا]]
| 79,409
|
| [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]]
|-
| فيدما
| 57,341
| 83,323
| مقاطعة ريو نيغرو
|-
| [[كاليتا اوليفيا|كاليتا أوليفيا]]
| 56,310
|
| [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]]
|-
| مخطط
| 52291
| 500,336 &lt;sup&gt;(أ)&lt;/sup&gt;
| مقاطعة نيوكوين
|-
| كويهايك
| 49,968
|
| منطقة أيسن
| تشيلي
|-
| [[کوترال کو|كوترال كو]]
| 40305
| 56,225
| مقاطعة نيوكوين
| rowspan=&quot;2&quot; | الأرجنتين
|-
| [[آيسكيول|إسكويل]]
| 36,624
|
| محافظة تشوبوت
|}
ملحوظة: (أ) منطقة نيوكوين – بلوتييه – سيبوليتى الحضرية.

== الجغرافيا الطبيعية ==
[[ملف:Arroyo_Chenqueniyén_-_panoramio.jpg|تصغير|مقاطعة ريو نيغرو، الأرجنتين]]

پاتاجونيا الأرجنتينية فى معظمها منطقة سهول تشبه السهوب ، ترتفع فى سلسلة من 13 [[wiktionary:terrace|مصطبة]] حادة على ارتفاع حوالى {{حول|100|m|ft}} فى المرة الواحدة، ومتغطيه بطبقة هائلة من الحصى تكاد تخلو من الغطاء النباتى. {{Sfn|Chisholm|1911}}  و فى منخفضات السهول توجد [[بحيره|برك أو بحيرات]] من الميه العذبة والمالحة. باتجاه الأراضى التشيلية، يفسح الحصى المجال لحمم البورفيرى [[جرانيت|والجرانيت]] [[بازلت|والبازلت]] ، وتصبح الحياة الحيوانية اكتر وفرة. {{Sfn|Chisholm|1911}} ويكون الغطاء النباتى اكتر كثافة، ويتكون أساساً من [[زان جنوبى|شجر الزان الجنوبية]] [[المخروطيات|والصنوبريات]] . ويؤدى مطر الغزيرة على جبال الأنديز الغربية ( جبال الأنديز الرطبة ) وانخفاض درجة حرارة سطح البحر قبالة الساحل لظهور كتل هوائية باردة ورطبة،و ده بيساهم فى تكوين الحقول الجليدية و الأنهار الجليدية ، هيا اكبر الحقول الجليدية فى نصف الكرة الجنوبى بره القارة القطبية الجنوبية.&lt;ref name=&quot;Princeton&quot; /&gt;

فى معظم اماكن پاتاجونيا شرق جبال الأنديز، وصلت الانفجارات البركانية لتكوين هضاب من الحمم [[بازلت|البازلتية]] خلال العصر السينوزوى .&lt;ref name=&quot;Mazrab2010&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inventario y clasificación de manifestaciones basálticas de Patagonia mediante imágenes satelitales y SIG, Provincia de Santa Cruz|عنوان مترجم=Inventory and classification of basaltic occurrences of Patagonia based on satellite images and G.I.S, province of Santa Cruz|صحيفة=[[Revista de la Asociación Geológica Argentina]]|مسار=https://ri.conicet.gov.ar/bitstream/handle/11336/12786/CONICET_Digital_Nro.15976.pdf?sequence=1|مؤلف=Mazzoni|الأول=Elizabeth|سنة=2010|لغة=es|المجلد=66|العدد=4|صفحات=608–618|مؤلف2=Rabassa|الأول2=Jorge|وصلة مؤلف2=Jorge Rabassa}}&lt;/ref&gt; وتختلف دى الهضاب فى أعمارها، حيث الهضاب الأقدم -التى تعود للعصرين النيوجينى والباليوجيني- على ارتفاعات أعلى من هضاب الحمم البركانية والنتوءات الصخرية اللى تعود للعصرين [[بليستوسين|البليستوسينى]] [[هولوسين|والهولوسينى]] .&lt;ref name=&quot;Mazrab2010&quot; /&gt;

من المنخفضات اللى تقطع الهضبة عرضى، تعتبر منخفضات غواليتشو ، جنوب نهر [[ريو نيجرو (ارجنتين)|ريو نيغرو]] ، وماكينتشاو وفالتشيتا (اللى كانت تجرى عبرها قبل كده ميه بحيرة ناهويل هوابى ، اللى تغذى دلوقتى نهر ليماى)، وسينغوير (المكتوبة Senguer فى معظم الخرائط الأرجنتينية وداخل المنطقة المقابلة)، و نهر ديسيدو ، من أهمها. مع دى المنخفضات العرضية (اللى بيشير بعضها لخطوط اتصال قديمة بين المحيطات، انظر ''التجاوز البحري'' فى القسم التالى)، كان فيه منخفضات تانيه تشغلها بحيرات متفاوتة الاتساع، زى بحيرات [[Yagagtoo|ياغاجتو]] ، وموسترز ، وكولوى هوابى ، و غيرها   جنوب بويرتو ديسيدو فى وسط البلاد. {{Sfn|Chisholm|1911}}

التعرية، الناجمة أساس  عن الذوبان المفاجئ للجليد وانحساره بفعل التغيرات التكتونية ، اتسبب فى حفر منخفض طولى عميق، بيظهر بوضوح عند التماس مع صخور العصر الطباشيرى المطوية، اللى رفعتها صخور الجرانيت السينوزوى. ويفصل ده المنخفض الهضبة عموم عن التلال الشاهقة الأولى، اللى معروفه قممها باسم قبل سلسلة جبال الأنديز. و للغرب من دى التلال، يمتد منخفض طولى مماثل على طول سفح سلسلة جبال الأنديز الثلجية. ويحتوى ده المنخفض الأخير على أخصب أراضى پاتاجونيا و اكترها خصوبة. {{Sfn|Chisholm|1911}} كما نحتت تيارات الجليد تدريجى أحواض البحيرات على طول سلسلة جبال الأنديز، بما فيها بحيرة أرجنتينو و بحيرة [[بحيره فاجنانو|فاجنانو]] ، و الخلجان الساحلية زى خليج إينوتيل .

إنشاء السدود قرب  جبال الأنديز فى الأرجنتين فى القرن العشرين اتسبب فى نقص فى الرواسب على طول ساحل المحيط الاطلنطى فى پاتاجونيا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Isla|الأول=Federico Ignacio|عنوان=Global Change in Atlantic Coastal Patagonian Ecosystems|ناشر=Springer|سنة=2022|محرر=Helbling|محرر-الأول=E. Walter|سلسلة=Natural and Social Sciences of Patagonia|صفحات=73–89|الفصل=Geological Changes in Coastal Areas of Patagonia, Argentina, and Chile|مسار-الفصل=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-86676-1_4|مؤلف2=Isla|الأول2=Manuel Fermín|دوي=10.1007/978-3-030-86676-1_4|محرر2=Narvarte|محرر3=González|محرر4=Villafañe|محرر2-الأول=Maite A.|محرر3-الأول=Raul A.|محرر4-الأول=Virginia E.|isbn=978-3-030-86675-4}}&lt;/ref&gt;

=== جيولوجيا ===
[[ملف:Ainsworth_bay_and_Marinelli_Glacier.jpg|تصغير|خليج أينسورث و نهر مارينيلى الجليدى ، تشيلى]]
يُعتقد أن الحد الجيولوجى لپاتاجونيا هو صدع هوينكول ، اللى بيشكل انقطاع رئيسى. يقطع ده الصدع كتير من التراكيب الجيولوجية ، بما فيها سلسلة جبال بامبيان   شمال. وتتغير أعمار الصخور الأساسية بشكل حاد عبر الصدع.&lt;ref name=&quot;Ramosetal2004&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Límites naturales del norte de la Patagonia|صحيفة=[[Revista de la Asociación Geológica Argentina]]|مسار=http://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0004-48222004000400024&amp;script=sci_arttext&amp;tlng=en|مؤلف=Ramos|الأول=V.A.|تاريخ=2004|لغة=es|المجلد=59|العدد=4|مؤلف2=Riccardi|مؤلف3=Rolleri|الأول2=A.C.|الأول3=E.O.}}&lt;/ref&gt; و اتذكرت اختلافات بين الجيولوجيين حول أصل كتلة پاتاجونيا. فقد اقترح فيكتور راموس أن كتلة پاتاجونيا نشأت ككتلة أرضية دخيلة انفصلت عن [[انتاركتيكا|القارة القطبية الجنوبية]] والتحمت [[امريكا الجنوبيه|بامريكا الجنوبية]] قبل 250 ل270 مليون سنة فى العصر البرمى .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Entrevista al Dr. Víctor Alberto Ramos, Premio México Ciencia y Tecnología 2013|مسار=https://cienciauanl.uanl.mx/?p=1384|تاريخ=6 April 2014|مؤلف=Jaramillo|الأول=Jessica|لغة=es|اقتباس=Incluso ahora continúa la discusión sobre el origen de la Patagonia, la cual lleva más de veinte años sin lograr un consenso entre la comunidad científica. Lo que propone el grupo de investigación en el que trabaja el geólogo es que la Patagonia se originó en el continente Antártico, para después separarse y formar parte de Gondwana, alrededor de 250 a 270 millones de años.}}&lt;/ref&gt; فى المقابل، رفضت دراسة عملها آر جيه بانكهيرست وزملاؤه سنة 2014 أى فكرة عن پاتاجونيا اللى قطعت مسافات طويلة، مؤكدين أنها فى الغالب ذات أصل شبه ذاتى (قريب).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Gondwana connections of northern Patagonia|صحيفة=Journal of the Geological Society, London|مسار=https://nora.nerc.ac.uk/507479/1/Revised%20text.pdf|مؤلف=Pankhurst|الأول=R.J.|تاريخ=2014|المجلد=171|العدد=3|صفحات=313–328|مؤلف2=Rapela|مؤلف3=López de Luchi|مؤلف4=Rapalini|مؤلف5=Fanning|مؤلف6=Galindo|الأول2=C.W.|الأول3=M.G.|الأول4=A.E.|الأول5=C.M.|الأول6=C.|بيب_كود=2014JGSoc.171..313P|s2cid=53687880|دوي=10.1144/jgs2013-081}}&lt;/ref&gt;

رواسب الحياة الوسطى و الحديثة كشفت ''عن'' مجموعة حيوانات [[فقاريات|فقارية]] مثيرة للاهتمام. ده، مع اكتشاف [[جمجمه|جمجمة]] كاملة [[زحلفه|لسلحفاة]] من جنس [[زحلفه|نيولاميا]] ، اللى تكاد تكون مدورة لسلحفاة ''نينجميس أويني'' من العصر [[بليستوسين|البليستوسينى]] فى [[كوينزلاند]] ، يشكل دليل واضحاً على الصلة بين قارتى اوستراليا و امريكا الجنوبية. تنتمى ''نيولاميا'' الپاتاجونية لتكوين سارمينتى. {{Sfn|Chisholm|1911}} عُثر فى پاتاجونيا على أحافير ''أرجنتينوصور'' من العصر الطباشيرى الأوسط،  اللى ممكن يكون  اكبر الديناصورات  ، كما يزين نموذج ''لبياتنيتسكيصور'' من العصر الجوراسى الوسطانى ردهة مطار [[تريليو]] (يوجد الهيكل العظمى فى متحف تريليو لعلم الأحافير؛ و أعلن موظفين المتحف كمان عن اكتشاف نوع من الديناصورات اكبر من ''أرجنتينوصور'' &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.bbc.com/news/science-environment-27441156
| title = BBC News - 'Biggest dinosaur ever' discovered
| work = BBC News
| accessdate = 25 October 2014
| date = 2014-05-17
| last = Morgan
| first = James
}}&lt;/ref&gt; ). تتجاوز الأهمية الأحفورية  ، علشان تشير التقارير لأن تكوين لوس موليس الجوراسى الأوسط، وتكوين فاكا مويرتا الجوراسى المتأخر ( التيثونى ) و الطباشيرى المبكر ( البرياسى ) اللى يعلوه فى حوض نيوكوين، يحتويان على احتياطيات هائلة من الهيدروكربونات (معظمها غاز فى لوس موليس، وغاز ونفط فى فاكا مويرتا)، ويمكن الوصول لبعضها عن طريق التكسير الهيدروليكى .&lt;ref&gt;U.S. Energy Information Administration, ''Technically Recoverable Shale Oil and Shale Gas Resources: An Assessment of 137 Shale Formations in 41 Countries Outside the United States'', June 2013, pp. V-1 through V-13. According to the same study, the Austral (Argentine name) or Magallanes (Chilean name) basin under the southern Patagonian mainland and Tierra del Fuego may also have massive hydrocarbon reserves in early Cretaceous shales; see pp. V-23 and VII-17 in particular. On 21 May 2014, YPF also announced the first oil and gas discovery in the D-129 shale formation of the Golfo San Jorge area in Chubut, and on 14 August 2014, the first shale oil discovery in yet another Cretaceous formation in the Neuquén basin, the Valanginian/Hauterivian Agrio formation; see {{استشهاد ويب|عنوان=YPF confirmó la presencia de hidrocarburos no convencionales en Chubut|مسار=https://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/YPF-confirmo-la-presencia-de-hidrocarburos-no-convencionales-en-Chubut.aspx|تاريخ-الوصول=2014-05-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140526091353/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/ypf-confirmo-la-presencia-de-hidrocarburos-no-convencionales-en-chubut.aspx|تاريخ-الأرشيف=26 May 2014|url-status=dead}}, and {{استشهاد ويب|عنوان=Galuccio inauguró el Espacio de la Energía de YPF en Tecnópolis|مسار=http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/Galuccio-inauguro-el-Espacio-de-la-Energia-de-YPF-en-Tecnopolis.aspx|تاريخ-الوصول=2014-08-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304113145/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/Galuccio-inauguro-el-Espacio-de-la-Energia-de-YPF-en-Tecnopolis.aspx|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ومن العينات التانيه المثيرة للاهتمام من حيوانات پاتاجونيا، اللى تنتمى للعصر السينوزوى الأوسط، الطيور العملاقة عديمة الأجنحة، اللى تفوق فى حجمها أى طائر معروف لحد الآن، والثديى الفريد ''بايروثيريوم'' ، اللى يتميز كمان بأبعاده الضخمة. و تم اكتشاف أعداد كبيرة من [[حيتانيات|الحيتانيات]] فى التكوين البحرى السينوزوى.

خلال العصر الأوليغوسينى وبداية العصر الميوسينى ، اتعرضت مساحات واسعه من پاتاجونيا لغمر بحرى ، ممكن  ربط مؤقت بين المحيطين الهادئ والاطلنطى، كما يُستدل من اكتشافات أحافير اللافقاريات البحرية اللى ليها صله بالمحيطين الاطلنطى والهادئ فى تكوين لا كاسكادا .&lt;ref name=&quot;Encinasetal2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Geochronologic and paleontologic evidence for a Pacific–Atlantic connection during the late Oligocene–early Miocene in the Patagonian Andes (43–44°S)|صحيفة=[[Journal of South American Earth Sciences]]|مؤلف=Encinas|الأول=Alfonso|تاريخ=2014|المجلد=55|صفحات=1–18|مؤلف2=Pérez|مؤلف3=Nielsen|مؤلف4=Finger|مؤلف5=Valencia|مؤلف6=Duhart|hdl-access=free|الأول2=Felipe|الأول3=Sven|الأول4=Kenneth L.|الأول5=Victor|الأول6=Paul|بيب_كود=2014JSAES..55....1E|hdl=10533/130517|دوي=10.1016/j.jsames.2014.06.008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cenozoic Strombidae, Aporrhaidae, and Struthiolariidae (Gastropoda, Stromboidea) from Chile: their significance to biogeography of faunas and climate of the south-east Pacific|صحيفة=[[Journal of Paleontology]]|مؤلف=Nielsen|الأول=S.N.|تاريخ=2005|المجلد=79|العدد=6|صفحات=1120–1130|s2cid=130207579|دوي=10.1666/0022-3360(2005)079[1120:csaasg]2.0.co;2}}&lt;/ref&gt; و ده حصل الربط عبر ممرات بحرية قارية ضيقة شكلت قنوات فى تضاريس متقطعة .&lt;ref name=&quot;Encinasetal2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Guillaumeetal2009&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Neogene uplift of central eastern Patagonia: Dynamic response to active spreading ridge subduction?|صحيفة=[[Tectonics (journal)|Tectonics]]|مسار=https://hal-insu.archives-ouvertes.fr/insu-00392782/file/Guillaume_et_al-2009-Tectonics.pdf|مؤلف=Guillame|الأول=Benjamin|تاريخ=2009|المجلد=28|العدد=2|صفحات=TC2009|مؤلف2=Martinod|مؤلف3=Husson|مؤلف4=Roddaz|مؤلف5=Riquelme|الأول2=Joseph|الأول3=Laurent|الأول4=Martin|الأول5=Rodrigo|بيب_كود=2009Tecto..28.2009G|دوي=10.1029/2008tc002324|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ابتدت الصفيحة القطبية الجنوبية بالانزلاق تحت امريكا الجنوبية قبل 14 مليون سنة فى العصر الميوسيني، مُشكلةً نقطة التقاء تشيلى الثلاثية . فى البداية، انزلقت الصفيحة القطبية الجنوبية بس فى أقصى جنوب پاتاجونيا،  ده معناه أن نقطة التقاء تشيلى الثلاثية كانت  قرب  [[مضيق ماجلان]] . مع انغماس الجزء الجنوبى من صفيحة نازكا ومرتفع تشيلى ، ابتدت المناطق الشمالية من صفيحة أنتاركتيكا بالانغماس تحت پاتاجونيا،و ده اتسبب فى تقدم نقطة التقاء تشيلى الثلاثية شمال بمرور الوقت.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Late Cenozoic Tectonics of the Southern Chile Trench|صحيفة=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|مؤلف=Cande|الأول=S.C.|تاريخ=1986|المجلد=91|العدد=B1|صفحات=471–496|مؤلف2=Leslie|الأول2=R.B.|بيب_كود=1986JGR....91..471C|دوي=10.1029/jb091ib01p00471}}&lt;/ref&gt; نافذة الغلاف المائع المرتبطة بنقطة الالتقاء الثلاثية وصلت لاضطراب أنماط الحمل الحرارى السابقة فى الوشاح تحت پاتاجونيا،و ده تسبب فى ارتفاع مقداره حوالى 1&amp;nbsp;كيلومترات عكست التجاوز البحرى فى العصر الميوسينى.&lt;ref name=&quot;Guillaumeetal2009&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dynamic topography control on Patagonian relief evolution as inferred from low temperature thermochronology|صحيفة=Earth and Planetary Science Letters|مؤلف=Guillaume|الأول=Benjamin|تاريخ=2013|المجلد=364|صفحات=157–167|مؤلف2=Gautheron|مؤلف3=Simon-Labric|مؤلف4=Martinod|مؤلف5=Roddaz|مؤلف6=Douville|الأول2=Cécile|الأول3=Thibaud|الأول4=Joseph|الأول5=Martin|الأول6=Eric|بيب_كود=2013E&amp;PSL.364..157G|دوي=10.1016/j.epsl.2012.12.036}}&lt;/ref&gt;

== انقسامات سياسية ==
[[ملف:Patagonia_Chilena_location_map_(+claims).svg|تصغير|الحدود الرسمية لپاتاجونيا التشيلية.]]
پاتاجونيا على مستوى الدولة، تشغل مساحه  ضمن حدود دولتين: حوالى 10% فى تشيلى وحوالى 90% فى الأرجنتين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Patagonia Map: The Regions in Patagonia and What to See|مسار=https://ripioturismo.com/travel-guide/patagonia/patagonia-map-regions-of-patagonia-and-what-to-see/}}&lt;/ref&gt; و قسّمت  الدولتين أراضى پاتاجونيا لتقسيمات إدارية غير متكافئة: محافظات ومقاطعات فى الأرجنتين، و أقاليم ومحافظات وبلديات فى تشيلى. وبما أن تشيلى دولة موحدة ، تقسيماتها الإدارية من المستوى الاولانى - الأقاليم - ليها استقلالية أقل بكتير من نظيراتها فى المحافظات الأرجنتينية. علشان تنتخب المحافظات الأرجنتينية حكامها ومجالسها التشريعية، فى الوقت نفسه كانت الأقاليم التشيلية تعتمد على مسؤولين معينين من قبل الحكومة قبل اعتماد نظام الحكام المنتخبين  من سنة 2021.

مقاطعات پاتاجونيا فى الأرجنتين هيا نيوكوين ، وريو نيغرو ، وتشوبوت ، [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|وسانتا كروز]] ، [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|وتييرا ديل فويغو]] . ممكن كمان اعتبار الجزء الجنوبى من مقاطعة بوينس آيرس جزء من پاتاجونيا.  أيسن [[اقليم ماجلان|و ماجالانيس]] التشيليتين بالكامل ضمن پاتاجونيا دون منازع. كما مقاطعة بالينا ، التبع منطقة لوس لاغوس ، ضمن پاتاجونيا.  حسب  بعض التعريفات، يُعتبر أرخبيل تشيلوي، وبقية منطقة لوس لاغوس، وجزء من منطقة لوس ريوس، جزء من پاتاجونيا  كمان .

== مناخ ==
[[ملف:Punta_Arenas_con_nieve.jpeg|left|تصغير|منظر لمدينة بونتا أريناس فى تشيلى خلال فصل الشتاء]]
مناخ پاتاجونيا يتميز بالبرودة والجفاف فى الغالب على مدار العام. الساحل الشرقى اكتر دفئً من الساحل الغربي، خاصةً فى فصل الصيف، حيث يوصل فرع من التيار الاستوائى الجنوبى لشطوط ه، فى الوقت نفسه يتعرض الساحل الغربى لتيار بارد. رغم ده ، تكون فصول الشتاء أبرد على الهضاب الداخلية شرق المنحدرات وعلى امتداد الساحل فى الطرف الجنوبى الشرقى من منطقة پاتاجونيا. زى ، فى بويرتو مونت ، على المدخل خلف جزيرة تشيلوي، متوسط درجة الحرارة السنوية {{حول|11|°C|°F}} و متوسط القيم القصوى {{حول|25.5|and|-1.5|°C|°F}} درجة الحرارة السنوية {{حول|15|°C|°F}}  فى [[باهيا بلانكا]]  قرب  ساحل المحيط الاطلنطى وخارج الحدود الشمالية لپاتاجونيا. والمدى اكبر بكثير، حيث تتجاوز درجات الحرارة {{حول|35|°C|°F}} و أقل من {{حول|-5|°C|°F}}يتم تسجيل  كل عام. فى بونتا أريناس، فى أقصى الجنوب، متوسط درجة الحرارة {{حول|6|°C|°F}} و متوسط القيم القصوى {{حول|24.5|and|-2|°C|°F}} . تهب الرياح السائدة غربية، ويشهد المنحدر الغربى هطول أمطار أغزر بكتير من المنحدر الشرقى نتيجة لتأثير ظل المطر ؛ {{Sfn|Chisholm|1911}}  تتلقى الجزر الغربية القريبة من [[جبل كورديليرا ديل پاين|توريس ديل باين]] هطول أمطار سنوى يتراوح بين {{حول|4,000|to|7,000|mm|in|1}} التلال الشرقية تضم أقل من {{حول|800|mm|in|1}} السهول لا يتجاوز عدد سكانها {{حول|200|mm|in|1}} من الهطول السنوى.&lt;ref name=&quot;Princeton&quot; /&gt;

هطول الأمطار فى شمال غرب پاتاجونيا موسمى . فزى ، تتلقى فيلا لا أنغوستورا فى الأرجنتين،  قرب  الحدود مع تشيلي، ما يوصل ل{{حول|434|mm|in}} الأمطار والثلوج فى شهر مايو، {{حول|297|mm|in}} يونيه، و {{حول|273|mm|in}} يوليو، مقارنة بـ {{حول|80|mm|in|1}} فبراير و {{حول|72|mm|in}} شهر مارس. و إجمالى عدد الإصابات فى المدينة {{حول|2,074|mm|in}} ، ده يخلليها واحدة من اكتر المناطق مطر فى الأرجنتين. و للغرب منها، تتلقى بعض المناطق {{حول|4,000|mm|in|1}} و غيرها)، و بالخصوص على الجانب التشيلى. فى الشمال الشرقي، تنعكس مواسم الأمطار؛ حيث تسقط معظم الأمطار من عواصف رعدية صيفية متقطعة، لكن إجماليها يا دوبك يوصل ل{{حول|500|mm|in|1}} الركن الشمالى الشرقي، وتتناقص بسرعة لأقل من {{حول|300|mm|in|1}} . يتميز الساحل الغربى لپاتاجونيا، اللى يتبع بالكامل لتشيلي، بمناخ محيطى بارد، حيث تتراوح درجات الحرارة القصوى فى الصيف من {{حول|14|°C|°F}} فى الجنوب ل{{حول|19|°C|°F}} فى الشمال، وليالى تتراوح بين {{حول|5|and|11|°C|°F}} ، وهطول أمطار غزيرة اوى، من {{حول|2,000|mm|in|1}} لاكتر من {{حول|7,000|mm|in|1}} المناخات المحلية الدقيقة . نادر ما يتساقط الثلج على الساحل فى الشمال ولكنه بيحصل بشكل متكرر فى الجنوب، و فى العاده  يكون الصقيع غير شديد.

جبال الأنديز شرق الساحل مباشره، وتخترقها مضائق بحرية عميقة فى الجنوب وبحيرات عميقة فى الشمال، وتتفاوت درجات حرارتها تبع للارتفاع. ويتراوح خط الشجر من حوالى {{حول|2,000|m}} على الجانب الشمالى (باستثناء جبال الأنديز فى شمال نيوكوين فى الأرجنتين، حيث تسمح الظروف الاكتر إشراق وجفاف للشجر بالنمو لحد ارتفاع يقارب {{حول|3,000|m}} )، ويتناقص جنوب ل{{حول|600|to|800|m}}يبلغ معدل مطر فى تييرا ديل فويغو  . ويتغير معدل مطر بشكل كبير من مكان لآخر، ويتناقص بسرعة كبيرة باتجاه الشرق. ومن الأمثلة على ذلك بحيرة لاغونا فرياس فى الأرجنتين، اللى تتلقى {{حول|4,400|mm|in|1}} . مدينة باريلوتشي، على بعد حوالى {{حول|40|km}} للشرق، ويستقبل حوالى {{حول|1,000|mm|in|1}} ، والمطار، على بعد {{حول|15|km}} شرق، تتلقى أقل من {{حول|600|mm|in|1}}تضم المنحدرات الشرقية لجبال الأنديز كتير من المدن الأرجنتينية: [[سان مارتين دى لوس انديس|سان مارتين دى لوس أنديس]] ، باريلوتشي، إل بولسون ، [[آيسكيول|إسكيل]] ، و إل [[ال كالافاتى|كالافات]] . وتكون درجات الحرارة هناك معتدلة فى الصيف (فى الشمال، بين {{حول|20|and|24|°C|°F}}  . ، مع ليالى باردة تتراوح بين {{حول|4|and|9|°C|°F}} ؛ أما فى الجنوب، فتتراوح درجات الحرارة فى الصيف بين {{حول|16|and|20|°C|°F}}تتراوح درجات الحرارة ليل بين {{حول|3|to|9|°C|°F}}  ، وتكون مشابهة لدرجات الحرارة فى الشمال، فى الوقت نفسه تكون أبرد بكتير فى الشتاء مع تساقط ثلوج متكرر ( رغم ان الغطاء الثلجى نادر ما يدوم لفترة طويلة). فى الشمال، ومن {{حول|0|to|7|°C|°F}}تتراوح  ، فى الوقت نفسه تتراوح درجات الحرارة ليل بين {{حول|-5|to|2|°C|°F}} فهرنهايت. فى كل مكان. ممكن تجلب موجات البرد درجات حرارة اكتر برودة بكثير؛ توصل ل{{حول|-25|°C|°F}} درجة مئوية.اتسجلت  فى باريلوتشي، و فى الغالب   تتراوح درجات الحرارة فى معظم الأماكن بين {{حول|-15|and|-12|°C|°F}} و تبقى درجات الحرارة العظمى حوالى {{حول|0|°C|°F}} لأيام.
[[ملف:Lago_Buenos_Aires_Department,_Santa_Cruz_Province,_Argentina_-_panoramio_(37).jpg|تصغير|مقاطعة سانتا كروز]]

شرق المناطق دى ، الطقس يبقا اكتر قسوة؛ ينخفض معدل مطر لما بين {{حول|150|and|300|mm}} ، الجبال لم تعتبر تحمى المدن من الرياح، وبقت درجات الحرارة اكتر تطرف . ماكينتشاو على بعد بضع مئات من الكيلومترات شرق باريلوتشي، على نفس الارتفاع على هضبة، و فى العاده  تكون درجات الحرارة نهار فى الصيف حوالى 5 درجات مئوية.{{Spaces}}°م (9){{Spaces}}(درجة فهرنهايت) اكتر دفئً، حيث ترتفع ل{{حول|35|°C|°F}} أحيان، لكن درجات الحرارة فى الشتاء تكون اكتر تطرف بكثير: الرقم القياسى هو {{حول|-35|°C|°F}} ، و فى بعض الليالى توصل ل10{{Spaces}}°م (18{{Spaces}}تعتبر هضاب مقاطعة سانتا كروز و أجزاء من تشوبوت أبرد من باريلوتشى. و فى العاده  تكون متغطيه بالثلوج طول فصل الشتاء، و فى الغالب   تشهد درجات حرارة شديدة البرودة. فى تشيلي، تشتهر مدينة بالماسيدا بموقعها فى  المنطقة دى   (اللى معظمها فى الأرجنتين)، وبكونها أبرد مكان فى تشيلى.  سنة  2017، انخفضت درجات الحرارة ل{{حول|-20|°C|°F}} فى المنطقة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Chile in summer mood: 18.5 °C annual average and over 2450 hours of sunshine!|مسار=https://www.worlddata.info/america/chile/climate.php|تاريخ-الوصول=2023-11-26|صحيفة=Worlddata.info|لغة=en}}&lt;/ref&gt; الساحل الشمالى للمحيط الاطلنطى يتميز بصيف دافئ ( {{حول|28|to|32|°C|°F}} ، لكن مع ليالى باردة نسبى عند {{حول|15|°C|°F}} ) وشتاء معتدل، حيث توصل درجات الحرارة العظمى لحوالى {{حول|12|°C|°F}} ودرجات حرارة منخفضة تتراوح بين {{حول|2|to|3|°C|°F}} . فى بعض الأحيان، وصلت درجات الحرارة لمستويات منخفضة توصل ل{{حول|-10|°C|°F}} وتصل ل{{حول|40|°C|°F}} ، و الأمطار نادرة اوى. يبقا الطقس اكتر برودة قليل فى الجنوب فى تشوبوت، وتتراوح درجات الحرارة فى مدينة كومودورو ريفادافيا صيف بين {{حول|24|to|28|°C|°F}} ، ليالى تتراوح {{حول|12|to|16|°C|°F}} ، وفصول شتاء تتراوح فيها درجات الحرارة حول {{حول|10|°C|°F}} وليالى حوالى {{حول|3|°C|°F}} ، و أقل من {{حول|250|mm}} من الأمطار. بس، بيحصل انخفاض حاد كلما اتجهنا جنوب نحو سانتا كروز؛ حيث تتراوح درجات الحرارة فى ريو غاليغوس، جنوب المقاطعة، خلال فصل الصيف بين {{حول|17|to|21|°C|°F}} مع ليالى تتراوح بين {{حول|6|and|10|°C|°F}} ودرجات حرارة شتوية تتراوح من {{حول|2|to|6|°C|°F}} مع ليالى تتراوح فيها درجات الحرارة بين {{حول|-5|and|0|°C|°F}} رغم موقعها على الساحل مباشرة، لكن تساقط الثلوج شائع  رغم الجفاف، ومعروف أن درجات الحرارة تنخفض لأقل من {{حول|-18|°C|°F}}  و أن تبقى أقل من {{حول|0|°C|°F}} لكذا أيام متتالية. كما ريو غاليغوس من اكتر الأماكن رياح  على وجه الأرض، حيث توصل سرعة الرياح ل{{حول|100|kph|0}} أحيان.

== اقتصاد ==
[[ملف:Ovejas_afuera_de_un_galpon_de_esquila_SETF.jpg|left|تصغير|مزرعة أغنام تييرا ديل فويغو، 1942: كان النشاط الرئيسى للمنطقةساعتها ، لكنه طغى عليه انخفاض سوق [[صوف|الصوف]] العالمى بقدر ما طغى عليه استخراج [[بترول|البترول]] والغاز .]]
[[ملف:Bariloche-_Argentina.jpg|تصغير|فندق لياو لياو فى سان كارلوس دى [[باريلوتشى]] . المدينة هيا اكبر وجهة سياحية فى پاتاجونيا بأكملها.]]
الأنشطة الاقتصادية الرئيسية فى المنطقة كانت هيا التعدين وصيد الحيتان وتربية المواشى (و بالخصوص الأغنام فى كل اماكن المنطقة) والزراعة (إنتاج القمح والفواكه  قرب  جبال الأنديز باتجاه الشمال) والبترول بعد اكتشافه  قرب  [[كومودورو ريفادافيا]]  سنة  1907.

إنتاج الطاقة جزء أساسى من الاقتصاد المحلى. و خُطط لإنشاء خطوط سكك حديدية تغطى پاتاجونيا الأرجنتينية القارية لخدمة قطاعات البترول والتعدين والزراعة والطاقة، وتمّ بناء خط يربط [[باريلوتشى|سان كارلوس دى باريلوتشى]] ببوينس آيرس. كما اتبنت أجزاء من خطوط تانيه جنوب، لكن الخطوط الوحيدة اللى لسه قيد الاستخدام هيا خط لا تروتشيتا فى [[آيسكيول|إسكيل]] ، وقطار نهاية العالم فى أوشوايا، والاتنين خطان تراثيان ، &lt;ref&gt;[http://www.latrochita.org.ar/TrochiIngles/historia.htm History of the Old Patagonian Express] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050827215528/http://www.latrochita.org.ar/TrochiIngles/historia.htm|date=27 August 2005}}, La Trochita, accessed 2006-08-11&lt;/ref&gt; و خط قطار تاريخى قصير يربط [[باريلوتشى]] ببيريتو مورينو.

فى جبال الأنديز الپاتاجونية الغربية المتغطيه بالغابات و الأرخبيلات، كان قطع الشجر تاريخى جزءاً مهم من الاقتصاد؛ و دفع ذلك لاستعمار مناطق بحيرات ناهويل هوابى ولاكار فى الأرجنتين و أرخبيل غوايتيكاس فى تشيلى.

=== المواشى ===
[[ملف:Mustering_sheep_in_Patagonia.jpg|تصغير|رعاة البقر ''(الغوتشو)'' يجمعون الأغنام فى پاتاجونيا]]
تربية الأغنام، اللى ابتدت فى أواخر القرن التسعتاشر، بقت نشاط اقتصادى رئيسى. و بعد ما بلغت ذروتها خلال الحرب العالمية الأولى، أثر انخفاض أسعار الصوف العالمية على تربية الأغنام فى الأرجنتين. واليوم، فيه حوالى نصف قطيع الأغنام الأرجنتينى البالغ 15 مليون رأس فى پاتاجونيا، هيا نسبة فى زيادة مع تراجع تربية الأغنام فى سهول البامبا شمال. و تشوبوت (اللى تضمّ بشكل رئيسى أغنام ميرينو ) اكبر منتج للصوف،  بعدها سانتا كروز (اللى تضمّ أغنام كوريديل و بعض أغنام ميرينو). و انتعشت تربية الأغنام  سنة  2002 مع انخفاض قيمة البيزو وزيادة الطلب العالمى على الصوف (بقيادة الصين والاتحاد الاوروبى). بس، لسه الاستثمار فى المسالخ الجديدة محدود (و بالخصوص فى كومودورو ريفادافيا، وتريليو، وريو غاليغوس)، و فى الغالب   تحدّ القيود الصحية النباتية من تصدير لحوم الأغنام. و وفّرت الوديان الشاسعة فى [[Cordilleran Range|سلسلة جبال كورديليرا]] مراعى كافية، كمان انخفاض الرطوبة واعتدال مناخ المنطقة الجنوبية يجعلان تربية أغنام ميرينو وكوريديل أمر شائع.

الثروة الحيوانية كمان بتشمل أعداد قليلة من الأبقار، و أعداداً أقل من الخنازير والحصنه. و توفر تربية الأغنام عدداً قليل ولكنه مهم من فرص العمل فى المناطق الريفية اللى تفتقر لفرص عمل تانيه.

=== السياحة ===
[[ملف:Ballenas_en_Península_Valdès.jpg|تصغير|مشاهدة الحيتان قبالة شبه جزيرة فالديس]]
فى النصف التانى من القرن العشرين،  بقا قطاع السياحة ركيزة أساسية لاقتصاد پاتاجونيا. بعد ما كانت وجهةً بعيدهً للمسافرين الرحالة، المنطقة جذبت اعداد متزايدةً من الزوار من  اصحاب   الدخل المرتفع، وركاب المراكب السياحية اللى  يجوبون [[كيب هورن|رأس هورن]] أو يزورون القارة القطبية الجنوبية، و الباحثين عن المغامرات و الأنشطة الترفيهية. ومن أبرز معالمها السياحية نهر بيريتو مورينو الجليدى ، وشبه جزيرة فالديس ، ومنطقة البحيرات الأرجنتينية ، و أوشوايا و تييرا ديل فويغو (اللى كمان نقطة انطلاق للسفر للقارة القطبية الجنوبية، ما يجذب المزيد من الزوار). و ساهمت السياحة فى خلق أسواق جديدة محلى وللتصدير للحرف اليدوية التقليدية، زى الحرف اليدوية لشعب المابوتشي، ومنسوجات الغواناكو، والحلويات والمربى.

[[ملف:Les_Eclaireurs_Lighthouse.jpg|تصغير|منارة Les Éclaireurs ، فى [[اوشوايا|أوشوايا]] (الأرجنتين).]]
من النتائج الجانبية لزيادة السياحة، شراء الأجانب لمساحات واسعه من الأراضي، غالب بدافع التباهى لا الزراعة. ومن دول  المشترين [[سيلفستر ستالون]] ، [[تد تيرنر|وتيد تيرنر]] ، [[كرستوفر لامبيرت|وكريستوفر لامبرت]] ، و أبرزهم [[لوسيانو بينيتون|لوتشيانو بينيتون]] ، اكبر مالك للأراضى فى پاتاجونيا.  و أدخلت شركته &quot;كومبانيا دى تييراس سود&quot; تقنيات جديدة لقطاع تربية الأغنام المتعثر، ورعت المتاحف والمرافق المجتمعية، إلا أنها أثارت كلام واسع،بالخصوص بسبب معاملتها لمجتمعات المابوتشى المحلية.

=== طاقة ===
[[ملف:LaTrochita12EnNahuelPanFormacionEstacionada.jpg|تصغير|''لا تروتشيتا'' على طريق مقاطعة تشوبوت : كانت ''لا تروتشيتا'' فى السابق وسيلة النقل السريع الوحيدة فى المقاطعة، هيا دلوقتى معلم سياحى.]]
علشان قلة الأمطار فى المناطق الزراعية، تمتلك پاتاجونيا الأرجنتينية بالفعل كتير من السدود للري، وبيستخدم بعضها كمان لتوليد الطاقة الكهرومائية. بيستخدم [[نهر ليماى]] لتوليد الطاقة الكهرومائية فى خمسة سدود اتبنت على مجراه: أليكورا ، [[سد بيدرا ديل اجيلا|وبيدرا ديل أغويلا]] ، وبيتشى بيكون ليفو ، [[سد ايل تشيكون|و إل تشوكون]] ، [[سد ارويتو|وأروييتو]] . تُساهم دى السدود، مع مجمع سيروس كولورادوس على نهر نيوكوين ، باكتر من ربع إجمالى إنتاج الطاقة الكهرومائية فى البلاد.

پاتاجونيا على طول المنطقة كانت  الرئيسية فى الأرجنتين، و المنطقة الوحيدة فى تشيلي، لإنتاج البترول والغاز التقليدى. و لعب البترول والغاز دور مهم فى ازدهار نيوكوين-سيبوليتى علشان تكون المنطقة الحضرية الاكتر سكان  فى پاتاجونيا، و فى نمو [[كومودورو ريفادافيا]] ، وبونتا أريناس، وريو غراندى  كمان . ابتدا للتو تطوير احتياطيات البترول والغاز غير التقليدية الهائلة فى حوض نيوكوين بالتكسير الهيدروليكي، لكن حقل YPF - شيفرون لوما كامبانا فى تكوين فاكا مويرتا بيعتبربالفعل اكبر حقل منتج للنفط الصخرى فى العالم بره امريكا الشمالية، حسب  ما ذكره الرئيس التنفيذى السابق لشركة YPF، ميغيل غالوتشيو.

بفضل رياحها العاتية،پاتاجونيا  بقت المصدر الرئيسى للطاقة الريحية فى الأرجنتين، و وُضعت خطط لزيادة إنتاج الطاقة الريحية بشكل كبير. يُستخرج الفحم من منطقة ريو توربيو وبيستخدم لتوليد الكهرباء.

== مطبخ ==
المطبخ الپاتاجونى الأرجنتينى لحد كبير يتشابه مع مطبخ بوينس آيرس - اللحوم المشوية والمعكرونة - مع استخدام واسع النطاق &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Travel to Patagonia: Must-Try Argentina Foods|مسار=https://sayhueque.com/blog/article/travel-patagonia-must-try-foods/|تاريخ-الوصول=2021-12-21|صحيفة=Say Hueque|تاريخ=2016-05-04|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; للمكونات المحلية واستخدام أقل للمنتجات المستوردة لالمنطقة. يُعتبر لحم الضأن اللحم الپاتاجونى التقليدي، ويُشوى لساعات طويلة على نار مكشوفة. تشير بعض الأدلة السياحية لأن لحوم الطرائد، و بالخصوص الغواناكو والغزلان والخنازير البرية المُدخلة، شائعة فى المطاعم. رغم ده ، وعلشان  الغواناكو حيوان محمى فى تشيلى و الأرجنتين، فمن غير المرجح أن يُقدم بشكل شائع فى المطاعم. كما بيعتبرسمك السلمون المرقط وسرطان [[سلطعون الملك|البحر الملكى]] ( ''سينتولا'' ) من الأسماك الشائعة،  رغم ان الصيد الجائر ''لسرطان البحر الملكي'' قد جعله نادر بشكل متزايد. فى المنطقة المحيطة بباريلوتشي، لسه هناك تقليد عريق للمطبخ الألبى ، حيث بتنتشر محلات الشوكولاتة وحتى مطاعم الفوندو ، وقهاوى الشاى سمة مميزة للمجتمعات [[ويلزيين|الويلزية]] فى غايمان وتريفلين ، كمان فى الجبال.  من نص التسعينيات، تحقق بعض النجاح فى صناعة النبيت فى پاتاجونيا الأرجنتينية، و بالخصوص فى نيوكوين.

== مشكلة مشترين الأراضى الأجانب ==
مستثمريون أجانب، من بينهم [[بينيتون|مجموعة بينيتون]] الإيطالية متعددة الجنسيات، وقطب الإعلام [[تد تيرنر|تيد تيرنر]] ، والملياردير البريطانى [[جو لويس (رجال اعمال)|جو لويس]] &lt;ref name=&quot;patagonia-argentina.com&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rivers of Blood: For free access to patagonian lakes and rivers. – Patagonia-Argentina.Com|مسار=https://www.patagonia-argentina.com/i/content/accesoalagosyrios.php}}&lt;/ref&gt; ، و الناشط البيئى [[دوجلاس تومبكينز|دوغلاس تومبكينز]] ، يمتلكو مساحات واسعه من الأراضى. و تسبب الوضع ده فى كتير من النزاعات مع السكان المحليين و حكومتى تشيلى و الأرجنتين، ومنها زى  معارضة دوغلاس تومبكينز للمسار المخطط له لطريق كاريتيرا أوسترال فى منتزه بومالين الوطنى . كما تلوح فى الأفق فضيحة تتعلق بعقارين يملكهما تيد تيرنر: ''مزرعة'' لا بريمافيرا،   جوه منتزه ناهويل هوابى الوطنى ، ''ومزرعة'' كولون كورا.&lt;ref name=&quot;patagonia-argentina.com&quot; /&gt; و واجهت بينيتون انتقادات من منظمات المابوتشي، بما فيها [[Mapuche International Link|منظمة مابوتشى الدولية]] ، بسبب شرائها لأراضى تقليدية تبع لمابوتشى فى پاتاجونيا. تم طرد عيلة كورينانكو-ناهويلكير من أرضهم  سنة  2002 بعد مطالبة بينيتون بها، لكن تم استعادة الأرض  سنة  2007.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Recovered Mapuche territory in Patagonia: Benetton vs. Mapuche|مسار=http://www.santarosarecuperada.com.ar/english/index.html|ناشر=MAPU Association|تاريخ-الوصول=7 April 2008|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120908191814/http://www.santarosarecuperada.com.ar/english/index.html|تاريخ-الأرشيف=8 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Exploring Patagonia in Argentina and Chile|مسار=https://www.voyagers.travel/patagonia}}&lt;/ref&gt;

== فى الأدب ==

فى رواية [[جول فيرن]] 1867-1868 {{Lang|fr|[[In Search of the Castaways|Les Enfants du capitaine Grant]]}} (ولاد  الكابتن جرانت، أو &quot;بحث عن الناجين&quot;)، يبتدى البحث عن الكابتن جرانت  لما يتم نقل سفينة ''دنكان'' ، هيا سفينة مملوكة للورد جلينارفان ، فى رحلة لالشاطئ الغربى لمنطقة پاتاجونيا فى امريكا الجنوبية حيث يتم تقسيم الطاقم، ويشرع اللورد جلينارفان فى قيادة مجموعة شرق عبر پاتاجونيا للالتقاء فى النهاية بسفينة ''دنكان'' (اللى كانت قد تجاوزت رأس الرجاء الصالح فى نفس الوقت ده ).

التاريخ المستقبلى المصور فى رواية [[اولاف ستابليدون|أولاف ستابلدون]] سنة 1930 بعنوان ''&quot;آخر الرجال و أولهم&quot;'' يتضمن زمن مستقبلى بعيداً تبقا فيه پاتاجونيا مركزاً لحضارة عالمية جديدة فى الوقت نفسه يتم اختزال  اوروبا و امريكا الشمالية لوضع المناطق المتخلفة والفقيرة.

فى فيلم [[وليام جولدمان|ويليام جولدمان]] سنة 1987 بعنوان ''[[الاميره العروس|&quot;الأميرة العروس&quot;]]'' ، يذكر ويستلي، الوريث الحالى للقب &quot; القرصان روبرتس المرعب &quot;، أن القرصان روبرتس &quot;الحقيقي&quot; (الأصلى) معتزل و&quot;يعيش كملك فى پاتاجونيا&quot;.

فى كتاب [[ديڤيد جران|ديفيد غران]] الواقعى الصادر سنة 2023 ''بعنوان &quot;الرهان: قصة غرق سفينة وتمرد وجريمة قتل'' &quot;، يجد طاقم سفينة إتش إم إس &lt;i id=&quot;mwB0M&quot;&gt;واغر الناجى نفسه غارق على ساحل پاتاجونيا التشيلي، ويقدرون موقعهم بأنه &quot;حوالى 47 درجة جنوب و81.40 درجة غرب&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Grann|الأول=David|عنوان=The Wager: A Tale of Shipwreck, Mutiny and Murder|تاريخ=18 April 2023|ناشر=Doubleday|صفحة=270|isbn=978-0385534260}}&lt;/ref&gt;

فى [[مادلين لانجل|رواية مادلين لينجل]] &quot; ''كوكب يميل بسرعة&quot;'' ، دولة فيسبوجيا الخيالية &quot;فى وسط ما كان يسمى پاتاجونيا، هيا منطقة كبيرة على طول ما هيا دلوقتى حدود تشيلى و الأرجنتين&quot;.

== شوف كمان ==

* [[شعب تيهويلتش]]

{{Div col|small=yes}}
*  [[الولاية الرسولية فى جنوب پاتاجونيا]]
* [[النيابة الرسولية لشمال پاتاجونيا]]
* [[صراع البيجل]]
* [[دومويو]]
* [[متحف فرانسيسكو مورينو فى پاتاجونيا]]
* [[جنينة لاجو بويلو الوطنية]]
* [[جنينة لانين الوطنية]]
* [[لانين|بركان لانين]]
* [[الصحارى حسب المنطقة]]
* [[جنينة لوس أليرسيس الوطنية]]
* [[جنينة لوس جلاسياريس الوطنية]]
* [[جبل هدسون]]
* [[جنينة ناهويل هوابى الوطنية]]
* [[سباق البعثة الپاتاجونية]]
* [[الطبقة الجليدية الپاتاجونية]]
* [[المخروط الجنوبى]]
* [[ى ولادفا]]
* [[وولمابو]]{{Div col end}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز|Patagonia}} {{روابط تجمعات سكنيه}}

* [https://jakubpolomski.com/gallery-landscape-photos/argentina-photos-argentina-landscape/ معرض صور من پاتاجونيا - تصوير جاكوب بولومسكي]
* [https://web.archive.org/web/20120423073529/http://uzonphoto.com/GALLERY/Patagonia2008-2010.htm صور من پاتاجونيا التشيلية (2008-2011) بعدسة خورخى أوزون]
* [https://www.atacamaphoto.com/patagonia معرض صور الطبيعة فى پاتاجونيا: مناظر طبيعية ونباتات وحيوانات من الأرجنتين وتشيلي]
* [https://www.patagonjournal.com/ پاتاجون جورنال، مجلة عن پاتاجونيا]
* [https://www.patagonia-argentina.com/i/content/aborigenes.htm سكان پاتاجونيا الأصليين]
* [https://web.archive.org/web/20180203235817/https://hikingspree.com/backpacking-patagonia/ &quot;رحلات التخييم فى پاتاجونيا&quot; - سلسلة مقالات حول رحلات المشى الفردية فى پاتاجونيا]
* [https://www.earthasweknowit.com/pages/patagonia_and_the_web_of_life پاتاجونيا وشبكة الحياة]
{{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:پاتاجونيا]]
[[تصنيف:مناطق تشيلى]]
[[تصنيف:مناطق ارجنتين]]</text>
      <sha1>5q7d4ga8bw2ou4u2cuoypvme4st8642</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسماء الجنود الامريكيين اللى اتقتلوا فى الحرب الامريكيه الاسرائيليه مع ايران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294164</id>
    <revision>
      <id>13024444</id>
      <parentid>13007340</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: أسفر عن ← سبب، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30902" sha1="9k19s2mixgeqs1k1spg0t2czx8h1945" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات عام|صورة= File:P20260307DT-1619 The Dignified Transfer of Remains of Six U.S. Soldiers.jpg}}
ابتدت '''[[الضربات الامريكيه الاسرائيليه على ايران 2026|الحرب الامريكانيه الإسرائيلية مع ايران]]''' ، واللى أطلقت عليها امريكا اسم &quot;عملية '''الغضب الملحمي&quot;''' [[اسرائيل|و إسرائيل]] '''اسم &quot;عملية الأسد الهادر''' &quot;، فى 26 مارس 1404.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Trump Enters Phase Two of His Regime Change War in Iran
| url = https://newrepublic.com/post/207271/trump-armed-militias-phase-two-iran-war
| work = The New Republic
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.iranintl.com/en/202602282948
| title = Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says
| date = 2026-02-28
| publisher = www.iranintl.com
| language = en
}}&lt;/ref&gt;

اتقتل ست جنود امريكان كمان فى هجمات الصواريخ والطيارات المسيرة اللى شنتها الجمهورية الإسلامية على الدول المجاورة.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/persian/live/c75e939zep2t?post=asset%3A9b76f07a-0587-4d88-87cc-07782cc708fc#asset:9b76f07a-0587-4d88-87cc-07782cc708fc
| title = شش سرباز آمریکایی کشته‌شده در جنگ با ایران چه کسانی بودند؟
| date = 2026-03-08
| publisher = BBC News فارسی
| language = fa
}}&lt;/ref&gt;
أكدت [[وزارة الدفاع الامريكيه|وزارة الدفاع الامريكانيه]] فى 9 مارس 2026 مقتل جندى امريكانى فى الهجوم اللى وقع فى 1 مارس على قاعدة الأمير سلطان الجوية . و مات متأثر بجراحه بعد أيام قليلة، فى 8 مارس 2026.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.pbs.org/newshour/nation/kentucky-soldier-stationed-in-saudi-arabia-is-7th-u-s-military-death-in-iran-war
| title = Kentucky soldier stationed in Saudi Arabia is 7th U.S. military death in Iran war
| date = 2026-03-09
| publisher = PBS News
| language = en-us
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/persian/articles/cwy60qdznd1o
| title = دربارهٔ حمله ایران به پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه چه می‌دانیم؟
| date = 2026-03-13
| publisher = BBC News فارسی
| language = fa
}}&lt;/ref&gt;

أعلنت القيادة المركزية الامريكانيه ، يوم الجمعة 12 مارس، عن تحطم طياره تزويد بالوقود تبع لجيش الأمريكي، من طراز بوينغ KC-135 ستراتوتانكر ، فى غرب [[العراق]] ، ماسبب مقتل ستة من أفراد طاقمها. و أكدت امريكا أن إسقاط الطياره لا علاقة له بهجمات ايرانية أو بنيران صديقة. ولم يتم الكشف عن أسماء أفراد الطاقم اللى ماتو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://apnews.com/article/us-iran-tanker-aircraft-crash-iraq-kc135-c337359a58be6280dc96fdbf1cb48a5b
| title = A US military refueling plane crashed in Iraq, killing 4. Here's what to know
| date = 2026-03-13
| publisher = AP News
| language = en
}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://apnews.com/article/us-iran-tanker-aircraft-crash-iraq-kc135-c337359a58be6280dc96fdbf1cb48a5b &quot;A US military refueling plane crashed in Iraq, killing 4. Here's what to know&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== مكان الوفاة، والرتبة، والاسم ==

=== {{الكويت}} ===
[[جندى|الجنود]] الامريكان السته اللى كانو أعضاء فى قوات الاحتياط [[القوات المسلحه الامريكيه|بالجيش الأمريكى]] واللى ماتو فى هجوم [[مسيره (طياره)|بطياره مسيرة]] على مركز قيادة فى [[الكويت]] هم:&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.usatoday.com/live-story/news/world/2026/03/04/iran-us-israel-war-live-updates/88973156007/
| title = Pentagon identifies fifth US soldier killed in war with Iran
| date = 2026-03-04
| publisher = USA TODAY
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;

* روبرت م. مارزان، 54 سنه، كبير المسؤولين التقنيين من الدرجة التالتة
* الرائد جيفرى ر. أوبراين، 45 سنه
* الكابتن كودى كورك [ أ ] ، 35 سنه&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.fox35orlando.com/news/who-was-cody-khork-friends-colleagues-remember-fallen-army-reserve-captain-from-florida
| title = Who was Cody Khork? Friends, colleagues remember fallen Army Reserve captain from Florida
| date = 2026-03-04
| publisher = FOX 35 Orlando
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;
* الرقيب نوح تيتنز [ ب ] ، 42 سنه
* الرقيب نيكول امورى [ P ] ، 39 سنه
* الرقيب دكلان كودى [ t ] ، 20 (تمت ترقيته بعد وفاته).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.bbc.com/persian/live/c75e939zep2t?post=asset%3A9b76f07a-0587-4d88-87cc-07782cc708fc#asset:9b76f07a-0587-4d88-87cc-07782cc708fc
| title = شش سرباز آمریکایی کشته‌شده در جنگ با ایران چه کسانی بودند؟
| date = 2026-03-08
| publisher = BBC News فارسی
| language = fa
}}&lt;/ref&gt;

=== {{المملكه العربيه السعوديه}} ===

* [[رقيب (رتبه عسكريه)|الرقيب]] بنيامين ن. بنينجتون &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://www.pbs.org/newshour/nation/kentucky-soldier-stationed-in-saudi-arabia-is-7th-u-s-military-death-in-iran-war
| title = Kentucky soldier stationed in Saudi Arabia is 7th U.S. military death in Iran war
| date = 2026-03-09
| publisher = PBS News
| language = en-us
}}&lt;/ref&gt;

=== {{العراق}} ===
فى 13 مارس، أعلنت القيادة المركزية الامريكانيه (CENTCOM) عن مقتل ستة من أفراد طاقم طياره تزويد وقود امريكانيه فى حادث تحطم طياره فى العراق.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web
| url = https://apnews.com/article/us-iran-tanker-aircraft-crash-iraq-kc135-c337359a58be6280dc96fdbf1cb48a5b
| title = A US military refueling plane crashed in Iraq, killing 4. Here's what to know
| date = 2026-03-13
| publisher = AP News
| language = en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.brecorder.com/news/40411574
| title = Six US service members killed in plane crash over Iraq
| date = 2026-03-14
| publisher = Brecorder
| language = en
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |صوره
!الاسم
!تاریخ الوفاه
!الرتبه
!Corps
!Assigned Group
!ملاحظات
|-
|[[پرونده:Robert Marzan.jpeg|190x190بك]]
| روبرت م. مارزان
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]]. [[الكويت|کویت]] (54)
|[[ملف:US-Army-CW3.svg|مركز|82x82بك]] Chief Warrant Officer 3
|[[ملف:Insignia_signal.svg|مركز|64x64بك]] Signal Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] [[103rd Expeditionary Sustainment Command]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Robert Marzan K.I.A.|مسار=https://www.usar.army.mil/News/News-Display/Article/4431227/media-release-army-reserve-confirms-casualty/|صحيفة=usar.army.mil|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Sgt. 1st Class Nicole Amor, Army Reserve, Iran War.jpg|150px]]
| الرقيب نيكول امورى
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]]. [[الكويت|کویت]] (39)
|[[ملف:Army-USA-OR-07_(Army_greens).svg|وصلة=پرونده:Army-USA-OR-07 (Army greens).svg|86x86بك]] Sergeant First Class
|[[ملف:Ordnance_Branch_Insignia.svg|مركز|50x50بك]] Ordanance Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] 103rd Expeditionary Sustainment Command
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nicole Amor K.I.A.|مسار=https://www.usar.army.mil/News/Images/igphoto/2003882814/|صحيفة=usar.army.mil|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Noah Tietjens.jpg|150px]]
| الرقيب نوح تيتنز
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]]. [[الكويت|کویت]] (42)
|[[ملف:Army-USA-OR-07_(Army_greens).svg|وصلة=پرونده:Army-USA-OR-07 (Army greens).svg|86x86بك]] Sergeant First Class
|[[ملف:Ordnance_Branch_Insignia.svg|مركز|50x50بك]] Ordanance Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] 103rd Expeditionary Sustainment Command
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Noah Tietjens K.I.A.|مسار=https://www.usar.army.mil/News/Images/igphoto/2003882816/|صحيفة=usar.army.mil|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Sgt. Declan Coady, Army Reserve, Iran War.jpg|150px]]
|Declan Coady
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]] , [[الكويت|کویت]] (20)
|[[ملف:Army-USA-OR-05_(Army_greens).svg|وصلة=پرونده:Army-USA-OR-05 (Army greens).svg|67x67بك]] Sergeant
|[[ملف:Insignia_signal.svg|مركز|64x64بك]] Signal Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] 103rd Expeditionary Sustainment Command
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Declan Coady K.I.A.|مسار=https://abc7.com/post/war-iran-iowa-soldier-sgt-declan-coady-was-killed-kuwait-remembered-family-smart-kind/18675832/|صحيفة=ABC 7|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Jeffrey O'Brien.jpg|153x153بك]]
|Jeffrey O'Brien
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]]. [[الكويت|کویت]] (45)
|[[ملف:US-O4_insignia.svg|مركز|52x52بك]] سرگرد
|[[ملف:Insignia_signal.svg|مركز|64x64بك]] Signal Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] 103rd Expeditionary Sustainment Command
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Jeffrey O'Brien K.I.A.|مسار=https://www.army.mil/article/290862/update_fallen_heroes|صحيفة=army.mil|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Cody Khork.jpeg|150x150بك]]
|Cody Khork
|۱ مارس 2026, [[ميناء الشعيبه]]. [[الكويت|کویت]] (35)
|[[ملف:US-O3_insignia.svg|مركز|50x50بك]] Captain
|[[ملف:AdjGenBC.svg|مركز|45x45بك]] Adjutant General's Corps
|[[ملف:US_103rd_Infantry_Division.svg|وصلة=پرونده:US 103rd Infantry Division.svg|100x100بك]] 103rd Expeditionary Sustainment Command
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cody Khork K.I.A.|مسار=https://www.usar.army.mil/News/Images/igphoto/2003882813/|صحيفة=usar.army.mil|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Benjamin Pennington.jpg|151x151بك]]
|Benjamin Pennington
|8 مارس 2026, [[المملكه العربيه السعوديه|عربستان سعودی]] (26)
|[[ملف:Army-USA-OR-05_(Army_greens).svg|وصلة=پرونده:Army-USA-OR-05 (Army greens).svg|67x67بك]] Sergeant
|[[ملف:USA_-_Quartermaster_Corps_Branch_Insignia.png|مركز|53x53بك]] Quartermaster Corps
|[[ملف:US_Army_1st_Space_Brigade.png|وصلة=پرونده:US Army 1st Space Brigade.png|134x134بك]] [[1st Space Brigade]]
|Died from injuries sustained on March 1 at the پایگاه هوایی شاهزاده سلطان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Benjamin Pennington K.I.A.|مسار=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/4428396/dow-identifies-army-casualty/|صحيفة=war.gov|تاريخ=9 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:John &quot;Alex&quot; Klinner.jpeg|127x127بك]]
|John &quot;Alex&quot; Klinner
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (33)
|[[ملف:US-O4_insignia.svg|مركز|52x52بك]] سرگرد
|[[ملف:US_Air_Force_Logo_Solid_Colour.svg|وصلة=پرونده:US Air Force Logo Solid Colour.svg|100x100بك]]
|[[ملف:99th_Air_Refueling_Squadron.jpg|وصلة=پرونده:99th Air Refueling Squadron.jpg|103x103بك]] [[99th Air Refueling Squadron]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=John &quot;Alex&quot; Klinner K.I.A.|مسار=https://www.macdill.af.mil/News/Article/4434930/macdill-mourns-the-loss-of-three-airmen/|صحيفة=macdill.mil|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Ariana Savino.jpeg|114x114بك]]
|Ariana Savino
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (31)
|[[ملف:US-O3_insignia.svg|مركز|50x50بك]] Captain
|[[ملف:US_Air_Force_Logo_Solid_Colour.svg|وصلة=پرونده:US Air Force Logo Solid Colour.svg|100x100بك]]
|[[ملف:99th_Air_Refueling_Squadron.jpg|وصلة=پرونده:99th Air Refueling Squadron.jpg|103x103بك]] 99th Air Refueling Squadron
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ariana Savino K.I.A.|مسار=https://komonews.com/news/local/covington-washington-captain-air-force-among-six-identified-in-iraq-kc-135-refueling-plane-crash-us-military-iraq-crash-war|صحيفة=komonews.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Ashley Pruitt.jpeg|200x200بك]]
|Ashley Pruitt
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (34)
|[[ملف:E6_USAF_TSGT.svg|مركز|50x50بك]] Technical Sergeant
|[[ملف:US_Air_Force_Logo_Solid_Colour.svg|وصلة=پرونده:US Air Force Logo Solid Colour.svg|100x100بك]]
|[[ملف:99th_Air_Refueling_Squadron.jpg|وصلة=پرونده:99th Air Refueling Squadron.jpg|103x103بك]] 99th Air Refueling Squadron
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ashley Pruitt K.I.A.|مسار=https://www.reutersconnect.com/item/an-undated-handout-image-of-technical-sergeant-ashley-b-pruitt/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMlI0S0FUNDRMWA%3D%3D|صحيفة=reutersconnect.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Seth Koval.jpeg|178x178بك]]
|Seth Koval
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (38)
|[[ملف:US-O3_insignia.svg|مركز|50x50بك]] Captain
|[[ملف:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|وصلة=پرونده:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|100x100بك]]
|[[ملف:166_Air_Refueling_Squadron_emblem.svg|وصلة=پرونده:166 Air Refueling Squadron emblem.svg|103x103بك]] [[166th Air Refueling Squadron]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Seth Koval K.I.A.|مسار=https://eu.cincinnati.com/story/news/2026/03/14/kc-135-iraq-plane-crash-ohio-airmen-identified-seth-koval-curtis-angst-tyler-simmons/89163657007/|صحيفة=cincinnati.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Curtis Angst.jpeg|138x138بك]]
|Curtis Angst
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (34)
|[[ملف:US-O3_insignia.svg|مركز|50x50بك]] Captain
|[[ملف:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|وصلة=پرونده:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|100x100بك]]
|[[ملف:166_Air_Refueling_Squadron_emblem.svg|وصلة=پرونده:166 Air Refueling Squadron emblem.svg|103x103بك]] 166th Air Refueling Squadron
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Curtis Angst K.I.A.|مسار=https://eu.cincinnati.com/story/news/2026/03/14/kc-135-iraq-plane-crash-ohio-airmen-identified-seth-koval-curtis-angst-tyler-simmons/89163657007/|صحيفة=cincinnati.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پرونده:Tyler Simmons.jpeg|131x131بك]]
|Tyler Simmons
|12 مارس 2026, [[الاقليم السنى (العراق)]] (28)
|[[ملف:E6_USAF_TSGT.svg|مركز|50x50بك]] Technical Sergeant
|[[ملف:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|وصلة=پرونده:US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg|100x100بك]]
|[[ملف:121st_Air_Refueling_Wing.png|وصلة=پرونده:121st Air Refueling Wing.png|100x100بك]] [[121st Air Refueling Wing]]
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tyler Simmons K.I.A.|مسار=https://eu.cincinnati.com/story/news/2026/03/14/kc-135-iraq-plane-crash-ohio-airmen-identified-seth-koval-curtis-angst-tyler-simmons/89163657007/|صحيفة=cincinnati.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

=== غير قتالى ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |صورة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! الفيلق
! المجموعة المخصصة
! وصف
|-
|[[پرونده:Sorffly Davius.jpeg|188x188بك]]
|'''سورفلاى دافيوس'''
| 6 مارس 2026، [[Camp Buehring|معسكر بوهرينغ]] ، [[الكويت]] (46)
|[[ملف:US-O4_insignia.svg|مركز|52x52بك]] رئيسي
|[[ملف:Insignia_signal.svg|مركز|64x64بك]] فيلق الإشارة
|[[ملف:42nd_Infantry_Division_SSI.svg|وصلة=پرونده:42nd Infantry Division SSI.svg|100x100بك]] الفرقة 42 مشاة (الولايات المتحدة)
| صرح المسؤولين بأن وفاته ما كانتش مرتبطة بالقتال و أن السبب لسه غير محدد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NYPD officer and National Guard major dies in Kuwait|مسار=https://haitiantimes.com/2026/03/11/sorffly-davius-nypd-national-guard-kuwait/|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

== إسرائيل ==
بحسب جورنال [[وول ستريت جورنال]] ، فقد وقعت حالة وفاه واحده لإسرائيلى لم يتم الكشف عن اسمه لحد 31 مارس 2026.

{{Table alignment}}
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | الصوره
! الاسم
! تاريخ الوفاه
! الرتبه
! الفرقه
! ملحوظات
|-
| 
| Maher Khatar 
| 8 مارس 2026, [[لبنان]] (38)
| [[File:IDF-NCO-GF-1.png|50px]]&lt;br&gt;Sergeant First Class 
| [[File:Logo-ugda-91.png|100px]]&lt;br&gt;[[الفرقة 91 (اسرائيل)]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maher Khatar K.I.A. |url=https://www.timesofisrael.com/two-idf-soldiers-killed-in-hezbollah-attack-in-southern-lebanon/amp/  |date=9 March 2026 |website=timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Or Demry
| 8 مارس 2026, [[لبنان]] (20)
| [[File:IDF Ranks Samar.svg|100px]]&lt;br&gt;Staff Sergeant
| [[File:Logo-ugda-91.png|100px]]&lt;br&gt;[[الفرقة 91 (اسرائيل)]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Or Demry K.I.A. |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-names-2nd-soldier-killed-yesterday-in-southern-lebanon-staff-sgt-or-demry/  |date=9 March 2026 |website=timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Ori Greenberg
| 26 مارس 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF Ranks Samar.svg|100px]]&lt;br&gt;Staff Sergeant 
| [[File:Golani tree color.svg|100px]]&lt;br&gt;[[لواء جولانى]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ori Greenberg K.I.A. |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/defense/artc-idf-sergeant-ori-greenberg-killed-during-southern-lebanon-fighting |date=26 March 2026 |website=i24news.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Aviaad Elchanan Volansky
| 26 مارس 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF Ranks Samal.svg|100px]]&lt;br&gt;Sergeant 
| [[File:7thArmoredBrigade.svg|100px]]&lt;br&gt;[[اللواء السابع المدرع (اسرائيل)]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aviaad Elchanan Volansky K.I.A. |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-891364  |date=26 March 2026 |website=jpost.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Moshe Yitzhak HaCohen Katz
| 28 مارس 2026, [[لبنان]] (22)
| [[File:IDF Ranks Samal.svg|100px]]&lt;br&gt;Sergeant 
| [[File:35th Brigade IDF.svg|100px]]&lt;br&gt;[[لواء المظليين الاسرائيلى]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S.-Born Soldier Killed Fighting for Israel in Lebanon |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-middle-east-news-updates/card/u-s-born-soldier-killed-fighting-for-israel-in-lebanon-v09XtBwFGr8ENtu1sB0j?gaa_at=eafs&amp;gaa_n=AWEtsqePdAJhM7G47PYbn2YnllcmWCq2WmrF4TKw6XKr7Hy67KQWfGOAmoGe7aTdEDc%3D&amp;gaa_ts=69c95678&amp;gaa_sig=tB8fv8zWT4dnxwBCChyeW0EHYxAYJSIWKE7-g1DBhjr04BtKyu-nW09OBiCsykojXkotJQNvD0dOun2jGr085Q%3D%3D |date=29 March 2026 |website=wsj.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Liran Ben Zion 
| 30 مارس 2026, [[لبنان]] (19)
| [[File:IDF Ranks Samal.svg|100px]]&lt;br&gt;Sergeant 
| [[File:גדוד-9.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[اللواء 401 المدرع (اسرائيل)]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Funeral of Israeli soldier Sergeant Liran Ben Zion, in Holon |url=https://www.reutersconnect.com/item/funeral-of-israeli-soldier-sergeant-liran-ben-zion-in-holon/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1JDMjNGS0FMQzlVRw  |date=31 March 2026 |website=reutersconnect.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Ben Cohen
| 30 مارس 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF Ranks Samar.svg|100px]]&lt;br&gt;Staff Sergeant 
| [[File:Nahal Brigade.svg|100px]]&lt;br&gt;[[لواء ناحال]]
| &lt;ref name=&quot;i24&quot;&gt;{{Cite web |title=Four IDF soldiers killed in clash in southern Lebanon |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/defense/artc-four-idf-soldiers-killed-in-clash-in-southern-lebanon  |date=31 March 2026 |website=i24news.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Maksim Antis
| 30 مارس 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF Ranks Samar.svg|100px]]&lt;br&gt;Staff Sergeant 
| [[File:Nahal Brigade.svg|100px]]&lt;br&gt; لواء ناحال
| &lt;ref name=&quot;i24&quot;/&gt;
|-
| 
| Noam Madmoni
| 30 مارس 2026, [[لبنان]] (22)
| [[File:IDF seren.svg|50px]]&lt;br&gt;Captain
| [[File:Nahal Brigade.svg|100px]]&lt;br&gt; لواء ناحال
| &lt;ref name=&quot;i24&quot;/&gt;
|-
| 
| Gilad Harel
| 30 مارس 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF Ranks Samar.svg|100px]]&lt;br&gt;Staff Sergeant 
| [[File:Nahal Brigade.svg|100px]]&lt;br&gt; [[لواء ناحال]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=4th soldier killed in south Lebanon yesterday named as Staff Sgt. Gilad Harel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/4th-soldier-killed-in-south-lebanon-yesterday-named-as-staff-sgt-gilad-harel-21/  |date=31 March 2026 |website=timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| Guy Ladar
| 4 ابريل 2026, [[لبنان]] (21)
| [[File:IDF-NCO-GF-1.png|50px]]&lt;br&gt;Sergeant First Class 
| [[File:Magalan Unit.png|100px]]&lt;br&gt;[[ماجلان]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Guy Ladar K.I.A. |url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-04-04/ty-article/.premium/idf-soldier-killed-by-idf-fire-during-hezbollah-raid-in-south-lebanon/0000019d-5976-dbdb-adff-5fffa0ae0000  |date=6 April 2026 |website=haaretz.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ضحايا من جنسيات تانيه ==

=== {{فرنسا}} [[فرنسا]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| أرنو فريون
| 12 مارس 2026، [[Mala Qara|مالا قارة]] ، [[اربيل|أربيل]] ، [[كردستان العراق]] (42)
|[[ملف:Army-FRA-OR-09b.svg|125x125بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; كبير المساعدين
|[[ملف:Insign_du_7e_BCA.jpg|115x115بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; كتيبة مطاردات جبال الألب السابعة
|  بقا فريون أول أوروبى يموت خلال [[الضربات الامريكيه الاسرائيليه على ايران 2026|حرب ايران سنة 2026.]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Arnaud Frion K.I.A.|مسار=https://www.military.com/daily-news/investigations-and-features/2026/03/13/french-soldier-killed-iranian-drone-first-european-death-iran-war.html|صحيفة=military.com|تاريخ=11 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

=== {{الكويت}} ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| عبد الله عماد الشراح
| 6 مارس 2026، [[الكويت]]
|[[ملف:KNG_OF-4.png|86x86بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; المقدم
|[[ملف:Emblem_of_the_State_of_Kuwait.svg|107x107بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; الحرس الوطنى التبع وزارة الداخلية
| &lt;ref name=&quot;fdr&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kuwait buried two servicemen|مسار=https://www.finedayradio.com/news/tv-delmarva-channel-33/kuwait-honors-two-border-security-officials-killed-during-regional-conflict/#:~:text=Sunday's%20statement%20from%20the%20Interior,who%20were%20martyred%20at%20dawn.%E2%80%9D|صحيفة=finedayradio.com|تاريخ=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| فهد عبد العزيز المجمد
| 6 مارس 2026، [[الكويت]]
|[[ملف:KNG_OF-3.png|86x86بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; رئيسي
|[[ملف:Emblem_of_the_State_of_Kuwait.svg|107x107بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; الحرس الوطنى التبع وزارة الداخلية
| &lt;ref name=&quot;fdr&quot; /&gt;
|}

=== {{قطر}} ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| مبارك سالم دواى المري
| 21 مارس 2026، [[دولة قطر|قطر]]
|[[ملف:09._QEAF-CAPT.svg|86x86بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; قبطان
|[[ملف:QEAF-LOGO.png|100x100بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية الأميرية القطرية
| &lt;ref name=&quot;qna&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Defense Ministry Confirms Martyrdom of Qatar Armed Forces Personnel in Helicopter Crash|مسار=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=defense-ministry-confirms-martyrdom-of-qatar-armed-forces-personnel-in-helicopter-crash&amp;date=22/03/2026|صحيفة=qna.org|تاريخ=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| فهد هادى غانم الخيارين
| 21 مارس 2026، [[دولة قطر|قطر]]
|[[ملف:03._QEAF-SGT.svg|50x50بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; الرقيب
|[[ملف:QEAF-LOGO.png|100x100بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية الأميرية القطرية
| &lt;ref name=&quot;qna&quot; /&gt;
|-
|
| محمد ماهر محمد
| 21 مارس 2026، [[دولة قطر|قطر]]
|[[ملف:09._QEAF-CAPT.svg|86x86بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; قبطان
|[[ملف:QEAF-LOGO.png|100x100بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية الأميرية القطرية
| &lt;ref name=&quot;qna&quot; /&gt;
|-
|
| سعيد ناصر سميخ
| 21 مارس 2026، [[دولة قطر|قطر]]
|[[ملف:09._QEAF-CAPT.svg|86x86بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; قبطان
|[[ملف:QEAF-LOGO.png|100x100بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية الأميرية القطرية
| &lt;ref name=&quot;qna&quot; /&gt;
|}

=== {{تركيا}} ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| سنان تاشتكين
| 21 مارس 2026، [[دولة قطر|قطر]] (41)
|[[ملف:Turkey-air-force-OF-3.svg|127x127بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; رئيسي
|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية التركية
| &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sinan Taştekin K.I.A.|مسار=https://www.aa.com.tr/tr/gundem/katarda-sehit-olan-binbasi-tastekin-ispartada-son-yolculuguna-ugurlandi/3877419#|صحيفة=aa.com|تاريخ=24 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

=== {{الامارات العربيه المتحده}} ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| سعيد راشد حمد البلوشي
| 9 مارس 2026، [[الامارات العربيه المتحده|الإمارات العربية المتحدة]]
|[[ملف:08-UAEAF-CAPT.svg|110x110بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; قبطان
|[[ملف:United_Arab_Emirates_Air_Force.svg|121x121بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية
| &lt;ref name=&quot;wam&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Funeral of two Pilots killed in Helicopter crash|مسار=https://www.wam.ae/en/article/bz4tlts-ministry-defence-holds-military-funeral-for-uae|صحيفة=wam.ae|تاريخ=10 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| على صالح إسماعيل الطنايجي
| 9 مارس 2026، [[الامارات العربيه المتحده|الإمارات العربية المتحدة]]
|[[ملف:07-UAEAF-1LT.svg|110x110بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ملازم أول
|[[ملف:United_Arab_Emirates_Air_Force.svg|121x121بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; القوات الجوية
| &lt;ref name=&quot;wam&quot; /&gt;
|}

== افراد حفظ السلام ==

=== {{اندونيسيا}} ===
{| class=&quot;wikitable sortable col4center col5center&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |لَوحَة
! اسم
! تاريخ الوفاة
! رتبة
! المجموعة المخصصة
! ملحوظات
|-
|
| فاريزال رومادون
| 29 مارس 2026، عادشيت القصير ، [[لبنان]] (28)
|[[ملف:Pratu_pdh_ad.png|50x50بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; الدرجة الأولى الخاصة
|[[ملف:Logo_Brigif_25_Siwah.jpg|116x116بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; كتيبة المشاة رايدر 113/جايا ساكتي
| &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Indonesian UNIFIL Peacekeeper Killed|مسار=https://en.tempo.co/read/2095258/profile-of-indonesian-unifil-peacekeeper-killed-in-lebanon|صحيفة=tempo.com|تاريخ=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| محمد نور إخوان
| 30 مارس 2026، بنى حيان ، [[لبنان]] (25)
|[[ملف:Sertu_pdh_ad.png|50x50بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; الرقيب الأول
|[[ملف:Lambang_Kodam_Udayana.svg|116x116بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; كودام التاسع/أودايانا
| &lt;ref name=&quot;jg&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Indonesia Reads Aloud Names of Killed UN Peacekeepers in Front of Israel|مسار=https://jakartaglobe.id/news/indonesia-reads-aloud-names-of-killed-un-peacekeepers-in-front-of-israel|صحيفة=jakartaglobe.com|تاريخ=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| زولمى أديتيا إسكندر
| 30 مارس 2026، بنى حيان ، [[لبنان]] (33)
|[[ملف:15-TNI_Army-CPT.svg|105x105بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; نقيب مشاة
|[[ملف:Lambang_Kopassus.svg|100x100بك]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; مجموعة كوباسوس 2
| &lt;ref name=&quot;jg&quot; /&gt;
|}

== خساير الارواح ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; |دولة
! رقم
|-
|{{Flag icon|United States}} [[امريكا|الولايات المتحدة]]
| 14
|-
|{{Flag icon|Israel}} [[اسرائيل|إسرائيل]]
| 11
|-
|{{Flag icon|Qatar}} [[دولة قطر|قطر]]
| 4
|-
|{{Flag icon|Indonesia}} [[اندونيسيا|أندونيسيا]]
| 3
|-
|{{Flag icon|Kuwait}} [[الكويت]]
| 2
|-
|{{Flag icon|United Arab Emirates}} [[الامارات العربيه المتحده|الإمارات العربية المتحدة]]
| 2
|-
|{{Flag icon|France}} [[فرنسا]]
| 1
|-
|{{Flag icon|Turkey}} [[توركيا]]
| 1
|-
|المجموع
| 38
|-
|{{Flag icon|United Nations}} [[United Nations Interim Force in Lebanon|يونيفيل]] (إندونيسيا)
| 3
|}
{{Multiple image
| مجمل_العرض = 300
| لكل_سطر = 2
| image1 = Capt. Cody Khork, Army Reserve, Iran War.jpg
| image2 = Sgt. 1st Class Noah Tietjens, Army Reserve, Iran War.jpg
| image3 = Sgt. Declan Coady, Army Reserve, Iran War.jpg
| footer = 
}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:حروب]]</text>
      <sha1>9k19s2mixgeqs1k1spg0t2czx8h1945</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>التطبيقات العسكريه للذكاء الصناعى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294191</id>
    <revision>
      <id>13024449</id>
      <parentid>13008717</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: بل  ←  لكن، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="trg34l5rnopnmzxnt65n3zqefzoquw1" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Legged Squad Support System robot prototype.jpg}}
[[ذكاء صناعى|للذكاء الاصطناعى]] تطبيقات كتيرة فى [[حرب|الحروب]] ، بما فيها الاتصالات والمخابرات والتحكم بالذخائر . ولا يقتصر الذكاء الاصطناعى على الأسلحه الحديثة كالطيارات المسيّرة أو الوسايل [[استراتيجيه|الاستراتيجية]] كالحرب السيبرانية ، لكن يمكنه التأثير على كل أشكال التخطيط العسكرى.&lt;ref name=&quot;Allen West 2020&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Op-ed: Hyperwar is coming. America needs to bring AI into the fight to win - with caution|مسار=https://www.cnbc.com/2020/07/12/why-america-needs-to-bring-ai-into-the-upcoming-hyperwar-to-win.html|تاريخ-الوصول=2022-06-22|صحيفة=CNBC|تاريخ=2020-07-12|مؤلف=Allen|الأول=John|مؤلف2=West|مؤلف3=Institution|الأول2=Darrell|الأول3=Brookings}}&lt;/ref&gt;

== فى الثقافة الشعبيه ==

ظهرت أنظمة الذكاء الاصطناعى العسكرية فى كتير من الأعمال الروائية، وغالبا ما كانت يعتبر خصوم .

=== فى السينما ===

* سلسلة أفلام ''تيرميناتور''
* سلسلة أفلام ذا ''ماتريكس''

=== الأدب ===

* ثلاثية ''أساطير الكثبان'' للكاتب [[برايان هربرت]]

== شوف ==

* [[حرب الذكاء الصناعى|حرب الذكاء الاصطناعى]]
* استخدام الذكاء الاصطناعى من قبل وزارة الدفاع الامريكانيه

[[تصنيف:حرب]]</text>
      <sha1>trg34l5rnopnmzxnt65n3zqefzoquw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دخان (نبات)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294291</id>
    <revision>
      <id>13024514</id>
      <parentid>13010349</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 18 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108458" sha1="q6lpfkv3d7gurdauh1misjgolckr3h0" xml:space="preserve">{{معلومات كائن}} 
{{owidslider
| start = 2022
| list = Template:OWID/Share of adults who smoke#gallery
| location = commons
| caption = 
| title = 
| language = 
| file = [[File:Share of adults who smoke, World, 2022 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|left|Share of adults who smoke]]
| startingView = World
}}

'''الدخان''' هو الاسم الشائع لكذا [[نبات]]ات من جنس ''[[تبغ|نيكوتيانا]]'' التبع لفصيلة [[باذنجانيه|الباذنجانية]] ، و هو المصطلح العام لأى منتج بيتحضر من أوراق النباتات دى  المُعالجة . معروف [[تبغ|79 نوع]] من الدخان، لكن المحصول التجارى الرئيسى هو [[تبغ ذائع|''نيكوتيانا تاباكوم'']] .النوع الاكتر فعالية [[تبغ صدئى|''، نيكوتيانا روستيكا،'']] بيستخدم فى بعض البلاد. أوراق الدخان المجففة بتستعمل بشكل أساسى للتدخين فى [[سيجاره|السجائر]] [[سيجار|والسيجار]] ، و الغليون و [[معسل|الشيشة]] . كمان ممكن استهلاكها [[النشوق (تبغ)|كمسحوق للاستنشاق]] ، أو [[تبغ المضغ|دخان للمضغ]] ، [[المضغه (تبغ)|أو دخان للغمس]] ، أو السنوس .

الدخان فيه [[نيكوتين|النيكوتين،]] و هو قلويد منبه شديد الإدمان، و قلويدات الحرمل .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=The Encyclopaedia of Psychoactive Substances|ناشر=[[Little, Brown and Company]]|مكان=London|مسار=https://www.biopsychiatry.com/tobacco/|تاريخ-الوصول=November 26, 2017|مؤلف=Rudgley|الأول=Richard|تاريخ=1998|وصلة مؤلف=Richard Rudgley|isbn=978-0-316-64347-4|أكلس=39129000|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220927041956/https://www.biopsychiatry.com/tobacco/|تاريخ-الأرشيف=September 27, 2022|الفصل=Tobacco}}&lt;/ref&gt; و علشان انتشار الدخان و شرعيته، بيعتبرالنيكوتين من اكتر المواد المخدرة استخدام فى الترفيه . تعاطى الدخان سبب أو عامل خطر للكتير من الأمراض الفتاكة،بالخصوص تلك اللى تصيب [[قلب|القلب]] [[كبد|والكبد]] والرئتين ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What Are the Risk Factors for Lung Cancer?|مسار=https://www.cdc.gov/cancer/lung/basic_info/risk_factors.htm#:~:text=Cigarette%20smoking%20is%20the%20number,of%20more%20than%207%2C000%20chemicals.|تاريخ-الوصول=31 March 2024|تاريخ=August 2, 2023|مؤلف=CDC}}&lt;/ref&gt; فضل عن كتير من أنواع السرطان . سنة 2008، صنّفت [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] تعاطى الدخان كاكبر سبب منفرد للوفاة ممكن الوقاية منه فى العالم.&lt;ref name=&quot;who 2008 mpower&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|عنوان=WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2008 : The MPOWER Package.|تاريخ=2008|ناشر=[[World Health Organization]]|صفحات=6, 8, 20|أكلس=476167599|اقتباس=Tobacco is the single most preventable cause of death in the world today.|تاريخ-الوصول=October 6, 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220121162003/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|تاريخ-الأرشيف=January 21, 2022|isbn=978-92-4-068311-2}}&lt;/ref&gt;

== أصل الكلمة ==

كلمة ''الدخان'' الإنجليزى مشتقة من الكلمة الإسبانية {{Lang|es|tabaco}} &lt;ref name=&quot;Ernst&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On the etymology of the word tobacco|صحيفة=[[American Anthropologist]]|مسار=https://zenodo.org/record/1448956|مؤلف=Ernst|الأول=A.|تاريخ=1889|المجلد=A2|العدد=2|صفحات=133–142|issn=0002-7294|دوي=10.1525/aa.1889.2.2.02a00020|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; يُختلف على الأصل الدقيق لهذه الكلمة، لكن يُعتقد عموم أنها مشتقة، جزئى على الأقل، من لغة تاينو ، هيا لغة أراواكان فى [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] . فى لغة تاينو، قيل إنها تعنى إما لفة من أوراق الدخان ( حسب [[بارتولومى دى لاس كاساس]] ، 1552)، أو {{Lang|tnq|tabago}} هيا نوع من الأنابيب على شكل حرف Y بتستعمل لاستنشاق دخان الدخان ( حسب لأوفييدو، حيث معروفه الأوراق نفسها باسم {{Lang|tnq|cohiba}} ).&lt;ref name=&quot;Ernst&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Christopher Columbus discovers Cuba|مسار=http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html|ناشر=[[Stanford University]]|سلسلة=[[World Association of International Studies]]|تاريخ=April 3, 2011|مؤلف=Hilton|الأول=Ronald|وصلة مؤلف=Ronald Hilton|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110901214953/http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html|تاريخ-الأرشيف=2011-09-01|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110901214953/http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، و ممكن صدفة، استُخدمت كلمات مماثلة فى الإسبانية والبرتغالية و الإيطالية من سنة 1410 لبعض الأعشاب الطبية. ويُحتمل أن تكون دى الكلمات مشتقة من الكلمة العربية {{Lang|ar|طُبّاق}} {{Transl|ar|ṭubbāq}} ( كمان {{Lang|ar|طُباق}} {{Transl|ar|ṭubāq}} )، هيا كلمة اتقال إنها تعود للقرن التاسع، وتشير لأعشاب متنوعة.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=[[Arabic–English Lexicon|An Arabic-English Lexicon: Derived From the Best and the Most Copious Eastern Sources]]|ناشر=[[Williams and Norgate]]|مكان=London|مسار=http://ejtaal.net/aa/|تاريخ-الوصول=June 21, 2016|مؤلف=Lane|الأول=Edward William|تاريخ=1863|وصلة مؤلف=Edward William Lane|المجلد=I, Book 5|صفحة=1827|isbn=978-0-342-25192-6|أكلس=1299308839|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=h660,ll=1916,ls=5,la=2636,sg=645,ha=438,pr=97,vi=240,mgf=549,mr=381,mn=839,aan=360,kz=1457,ulq=1133,uqa=265,uqw=990,umr=652,ums=546,umj=489,uqq=210,bdw=549,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311|تاريخ-الأرشيف=June 22, 2016|الفصل=طُباق|العدد=5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The word {{Transl|ar|ṭubāq}} no longer refers to various herbs, but has come to refer, in some dialects, specifically to tobacco. ''See'' {{Cite encyclopedia|موسوعة=A Dictionary of Modern Written Arabic|ناشر=[[Harrassowitz Verlag|Harrassowitz]]|مكان=Wiesbaden|مسار=http://ejtaal.net/aa/|تاريخ-الوصول=June 21, 2016|مؤلف=Wehr|الأول=Hans|تاريخ=1979|وصلة مؤلف=Hans Wehr|محرر=Cowan|محرر-الأول=J Milton|وصلة محرر=J Milton Cowan|طبعة=4th|صفحة=647|isbn=978-3-447-02002-2|أكلس=759999696|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=660,ll=h1913,ls=h5,la=h2636,sg=h645,ha=h438,pr=h97,vi=h240,mgf=h549,mr=h381,mn=h839,aan=h360,kz=h1457,ulq=h1133,uqa=h265,uqw=h990,umr=h652,ums=h546,umj=h489,uqq=h210,bdw=550,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311|تاريخ-الأرشيف=June 22, 2016|الفصل=طُباق|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
ملف:A_traditional_tobacco_drying_kiln_in_Myrtleford,_Victoria,_Australia.jpg|بديل=Tobacco drying kiln in Myrtleford, Victoria, Australia, 2018. This kiln was built in 1957, and moved to Rotary Park in 2000. Kilns of this design were built from the early 1930s through to the late 1960s.| فرن تجفيف الدخان فى ميرتلفورد، فيكتوريا، اوستراليا ، 2018. اتبنا ده الفرن سنة 1957، ونُقل لجنينة روتارى سنة 2000. اتبنا أفران من ده التصميم من أوائل التلاتينات وحتى أواخر الستينات.
ملف:Basma-tobacco-drying.jpg|بديل=Basma tobacco leaves drying in the sun at Pomak village in Xanthi, Greece| أوراق دخان بسمة تجف تحت أشعة الشمس فى قرية [[بوماك]] فى زانثي، اليونان
ملف:Fumo_Mercado_Minas_Gerais.jpg|بديل=In Minas Gerais, Brazil| فى ولاية ميناس جيرايس، البرازيل
&lt;/gallery&gt;

== تاريخ ==
[[ملف:William_Michael_Harnett_(American,_1848-1892)._Still_Life_with_Three_Castles_Tobacco,_1880.jpg|يسار|تصغير|ويليام مايكل هارنيت (أمريكي، 1848-1892)، ''لوحة طبيعة صامتة مع 3 قلاع دخان'' ، 1880، [[متحف بروكلين]]]]

=== الأهمية الثقافية ===
[[اسطورة البدء|الدخان]] حسب أساطير الهودينوسونى ، [[اسطورة البدء|نبت لأول مرة]] من رأس ست الأرض بعد [[موت الامهات|وفاتها وقت ولادة]] توأميها ، سابلينغ وفلينت .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=''3 Sisters to Invite to Thanksgiving''|مسار=https://www.foodandwine.com/the-three-sisters-8404587|ناشر=[[Food &amp; Wine]]|تاريخ=November 20, 2023|مؤلف=Day|الأول=Ashley}}&lt;/ref&gt;

=== الاستخدام التقليدى ===
[[ملف:Chute_tobacco.JPG|تصغير|أقدم تصوير لرجل أوروبى يدخن، من ''كتاب الدخان'' لأنطونى تشوت ، 1595]]
[[ملف:Rajput_(Jodhpur)_(8411728143).jpg|تصغير|رجل [[هنود|هندى]] يدخن الدخان عبر [[شيشه|النارجيلة]] ، راجستان، الهند]]

الدخان استُخدم من القدم فى الأمريكتين، حيث يرجع تاريخ بعض مواقع زراعته فى المكسيك لما بين 1400 و1000 قبل الميلاد. كتير قبائل السكان الأصليين تزرع الدخان وتستخدمه تقليدى.&lt;ref name=&quot;leonard&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Leonard|الأول=Jonathan Norton|مسار=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ|عنوان=Recipes, Latin American cooking|تاريخ=1970|ناشر=Time-Life International (Nederlands)|مكان=|صفحة=21|وصلة مؤلف=|isbn=978-0-8094-0063-8}}&lt;/ref&gt; تاريخى، كان سكان غابات شمال شرق امريكا شايلين الدخان فى أكياس كسلعة تجارية مقبولة. و كان يُدخّن فى المناسبات الاجتماعية والاحتفالية ، زى توقيع معاهدات السلام أو الاتفاقيات التجارية. و فى بعض ثقافات السكان الأصليين، يُنظر لالدخان على أنه هبة من الخالق ، حيث يحمل دخان الدخان الاحتفالى أفكار المرء وصلواته إليه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gottsegen|الأول=Jack Jacob|عنوان=Tobacco: A Study of Its Consumption in the United States|تاريخ=1940|ناشر=[[Pitman (publisher)|Pitman]]|صفحة=107|أكلس=14728283}}&lt;/ref&gt; يعتبر بعض الامريكان الأصليين الدخان دواء ويدعون لاستخدامه باحترام، بدل استخدامه لأغراض تجارية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Native American medicine|صحيفة=Alternative Therapies in Health and Medicine|مؤلف=Cohen|الأول=Ken|تاريخ=November 1998|المجلد=4|العدد=6|صفحات=45–57|id={{ProQuest|204813987}}|pmid=9810067}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/ref&gt;

=== تعميم ===
[[ملف:A_Smoking_Club.jpeg|تصغير|رسم توضيحى من كتاب فريدريك ويليام فيرهولت &quot; ''الدخان، تاريخه وارتباطاته&quot;'' ، 1859]]
[[ملف:KITLV_-_26868_-_Kleingrothe,_C.J._-_Medan_-_Tobacco_plant_and_tobacco_leaf,_Deli_-_circa_1905.tif|تصغير|نبات الدخان و أوراق الدخان من مزارع ديلى فى سومطرة، 1905]]

بعد وصول الاوروبيين الأمريكتين، زادت شعبية الدخان كسلعة تجارية. سنة 1559، كان [[فرنسيسكو هرنانديز دى توليدو|فرانسيسكو هيرنانديز دى توليدو]] ، المؤرخ الإسبانى لجزر الهند، أول أوروبى يجلب بذور الدخان للعالم القديم ، بناء على أوامر الملك [[فيليبى التانى ملك اسبانيا|فيليب التانى ملك اسبانيا]] . زُرعت دى البذور فى ضواحى [[توليدو]] ، وبالتحديد فى منطقة معروفه باسم &quot;لوس سيجاراليس&quot; نسبةً لأسراب حشرات [[زيزيات|الزيز]] المتكررة ( {{Lang|es|cigarras}} قبل تطوير سلالات الدخان الأخف وزن من نوعى ڤيرچينيا وبورلى الأبيض، كان دخان الدخان شديدًا اوى بحيث مش ممكن استنشاقه. و كانو يدخنون كميات صغيرة منه فى كل مرة، باستخدام غليون زى ''الميدواخ'' أو ''الكيسيرو ،'' أو أنابيب الميه اللى تم اختراعها جديد زى البونغ أو [[شيشه|الشيشة]] (شوف [[تبغ صدئى|ثوك لاو]] للاطلاع على استمرار حديث لهذه الممارسة). بقا الدخان شائع اوى لدرجة أن مستعمرة جيمستاون الإنجليزية استخدمته كعملة وابتدت بتصديره كمحصول نقدي؛ و فى الغالب بيتنسب الفضل لالدخان فى كونه الصادرات اللى أنقذت ڤيرچينيا من الخراب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Appleby|الأول=Joyce|عنوان=The Relentless Revolution: A History of Capitalism|ناشر=W.W. Norton &amp; Company|سنة=2010|صفحات=131}}&lt;/ref&gt; رغم كونه منتج مربح ، لكن التوسع المتزايد فى الطلب على الدخان كان مرتبط ارتباط وثيق بتاريخ [[عبوديه|العبودية]] فى منطقة البحر الكاريبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco and slavery : a neverending history|مسار=https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history|تاريخ-الوصول=2024-07-11|صحيفة=www.medicusmundi.ch|لغة=de}}&lt;/ref&gt; الفوائد المزعومة للدخان ساهمت فى نجاحه. فقد اعتقد عالم الفلك [[توماس هاريوت]] ، اللى رافق السير ريتشارد غرينفيل فى رحلته الاستكشافية لجزيرة روانوك سنة 1585، أن ده النبات &quot;يفتح كل مسام وممرات الجسم&quot; بحيث &quot;تتمتع أجسام السكان الأصليين بصحة جيدة بشكل ملحوظ، ولا تعرف كتير من الأمراض الخطيرة اللى نصاب بيها فى انجلترا ساعات كتير&quot;.

إنتاج الدخان للتدخين والمضغ والاستنشاق بقا صناعة رئيسية فى اوروبا ومستعمراتها بحلول سنة 1700. الدخان محصول نقدى رئيسى فى كوبا و فى أجزاء تانيه من منطقة البحر الكاريبى من القرن التمنتاشر. و السيجار الكوبى تشتهر عالمى.

شعبية السجائر زادت بشكل ملحوظ فى أواخر القرن التسعتاشر لما اخترع جيمس بونسك آلة لأتمتة إنتاج السجائر. و أتاح ده الارتفاع فى الإنتاج نمو هائل فى صناعة الدخان لحد ظهور الاكتشافات الصحية فى القرن العشرين.

=== معاصر ===

بعد الاكتشافات العلمية اللى ظهرت فى أوائل و نص القرن العشرين، أُدين الدخان باعتباره خطر على الصحة، و بقا معروف بعدين بأنه سبب للسرطان، فضل عن أمراض الجهاز التنفسى والدورة الدموية التانيه. فى امريكا، ده وصل لاعتماد اتفاقية التسوية الرئيسية للدخان سنة 1998، اللى سوّت كتير من الدعاوى القضائية اللى رفعتها الولايات الامريكانيه مقابل مزيج من المدفوعات السنوية للولايات وقيود طوعية على الإعلان عن منتجات الدخان وتسويقها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco Control in the Wake of the 1998 Master Settlement Agreement|صحيفة=New England Journal of Medicine|مؤلف=Schroeder|الأول=Steven A.|تاريخ=15 January 2004|المجلد=350|العدد=3|صفحات=293–301|pmid=14715919|دوي=10.1056/NEJMsr031421|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فى سبعينات القرن العشرين، قامت شركة براون آند ويليامسون بتهجين الدخان لإنتاج سلالة Y1 ، اللى فيها نسبة عالية بشكل مش عادى من النيكوتين، حيث تضاعفت بالتقريب من 3.2-3.5% ل6.5%. و فى تسعينيات القرن العشرين، دفع ده [[ادارة الاغذيه والادويه الامريكيه|إدارة الغذاء والدواء الامريكانيه]] لالادعاء بأن شركات الدخان كانت تتلاعب عمد بنسبة النيكوتين فى [[سيجاره|السجائر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Interviews – Dr. David Kessler {{!}} Inside The Tobacco Deal {{!}} Frontline|مسار=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/settlement/interviews/kessler.html|تاريخ-الوصول=2023-04-20|صحيفة=www.pbs.org}}&lt;/ref&gt;

رغبة كتير من المدخنين المدمنين فى الإقلاع عن التدخين وصلت لتطوير منتجات الإقلاع عن الدخان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Want to Quit Smoking? FDA-Approved Products Can Help|صحيفة=FDA|مسار=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help|مؤلف=Commissioner|الأول=Office of the|تاريخ=September 9, 2020|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190427202103/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help|تاريخ-الأرشيف=2019-04-27|url-status=dead|access-date=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427202103/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help}}&lt;/ref&gt;

فى 2003، واستجابةً لتزايد استهلاك الدخان فى البلاد النامية، نجحت [[منظمة الصحه العالميه|منظمة الصحة العالمية]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=WHO &amp;#124; WHO Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC)|مسار=https://www.who.int/fctc/en/index.html|ناشر=Who.int|تاريخ-الوصول=September 18, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080527122132/http://www.who.int/fctc/en/index.html|تاريخ-الأرشيف=2008-05-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527122132/http://www.who.int/fctc/en/index.html}}&lt;/ref&gt; فى حشد 168 دولة لتوقيع الاتفاقية الإطارية لمكافحة الدخان . وتهدف دى الاتفاقية لتشجيع سنّ تشريعات فعّالة وتطبيقها فى كل البلاد للحد من الآثار الضارة للدخان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=WHO {{!}} WHO Framework Convention on Tobacco Control|مسار=http://www.who.int/fctc/text_download/en/|ناشر=WHO|تاريخ-الوصول=February 17, 2021}}&lt;/ref&gt; وبين 2019 و2021، ساهمت المخاوف بخصوص تزايد مخاطر الإصابة بفيروس كوفيد-19 نتيجة استهلاك الدخان فى الحد من التدخين و الإقلاع عنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=How the COVID-19 pandemic impacts tobacco addiction: Changes in smoking behavior and associations with well-being|صحيفة=Addictive Behaviors|مؤلف=Yang|الأول=Haiyang|تاريخ=August 2021|المجلد=119|مؤلف2=Ma|الأول2=Jingjing|ببمد_سنترال=9186053|pmid=33862579|دوي=10.1016/j.addbeh.2021.106917|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== علم الأحياء ==

=== ''نيكوتيانا'' ===
[[ملف:Nicotine.svg|تصغير|[[نيكوتين|النيكوتين]] هو المركب المسؤول عن الطبيعة الإدمانية لاستخدام الدخان.]]
[[ملف:Native_American_tobacco_flower.jpg|تصغير|زهرة الدخان ( ''[[تبغ صدئى|نيكوتيانا روستيكا]]'' ) و أوراقه وبراعمه]]

أنواع دخان كتير تنتمى لجنس الأعشاب ''نيكوتيانا'' . و هو جزء من عيلة الباذنجانيات ( [[باذنجانيه|Solanaceae]] ) موطنه الأصلى امريكا الشمالية والجنوبية واوستراليا و جنوب غرب افريقيا و جنوب [[اوشيانيا|المحيط الهادى]] .&lt;ref name=&quot;Lewis&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco in New Guinea|صحيفة=The American Anthropologist|مؤلف=Lewis|الأول=Albert|تاريخ=1931|المجلد=33|العدد=1|صفحات=134–139|دوي=10.1525/aa.1931.33.1.02a00290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

معظم أنواع الباذنجانيات فيها كميات متفاوتة من [[نيكوتين|النيكوتين]] ، و هو سم عصبى قوى [[حشره|للحشرات]] . بس، يحتوى الدخان على تركيز أعلى بكتير من النيكوتين مقارنه بالأنواع التانيه. وعلى عكس كتير من أنواع الفصيلة الباذنجانية التانيه، لا تحتوى الأنواع دى على قلويدات التروبان ، اللى غالب ما تكون سامة للإنسان والحيوانات التانيه. رغم احتواء نبات الدخان على كميات كافية من النيكوتين ومركبات تانيه زى الجيرماكرين و الأناباسين و قلويدات البيبيريدين التانيه (اللى تختلف بين الأنواع) لردع معظم الحيوانات العاشبة ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Congenital skeletal malformations and cleft palate induced in goats by ingestion of Lupinus, Conium and Nicotiana species|صحيفة=Toxicon|مؤلف=Panter|الأول=KE|سنة=1990|المجلد=28|العدد=12|صفحات=1377–1385|مؤلف2=Keeler|مؤلف3=Bunch|مؤلف4=Callan|الأول2=RF|الأول3=TD|الأول4=RJ|بيب_كود=1990Txcn...28.1377P|pmid=2089736|دوي=10.1016/0041-0101(90)90154-Y}}&lt;/ref&gt; فقد [[تطور|طوّر]] عدد من دى الحيوانات القدرة على التغذى على أنواع ''الدخان'' بدون ما تتضرر. بس، الدخان غير مستساغ للكتير من الأنواع بسبب خصايصه التانيه. فزى ، رغم ان [[وبير الملفوف|دودة الملفوف]] آفة عامة، لكن صمغ الدخان وشعيراته قد تضرّ ببقاء اليرقات فى مراحلها المبكرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Biology of the Cabbage Looper on Tobacco In North Carolina1|صحيفة=Journal of Economic Entomology|مؤلف=Elsey|الأول=K. D.|تاريخ=1 December 1967|المجلد=60|العدد=6|صفحات=1636–1639|مؤلف2=Rabb|الأول2=R. L.|دوي=10.1093/jee/60.6.1636}}&lt;/ref&gt; ونتيجة لذلك، استوطنت بعض نباتات الدخان (و بالخصوصً ''الدخان الأزرق'' ) كأعشاب مضره غازية فى بعض المناطق.

=== انواع ===
أنواع الدخان بتشمل :

* الدخان العطرى يُعالج بالنار عن طريق دخان النيران المكشوفة. فى امريكا، يُزرع فى شمال وسط [[تينيسى|ولاية تينيسى]] ، و وسط [[كنتاكى|ولاية كنتاكى]] ، وولاية [[ڤيرچينيا]] . بيستخدم الدخان المعالج بالنار المزروع فى كنتاكى وتينيسى فى بعض أنواع دخان المضغ، والسعوط الرطب، و بعض السجائر، وكتوابل فى خلطات دخان الغليون. ومن أنواع الدخان التانيه المعالجة بالنار دخان اللاذقية ، اللى يُنتج من أصناف شرقية من ''نبات الدخان (Nicotiana tabacum)'' . تُعالج أوراق ده الدخان وتُدخن على نار هادئة من الأخشاب الصلبة المحلية والشجيرات العطرية فى [[قبرص]] [[سوريا|وسوريا]] .
* معروف دخان برايتليف باسم &quot;دخان ڤيرچينيا&quot;، بغض النظر عن الولاية اللى يُزرع فيها. قبل [[الحرب الاهلية الامريكيه|الحرب الأهلية الامريكانيه]] ، كان معظم الدخان المزروع فى امريكا من النوع الداكن المُجفف بالنار. بعد حرب 1812 ، ازداد الطلب على دخان أخف واكتر اعتدال ورائحةً. ابتكرت [[اوهايو|ولايات أوهايو]] [[بنسيلفانيا|وبنسلفانيا]] [[ماريلاند|وماريلاند]] أصناف اكتر اعتدال من نبات الدخان. اكتشف المزارعين أن دخان برايتليف يحتاج لتربة رقيقة فقيرة، ومن لم يستطع زراعة محاصيل تانيه وجد أنه بإمكانه زراعة الدخان. تبادل جنود الكونفدرالية الدخان بينهم ومع جنود الاتحاد، و بقو مولعين به. فى نهاية الحرب، رجع الجنود لديارهم، و اتربا سوق وطنى لده المحصول المحلى.
* برودليف ، هيا عيلة من أنواع الدخان الداكنة تشتهر بإنتاج أوراق غلاف ضخمة ومتينة وسميكة. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2024)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* دخان بورلى هو نوع من الدخان يُجفف بالهواء، وبيستخدم بشكل أساسى فى صناعة [[سيجاره|السجائر]] ، كما بيستخدم فى صناعة دخان الغليون لموازنة دخان ڤيرچينيا و أنواع تانيه من الدخان الغنية بالسكر. فى امريكا، بتتزرع شتلات دخان بورلى من بذور مُغلفة تُوضع فى صوانى من البوليسترين تطفو على طبقة من الماء المُخصب فى شهرى مارس أو ابريل.
* الكافنديش هو فى جوهره عملية معالجة وتقطيع للدخان اكتر من كونه نوع بحد ذاته، ولكنه بيستخدم لتعزيز نكهة أنواع الدخان التانيه اللى قد تفتقر لالقوام المطلوب. بتستعمل المعالجة والتقطيع لإبراز المذاق الحلو الطبيعى للدخان. ممكن إنتاج الكافنديش من أى نوع من أنواع الدخان، ولكنه فى العاده يكون واحد من أنواع الدخان اللى بعد كده أو مزيج منها: كنتاكي، ڤيرچينيا، وبورلي، وبيستخدم فى الغالب فى صناعة دخان الغليون.
* بيستخدم دخان كريولو بشكل أساسى فى صناعة [[سيجار|السيجار]] . وبحسب معظم الروايات، كان واحد من أنواع الدخان الكوبى الأصلية اللى ظهرت فى وقت قريب من وصول [[كريستوفر كولومبوس|كولومبوس]] .
* الدوخة نوع من الدخان يزرع أصل فى [[ايران]] ، ويخلط مع الأوراق واللحاء و الأعشاب للتدخين فى ''الميدواخ'' .
* طُوِّرَ دخان بيريك سنة 1824 بتقنية التخمير بالضغط للدخان المحلى على ايد المزارع بيير شينيه. يُعتبر ده الدخان يعتبر الكمأة فى عالم دخان [[بايب التدخين|الغليون]] ، وبيستخدم كمكون فى كتير من أنواع دخان الغليون المخلوطة، إلا أنه قويٌّ اوى بحيث لا يُمكن تدخينه صافى. زمان ، كان بيستخدم دخان بيريك الرطب جديد للمضغ، لكنه ما بقاش يُباع لده الغرض. يُخلط فى العاده مع دخان ڤيرچينيا النقى لإضفاء نكهة مميزة وقوة وبرودة على المزيج.
* يُزرع دخان الظل فى [[كونيتيكت|ولايتى كونيتيكت]] [[ماساتشوستس|وماساتشوستس]] . كسب المستوطنين الأوائل فى كونيتيكت من السكان الأصليين فى العاده تدخين الدخان فى الغليون، وابتدو زراعة النبتة تجارى، رغم ان [[بيوريتانيه|البيوريتانيين]] كانو يُطلقون عليها اسم &quot;العشب الضار&quot;. و صمدت صناعة دخان الظل فى كونيتيكت قدام بعض الكوارث الكبرى، بما فيها عاصفة برد مدمرة سنة 1929 ووباء فطر البقعة البنية سنة 2000، هيا دلوقتى مُهددة بالزوال تمام، نظر لارتفاع قيمة الأراضى.
* الدخان التركى نوع من الدخان صغير الأوراق، يُجفف تحت أشعة الشمس، ذو رائحة عطرية قوية ( ''[[تبغ ذائع|نيكوتيانا تاباكوم]]'' )، ويُزرع فى تركيا واليونان [[بلجاريا|وبلغاريا]] [[مقدونيا الشماليه|و مقدونيا الشمالية]] . كان يُزرع فى الأصل فى مناطق كانت تاريخى جزء من [[امبراطوريه عثمانيه|الإمبراطورية العثمانية]] ، ومعروف كمان باسم &quot;الدخان الشرقي&quot;. اتصنعت كتير من العلامات التجارية الأولى للسجائر فى الغالب أو كلى من الدخان التركى. تطور استخدامه الرئيسى ليُضاف لخلطات دخان الغليون، و بالخصوص دخان السجائر. (تتكون السيجارة الامريكانيه النموذجية من مزيج من دخان ڤيرچينيا الفاتح، ودخان بورلي، والدخان التركى).
* وُجد أن أوراق الدخان الأبيض المجففة بالهواء أقل حدة من أنواع الدخان التانيه. سنة 1865، زرع جورج ويب من مقاطعة براون بولاية أوهايو بذور الدخان الأحمر اللى اشتراها، ولاحظ أن بعض الشتلات بدت بيضاء اللون وذابلة، اللى بقت بعدين معروفه باسم الدخان الأبيض.
* الدخان البرى من النباتات الأصلية فى جنوب غرب امريكا والمكسيك و أجزاء من امريكا الجنوبية. واسمه العلمى هو ''نيكوتيانا روستيكا'' .

=== الطفيليات ===
[[ملف:The_tobacco_beetle_(Page_3)_BHL41830187.jpg|يسار|تصغير|380x380بك|رسم توضيحى مع صور فوتوغرافية لأوراق الدخان المصابة بخنفساء الدخان ( ''Lasioderma serricorne'' )، من كتاب رانر، جورجيا، ''خنفساء الدخان'' (1919)، نشرة وزارة الزراعة الامريكانيه ، مكتبة التراث البيولوجى]]
الدخان، و منتجاته ، ممكن يتعرض للإصابة بطفيليات زى خنفساء الدخان ( ''Lasioderma serricorne'' ) و عثة الدخان ( ''[[افستيا الوتيلا|Ephestia elutella]]'' )، وهما من اكتر الطفيليات انتشار وضرر فى صناعة الدخان .&lt;ref name=&quot;Ryan 1995&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Post-harvest Tobacco Infestation Control|ناشر=[[Kluwer Academic Publishers]]|سنة=1995|محرر=Ryan|محرر-الأول=L.|مكان=[[Norwell, Massachusetts]] and [[Dordrecht]]. Netherlands|صفحات=1–4|الفصل=Introduction|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=QzUAI2vK3XMC&amp;pg=PA1|دوي=10.1007/978-94-017-2723-5_1|isbn=978-94-017-2723-5}}&lt;/ref&gt; وتتراوح الإصابة من الدخان المزروع فى الحقول لأوراق الدخان المستخدمة فى صناعة [[سيجار|السيجار]] والسيجاريلو [[سيجاره|والسجائر]] ، و غيرها.&lt;ref name=&quot;Ryan 1995&quot; /&gt; و يرقات خنفساء الدخان ''(Lasioderma serricorne)'' وديدان عثة الدخان ''(Ephestia elutella)'' من الآفات الرئيسية .&lt;ref name=&quot;Ryan 1995&quot; /&gt;

== إنتاج ==

=== زراعة ===
[[ملف:Patch_of_Tobacco_(Nicotiana_tabacum_)_in_a_field_in_Intercourse,_Pennsylvania..jpg|تصغير|نباتات الدخان تنمو فى حقل فى إنتركورس ، [[بنسيلفانيا|بنسلفانيا]]]]

نبتة الدخان بتتزرع بطريقة مشابهة لزراعة المنتجات الزراعية التانيه. فى البداية، كانت البذور تُنثر بسرعة على التربة. لكن النباتات الصغيرة اتعرضت لهجوم متزايد من [[خنفساء البرغوث|خنافس البراغيث]] ( ''Epitrix cucumeris'' أو ''E. pubescens'' )،و ده اتسبب فى تدمير نصف محاصيل الدخان فى امريكا سنة 1876. و سنة 1890، اتعملت تجارب ناجحة وُضعت فيها النبتة فى إطار مغطى بنسيج قطنى رقيق. بتتزرع بذور الدخان الحديثة فى إطارات باردة أو دافئة، حيث يُنشط الضوء إنباتها .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco Culture|صحيفة=Farmers' Bulletin|مسار=https://books.google.com/books?id=_MX4JEAVPi4C&amp;pg=RA21-PA1|مؤلف=Garner|الأول=W. W.|تاريخ=February 27, 1914|ناشر=United States Department of Agriculture|العدد=571|صفحات=3–4|تاريخ-الوصول=March 22, 2020}}&lt;/ref&gt; فى امريكا، يُخصب الدخان فى الغالب بمعدن الأباتيت ، اللى يُقلل جزئى من [[نيتروجين|النيتروجين]] فى النبات،و ده يُحسّن نكهته. بعد ما يوصل طول النباتات لحوالى {{حول|8|inch|cm}}بتتزرع الشتلات، اللى طولها ، فى الحقول. كان المزارعين ينتظرون مطر للزراعة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco: Colonial Cultivation Methods - Historic Jamestowne Part of Colonial National Historical Park (U.S. National Park Service)|مسار=https://www.nps.gov/jame/learn/historyculture/tobacco-colonial-cultivation-methods.htm|تاريخ-الوصول=2024-02-21|صحيفة=www.nps.gov|مؤلف=Yorktown|الأول=Mailing Address: P. O. Box 210|لغة=en|مؤلف2=Us|الأول2=VA 23690 Phone: 757 898-2410 Contact}}&lt;/ref&gt; تُحفر حفرة فى الأرض المحروثة باستخدام وتد خاص بالدخان، إما أداة خشبية منحنية أو قرن غزال. بعد حفر حفرتين على اليمين واليسار، يتقدم المزارع مسافة قدمين، ويختار الشتلات من حقيبته، بعدين يكرر العملية. تم اختراع كتير من آلات زراعة الدخان الميكانيكية، زى Bemis وNew Idea Setter وNew Holland Transplanter ، فى أواخر القرنين التسعتاشر والعشرين لأتمتة العملية: حفر الحفرة، وسقيها، و توجيه الشتلة ليها - كل ذلك فى حركة واحدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=van Willigen|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=JIkfBgAAQBAJ|عنوان=Tobacco Culture: Farming Kentucky's Burley Belt|تاريخ=2015|ناشر=University Press of Kentucky|صفحة=91|تاريخ-الوصول=February 2, 2018|مؤلف2=Eastwood|الأول2=Susan|isbn=978-0-8131-4808-3}}&lt;/ref&gt;

الدخان يُزرع كل سنه، ويمكن حصاده بعدة طرق. فى أقدم الطرق، اللى لسه مُستخدمة، يُحصد النبات كله دفعة واحدة بقطع الساق من الأرض بسكين خاص بالدخان؛ بعدين يُغرز فى أعواد، من 4 لستة نباتات فى كل عود، ويُعلق فى مخزن للتجفيف. فى القرن التسعتاشر، ابتدا حصاد الدخان اللامع عن طريق قطف الأوراق فرادى من الساق عند نضجها. تنضج الأوراق من الأرض لالأعلى، لذا حقل الدخان اللى يُحصد بالطريقه دى يتطلب حصادًا متسلسل لعدد من &quot;الأوراق الأولية&quot;، بدايه من أوراق ''فولادو'' القريبة من الأرض، مرور بأوراق ''سيكو'' فى نص النبات، وانتهاء بأوراق ''ليجيرو'' القوية فى الأعلى. قبل الحصاد، لازم ''تقليم'' النبات عند ظهور الأزهار الوردية. يشير التقليم دايما لإزالة زهرة الدخان قبل حصاد الأوراق بشكل منهجى. مع انطلاق الثورة الصناعية، زُوّدت عربات الحصاد المستخدمة لنقل الأوراق بأجهزة ربط يدوية، هيا أدوات تستخدم الخيوط لربط الأوراق بعمود. و فى العصر الحديث، تُحصد الحقول الكبيرة آلى، مع أن تقليم الأزهار، و فى بعض الحالات قطف الأوراق غير الناضجة، لسه يتم يدوى. فى امريكا، [[نورث كارولاينا]] [[كنتاكى|و كنتاكى]] تتصدر قائمة الولايات المنتجة للدخان، بعدها [[تينيسى|ولايات تينيسى]] [[ڤيرچينيا|وڤيرچينيا]] [[ولاية جورجيا|وجورجيا]] [[ساوث كارولاينا|وكارولاينا الجنوبية]] [[بنسيلفانيا|وبنسلفانيا]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=USDA/NASS QuickStats Ad-hoc Query Tool|مسار=https://quickstats.nass.usda.gov/|تاريخ-الوصول=July 1, 2020|صحيفة=quickstats.nass.usda.gov|تاريخ=2019}}&lt;/ref&gt;

=== المعالجة ===
[[ملف:Tobacco_barn.JPG|تصغير|مخزن دخان فى سيمسبري، كونيتيكت، بيستخدم لتجفيف دخان الظل بالهواء]]
[[ملف:Tobacco_drying_iran.jpg|تصغير|دخان مجفف بالشمس، [[بسطام]] ، [[ايران]]]]
عملية التجفيف والتعتيق اللى بعد كده تسمح بالأكسدة البطيئة وتحلل الكاروتينات فى أوراق الدخان. ينتج عن ده مركبات معينة فى أوراق الدخان،و ده يمنحها نكهة حلوة تشبه القش أو [[شاى|الشاى]] أو زيت الورد أو نكهة عطرية فاكهية، تُساهم فى نعومة الدخان. يتحول النشا لسكر، اللى بدوره يرتبط بالبروتين ، اللى يتأكسد لنواتج نهائية متقدمة للجلكزة (AGEs)، هيا عملية كرملة تُضيف نكهة كمان . يُساهم استنشاق دى النواتج النهائية للجلكزة فى دخان الدخان فى الإصابة بتصلب الشرايين [[سرطان|والسرطان]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco smoke is a source of toxic reactive glycation products|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|vauthors=Cerami C, Founds H, Nicholl I, Mitsuhashi T, Giordano D, Vanpatten S, Lee A, Al-Abed Y, Vlassara H, Bucala R, Cerami A|سنة=1997|المجلد=94|العدد=25|صفحات=13915–20|ببمد_سنترال=28407|بيب_كود=1997PNAS...9413915C|pmid=9391127|دوي=10.1073/pnas.94.25.13915|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و تعتمد مستويات النواتج النهائية للجلكزة على طريقة التجفيف المُستخدمة.

يمكن علاج الدخان بشوية طرق، بما فيها :

* يُعلّق الدخان '''المُجفف بالهواء''' فى حظائر جيدة التهوية ويُترك ليجف لمدة تتراوح بين 4 وثمانية أسابيع. يتميز النوع ده من الدخان بانخفاض نسبة السكر فيه،و ده يُضفى على دخانه نكهة خفيفة ولطيفة، وارتفاع نسبة النيكوتين. أما دخان السيجار ودخان بورلي، فيُجففان بالهواء بطريقة &quot;داكنة&quot;.
* يُعلّق الدخان '''المُعالَج بالنار''' فى حظائر كبيرة حيث تُوقد النيران من الأخشاب الصلبة على نار هادئة بشكل مستمر أو متقطع، وتستغرق دى العملية ما بين 3 أيام وعشرة أسابيع، و ده حسب طريقة المعالجة ونوع الدخان. ينتج عن المعالجة بالنار دخان منخفض السكر وعالى النيكوتين. بيستخدم النوع ده من الدخان فى معالجة دخان الغليون، ودخان المضغ، والسعوط.
* كان الدخان '''المعالج بالهواء الساخن''' بيتربط فى الأصل بأعواد دخان، تُعلق بدورها على أعمدة فى أفران تجفيف الدخان (معروفه كمان باسم &quot; أفران التحميص&quot;). تحتوى دى الأفران على مداخن موصولة بصناديق احتراق خارجية، تعمل على تجفيف الدخان بالحرارة دون تعريضه للدخان، وترفع درجة الحرارة تدريجى خلال عملية التجفيف. تستغرق دى العملية فى العاده حوالى أسبوع. ينتج عن دى الطريقة دخان سجائر غنى بالسكر وفيه مستويات متوسطة لعالية من النيكوتين. تحتوى معظم السجائر على دخان معالج بالهواء الساخن،و ده ينتج عنه دخان أخف و أسهل استنشاق. تشير التقديرات لأنه يتم قطع شجرة واحدة لتجفيف الدخان بالهواء الساخن لكل 300 سيجارة،و ده يوصل لعواقب بيئية وخيمة.&lt;ref name=&quot;who env effects&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=World Health Organization|مسار=https://www.who.int/tobacco/publications/environmental-impact-overview/en/|عنوان=Tobacco and its Environmental Impact: An Overview|تاريخ=2017|ناشر=World Health Organization|أكلس=988541317|وصلة مؤلف=World Health Organization|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170531164632/http://www.who.int/tobacco/publications/environmental-impact-overview/en/|تاريخ-الأرشيف=2017-05-31|url-status=dead|isbn=978-92-4-151249-7|access-date=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170531164632/http://www.who.int/tobacco/publications/environmental-impact-overview/en/}}&lt;/ref&gt;
* يُجفف الدخان '''المُعالج بالشمس''' فى الهواء الطلق. بتستعمل دى الطريقة فى تركيا واليونان و دول تانيه فى حوض البحر المتوسط لإنتاج الدخان الشرقى. يتميز الدخان المُعالج بالشمس بانخفاض نسبة السكر والنيكوتين فيه، وبيستخدم فى صناعة السجائر.

بعض أنواع الدخان تخضع لمرحلة ثانية من المعالجة، معروفه باسم ''التخمير'' أو ''التعرق'' . كافنديش يخضع لعملية التخمير بعد عصره فى محلول ''غلاف'' فيه السكر و/أو المنكهات.

=== الإنتاج العالمى ===
{{Owidslider
| start = 2023
| list = Template:OWID/tobacco production#gallery
| location = commons
| caption = 
| title = 
| file = [[File:tobacco production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Tobacco production]]
| startingView = World
}}

==== الاتجاهات ====
[[ملف:Preparando_o_tabaco_em_Balibó.jpg|تصغير|إنتاج الدخان فى تيمور البرتغالية فى تلاتينات القرن العشرين]]
إنتاج أوراق الدخان ارتفع بنسبة 40% بين 1971 و1972، لما كان الإنتاج 4.2&amp;nbsp;تم إنتاج ملايين الأطنان من الأوراق، و سنة 1997، لما بلغ الإنتاج 5.9&amp;nbsp;تم إنتاج ملايين الأطنان من أوراق الدخان. و حسب [[منظمة الاغذيه والزراعه|لمنظمة الأغذية والزراعة]] للأمم المتحدة (الفاو)، كان متوقع يوصل إنتاج أوراق الدخان ل7.1 مليون طن.&amp;nbsp;مليون طن بحلول سنة 2010. ده الرقم أقل قليل من الرقم القياسى للإنتاج سنة 1992، لما بلغ 7.5 مليون طن.&amp;nbsp;تم إنتاج ملايين الأطنان من أوراق الدخان. ويرجع نمو الإنتاج بشكل شبه كامل لزيادة الإنتاجية فى الدول النامية، حيث ارتفع الإنتاج بنسبة 128%.&lt;ref name=&quot;JhaChaloupka2000&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rowena Jacobs|عنوان=Tobacco Control in Developing Countries|ناشر=Oxford University Press|سنة=2000|محرر=Prabhat Jha|مكان=New York|صفحات=311ff|الفصل=The Supply-Side Effects Of Tobacco Control Policies|إظهار-المؤلفين=etal|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=UTO8AAAAIAAJ&amp;q=supply-side|محرر2=Frank J. Chaloupka|isbn=978-0-19-263250-0}}&lt;/ref&gt; و فى الفترة نفسها، انخفض الإنتاج فى الدول المتقدمة.&lt;ref name=&quot;United Nations 2004&quot; /&gt; و كانت زيادة إنتاج الدخان فى الصين العامل الاكبر فى زيادة الإنتاج العالمى. فقد ارتفعت حصة الصين فى السوق العالمية من 17% سنة 1971 ل47% سنة 1997.&lt;ref name=&quot;United Nations 2010&quot; /&gt; ويمكن تفسير ده النمو جزئى بوجود تعريفة استيراد منخفضة على الدخان الأجنبى المستورد للصين. ورغم تخفيض دى التعريفة من 66% سنة 1999 ل10% سنة 2004، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=China at the Crossroads: The Economics of Tobacco and Health|صحيفة=Tobacco Control|مؤلف=Hu|الأول=T-W|إظهار-المؤلفين=etal|سنة=2006|المجلد=15|العدد=Suppl 1|صفحات=i37–i41|مؤلف2=Mao|الأول2=Z|ببمد_سنترال=2563551|pmid=16723674|دوي=10.1136/tc.2005.014621}}&lt;/ref&gt; إلا أنها لسه توصل لتفضيل السجائر الصينية المحلية على السجائر الأجنبية لانخفاض سعرها.

==== المنتجين الرئيسيين ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 0.5em 1em&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |كبار منتجى الدخان، 2020 &lt;ref name=&quot;FAOSTAT&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=FAOSTAT|مسار=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/visualize|ناشر=Food And Agriculture Organization of the United Nations|تاريخ-الوصول=May 17, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
! دولة
! الإنتاج ( بالأطنان )
! &lt;small&gt;ملحوظة&lt;/small&gt;
|-
|{{رمز علم|China}} 
| align=&quot;right&quot; | 2,134,000
|
|-
|{{رمز علم|India}} 
| align=&quot;right&quot; | 761,335
|
|-
|{{رمز علم|Brazil}} 
| align=&quot;right&quot; | 702,208
| '''F'''
|-
|{{رمز علم|Zimbabwe}} 
| align=&quot;right&quot; | 203,488
|
|-
|{{رمز علم|Indonesia}} 
| align=&quot;right&quot; | 199,737
| '''F'''
|-
|{{رمز علم|United States}} 
| align=&quot;right&quot; | 176,635
|
|-
|{{رمز علم|Mozambique}} 
| align=&quot;right&quot; | 158,532
| '''F'''
|-
|{{رمز علم|Pakistan}} 
| align=&quot;right&quot; | 132,872
| '''F'''
|-
|{{رمز علم|Argentina}} 
| align=&quot;right&quot; | 109,333
|
|-
|{{رمز علم|Malawi}} 
| align=&quot;right&quot; | 93,613
| '''F'''
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
|{{Noflag}}'''عالم'''
| align=&quot;right&quot; | '''5,886,147'''
| '''أ'''
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:.7em&quot; | مافيش ملاحظة = رقم رسمي، F = تقدير [[منظمة الاغذيه والزراعه|منظمة الأغذية والزراعة]] ، A = إجمالى (قد يشمل التقديرات الرسمية أو شبه الرسمية).
|}
كل عام، حوالى 5.9&amp;nbsp;يتم إنتاج ملايين الأطنان من الدخان. و اكبر المنتجين هم الصين (36.3%)، والهند (12.9%)، والبرازيل (11.9%)، وزيمبابوى (3.5%).&lt;ref name=&quot;FAOSTAT&quot;/&gt;

==== الصين ====
فى ذروة إنتاج الدخان العالمي، كان 20 مليون عيله ريفية صينية تنتج الدخان فى 2.1&amp;nbsp;ملايين الهكتارات من الأراضى.&lt;ref name=&quot;issues in global economy&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.fao.org/publications/card/en/c/1391c97a-6e5f-59dc-b664-d14e5e401674/|عنوان=Issues in the global tobacco economy : selected case studies.|تاريخ=2003|ناشر=United Nations [[Food and Agriculture Organization]]|صفحات=2, 39, 43|أكلس=55056109|id=Series number 1810-0783|تاريخ-الوصول=October 6, 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220307151442/https://www.fao.org/3/y4997e/y4997e.pdf|تاريخ-الأرشيف=March 7, 2022|isbn=925105083X}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20220307151442/https://www.fao.org/3/y4997e/y4997e.pdf ''Issues in the global tobacco economy : selected case studies''] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. United Nations [[منظمة الاغذيه والزراعه|Food and Agriculture Organization]]. 2003. pp.&amp;nbsp;2, 39, 43. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/925105083X|925105083X]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/55056109 55056109]. Series number 1810-0783. Archived from [https://www.fao.org/publications/card/en/c/1391c97a-6e5f-59dc-b664-d14e5e401674/ the original] on March 7, 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;October 6,&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; رغم كونه المحصول الرئيسى لملايين المزارعين الصينيين، لكن زراعة الدخان مش مربحة زى القطن أو قصب السكر، لأن الحكومة الصينية هيا من تحدد سعر السوق. ورغم أن ده السعر مضمون، إلا أنه أقل من سعر السوق الطبيعي، نظر لقلة مخاطر السوق. ولزيادة السيطرة على الدخان جوه حدودها، أنشأت الصين إدارة احتكار الدخان الحكومية (STMA) سنة 1982. وتتحكم دى الإدارة فى إنتاج الدخان وتسويقه واستيراده وتصديره، وتساهم بنسبة 12% من الدخل القومى للبلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=People's Republic of China. &quot;''State Tobacco Monopoly Administration''|مسار=http://www.gov.cn/english/2005-10/03/content_74295.htm|ناشر=Gov.cn|تاريخ-الوصول=October 3, 2013|تاريخ=September 15, 2005|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130810034314/http://www.gov.cn/english/2005-10/03/content_74295.htm|تاريخ-الأرشيف=2013-08-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810034314/http://www.gov.cn/english/2005-10/03/content_74295.htm}}&lt;/ref&gt; وكما اتذكر أعلاه، ف رغم الدخل اللى تجنيه الدولة من أرباح شركات الدخان المملوكة للدولة والضرائب اللى تدفعها الشركات وتجار التجزئة، فقد اتخذت الحكومة الصينية إجراءات للحد من استهلاك الدخان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Talking Points, February 3–17, 2010|مسار=https://china.usc.edu/talking-points-february-3-17-2010|ناشر=[[University of Southern California|USC]] U.S.-China Institute|تاريخ=February 6, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407203139/https://china.usc.edu/talking-points-february-3-17-2010|تاريخ-الأرشيف=April 7, 2015}}&lt;/ref&gt;

==== الهند ====

المقر الرئيسى لمجلس الدخان الهندى فى [[جونتور]] بولاية [[اندرا براديش|أندرا براديش]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco Board, Guntur|مسار=http://tobaccoboard.com/|ناشر=Tobaccoboard.com|تاريخ-الوصول=April 21, 2014|تاريخ-الأرشيف=2019-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718105523/https://tobaccoboard.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; فيه فى الهند 96,865 مزارع دخان متسجل ، و عدد اكبر بكتير من المزارعين غير المسجلين. سنة 2010، كان فيه 3,120 منشأة لتصنيع منتجات الدخان تعمل فى كل اماكن الهند.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco Manufacturing in India|مسار=http://india.anythingresearch.com/Tobacco-Product-Manufacturing.html}}&lt;/ref&gt; بيستخدم حوالى 0.25% من الأراضى المزروعة فى الهند لإنتاج الدخان.&lt;ref name=&quot;issues in global economy&quot; /&gt; من سنة 1947، دعمت الحكومة الهندية نمو صناعة الدخان. وتضم الهند سبعة مراكز أبحاث للدخان، فى [[تاميل نادو|ولايات تاميل نادو]] ، [[اندرا براديش|وأندرا براديش]] ، والبنجاب ، وبيهار ، [[مايسور|وميسور]] ، والبنغال الغربية ، حيث فيه المعهد البحثى الرئيسى.

==== برازيل ====
فى برازيل، بيشير حوالى 135,000 مزارع عائلى لإنتاج الدخان كنشاطهم الاقتصادى الرئيسى.&lt;ref name=&quot;issues in global economy&quot; /&gt; لم تتجاوز زراعة الدخان قط 0.7% من إجمالى المساحة المزروعة فى البلاد.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=International Tobacco Growers' Association|مسار=http://www.tobaccoleaf.org/UserFiles/file/Why_Grow_Tobacco/tobacco_farming.pdf|عنوان=Tobacco farming: sustainable alternatives? Volume 2|تاريخ=n.d.|ناشر=ITGA|مكان=East Sussex|تاريخ-الوصول=July 5, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170429032528/http://tobaccoleaf.org/UserFiles/file/Why_Grow_Tobacco/tobacco_farming.pdf|تاريخ-الأرشيف=2017-04-29|url-status=dead|isbn=978-1-872854-02-1|access-date=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429032528/http://tobaccoleaf.org/UserFiles/file/Why_Grow_Tobacco/tobacco_farming.pdf}}&lt;/ref&gt; فى المناطق الجنوبية من البرازيل، ڤيرچينيا و أماريلينيو، يُنتج الدخان المُعالج بالهواء الساخن، و دخان بورلى ودخان غالباو كوموم المُعالج بالهواء. بتستعمل دى الأنواع من الدخان فى صناعة السجائر. أما فى الشمال الشرقي، فيُزرع الدخان الداكن المُعالج بالهواء والشمس. بتستعمل دى الأنواع من الدخان فى صناعة السيجار واللفائف والسجائر الداكنة.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; بذلت الحكومة البرازيلية محاولات للحد من إنتاج الدخان، لكن لم تُفلح فى إطلاق مبادرة منهجية ناجحة لمكافحة زراعة الدخان. رغم ده ، بتتقدم الحكومة البرازيلية قروض صغيرة للمزارع العائلية، بما فيها مزارع الدخان، ب''البرنامج الوطنى لتعزيز الزراعة العائلية'' .&lt;ref name=&quot;brazil legal employ&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Report from South America (Brazil)|مسار=http://legalempowerment.undp.org/pdf/SouthAmerica_report.pdf|ناشر=[[Commission on Legal Empowerment of the Poor]]|تاريخ-الوصول=October 6, 2022|تاريخ=2006|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070609101410/http://legalempowerment.undp.org/pdf/SouthAmerica_report.pdf|تاريخ-الأرشيف=2007-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609101410/http://legalempowerment.undp.org/pdf/SouthAmerica_report.pdf}}&lt;/ref&gt;

==== لبنان ====
[[ملف:Tobacco_field_cuba1.jpg|تصغير|مزرعة الدخان، [[بينار ديل ريو]] ، كوبا]]
مع ان لبنان يحتل المرتبة الخامسة و التلاتين بس بين اكبر منتجى الدخان سنة 2023، لكن دى الزراعة تلعب دور مهم فى أجزاء من [[لبنان|البلاد]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Top 50 tobacco growing countries|مسار=https://www.who.int/campaigns/world-no-tobacco-day/2023/top-50-tobacco-growing-countries|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=www.who.int|لغة=en}}&lt;/ref&gt; يرجع تاريخ زراعة الدخان فى لبنان للقرن السبعتاشر، واليوم تزرعه كل الطوايف الدينية.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Khayyat|الأول=Munira|عنوان=A Landscape of War|تاريخ=2022|ناشر=University of California Press|صفحات=92–125}}&lt;/ref&gt; فى المناطق الجنوبية من البلاد، تعتبر قدرة النبتة على الصمود فى وجه الظروف الصعبة - بما فيها المناخ، والتضاريس الجبلية، والحروب المتكررة - مصدر هام للدخل.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; للدخان فى المنطقة دور مزدوج. فمن جهة، يتسما &quot;محصول المقاومة&quot; لأنه يبوفر للسكان تجاوز تبعات صراع عنيف دام عقودًا، ويُوفر قدر من التحرر، ده يخلليه رمز للأمل والمقاومة والصمود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ومن جهة تانيه، الظروف القاسية لزراعة الدخان جعلت منه كمان &quot;محصول مر&quot;، حيث فى الغالب تقوم الستات و الأطفال بزراعته دون معدات متخصصة.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; حسب لمنيرة خياط، إنتاج الدخان فى الأجزاء الجنوبية من لبنان، زى كتير من القطاعات التانيه اللى تغيب عنها الدولة ( زى الرعاية الصحية والتوظيف والتعليم)، يخضع لإشراف [[حزب الله]] ، و إن كان بدرجة أقل، لحركة [[حركة امل|أمل]] كمان .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== مشاكل فى الإنتاج ===

==== عمالة الأطفال ====
مكتب العمل الدولى أفاد بأن معظم الأطفال العاملين يشتغلو فى الزراعة، اللى تعتبر من أخطر أنواع العمل.&lt;ref name=&quot;hrw child labor&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wurth|الأول=Margaret|مسار=https://www.hrw.org/report/2014/05/13/tobaccos-hidden-children/hazardous-child-labor-united-states-tobacco-farming|عنوان=Tobacco's Hidden Children Hazardous Child Labor in United States Tobacco Farming|تاريخ=May 13, 2014|ناشر=[[Human Rights Watch]]|آخرون=Joe Amon, Zama Coursen-Neff, Arvind Ganesan, Grace Meng|محرر=Becker|محرر-الأول=Jo|أكلس=881428758|تاريخ-الوصول=October 6, 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150806091253/https://www.hrw.org/report/2014/05/13/tobaccos-hidden-children/hazardous-child-labor-united-states-tobacco-farming|تاريخ-الأرشيف=August 6, 2015|مؤلف2=Buchanan|الأول2=Jane|محرر2=Ross|محرر3=Olugboji|محرر2-الأول=James|محرر3-الأول=Babatunde|isbn=978-1-62313-134-0}}&lt;/ref&gt; وتضم صناعة الدخان بعض من دول الأطفال العاملين. وينتشر استخدام الأطفال على نطاق واسع فى مزارع البرازيل والصين والهند و إندونيسيا وملاوى وزيمبابوى. وبينما يعمل بعض دول الأطفال مع عائلاتهم فى مزارع صغيرة مملوكة للعائلات، يعمل تانيين فى مزارع كبيرة. و فى أواخر سنة 2009، أصدرت منظمة &quot;بلان إنترناشونال&quot; الحقوقية، ومقرها لندن، تقارير تفيد بأن عمالة الأطفال شائعة فى مزارع الدخان فى ملاوى (اللى بتنتج 1.8% من دخان العالم ). و أجرت المنظمة مقابلات مع 44 مراهق، كانو يشتغلو بدوام كامل فى المزارع خلال موسم النمو 2007-2008. واشتكى الأطفال العاملين من تدنى الأجور وطول ساعات العمل، فضل عن تعرضهم للإيذاء الجسدى والجنسى من قبل مشرفيهم.&lt;ref name=&quot;malawi child&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hard work, long hours and little pay: Research with children working on tobacco farms in Malawi|مسار=https://resourcecentre.savethechildren.net/pdf/3809.pdf/|ناشر=[[Plan International]]. Clacherty &amp; Associates Education and Social Development (Pty) Ltd|تاريخ=2009|مؤلف=Clacherty|الأول=Glynis|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221006212811/https://resourcecentre.savethechildren.net/pdf/3809.pdf/|تاريخ-الأرشيف=October 6, 2022}}&lt;/ref&gt; كما أفادوا بإصابتهم بمرض الدخان الأخضر ، و هو شكل من أشكال التسمم بالنيكوتين. عند لمس الأوراق المبللة، يمتص الجلد النيكوتين الموجود فيها،و ده يسبب الغثيان والقيء والدوار. و تعرض الأطفال لمستويات من النيكوتين تعادل تدخين 50 سيجارة، و ده بمجرد ملامستهم المباشرة لأوراق الدخان.&lt;ref name=&quot;malawi child&quot; /&gt; ممكن توصل آثار النيكوتين على نمو دماغ الأطفال لتغييرات دائمة فى بنية الدماغ و وظيفته.&lt;ref name=&quot;England2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nicotine and the Developing Human|صحيفة=American Journal of Preventive Medicine|مؤلف=England|الأول=Lucinda J.|تاريخ=August 2015|المجلد=49|العدد=2|صفحات=286–293|مؤلف2=Bunnell|مؤلف3=Pechacek|مؤلف4=Tong|مؤلف5=McAfee|الأول2=Rebecca E.|الأول3=Terry F.|الأول4=Van T.|الأول5=Tim A.|ببمد_سنترال=4594223|pmid=25794473|دوي=10.1016/j.amepre.2015.01.015}}&lt;/ref&gt;

==== اقتصاد ====
[[ملف:MRO_Cuba_Harvest_01.jpg|تصغير|حصاد الدخان، وادى فينياليس ، كوبا]]

شركات الدخان الكبرى شجعت إنتاج الدخان عالمى. تمتلك فيليب موريس ، [[برتيش امريكان توباكو|وبريتيش أميركان توباكو]] ، وجابان توباكو ، أو تستأجر، مصانع لإنتاج الدخان فى 50 دولة على الأقل، وتشترى أوراق الدخان الخام من 12 دولة تانيه على الأقل. و أدى ده التشجيع، مع الدعم الحكومي، لفائض فى سوق الدخان. ونتج عن ده الفائض انخفاض فى الأسعار،و ده ألحق ضرر بالغ بصغار مزارعى الدخان. و حسب للبنك الدولي، انخفض سعر الدخان، بعد تعديله حسب للتضخم، بنسبة 37% بين 1985 و2000.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Golden Leaf, Barren Harvest: The Costs of Tobacco Farming|مسار=http://www.ash.org.uk/files/documents/ASH_330.pdf|تاريخ=November 2001|مؤلف=The Campaign for Tobacco Free Kids|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130406112907/http://www.ash.org.uk/files/documents/ASH_330.pdf|تاريخ-الأرشيف=2013-04-06|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406112907/http://www.ash.org.uk/files/documents/ASH_330.pdf}}&lt;/ref&gt; وبيعتبرالدخان اكتر المنتجات القانونية تهريب على نطاق واسع.&lt;ref name=&quot;ICLJTU&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = Tobacco Underground
| url = http://www.icij.org/project/tobacco-underground
| accessdate = November 26, 2012
| work = The International Consortium of Investigative Journalists
}}&lt;/ref&gt;

==== بيئة ====

إنتاج الدخان يتطلب استخدام كميات كبيرة من المبيدات . و توصى شركات الدخان بما يوصل ل16 استخدام منفصل للمبيدات خلال الفترة الفاصلة بين زراعة البذور فى البيوت الزجاجية ونقل الشتلات لالحقل.&lt;ref name=&quot;Taylor, Peter 1994&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Taylor|الأول=Peter|عنوان=Smoke Ring: The Politics of Tobacco|تاريخ=September 1994|ناشر=Panos Briefing Paper|مكان=London}}&lt;/ref&gt; و زاد استخدام المبيدات بسبب الرغبة فى إنتاج محاصيل اكبر فى وقت أقل نتيجة لانخفاض القيمة السوقية للدخان. فى الغالب تضر المبيدات مزارعى الدخان لجهلهم بآثارها الصحية وبروتوكولات السلامة الصحيحة عند استخدامها. وتنتهى دى المبيدات، و الأسمدة، فى التربة والمجارى المائية والسلسلة الغذائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=FAO Yearbook, Production, Volume 48|سنة=1995}}&lt;/ref&gt; و إذا ما اقترن ذلك بعمالة الأطفال، المبيدات تشكل خطر اكبر. فالتعرض المبكر للمبيدات قد يزيد من خطر إصابة الطفل بالسرطان مدى الحياة، فضل عن إلحاق الضرر بجهازه العصبى والمناعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=National Research Council (US) Committee on Pesticides in the Diets of Infants and Children|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK236276/|عنوان=Pesticides in the Diets of Infants and Children|تاريخ=1993|ناشر=[[National Academies Press]]|مكان=Washington, D.C.|صفحة=341|الفصل=Chapter 8 Estimating the Risks|أكلس=42329648|بيب_كود=1993nap..book.2126N|pmid=25144038|دوي=10.17226/2126|isbn=978-0-309-04875-0}}&lt;/ref&gt; زى ما هو الحال مع كل المحاصيل، تستخلص محاصيل الدخان العناصر الغذائية ( زى [[فسفور|الفوسفور]] [[نيتروجين|والنيتروجين]] [[بوتاسيوم|والبوتاسيوم]] ) من التربة،و ده يقلل من خصوبتها.&lt;ref name=&quot;wwf.panda&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco Free Initiative: Environmental issues|مسار=https://www.who.int/tobacco/research/economics/rationale/environment/en/|مؤلف=World Health Organization|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20041219191401/http://www.who.int/tobacco/research/economics/rationale/environment/en/|تاريخ-الأرشيف=2004-12-19|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20041219191401/http://www.who.int/tobacco/research/economics/rationale/environment/en/}}&lt;/ref&gt;

استخدام الخشب فى تجفيف الدخان فى بعض المناطق يوصل لإزالة الغابات. وبينما تمتلك بعض الدول الكبرى المنتجة للدخان، زى الصين و امريكا، موارد من البترول والفحم والغاز الطبيعي، اللى ممكن استخدامها كبدائل للخشب، لسه معظم الدول النامية تعتمد على الخشب فى عملية التجفيف.&lt;ref name=&quot;wwf.panda&quot; /&gt; وتستخدم البرازيل وحدها خشب 60 مليون شجرة كل سنه فى تجفيف الدخان وتغليفه ولف السجائر.&lt;ref name=&quot;Taylor, Peter 1994&quot; /&gt; سنة 2017، أصدرت منظمة الصحة العالمية دراسة حول الآثار البيئية للدخان.&lt;ref name=&quot;who env effects&quot;/&gt;

=== بحث ===
كتير من نباتات الدخان استُخدمت ككائنات نموذجية فى علم الوراثة . خلايا الدخان BY-2 ، المُستخلصة من صنف ''الدخان N. tabacum'' 'Bright Yellow-2'، من أهم أدوات البحث فى علم الخلايا النباتية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco (Nicotiana tabacum L.) – A model system for tissue culture interventions and genetic engineering|صحيفة=Indian Journal of Biotechnology|مسار=http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/7722/1/IJBT%203(2)%20171-184.pdf|مؤلف=Ganapathi TR|إظهار-المؤلفين=etal|سنة=2004|المجلد=3|صفحات=171–184}}&lt;/ref&gt; لعب الدخان دور رائد فى أبحاث زراعة الكالس و توضيح آلية عمل الكينيتين ،و ده وضع الأساس للتكنولوجيا الحيوية الزراعية الحديثة. أُنتج أول نبات مُعدل وراثى سنة 1982، باستخدام ''[[اجروباكتريوم توميفاسيانز|بكتيريا Agrobacterium tumefaciens]]'' لإنتاج نبات دخان مقاوم للمضادات الحيوية.&lt;ref name=&quot;PNAS&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Expression of bacterial genes in plant cells|صحيفة=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|مؤلف=Fraley RT|إظهار-المؤلفين=etal|سنة=1983|المجلد=80|العدد=15|صفحات=4803–4807|ببمد_سنترال=384133|بيب_كود=1983PNAS...80.4803F|pmid=6308651|دوي=10.1073/pnas.80.15.4803|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و أرست دى الأبحاث الأساس لجميع المحاصيل المُعدلة وراثى .&lt;ref name=&quot;TransgenicScience&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Science of Transgenic Cotton|مسار=http://www.cottoncrc.org.au/communities/Cotton_Info/The_Science_behind_Transgenic_cotton|ناشر=Cottoncrc.org.au|تاريخ-الوصول=October 3, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120321224120/http://www.cottoncrc.org.au/communities/Cotton_Info/The_Science_behind_Transgenic_cotton|تاريخ-الأرشيف=2012-03-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321224120/http://www.cottoncrc.org.au/communities/Cotton_Info/The_Science_behind_Transgenic_cotton}}&lt;/ref&gt;

=== التعديل الوراثى ===
لأهميته كأداة بحثية، كان الدخان المعدل وراثى أول محصول معدل وراثى يتم اختباره فى تجارب حقلية، فى امريكا وفرنسا سنة 1986؛ وبقت الصين أول دولة فى العالم توافق على الزراعة التجارية لمحصول معدل وراثى سنة 1993، و هو الدخان.&lt;ref name=&quot;James 1996&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|مسار=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|ناشر=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|تاريخ-الوصول=July 17, 2010|مؤلف=James|الأول=Clive|سنة=1996}}&lt;/ref&gt;

==== التجارب الميدانية ====
كتير من أصناف الدخان المعدل وراثى خضعت لاختبارات مكثفة فى تجارب حقلية. وشملت دى الاختبارات سمات زراعية زى مقاومة مسببات الأمراض (الفيروسات، و بالخصوص [[فيروس تبرقش التبغ|فيروس تبرقش الدخان]] (TMV)؛ والفطريات؛ والبكتيريا والديدان الخيطية)؛ ومكافحة الأعشاب الضارة عن طريق تحمل مبيدات الأعشاب؛ ومقاومة الآفات الحشرية؛ ومقاومة الجفاف والبرد؛ و إنتاج منتجات مفيدة زى المستحضرات الصيدلانية؛ واستخدام النباتات المعدلة وراثى فى المعالجة الحيوية ، و ده فى اكتر من 400 تجربة حقلية باستخدام الدخان.&lt;ref name=&quot;GMOCompass&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco|مسار=http://www.gmo-compass.org/eng/database/plants/304.tobacco.html|ناشر=GMO Compass|تاريخ-الوصول=October 3, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131002090217/http://www.gmo-compass.org/eng/database/plants/304.tobacco.html|تاريخ-الأرشيف=2013-10-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002090217/http://www.gmo-compass.org/eng/database/plants/304.tobacco.html}}&lt;/ref&gt;

==== إنتاج ====
الولايات المتحدة هيا الدولة الوحيدة اللى تنتج الدخان المعدل وراثى.&lt;ref name=&quot;James 1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GMOCompass&quot;/&gt; تم سحب الدخان الصينى المقاوم للفيروسات من السوق الصينية سنة 1997. :&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The release of genetically modified crops into the environment. Part II. Overview of ecological risk assessment|صحيفة=Plant J.|vauthors=Conner AJ, Glare TR, Nap JP|تاريخ=January 2003|المجلد=33|العدد=1|صفحات=19–46|pmid=12943539|دوي=10.1046/j.0960-7412.2002.001607.x|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 3 من سنة 2002 لسنة 2010، كانت السجائر المصنوعة من الدخان المعدل وراثى بمحتوى نيكوتين منخفض متوفرة فى امريكا تحت الاسم التجارى Quest.&lt;ref name=&quot;GMOCompass&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=If You Took The Nicotine Out Of Cigarettes, Would Fewer People Want To Smoke?|مسار=https://www.forbes.com/sites/ritarubin/2017/08/14/if-you-took-the-nicotine-out-of-cigarettes-would-fewer-people-want-to-smoke/|تاريخ-الوصول=May 3, 2019|صحيفة=Forbes|مؤلف=Rubin|الأول=Rita|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== استهلاك ==
يتم استهلاك الدخان بأشكال كتيرة وبعدد من الطرق المختلفة.

=== منطقة الشرج و الأعضاء التناسلية ===
استخدام الدخان فى منطقة الشرج والمستقيم يشير لاستخدام الدخان فى الأعضاء التناسلية والمستقيم .

* فى شمال اوروبا ، يضع الناس أكياس الدخان تحت قلفة قضيبهم و فى المستقيم .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Young Scandinavians Are Sticking Nicotine Pouches Up Their Asses|مسار=https://www.vice.com/en/article/young-scandinavians-are-sticking-nicotine-pouches-up-their-asses/|تاريخ-الوصول=2026-01-01|صحيفة=VICE|تاريخ=2021-09-21|مؤلف=Geiger|الأول=Gabriel|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt;
* '''التابا''' هيا نوع من الدخان يوضع فى مهبل الست فى غرب إفريقيا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='I nearly died': Taba, the tobacco drug Gambian women share in secret|مسار=https://www.aljazeera.com/features/2025/3/19/i-nearly-died-taba-the-tobacco-drug-the-gambian-women-share-in-secret|تاريخ-الوصول=2026-01-01|صحيفة=Al Jazeera|مؤلف=Jawo|الأول=Kaddy|لغة=en}}&lt;/ref&gt;
* استخدم [[امريكان اصليين|السكان الأصليين لامريكا الشمالية]] '''حقن دخان الدخان الشرجية''' لتحفيز التنفس، و ده بحقن الدخان عبر أنبوب شرجى.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Hurt|first=Raymond|last2=Barry|first2=J. E.|last3=Adams|first3=A. P.|last4=Fleming|first4=P. R.|title=The History of Cardiothoracic Surgery from Early Times|publisher=Informa Health Care|page=120|year=1996|ISBN=978-1-85070-681-6|url=https://books.google.com/books?id=ShLvi_kRQtQC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|DOI=10.2307/2843888|last=Nordenskiold|first=Erland|title=The American Indian as an Inventor|jstor=2843888|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|volume=59|page=277|year=1929}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Hurt|Barry|Adams|Fleming|1996}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Nordenskiold|1929}}&lt;/ref&gt; و بعد كده ، فى القرن التمنتاشر، حذا الاوروبيين حذو الامريكان.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Special feature: Tobacco smoke enemas|مسار=https://www.bcmj.org/special-feature/special-feature-tobacco-smoke-enemas|ناشر=Doctors of BC|تاريخ-الوصول=March 29, 2019|صحيفة=British Columbia Medical Journal|تاريخ=December 2012|مؤلف=Sterling Haynes, MD}}&lt;/ref&gt; وقامت الجمعية الملكية الإنسانية فى لندن بتوفير مجموعات إنعاش الدخان، اللى تتكون من منفاخ و أنبوب، ووضعتها فى مواقع مختلفة على طول نهر التايمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Information Sheet:21 Enemas|مسار=http://www.rpharms.com/museum-pdfs/21-enemas.pdf|ناشر=Museum of the Royal Pharmaceutical Society, London|تاريخ-الوصول=July 26, 2014|صحيفة=Information Sheets}}&lt;/ref&gt;

=== الفم ===
يشير الاستخدام الفموى لاستخدام الدخان فى الفم.

* '''[[تبغ المضغ|مضغ الدخان]]''' أقدم طرق استهلاك أوراق الدخان. يُستهلك عن طريق الفم بصورتين: إما على شكل خيوط مُحلاة (&quot;مضغ&quot;)، أو على شكل دخان مُقطّع (&quot;دخان غمس&quot;). عند تناول الخيوط الطويلة المُحلاة، يُمضغ الدخان برفق ويُضغط على شكل كرة. أما عند تناول الدخان المُقطّع، فتُوضع كميات صغيرة منه جوه الشفة السفلى، بين اللثة و الأسنان، حيث يُضغط برفق، و علشان كده يتسما فى الغالب اسم دخان الغمس. تُحفّز الطريقتين الغدد اللعابية،و ده أدّى لابتكار المبصقة .
* '''السعوط الكريمى''' معجون دخان بيتكون من الدخان وزيت القرنفل والجلسرين والنعناع والمنثول والكافور، ويُباع فى أنبوب معجون أسنان. يُسوّق بشكل رئيسى للستات فى الهند، ومعروف بالعلامات التجارية إيبكو (من إنتاج شركة آشا للصناعات)، ودينوباك، و تونا، وغانيش. ومعروف محلى باسم ''&quot;ميشري&quot;'' فى بعض مناطق ولاية ماهاراشترا.
* '''[[المضغه (تبغ)|الدخان المُغموس]]''' هو نوع من [[تبغ بدون دخان|الدخان غير المُدخّن]] . يُشار ليه ساعات باسم &quot;الدخان المُغموس&quot;، و علشان كده يُخلط بينه وبين [[تبغ المضغ|الدخان المُمضغ]] ، اللى يشمل مجموعة أوسع من المنتجات. تُؤخذ كمية صغيرة من الدخان المُغموس من العلبة وتُوضع بين الشفة السفلى أو العليا واللثة. بعض العلامات التجارية، زى ما هو الحال مع السنوس، تُعبأ فى أكياس صغيرة مسامية لتقليل الفوضى.
* '''الغوتكا''' مستحضر من جوز التنبول المطحون والدخان ونكهات حلوة أو مالحة. يُصنع فى الهند ويُصدّر لعدد قليل من الدول التانيه. و هو منبه خفيف، ويُباع فى كل اماكن الهند فى عبوات صغيرة فردية.
* '''الكريتيك''' هيا سجائر مصنوعة من مزيج معقد من الدخان والقرنفل و&quot;صلصة&quot; منكهة. و تم تقديمها لأول مرة فى تمانينات القرن التسعتاشر فى كودوس، جاوة، لتوصيل مادة الأوجينول الطبية الموجودة فى القرنفل لالرئتين.
* '''البيتورى''' ، هيا مادة فيها النيكوتين مصنوعة تقليدى من نباتات الدخان الأسترالية، ويستخدمها السكان الأصليين الأستراليون للمضغ و توضع بين الشفة السفلى أو العليا واللثة.
* '''السنوس''' منتج دخان رطب مطحون مُبستر بالبخار، غير مُخمر، ويُسبب إفراز طفيف للعاب. يُستهلك بوضعه (مفرد أو فى أكياس صغيرة) على اللثة العلوية لفترة طويلة. و هو يُشبه لحد ما الدخان المُغْرَم، لكنه لا يتطلب البصق، وفيه نسبة أقل بكتير من النتروزامينات الخاصة بالدخان .
* '''علكة الدخان:''' لبان فيها النيكوتين أو الدخان مصممة للمضغ.
* كسبت '''المنتجات الغذائية المصنوعة من الدخان''' ، اللى غالب ما تكون على شكل مشروب أو توابل، شعبية فى السنين الأخيرة.
* '''ماء الدخان''' مبيد حشرى عضوى تقليدى بيستخدم فى البستنة المنزلية. ويمكن استخدام مسحوق الدخان بطريقة مماثلة. بيتحضر مسحوق الدخان بغلى الدخان القوى فى الماء، أو بنقع الدخان فى الماء لفترة أطول. بعد ما يبرد، ممكن رشّ المزيج أو دهنه على أوراق نباتات الجنينة، حيث يقضى على الحشرات. رغم ده ، يحظر البرنامج الوطنى للمنتجات العضوية التبع وزارة الزراعة الامريكانيه استخدام الدخان كمبيد حشرى فى الإنتاج العضوى المعتمد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Generic Materials Search &amp;#124; Organic Materials Review Institute|مسار=http://www.omri.org/simple-gml-search/results?page=18|ناشر=Omri.org|تاريخ-الوصول=October 3, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150723072126/http://www.omri.org/simple-gml-search/results?page=18|تاريخ-الأرشيف=2015-07-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723072126/http://www.omri.org/simple-gml-search/results?page=18}}&lt;/ref&gt;

=== استنشاق ===

* '''[[مضغة جوز التنبول|مصطلح &quot;مضغة التنبول&quot;]]''' يشير لخليط من [[جوز اريكا|جوز الأريكا]] والدخان ومكونات النكهة ملفوفة جوه [[تنبول|ورقة التنبول]] .&lt;ref&gt;{{Citation|last=Humans|first=IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to|title=Betel-quid and Areca-nut Chewing|date=2004|journal=Betel-quid and Areca-nut Chewing and Some Areca-nut-derived Nitrosamines|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK316574/|accessdate=2026-01-01|publisher=International Agency for Research on Cancer|language=en}}&lt;/ref&gt;
* '''البيدى''' (المعروفة كمان باسم بيدى أو بيرى) هيا سجائر رفيعة، و فى الغالب تكون منكهة، من الهند مصنوعة من الدخان الملفوف بورقة [[خرمال اسود الخشب|تيندو]] ، ومثبتة بخيط ملون فى واحد من طرفيها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Bidis: An Overview|مسار=https://www.tobaccofreekids.org/assets/global/pdfs/en/IW_facts_products_bidis_overview.pdf|تاريخ-الوصول=October 27, 2021|صحيفة=Tobacco Free Kids|تاريخ=2008|مؤلف=Tobacco Free Kids}}&lt;/ref&gt;
* '''[[سيجاره|السجائر]]''' منتج يتم استهلاكه عن طريق استنشاق الدخان، هيا مصنوعة من أوراق الدخان المعالجة والمقطعة بدقة والدخان المعاد تكوينه، و فى الغالب يتم دمجها مع مواد مضافة تانيه، بعدين يتم لفها فى أسطوانة ورقية.
* '''[[سيجار|السيجار]]''' حزم ملفوفة بإحكام من الدخان المجفف والمخمر، يتم إشعالها لحد يتم سحب دخانها لأفواه المدخنين.
* '''الدوخة''' نوع من الدخان الشرق أوسطى غنى بالنيكوتين، يُزرع فى أجزاء من عُمان وحتا، ويُدخن عبر غليون رفيع بيتسما المدواخ. و هو نوع من الدخان يُجفف ويُطحن، وفيه القليل من الإضافات أو لا يحتوى عليها إطلاق، باستثناء التوابل والفواكه والزهور لتحسين الرائحة والنكهة.
* تقوم '''منتجات التسخين غير المحترق''' بتسخين الدخان بدل حرقه لتوليد رذاذ فيه النيكوتين.
* '''[[شيشه|النارجيلة]]''' هيا غليون مائى ذو أنبوب واحد أو شوية أنابيب (غالب ما يكون مصنوع من الزجاج) بيستخدم للتدخين. استُخدمت النارجيلة لأول مرة فى الهند وبلاد فارس؛ &lt;ref&gt;American Lung Association. February 2007 [http://www.lungusa2.org/embargo/slati/Trendalert_Waterpipes.pdf An Emerging Deadly Trend: Waterpipe Tobacco Use] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102171735/http://www.lungusa2.org/embargo/slati/Trendalert_Waterpipes.pdf |date=2014-01-02 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140102171735/http://www.lungusa2.org/embargo/slati/Trendalert_Waterpipes.pdf|date=January 2, 2014}}&lt;/ref&gt; و كسبت شعبية هائلة، خاصة فى الشرق الأوسط. تعمل النارجيلة عن طريق ترشيح الماء والتسخين غير المباشر. ويمكن استخدامها لتدخين الأعشاب والفواكه أو [[معسل|المعسل]] ، و هو مزيج من الدخان والنكهات [[عسل|والعسل]] أو [[الجليسرين|الجلسرين]] .
* '''تعتبر السجائر الملفوفة يدوى''' ، اللى معروفه فى الغالب باسم &quot;روليز&quot; أو &quot;رول أبس&quot;، شائعة نسبى فى بعض الدول الاوروبية. تُحضّر دى السجائر من الدخان السائب وورق السجائر والفلاتر، وكلها تُشترى على حدة. و فى العاده تكون أقل تكلفة فى التحضير.
* تتكون '''[[بايب التدخين|غليون الدخان]]''' فى العاده من حجرة صغيرة (الوعاء) لاحتراق الدخان المراد تدخينه، وساق رفيعة (الساق) تنتهى بفوهة (القطعة). توضع قطع الدخان المقطعة فى الحجرة وتُشعل.

=== الأنف ===

* '''[[النشوق (تبغ)|السعوط]]''' هو منتج دخان مطحون عديم الدخان، يُستنشق أو يُستنشق عبر الأنف. إذا كنت تقصد بالتحديد السعوط الرطب اللى يُستهلك عن طريق الفم، فانظر [[المضغه (تبغ)|دخان الغمس]] .

=== موضوعى ===

* '''معجون الدخان الموضعى''' ساعات بيستخدم كعلاج للدغات [[زنبور (جنس من الحشرات)|الدبابير والنحل]] [[عقرب|والزنابير والنمل]] [[نمل نارى|النارى]] والعقارب والنحل .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Stinging and Biting Pests of People|مسار=http://pubs.caes.uga.edu/caespubs/pubcd/c782-w.html|مؤلف=Sparks|الأول=Beverly|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070214061028/http://pubs.caes.uga.edu/caespubs/pubcd/c782-w.html|تاريخ-الأرشيف=February 14, 2007}} Extension Entomologist of the University of Georgia College of Agricultural &amp; Environmental Sciences Cooperative Extension Service.&lt;/ref&gt; تُهرس كمية تعادل محتويات سيجارة فى كوب مع حوالى نصف ملعقة صغيرة من الماء لصنع معجون يُوضع بعد كده على المنطقة المصابة.

== تأثير ==

=== اجتماعى ===

التدخين فى الأماكن العامة، لفترة طويلة، كان حكر على الرجال، و كان تدخين الستات يُرتبط ساعات [[اباحيه جنسيه|بالانحلال الأخلاقى]] ؛ ففى اليابان، خلال فترة إيدو ، كانت المومسات وزبائنهن غالب ما يتقربون من بعضهم البعض متذرعين بعرض التدخين. وينطبق الأمر نفسه على اوروبا فى القرن التسعتاشر. {{Sfn|Gilman|Zhou|2004}} بعد [[الحرب الاهلية الامريكيه|الحرب الأهلية الامريكانيه]] ، ارتبط استخدام الدخان، و بالخصوص السيجار، بالرجولة والقوة. أما فى العصر الحديث، فقد وُصِم استخدام الدخان بالعار ساعات كتير،و ده اتسبب فى ظهور جمعيات الإقلاع عن التدخين وحملات مناهضة التدخين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mass media campaigns to promote smoking cessation among adults: an integrative review|صحيفة=Tobacco Control|مسار=http://tobaccocontrol.bmj.com/content/tobaccocontrol/21/2/127.full.pdf|مؤلف=Durkin|الأول=Sarah|سنة=2012|المجلد=21|العدد=2|صفحات=127–138|مؤلف2=Brennan|مؤلف3=Wakefield|الأول2=Emily|الأول3=Melanie|وصلة مؤلف3=Melanie Wakefield|s2cid=3053297|pmid=22345235|دوي=10.1136/tobaccocontrol-2011-050345|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Global anti-smoking campaigns urgently needed|صحيفة=The Lancet|مؤلف=Mullin Sandra|سنة=2011|المجلد=378|العدد=9795|صفحات=970–971|s2cid=7532790|pmid=21741699|دوي=10.1016/s0140-6736(11)61058-1}}&lt;/ref&gt; [[بوتان]] هيا الدولة الوحيدة فى العالم اللى يُحظر فيها بيع الدخان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://slate.com/news-and-politics/2005/01/the-first-nonsmoking-nation.html
| title = The First Nonsmoking Nation
| work = [[Slate (magazine)|Slate.com]]
| first = Eric
| last = Weiner
| date = January 20, 2005
| accessdate = October 23, 2019
}}&lt;/ref&gt; و علشان ميل الدخان لالتسبب فى ضعف الانتصاب، فقد وصفته بعض الدراسات بأنه مادة مثبطة للرغبة الجنسية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Link Between Cigarette Smoking and Erectile Dysfunction: A Systematic Review|صحيفة=European Urology Focus|مؤلف=Verze|الأول=P.|سنة=2015|المجلد=1|العدد=1|صفحات=39–46|مؤلف2=Margreiter|مؤلف3=Esposito|مؤلف4=Montorsi|مؤلف5=Mulhall|الأول2=M.|الأول3=K.|الأول4=P.|الأول5=J.|pmid=28723353|دوي=10.1016/j.euf.2015.01.003}}&lt;/ref&gt;

=== دِين ===

==== المسيحية ====
فى الطوايف المسيحية التبع حركة القداسة المحافظة ، زى رابطة أليغينى ويسليان الميثودية والكنيسة الإنجيلية ويسليان ، يُحظر استخدام الدخان والمخدرات التانيه؛:&lt;ref name=&quot;AWMC2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Discipline of the Allegheny Wesleyan Methodist Connection (Original Allegheny Conference)|ناشر=[[Allegheny Wesleyan Methodist Connection]]|سنة=2014|مكان=[[Salem, Ohio|Salem]]|لغة=en}}&lt;/ref&gt; 37 تنص الفقرة 42 من كتاب الانظباط سنة 2014 الخاص برابطة أليغينى ويسليان الميثودية على ما يلي:&lt;ref name=&quot;AWMC2014&quot; /&gt;
 
حسب رأى Allegheny Wesleyan Methodist Connection (المؤتمر الأليغينى الأصلى)، استخدام الدخان شر كبير، و مش لايق بمسيحي، و إهدار لفلوس الرب، و تدنيس للجسد اللى المفروض يكون هيكل للروح القدس.

و علشان كده، بيطلبوا بإلحاح من أعضائهم إنهم يمتنعوا عن زراعته و تصنيعه و بيعه، و كمان ما يستخدموش الدخان بأى شكل، علشان يسوع. و ما بيقبلوش كأعضاء فى كنائسهم، و لا بيرسموا أو يرخّصوا للوعظ أو التعليم، أى حد بيستخدم أو يزرع أو يصنّع أو يبيع الدخان.

استخدام الدخان من أى عضو فى الكنيسة أو فى المؤتمر بعد التاريخ ده (28 يونيه 1927) بيُعتبر مخالفة لقانون الكنيسة، و المفروض يتم التعامل مع الشخص المخالف حسب القواعد القضائية للكنيسة.&lt;ref name=&quot;AWMC20142&quot; /&gt;{{rp|44}}

يلتزم أعضاء [[كنيسة يسوع المسيح لقديسين الايام الاخيره|كنيسة يسوع المسيح لقديسين الأيام الأخيرة]] (المعروفين شعبى باسم المورمون ) بكلمة الحكمة ، هيا مدونة صحية دينية تُفسر على أنها تحظر استهلاك الدخان كمان الكحول والقهوة والشاى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| last = Stack
| first = Peggy Fletcher
| author-link = Peggy Fletcher Stack
| date = August 31, 2012
| title = It's Official: Coke and Pepsi are OK for Mormons
| work = [[Washington Post]]
| agency = ([[Religion News Service]])
| url = https://articles.washingtonpost.com/2012-08-31/national/35492011_1_drink-caffeine-lds-leaders-mormons
| accessdate = September 20, 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130327204542/http://articles.washingtonpost.com/2012-08-31/national/35492011_1_drink-caffeine-lds-leaders-mormons
| archivedate = March 27, 2013
}}.&lt;/ref&gt;

==== الإسلام ====
أدان معظم علما الإسلام الدخان لما له من آثار مضره على الصحة، وتحذّر معظم المذاهب الإسلامية من استخدامه. وتعود أقدم [[فتوى]] تحريم الدخان لسنة 1602. ورغم أن الدخان لم يُذكر فى القرآن الكريم لعدم وجوده فى نصف الكرة الشرقى فى زمن [[محمد|النبى محمد]] صلى الله عليه وسلم، لكن القرآن يحث المسلمين على اتباع نمط حياة صحي، و هو ما يتعارض مع استخدام الدخان.

==== السيخية ====
[[سيخ|السيخية]] ، هيا ديانة دارمية من الهند، تعتبر استهلاك الدخان من المحرمات، لما له من ضرر بالغ على الصحة والروحانية. وما يحقش للسيخ المنتسبين ليها استهلاك الدخان بأى شكل من الأشكال.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sikhs and Smoking|مسار=https://www.sikhs.org/art9.htm|تاريخ=n.d.|مؤلف=Dhillon|الأول=Bikramjit Singh}}&lt;/ref&gt;

=== التركيبة السكانية ===

الأبحاث المتعلقة باستخدام الدخان تقتصر بشكل رئيسى على التدخين، اللى دُرِسَ على نطاق أوسع من أى شكل آخر من أشكال الاستهلاك. ويُقدَّر أن 1.1&amp;nbsp;يستخدم مليار شخص، وما يوصل لثلث السكان البالغين، الدخان بشكل أو بآخر. {{Sfn|Gilman|Zhou|2004}} ينتشر التدخين بشكل اكبر بين الرجال ( رغم ده ، الفجوة بين الجنسين تتضاءل مع التقدم فى السن)، {{Sfn|Samet &amp; Yoon|2001}} {{Sfn|Surgeon General's Report Women and Smoking|2001}} والفقراء، و فى [[دوله بيتطور|البلاد اللى تمر بمرحلة انتقالية أو نامية]] .&lt;ref name=&quot;WHOTobaccoFactSheet&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=WHO/WPRO-Tobacco|مسار=http://www.wpro.who.int/NR/exeres/978BE0FD-AE30-46C6-8F75-1F40AE7B57BC.htm|ناشر=World Health Organization Regional Office for the Western Pacific|تاريخ-الوصول=January 1, 2009|سنة=2005|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090211215317/http://www.wpro.who.int/NR/exeres/978BE0FD-AE30-46C6-8F75-1F40AE7B57BC.htm|تاريخ-الأرشيف=2009-02-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211215317/http://www.wpro.who.int/NR/exeres/978BE0FD-AE30-46C6-8F75-1F40AE7B57BC.htm}}&lt;/ref&gt; لقت دراسة اتنشرت فى تقرير المراضة والوفيات الأسبوعى أن يقارب من ربع الشباب (23.0%) فى امريكا استخدموا منتج من منتجات الدخان خلال الثلاثين يوم الماضية سنة 2019. ويمثل ده يقارب من 3 من كل عشرة طلاب فى المرحلة الثانوية (31.2%) وما يقرب من واحد من كل ثمانية طلاب فى المرحلة المتوسطة (12.5%).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Tobacco Product Use and Associated Factors Among Middle and High School Students — United States, 2019|صحيفة=MMWR. Surveillance Summaries|مؤلف=Wang|الأول=Teresa W.|تاريخ=6 November 2019|المجلد=68|العدد=12|صفحات=1–22|مؤلف2=Gentzke|مؤلف3=Creamer|مؤلف4=Cullen|مؤلف5=Holder-Hayes|مؤلف6=Sawdey|مؤلف7=Anic|مؤلف8=Portnoy|مؤلف9=Hu|الأول2=Andrea S.|الأول3=MeLisa R.|الأول4=Karen A.|الأول5=Enver|الأول6=Michael D.|الأول7=Gabriella M.|الأول8=David B.|الأول9=Sean|ببمد_سنترال=6903396|pmid=31805035|دوي=10.15585/mmwr.ss6812a1|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; معدلات التدخين تستمر فى الارتفاع فى الدول النامية، فى الوقت نفسه استقرت أو انخفضت فى الدول المتقدمة .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=WHO fact sheet: Tobacco|مسار=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs339/en/|ناشر=[[World Health Organization]]|تاريخ-الوصول=3 October 2013|تاريخ=26 July 2013}}&lt;/ref&gt; انخفضت معدلات التدخين فى امريكا للنصف بين 1965 و2006، حيث تراجعت من 42% ل20.8% عند البالغين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Cigarette Smoking Among Adults – United States, 2006|مسار=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5644a2.htm#fig|ناشر=Cdc.gov|تاريخ-الوصول=October 3, 2013}}&lt;/ref&gt; و فى العالم النامي، يرتفع استهلاك الدخان بنسبة 3.4% كل سنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=WHO/WPRO-Smoking Statistics|مسار=http://www.wpro.who.int/mediacentre/factsheets/fs_20020528/en/|ناشر=Wpro.who.int|تاريخ-الوصول=April 21, 2014|تاريخ=May 27, 2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130826030927/http://www.wpro.who.int/mediacentre/factsheets/fs_20020528/en/|تاريخ-الأرشيف=2013-08-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826030927/http://www.wpro.who.int/mediacentre/factsheets/fs_20020528/en/}}&lt;/ref&gt;

=== الآثار الصحية ===
[[ملف:HarmCausedByDrugsTable.svg|تصغير|جدول من دراسة DrugScience سنة 2010 يصنف مختلف أنواع المخدرات (القانونية و مش القانونية) بناء على تصريحات خبراء أضرار المخدرات. و وُجد أن الدخان هو سادس أخطر أنواع المخدرات بشكل عام.&lt;ref name=&quot;Nutt_2010&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Drug harms in the UK: a multicriteria decision analysis|صحيفة=Lancet|vauthors=Nutt DJ, King LA, Phillips LD|تاريخ=November 2010|المجلد=376|العدد=9752|صفحات=1558–1565|بيب_كود=2010Lanc..376.1558N|s2cid=5667719|pmid=21036393|دوي=10.1016/S0140-6736(10)61462-6|citeseerx=10.1.1.690.1283}}&lt;/ref&gt;]]
[[ملف:Deaths_from_tobacco,_alcohol_and_drugs,_OWID.svg|تصغير|الوفيات الناجمة عن الدخان والكحول والمخدرات]]
[[ملف:Adverse_effects_of_tobacco_smoking.svg|تصغير|الآثار الضارة الشائعة لتدخين الدخان]]
حسب منظمة الصحة العالمية، الدخان يتسببفى وفاة اكتر من 8 ملايين شخص سنوى فى كل اماكن العالم، من بينهم حوالى 1.3 مليون شخص من غير المدخنين يتعرضون للتدخين السلبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tobacco|مسار=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco|ناشر=WHO|تاريخ-الوصول=8 September 2025|صحيفة=World Health Organization|تاريخ=2024}}&lt;/ref&gt;

==== المواد الكيميائية ====
تدخين الدخان يُلحق ضرر بالصحة لاحتوائه على مواد كيميائية سامة، بما فيها أول أكسيد الكربون والسيانيد والمواد المسرطنة ، اللى ثبت أنها تُسبب أمراض القلب والرئة والسرطان. وتساهم آلاف المواد المختلفة الموجودة فى دخان السجائر، بما فيها الهيدروكربونات العطرية متعددة الحلقات ( زى البنزوبيرين ) والفورمالديهايد [[كادميوم|والكادميوم]] [[نيكل|والنيكل]] [[زرنيخ|والزرنيخ]] والنيتروزامينات الخاصة بالدخان والفينولات ، فى الآثار الضارة للتدخين.&lt;ref name=&quot;tobaccocontrol.bmj.com&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The history of the discovery of the cigarette-lung cancer link: evidentiary traditions, corporate denial, global toll|صحيفة=Tobacco Control|مسار=http://tobaccocontrol.bmj.com/content/21/2/87.full.pdf|مؤلف=Proctor Robert N|سنة=2012|المجلد=21|العدد=2|صفحات=87–91|s2cid=2734836|pmid=22345227|دوي=10.1136/tobaccocontrol-2011-050338|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== اقتصادى ===

الدخان يُساهم بشكل كبير فى الاقتصاد. وقُدّر حجم سوق الدخان العالمى سنة 2010 بحوالى 760 مليون دولار أمريكى.&amp;nbsp;مليار دولار، باستثناء الصين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=British American Tobacco – The global market|مسار=http://www.bat.com/group/sites/UK__9D9KCY.nsf/vwPagesWebLive/DO9DCKFM|تاريخ-الوصول=March 15, 2018|صحيفة=www.bat.com|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180310114510/http://www.bat.com/group/sites/UK__9D9KCY.nsf/vwPagesWebLive/DO9DCKFM|تاريخ-الأرشيف=2018-03-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310114510/http://www.bat.com/group/sites/UK__9D9KCY.nsf/vwPagesWebLive/DO9DCKFM}}&lt;/ref&gt; بلغت الإيرادات العالمية من ضرائب الدخان فى الفترة 2013-2014 حوالى 269 مليار دولار.&amp;nbsp;مليار. فى الصين، صناعة السجائر من الصناعات الحكومية القليلة المربحة. فزى ، سنة 1998، بلغ إجمالى إيرادات الشركات الحكومية البالغ عددها 1429 شركة فى مقاطعة يونان 69.1 يوان [[رنمينبى|صينى]] .&amp;nbsp;مليار (8.3 مليار دولار أمريكى)&amp;nbsp;مليار) فى الوقت نفسه شكلت ثمانية مصانع لتصنيع السجائر وحدها حوالى 53 % (أو 36.2 يوان صينى)&amp;nbsp;تُشكّل مبيعات صناعة الدخان فى المقاطعات الصينية مليار دولار.&lt;ref name=&quot;issues in global economy&quot;/&gt; كما تفرض الحكومة الصينية ضرائب على منتجات الدخان، حيث ارتفعت عائدات الضرائب من السجائر من 740 ل842 مليار دولار.&amp;nbsp;مليار [[رنمينبى|يوان صينى]] بين 2014 و2016. و ده وصل لتوليد 101 مليار يوان إضافى.&amp;nbsp;مليارات اليوانات الصينية كإيرادات ضريبية للحكومة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Early assessment of China's 2015 tobacco tax increase|صحيفة=Bulletin of the World Health Organization|مؤلف=Goodchild|الأول=Mark|تاريخ=1 July 2018|المجلد=96|العدد=7|صفحات=506–512|مؤلف2=Zheng|الأول2=Rong|ببمد_سنترال=6022610|pmid=29962553|دوي=10.2471/BLT.17.205989}}&lt;/ref&gt;

=== دعاية ===
صناعة الدخان تُعلن عن منتجاتها عبر وسايل إعلامية متنوعة، بما فيها الرعاية،بالخصوص رعاية الأحداث الرياضية. و علشان لمخاطر الصحية للمنتجات دى ، ى النوع ده من التسويق اليوم من اكتر أشكال التسويق خضوع للرقابة. حُظرت بعض أو كل أشكال الإعلان عن الدخان فى بلاد كتير .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Advertising and Promotion|مسار=https://www.fda.gov/tobacco-products/products-guidance-regulations/advertising-and-promotion|تاريخ-الوصول=July 6, 2022|صحيفة=FDA|تاريخ=January 28, 2022|مؤلف=Products|الأول=Center for Tobacco|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190611174819/https://www.fda.gov/tobacco-products/products-guidance-regulations/advertising-and-promotion|تاريخ-الأرشيف=2019-06-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611174819/https://www.fda.gov/tobacco-products/products-guidance-regulations/advertising-and-promotion}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* التكرير الحيوى للدخان
* قائمة المواضيع المتعلقة بالدخان
* الإقلاع عن التدخين
* [[تبغ|الدخان]]

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{كومونز}}{{ويكيكوت}}

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco جورنال حقائق منظمة الصحة العالمية حول الدخان]
{{Plantation agriculture in the Southeastern United States}}{{Psychoactive substance use}}{{Drug use}}{{Cigarettes}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تبغ]]</text>
      <sha1>q6lpfkv3d7gurdauh1misjgolckr3h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294326</id>
    <revision>
      <id>13024418</id>
      <parentid>13016642</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43592" sha1="2k55vc6ov0dtm5y98phc1f9b6i7seeo" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:Alice_par_John_Tenniel_25.png|تصغير|رسم توضيحى من رواية [[لويس كارول]] &quot; ''مغامرات أليس فى بلاد العجائب&quot;'' الصادرة سنة 1865]]

'''الأدب الخيالى''' هو أى عمل إبداعى ، و بالخصوصً أى عمل سردى ، يصور أفراد أو أحداث أو أماكن خيالية أو بطرق خيالية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=fiction|مسار=https://www.lexico.com/en/definition/fiction|ناشر=Oxford University Press|صحيفة=Lexico|تاريخ=2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190821052716/https://www.lexico.com/en/definition/fiction|تاريخ-الأرشيف=2019-08-21|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821052716/https://www.lexico.com/en/definition/fiction}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=q_AVJXKbE4wC&amp;dq=events+places&amp;pg=PA187|عنوان=The Philosophy of Computer Games|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Sageng|محرر-الأول=John Richard|صفحات=186–187|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170313014028/https://books.google.com/books?id=q_AVJXKbE4wC&amp;pg=PA187&amp;dq=events+places|تاريخ-الأرشيف=13 March 2017|محرر2=Fossheim|محرر3=Larsen|محرر2-الأول=Hallvard J.|محرر3-الأول=Tarjei Mandt|isbn=978-9400742499}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C. Hugh Holman 1990, p. 212&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Harmon|الأول=William|عنوان=A Handbook to Literature|تاريخ=1990|ناشر=Prentice Hall|طبعة=7th|مكان=New York|صفحة=212|مؤلف2=Holman|الأول2=C. Hugh}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، التصويرات الخيالية ما تتوافش مع الواقع أو [[تاريخ|التاريخ]] أو المعقولية. بالمعنى التقليدى الضيق، يشير الأدب الخيالى ل&lt;nowiki/&gt;[[ادب|السرد المكتوب]] [[نثر]] {{En dash}} و فى الغالب يكون بالتحديد [[روايه|روايات]] وقصص [[قصه قصيره|قصيرة]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Abrams|الأول=M. h.|عنوان=A Glossary of Literary Terms|تاريخ=1999|ناشر=Harcourt Brace|طبعة=7th|مكان=Fort Worth, Texas|صفحة=94}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Oxford English Dictionaries|ناشر=Oxford University Press|مسار=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/fiction|تاريخ-الوصول=25 August 2015|تاريخ=2015|طبعة=Online|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220827205032/https://www.dictionary.com/|تاريخ-الأرشيف=27 August 2022|الفصل=Definition of 'fiction}}&lt;/ref&gt; بس، و بشكل أوسع، يشمل الأدب الخيالى السرديات المتخيلة المعبر عنها بأى وسيلة ، بما فيها مش بس الكتابات، بل كمان [[دراما|العروض المسرحية الحية]] [[فن السينيما|والأفلام]] والبرامج التلفزيونية والمسلسلات الإذاعية [[كوميكس|والقصص المصورة]] [[لعبة رول بلينج|وألعاب تقمص الأدوار]] [[ڤيديو جيم|وألعاب الفيديو]] .

== التعريف و النظرية ==
فى العاده بياتعلن بشكل صريح إن العمل الأدبى خيالي، و علشان كده الجمهور بيتوقع إن العمل ده يبعد عن الواقع بدرجات مختلفة، بدل ما يقدّم صور دقيقة أو شخصيات حقيقية.&lt;ref name=&quot;litfiction&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Farner|الأول=Geir|عنوان=Literary Fiction: The Ways We Read Narrative Literature|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2014|الفصل=Chapter 2: What is Literary Fiction?|تاريخ-الوصول=30 January 2015|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=qXXHAgAAQBAJ|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220827205030/https://books.google.com/books?id=qXXHAgAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=27 August 2022|url-status=live|isbn=978-1623564261}}&lt;/ref&gt;

بما إن الخيال فى الغالب مش ملتزم بالواقع، فمواضيع العمل الخيالى و سياقه، زى علاقته بقضايا أو أحداث من العالم الحقيقي،قابلة للتأويل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Culler|الأول=Jonathan|مسار=https://archive.org/details/literarytheoryve00cull|عنوان=Literary Theory: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2000|صفحة=[https://archive.org/details/literarytheoryve00cull/page/31 31]|اقتباس=Non-fictional discourse is usually embedded in a context that tells you how to take it: an instruction manual, a newspaper report, a letter from a charity. The context of fiction, though, explicitly leaves open the question of what the fiction is really about. Reference to the world is not so much a property of literary [that is, fictional] works as a function they are given by interpretation.|url-access=registration|isbn=978-0-19-285383-7}}&lt;/ref&gt;

بما أن الخيال راسخٌ فى عالم [[ادب|الأدب]] (الرواية المكتوبة)، بيتقال على الدراسة الشاملة لطبيعة الخيال و وظيفته ومعناه اسم النظرية الأدبية ، فى الوقت نفسه بيتقال على التفسير الأضيق لنصوص خيالية محددة اسم النقد الأدبى (مع فروعى زى نقد الأفلام ونقد المسرح الراسخة كمان ).

بغض النظر عن الروابط بالواقع، قد بعض الأعمال الخيالية بتصور شخصيات و أحداث ضمن سياقها الخاص، منفصلة تمام عن العالم المادى المعروف: عالم خيالى مستقل. ومعروف الفن الإبداعى لبناء زى ده العالم الخيالى باسم بناء العالم .&lt;ref name=&quot;hamilton2009&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hamilton|الأول=John|عنوان=You Write It: Science Fiction|تاريخ=2009|ناشر=ABDO|مكان=Edina, Minn.|صفحات=8–9|أكلس=767670861|isbn=978-1-61714-655-8}}&lt;/ref&gt;

الناقد الأدبى [[جيمس وود (ناقد ادبى من المملكه المتحده)|جيمس وود]]&lt;nowiki/&gt;ى رى أن &quot;الخيال مزيج من الإبداع والواقعية &quot;، أى أنه يتطلب ابتكارات إبداعية، و قدر مقبول من المصداقية عند الجمهور، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wood|الأول=James|عنوان=How Fiction Works|تاريخ=2008|ناشر=Farrar, Straus &amp; Giroux|مكان=New York|صفحة=xiii}}&lt;/ref&gt; و هو مفهوم غالب ما يُجسده الشاعر [[صامويل تايلر كولريدج|صموئيل تايلور كولريدج]] فى فكرته عن تعليق الجمهور طواعيةً لعدم تصديقه . ولقرون، تساءل الباحثين عن آثار تجربة الخيال، و ازاى يتغير الجمهور بفعل المعلومات الجديدة اللى يكتشفها من خلاله. وبتشير الاحتمالات الخيالية اللانهائية بحد ذاتها لمفاهيم فلسفية مثيرة للتفكير، زى احتمال عدم وجود معيار لقياس مفاهيم الواقع، أو استحالة معرفة الواقع معرفة كاملة.

== الخيال و الواقع ==

=== الخيال مقابل الواقع ===
عكس الأدب الخيالي، يتحمل كتّاب الأدب الواقعى مسؤولية تقديم المعلومات، و ساعات الآراء، استناد بس للواقع التاريخى و الحقائق. ورغم النظرة التقليدية اللى تعتبر الأدب الخيالى والواقعى نقيضين، بعض الأعمال (خاصة فى العصر الحديث) تُطمس ده الحد الفاصل،بالخصوص الأعمال اللى تندرج تحت أنواع سردية تجريبية معينة — بما فيها بعض أعمال ما بعد الحداثة ، و الأدب السيرى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=61w4hxtXnFUC&amp;pg=PA23|عنوان=The Postmodern Short Story: Forms and Issues|تاريخ=2003|ناشر=Greenwood Publishing Group|محرر=Iftekharuddin|محرر-الأول=Frahat|صفحة=23|تاريخ-الوصول=22 May 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220827205031/https://books.google.com/books?id=61w4hxtXnFUC|تاريخ-الأرشيف=27 August 2022|url-status=live|isbn=978-0313323751}}&lt;/ref&gt; أو الأدب الواقعى الإبداعى زى الروايات الواقعية و الأفلام التسجيليه الدرامية — فضل عن التضليل الأدبى المتعمد المتمثل فى تسويق الأعمال الخيالية زور على أنها واقعية.

يمكن تعريف التمييز بين الواقعى والخيالى بشكل احسن من وجهة نظر الجمهور، اللى يعتبر العمل واقعى إذا تم اعتبار شخصياته و أماكنه وحبكته حقيقية تاريخى أو واقعى بالكامل، فى الوقت نفسه يعتبر العمل خيالى إذا انحرف عن الواقع فى أى من تلك المجالات.

حتا معظم الأعمال الروائية تتضمن فى العاده عناصر من الحقيقة، أو تستند ليها، أو بتتقدم الحقيقة من وجهة نظر معينة. تدعو كل أنواع الأدب الروائى جمهورها لاستكشاف أفكار أو قضايا أو مفاهيم واقعية (بتتسمما موضوعات) باستخدام بيئة خيالية، أو سلسلة أحداث خيالية، أو شيء آخر يُشبه الواقع، و إن كان مُختلف عنه. {{NoteTag|As philosopher Stacie Friend explains, &quot;in reading we take works of fiction, like works of non-fiction, to be about the real world{{snd}}even if they invite us to imagine the world to be different from how it actually is. [Thus], imagining a story world does not mean directing one's imagining toward something other than the real world; it is instead a mental activity that involves constructing a complex representation of what a story portrays&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Friend |first=Stacie |year=2017 |title=The Real Foundation of Fictional Worlds |url=http://eprints.bbk.ac.uk/13997/1/13997.pdf |journal=Australasian Journal of Philosophy |volume=95 |pages=29–42 |doi=10.1080/00048402.2016.1149736 |s2cid=54200723 |access-date=24 November 2018 |archive-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720061344/http://eprints.bbk.ac.uk/13997/1/13997.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}{{NoteTag|The research of Weisberg and Goodstein (2009) revealed that, despite not being specifically informed that, say, the fictional character Sherlock Holmes, had two legs, their subjects &quot;consistently assumed that some real-world facts obtained in fiction, although they were sensitive to the kind of fact and the realism of the story.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goodstein |first1=Joshua |last2=Weisberg |first2=Deena Skolnick |title=What Belongs in a Fictional World? |journal=Journal of Cognition and Culture |year=2009 |volume=9 |issue=1–2 |pages=69–78 |doi=10.1163/156853709X414647}}&lt;/ref&gt;}}

=== الخيال التأملى مقابل الخيال الواقعى ===

أدب ''الخيال التأملي'' ، كجنس أدبى شامل، يتميز بدرجة أقل من الالتزام بالشخصيات أو الأحداث أو الأماكن الواقعية أو المعقولة، فى الوقت نفسه يتميز أدب ''الواقعية، كجنس أدبي'' شامل، بدرجة اكبر من الالتزام بها. فزى ، قد يصور الخيال التأملى [[wiktionary:alternate universe|كون خيالى]] بالكامل، أو كون لا تنطبق فيه قوانين الطبيعة بدقة (وهو فى الغالب بيتصنف ضمن أدب [[فانتازيا|الفانتازيا]] ). أو قد يصور لحظات تاريخية حقيقية، إلا أنها خلصت بطريقة خيالية تمام، أو أعقبتها أحداث جديدة رئيسية خيالية تمام (وهو أدب التاريخ البديل ). أو قد يصور تكنولوجيا مستحيلة ، أو تكنولوجيا تتحدى الفهم أو القدرات العلمية دلوقتى (وهو أدب [[خيال علمى|الخيال العلمى]] ). عكس ده من كده، تتضمن الرواية الواقعية قصةً يكون إطارها الأساسى (الزمان و المكان فى العالم) حقيقى بالفعل، و أحداثها قابلة للتصديق فى سياق العالم الواقعى. ومن الأنواع الفرعية للرواية الواقعية [[خيال تاريخى|الرواية التاريخية]] ، اللى تتمحور حول أحداث وفترات زمنية تاريخية حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Defending Historical Realism|صحيفة=History and Theory|مؤلف=Kuzminski|الأول=Adrian|تاريخ=1979|المجلد=18|العدد=3|صفحات=316–349|جايستور=2504534|issn=0018-2656|دوي=10.2307/2504534}}&lt;/ref&gt; ومعروفه محاولة جعل القصص تبدو وفية للواقع، أو وصف التفاصيل بموضوعية اكبر، والحركة الفنية اللى ابتدت فى القرن التسعتاشر بالترويج بقوة للنهج ده ، بالواقعية الأدبية ، اللى بتشمل بعض الأعمال الروائية و مش الروائية.

== تاريخ ==

رواية القصص على طول اتوجدت فى كل الثقافات الإنسانية، و تُدمج كل ثقافة عناصر مختلفة من الحقيقة والخيال فى سردها. ارتبطت القصص الخيالية المبكرة ارتباط وثيق بالتاريخ و الأساطير . فقد ابتكر شعراء يونانيون زى [[هوميروس]] [[هسيودوس|وهيسيود]] و إيسوب قصص خيالية رُويت أول شفهى بعدين كتابى. وتطورت الرواية النثرية فى [[اليونان القديمه|اليونان القديمة]] ، متأثرة بتقاليد رواية القصص فى آسيا ومصر. ولم يُعترف بالأعمال الخيالية بشكل منفصل عن القصص التاريخية أو الأسطورية إلا فى العصر الإمبراطورى. وتطورت الرواية البلازمية، اللى تتبع شخصيات و أحداث مُختلقة بالكامل، ب[[دراما|الدراما]] القديمة والكوميديا الجديدة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitmarsh|الأول=Tim|عنوان=Beyond the Second Sophistic: Adventures in Greek Postclassicism|ناشر=University of California Press|سنة=2013|صفحات=11–34|الفصل=The &quot;Invention of Fiction&quot;|تاريخ-الوصول=16 August 2022|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=MTonAAAAQBAJ&amp;pg=PA11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220818133923/https://academic.oup.com/california-scholarship-online/book/16354|تاريخ-الأرشيف=18 August 2022|url-status=live|دوي=10.1525/california/9780520276819.001.0001|isbn=978-0520957022}}&lt;/ref&gt; ومن البنى الشائعة فى القصص الخيالية المبكرة سلسلة من المغامرات الغريبة والخيالية، حيث اختبر الكُتاب الأوائل حدود كتابة الخيال. و كانت حكايات ميليسيا مثال مبكر على كتابة الخيال فى اليونان وايطاليا القديمتين. ومع تطور كتابة الخيال فى اليونان القديمة، تم التركيز على الشخصيات اللى يسهل التعاطف معاها والسيناريوهات المعقولة للتواصل بشكل احسن مع الجمهور، بما فيها عناصر زى [[رومانسيه|الرومانسية]] والقرصنة والطقوس الدينية . تطورت الرومانسية البطولية فى [[عصور وسطانيه|اوروبا فى العصور الوسطانيه]] ، وتضمنت عناصر مرتبطة [[فانتازيا|بالخيال]] ، بما فيها العناصر الخارقة للطبيعة والفروسية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dunlop|الأول=John Colin|عنوان=The History of Fiction|ناشر=Longman, Brown, Green, and Longmans|سنة=1845|طبعة=3rd|صفحات=46, 55–56}}&lt;/ref&gt;

[[ميجيل دى ثيرڤانتس|ميغيل دى سرفانتس]] وضع أسس بنية الرواية الحديثة مع ''[[دون كيشوت|روايته دون كيخوته]]'' فى أوائل القرن السبعتاشر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Johnson|الأول=Carroll B.|مسار=https://books.google.com/books?id=XXwYAAAAQBAJ&amp;pg=PA19|عنوان=Don Quixote: The Quest for Modern Fiction|ناشر=Waveland Press|سنة=2000|صفحة=19|isbn=978-1478609148}}&lt;/ref&gt; بقت الرواية وسيلة أساسية للأدب الخيالى فى القرنين التمنتاشر والتاسع عشر، وارتبطت ساعات كتير بأفكار [[عصر التنوير]] كالتجريبية [[التجريبيه|واللاأدرية]] . وبرزت [[الواقعيه|الواقعية]] كأسلوب أدبى فى الفتره دى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chodat|الأول=Robert|مسار=https://www.taylorfrancis.com/books/9781317484363|عنوان=The Routledge Companion to Philosophy of Literature|تاريخ=2015|ناشر=Routledge|محرر=Carroll|محرر-الأول=Noël|صفحات=83–|لغة=en|الفصل=The Novel|تاريخ-الوصول=19 August 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220827205033/https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9781315708935/routledge-companion-philosophy-literature-no%C3%ABl-carroll-john-gibson|تاريخ-الأرشيف=27 August 2022|url-status=live|دوي=10.4324/9781315708935|محرر2=Gibson|محرر2-الأول=John|isbn=978-1-315-70893-5}}&lt;/ref&gt; وظهرت أشكال جديدة من وسايل الإعلام الجماهيرية فى أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، بما [[لاادريه|فى]] ذلك مجلات الروايات الشعبية و الأفلام المبكرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thompson|الأول=Kristin|مسار=https://books.google.com/books?id=BwtiQxE3SMAC&amp;pg=PA19|عنوان=Storytelling in Film and Television|ناشر=Harvard University Press|سنة=2003|صفحة=19|isbn=978-0674010635}}&lt;/ref&gt; وتطورت [[انتراكتيڤ فيكشن|الرواية التفاعلية]] فى أواخر القرن العشرين بألعاب الفيديو.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Interactive Fiction|صحيفة=Critical Inquiry|مسار=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/448277|مؤلف=Niesz|الأول=Anthony J.|تاريخ=1984|لغة=en|المجلد=11|العدد=1|صفحات=110–129|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220827205036/https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/448277|تاريخ-الأرشيف=27 August 2022|تاريخ-الوصول=19 August 2022|مؤلف2=Holland|issn=0093-1896|الأول2=Norman N.|s2cid=224795950|دوي=10.1086/448277|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== عناصر ==
عناصر أساسية بتتحدد معينة كل الأعمال السردية، بما فيها كل الأعمال الروائية. وهي: الشخصية ، والصراع ، و أسلوب السرد ، والحبكة ، و المكان، والموضوع. الشخصيات هيا الأفراد جوه العمل القصصي، والصراعات هيا التوتر أو المشكلة اللى بتحرك أفكار الشخصيات و أفعالها، و أساليب السرد هيا الطرق اللى تُنقل بيها القصة، والحبكة هيا تسلسل الأحداث فى القصة، و الأماكن هيا مواقع الحكايه فى الزمان و المكان، أما الموضوعات فهى رسايل أو تفسيرات أعمق حول الحكايه بتتساب للقارئ لمناقشتها و التأمل فيها.

== تنسيقات ==
[[ملف:MI_AnnArbor_DawnTreader.jpg|تصغير|قسم الروايات فى مكتبة]]

الأدب الخيالى تقليدى، يشمل الروايات، والقصص القصيرة، والحكايات الخرافية ، و الأساطير ، والقصص الشعبية، والشعر الملحمى [[ملحمه|والسردى]] ، والمسرحيات (بما فيها [[اوبرا|الأوبرا]] ، والمسرحيات الغنائية ، والدراما، [[مسرح العرائس|ومسرحيات الدمى]] ، و أنواع مختلفة من الرقصات المسرحية ). بس، ممكن يشمل الأدب الخيالى كمان الكتب المصورة ، و كتير من الرسوم المتحركة، و أفلام الرسوم المتحركة بتقنية الإيقاف ، و الأنمى ، [[مانجا|والمانغا]] ، و الأفلام ، [[ڤيديو جيم|وألعاب الفيديو]] ، والبرامج الإذاعية ، والبرامج التلفزيونية ( الكوميدية [[فيلم دراما|والدرامية]] )، وما لذلك.

كان [[انترنت|للإنترنت]] تأثير كبير على ابتكار و توزيع الأعمال الروائية،و ده أثار تساؤلات حول جدوى حقوق النشر كوسيلة لضمان دفع العائدات لأصحابها.&lt;ref&gt;Jones, Oliver. (2015). &quot;[http://www.thedailybeast.com/articles/2015/02/09/why-it-is-crucial-that-the-publishing-industry-embrace-fan-fiction.html Why Fan Fiction is the Future of Publishing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150519080208/http://www.thedailybeast.com/articles/2015/02/09/why-it-is-crucial-that-the-publishing-industry-embrace-fan-fiction.html|date=19 May 2015}}. &quot;
''The Daily Beast''. The Daily Beast Company LLC.&lt;/ref&gt; كمان المكتبات الرقمية ، زى مشروع غوتنبرغ، تُسهّل الوصول للنصوص المتاحة [[ملكية عامة|للعموم]] . و أدى الجمع بين أجهزة الكمبيوتر المنزلية منخفضة التكلفة و الإنترنت و إبداع مستخدميه لظهور أشكال جديدة من الأعمال الروائية، زى [[ڤيديو جيم|ألعاب الكمبيوتر]] التفاعلية والقصص المصورة المُولّدة بالكومبيوتر. ويمكن العثور على منتديات لا حصر ليها مخصصة لقصص المعجبين على الإنترنت، حيث يقوم متابعون مخلصون لعوالم روائية محددة بإنشاء و نشر قصص مشتقة. وبيستخدم الإنترنت كمان لتطوير قصص المدونات ، حيث تُنشر الحكايه عبر مدونة إما كقصة قصيرة اوى أو كسلسلة مدونات، والقصص التعاونية ، حيث بتتكتب الحكايه بالتتابع من قِبل مؤلفين مختلفين، أو يُمكن لأى شخص مراجعة النص بالكامل باستخدام [[ويكى]] .

== كتابة القصص الخيالية ==

=== الأدب الروائى ===
تعريف الأدب الروائى محل جدل. ممكن يشير لأى عمل خيالى مكتوب. لكن فيه تعريفات تانية مختلفة، منها تعريف العمل الروائى المكتوب اللي:

* لا يتناسب تمام مع نوع أدبى راسخ (على عكس اللى يتسما بأدب النوع )، عند استخدامه كعلامة تسويقية فى تجارة الكتب
* بيعتمد على الشخصيات اكتر من الحبكة.
* يتناول الحالة الإنسانية
* يستخدم اللغة بطريقة تجريبية أو شعرية
* يُعتبر عمل فنى جاداً &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Farner|الأول=Geir|مسار=https://www.bookchor.com/book/9781623560249/literary-fiction-the-ways-we-read-narrative-literature|عنوان=Buy Literary Fiction: The Ways We Read Narrative Literature by Geir Farner online in India – Bookchor|ناشر=Bloomsbury Academic|سنة=2014|تاريخ-الوصول=6 December 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211206061845/https://www.bookchor.com/book/9781623560249/literary-fiction-the-ways-we-read-narrative-literature|تاريخ-الأرشيف=6 December 2021|url-status=live|isbn=978-1623560249}}&lt;/ref&gt;

مصطلح &quot;الأدب الروائي&quot; بيستخدم فى الغالب كمرادف [[ادب|للأدب]] ، بالمعنى الضيق للكتابات اللى بالتحديد شكل [[فن]]ى .&lt;ref name=&quot;OD&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Literature: definition|مسار=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/american_english/literature|ناشر=Oxford Learner's Dictionaries|تاريخ-الوصول=21 October 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210610161527/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/american_english/literature|تاريخ-الأرشيف=10 June 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ورغم أن الأدب الروائى يُنظر ليه ساعات على أنه أرقى من أدب النوع، إلا أنهما ليسا متناقضين، فقد وظّف أدباء بارزين أنواع أدبية متنوعة، كالخيال العلمي، والرواية البوليسية ، والرومانسية ، و غيرها، فى إبداع أعمالهم الأدبية.كمان ، شافت دراسة أدب النوع تطور ملحوظ فى الأوساط الأكاديمية خلال العقود الأخيرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Popular Fiction Studies: The Advantages of a New Field|صحيفة=Studies in Popular Culture|مؤلف=Schneider-Mayerson|الأول=Matthew|تاريخ=2010|المجلد=33|صفحات=21–23|number=1}}&lt;/ref&gt;

المصطلح ده بيستخدم ساعات لمساواة الأدب الروائى بالأدب الحقيقي، و هو أمرٌ محل نقاش. و أشار نيل ستيفنسون لأنه رغم ان أى تعريف ها يكون تبسيطى، لكن هناك فرق ثقافى سنه اليوم بين الأدب الروائى و أدب النوع. فمن جهة، فى الغالب يحظى الكتّاب الأدبيون اليوم بدعم من جهات مانحة، ويعملون فى الجامعات أو مؤسسات مماثلة، ولا بييحدد استمرارهم فى دى المناصب بمبيعات الكتب، بل بالإشادة النقدية من كتّاب ونقاد أدبيين مرموقين. ومن جهة تانيه، كما يرى، يميل كتّاب أدب النوع لالاعتماد على مبيعات الكتب فى معيشتهم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Neal Stephenson Responds With Wit and Humor|مسار=https://slashdot.org/story/04/10/20/1518217/neal-stephenson-responds-with-wit-and-humor|تاريخ-الوصول=12 November 2021|صحيفة=Slashdot.org|تاريخ=20 October 2004|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190820235715/https://slashdot.org/story/04/10/20/1518217/neal-stephenson-responds-with-wit-and-humor|تاريخ-الأرشيف=20 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بس، أعرب [[جون ابدايك|جون أبدايك]] فى مقابلة عن أسفه قائل: &quot;لقد ظهر تصنيف &quot;الأدب الروائي&quot; مؤخر ليُزعج أمثالى ممن شرعوا فى كتابة الكتب، و إذا رغب أحدٌ فى قراءتها، فده رائع، فكلما زاد العدد كان ذلك أفضل... أنا كاتب نوع من أدب النوع. أكتب أدب روائى، و هو يشبه روايات التجسس أو الروايات الرومانسية الخفيفة&quot;. وبالمثل، فى ''برنامج تشارلى روز'' ، جادل بأن المصطلح ده ، عند تطبيقه على أعماله، يحدّ منه بشكل كبير ويقيد توقعاته لما ممكن ينتج عن كتاباته، لذا فهو لا يحبه حقيقى. و أشار لأن كل أعماله أدبية، ببساطة لأنها &quot;مكتوبة بالكلمات&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=''The Charlie Rose Show'' from 14 June 2006 with John Updike|مسار=http://www.charlierose.com/view/interview/356|تاريخ-الوصول=12 November 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090203054558/http://www.charlierose.com/view/interview/356|تاريخ-الأرشيف=2009-02-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203054558/http://www.charlierose.com/view/interview/356}}&lt;/ref&gt;

الرواية الأدبية فى الغالب تتضمن تعليق اجتماعى ، أو نقد سياسى ، أو تأمل فى الحالة الإنسانية . {{Sfn|Saricks|2009}} بشكل عام، تركز على &quot;دراسات شخصية متعمقة وتأملية&quot; لشخصيات &quot;مثيرة للاهتمام، ومعقدة، ومتطورة&quot;. {{Sfn|Saricks|2009}} ده يختلف عن أدب النوع حيث تكون الحبكة هيا الشغل الشاغل. {{Sfn|Saricks|2009}} فى العاده يكون التركيز فى الرواية الأدبية على &quot;الحكايه الداخلية&quot; للشخصيات اللى تحرك الحبكة، مع دوافع مفصلة لاستثارة &quot;التفاعل العاطفي&quot; عند القارئ. فى الغالب أسلوب الأدب الروائى بيتوصف بأنه &quot;مكتوب بأناقة، وشاعري، ومتعدد الطبقات&quot;. {{Sfn|Saricks|2009}} ممكن يكون أسلوب الأدب الروائى اكتر قتامة من أسلوب روايات النوع الأدبي، {{Sfn|Saricks|2009}} فى الوقت نفسه ممكن يكون إيقاع الأدب الروائى أبطأ من إيقاع الروايات الشعبية. {{Sfn|Saricks|2009}} وكما بيشير تيرينس رافيرتى ، &quot;الأدب الروائي، بطبيعته، يسمح لنفسه بالتريث، والتوقف عند جماليات عابرة و لو كان ذلك يُعرّضه لخطر الضياع&quot;. {{Sfn|Rafferty|2011}}

=== أدب الخيال ===
استناد لتعريف الأدب الروائي، أدب الخيال ممكن يعتبر فرع منه (أى الأعمال الروائية المكتوبة اللى تنتمى لنوع أدبى معين )، أو نقيضه: تصنيف تقييمى للأعمال الروائية المكتوبة اللى تُشكّل [[ثقافه شعبيه|الثقافة الشعبية]] ، باعتبارها اقل فنى أو فكرى من الثقافة الراقية . و على أى حال، الأدب الروائى فى العاده بيتصنف لأنواع أدبية متنوعة: فئات من الأدب، تتميز كل منها بنبرة أو أسلوب موحد؛ أو مجموعة من التقنيات السردية ، أو النماذج الأصلية ، أو غيرها من الأساليب؛ أو المحتوى الإعلامى ؛ أو أى معيار آخر شائع.

[[خيال علمى|الخيال العلمى]] يتنبأ أو يفترض وجود تقنيات مش واقع فى وقت إنشاء العمل: فقد رواية [[جول فيرن]] &quot; ''من الأرض للقمر&quot;'' اتنشرت سنة 1865، و لكن رائد الفضاء [[نيل ارمسترونج|نيل أرمسترونغ]] وباز [[بز الدرن|ألدرين]] ما بقوش أول بشريين يهبطو على سطح القمر إلا سنة 1969. [[خيال تاريخى|الروايات التاريخية]] تحط شخصيات خيالية فى أحداث تاريخية حقيقية. ففى رواية ''&quot;ويفرلي&quot;'' التاريخية الصادرة سنة 1814، إدوارد ويفرلي، الشخصية الخيالية [[والتر سكوت (محامى)|للسير والتر سكوت]] ، يلتقى بشخصية تاريخية، و هو الأمير تشارلى الوسيم ، ويشارك فى معركة بريستونبانز . بعض الأعمال الروائية تُعاد صياغتها، بشكل طفيف أو كبير، استناد لقصة حقيقية أصلية، أو سيرة ذاتية مُعاد بنها. فى الغالب ، حتا لما تستند الحكايه الخيالية لوقائع، قد تُضاف ليها أو تُحذف منها تفاصيل علشان يخلليها اكتر تشويق. ومن الأمثلة على ذلك سلسلة القصص القصيرة ''&quot;الأشياء اللى حملوها&quot;'' لتيم أوبراين ، الصادرة سنة 1990، اللى تتناول [[حرب فييتنام|حرب فيتنام]] .
[[ملف:Harry_Potter_sculpture_in_Leicester_Square_(50725720988).jpg|تصغير|250x250بك|تمثال هارى بوتر فى [[ليستر سكوير|ميدان ليستر]] ، لندن]]
الأعمال الخيالية اللى تتضمن صراحةً عناصر خارقة للطبيعة أو سحرية أو مستحيلة علمى تُصنّف ضمن أدب [[فانتازيا|الفانتازيا]] ، و منها رواية ''&quot;مغامرات أليس فى بلاد العجائب'' &quot; [[لويس كارول|للويس كارول]] (1865)، و&quot; ''سيد الخواتم'' &quot; لجيه [[جون رونالد تولكين|آر آر تولكين]] ، و سلسلة ''&quot;هارى بوتر'' &quot; [[ج. ك. رولينج|لجيه كيه رولينغ]] . ويُدخل كتّاب الفانتازيا ساعات مخلوقات وكائنات خيالية زى التنانين والجنيات.&lt;ref name=&quot;C. Hugh Holman 1990, p. 212&quot;/&gt;

=== أنواع حسب عدد الكلمات ===
أنواع الكتابة النثرية تتميز بطولها النسبى و بتشمل :&lt;ref&gt;Milhorn, H. Thomas (2006). [https://books.google.com/books?id=1AM825Ny4v0C ''Writing Genre Fiction: A Guide to the Craft''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150928055558/https://books.google.com/books?id=1AM825Ny4v0C&amp;pg|date=28 September 2015}}. Universal Publishers: Boca Raton. pp. 3–4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's the definition of a 'novella,' 'novelette,' etc.?|مسار=http://sfwa.org/awards/faq.htm|صحيفة=[[Science Fiction and Fantasy Writers of America]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090319043837/http://sfwa.org/awards/faq.htm|تاريخ-الأرشيف=2009-03-19|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319043837/http://sfwa.org/awards/faq.htm}}&lt;/ref&gt;

* الحكايه القصيرة: الحدود بين الحكايه القصيرة الطويلة والرواية القصيرة مش واضحة، رغم ان الحكايه القصيرة فى العاده تتألف من أقل من 7500 كلمة
* الرواية القصيرة: فى العاده يتراوح طولها بين 17500 و 40000 كلمة؛ ومن الأمثلة على ذلك رواية [[روبرت لويس ستيفنسون]] ''الغريبة عن الدكتور جيكل والسيد هايد'' (1886) أو رواية [[جوزيف كونراد]] ''قلب الظلام'' (1899) &lt;ref&gt;[http://global.britannica.com/topic/Heart-of-Darkness Heart of Darkness Novella by Conrad] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170409081242/http://global.britannica.com/topic/Heart-of-Darkness|date=9 April 2017}} – ''Encyclopædia Britannica''.&lt;/ref&gt;
* رواية: 40,000 كلمة أو اكتر

=== عملية كتابة القصص الخيالية ===

كتابة الخيال هيا العملية اللى الكاتب أو المبدع ببينتج من خلالها عمل خيالى. بعض عناصر عملية الكتابة ممكن تكون متخطط ليها من قبل، فى الوقت نفسه عناصر تانية ممكن تيجى بشكل عفوى. كتّاب الخيال بيستخدمو أساليب كتابة مختلفة، و لكل واحد فيهم صوته و أسلوبه المميز و هو بيكتب القصص الخيالية.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Doyle|first=Charlotte L.|date=1998-01-01|title=The Writer Tells: The Creative Process in the Writing of Literary Fiction|url=https://doi.org/10.1207/s15326934crj1101_4|journal=Creativity Research Journal|volume=11|issue=1|pages=29–37|doi=10.1207/s15326934crj1101_4|issn=1040-0419|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== التخييل كمفهوم ==
[[ملف:Dictator_charlie3.jpg|يسار|تصغير|250x250بك|فى الفيلم الساخر ''[[الديكتاتور العظيم|&quot;الديكتاتور العظيم&quot;]]'' سنة 1940، قام الممثل والكوميدى الإنجليزى [[تشارلى تشاپلين|تشارلى شابلن]] بتجسيد شخصية الطاغية غريب الأطوار أدينويد هينكل، اللى كان واضح للمشاهدين ساعتها أنه نسخة خيالية من [[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] و أحداث حقيقية وقعت خلال [[الحرب العالميه التانيه]] .]]
استخدام أحداث أو شخصيات حقيقية كمصدر إلهام مباشر لأحداث أو شخصيات خيالية معروف ''بالتخييل'' . أما الحالة المعاكسة، حيث يبدو العالم المادى أو مسار الأحداث الواقعية متأثر بالخيال، فمعروفه فى العاده بعبارة &quot; الحياة تُحاكى الفن &quot;. و ارتبطت دى العبارة الأخيرة بالكاتب الروائى الأنجلو-إيرلندى [[اوسكار وايلد|أوسكار وايلد]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Council Post: Management Styles and Machine Learning: A Case of Life Imitating Art|مسار=https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/03/10/management-styles-and-machine-learning-a-case-of-life-imitating-art/?sh=15b8344d3c78|صحيفة=[[Forbes]]|مؤلف=Eshraghi|الأول=Arman}}&lt;/ref&gt;

تحويل الأحداث الواقعية لصيغة خيالية، بما فيها [[دراما|التمثيل الدرامى]] للأحداث أو الشخصيات الحقيقية، معروف ''بالتخييل'' ، أو، بشكل أدق فى الأعمال الفنية البصرية كالمسرح والسينما، ''بالدراما'' . و حسب للمنشور الأكاديمى &quot;مرجع أكسفورد&quot; ، العمل المُعدّ بالطريقه دى يتميز بسردى &quot;مبنى جزئى أو كلى على وقائع، ولكنه مكتوب بأسلوب خيالي&quot;، بحيث &quot;فى الغالب تحمل الأفلام والمسلسلات التلفزيونية من النوع ده عبارة 'مستوحاة من قصة حقيقية'&quot;. و فى البحث الفكري، تقييم دى العملية جزء من دراسات الإعلام.&lt;ref name=&quot;Oxford&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Fictionalization|مسار=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095816661;jsessionid=ACFEBF4C2417500C39F5778367259654|ناشر=[[Oxford Reference]]|تاريخ-الوصول=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

الأمثلة البارزة على التخييل فى الفنون الإبداعية بتشمل اللى تدور أحداثها فى سياق الحرب العالمية التانيه فى الثقافة الشعبية ، وبالتحديد قادة [[المانيا النازيه|المانيا النازية]] زى أدولف هتلر وراينهارد هايدريش . فزى ، جسّد الممثل الكوميدى الامريكانى تشارلى شابلن شخصية الطاغية غريب الأطوار أدينويد هينكل فى فيلم ''&quot;الديكتاتور العظيم&quot;'' الساخر سنة 1940. و مثّلت دى الشخصية المختلة عقلى و مش الذكية أحداث حقيقية من الحرب العالمية التانيهساعتها ، بطريقةٍ بتبيين [[فاشيه|الفاشيين]] بصورةٍ ساخرةٍ و مش عقلانية ومثيرة للشفقة. ويستوحى كتير من الأشرار التانيين شخصياتهم من أشخاص حقيقيين، مع إضافة لمساتٍ خياليةٍ من اللهجات والمظاهر والخلفيات و الاسامى.

== شوف كمان ==

* قصة خيالية

== ملحوظات ==
{{NoteFoot}}
&lt;references group=&quot;note&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== الاقتباسات ==
{{مصادر|refs=&lt;ref name=&quot;The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies&quot;&gt;{{Cite journal | ssrn = 981296 | title = The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies | first1 = G. | last1 = Whiteman | first2 = N. | last2 = Phillips | journal = ERIM Report Series Research in Management | date = 13 December 2006 | issn = 1566-5283}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;subversive&quot;&gt;{{cite book |first=George W. |last=Young |title=Subversive Symmetry. Exploring the Fantastic in Mark 6: 45–56 |publisher=Brill |location=Leiden |date=1999 |pages=98, 106–109 |isbn=90-04-11428-9}}&lt;/ref&gt;}}

== مراجع ==

* {{استشهاد بخبر
| title = Reluctant Seer
| first = Terrence
| last = Rafferty
| url = https://www.nytimes.com/2011/02/06/books/review/Rafferty-t.html
| work = The New York Times Sunday Book Review
| date = February 4, 2011
| accessdate = April 23, 2012
}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Saricks|الأول=Joyce|مسار=https://archive.org/details/readersadvisoryg0002sari|عنوان=The Readers' Advisory Guide to Genre Fiction|ناشر=ALA Editions|سنة=2009|طبعة=2nd|صفحة=402|isbn=9780838909898}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On the ontology of fictional characters: A semiotic approach|صحيفة=[[Sign Systems Studies]]|مسار=http://www.sss.ut.ee/index.php/sss/article/view/SSS.2009.37.1-2.04|مؤلف=Eco|الأول=Umberto|وصلة مؤلف=Umberto Eco|تاريخ=15 July 2017|المجلد=37|العدد=1/2|صفحات=82–98|دوي=10.12697/SSS.2009.37.1-2.04|doi-access=free}}

== لينكات برانيه ==
 {{روابط شخص}}

* [https://web.archive.org/web/20160413172007/http://cle.ens-lyon.fr/anglais/kate-colquhoun-on-the-blurred-boundaries-between-fiction-and-non-fiction-166576.kjsp?RH=CDL &quot;كيت كولكوهون تتكلم عن الحدود غير الواضحة بين الخيال والواقع&quot;] ، ''لا كلى دى لانغ'' ، 11 سبتمبر 2012.
* [http://talkingsilence.com مثال على مدونة متسلسلة/مجلة قصص قصيرة،] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150120081310/http://talkingsilence.com/|date=20 January 2015}}
{{Narrative}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خيال|خيال]]
[[تصنيف:انواع فنيه]]</text>
      <sha1>2k55vc6ov0dtm5y98phc1f9b6i7seeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مواد تيجان الاسنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294525</id>
    <revision>
      <id>13024493</id>
      <parentid>13007728</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: جداً ← اوى (6)، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="gbuycsvhvknf4vqbvxa3lgilp4hsdnt" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{نهايه مسدوده|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات علم|صورة= File:Feldspathic VM9 Porcelain Crowns -side view.jpg}}

تتنوع المواد المستخدمة فى صناعة تيجان الأسنان (التيجان المعروفة بـ &quot;الكراون&quot; Crown)، ولكل مادة خصايصها الفريدة حسب القوة، الجمالية، والتكلفة. يعتمد اختيار النوع الأنسب على حالة السن، وموقعه فى الفم، وتفضيلاتك الشخصية.

== أنواع مواد تيجان الأسنان: ==
=== تيجان ايماكس (Emax Veneers) ===
هى قشور خزفية رقيقة وعالية الجودة مصنوعه من ثنائى سيليكات الليثيوم، بتستعمل لتجميل الأسنان القداميه وتحسين مظهرها بشكل طبيعى وشفاف. توفر دى القشور متانة فائقة وعمر افتراضى طويل (قد يتجاوز 10-30 سنه)، هيا خالية من المعادن، ده يخلليها آمنة ولا تسبب حساسية.

أهم مميزات قشور إيماكس:
* مظهر طبيعي: تتميز بشفافية تحاكى مينا الأسنان الطبيعية، ده يخلليها مثالية للأسنان القدامية.
* متانة وقوة: أقوى واكتر متانة من الفينير التقليدي، ومقاومة للكسر.

=== تيجان الزركونيا (Zirconia) ===
[[File:Primero kronen na productie, voor individualisering.JPG|يسار|250px]]
** المميزات: تجمع بين القوة الهائلة والمظهر الجمالى اللى يشبه الأسنان الطبيعية. من اكتر الاختيارات شيوع فى الوقت الحالى بفضل متانتها العالية ومقاومتها للكسر.
** الاستخدام: مناسبة اوى للأسنان الخلفية (بسبب قوتها) و الأسنان القدامية (بسبب مظهرها).
[[File:Single crown implant.jpg|يسار|250px]]

=== تيجان السيراميك الكامل أو البورسلين (All-Ceramic / All-Porcelain) ===
* **المميزات:** توفر احسن مظهر جمالى و أعلى درجة من الشفافية اللى تحاكى ميناء السن الطبيعى. هيا الخيار المثالى لمن عندهم حساسية من المعادن.
* **الاستخدام:** تُفضل فى العاده للأسنان القدامية اللى تظهر عند الابتسام.
* **ملاحظة:** ممكن تكون أقل قوة قليل مقارنة بالزركونيا أو المعادن عند تعرضها لضغط شديد اوى.

=== تيجان البورسلين المدمج مع المعدن (PFM - Porcelain-Fused-to-Metal) ===
* **المميزات:** تجمع بين متانة القاعدة المعدنية وجمال طبقة البورسلين الخارجية.
* **الاستخدام:** خيار متوازن وقوى للأسنان الخلفية أو الجسور.
* **العيوب:** قد تظهر حافة معدنية داكنة عند خط اللثة بمرور الوقت،و ده قد يؤثر على الشكل الجمالى.
[[File:Crown dentistry gold 03 lateral.jpg|250px|يسار]]

=== التيجان المعدنية الكاملة (Full Metal Crowns) ===
* **المميزات:** بتتعمل من سبائك الذهب، البلاتين، أو معادن تانيه. تتميز بأنها **الاكتر متانة وطولا فى العمر، وتتطلب إزالة جزء بسيط اوى من بنية السن الطبيعى مقارنة بالأنواع التانيه.
* **الاستخدام:** مثالية للضروس الخلفية اللى تتعرض لقوى مضغ عالية اوى ولا تظهر عند الابتسام.

=== تيجان الراتنج (Composite Resin) ===
* **المميزات:** غالب ما تكون خيار اقتصادى أو حل مؤقت.
* **العيوب:** أقل متانة بكتير من الأنواع السابقة، هيا اكتر عرضة للتآكل أو الكسر بمرور الوقت.

== جدول مقارنه ==
** الزركونيا** | عالية اوى | ممتاز | الأسنان القدامية والخلفيه
** السيراميك/البورسلين** | متوسطة | ممتاز اوى | الأسنان القداميه
** المعدن المدمج (PFM)** | عالية | جيد | الأسنان الخلفية/الكبارى
** المعدن الكامل** | الأعلى | ضعيف | الضروس الخلفيه

== يحدد فى العاده طبيب الأسنان النوع الأنسب حسب: ==
1. **موقع السن:** هل هو سن قدامى (يتطلب جمالية) او ضرس خلفى (يتطلب قوة تحمل)

2. **قوة العضة:** إذا كنت تعانى من صرير الأسنان، قد يوصى الطبيب بمواد اكتر تحمل.

3. **الميزانية:** تختلف التكلفة بناء على المادة وتقنية التصنيع.

4. **الحساسية:** إذا كان لديك حساسية من المعادن، سيتم استبعاد التيجان اللى فيها قواعد معدنية.

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:طب اسنان|طب اسنان]]
[[تصنيف:اختصاصات طبيه]]</text>
      <sha1>gbuycsvhvknf4vqbvxa3lgilp4hsdnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاج (ترميم الاسنان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294529</id>
    <revision>
      <id>13024464</id>
      <parentid>13007711</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يُمكّن ← ييمكن، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8751" sha1="3ii1kssu300945du9uuomiofjvurrg5" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات علم|صورة= File:Feldspathic VM9 Porcelain Crowns -side view.jpg}}
فى [[طب اسنان|طب الأسنان]] ، يعد '''التاج''' '''crown''' أو '''غطاء السن''' '''dental cap او الطربوش''' هو نوع من ترميمات الأسنان اللى تغطى السن أو زرعة الأسنان بالكامل. ممكن يكون التاج ضرورى لما يهدد تسوس كبير صحة السن. كمان يُنهى بعض أطباء الأسنان علاج قناة الجذر بتغطية السن المكشوف بالتاج.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Dental Crowns|مسار=https://www.webmd.com/oral-health/guide/dental-crowns|تاريخ-الوصول=2019-09-03|صحيفة=WebMD|تاريخ=2017-06-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190718210750/https://www.webmd.com/oral-health/guide/dental-crowns#1|تاريخ-الأرشيف=2019-07-18}}&lt;/ref&gt; يُلصق التاج عاده بالسن باستخدام مادة لاصقة خاصة بالأسنان . ويمكن تصنيعه من مواد مختلفة، بتتعمل عاده باستخدام ''طرق مش مباشره'' . بتستعمل التيجان لتحسين قوة الأسنان أو مظهرها، ولإيقاف تدهورها. ورغم فوائدها لصحة الأسنان، لكن الإجراء والمواد المستخدمة ممكن تكون مكلفة.

بتستعمل تكنولوجيا الكومبيوتر بشكل متزايد فى تصنيع التيجان فى طب الأسنان باستخدام تقنية CAD/CAM .
[[ملف:Single_crown_implant.jpg|تصغير|316x316بك|التاج المستخدم كجزء من ترميم الزرعات]]

=== تيجان معدنية بالكامل ===

==== سبائك عالية النبل ونبيلة ====
[[ملف:Crown_dentistry_gold_03_lateral.jpg|تصغير|تاج من صدفة ذهبية]]
* سبائك [[دهب|الذهب]] . لا بيستخدم الذهب فى صورته النقية لكونه لين جدا وضعيف من الناحية الميكانيكية. بتشمل المعادن التانيه المُستخدمة فى سبائك الذهب [[نحاس|النحاس]] [[بلاتين|والبلاتين]] [[بالاديوم|والبلاديوم]] [[زنك|والزنك]] [[انديوم|والإنديوم]] [[نيكل|والنيكل]] .&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bonsor, Stephen J.|عنوان=A clinical guide to applied dental materials|تاريخ=2013|ناشر=Elsevier/Churchill Livingstone|آخرون=Pearson, Gavin J.|مكان=Amsterdam|أكلس=824491168|isbn=978-0-7020-3158-8}}&lt;/ref&gt;
* تستخدم كمان سبائك البالاديوم، واللى طُرحت كبديل أرخص لسبائك الذهب فى سبعينات القرن العشرين.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Crowns and extra-coronal restorations: Materials selection|صحيفة=British Dental Journal|مؤلف=Wassell|الأول=R W|تاريخ=February 2002|المجلد=192|العدد=4|صفحات=199–211|مؤلف2=Walls|مؤلف3=Steele|issn=1476-5373|الأول2=A W G|الأول3=J G|pmid=11931483|دوي=10.1038/sj.bdj.4801334|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; يتميز البالاديوم بتأثير تبييض قوي،و ده يُضفى على معظم سبائكه مظهر فضى.
[[ملف:PreformSSC.jpg|تصغير|تيجان مسبقة التشكيل من الفولاذ المقاوم للصدأ]]
من سبائك المعادن الأساسية الشائعة المستخدمة فى طب الأسنان كمان:

* الفضة والبلاديوم
* الفضة والبلاديوم والنحاس
* النيكل والكروم
* نيكل-كروم-بيريليوم
* الكوبالت والكروم
* التيتانيوم

يتميز التيتانيوم وسبائكه بتوافق حيوى عالى. وتتشابه قوته وصلابته وليونته مع سبائك الصب التانيه المستخدمة فى طب الأسنان. كما بيشكل التيتانيوم بسهولة طبقة أكسيد على سطحه،و ده يمنحه خصايص مقاومة للتآكل وييمكنه من الالتصاق بالسيراميك، هيا خاصية مفيدة فى صناعة التيجان المعدنية الخزفية.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bonsor, Stephen J.|عنوان=A clinical guide to applied dental materials|تاريخ=2013|ناشر=Elsevier/Churchill Livingstone|آخرون=Pearson, Gavin J.|مكان=Amsterdam|أكلس=824491168|isbn=978-0-7020-3158-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBonsor,_Stephen_J.2013&quot;&gt;Bonsor, Stephen J. (2013). ''A clinical guide to applied dental materials''. Pearson, Gavin J. Amsterdam: Elsevier/Churchill Livingstone. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3158-8|978-0-7020-3158-8]]. [[مركز المكتبه الرقميه على الانترنت|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/824491168 824491168].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ahmad Irfan|عنوان=Prosthodontics at a glance|تاريخ=2012|ناشر=Wiley-Blackwell|مكان=Chichester, West Sussex, UK|أكلس=804664937|isbn=978-1-4051-7691-0}}&lt;/ref&gt;

=== تيجان خزفية كاملة ===
بتستعمل الخزفيات أو البورسلينات السنية فى صناعة التيجان، و ده بشكل أساسى لخصايصها الجمالية مقارنه بالترميمات المعدنية بالكامل. وتتميز دى المواد عموم بهشاشتها وقابليتها للكسر. و استُخدمت تصنيفات كتيرة لتصنيف الخزفيات السنية، و أبسطها التصنيف القائم على المادة المصنوع منها، زى السيليكا أو الألومينا أو الزركونيا.

==== السيليكا ====
[[ملف:Feldspathic_VM9_Porcelain_Crowns_-side_view.jpg|تصغير|تيجان من البورسلين الفلسبارى مصنوعة على نموذج أسنان، بعدين يتم تثبيتها على الأسنان القدامية المركزية العلوية باستخدام معجون لامع من الأيونومر الزجاجى]]
تتميز الخزفيات المصنوعة من السيليكا بجمالها العالى بفضل محتواها العالى من الزجاج وخصايصها البصريه الممتازة الناتجة عن إضافة جزيئات مالئة تعزز خاصية التلألؤ والتألق اللى تحاكى لون مينا الأسنان والعاج الطبيعيين. رغم ده ، تعانى دى الخزفيات من ضعف فى المتانة الميكانيكية، و علشان كده بتستعمل غالبا لتغطية هياكل تحتية اكتر صلابة.

يمكن تحسين الخواص الميكانيكية بإضافة جزيئات مالئة، زى ثنائى سيليكات الليثيوم ، و علشان كده بتتسمما دى المواد بالخزف الزجاجى. ممكن استخدام الخزف الزجاجى لوحده لصنع ترميمات خزفية بالكامل، إما كطبقة واحدة (بتتسمما أحادية الطبقة) أو كطبقة أساسية للتغطية اللى بعد كده (أو التغطية) ببورسلين الفلسبار الأضعف (ترميمات بتتسمما ثنائية الطبقات).

==== الزركونيا ====
الزركونيا المثبتة بالإيتريا ، والمعروفة كمان باسم الزركونيا، هيا مادة خزفية شديدة الصلابة بتستعمل كمادة أساسية قوية فى بعض ترميمات الأسنان الخزفية الكاملة. والزركونيا مادة حديثة نسبيا فى طب الأسنان، و علشان كده البيانات الاكلينيكيه المنشورة عنها محدودة. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; الزركونيا المستخدمة فى طب الأسنان هيا أكسيد الزركونيوم ( &lt;sub&gt;ZrO₂&lt;/sub&gt; ) اللى تم تثبيته بإضافة أكسيد الإيتريوم . ومعروفه الزركونيا المثبتة بالإيتريوم كمان باسم YSZ.

=== تيجان معدنية خزفية (تاج PFM) ===
[[ملف:Wortel_fractuur.jpg|تصغير|256x256بك|تاج مع نظام دعامة ولب بيظهر كسر فى الجذر]]
== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:طب اسنان|طب اسنان]]
[[تصنيف:اختصاصات طبيه]]</text>
      <sha1>3ii1kssu300945du9uuomiofjvurrg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز تنفسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294544</id>
    <revision>
      <id>13024537</id>
      <parentid>13024142</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (2)، لا تتأثر ← ما بتتأثرش،  لا تمتلك  ←  ما عندهاش  (2)، وبدل ذلك ← و بدل ده،  الماء  ←  الميه  (28)، يُقاس ← بيتقاس، فى ظل  ← تحت  (2)،  بل  ←  لكن  (3)، تُنقل ← بتتنقل</comment>
      <origin>13024537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137045" sha1="1tkf8do5sp7nsx49cu4zit92169c1rw" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز التنفسى''' ( يسمى كمان '''جهاز التنفس''' او '''جهاز التهويه''' ) هو نظام بيولوجى بيتكون من أعضاء و هياكل محددة تستخدم لتبادل الغازات فى [[حيوان|الحيوانات]] و [[نبات|النباتات]] .

فى الحيوانات البرية ، سطح التنفس داخلى ، مُشكل بطانة الرئتين .&lt;ref name=&quot;Biology&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Neil A.|عنوان=Biology|تاريخ=1990|ناشر=Benjamin/Cummings Pub. Co.|طبعة=2nd|مكان=Redwood City, Calif.|صفحات=834–835|isbn=0-8053-1800-3}}&lt;/ref&gt; يتم تبادل الغازات فى الرئتين عبر ملايين الأكياس الهوائية الصغيرة الأكياس دى فى الثدييات و الزواحف . بتتسمما الحويصلات الهوائية ، و فى الطيور معروفه بالأذينات . تتميز دى الأكياس الهوائية الميكروسكوبية بوفرة التروية الدموية، ده يخللى الهواء على اتصال وثيق بالدم.&lt;ref name=&quot;Hsia&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Lung Structure and the Intrinsic Challenges of Gas Exchange.|صحيفة=Comprehensive Physiology|مؤلف=Hsia|الأول=CC|تاريخ=15 March 2016|المجلد=6|العدد=2|صفحات=827–95|مؤلف2=Hyde|مؤلف3=Weibel|الأول2=DM|الأول3=ER|ببمد_سنترال=5026132|وصلة مؤلف3=ER Weibel|pmid=27065169|دوي=10.1002/cphy.c150028}}&lt;/ref&gt; يسمح نظام من المسالك الهوائية، أو الأنابيب المجوفة، للأكياس الهوائية بالتفاعل مع البيئة الخارجية؛ واكبرها القصبة الهوائية ، اللى تتفرع فى نص الصدر لالشعبتين الرئيسيتين، اللى تدخلان الرئتين وتتفرعان لشعبتين ثانويتين وتالتيتين أضيق تدريجى، واللتين تتفرعان بدورهما لكتير من الأنابيب الأصغر المعروفة باسم الشعيبات الهوائية فى الثدييات و الزواحف. أما فى [[طير|الطيور]] ، فبتتسمما الشعيبات الهوائية بالشعيبات الهوائية الفرعية . تفتح القصيبات الهوائية، أو اللى يتعرف بالقصبات الهوائية الفرعية، فى العاده فى الحويصلات الهوائية الميكروسكوبية (فى الثدييات) و الأذينات (فى الطيور). ويجب ضخ الهواء من البيئة لالحويصلات الهوائية أو الأذينات بعملية التنفس اللى بتشمل عضلات التنفس .

فى معظم [[سمك|الأسماك]] ، وعدد من الحيوانات المائية التانيه ( [[فقاريات|الفقاريات]] واللافقاريات )، الجهاز التنفسى بيتكون من الخياشيم ، هيا أعضاء خارجية جزئى أو كلى، مغمورة فى البيئة المائية. يتدفق ده الميه فوق الخياشيم بوسايل نشطة أو سلبية متنوعة. ويحدث تبادل الغازات فى الخياشيم اللى تتكون من خيوط رفيعة أو مسطحة اوى وصفائح تُعرّض مساحة سطحية كبيرة اوى من نسيج غنى بالأوعية الدموية للماء. حيوانات تانيه، [[حشره|كالحشرات]] ، تمتلك أجهزة تنفسية ذات تركيب تشريحى بسيط للغاية، و فى [[برمائيات|البرمائيات]] ، يلعب الجلد دور حيوى فى تبادل الغازات. تمتلك [[نبات|النباتات]] كمان أجهزة تنفسية، لكن اتجاه تبادل الغازات فيها ممكن يكون معاكس لاتجاهه فى الحيوانات. يشمل الجهاز التنفسى فى النباتات تركيبات تشريحية كالثغور ، الموجودة فى أجزاء مختلفة من النبات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=West|الأول=John B.|مسار=https://archive.org/details/respiratoryphysi00west/page/1|عنوان=Respiratory physiology-- the essentials|ناشر=Williams &amp; Wilkins|سنة=1995|مكان=Baltimore|صفحات=[https://archive.org/details/respiratoryphysi00west/page/1 1–10]|isbn=0-683-08937-4}}&lt;/ref&gt;

== الثدييات ==

=== تشريح ===
[[ملف:Poumons2.jpg|left|تصغير|435x435بك|'''الشكل 1.''' الجهاز التنفسى]]
[[ملف:Illu_quiz_lung05.jpg|تصغير|233x233بك|'''الشكل 2.''' الجهاز التنفسى السفلى ، أو &quot;شجرة الجهاز التنفسي&quot; {{ordered list|[[Vertebrate trachea|Trachea]]|[[Main bronchus|Mainstem bronchus]]|[[Secondary bronchus|Lobar bronchus]]|[[Tertiary bronchus|Segmental bronchus]]|[[Bronchiole]]|[[Alveolar duct]]|[[Pulmonary alveolus|Alveolus]]}}]]

فى [[انسان|الإنسان]] [[ثدييات|والثدييات]] التانيه، بيتكون الجهاز التنفسى النموذجى من المسالك التنفسية . وتنقسم دى المسالك لمسالك تنفسية علوية وسفلية. بتشمل المسالك التنفسية العلوية [[مناخير|الأنف]] ، والتجاويف الأنفية ، والجيوب الأنفية ، والبلعوم ، وجزء الحنجرة فوق الأحبال الصوتية . أما المسالك التنفسية السفلية (شوف الشكل 1).&amp;nbsp;2) يشمل الجزء السفلى من الحنجرة ، والقصبة الهوائية ، والشعب الهوائية ، والشعيبات الهوائية ، والحويصلات الهوائية .

الشعب الهوائية المتفرعة فى الجزء السفلى من الجهاز التنفسى غالب ما توصف بأنها الشجرة التنفسية أو الشجرة الرغامية القصبية (الشكل).&amp;nbsp;2) &lt;ref name=&quot;gilroy&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilroy|الأول=Anne M.|عنوان=Atlas of Anatomy|تاريخ=2008|ناشر=Thieme|مكان=Stuttgart|صفحات=108–111|مؤلف2=MacPherson|مؤلف3=Ross|الأول2=Brian R.|الأول3=Lawrence M.|isbn=978-1-60406-062-1}}&lt;/ref&gt; معروفه الفواصل بين نقاط التفرع المتتالية على طول فروع &quot;الشجرة&quot; المختلفة باسم &quot;أجيال&quot; التفرع، و عددها فى الإنسان البالغ حوالى 23 جيل. تتكون الأجيال الأولى (من الجيل 0 ل16 بالتقريب ) من القصبة الهوائية والشعب الهوائية، و القصيبات الهوائية الاكبر حجم اللى تعمل ببساطة كقنوات هوائية ، حيث تنقل الهواء لالقصيبات التنفسية والقنوات السنخية و الأسناخ (من الجيل 17 ل23 بالتقريب )، حيث يتم تبادل الغازات .&lt;ref name=&quot;Pocock&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pocock|الأول=Gillian|عنوان=Human physiology : the basis of medicine|تاريخ=2006|ناشر=Oxford University Press|طبعة=3rd|مكان=Oxford|صفحات=315–317|مؤلف2=Richards|الأول2=Christopher D.|isbn=978-0-19-856878-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tortora|الأول=Gerard J.|مسار=https://archive.org/details/principlesofan1987tort|عنوان=Principles of anatomy and physiology|تاريخ=1987|ناشر=Harper &amp; Row, Publishers|طبعة=Fifth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/principlesofan1987tort/page/556 556–586]|url-access=registration|مؤلف2=Anagnostakos|الأول2=Nicholas P.|isbn=0-06-350729-3}}&lt;/ref&gt; بتتعرف القصيبات الهوائية بأنها ممرات هوائية صغيرة تفتقر لأى دعم غضروفى .&lt;ref name=&quot;gilroy&quot; /&gt;

أول الشعب الهوائية اللى تتفرع من القصبة الهوائية هما الشعبتان الرئيسيتين اليمنى واليسرى. ثانى، فى القطر بس بالنسبة للقصبة الهوائية (1.8&amp;nbsp;(سم)، دى الشعب الهوائية (1-1.4&amp;nbsp;(قطرها سم) &lt;ref name=&quot;Pocock&quot; /&gt; تدخل الرئتين عند كل سرة ، حيث تتفرع لقصبات ثانوية أضيق معروفه بالقصبات الفصية، وهذه تتفرع بدورها لقصبات تالتية أضيق معروفه بالقصبات القطعية. وتتفرع القصبات القطعية لأقسام تانيه (من 1 ل6)&amp;nbsp;معروفه القصبات الهوائية اللى قطرها (مم) &lt;ref name=&quot;Kacmarek&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kacmarek|الأول=Robert M.|مسار=https://books.google.com/books?id=FV9PAQAAQBAJ&amp;pg=PA81|عنوان=Essentials of Respiratory Care - E-Book|تاريخ=13 August 2013|ناشر=Elsevier Health Sciences|لغة=en|مؤلف2=Dimas|مؤلف3=Mack|الأول2=Steven|الأول3=Craig W.|isbn=9780323277785}}&lt;/ref&gt; باسم القصبات الهوائية القطاعية من الرتبة الرابعة والخامسة والسادسة، أو تُجمع مع بعض باسم القصبات الهوائية الفرعية القطاعية.&lt;ref name=&quot;Netter&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Netter|الأول=Frank H.|عنوان=Atlas of Human Anatomy Including Student Consult Interactive Ancillaries and Guides.|تاريخ=2014|ناشر=W B Saunders Co|طبعة=6th|مكان=Philadelphia, Penn.|صفحة=200|isbn=978-1-4557-0418-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Maton|الأول=Anthea|مسار=https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|عنوان=Human Biology and Health|ناشر=Prentice Hall|سنة=1993|مكان=wood Cliffs, New Jersey, US|مؤلف2=Jean Hopkins|مؤلف3=Charles William McLaughlin|مؤلف4=Susan Johnson|مؤلف5=Maryanna Quon Warner|مؤلف6=David LaHart|مؤلف7=Jill D. Wright|isbn=0-13-981176-1}}{{محتاجه رقم صفحه|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

بالمقارنة مع العدد 23 (فى المتوسط) من تفرعات الشجرة التنفسية عند الإنسان البالغ، الفأر عنده حوالى 13 تفرع بس.

الحويصلات الهوائية هيا النهايات المقفولة لـ&quot;الشجرة&quot;، ده معناه أن أى هواء يدخلها لازم يخرج عبر نفس المسار. يخلق نظام كده حيز ميت ، و هو حجم من الهواء (حوالى 150&amp;nbsp;(مل فى الإنسان البالغ) اللى يملأ المسالك الهوائية بعد الزفير، ويُعاد استنشاقه لالحويصلات الهوائية قبل وصول هواء البيئة ليها.&lt;ref name=&quot;fowler1948&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Lung Function studies. II. The respiratory dead space|صحيفة=Am. J. Physiol.|مؤلف=Fowler W.S.|سنة=1948|المجلد=154|العدد=3|صفحات=405–416|pmid=18101134|دوي=10.1152/ajplegacy.1948.154.3.405}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=anatomical dead space|مسار=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/anatomical+dead+space|صحيفة=TheFreeDictionary.com}}&lt;/ref&gt; فى نهاية الشهيق، تمتلئ المسالك الهوائية بهواء البيئة، اللى يُزفر بدون ما يلامس مبادل الغازات.&lt;ref name=&quot;fowler1948&quot; /&gt;

=== أحجام التهوية ===
[[ملف:Lungvolumes_Updated.png|تصغير|550x550بك|'''الشكل 3:''' مخرجات جهاز قياس التنفس. تشير الحركة الصاعدة للرسم البياني، عند قراءته من اليسار، لاستنشاق الهواء؛ فى الوقت نفسه تمثل الحركات الهابطة الزفير.]]

الرئتين تتمدد و تتقلص خلال دورة التنفس،و ده يوصل لدخول الهواء وخروجه منهما. حجم الهواء الداخل أو الخارج من الرئتين فى ظروف الراحة الطبيعية ( حجم المد والجزر وقت الراحة حوالى 500)&amp;nbsp;يتم قياس حجم الهواء (مل)، و الأحجام اللى يتم تحريكها وقت الشهيق والزفير القسريين الأقصى عند البشر عن طريق قياس التنفس .&lt;ref name=&quot;tortora8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tortora|الأول=Gerard J.|مسار=https://archive.org/details/principlesofanat05tort|عنوان=Principles of anatomy and physiology|تاريخ=1987|ناشر=Harper &amp; Row, Publishers|طبعة=Fifth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/principlesofanat05tort/page/570 570–572]|url-access=registration|مؤلف2=Anagnostakos|الأول2=Nicholas P.|isbn=0-06-350729-3}}&lt;/ref&gt; يوضح الشكل تحته مخطط نموذجى لتنفس الإنسان البالغ مع الاسامى اللى تُطلق على مختلف التغيرات فى حجم الهواء اللى ممكن تخضع ليها الرئتين.&amp;nbsp;3):

 مش ممكن إخراج كل الهواء الموجود فى الرئتين وقت الزفير القسرى الأقصى ( ERV ). ده هو الحجم المتبقى (حجم الهواء المتبقى لحد بعد الزفير القسرى)  اللى حوالى 1.0-1.5&amp;nbsp;اللترات اللى  مش ممكن قياسها بجهاز قياس التنفس. الأحجام اللى بتشمل الحجم المتبقى (أى السعة الوظيفية المتبقية اللى  حوالى 2.5-3.0&amp;nbsp;لترات، وسعة الرئة الكلية حوالى 6&amp;nbsp;و علشان كده،  مش ممكن قياس حجم الهواء (باللترات) باستخدام جهاز قياس التنفس. ويتطلب قياسه تقنيات خاصة.&lt;ref name=&quot;tortora82&quot;&gt;{{cite book|last1=Tortora|first1=Gerard J.|url=https://archive.org/details/principlesofanat05tort|title=Principles of anatomy and physiology|date=1987|publisher=Harper &amp; Row, Publishers|edition=Fifth|location=New York|pages=[https://archive.org/details/principlesofanat05tort/page/570 570–572]|url-access=registration|last2=Anagnostakos|first2=Nicholas P.|isbn=0-06-350729-3}}&lt;/ref&gt;

الجدول ده بيوضح معدلات التنفس، سواء عن طريق الفم أو الأنف أو بالحويصلات الهوائية ، و كيفية حسابها. معروف عدد دورات التنفس فى الدقيقة بمعدل التنفس . يتنفس الإنسان السليم فى المتوسط من 12 ل16 مرة فى الدقيقة.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!قياس
! معادلة
! وصف
|-
| تهوية دقيقة
| حجم المد والجزر * معدل التنفس
| إجمالى حجم الهواء الداخل لالأنف أو الفم أو الخارج منهم فى الدقيقة الواحدة أو التنفس الطبيعى.
|-
| التهوية السنخية
| (حجم المد والجزر - الحيز الميت ) * معدل التنفس
| حجم الهواء الداخل أو الخارج من الحويصلات الهوائية فى الدقيقة.
|-
| تهوية المساحات الميتة
| المساحة الميتة * معدل التنفس
| حجم الهواء اللى لا يوصل لالحويصلات الهوائية وقت الشهيق، ولكنه يبقى فى المسالك الهوائية، فى الدقيقة.
|}

=== آليات التنفس ===
[[ملف:Real-time_MRI_-_Thorax.ogv|يسار|تصغير| '''الشكل 6:''' التصوير بالرنين المغناطيسى فى الوقت الحقيقى لحركات الصدر البشرى وقت التنفس]]
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tleft&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:204px;max-width:204px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;theader&quot;&gt;حركات &quot;مقبض المضخة&quot; و&quot;مقبض الدلو&quot; للأضلاع&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:202px;max-width:202px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:Ribcage_during_inhalation.jpg|200x200بك]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt; '''الشكل 4:''' تأثير [[Muscles of respiration|عضلات الشهيق]] فى توسيع [[Rib cage|القفص الصدرى]] . بيتقال على الحركة الموضحة هنا اسم [[Pump handle movement|حركة مقبض المضخة]] للقفص الصدرى.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:202px;max-width:202px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:Costillas.png|348x348بك]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;'''الشكل 5:''' فى دى الصورة للقفص الصدري، بيظهر بوضوح انحدار الأضلاع السفلية من خط النص لالخارج. وده يسمح بحركة مشابهة لـ&quot;تأثير مقبض المضخة&quot;، لكن فى دى الحالة، بتتسمما [[Bucket handle movement|حركة مقبض الدلو]] . أما لون الأضلاع فيشير لتصنيفها، ولا علاقة له بالموضوع هنا.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;{{Multiple image
| محاذاة = top
| اتجاه = horizontal
| image1 = Quiet breathing.jpg
| width1 = 200
| caption1 = '''Fig. 7''' The muscles of breathing at rest: inhalation on the left, exhalation on the right. Contracting muscles are shown in red; relaxed muscles in blue. Contraction of the [[Thoracic diaphragm|diaphragm]] generally contributes the most to the expansion of the chest cavity (light blue). However, at the same time, the intercostal muscles pull the ribs upwards (their effect is indicated by arrows) also causing the [[rib cage]] to expand during inhalation (see diagram on other side of the page). The relaxation of all these muscles during exhalation causes the rib cage and abdomen (light green) to elastically return to their resting positions. Compare with Fig. 6, the MRI video of the chest movements during the breathing cycle.
| image2 = Forceful breathing.jpg
| width2 = 200
| caption2 = '''Fig. 8''' The muscles of forceful breathing (inhalation and exhalation). The color code is the same as on the left. In addition to a more forceful and extensive contraction of the diaphragm, the intercostal muscles are aided by the accessory muscles of inhalation to exaggerate the movement of the ribs upwards, causing a greater expansion of the rib cage. During exhalation, apart from the relaxation of the muscles of inhalation, the abdominal muscles actively contract to pull the lower edges of the rib cage downwards decreasing the volume of the rib cage, while at the same time pushing the diaphragm upwards deep into the thorax.
| header = Breathing
}}

فى [[ثدييات|الثدييات]] ، يرجع الشهيق فى حالة الراحة بشكل أساسى لانقباض الحجاب الحاجز . و هو صفيحة عضلية مقببة الشكل تفصل التجويف الصدرى عن التجويف البطنى. عند انقباضه، تتسطح الصفيحة (أى تتحرك للأسفل زى ما هو موضح فى الشكل).&amp;nbsp;7) زيادة حجم التجويف الصدرى فى المحور القدام الخلفى. يدفع الحجاب الحاجز المنقبض أعضاء البطن لالأسفل. لكن علشان قاع الحوض يمنع أعضاء البطن السفلية من التحرك فى ذلك الاتجاه، محتويات البطن المرنة تتسبب فى انتفاخ البطن لالخارج نحو القدام والجانبين، لأن عضلات البطن المرتخية لا تقاوم دى الحركة (الشكل 1).&amp;nbsp;7) يُشار ساعات لده الانتفاخ السلبى تمام (والانكماش وقت الزفير) للبطن وقت التنفس الطبيعى باسم &quot;التنفس البطني&quot;، رغم أنه فى الواقع &quot;تنفس حجابي&quot;، و هو غير مرئى من الخارج. تستخدم الثدييات عضلات بطنها بس وقت الزفير القوى (شوف الشكل).&amp;nbsp;8، والمناقشة تحته) ولا يتم استخدامه وقت أى شكل من أشكال الاستنشاق.

مع انقباض الحجاب الحاجز، يتسع القفص الصدرى فى نفس الوقت عن طريق سحب الأضلاع لأعلى بالعضلات الوربية زى ما هو موضح فى الشكل.&amp;nbsp;4. كل الأضلاع تميل لالأسفل من الخلف لالقدام (كما هو موضح فى الشكل).&amp;nbsp;4)؛ لكن الأضلاع السفلية تميل '' كمان '' لالأسفل من خط الوسط لالخارج (الشكل).&amp;nbsp;5). و علشان كده ممكن زيادة القطر العرضى للقفص الصدرى بنفس الطريقة اللى يتم بيها زيادة القطر القدام الخلفى عن طريق اللى يتسما بحركة مقبض المضخة الموضحة فى الشكل.&amp;nbsp;4.

توسع التجويف الصدرى عمودى نتيجة انقباض الحجاب الحاجز، و توسعه أفقى نتيجة ارتفاع الأضلاع من القدام والجانبين، يوصل لانخفاض الضغط جوه الصدر. تكون الرئتين مفتوحتين للهواء الخارجي، وبفضل مرونتهما، تتمددان لملء الفراغ المتزايد. يساعد السائل الجنبى الموجود بين طبقتى غشاء الجنب اللى تغطيان الرئتين على تقليل الاحتكاك وقت تمدد الرئتين وانقباضهما. يدخل الهواء لالرئتين عبر المسالك الهوائية التنفسية (الشكل 2). فى الشخص السليم، تبتدى دى المسالك من الأنف .&lt;ref name=&quot;cc&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Should You Breathe Through Your Mouth or Your Nose?|مسار=https://health.clevelandclinic.org/breathe-mouth-nose/|ناشر=[[Cleveland Clinic]]|تاريخ-الوصول=2020-06-28|تاريخ=2016-04-29|مؤلف=Turowski|الأول=Jason}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Your Nose, the Guardian of Your Lungs|مسار=https://www.bmc.org/otolaryngology-head-neck-surgery/resources/your-nose-guardian-your-lungs|ناشر=[[Boston Medical Center]]|تاريخ-الوصول=2020-06-29}}&lt;/ref&gt; (من الممكن أن تبتدى من الفم، اللى بيعتبرنظام التنفس الاحتياطى. رغم ده ، التنفس الفموى المزمن يوصل لالمرض أو بيعتبرعلامة عليه.&lt;ref name=&quot;harmful&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان='Mouth-breathing' gross, harmful to your health|مسار=https://www.nbcnews.com/healthmain/mouth-breathing-gross-harmful-your-health-1C6437430|ناشر=NBC News|تاريخ-الوصول=2020-06-28|تاريخ=2011-01-11|مؤلف=Dahl|الأول=Melissa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nesnpr&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=How The 'Lost Art' Of Breathing Can Impact Sleep And Resilience|مسار=https://www.npr.org/transcripts/862963172|ناشر=[[NPR|National Public Radio (NPR)]]/[[Fresh Air]]|تاريخ-الوصول=2020-06-23|تاريخ=2020-05-27|مؤلف=Gross|الأول=Terry}}&lt;/ref&gt; ). وتنتهى المسالك دى فى أكياس ميكروسكوبية مقفولة بتتسمما الحويصلات الهوائية ، هيا مفتوحة دايما، رغم إمكانية تغيير أقطار أقسامها المختلفة بالجهازين العصبيين الودى واللاودى. لذلك، يكون ضغط الهواء فى الحويصلات الهوائية دايما قريب من ضغط الهواء الجوى (حوالى 100).&amp;nbsp;(كيلو باسكال عند مستوى سطح البحر) فى حالة الراحة، مع تدرجات الضغط الناتجة عن انقباض وتمدد الرئتين اللى تتسبب فى دخول وخروج الهواء من الرئتين وقت التنفس، ونادر ما تتجاوز 2-3&amp;nbsp;كيلو باسكال.&lt;ref name=&quot;Chrisvan L 1995&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On the stability of subatmospheric intrapleural and intracranial pressures|صحيفة=News in Physiological Sciences|مؤلف=Koen|الأول=Chrisvan L.|تاريخ=1995|المجلد=10|العدد=4|صفحات=176–178|مؤلف2=Koeslag|الأول2=Johan H.|دوي=10.1152/physiologyonline.1995.10.4.176}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Williams &amp; Wilkins&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=West|الأول=J.B.|عنوان=Respiratory physiology: the essentials.|تاريخ=1985|ناشر=Williams &amp; Wilkins|مكان=Baltimore|صفحات=21–30, 84–84, 98–101}}&lt;/ref&gt;

وقت الزفير، الحجاب الحاجز و العضلات الوربية بيسترخو . ده يعيد الصدر والبطن لوضع تحدده مرونتهما التشريحية. وده هو &quot;وضع الراحة المتوسط&quot; للصدر والبطن (الشكل 1).&amp;nbsp;7) لما تحتوى الرئتين على سعتهما الوظيفية المتبقية من الهواء (المنطقة الزرقاء الفاتحة فى الرسم التوضيحى الأيمن من الشكل).&amp;nbsp;7)، اللى حجمه فى الإنسان البالغ حوالى 2.5-3.0&amp;nbsp;لترات (الشكل)&amp;nbsp;3).&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;/&gt; بيستمر الزفير وقت الراحة لمدة ضعف مدة الشهيق بالتقريب لأن الحجاب الحاجز يسترخى بشكل سلبى اكتر لطف من انقباضه النشط وقت الشهيق.
[[ملف:Alveolar_air.png|يسار|تصغير|400x400بك|'''الشكل 9:''' التغيرات فى تركيب هواء الحويصلات الهوائية خلال دورة تنفس طبيعية فى حالة الراحة. يشير المقياس على اليسار، والخط الأزرق، لالضغوط الجزئية لتانى أكسيد الكربون بالكيلوباسكال، فى الوقت نفسه يشير المقياس على اليمين والخط الأحمر، لالضغوط الجزئية للأكسجين، كمان بالكيلوباسكال (لتحويل الكيلوباسكال لمليمتر زئبقي، اضرب فى 7.5).]]

بيتقال على حجم الهواء اللى يدخل ''أو'' يخرج (عن طريق الأنف أو الفم) خلال دورة تنفس واحدة اسم حجم المد والجزر . و ده الحجم حوالى 500 عند الإنسان البالغ فى حالة الراحة.&amp;nbsp;ملليلتر لكل نفس. فى نهاية الزفير، تحتوى المسالك الهوائية على حوالى 150&amp;nbsp;ملليلتر من هواء الحويصلات الهوائية، و هو أول هواء يُعاد استنشاقه لالحويصلات الهوائية وقت الشهيق.&lt;ref name=&quot;fowler1948&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pulmonary gas exchange during histamine-induced bronchoconstriction in asthmatic subjects.|صحيفة=Chest|مؤلف=Burke|الأول=TV|سنة=1989|المجلد=96|العدد=4|صفحات=752–6|مؤلف2=Küng, M|مؤلف3=Burki, NK|s2cid=18569280|pmid=2791669|دوي=10.1378/chest.96.4.752}}&lt;/ref&gt; معروف حجم الهواء اللى يُزفر من الحويصلات الهوائية ويرجع ليها تانى باسم تهوية الحيز الميت ،و ده يوصل لأن 500&amp;nbsp;يتم استنشاق 350 مل بس فى الحويصلات الهوائية مع كل نفس&amp;nbsp;مل (500)&amp;nbsp;مل – 150&amp;nbsp;مل = 350&amp;nbsp;مل) هو هواء نقى دافئ ورطب.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; من كده الحين، 350&amp;nbsp;يتم خلط ملليلتر من الهواء النقى وتخفيفه كويس بالهواء المتبقى فى الحويصلات الهوائية بعد الزفير الطبيعى (أى السعة الوظيفية المتبقية اللى حوالى 2.5-3.0).&amp;nbsp;(لترات)، من الواضح أن تركيبة هواء الحويصلات الهوائية تتغير بشكل طفيف اوى خلال دورة التنفس (شوف الشكل 9). ويبقى ضغط الأكسجين (أو الضغط الجزئى) قريب من 13-14&amp;nbsp;كيلو باسكال (حوالى 100)&amp;nbsp;مم&amp;nbsp;الزئبق)، ونسبة تانى أكسيد الكربون قريبة اوى من 5.3&amp;nbsp;كيلو باسكال (أو 40&amp;nbsp;مم&amp;nbsp;(زئبق). وده يتناقض مع تركيبة الهواء الخارجى الجاف عند مستوى سطح البحر، حيث الضغط الجزئى للأكسجين 21&amp;nbsp;كيلو باسكال (أو 160)&amp;nbsp;مم&amp;nbsp;الزئبق) وتانى أكسيد الكربون 0.04&amp;nbsp;كيلو باسكال (أو 0.3&amp;nbsp;(ملم زئبق).&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;

وقت التنفس العميق ( فرط التنفس )، زى ما هو الحال وقت ممارسة الرياضة، الشهيق بيحصل نتيجة انقباض الحجاب الحاجز بقوة اكبر وحركة أوسع مقارنه بحالة الراحة (الشكل 8). اضافه  لذلك، تُعزز &quot; عضلات الشهيق المساعدة &quot; عمل العضلات الوربية (الشكل 8). تمتد دى العضلات من الفقرات العنقية وقاعدة الجمجمة لالأضلاع العلوية وعظم القص ، و ساعات عبر اتصال وسيط بعظمى الترقوة .&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;/&gt; عند انقباضها، بيزيد حجم القفص الصدرى الداخلى بشكل اكبر بكثيرو ده ممكن تحقيقه بانقباض العضلات الوربية وحدها. عند النظر من بره الجسم، بيتقال على ارتفاع عظمى الترقوة وقت الشهيق المجهد أو الشاق ساعات اسم &quot;التنفس الترقوي&quot; ، ويُلاحظ بشكل خاص وقت نوبات [[ربو|الربو]] ولدى الأشخاص المصابين بمرض الانسداد الرئوى المزمن .

وقت التنفس العميق، الزفير بيحصل نتيجة استرخاء كل عضلات الشهيق. لكن الآن، بدل أن تبقى عضلات البطن مسترخية ( زى فى حالة الراحة)، تنقبض بقوة ساحبةً الحواف السفلية للقفص الصدرى للأسفل (القدام والجانبين) (الشكل 1).&amp;nbsp;8). ده لا يقلل حجم القفص الصدرى بشكل كبير فحسب، لكن يدفع كمان أعضاء البطن لأعلى باتجاه الحجاب الحاجز اللى يبرز بالتالى بعمق فى الصدر (الشكل).&amp;nbsp;8) بقا حجم الرئة فى نهاية الزفير أقل بكتير من حجمها فى نص وضع الراحة، وفيه كمية هواء أقل بكتير من &quot;السعة الوظيفية المتبقية&quot; فى وضع الراحة. رغم ده ، مش ممكن إفراغ الرئتين تمام عند الثدييات الطبيعية. ففى الإنسان البالغ، يبقى دايما ما يقلش عن لتر واحد من الهواء المتبقى فى الرئتين بعد الزفير الكامل.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;

التنفس الإيقاعى التلقائي، شهيق و زفير ، ممكن ينقطع بسبب السعال والعطس (أشكال الزفير القوى اوى )، والتعبير عن طيف واسع من المشاعر (الضحك، التنهد، الصراخ من الألم، الشهيق المتقطع)، وبأفعال إرادية كالكلام والغناء والصفير والعزف على آلات النفخ. كل الأفعال دى بتعتمد على العضلات المذكورة ، و تأثيرها على حركة الهواء جوه و بره الرئتين.

مع ان مناورة فالسالفا مش شكل من أشكال التنفس، إلا أنها تُشرك عضلات الجهاز التنفسى. فهى فى الواقع جهد زفيرى قوى اوى ضد مزمار مقفول بإحكام، بحيث مش ممكن للهواء أن يتسرب من الرئتين.&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Valsalva Manoeuvre: A critical review|صحيفة=South Pacific Underwater Medicine Society Journal|مسار=http://archive.rubicon-foundation.org/6264|مؤلف=Taylor|الأول=D|سنة=1996|المجلد=26|العدد=1|أكلس=16986801|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100131114931/http://archive.rubicon-foundation.org/6264|تاريخ-الأرشيف=2010-01-31|تاريخ-الوصول=14 March 2016|issn=0813-1988|url-status=dead|access-date=2026-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131114931/http://archive.rubicon-foundation.org/6264}}&lt;/ref&gt; و بدل ده، يتم إخراج محتويات البطن فى الاتجاه المعاكس، عبر فتحات فى قاع الحوض. تنقبض عضلات البطن بقوة شديدة،و ده يوصل لارتفاع الضغط جوه البطن والصدر لمستويات عالية للغاية. ممكن القيام بمناورة فالسالفا طوع، لكن فى الغالب رد فعل لا إرادى بيحصل عند محاولة إفراغ البطن وقت، زى ، التبرز المؤلم، أو وقت الولادة. ويتوقف التنفس وقت دى المناورة.

=== تبادل الغازات ===
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:254px;max-width:254px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;theader&quot;&gt;آلية تبادل الغازات&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:252px;max-width:252px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:Gas_exchange.jpg|346x346بك]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt; '''الشكل 11:''' رسم تخطيطى مبسط لعملية تبادل الغازات فى رئتى الثدييات، مع التركيز على الاختلافات بين تركيب الغازات فى الهواء المحيط، وهواء الحويصلات الهوائية (باللون الأزرق الفاتح) اللى يتوازن معه دم الشعيرات الدموية الرئوية، وضغوط غازات الدم فى الدم الشريانى الرئوى (الدم الأزرق الداخل لالرئة على اليسار) والدم الوريدى (الدم الأحمر الخارج من الرئة على اليمين). كل ضغوط الغازات مُقاسة بالكيلوباسكال (kPa). للتحويل لمليمتر زئبقى (mmHg)، اضرب فى 7.5.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:252px;max-width:252px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot;&gt;[[File:Alveolus.jpg|250x250بك]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;'''الشكل 12:''' رسم تخطيطى لمقطع نسيجى عرضى لجزء من نسيج الرئة، بيبيين [[Pulmonary alveolus|حويصلة هوائية]] منتفخة بشكل طبيعى (فى نهاية زفير طبيعى)، وجدرانها اللى فيها [[Pulmonary circulation|الشعيرات الدموية الرئوية]] (موضحة فى المقطع العرضى). يوضح ده كيف أن دم الشعيرات الدموية الرئوية محاط تمام بهواء الحويصلات الهوائية. فى الرئة البشرية الطبيعية، تحتوى كل الحويصلات الهوائية مجتمعة على حوالى 3 لترات من هواء الحويصلات الهوائية. تحتوى كل الشعيرات الدموية الرئوية على حوالى 100 لتر.&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;مل من الدم.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ملف:Alveolar_Wall.svg|left|تصغير|300x300بك|'''الشكل 10:''' مقطع نسيجى عرضى لجدار حويصلة هوائية يوضح الطبقات اللى تتحرك الغازات عبرها بين بلازما الدم وهواء الحويصلات الهوائية. الأجسام الزرقاء الداكنة هيا أنوية الخلايا البطانية الشعرية والخلايا الحويصلية.&amp;nbsp;أنا&amp;nbsp;الخلايا الظهارية (أو النوع&amp;nbsp;1&amp;nbsp;الخلايا الرئوية ). الجسمان الأحمران المسميان &quot;RBC&quot; هما [[كرات الدم الحمرا|خلايا الدم الحمرا]] فى الدم الشعيرى الرئوى.]]

الغرض الأساسى للجهاز التنفسى يتمثل فى معادلة الضغوط الجزئية للغازات التنفسية فى هواء الحويصلات الهوائية مع تلك الموجودة فى دم الشعيرات الدموية الرئوية (الشكل 11). وتحدث دى العملية عن طريق الانتشار البسيط، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Maton|الأول=Anthea|عنوان=Human Biology and Health|ناشر=Prentice Hall|سنة=2010|مكان=Englewood Cliffs|صفحات=108–118|مؤلف2=Hopkins|مؤلف3=Johnson|مؤلف4=McLaughlin|مؤلف5=Warner|مؤلف6=LaHart Wright|الأول2=Jean Susan|الأول3=Charles William|الأول4=Maryanna Quon|الأول5=David|الأول6=Jill|isbn=978-0134234359}}&lt;/ref&gt; عبر غشاء رقيق اوى (معروف باسم الحاجز الدموى الهوائى )، اللى يشكل حيطان الحويصلات الهوائية الرئوية (الشكل 12).&amp;nbsp;10). بيتكون من الخلايا الظهارية السنخية ، و أغشيتها القاعدية ، والخلايا البطانية للشعيرات الدموية السنخية (الشكل).&amp;nbsp;10).&lt;ref name=&quot;grays&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Williams|الأول=Peter L.|عنوان=Gray's Anatomy|تاريخ=1989|ناشر=Churchill Livingstone|طبعة=Thirty-seventh|مكان=Edinburgh|صفحات=1278–1282|مؤلف2=Warwick|مؤلف3=Dyson|مؤلف4=Bannister|الأول2=Roger|الأول3=Mary|الأول4=Lawrence H.|isbn=0443-041776}}&lt;/ref&gt; ده الحاجز الغازى الدموى رقيق اوى (فى البشر، فى المتوسط، 2.2&amp;nbsp;يبلغ سمكها ميكرومتر واحد. هيا مطوية لحوالى 300 مليون كيس هوائى صغير يسمى الحويصلات الهوائية &lt;ref name=&quot;grays&quot; /&gt; (حجم كل منها يتراوح بين 75 و300).&amp;nbsp;تتفرع دى الأوعية (قطرها ميكرومتر) من القصيبات التنفسية فى الرئتين ،و ده يوفر مساحة سطح كبيرة اوى (حوالى 145).&amp;nbsp;م &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ) لحدوث تبادل الغازات.&lt;ref name=&quot;grays&quot; /&gt;

حجم الهواء الموجود جوه الحويصلات الهوائية حجم شبه دائم يتراوح بين 2.5 و 3.0&amp;nbsp;لترات تحيط تمام بالدم الشعيرى السنخى (الشكل).&amp;nbsp;12). يضمن ده أن يكون توازن الضغوط الجزئية للغازات فى الحجرتين فعال اوى ويحدث بسرعة كبيرة. و علشان كده، الدم الخارج من الشعيرات الدموية السنخية اللى يتوزع فى النهاية فى كل اماكن الجسم يكون له ضغط جزئى للأكسجين يتراوح بين 13 و14.&amp;nbsp;كيلو باسكال (100)&amp;nbsp;ملم زئبق)، وضغط جزئى لتانى أكسيد الكربون 5.3&amp;nbsp;كيلو باسكال (40&amp;nbsp;(ملم زئبق) (أى نفس ضغوط غازى الأكسجين وتانى أكسيد الكربون فى الحويصلات الهوائية).&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tortora|الأول=Gerard J.|مسار=https://archive.org/details/principlesofan1987tort|عنوان=Principles of anatomy and physiology|تاريخ=1987|ناشر=Harper &amp; Row, Publishers|طبعة=Fifth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/principlesofan1987tort/page/556 556–586]|url-access=registration|مؤلف2=Anagnostakos|الأول2=Nicholas P.|isbn=0-06-350729-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTortoraAnagnostakos1987&quot;&gt;Tortora, Gerard J.; Anagnostakos, Nicholas P. (1987). &lt;span class=&quot;id-lock-registration&quot; title=&quot;Free registration required&quot;&gt;[[iarchive:principlesofan1987tort|''Principles of anatomy and physiology'']]&lt;/span&gt; (Fifth&amp;nbsp;ed.). New York: Harper &amp; Row, Publishers. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:principlesofan1987tort/page/556|556–586]]. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-06-350729-3|0-06-350729-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; كما اتذكر فى القسم أعلاه ، الضغوط الجزئية المقابلة للأكسجين وتانى أكسيد الكربون فى الهواء المحيط (الجاف) عند مستوى سطح البحر هيا 21&amp;nbsp;كيلو باسكال (160)&amp;nbsp;(ملم زئبق) و 0.04&amp;nbsp;كيلو باسكال (0.3&amp;nbsp;(ملم زئبق) على التوالى.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;

يمكن الحفاظ على الاختلاف الملحوظ ده بين تركيب هواء الحويصلات الهوائية وهواء الهواء المحيط لأن السعة الوظيفية المتبقية موجودة فى أكياس مقفولة متصلة بالهواء الخارجى عبر أنابيب ضيقة وطويلة نسبى (المسالك الهوائية: [[مناخير|الأنف]] ، والبلعوم ، والحنجرة ، والقصبة الهوائية ، والشعب الهوائية و فروعها وصول للشعيبات الهوائية )، اللى لازم يمر الهواء من خلالها لجوه والخارج ( مافيش تدفق أحادى الاتجاه زى ما هو الحال فى رئة الطائر ). ده التشريح النموذجى للثدييات، و حقيقة أن الرئتين لا تُفرغان وتُعاد نفخهما مع كل نفس (مما يترك حجم كبير من الهواء، حوالى 2.5-3.0 لتر).&amp;nbsp;يضمن وجود 350 لتر فى الحويصلات الهوائية بعد الزفير، أن تركيبة هواء الحويصلات الهوائية ما بتتأثرش إلا بشكل طفيف عند 350&amp;nbsp;يُخلط ملليلتر من الهواء النقى مع كل شهيق. وهكذا، يُزوَّد الحيوان بـ&quot;جوٍّ متنقل&quot; خاص اوى، يختلف تركيبه اختلاف كبير عن هواء الجو المحيط فى الوقت الحاضر .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lovelock|الأول=James|مسار=https://archive.org/details/healinggaiaprac00love|عنوان=Healing Gaia: Practical medicine for the Planet|تاريخ=1991|ناشر=Harmony Books|مكان=New York|صفحات=21–34, 73–88|url-access=registration|isbn=0-517-57848-4}}&lt;/ref&gt; ده الجو المتنقل ( السعة الوظيفية المتبقية ) هو اللى يتعرض له الدم، و علشان كده أنسجة الجسم، مش الهواء الخارجى. الضغوط الجزئية الشريانية للأكسجين وتانى أكسيد الكربون تُظبط بشكل تلقائى . يؤدى ارتفاع الضغط الجزئى الشريانى &lt;sub&gt;لثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون، وانخفاض الضغط الجزئى الشريانى &lt;sub&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; بدرجة أقل، لتنفس أعمق و أسرع بشكل انعكاسى لحد تعود ضغوط غازات الدم فى الرئتين، و علشان كده فى الدم الشرياني، لوضعها الطبيعى. ويحدث العكس عند انخفاض ضغط تانى أكسيد الكربون، أو عند ارتفاع ضغط الأكسجين بدرجة أقل: حيث يقل معدل وعمق التنفس لحد تعود غازات الدم لوضعها الطبيعى.

بما أن الدم الواصل للشعيرات الدموية السنخية فيه ضغط جزئى &lt;sub&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; يبلغ، فى المتوسط، 6&amp;nbsp;كيلو باسكال (45&amp;nbsp;(ملم زئبق)، فى الوقت نفسه الضغط فى هواء الحويصلات الهوائية 13-14&amp;nbsp;كيلو باسكال (100)&amp;nbsp;(ملم زئبق)، هايحصل انتشار صافٍ للأكسجين فى الدم الشعيري،و ده يغير تركيبة 3&amp;nbsp;لترات من هواء الحويصلات الهوائية بشكل طفيف. وبالمثل، علشان الدم اللى يوصل لالشعيرات الدموية فى الحويصلات الهوائية يحتوى كمان على ضغط جزئى &lt;sub&gt;لثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون حوالى 6&amp;nbsp;كيلو باسكال (45&amp;nbsp;(ملم زئبق)، فى الوقت نفسه ضغط الهواء السنخى 5.3&amp;nbsp;كيلو باسكال (40&amp;nbsp;عند ضغط 5 ملم زئبق، بيحصل انتقال صافٍ لتانى أكسيد الكربون من الشعيرات الدموية لالحويصلات الهوائية. وتستلزم التغيرات الناتجة عن دى التدفقات الصافية للغازات الفردية جوه وخارج هواء الحويصلات الهوائية استبدال حوالى 15% من هواء الحويصلات الهوائية بهواء محيط كل 5 أيام.&amp;nbsp;ثوانى معدودة. ويتم التحكم فى ذلك بدقة متناهية بمراقبة غازات الدم الشريانى (اللى تعكس بدقة تركيب هواء الحويصلات الهوائية) بالجسمين الأبهرى والسباتي، و مستشعر غازات الدم ودرجة الحموضة الموجود على السطح القدام للنخاع المستطيل فى الدماغ. توجد كمان مستشعرات للأكسجين وتانى أكسيد الكربون فى الرئتين، لكن تحدد بشكل أساسى أقطار القصيبات والشعيرات الدموية الرئوية ، و علشان كده فهى مسؤولة عن توجيه تدفق الهواء والدم لأجزاء مختلفة من الرئتين. لا يتحقق ذلك إلا نتيجة للحفاظ بدقة على تكوين الثلاثة&amp;nbsp;لترات من هواء الحويصلات الهوائية، ومع كل نفس يُطرح جزء من تانى أكسيد الكربون فى الغلاف الجوى ويُمتص جزء من الأكسجين من الهواء الخارجى. إذا فُقد من تانى أكسيد الكربون اكتر من المعتاد نتيجة فرط التنفس لفترة قصيرة، فسيتباطأ التنفس أو يتوقف لحد يرجع الضغط الجزئى لتانى أكسيد الكربون فى الحويصلات الهوائية ل5.3&amp;nbsp;كيلو باسكال (40&amp;nbsp;(ملم زئبق). لذلك، من غير الصحيح، بالمعنى الدقيق للكلمة، أن الوظيفة الأساسية للجهاز التنفسى هيا التخلص من تانى أكسيد الكربون &quot;الفضلات&quot; فى الجسم. لكن ممكن اعتبار تانى أكسيد الكربون اللى يُزفر مع كل نفس، على نحو أدق، نتاج ثانوى لتوازن تانى أكسيد الكربون ودرجة الحموضة فى السائل بره الخلوى للجسم.

إذا التوازنات دى اختلّت ، فبيحصل حماض تنفسى أو قلاء تنفسى . على المدى البعيد، ممكن تعويض الحالات دى عن طريق تعديلات كلوية لتركيز أيونات الهيدروجين (H &lt;sup&gt;+)&lt;/sup&gt; والبيكربونات ( &lt;sub&gt;HCO3-&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;)&lt;/sup&gt; فى البلازما ؛ لكن بما أن ده يستغرق وقت، فممكن تحصل متلازمة فرط التنفس ، زى ، لما يتسبب الهياج أو القلق فى تنفس الشخص بسرعة وعمق،و ده يوصل لقلاء تنفسى مزعج نتيجة إطلاق كمية كبيرة من &lt;sub&gt;ثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون من الدم لالهواء الخارجى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parental attachment, premorbid personality, and mental health in young males with hyperventilation syndrome.|صحيفة=Psychiatry Research|مؤلف=Shu|الأول=BC|تاريخ=2007-10-31|المجلد=153|العدد=2|صفحات=163–70|مؤلف2=Chang, YY|مؤلف3=Lee, FY|مؤلف4=Tzeng, DS|مؤلف5=Lin, HY|مؤلف6=Lung, FW|s2cid=3931401|pmid=17659783|دوي=10.1016/j.psychres.2006.05.006}}&lt;/ref&gt; الأكسجين يتميز بانخفاض ذوبانه فى الماء، و علشان كده يُحمل فى الدم مرتبط بشكل ضعيف [[هيموجلوبين|بالهيموجلوبين]] . يرتبط الأكسجين بالهيموجلوبين بأربع مجموعات هيم فيها الحديدوز لكل جزيء هيموجلوبين. لما تحمل كل مجموعة هيم جزيء أكسجين واحد، اتقال إن الدم &quot; &lt;sub&gt;مشبع&lt;/sub&gt; &quot; بالأكسجين، ولن توصل أى زيادة إضافية فى الضغط الجزئى للأكسجين لزيادة ملحوظة فى تركيز الأكسجين فى الدم. يُحمل معظم تانى أكسيد الكربون فى الدم على شكل أيونات &lt;sup&gt;بيكربونات&lt;/sup&gt; ( &lt;sub&gt;HCO₃⁻&lt;/sub&gt; ) فى البلازما. بس، تحويل &lt;sub&gt;ثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون المذاب ل&lt;sub&gt;بيكربونات&lt;/sub&gt; (عن طريق إضافة الماء) بطيء اوى مقارنه بمعدل دوران الدم فى الأنسجة من جهة، و فى الشعيرات الدموية السنخية من جهة تانيه. علشان كده &lt;sup&gt;،&lt;/sup&gt; بيتحفز ده التفاعل بإنزيم الأنهيدراز الكربونى ، و هو [[انزيم|إنزيم]] موجود جوه [[كرات الدم الحمرا|خلايا الدم الحمرا]] .&lt;ref name=&quot;pmid10854618&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The distribution and physiological significance of carbonic anhydrase in vertebrate gas exchange organs|صحيفة=Respiration Physiology|vauthors=Henry RP, Swenson ER|تاريخ=June 2000|المجلد=121|العدد=1|صفحات=1–12|pmid=10854618|دوي=10.1016/S0034-5687(00)00110-9}}&lt;/ref&gt; ممكن يسير التفاعل فى الاتجاهين اعتماد على الضغط الجزئى السائد &lt;sub&gt;لثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون.&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;/&gt; بتتشال كمية صغيرة من تانى أكسيد الكربون على الجزء البروتينى من جزيئات الهيموجلوبين على شكل مجموعات كاربامينو . التركيز الكلى لتانى أكسيد الكربون (على شكل أيونات بيكربونات، &lt;sub&gt;وثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون المذاب، ومجموعات كاربامينو) فى الدم الشريانى (أى بعد ما يتوازن مع هواء الحويصلات الهوائية) حوالى 26&amp;nbsp;ملى مولار (أو 58)&amp;nbsp;مل/100 مل)، &lt;ref name=&quot;ciba&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Diem|الأول=K.|عنوان=in: Scientific Tables|تاريخ=1970|ناشر=CIBA-GEIGY Ltd.|طبعة=Seventh|مكان=Basle, Switzerland|صفحة=571|الفصل=Blood – Inorganic substances|مؤلف2=Lentner|الأول2=C.}}&lt;/ref&gt; مقارنة بتركيز الأكسجين فى الدم الشريانى المشبع اللى حوالى 9&amp;nbsp;ملى مولار (أو 20)&amp;nbsp;مل/100 مل من الدم).&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;

=== التحكم فى التهوية ===

تتم تهوية الرئتين عند الثدييات عبر مراكز التنفس فى النخاع المستطيل وجسر جذع الدماغ .&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; المناطق دى تُشكل سلسلة من المسارات العصبية اللى تستقبل معلومات حول الضغط الجزئى للأكسجين وتانى أكسيد الكربون فى الدم الشريانى . بتتحدد دى المعلومات متوسط معدل تهوية الحويصلات الهوائية فى الرئتين ، للحفاظ على ثبات دى الضغوط . يقوم مركز التنفس بكده عبر الأعصاب الحركية اللى تُنشط الحجاب الحاجز وعضلات التنفس التانيه.

يزداد معدل التنفس مع زيادة الضغط الجزئى لتانى أكسيد الكربون فى الدم. ويتم الكشف عن ده بمستقبلات كيميائية مركزية لغازات الدم على السطح القدام للنخاع المستطيل .&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;/&gt; أما الجسمان الأبهرى والسباتى فهما مستقبلات كيميائية طرفية لغازات الدم ، وهما حساسان بشكل خاص للضغط الجزئى &lt;sub id=&quot;mwAj4&quot;&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; فى الدم الشرياني، مع أنهما يستجيبان كمان ، لكن بدرجة أقل، للضغط الجزئى &lt;sub id=&quot;mwAkA&quot;&gt;لثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون .&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; عند مستوى سطح البحر، و فى الظروف الطبيعية، يتحدد معدل التنفس وعمقه بشكل أساسى بالضغط الجزئى لتانى أكسيد الكربون فى الدم الشرياني، مش بالضغط الجزئى للأكسجين ، اللى يتسمح له بالتغير ضمن نطاق واسع نسبى قبل ما تستجيب له مراكز التنفس فى النخاع المستطيل والجسر لتغيير معدل التنفس وعمقه.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;

التمارين الرياضية تزيد من معدل التنفس نتيجة لزيادة تانى أكسيد الكربون الناتج عن زيادة التمثيل الغذائى للعضلات العاملة.&lt;ref name=&quot;ritchisong&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Respiration|مسار=http://people.eku.edu/ritchisong/301notes6.htm|ناشر=Harvey Project|تاريخ-الوصول=27 July 2012}}&lt;/ref&gt; و ذلك، تُؤدى الحركات السلبية للأطراف كمان لزيادة معدل التنفس بشكل انعكاسى.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ritchisong&quot; /&gt; المعلومات الواردة من مستقبلات التمدد فى الرئتين تحد من حجم المد والجزر (عمق الشهيق والزفير).

=== الاستجابات لانخفاض الضغط الجوى ===
الحويصلات الهوائية تكون مفتوحة (عبر المسالك الهوائية) على الغلاف الجوي، ده يخللى ضغط الهواء فيها مساوى تمام لضغط الهواء المحيط عند مستوى سطح البحر، أو على ارتفاعات عالية، أو فى أى بيئة اصطناعية ( زى اوضه الغوص أو اوضه تخفيف الضغط) حيث يتنفس الشخص بحرية. مع تمدد الرئتين، يشغل الهواء فى الحويصلات الهوائية حجم اكبر، وينخفض ضغطه تناسبى ،و ده يوصل لتدفق الهواء عبر المسالك الهوائية، لحد يرجع الضغط فى الحويصلات الهوائية لضغط الهواء المحيط. ويحدث العكس وقت الزفير. دى ''العملية'' (الشهيق والزفير) هيا نفسها تمام عند مستوى سطح البحر، كما هيا على قمة [[ايفيريست|جبل إيفرست]] ، أو فى اوضه الغوص أو اوضه تخفيف الضغط .
[[ملف:Altitude_and_air_pressure_&amp;_Everest.jpg|يسار|تصغير|400x400بك|'''الشكل 14:''' رسم بيانى يوضح العلاقة بين الضغط الجوى الكلى والارتفاع فوق مستوى سطح البحر]]

كلما ارتفعنا فوق مستوى سطح البحر ، كثافة الهواء تنخفض بشكل كبير ( الشكل).&amp;nbsp;14)، ينخفض للنصف بالتقريب مع كل 5500&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAm0&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;ارتفاع فى الارتفاع .&lt;ref name=&quot;altitude&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Online high altitude oxygen calculator|مسار=http://www.altitude.org/calculators/air_pressure.php|ناشر=altitude.org|تاريخ-الوصول=15 August 2007|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120729214053/http://www.altitude.org/calculators/air_pressure.php|تاريخ-الأرشيف=2012-07-29|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120729214053/http://www.altitude.org/calculators/air_pressure.php}}&lt;/ref&gt; بما أن تركيبة الهواء الجوى ثابتة بالتقريب تحت 80&amp;nbsp;بسبب تأثير الاختلاط المستمر للعوامل الجوية، ينخفض تركيز الأكسجين فى الهواء (ملببببببببببببيمولات من &lt;sub&gt;الأكسجين&lt;/sub&gt; لكل لتر من الهواء المحيط) بنفس معدل انخفاض ضغط الهواء مع الارتفاع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tyson|الأول=P.D.|عنوان=The weather and climate of Southern Africa.|تاريخ=2013|ناشر=Oxford University Press|مكان=Cape Town|صفحات=3–10, 14–16, 360|مؤلف2=Preston-White|الأول2=R.A.|isbn=9780195718065}}&lt;/ref&gt; لذلك، علشان يتنفس الشخص نفس كمية الأكسجين فى الدقيقة، عليه أن يستنشق حجم اكبر نسبى من الهواء فى الدقيقة عند الارتفاعات العالية مقارنه بمستوى سطح البحر. ويتحقق ذلك بالتنفس بشكل أعمق و أسرع (أى فرط التنفس ) مقارنه بمستوى سطح البحر (شوف تحته).
[[ملف:Mount_Everest_as_seen_from_Drukair2_PLW_edit.jpg|left|تصغير|300x300بك|'''الشكل 13:''' صورة جوية [[ايفيريست|لجبل إيفرست]] من الجنوب، خلف نوبتسى ولوتسى]]

فيه تعقيد يزيد من حجم الهواء اللى لازم استنشاقه فى الدقيقة ( حجم التنفس الدقيق ) لتوفير نفس كمية الأكسجين للرئتين على ارتفاعات عالية زى ما هو الحال عند مستوى سطح البحر. وقت الشهيق، يسخن الهواء ويتشبع ببخار الميه وقت مروره عبر الأنف والبلعوم . يعتمد ضغط بخار الميه المشبع على درجة الحرارة بس. عند درجة حرارة الجسم الأساسية 37 درجة مئوية&amp;nbsp;درجة الحرارة 6.3 درجة مئوية&amp;nbsp;كيلو باسكال (47.0&amp;nbsp;(ملم زئبق)، بغض النظر عن أى تأثيرات تانيه، بما فيها الارتفاع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Diem|الأول=K.|عنوان=Scientific Tables|تاريخ=1970|ناشر=Ciba-Geigy|طبعة=Seventh|مكان=Basle, Switzerland|صفحات=257–258|مؤلف2=Lenter|الأول2=C.}}&lt;/ref&gt; و علشان كده عند مستوى سطح البحر، حيث الضغط الجوى المحيط حوالى 100&amp;nbsp;كيلو باسكال، بيتكون الهواء الرطب اللى يتدفق لالرئتين من القصبة الهوائية من بخار الميه (6.3&amp;nbsp;كيلو باسكال)، النيتروجين (74.0&amp;nbsp;كيلو باسكال)، الأكسجين (19.7&amp;nbsp;كيلو باسكال) وكميات صغيره من تانى أكسيد الكربون وغازات تانيه (إجمالى 100&amp;nbsp;كيلو باسكال). فى الهواء الجاف، الضغط الجزئى &lt;sub&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; عند مستوى سطح البحر 21.0&amp;nbsp;كيلو باسكال (أى 21% من 100)&amp;nbsp;كيلو باسكال)، مقارنة بـ 19.7&amp;nbsp;كيلو باسكال من الأكسجين الداخل لهواء الحويصلات الهوائية. (يبلغ الضغط الجزئى للأكسجين فى القصبة الهوائية 21% من [100&amp;nbsp;كيلو باسكال – 6.3&amp;nbsp;كيلو باسكال] = 19.7&amp;nbsp;كيلو باسكال). عند قمة [[ايفيريست|جبل إيفرست]] (على ارتفاع 8848&amp;nbsp;م أو 29,029&amp;nbsp;[[ايفيريست|يبلغ إجمالى الضغط الجوى 33.7]] قدم.[[ايفيريست|&amp;nbsp;كيلو باسكال]] ، منها 7.1&amp;nbsp;يمثل الأكسجين نسبة 21% من الضغط الجوى (kPa).&lt;ref name=&quot;altitude&quot; /&gt; و الضغط الكلى للهواء الداخل لالرئتين 33.7 كيلو باسكال.&amp;nbsp;كيلو باسكال، منها 6.3&amp;nbsp;إن ضغط الأكسجين (kPa) هو، بلا شك، بخار ميه ( زى عند مستوى سطح البحر). وده يقلل الضغط الجزئى للأكسجين الداخل لالحويصلات الهوائية ل5.8&amp;nbsp;كيلو باسكال (أو 21% من [33.7&amp;nbsp;كيلو باسكال – 6.3&amp;nbsp;كيلو باسكال] = 5.8&amp;nbsp;(كيلو باسكال). و علشان كده، الانخفاض فى الضغط الجزئى للأكسجين فى الهواء المستنشق اكبر بكثيرو ده يوحى به انخفاض الضغط الجوى الكلى على ارتفاعات عالية (على جبل إيفرست: 5.8&amp;nbsp;كيلو باسكال ''مقابل'' 7.1&amp;nbsp;(كيلوباسكال).

فيه تعقيد طفيف آخر بيحصل عند الارتفاعات العالية. فإذا حجم الرئتين اتضاعف فجأةً عند بداية الشهيق، سينخفض ضغط الهواء داخلهما للنصف. ويحدث ده بغض النظر عن الارتفاع. و علشان كده، انخفاض ضغط الهواء عند مستوى سطح البحر (100) للنصف&amp;nbsp;ينتج عن (كيلو باسكال) ضغط هواء جوه الرئة 50&amp;nbsp;كيلو باسكال. القيام بنفس الشيء عند 5500&amp;nbsp;م، حيث الضغط الجوى 50 بس&amp;nbsp;كيلو باسكال، ينخفض ضغط الهواء جوه الرئة ل25&amp;nbsp;كيلو باسكال. لذلك، نفس التغير فى حجم الرئة عند مستوى سطح البحر ينتج عنه 50&amp;nbsp;الفرق فى الضغط بالكيلوباسكال بين الهواء المحيط والهواء جوه الرئتين، فى الوقت نفسه ينتج عنه فرق قدره 25 بس&amp;nbsp;كيلو باسكال عند 5500&amp;nbsp;م. و علشان كده، ينخفض ضغط الهواء الدافع لالرئتين وقت الشهيق للنصف عند ده الارتفاع. وعليه، ''معدل'' تدفق الهواء لالرئتين وقت الشهيق عند مستوى سطح البحر ضعف ما بيحصل عند ارتفاع 5500 متر.&amp;nbsp;م. رغم ده ، فى الواقع، بتحصل عمليتا الشهيق والزفير بسلاسة اكبر و بشكل أقل حدةو ده ورد فى المثال المذكور. فالفرق بين الضغط الجوى والضغط جوه الرئتين، اللى يدفعان الهواء لداخل الرئتين وخارجهما خلال دورة التنفس، لا يتجاوز 2-3.&amp;nbsp;كيلو باسكال.&lt;ref name=&quot;Chrisvan L 1995&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Williams &amp; Wilkins&quot;/&gt; ممكن تحقيق مضاعفة أو اكتر من فروق الضغط الصغيرة دى بس بتغييرات كبيرة اوى فى جهد التنفس على ارتفاعات عالية.

كل التأثيرات المذكوره لانخفاض الضغط الجوى على التنفس بتتعوض بشكل أساسى عن طريق التنفس بعمق وسرعة اكبر ( فرط التنفس ). وتُحدَّد درجة فرط التنفس بدقة بمُنظِّم غازات الدم ، اللى يُنظِّم الضغط الجزئى للأكسجين وتانى أكسيد الكربون فى الدم الشريانى. يُعطى ده المُنظِّم الأولوية لتنظيم الضغط الجزئى لتانى أكسيد الكربون فى الدم الشريانى على تنظيم الضغط الجزئى للأكسجين عند مستوى سطح البحر.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; أى أنه عند مستوى سطح البحر، يُحافظ على الضغط الجزئى لتانى أكسيد &lt;sub&gt;الكربون&lt;/sub&gt; فى الدم الشريانى عند مستوى قريب اوى من 5.3&amp;nbsp;كيلو باسكال (أو 40&amp;nbsp;(ملم زئبق) تحت ظروف متنوعة، على حساب الضغط الجزئى للأكسجين فى الدم &lt;sub&gt;الشرياني&lt;/sub&gt; ، اللى يتسمح له بالتغير ضمن نطاق واسع اوى من القيم، قبل إحداث استجابة تنفسية تصحيحية. بس، لما ينخفض الضغط الجوى (و علشان كده الضغط الجزئى &lt;sub&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; فى الهواء المحيط) لأقل من 50-75% من قيمته عند مستوى سطح البحر، تُعطى الأولوية لتوازن الأكسجين على توازن تانى أكسيد الكربون.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; التحول ده ب ياخد ارتفاع حوالى 2500 متر.&amp;nbsp;م (أو حوالى 8000)&amp;nbsp;إذا ده حصل التحول فجأةً نسبى، فرط التنفس فى المرتفعات العالية سيوصل لانخفاض حاد فى الضغط الجزئى لتانى أكسيد الكربون فى الدم الشرياني،و ده ينتج عنه ارتفاع فى درجة حموضة بلازما الدم الشريانى . وده واحد من العوامل المساهمة فى داء المرتفعات . من ناحية تانيه، إذا كان التحول لتوازن الأكسجين غير مكتمل، فقد يؤدى نقص الأكسجين لتعقيد الحالة الاكلينيكيه بنتائج ممكن تكون مميتة.

توجد مستشعرات للأكسجين فى القصبات الهوائية والشعيبات الهوائية الصغيرة. واستجابةً لانخفاض الضغط الجزئى للأكسجين فى الهواء المستنشق، تُسبب دى المستشعرات انقباض انعكاسى للشرايين الرئوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Observations on the pulmonary arterial blood pressure in the cat|صحيفة=Acta Physiologica Scandinavica|مؤلف=Von Euler|الأول=U.S.|تاريخ=1946|المجلد=12|العدد=4|صفحات=301–320|مؤلف2=Liljestrand|الأول2=G.|دوي=10.1111/j.1748-1716.1946.tb00389.x}}&lt;/ref&gt; (وده عكس تمام رد الفعل المنعكس فى الأنسجة، حيث يؤدى انخفاض الضغط الجزئى للأكسجين فى الدم &lt;sub&gt;الشرياني&lt;/sub&gt; لتوسع الشرايين). عند الارتفاعات العالية، ذه بيسبب لارتفاع ضغط الدم الشريانى الرئوي،و ده ينتج عنه توزيع اكتر انتظام لتدفق الدم لالرئتين مقارنه بما بيحصل عند مستوى سطح البحر. عند مستوى سطح البحر، يكون ضغط الدم الشريانى الرئوى منخفض اوى،و ده يوصل لتلقى قمم الرئتين كمية دم أقل بكتير من قواعدهما ، اللى تتلقى كمية دم زائدة نسبى. بس فى نص الرئتين يكون تدفق الدم والهواء لالحويصلات الهوائية متدور بشكل مثالى . فى المرتفعات العالية، يختفى ده التباين فى نسبة التهوية/التروية فى الحويصلات الهوائية من أعلى الرئتين لتحتهما، حيث تُروى كل الحويصلات وتُهوى بطريقة مثالية فسيولوجى. وده عامل مهم آخر بيساهم فى التأقلم مع الارتفاعات العالية وانخفاض ضغط الأكسجين.

الكليتين تقيس ''محتوى'' الأكسجين (ملببببببببببببيمول)&amp;nbsp;بيتقاس تركيز الأكسجين فى الدم ( &lt;sub&gt;O₂&lt;/sub&gt; /لتر) بدل الضغط الجزئى &lt;sub&gt;للأكسجين&lt;/sub&gt; فى الدم الشريانى. لما ينخفض تركيز الأكسجين فى الدم بشكل مزمن، زى ما هو الحال فى المرتفعات العالية، تفرز خلايا الكلى الحساسة للأكسجين هرمون الإريثروبويتين (EPO) فى الدم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=EPO Detection|مسار=https://www.wada-ama.org/en/questions-answers/epo-detection|ناشر=World Anti-Doping Agency|تاريخ-الوصول=7 September 2017|تاريخ=December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tortora&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tortora|الأول=Gerard J.|مسار=https://archive.org/details/principlesofanat05tort|عنوان=Principles of anatomy and physiology|تاريخ=1987|ناشر=Harper &amp; Row, Publishers|طبعة=Fifth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/principlesofanat05tort/page/444 444–445]|url-access=registration|مؤلف2=Anagnostakos|الأول2=Nicholas P.|isbn=0-06-350729-3}}&lt;/ref&gt; يحفز ده الهرمون نخاع العظم الأحمر على زيادة معدل إنتاج خلايا الدم الحمرا،و ده يوصل لزيادة تركيز الهيماتوكريت فى الدم، و علشان كده زيادة قدرته على حمل الأكسجين (نتيجة لارتفاع نسبة [[هيموجلوبين|الهيموجلوبين]] فى الدم). بعبارة تانيه، عند نفس الضغط الجزئى للأكسجين فى الدم &lt;sub&gt;الشرياني&lt;/sub&gt; ، يحمل الشخص ذو تركيز الهيماتوكريت المرتفع كمية اكبر من الأكسجين لكل لتر من الدم مقارنه بالشخص ليه تركيز الهيماتوكريت المنخفض. لذلك، يتمتع سكان المرتفعات العالية بتركيز هيماتوكريت أعلى من سكان المناطق المنخفضة.&lt;ref name=&quot;tortora&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fisher1996&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Erythropoietin production by interstitial cells of hypoxic monkey kidneys|صحيفة=British Journal of Haematology|vauthors=Fisher JW, Koury S, Ducey T, Mendel S|سنة=1996|المجلد=95|العدد=1|صفحات=27–32|s2cid=38309595|pmid=8857934|دوي=10.1046/j.1365-2141.1996.d01-1864.x}}&lt;/ref&gt;

=== وظايف تانيه للرئتين ===

==== الدفاعات المحلية ====

تهيج النهايات العصبية فى الممرات الأنفية أو المسالك الهوائية ممكن يوصل لحدوث رد فعل السعال والعطس . وتتسبب دى الاستجابات فى طرد الهواء بقوة من القصبة الهوائية أو [[مناخير|الأنف]] ، على التوالى. وبالطريقه دى، تُطرد المواد المهيجة العالقة فى المخاط اللى يبطن الجهاز التنفسى أو بتتنقل ل[[بوء|الفم]] حيث ممكن ابتلاعها .&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; وقت السعال، يؤدى انقباض العضلات الملساء فى حيطان المسالك الهوائية لتضييق القصبة الهوائية عن طريق سحب نهايات الصفائح الغضروفية مع بعض ودفع الأنسجة الرخوة لداخل التجويف. وده يزيد من معدل تدفق الهواء الزفير لإزاحة و إزالة أى جزيئات مهيجة أو مخاط.الخلايا الظهارية التنفسية تقدر إفراز مجموعة متنوعة من الجزيئات اللى بتساهم فى حماية الرئتين. بتشمل دى الجزيئات الغلوبولينات المناعية الإفرازية (IgA)، والكوليكتينات ، والديفينسينات ، و غيرها من الببتيدات والبروتيازات ، و أنواع الأكسجين التفاعلية و أنواع النيتروجين التفاعلية . تعمل دى الإفرازات بشكل مباشر كمضادات للميكروبات،و ده يُساعد على إبقاء المسالك الهوائية خالية من العدوى. كما تُفرز مجموعة متنوعة من الكيموكينات والسيتوكينات اللى تستقطب خلايا المناعة التقليدية و غيرها لموقع العدوى.

الوظيفة المناعية للسطح الفعال بشكل أساسى بسبب بروتينين: SP-A و SP-D. يرتبط دهن البروتينان بالسكريات الموجودة على سطح مسببات الأمراض،و ده يُسهّل ابتلاعها بالخلايا البلعمية. كما يُنظّم السطح الفعال الاستجابات الالتهابية ويتفاعل مع الاستجابة المناعية التكيفية. قد يُساهم تحلل السطح الفعال أو تعطيله فى زيادة قابلية الإصابة بالتهاب الرئة والعدوى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Host Defense Functions of Pulmonary Surfactant|صحيفة=Biology of the Neonate|مؤلف=Wright|الأول=Jo Rae|سنة=2004|المجلد=85|العدد=4|صفحات=326–32|s2cid=25469141|pmid=15211087|دوي=10.1159/000078172}}&lt;/ref&gt; معظم الجهاز التنفسى مبطن بأغشية مخاطية فيها أنسجة لمفاوية مرتبطة بالغشاء المخاطى ، اللى تنتج خلايا الدم البيضاء زى الخلايا اللمفاوية .

==== الوقاية من انهيار الحويصلات الهوائية ====

الرئتين بتنتج مادة فعالة سطحى ، هيا مركب بروتينى دهنى نشط سطحى (بروتين دهنى فوسفورى) بيتكون بخلايا الحويصلات الهوائية من النوع التانى . المركب ده يطفو على سطح الطبقة المائية الرقيقة اللى تبطن الحويصلات الهوائية من الداخل،و ده يقلل من التوتر السطحى للماء.

التوتر السطحى لسطح الميه (السطح الفاصل بين الميه والهواء) يوصل لانكماشه.&lt;ref name=&quot;tortora1&quot;/&gt; ولما يكون ده السطح منحنى زى ما هو الحال فى الحويصلات الهوائية للرئتين، انكماشه يقلل من قطر الحويصلات. وكلما زاد انحناء السطح الفاصل بين الميه والهواء ، زادت قابلية الحويصلة الهوائية للانكماش .&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; ولده 3 آثار: أول، يقاوم التوتر السطحى جوه الحويصلات الهوائية تمددها وقت الشهيق (أى أنه بيخللى الرئة صلبة، أو غير مرنة). ويقلل الفاعل بالسطح من التوتر السطحي، و علشان كده بيخللى الرئتين اكتر مرونة ، أو أقل صلابة،و ده لو ماكانش موجودًا. ثانى، يتغير قطر الحويصلات الهوائية خلال دورة التنفس. وده يعنى أن الحويصلات الهوائية تكون اكتر عرضة للانكماش (أى التسبب فى انخماص الرئة ) فى نهاية الزفير مقارنه بنهاية الشهيق. بما أن المادة الفعالة سطحى تطفو على السطح المائي، جزيئاتها تكون اكتر ترابط لما تنكمش الحويصلات الهوائية وقت الزفير.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt; وده ما يخلليها بتعمل تأثير اكبر فى خفض التوتر السطحى لما تكون الحويصلات الهوائية صغيرة مقارنه بحالتها لما تكون كبيرة ( زى فى نهاية الشهيق، لما تكون جزيئات المادة الفعالة سطحى متباعدة). و علشان كده ، ميل الحويصلات الهوائية للانهيار يكون متقارب فى نهاية الزفير زى ما هو فى نهاية الشهيق. تالتاً، يميل التوتر السطحى للطبقة المائية المنحنية المبطنة للحويصلات الهوائية لسحب الميه من أنسجة الرئة لداخلها. تعمل المادة الفعالة سطحى على تقليل الخطر ده لمستويات صغيره، و تحافظ على جفاف الحويصلات الهوائية.&lt;ref name=&quot;tortora13&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=West, John B.|مسار=https://archive.org/details/respiratoryphysi00west/page/21|عنوان=Respiratory physiology-- the essentials|ناشر=Williams &amp; Wilkins|سنة=1994|مكان=Baltimore|صفحات=[https://archive.org/details/respiratoryphysi00west/page/21 21–30, 84–84, 98–101]|isbn=0-683-08937-4}}&lt;/ref&gt;

الأطفال المبتسرين اللى مش قادرين ينتجو المادة الفعّالة السطحية (السيرفاكتانت) بيعانوا من رئات ممكن تنهار مع كل زفير. ولو ما اتعالجوش، الحالة دي—اللى بتتسمّى متلازمة الضائقة التنفسية—ممكن تبقى قاتلة.

التجارب العلمية الأساسية، اللى اتعملت باستخدام خلايا من رئات الدجاج، دعمت فكرة استخدام ا&lt;nowiki/&gt;[[ستيرويد|لستيرويدات]] علشان تساعد على نمو خلايا الحويصلات الهوائية من النوع التانى.&lt;ref&gt;{{cite journal|pmid=11506991|year=2001|last1=Sullivan|first1=LC|last2=Orgeig|first2=S|title=Dexamethasone and epinephrine stimulate surfactant secretion in type II cells of embryonic chickens|volume=281|issue=3|pages=R770–7|journal=American Journal of Physiology. Regulatory, Integrative and Comparative Physiology|doi=10.1152/ajpregu.2001.281.3.r770|s2cid=11226056}}&lt;/ref&gt;

فعلى، لما يبقى فيه خطر ولادة مبكرة، بيتم محاولة تأخيرها بكل الطرق، و فى الغالب الأم بتاخد مجموعة حقن من الستيرويدات خلال الفترة دى علشان تساعد على نضج رئة الجنين.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070604020429/http://www.pregnancy-facts.com/articles/childbirth/premature-babies.php Premature Babies, Lung Development &amp; Respiratory Distress Syndrome]. Pregnancy-facts.com.&lt;/ref&gt;

==== المساهمة فى وظايف الجسم ككل ====

الأوعية الدموية الرئوية فيها نظام مُذيب للفيبرين يعمل على إذابة الجلطات اللى قد توصل لالدورة الدموية الرئوية عن طريق الانصمام ، و فى الغالب يكون مصدرها الأوردة العميقة فى الساقين. كما تُطلق دى الأوعية مجموعة متنوعة من المواد اللى تدخل الدم الشريانى الجهازي، وتُزيل مواد تانيه من الدم الوريدى الجهازى اللى توصل ليها عبر الشريان الرئوى. تُزال بعض البروستاجلاندينات من الدورة الدموية، فى الوقت نفسه يُصنّع البعض التانى فى الرئتين ويُطلق فى الدم عند تمدد أنسجة الرئة.

الرئتين تُفعّل هرمون واحد. يتحول الأنجيوتنسين الأول، و هو ببتيد عشارى غير نشط فيزيولوجى، لالأنجيوتنسين التانى ، و هو ببتيد ثمانى بيتحفز إفراز الألدوستيرون ، فى الدورة الدموية الرئوية.

التفاعل ده بيحصل فى أنسجة تانيه كمان ، ولكنه يبرز بشكل خاص فى الرئتين. يؤثر الأنجيوتنسين التانى كمان بشكل مباشر على حيطان الشرايين الصغيرة ،و ده يُسبب تضيقها ، و علشان كده ارتفاع ضغط الدم الشريانى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cellular Mechanism of Vasoconstriction Induced by Angiotensin II It Remains To Be Determined|صحيفة=Circulation Research|مؤلف=Kanaide|الأول=Hideo|تاريخ=2003-11-28|لغة=en|المجلد=93|العدد=11|صفحات=1015–1017|مؤلف2=Ichiki|مؤلف3=Nishimura|مؤلف4=Hirano|issn=0009-7330|الأول2=Toshihiro|الأول3=Junji|الأول4=Katsuya|pmid=14645130|دوي=10.1161/01.RES.0000105920.33926.60|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تتواجد كميات كبيرة من الإنزيم المُحوّل للأنجيوتنسين، المسؤول عن ده التنشيط، على أسطح الخلايا البطانية للشعيرات الدموية السنخية. كما يُعطّل ده الإنزيم المُحوّل البراديكينين . رغم ان زمن دوران الأنجيوتنسين الاولانى عبر الشعيرات الدموية السنخية أقل من ثانية واحدة، لكن 70% منه، اللى يوصل لالرئتين، يتحول لأنجيوتنسين التانى فى دورة واحدة عبر دى الشعيرات. تم تحديد 4 أنواع تانيه من الببتيداز على سطح الخلايا البطانية الرئوية.

==== صوت ====
حركة الغازات عبر الحنجرة والبلعوم والفم بتمكن الإنسان من [[كلام|الكلام]] ، أو ''إصدار الأصوات'' . أما التغريد، أو الغناء، فيحدث عند الطيور عبر المصفار ، و هو عضو فى قاعدة القصبة الهوائية. وينتج الصوت عن اهتزاز الهواء المتدفق عبر الحنجرة ( الأحبال الصوتية ) عند الإنسان، والمصفار عند الطيور. و علشان كده ، تعتبر حركة الغازات ضرورية للتواصل .

==== التحكم فى درجة الحرارة ====

اللهث عند الكلاب و القطط و الطيور و بعض الحيوانات التانية بيساعد على تقليل درجة حرارة الجسم، عن طريق تبخير اللعاب فى الفم (بدل ما العرق يتبخّر من الجلد).

=== الأهمية الاكلينيكيه ===
يمكن تصنيف اضطرابات الجهاز التنفسى لشوية مجموعات عامة:

* حالات انسداد مجرى الهواء ( زى انتفاخ الرئة ، والتهاب الشعب الهوائية ، [[ربو|والربو]] )
* حالات تقييد الرئة ( زى التليف ، الساركويد ، تلف الحويصلات الهوائية، الانصباب الجنبى )
* الأمراض الوعائية ( زى الوذمة الرئوية ، والانسداد الرئوى ، وارتفاع ضغط الدم الرئوى )
* الأمراض المعدية والبيئية و غيرها من &quot;الأمراض&quot; ( زى [[التهاب رئوى|الالتهاب الرئوى]] [[سل|والسل والتليف]] الرئوى الناتج عن الأسبستوس والملوثات الجسيمية )
* السرطانات الأولية ( زى [[سرطان الرئه|سرطان القصبات الهوائية]] ، ورم المتوسطة )
* السرطانات الثانوية ( زى السرطانات اللى نشأت فى مكان آخر من الجسم، لكن انتشرت فى الرئتين)
* عدم كفاية المادة الفعالة بالسطح ( زى متلازمة الضائقة التنفسية عند الأطفال الخدج).

علاج اضطرابات الجهاز التنفسى فى العاده يتم بطبيب [[منظمات النفس|متخصص فى أمراض الرئة]] و أخصائى علاج تنفسى .

فى حالة عدم القدرة على التنفس أو عدم كفاية التنفس، ممكن استخدام جهاز التنفس الصناعى الطبى .

== ثدييات استثنائية ==

=== الحيتانيات ===
الحيتانيات عندها رئات، و ده معناه إنها بتتنفّس هوا. الفرد منها يقدر يقعد من غير نفس من شوية دقايق لحد أكتر من ساعتين حسب النوع. الحيتان بتتنفّس بشكل إرادي، يعنى لازم تبقى صاحية علشان تاخد و تطلع النفس. لما الهوا اللى بره من الرئة (و بيكون دافئ) يطلع و يقابل الهوا البارد، بيتكثّف و بيظهر كأنه سحابة بخار صغيرة، و ده اسمه &quot;النفخة&quot; (spout)، و شكلها و زاويتها و ارتفاعها بيختلفوا من نوع للتاني، و ممكن نميّز الأنواع من خلالها من بعيد.

تركيب الجهاز التنفسى و الدورى مهم اوى لحياة الثدييات البحرية. توازن الأكسجين عندهم فعّال اوى، فكل نفس ممكن يبدّل لحد 90% من حجم الرئة، مقارنة بحوالى 15% بس فى الثدييات البرية. وقت الشهيق، الرئة بتمتص أكسجين بالتقريب ضعف اللى بتمتصه رئة حيوان برى.

زى باقى الثدييات، الأكسجين بيتخزّن فى الدم و الرئتين، لكن عند الحيتانيات بيتخزّن كمان فى أنسجة مختلفة، خصوص العضلات، عن طريق صبغة اسمها &quot;ميوجلوبين&quot;، و دى بتساعد على تخزين الأكسجين بشكل فعّال. التخزين الإضافى ده مهم اوى للغوص العميق، لأن بعد عمق حوالى 100 متر، الرئة بتتضغط بالتقريب بالكامل بسبب ضغط الميه.

=== خيل ===
{{Main|Respiratory system of the horse}}

الحصنه حيوانات تتنفس عن طريق الأنف بس، ده معناه أنها تختلف عن كتير من الثدييات التانيه لعدم قدرتها على التنفس عن طريق الفم، لكن لازم عليها استنشاق الهواء بأنفها. فيه غشاء من الأنسجة بيتسما الحنك الرخو يفصل البلعوم عن الفم (التجويف الفموى) للحصان، باستثناء وقت البلع . يساعد ده على منع الحصان من استنشاق الطعام، ولكنه لا يسمح له باستخدام فمه للتنفس. فلما يعانى الحصان من ضيق فى التنفس، مايقدرش التنفس إلا بأنفه.

=== افيال ===

[[فيل|الفيل]] الثديى الوحيد المعروف بانعدام وجود تجويف جنبى لديه. فبدل ذلك، بيتكون غشاء الجنب الجدارى والحشوى من نسيج ضام كثيف، ويرتبطان ببعضهما البعض عبر نسيج ضام رخو.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Snorkel breathing in the elephant explains the unique anatomy of its pleura|صحيفة=Respiration Physiology|مؤلف=West|الأول=John B.|سنة=1993|المجلد=126|العدد=1|صفحات=1–8|مؤلف2=Ravichandran|pmid=11311306|دوي=10.1016/S0034-5687(01)00203-1}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن ده النقص فى التجويف الجنبي، مع سماكة الحجاب الحاجز غير المعتادة، يُعدّان [[تطور|تكيفات تطورية]] تسمح للفيل بالبقاء تحت الميه لفترات طويلة وقت التنفس ب[[فيل|خرطومه]] اللى يخرج على شكل أنبوب تنفس.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Why doesn't the elephant have a pleural space?|صحيفة=News Physiol Sci|مؤلف=West|الأول=John B.|سنة=2002|المجلد=17|العدد=2|صفحات=47–50|s2cid=27321751|pmid=11909991|دوي=10.1152/nips.01374.2001|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الرئتين فى الفيل، ترتبط بالحجاب الحاجز، ويعتمد التنفس بشكل أساسى على الحجاب الحاجز بدل تمدد القفص الصدرى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding proboscidean evolution: a formidable task|صحيفة=Trends in Ecology &amp; Evolution|مؤلف=Shoshani|الأول=Jeheskel|تاريخ=December 1998|المجلد=13|العدد=12|صفحات=480–487|بيب_كود=1998TEcoE..13..480S|pmid=21238404|دوي=10.1016/S0169-5347(98)01491-8}}&lt;/ref&gt;

== طيور ==
[[ملف:Cranial_sinus_and_postcranial_air_sac_systems_in_birds.svg|left|تصغير|250x250بك|'''الشكل 15:''' ترتيب الأكياس الهوائية والرئتين فى الطيور]]
[[ملف:Bird's_respiratory_system.jpg|يسار|تصغير|250x250بك|'''الشكل 16:''' تشريح الجهاز التنفسى للطيور، موضح علاقات القصبة الهوائية، والشعب الهوائية الرئيسية والداخلية، والشعب الهوائية الظهرية والبطنية، مع الشعب الهوائية المجاورة اللى تمتد بينهم. كما تم توضيح الأكياس الهوائية الخلفية والقدامية، لكن مش حسب للمقياس.]]
[[ملف:Inhalation_in_birds.jpg|left|تصغير|344x344بك|'''الشكل 17:''' هيكل [[حمام (طير)|عظمى لحمامة]] ، يوضح حركة الصدر وقت الشهيق. يشير '''السهم 1''' لحركة الأضلاع الفقرية. ويشير '''السهم 2''' لالحركة الناتجة لعظم القص ( وعظمه السفلى). تزيد هاتان الحركتان من القطرين الرأسى والعرضى لجزء الصدر من جذع الطائر.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; مفتاح:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 1. [[جمجمه|الجمجمة]] . 2. الفقرات العنقية . 3. فوركولا . 4. الغرابى . 5. '''الأضلاع الفقرية''' . 6. '''القص وعارضته''' . 7. الرضفة . 8. طرسوس . 9. أرقام ؛ 10. الساق ( الظنبوب ) ؛ 11. الشظية ( الظنبوب الرسغى ) ؛ 12. عظم الفخذ . 13. الإسكيم ( غير إسمى )؛ 14. العانة ؛ 15. حرقفة (غير إسمى)؛ 16. الفقرات الذيلية . 17. بيجوستيل ؛ 18. Synsacrum . 19. لوح الكتف . 20. الفقرات الظهرية . 21. عظم العضد . 22. الزند . 23. نصف القطر ؛ 24. الرسغ ( الرسغ المشطى )؛ 25. مشط اليد ( الرسغ المشطى )؛ 26. الأصابع ؛ 27. الفص]]

الجهاز التنفسى للطيور يختلف اختلاف كبير عن ده الموجود عند الثدييات. أول، تمتلك الطيور رئتين صلبتين لا تتمددان ولا تنقبضان وقت دورة التنفس. بدل من كده، فيه نظام واسع من الأكياس الهوائية (الشكل 1).&amp;nbsp;15) موزعة فى كل اماكن أجسامها تعمل كمنفاخ يسحب الهواء المحيط لالأكياس، ويطرد الهواء المستهلك بعد مروره عبر الرئتين (الشكل).&amp;nbsp;18).&lt;ref name=&quot;campbell&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Neil A.|عنوان=Biology|تاريخ=1990|ناشر=Benjamin/Cummings Pub. Co.|طبعة=2nd|مكان=Redwood City, Calif.|صفحات=836–844|isbn=0-8053-1800-3}}&lt;/ref&gt; الطيور كمان مش عندها حجاب حاجز أو تجاويف جنبية .

رئات الطيور أصغر من رئات الثدييات ذات الحجم المماثل، لكن الأكياس الهوائية تشكل 15% من إجمالى حجم الجسم، مقارنة بنسبة 7% المخصصة للحويصلات الهوائية اللى تعمل كمنفاخ فى الثدييات.&lt;ref name=&quot;Whittow 2000 233–241&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whittow|الأول=G. Causey|عنوان=Sturkie's Avian Physiology|ناشر=Academic Press|سنة=2000|مكان=San Diego, California|صفحات=233–241|isbn=978-0-12-747605-6}}&lt;/ref&gt;

عمليات الشهيق والزفير تتم عن طريق زيادة وتقليل حجم التجويف الصدرى البطنى (أو الجوف ) بالتناوب باستخدام عضلات البطن و الأضلاع.&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;storer3&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Storer|الأول=Tracy I.|مسار=https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/752|عنوان=General Zoology|تاريخ=1997|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=sixth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/752 752–753]|مؤلف2=Usinger|مؤلف3=Stebbins|مؤلف4=Nybakken|الأول2=R. L.|الأول3=Robert C.|الأول4=James W.|isbn=0-07-061780-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Romer&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Romer|الأول=Alfred Sherwood|مسار=https://archive.org/details/vertebratebody00holt/page/323|عنوان=The Vertebrate body|تاريخ=1970|ناشر=W.B. Saunders|طبعة=Fourth|مكان=Philadelphia|صفحات=[https://archive.org/details/vertebratebody00holt/page/323 323–324]|isbn=0-7216-7667-7}}&lt;/ref&gt; وقت الشهيق، تنقبض العضلات المتصلة بالأضلاع الفقرية (الشكل 1).&amp;nbsp;17) انقباضها بزاوية للقدام وللخارج. ده يدفع الأضلاع القصية، اللى تتصل بيها بزاوية قائمة بالتقريب ، لالأسفل والقدام،و ده يوصل لتحريك عظم القص (مع نتوءه البارز) فى نفس الاتجاه (الشكل).&amp;nbsp;17) ذه بيسبب لزيادة كلىّ من القطر الرأسى والعرضى للجزء الصدرى من الجذع. وتؤدى الحركة القدامية والسفلية، و بالخصوصً للطرف الخلفى لعظم القص، لسحب حيط البطن للأسفل،و ده يزيد من حجم المنطقه دى من الجذع كمان .&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; وتؤدى الزيادة فى حجم تجويف الجذع كله لتقليل ضغط الهواء فى كل الأكياس الهوائية الصدرية البطنية،و ده يتسبب فى امتلائها بالهواء زى ما هو موضح تحته.

وقت الزفير، تنقبض العضلة المائلة الخارجية المتصلة بالقص و الأضلاع الفقرية من القدام ، وبالحوض (العانة والحرقفة فى الشكل).&amp;nbsp;17) فى الجزء الخلفى (الذى يشكل جزء من حيط البطن)، يعكس حركة الشهيق، فى الوقت نفسه يضغط على محتويات البطن،و ده يزيد الضغط فى كل الحويصلات الهوائية. و علشان كده، يُطرد الهواء من الجهاز التنفسى وقت عملية الزفير.&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=BIO 554/754 – Ornithology: Avian respiration|مسار=http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html|ناشر=Department of Biological Sciences, Eastern Kentucky University|تاريخ-الوصول=2009-04-23|مؤلف=Ritchson|الأول=G|تاريخ-الأرشيف=2019-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310220934/http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Cross-current_exchanger.jpg|يسار|تصغير|250x250بك|'''الشكل 19:''' مبادل الغازات التنفسية ذو التيار المتقاطع فى رئتى الطيور. يُدفع الهواء من الحويصلات الهوائية باتجاه واحد (من اليمين لاليسار فى الرسم التخطيطى) عبر القصبات الهوائية الثانوية. تحيط الشعيرات الدموية الرئوية بالقصبات الهوائية الثانوية زى ما هو موضح (يتدفق الدم من أسفل القصبة الهوائية الثانوية لأعلاها فى الرسم التخطيطى).&lt;ref name=&quot;AvResp&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=BIO 554/754 – Ornithology: Avian respiration|مسار=http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html|ناشر=Department of Biological Sciences, Eastern Kentucky University|تاريخ-الوصول=2009-04-23|مؤلف=Ritchson|الأول=G}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRitchson&quot;&gt;Ritchson, G. [http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html &quot;BIO 554/754 – Ornithology: Avian respiration&quot;]. Department of Biological Sciences, Eastern Kentucky University&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2009-04-23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;graham&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Commentary: Elevated performance: the unique physiology of birds that fly at high altitudes|صحيفة=Journal of Experimental Biology|مؤلف=Scott|الأول=Graham R.|تاريخ=2011|المجلد=214|العدد=Pt 15|صفحات=2455–2462|s2cid=27550864|pmid=21753038|دوي=10.1242/jeb.052548|doi-access=}}&lt;/ref&gt; بيبيين اللون الأحمر الدم أو الهواء الغنى بالأكسجين، فى الوقت نفسه بيبيين اللون الأزرق البنفسجى بدرجات مختلفة الهواء أو الدم الفقير بالأكسجين.]]
الهواء وقت الشهيق، يدخل القصبة الهوائية عبر فتحتى الأنف والفم، ويستمر لحد بعد المصفار، وعند النقطة دى القصبة الهوائية تتفرع لشعبتين رئيسيتين ، متجهتين لالرئتين (الشكل).&amp;nbsp;16). تدخل القصبات الهوائية الرئيسية لالرئتين علشان تكون القصبات الهوائية جوه الرئة، اللى تتفرع منها مجموعة من الفروع المتوازية تسمى القصبات الهوائية البطنية، بعد كده بقليل، مجموعة مماثلة تسمى القصبات الهوائية الظهرية (الشكل).&amp;nbsp;16).&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; تُفرغ نهايات القصبات الهوائية جوه الرئة الهواء فى الأكياس الهوائية الخلفية عند الطرف الذنبى للطائر. ويرتبط كل جوز من القصبات الهوائية الظهرية البطنية بعدد كبير من الشعيرات الهوائية الميكروسكوبية المتوازية (أو القصبات الهوائية الموازية ) حيث بيحصل تبادل الغازات (الشكل 1).&amp;nbsp;16).&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; لما يستنشق الطائر، يتدفق هواء القصبة الهوائية عبر الشعب الهوائية جوه الرئة لالأكياس الهوائية الخلفية، كمان لالشعب الهوائية ''الظهرية'' ، لكن مش لالشعب الهوائية ''البطنية'' (الشكل 1).&amp;nbsp;18). و سبب ده لبنية القصبات الهوائية اللى توجه الهواء المستنشق بعيد عن فتحات القصبات البطنية، لامتداد القصبة الهوائية جوه الرئة باتجاه القصبات الظهرية و الأكياس الهوائية الخلفية.&lt;ref name=&quot;Maina20052&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Maina|الأول=John N.|مسار=https://books.google.com/books?id=-wtoEg7fcjkC&amp;q=neopulmonic+parabronchi&amp;pg=PA66|عنوان=The lung air sac system of birds development, structure, and function; with 6 tables|تاريخ=2005|ناشر=Springer|مكان=Berlin|صفحات=3.2–3.3 &quot;Lung&quot;, &quot;Airway (Bronchiol) System&quot; 66–82|isbn=978-3-540-25595-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krautwald-Junghanns, et al. 2010&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krautwald-Junghanns|الأول=Maria-Elisabeth|عنوان=Diagnostic Imaging of Exotic Pets: Birds, Small Mammals, Reptiles|ناشر=Manson Publishing|سنة=2010|مكان=Germany|إظهار-المؤلفين=etal|isbn=978-3-89993-049-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sturkie2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sturkie|الأول=P.D.|عنوان=Avian Physiology|تاريخ=1976|ناشر=Springer Verlag|محرر=Sturkie|محرر-الأول=P. D|مكان=New York|صفحة=201|s2cid=36415426|دوي=10.1007/978-1-4612-4862-0|isbn=978-1-4612-9335-4}}&lt;/ref&gt; ومن القصبات الظهرية، يتدفق الهواء المستنشق عبر القصبات المجاورة (و علشان كده عبر مبادل الغازات) لالقصبات البطنية، حيث مش ممكن للهواء أن يخرج إلا لالأكياس الهوائية القدامية المتوسعة. علشان كده، وقت الشهيق، تتوسع الأكياس الهوائية الخلفية والقدامية، &lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; تمتلئ الأكياس الهوائية الخلفية بالهواء المستنشق النقي، فى الوقت نفسه تمتلئ الأكياس الهوائية القدامية بالهواء &quot;المستنشق&quot; (الفقير بالأكسجين) اللى مر للتو عبر الرئتين.
[[ملف:BirdRespiration.svg|يسار|تصغير|303x303بك|'''الشكل 18:''' دورة الشهيق والزفير عند الطيور]]

الضغط فى الحويصلات الهوائية الخلفية (اللى كانت ممتلئة بالهواء النقى وقت الشهيق) وقت الزفير، بيزيد نتيجة انقباض العضلة المائلة المذكورة قبل كده . وتضمن ديناميكية الهواء للفتحات المتصلة من الحويصلات الهوائية الخلفية لالشعب الهوائية الظهرية والشعب الهوائية جوه الرئة خروج الهواء من دى الحويصلات باتجاه الرئتين (عبر الشعب الهوائية الظهرية)، بدل من عودته لأسفل الشعب الهوائية جوه الرئة (الشكل 1).&amp;nbsp;18).&lt;ref name=&quot;Maina20052&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sturkie2&quot;/&gt; من القصبات الظهرية، الهواء النقى يتدفق من الأكياس الهوائية الخلفية عبر القصبات الجانبية (فى نفس اتجاه الشهيق) لالقصبات البطنية. و توجه الممرات الهوائية اللى تربط القصبات البطنية و الأكياس الهوائية القدامية بالقصبات الهوائية جوه الرئة الهواء &quot;المستنفد&quot; الفقير بالأكسجين من دول العضوين لالقصبة الهوائية، ومنها يخرج لالخارج.&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; لذلك، يتدفق الهواء المؤكسج باستمرار (خلال دورة التنفس بأكملها) فى اتجاه واحد عبر القصبات الجانبية.

تدفق الدم عبر رئة الطائر يكون متعامد مع تدفق الهواء عبر القصبات الهوائية،و ده يشكل نظام تبادل تدفق متقاطع (الشكل).&amp;nbsp;19).&lt;ref name=&quot;campbell&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AvResp&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=BIO 554/754 – Ornithology: Avian respiration|مسار=http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html|ناشر=Department of Biological Sciences, Eastern Kentucky University|تاريخ-الوصول=2009-04-23|مؤلف=Ritchson|الأول=G|تاريخ-الأرشيف=2019-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310220934/http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRitchson&quot;&gt;Ritchson, G. [http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html &quot;BIO 554/754 – Ornithology: Avian respiration&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190310220934/http://www.people.eku.edu/ritchisong/birdrespiration.html |date=2019-03-10}}. Department of Biological Sciences, Eastern Kentucky University&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2009-04-23&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;graham&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Commentary: Elevated performance: the unique physiology of birds that fly at high altitudes|صحيفة=Journal of Experimental Biology|مؤلف=Scott|الأول=Graham R.|تاريخ=2011|المجلد=214|العدد=Pt 15|صفحات=2455–2462|s2cid=27550864|pmid=21753038|دوي=10.1242/jeb.052548|doi-access=}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFScott2011&quot;&gt;Scott, Graham R. (2011). &quot;Commentary: Elevated performance: the unique physiology of birds that fly at high altitudes&quot;. ''Journal of Experimental Biology''. '''214''' (Pt 15): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2455–&lt;/span&gt;2462. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.1242/jeb.052548|10.1242/jeb.052548]]. [[پابميد|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21753038 21753038]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:27550864 27550864].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ينخفض الضغط الجزئى للأكسجين فى القصبات الهوائية الفرعية على طولها مع انتشار الأكسجين (O₂ &lt;sub&gt;)&lt;/sub&gt; فى الدم. تمتص الشعيرات الدموية الخارجة من المبادل الحرارى قرب مدخل تدفق الهواء كمية اكبر من &lt;sub&gt;الأكسجين&lt;/sub&gt; مقارنه بالشعيرات الدموية الخارجة قرب نهاية القصبات الهوائية الفرعية. لما يختلط محتوى كل الشعيرات الدموية، يكون الضغط الجزئى النهائى للأكسجين فى الدم الوريدى الرئوى المختلط أعلى من الضغط الجزئى للأكسجين فى هواء الزفير، &lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;graham&quot; /&gt; ولكنه رغم ده أقل من نصف الضغط الجزئى للأكسجين فى الهواء المستنشق، &lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; و علشان كده يحقق ضغط جزئى للأكسجين فى الدم الشريانى الجهازى مماثل بالتقريب لما تحققه الثدييات برئاتها من نوع المنفاخ .&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt;

القصبة الهوائية منطقة من الفراغ الميت : الهواء الفقير بالأكسجين اللى تحتويه فى نهاية الزفير هو أول هواء يرجع لالأكياس الهوائية الخلفية والرئتين. بالمقارنة مع الجهاز التنفسى للثدييات ، حجم الفراغ الميت فى الطيور، فى المتوسط، 4.5&amp;nbsp;يبلغ طول القصبة الهوائية عند الطيور ذات الأعناق الطويلة أضعاف طولها عند الثدييات من نفس الحجم.&lt;ref name=&quot;Whittow 2000 233–241&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; و علشان كده، لازم على الطيور ذات الأعناق الطويلة أن تتنفس بعمق اكبر من الثدييات لتعويض حجم الفراغ الميت الاكبر فى رئتيها. فى بعض الطيور ( زى [[تم ناعق|البجع الصياح]] ، ''Cygnus cygnus'' ، [[ابو ملعقه ابيض|والملعقة البيضاء]] ، ''Platalea leucorodia'' ، [[كركى امريكى|والكركى]] الأمريكي، ''Grus americana'' ، [[قراز مخوذ|والكركى المتوج]] ، ''Pauxi pauxi'' )، قد يوصل طول القصبة الهوائية، اللى قد توصل فى بعض أنواع الكركى ل1.5 متر، ل1.5 متر.&amp;nbsp;يبلغ طولها م، &lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt; وتلتف ذهاب و إياب جوه الجسم،و ده يزيد بشكل كبير من تهوية الحيز الميت.&lt;ref name=&quot;AvResp2&quot;/&gt;

== زواحف ==
[[ملف:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|تصغير|250x250بك|'''الشكل 20:''' فيديو بالأشعة السينية [[قاطور امريكى|لتمساح أمريكى]] أنثى وقت التنفس]]
[[تشريح|التركيب التشريحى]] للرئتين عند [[زواحف|الزواحف]] أقل تعقيد منه عند [[ثدييات|الثدييات]] ، علشان تفتقر الزواحف لبنية الشجرة الهوائية الواسعة الموجودة فى رئتى الثدييات. بس، لسه تبادل الغازات فى الزواحف بيحصل فى الحويصلات الهوائية .&lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt; ما عندهاش الزواحف حجاب حاجز . علشان كده، بيحصل التنفس عبر تغيير فى حجم تجويف الجسم، اللى يتحكم فيه انقباض العضلات الوربية فى كل الزواحف باستثناء [[زحلفه|السلاحف]] . أما فى السلاحف، فيتحكم انقباض اجوأز محددة من عضلات الخاصرة فى الشهيق والزفير .

== برمائيات ==
{{Main|Amphibian#Respiratory system}}الرئتين [[ضفدع|والجلد]] أعضاء تنفسيةً أساسيةً عند [[برمائيات|البرمائيات]] . ويعتمد تهوية الرئتين على التهوية بالضغط الإيجابى . تعمل العضلات على خفض قاع التجويف الفموي،و ده يوصل لتوسيعه وسحب الهواء عبر [[بوء|فتحتى الأنف لداخله. وعند قفل فتحتى الأنف والفم، يرتفع قاع التجويف الفموي، دافع الهواء عبر القصبة الهوائية]] لالرئتين. يتميز جلد دى الحيوانات بكثافة الأوعية الدموية ورطوبته العالية، حيث يُحافظ على رطوبته بإفراز المخاط من خلايا متخصصة، ويشارك فى التنفس الجلدى . وبينما تعتبر الرئتين من الأعضاء الرئيسية لتبادل الغازات بين الدم والهواء المحيط (لما تكون البرمائيات بره الماء)، خصايص الجلد الفريدة تُساعد على تبادل الغازات بسرعة لما تكون مغمورةً فى الميه الغنى بالأكسجين.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Importance of pulmonary ventilation in respiratory control in the bullfrog|صحيفة=Am J Physiol|مؤلف=Gottlieb|الأول=G|سنة=1976|المجلد=230|العدد=3|صفحات=608–13|مؤلف2=Jackson DC|pmid=4976|دوي=10.1152/ajplegacy.1976.230.3.608|doi-access=}}&lt;/ref&gt; تمتلك بعض البرمائيات خياشيم، إما فى المراحل المبكرة من نموها ( زى يرقات [[ضفدع|الضفادع]] )، أو فى مراحل البلوغ ( زى بعض [[سلمندر|أنواع السلمندر]] ).&lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt;

== سمك ==
[[ملف:Gills_(esox).jpg|left|تصغير|250x250بك|'''الشكل 21.''' تم سحب غطاء الخياشيم أو غطاء الخياشيم [[كراكى رمحى|لسمكة الكراكى]] لكشف أقواس الخياشيم اللى تحمل الخيوط .]]
[[ملف:Comparison_of_con-_and_counter-current_flow_exchange.svg|يسار|تصغير|250x250بك|'''الشكل 22.''' يوضح الرسمان العلوى والسفلى مقارنة بين عمليات وتأثيرات '''نظام تبادل التدفق المتزامن ونظام تبادل التدفق المعاكس''' على التوالى. فى الرسمين، يُفترض أن اللون الأحمر له قيمة أعلى ( زى درجة الحرارة أو الضغط الجزئى للغاز) من اللون الأزرق، و علشان كده الخاصية المنقولة فى القنوات تتدفق من الأحمر لالأزرق. فى الأسماك، بيستخدم تدفق معاكس (الرسم السفلى) للدم والماء فى الخياشيم لاستخلاص الأكسجين من البيئة المحيطة.&lt;ref name=&quot;campbell3&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Neil A.|عنوان=Biology|تاريخ=1990|ناشر=Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc|طبعة=Second|مكان=Redwood City, California|صفحات=836–838|isbn=0-8053-1800-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hughes1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Morphometrics of fish gills|صحيفة=Respiration Physiology|مؤلف=Hughes GM|سنة=1972|المجلد=14|العدد=1–2|صفحات=1–25|pmid=5042155|دوي=10.1016/0034-5687(72)90014-x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;storer&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Storer|الأول=Tracy I.|مسار=https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/668|عنوان=General Zoology|تاريخ=1997|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=sixth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/668 668–670]|مؤلف2=Usinger|مؤلف3=Stebbins|مؤلف4=Nybakken|الأول2=R. L.|الأول3=Robert C.|الأول4=James W.|isbn=0-07-061780-5}}&lt;/ref&gt;]]
الأكسجين قليل الذوبان فى الماء. لذلك، [[ميه حلوه|الماء العذب]] المهوى بالكامل فيه 8-10 بس من الأكسجين.&amp;nbsp;مل من &lt;sub&gt;الأكسجين&lt;/sub&gt; لكل لتر مقارنة بتركيز &lt;sub&gt;الأكسجين&lt;/sub&gt; البالغ 210&amp;nbsp;مل/لتر فى الهواء عند مستوى سطح البحر.&lt;ref name=&quot;Advanced Biology&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=M. b. v. Roberts|عنوان=Advanced Biology|ناشر=Nelson|سنة=2000|مكان=London, UK|صفحات=164–165|مؤلف2=Michael Reiss|مؤلف3=Grace Monger}}&lt;/ref&gt; كمان ، معامل الانتشار (أى معدل انتشار المادة من منطقة ذات تركيز عالى لمنطقة ذات تركيز منخفض، تحت الظروف القياسية) للغازات التنفسية يكون فى العاده أسرع بمقدار 10000 مرة فى الهواء منه فى الميه .&lt;ref name=&quot;Advanced Biology&quot; /&gt; و علشان كده، الأكسجين، زى ، له معامل انتشار 17.6&amp;nbsp;&lt;sup&gt;مم²&lt;/sup&gt; /ثانية فى الهواء، لكن بس 0.0021&amp;nbsp;&lt;sup&gt;مم²&lt;/sup&gt; /ثانية فى الماء.&lt;ref name=&quot;Cussler&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cussler|الأول=E. L.|عنوان=Diffusion: Mass Transfer in Fluid Systems|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=0-521-45078-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Welty&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Welty|الأول=James R.|عنوان=Fundamentals of Momentum, Heat, and Mass Transfer|ناشر=Wiley|سنة=2001|مؤلف2=Wicks|مؤلف3=Wilson|مؤلف4=Rorrer|الأول2=Charles E.|الأول3=Robert E.|الأول4=Gregory|isbn=978-0-470-12868-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;crc&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CRC Press Online: CRC Handbook of Chemistry and Physics, Section 6, 91st Edition|مسار=http://www.crcpress.com/product/isbn/9781439820773|تاريخ-الوصول=2017-08-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110716073635/http://www.crcpress.com/product/isbn/9781439820773|تاريخ-الأرشيف=2011-07-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716073635/http://www.crcpress.com/product/isbn/9781439820773}}&lt;/ref&gt; القيم المقابلة لتانى أكسيد الكربون هيا 16&amp;nbsp;&lt;sup&gt;مم²&lt;/sup&gt; /ثانية فى الهواء و 0.0016&amp;nbsp;&lt;sup&gt;مم²&lt;/sup&gt; /ثانية فى الماء.&lt;ref name=&quot;crc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;caltech&quot; /&gt; ده يعنى أنه عند امتصاص الأكسجين من الميه الملامس لمبادل غازي، يتم استبداله ببطء اكبر بكتير بالأكسجين من المناطق الغنية بالأكسجين على مسافات قصيرة من المبادل مقارنه بما بيحصل فى الهواء. طورت الأسماك خياشيم للغلب دى المشاكل. الخياشيم أعضاء متخصصة فيها خيوط ، تنقسم بدورها لصفائح . تحتوى الصفائح على شبكة شعرية كثيفة ذات حيطان رقيقة تُعرّض مساحة سطح كبيرة لتبادل الغازات لكميات كبيرة اوى من الميه اللى تمر فوقها.&lt;ref name=&quot;Newstead1967&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Fine structure of the respiratory lamellae of teleostean gills|صحيفة=[[Cell and Tissue Research]]|مؤلف=Newstead James D|سنة=1967|المجلد=79|العدد=3|صفحات=396–428|s2cid=20771899|pmid=5598734|دوي=10.1007/bf00335484}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Breathing_in_fish.jpg|left|تصغير|250x250بك|'''الشكل 23:''' آلية التنفس فى الأسماك العظمية. عملية الشهيق على اليسار، وعملية الزفير على اليمين. تشير الأسهم الزرقاء لحركة الماء.]]

الخياشيم تستخدم نظام تبادل معاكس يزيد من كفاءة امتصاص الأكسجين من الماء.&lt;ref name=&quot;campbell3&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Neil A.|عنوان=Biology|تاريخ=1990|ناشر=Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc|طبعة=Second|مكان=Redwood City, California|صفحات=836–838|isbn=0-8053-1800-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCampbell1990&quot;&gt;Campbell, Neil A. (1990). ''Biology'' (Second&amp;nbsp;ed.). Redwood City, California: Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;836–&lt;/span&gt;838. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8053-1800-3|0-8053-1800-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hughes1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Morphometrics of fish gills|صحيفة=Respiration Physiology|مؤلف=Hughes GM|سنة=1972|المجلد=14|العدد=1–2|صفحات=1–25|pmid=5042155|دوي=10.1016/0034-5687(72)90014-x}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHughes_GM1972&quot;&gt;Hughes GM (1972). &quot;Morphometrics of fish gills&quot;. ''Respiration Physiology''. '''14''' (&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;25. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.1016/0034-5687(72)90014-x|10.1016/0034-5687(72)90014-x]]. [[پابميد|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5042155 5042155].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;storer&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Storer|الأول=Tracy I.|مسار=https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/668|عنوان=General Zoology|تاريخ=1997|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=sixth|مكان=New York|صفحات=[https://archive.org/details/generalzoolog00stor/page/668 668–670]|مؤلف2=Usinger|مؤلف3=Stebbins|مؤلف4=Nybakken|الأول2=R. L.|الأول3=Robert C.|الأول4=James W.|isbn=0-07-061780-5}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFStorerUsingerStebbinsNybakken1997&quot;&gt;Storer, Tracy I.; Usinger, R. L.; Stebbins, Robert C.; Nybakken, James W. (1997). [[iarchive:generalzoolog00stor/page/668|''General Zoology'']] (sixth&amp;nbsp;ed.). New York: McGraw-Hill. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:generalzoolog00stor/page/668|668–670]]. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-07-061780-5|0-07-061780-5]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; يُضخ الميه المؤكسج النقى اللى يُبتلع عبر الفم باستمرار عبر الخياشيم فى اتجاه واحد، فى الوقت نفسه يتدفق الدم فى الصفائح الخيشومية فى الاتجاه المعاكس،و ده بيعمل تدفق معاكس للدم والماء (الشكل 22)، اللى يعتمد عليه بقاء السمكة.&lt;ref name=&quot;storer&quot; /&gt;

الماء يُسحب لداخل الفم عن طريق قفل غطاء الخياشيم (الغطاء الخيشومى)،و ده يوصل لاتساع تجويف الفم (الشكل 23). فى الوقت نفسه، تتسع حجرات الخياشيم،و ده بينتج ضغط أقل فيها مقارنه بالفم، فيتدفق الميه فوق الخياشيم.&lt;ref name=&quot;storer&quot; /&gt; بعدين ينقبض تجويف الفم،و ده يوصل لقفل الصمامات الفموية السلبية، و علشان كده منع ارتداد الميه من الفم (الشكل 23).&lt;ref name=&quot;storer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;VB&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Romer, Alfred Sherwood|عنوان=The Vertebrate Body|ناشر=Holt-Saunders International|سنة=1977|مكان=Philadelphia, PA|صفحات=316–327|وصلة مؤلف=Alfred Romer|مؤلف2=Parsons, Thomas S.|isbn=0-03-910284-X}}&lt;/ref&gt; يُدفع الميه الموجود فى الفم، بدل من كده، فوق الخياشيم، فى الوقت نفسه تنقبض حجرات الخياشيم مُفرغةً الميه اللى تحتويه عبر فتحات الغطاء الخيشومى (الشكل 23). يُمنع ارتداد الميه لحجرة الخياشيم وقت مرحلة الشهيق بغشاء على طول الحافة البطنية الخلفية للغطاء الخيشومى (الرسم التخطيطى على اليسار فى الشكل 23). وهكذا، يعمل تجويف الفم وحجرات الخياشيم بالتناوب كمضخة شفط ومضخة ضغط للحفاظ على تدفق ثابت للماء فوق الخياشيم فى اتجاه واحد.&lt;ref name=&quot;storer&quot; /&gt; بما أن الدم فى الشعيرات الدموية الصفائحية يتدفق فى الاتجاه المعاكس لتدفق الماء، التدفق المعاكس الناتج للدم والماء يحافظ على تدرجات تركيز حادة للأكسجين وتانى أكسيد الكربون على طول كل شعيرة دموية (الرسم البيانى السفلى فى الشكل 1).&amp;nbsp;22). و علشان كده، يستطيع الأكسجين الانتشار باستمرار حسب لتدرج تركيزه لالدم، وتانى أكسيد الكربون حسب لتدرج تركيزه لالماء.&lt;ref name=&quot;Hughes1972&quot; /&gt; رغم ان أنظمة التبادل المعاكس تسمح نظرى بنقل شبه كامل لغاز التنفس من جانب لآخر فى جهاز التبادل، إلا أنه فى الأسماك، لا ينتقل فى العاده لالدم سوى أقل من 80٪ من الأكسجين الموجود فى الميه المتدفق فوق الخياشيم.&lt;ref name=&quot;campbell3&quot; /&gt;

فى بعض أسماك القرش النشطة اللى تعيش فى أعالى البحار ، يمر الميه عبر الفم وفوق الخياشيم وقت حركتها، فى عملية معروفه باسم &quot;التهوية بالدفع&quot;.&lt;ref name=&quot;Gilbertson&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilbertson|الأول=Lance|عنوان=Zoology Laboratory Manual|ناشر=McGraw-Hill|سنة=1999|مكان=New York|isbn=0-07-237716-X}}&lt;/ref&gt; أما فى حالة الراحة، معظم أسماك القرش تضخ الميه فوق خياشيمها، كما تفعل معظم الأسماك العظمية، لضمان استمرار تدفق الميه المؤكسج فوقها. لكن عدد قليل من الأنواع فقد القدرة على ضخ الميه عبر خياشيمها، ويجب عليها السباحة دون توقف. دى الأنواع تعتمد ''بشكل إلزامى على التهوية بالدفع،'' ومفترض أنها ستختنق إذا ماقدرتش من الحركة. وينطبق النوع ده من التهوية كمان على بعض أنواع الأسماك العظمية اللى تعيش فى أعالى البحار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Deep Breathing|مسار=http://www.textbookleague.org/73shark.htm|تاريخ-الوصول=2007-08-28|مؤلف=William J. Bennetta|سنة=1996|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070814075030/http://www.textbookleague.org/73shark.htm|تاريخ-الأرشيف=2007-08-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814075030/http://www.textbookleague.org/73shark.htm}}&lt;/ref&gt;

فيه بعض الأسماك اللى تقدر الحصول على الأكسجين لفترات وجيزة من الهواء اللى تبتلعه من فوق سطح الماء. تمتلك [[سمكه رئويه|أسماك الرئة]] رئة واحدة أو اثنتين، و طورت [[اناباسينات|أسماك المتاهة]] عضو تنفسى خاص بيتسما &quot;عضو المتاهة&quot;، و هو ما يميز دى الرتبة الفرعية من الأسماك. عضو المتاهة هو عضو تنفسى إضافى فوق الخيشومي، مُتشعب ومُطويّ بكثرة. بيتكون من تمدد وعائى للعظم فوق الخيشومى للقوس الخيشومى الأول، وبيستخدم للتنفس فى الهواء.&lt;ref name=&quot;Pinter&quot;&gt;Pinter, H. (1986). Labyrinth Fish. Barron's Educational Series, Inc., {{ISBN|0-8120-5635-3}}&lt;/ref&gt; يسمح ده العضو لأسماك المتاهة بأخذ [[اوكسيجين|الأكسجين]] مباشرة من الهواء، بدل من الحصول عليه من الميه اللى تعيش فيه عبر الخياشيم . يُساعد عضو المتاهة على امتصاص الأكسجين الموجود فى الهواء المُستنشق ل[[جهاز دورى|مجرى الدم]] . ونتيجة لذلك، تقدر أسماك المتاهة البقاء على قيد الحياة لفترة قصيرة بره الماء، حيث بتقدر استنشاق الهواء المحيط بها، شريطة أن تبقى رطبة. لا تولد أسماك المتاهة بأعضاء متاهة وظيفية. يتطور ده العضو تدريجى، و معظم أسماك المتاهة الصغيرة تتنفس كلى بخياشيمها، وتتطور أعضاء المتاهة عندها لما تكبر.&lt;ref name=&quot;Pinter&quot; /&gt;

== لافقاريات ==

=== مفصليات ===
بعض أنواع السرطانات تستخدم عضو تنفس بيتسما الرئة الخيشومية .&lt;ref name=&quot;pmid10964029&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Bimodal breathing in the estuarine crab Chasmagnathus granulatus Dana 1851--physiological and morphological studies|صحيفة=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular &amp; Integrative Physiology|vauthors=Halperin J, Ansaldo M, Pellerano GN, Luquet CM|تاريخ=July 2000|المجلد=126|العدد=3|صفحات=341–9|pmid=10964029|دوي=10.1016/S1095-6433(00)00216-6}}&lt;/ref&gt; يزيد تركيبها الشبيه بالخياشيم من مساحة السطح لتبادل الغازات، ده يخلليها اكتر ملاءمة لاستخلاص الأكسجين من الهواء مقارنه بالماء. تقدر بعض أصغر [[عنكبوت|العناكب]] [[قراديات|والعث]] التنفس ببساطة عن طريق تبادل الغازات عبر سطح الجسم. أما العناكب الاكبر حجم [[عقرب|والعقارب]] [[مفصليات الارجل|ومفصليات الأرجل]] التانيه فتستخدم رئة كتابية بدائية.

==== حشرات ====

معظم الحشرات تتنفس بشكل سلبى عبر فتحات التنفس (فتحات خاصة فى الهيكل الخارجى )، ويصل الهواء لكل أجزاء الجسم عبر سلسلة من الأنابيب الأصغر حجم، بتتسمما &quot;القصبات الهوائية&quot; لما تكون أقطارها كبيرة نسبى، و&quot; القصبات الهوائية الصغيرة &quot; لما تكون أقطارها صغيرة اوى. تتصل القصبات الهوائية الصغيرة بخلايا الجسم المختلفة.&lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt; هيا مملوءة جزئى بسائل، ممكن سحبه من القصبات الهوائية الصغيرة لما تكون الأنسجة، زى العضلات، نشطة وتحتاج لكمية كبيرة من الأكسجين،و ده يُقرّب الهواء من الخلايا النشطة.&lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt; يُعتقد أن ده بيحصل نتيجة لتراكم حمض اللاكتيك فى العضلات النشطة،و ده يُسبب تدرج تناضحى، فينقل الميه من القصبات الهوائية الصغيرة لالخلايا النشطة. ينتشر الغاز بفعالية على مسافات قصيرة، لكن مش على مسافات أطول، وده واحد من أسباب صغر حجم الحشرات نسبى. الحشرات اللى ما عندهاش ثغور تنفسية وقصبات هوائية، زى بعض أنواع الكوليمبولا، تتنفس مباشرة بجلودها، و كمان عن طريق انتشار الغازات.

عدد الثغور التنفسية عند الحشرات يختلف باختلاف أنواعها، إلا أنها تييجى دايما فى اجوأز، واحد على كل جانب من الجسم، و فى العاده جوز واحد لكل قطعة. بعض ذوات الجناحين (Diplura) تمتلك واحد من عشر ثغر تنفسى، 4 منها على الصدر، فى الوقت نفسه فى معظم الأنواع القديمة من الحشرات، زى اليعسوب والجراد، فيه ثغران تنفسيان صدريان وثمانية بطنية. أما فى معظم الحشرات التانيه، فيقل عددها. ويتم نقل الأكسجين لالخلايا للتنفس عبر القصبات الهوائية.

كان يُعتقد قبل كده أن الحشرات تتبادل الغازات مع البيئة باستمرار عن طريق الانتشار البسيط للغازات فى الجهاز التنفسى. لكن فى الفتره الاخيره، تم توثيق تباين كبير فى أنماط تهوية الحشرات، ويظهر ان تنفسها شديد التباين. بعض الحشرات الصغيرة لا بتبيين حركات تنفسية مستمرة، و تفتقر لالتحكم العضلى فى الفتحات التنفسية. فى الوقت نفسه تستخدم حشرات تانيه انقباض عضلات البطن بالتزامن مع انقباض وانبساط الفتحات التنفسية لتوليد أنماط دورية لتبادل الغازات وتقليل فقدان الميه فى الغلاف الجوى. بيتقال على الشكل الاكتر تطرف لهذه الأنماط اسم دورات تبادل الغازات المتقطعة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Discontinuous gas exchange in insects|صحيفة=Annu Rev Entomol|مؤلف=Lighton|الأول=JRB|تاريخ=January 1996|المجلد=41|العدد=1|صفحات=309–324|بيب_كود=1996AREnt..41..309L|pmid=8546448|دوي=10.1146/annurev.en.41.010196.001521}}&lt;/ref&gt;

=== رخويات ===
[[رخويات|الرخويات]] عمومى تمتلك خياشيم تسمح بتبادل الغازات بين البيئة المائية وجهازها الدورى. كما تمتلك دى الحيوانات قلب يضخ الدم المحتوى على الهيموسيانين كجزيء لالتقاط الأكسجين.&lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt; علشان كده، جهازها التنفسى مشابه لجهاز الأسماك الفقارية. قد بيتكون الجهاز التنفسى للبطنيات الأقدام من خياشيم أو رئة.

== نباتات ==

[[نبات|النباتات]] تستخدم غاز تانى أكسيد الكربون فى عملية [[تمثيل ضوئى|البناء الضوئى]] ، وتطرح غاز [[اوكسيجين|الأكسجين]] كنفايات. المعادلة الكيميائية للبناء الضوئى هيا &lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; جزيئات من تانى أكسيد الكربون (CO₂) و6 جزيئات من الميه ( &lt;sub&gt;H₂O&lt;/sub&gt; )، اللى تتحول فى وجود ضوء الشمس &lt;sub&gt;ل&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;جلوكوز&lt;/sub&gt; ( &lt;sub&gt;C₆H₁₂O₆&lt;/sub&gt; ) و أكسجين ( &lt;sub&gt;O₂&lt;/sub&gt; ). يستخدم البناء الضوئى الإلكترونات الموجودة على ذرات الكربون كمخزن للطاقة المستمدة من ضوء الشمس.&lt;ref name=&quot;stryer2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stryer|الأول=Lubert|عنوان=In: Biochemistry.|تاريخ=1995|ناشر=W.H. FreeMan and Company|طبعة=Fourth|مكان=New York|صفحات=653–680|الفصل=Photosynthesis|isbn=0-7167-2009-4}}&lt;/ref&gt; التنفس هو عكس البناء الضوئي، حيث يستعيد الطاقة لتشغيل التفاعلات الكيميائية فى الخلايا. فى دى العملية، بتتحد ذرات الكربون و إلكتروناتها مع الأكسجين لتكوين تانى أكسيد الكربون (CO₂ &lt;sub&gt;)&lt;/sub&gt; اللى يُزال بسهولة من الخلايا والكائن الحى. تستخدم النباتات العمليتين، البناء الضوئى لالتقاط الطاقة، والتمثيل الغذائى التأكسدى لاستخدامها.

عملية تنفس النباتات بتتحددبعملية الانتشار . تمتص النباتات تانى أكسيد الكربون عبر فتحات معروفه بالثغور ، اللى ممكن تفتح وتغلق على السطح السفلى لأوراقها ، و ساعات على أجزاء تانيه من أنسجتها. تحتاج معظم النباتات لبعض الأكسجين للعمليات الهدمية (تفاعلات التحلل اللى تُطلق الطاقة). لكن كمية &lt;sub&gt;الأكسجين&lt;/sub&gt; المُستهلكة فى الساعة صغيره لأنها لا تُشارك فى أنشطة تتطلب معدلات عالية من الأيض الهوائى . رغم ده ، حاجتها للهواء عالية اوى لأنها تحتاج ل&lt;sub&gt;ثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون لعملية التمثيل الضوئي، اللى ما بتمثلش سوى 0.04% من هواء البيئة. و علشان كده، لإنتاج 1&amp;nbsp;يتطلب إنتاج 18.7 غرام من الجلوكوز إزالة كل &lt;sub&gt;ثاني&lt;/sub&gt; أكسيد الكربون من 18.7 غرام ''على الأقل''&amp;nbsp;لترات من الهواء عند مستوى سطح البحر. لكن أوجه القصور فى عملية التمثيل الضوئى تتسبب فى استخدام كميات اكبر بكتير من الهواء.&lt;ref name=&quot;stryer2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Campbell|الأول=Neil A.|عنوان=Biology|تاريخ=1990|ناشر=Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc|طبعة=Second|مكان=Redwood City, California|صفحات=206–223|isbn=0-8053-1800-3}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* {{Annotated link|Great Oxidation Event}}
* {{Annotated link|Respiratory adaptation}}
* {{Annotated link|Spirometry}}
* Pulmonary function testing (PFT)
* Liquid breathing

== مراجع ==
{{مصادر|35em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The respiratory system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Respiratory System}}{{روابط شخص}}

* [https://web.archive.org/web/20080913133403/http://www.emc.maricopa.edu/faculty/farabee/BIOBK/BioBookRESPSYS.html#Diseases%20of%20the%20Respiratory%20Sys وصف للجهاز التنفسى بمستوى المرحلة الثانوية]
* [http://www.leeds.ac.uk/chb/lectures/anatomy7.html مقدمة عن الجهاز التنفسى (] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124061952/http://www.leeds.ac.uk/chb/lectures/anatomy7.html |date=2009-11-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091124061952/http://www.leeds.ac.uk/chb/lectures/anatomy7.html|date=2009-11-24}}
* [https://web.archive.org/web/20090326024545/http://www.scienceaid.co.uk/biology/humans/lungs.html وسيلة تعليمية علمية: الجهاز التنفسى -] دليل مبسط لطلاب المرحلة الثانوية
* [https://web.archive.org/web/20070807215651/http://www.bio.umass.edu/biology/bemis/FAOV4/Ch18.doc الجهاز التنفسى -] المستوى الجامعى (مستند مايكروسوفت وورد)
* [http://meded.ucsd.edu/ifp/jwest/resp_phys/index.html محاضرات فى علم وظايف الجهاز التنفسي،] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200427145214/https://meded.ucsd.edu/ifp/jwest/resp_phys/index.html|date=2020-04-27}} بقلم عالم وظايف الجهاز التنفسى الشهير جون ب. ويست (متوفر كمان على [https://www.youtube.com/playlist?list=PLE69608EC343F5691&amp;hl=en يوتيوب] )
{{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|others=no|about=yes|label=Respiratory system}}{{navboxes|title=Anatomy|state=collapsed|list={{Nose anatomy}}
{{Lower respiratory system anatomy}}
{{Thoracic cavity}}
{{Human systems and organs}}}}{{Respiratory physiology}}{{Respiratory pathology}}{{Development of respiratory system}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز تنفسى|جهاز تنفسى]]</text>
      <sha1>1tkf8do5sp7nsx49cu4zit92169c1rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز عصبى حسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294686</id>
    <revision>
      <id>13024540</id>
      <parentid>13016639</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: بل  ←  لكن ، تُنقل ← بتتنقل (2)</comment>
      <origin>13024540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37129" sha1="by5l2yylb4ugv5gh31r14eru6fg2wml" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}
[[ملف:RestingStateModels.jpg|تصغير|الجهاز البصرى و الجهاز [[اللمس|الحسى الجسدى]] بيفضلو نشطين لحد وقت التصوير بالرنين المغناطيسى الوظيفى فى حالة الراحة .]]
[[ملف:1212_Sensory_Neuron_Test_Water.jpg|تصغير|280x280بك|التنشيط والاستجابة فى الجهاز العصبى الحسى]]

'''الجهاز العصبى الحسى''' هو جزء من [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] المسؤول عن معالجة المعلومات [[حواس الانسان الخمسه|الحسية]] . بيتكون '''الجهاز الحسى''' من الخلايا العصبية الحسية (بما فيها خلايا المستقبلات الحسية)، والمسارات العصبية ، و أجزاء من [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] تُشارك فى الإدراك الحسى و الإحساس الداخلى . من الأجهزة الحسية المعروفة: [[البصر]] ، والسمع ، [[اللمس|واللمس]] ، [[تذوق|والتذوق]] ، [[شم|والشم]] ، والتوازن ، و الإحساس الحشوى. أعضاء الحس يعتبر محولات تُحوّل البيانات من العالم المادى الخارجى لعالم العقل حيث يُفسّرها الإنسان، مُكوّن بكده إدراكه للعالم من حوله.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=John|عنوان=Experiencing Sensation and Perception|تاريخ=2012|ناشر=Pearson Education, Limited|صفحة=1.6|الفصل=What is Sensation and Perception?|مسار-الفصل=http://psych.hanover.edu/classes/sensation/chapters/Chapter%201.pdf|isbn=978-0-13-097793-9}}&lt;/ref&gt;

المجال الاستقبالى هو منطقة الجسم أو البيئة اللى يستجيب ليها العضو المستقبل والخلايا المستقبلة. زى ، الجزء من العالم اللى تراه العين هو مجالها الاستقبالي؛ والضوء اللى تراه كل خلية عصوية أو مخروطية هو مجالها الاستقبالى. و تم تحديد مجالات استقبالية للجهاز البصرى والجهاز السمعى والجهاز [[اللمس|الحسى الجسدى]] .

== الحواس و المستقبلات ==
رغم وجود كلام بين علما الأعصاب حول العدد الدقيق للحواس نظر لاختلاف [[حواس الانسان الخمسه|تعريفاتهم]] ، فقد صنّف [[بوذا|غوتاما بوذا]] [[اريسطو|وأرسطو]] خمس حواس بشرية &quot;تقليدية&quot; بقت مقبولة عالمى: [[اللمس]] ، [[تذوق|والتذوق]] ، [[شم|والشم]] ، والبصر ، [[السمع|والسمع]] . وتشمل الحواس التانيه المقبولة عند معظم الثدييات، بما فيها البشر، الألم ، والتوازن ، و الإحساس بالحركة ، ودرجة الحرارة .كمان ، فقد ثبت أن بعض الحيوانات غير البشرية تمتلك حواس بديلة، بما فيها الاستقبال المغناطيسى والاستقبال الكهربائى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain processing in multisensory environments|صحيفة=Neuroforum|مؤلف=Hofle|الأول=M.|سنة=2010|المجلد=16|العدد=2|صفحة=172|مؤلف2=Hauck|مؤلف3=Engel|مؤلف4=Senkowski|الأول2=M.|الأول3=A. K.|الأول4=D.|s2cid=20865665|دوي=10.1007/s13295-010-0004-z|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== أجهزة الاستقبال ===
{{Main|sensory receptor}}
الإحساس يبتدى باستجابة مستقبلات حسية محددة لمؤثر فيزيائى. بتتصنف دى المستقبلات، اللى بتتفاعل مع المؤثر وتبدأ عملية الإحساس، فى العاده لأربع فئات متميزة: المستقبلات الكيميائية ، والمستقبلات الضوئية ، والمستقبلات الميكانيكية ، والمستقبلات الحرارية . تستقبل كل دى المستقبلات مؤثرات فيزيائية مختلفة، وتحول الإشارة ل[[جهد الفعل|جهد فعل]] كهربائى. ينتقل جهد الفعل ده عبر الخلايا العصبية الواردة لمناطق محددة فى الدماغ، حيث تتم معالجته وتفسيره.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-sensoryreceptor.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090112034609/http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-sensoryreceptor.html|date=January 12, 2009}}&lt;/ref&gt;

=== المستقبلات الكيميائية ===
{{Main|Chemoreceptor}}

المستقبلات الكيميائية، أو المستشعرات الكيميائية، تستشعر محفزات كيميائية معينة و تحول الإشارة لجهد فعل كهربائى. النوعان الرئيسيان من المستقبلات الكيميائية هما:

# تعتبر المستقبلات الكيميائية البعيدة جزء ماينفصلش من استقبال المحفزات فى [[غاز|الغازات]] فى الجهاز الشمى بالخلايا العصبية المستقبلة للشم والخلايا العصبية فى [[عضو چاكبسون|العضو الأنفى الميكعى]] .
# بتشمل المستقبلات الكيميائية المباشرة اللى تستشعر المحفزات فى [[سايل|السوائل]] براعم التذوق فى [[تذوق|الجهاز الذوقى]] و المستقبلات الموجودة فى الأجسام الأبهرية اللى تستشعر التغيرات فى تركيز [[اوكسيجين|الأكسجين]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Structure and function of mammalian cilia|صحيفة=Histochemistry and Cell Biology|مؤلف=Satir|الأول=P|سنة=2008|المجلد=129|العدد=6|صفحات=687–693|مؤلف2=Christensen|الأول2=ST|ببمد_سنترال=2386530|pmid=18365235|دوي=10.1007/s00418-008-0416-9}}&lt;/ref&gt;

=== مستقبلات الضوء ===
{{Main|Photoreceptor cell}}
المستقبلات الضوئية هيا خلايا عصبية، هيا وحدات متخصصة تلعب الدور الرئيسى فى بدء وظيفة الإبصار. المستقبلات الضوئية خلايا حساسة للضوء تلتقط أطوال موجية مختلفة منه. و تقدر أنواع مختلفة من المستقبلات الضوئية الاستجابة لأطوال موجات الضوء المتغيرة تبع للون، وتحويلها لإشارات كهربائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Photoreceptors at a glance|صحيفة=Journal of Cell Science|مؤلف=Molday|الأول=Robert S.|تاريخ=15 November 2015|المجلد=128|العدد=22|صفحات=4039–4045|مؤلف2=Moritz|الأول2=Orson L.|ببمد_سنترال=4712787|pmid=26574505|دوي=10.1242/jcs.175687}}&lt;/ref&gt; تتميز المستقبلات الضوئية بقدرتها على التحويل الضوئى ، هيا عملية تحول الضوء ( الإشعاع الكهرومغناطيسى ) ل، من أنواع تانيه من [[طاقه|الطاقة]] ، جهد غشائى . تتكون دى الخلايا من خمسة أجزاء، لكل منها وظيفة و بنية مميزة. الجزء الاولانى هو القطعة الخارجية (OS)، هيا المسؤولة عن التقاط الضوء وتحويله. الجزء التانى هو القطعة الداخلية (IS)، اللى تضم العضيات الضرورية اللى تعمل فى عمليات الأيض الخلوى والتخليق الحيوى. وتشمل دى العضيات بشكل رئيسى الميتوكوندريا، وجهاز جولجي، والشبكة الإندوبلازمية، و غيرها. أما الجزء التالت فهو الهدب الرابط (CC). كما يوحى اسمه، يعمل المركب المركزى (CC) على ربط منطقتى القطعة الخارجية (OS) والقطعة الداخلية (IS) مع بعض لغرض نقل البروتينات الأساسية. يحتوى الحيز الرابع على النواة، و هو امتداد لمنطقة القطعة الداخلية، ومعروف بالمنطقة النووية. أخير، الحيز الخامس هو المنطقة المشبكية، حيث يعمل كمحطة نهائية للإشارة، ويتكون من حويصلات مشبكية. فى دى المنطقة، ينتقل الناقل العصبى الغلوتامات من الخلية لالخلايا العصبية الثانوية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Regulation of calcium homeostasis in the outer segments of rod and cone photoreceptors|صحيفة=Progress in Retinal and Eye Research|مؤلف=Vinberg|الأول=Frans|تاريخ=November 2018|المجلد=67|صفحات=87–101|مؤلف2=Chen|مؤلف3=Kefalov|الأول2=Jeannie|الأول3=Vladimir J.|ببمد_سنترال=6235702|pmid=29883715|دوي=10.1016/j.preteyeres.2018.06.001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Functional Compartmentalization of Photoreceptor Neurons|صحيفة=Pflügers Archiv: European Journal of Physiology|مؤلف=Malhotra|الأول=Himanshu|تاريخ=September 2021|المجلد=473|العدد=9|صفحات=1493–1516|مؤلف2=Barnes|مؤلف3=Calvert|الأول2=Cassandra L.|الأول3=Peter D.|ببمد_سنترال=8690575|pmid=33880652|دوي=10.1007/s00424-021-02558-7}}&lt;/ref&gt; الأنواع التلاته الرئيسية للمستقبلات الضوئية هيا: المخاريط، هيا مستقبلات ضوئية تستجيب بشكل كبير [[لون|للألوان]] . فى البشر، تتوافق الأنواع التلاته المختلفة من المخاريط مع استجابة أولية للأطوال الموجية القصيرة (الأزرق)، والمتوسطة (الأخضر)، والطويلة (الأصفر/الأحمر). العصى ، هيا مستقبلات ضوئية حساسة اوى لشدة الضوء،و ده يسمح بالرؤية فى الإضاءة الخافتة. يرتبط تركيز العصى ونسبتها لالمخاريط ارتباط وثيق بما إذا كان الحيوان نهارى أم ليلى . فى البشر، يفوق عدد الخلايا العصوية عدد الخلايا المخروطية بنسبة 20:1 بالتقريب ، فى الوقت نفسه فى الحيوانات الليلية، زى [[بومه سمراء|البومة البنية]] ، تقترب النسبة من 1000:1.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica 2010&quot; /&gt; تتواجد الخلايا العقدية فى لب الكظر والشبكية حيث تشارك فى الاستجابة الودية . من حوالى 1.3 مليون خلية عقدية موجودة فى الشبكية، يُعتقد أن 1-2% منها عقد حساسة للضوء .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Circadian photoreception in the retinally degenerate mouse (rd/rd)|صحيفة=Journal of Comparative Physiology A|مؤلف=Foster|الأول=R. G.|سنة=1991|المجلد=169|العدد=1|صفحات=39–50|مؤلف2=Provencio|مؤلف3=Hudson|مؤلف4=Fiske|مؤلف5=Grip|مؤلف6=Menaker|الأول2=I.|الأول3=D.|الأول4=S.|الأول5=W.|الأول6=M.|بيب_كود=1991JCmPA.169...39F|s2cid=1124159|pmid=1941717|دوي=10.1007/BF00198171}}&lt;/ref&gt; تلعب دى العقد الحساسة للضوء دور فى الرؤية الواعية عند بعض الحيوانات، &lt;ref name=&quot;Ecker&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Melanopsin-Expressing Retinal Ganglion-Cell Photoreceptors: Cellular Diversity and Role in Pattern Vision|صحيفة=Neuron|مؤلف=Jennifer L. Ecker|سنة=2010|المجلد=67|العدد=1|صفحات=49–60|مؤلف2=Olivia N. Dumitrescu|مؤلف3=Kwoon Y. Wong|مؤلف4=Nazia M. Alam|مؤلف5=Shih-Kuo Chen|مؤلف6=Tara LeGates|مؤلف7=Jordan M. Renna|مؤلف8=Glen T. Prusky|مؤلف9=David M. Berson|ببمد_سنترال=2904318|pmid=20624591|دوي=10.1016/j.neuron.2010.05.023}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أنها توصل الدور نفسه عند البشر.&lt;ref name=&quot;HoriguchiWinawer2012&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Human trichromacy revisited|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مؤلف=Horiguchi|الأول=H.|سنة=2012|المجلد=110|العدد=3|صفحات=E260–E269|مؤلف2=Winawer|مؤلف3=Dougherty|مؤلف4=Wandell|الأول2=J.|الأول3=R. F.|الأول4=B. A.|ببمد_سنترال=3549098|pmid=23256158|دوي=10.1073/pnas.1214240110|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== المستقبلات الميكانيكية ===
{{Main|Mechanoreceptor}}

المستقبلات الميكانيكية هيا مستقبلات حسية تستجيب للقوى الميكانيكية، زى الضغط أو التشوه .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The relative timing of active and passive touch. [Proceedings Paper]|صحيفة=Brain Research|مؤلف=Winter|الأول=R.|سنة=2008|المجلد=1242|صفحات=54–58|مؤلف2=Harrar|مؤلف3=Gozdzik|مؤلف4=Harris|الأول2=V.|الأول3=M.|الأول4=L. R.|s2cid=11179917|pmid=18634764|دوي=10.1016/j.brainres.2008.06.090}}&lt;/ref&gt; المستقبلات الميكانيكية موجودة فى الخلايا الشعرية وتلعب دور أساسى فى الجهاز الدهليزى والسمعي، غالبية المستقبلات الميكانيكية [[جلد]]ية وتصنف لأربع فئات:

# ''مستقبلات النوع الاولانى بطيئة التكيف'' تتميز بحقول استقبال صغيرة وتستجيب للتحفيز الثابت. وبتستعمل المستقبلات دى بشكل أساسى فى الإحساس بالشكل والخشونة .
# تتميز ''مستقبلات النوع التانى بطيئة التكيف'' بمجالات استقبال واسعة وتستجيب للتمدد. ومثل النوع الأول، فإنها بتنتج استجابات مستدامة للمنبهات المستمرة.
# ''المستقبلات سريعة التكيف'' تتميز بحقول استقبال صغيرة وتشكل أساس إدراك الانزلاق.
# ''مستقبلات باتشيني'' ليها حقول استقبال كبيرة هيا المستقبلات السائدة للاهتزازات عالية التردد.

=== مستقبلات حرارية ===
{{Main|Thermoreceptor}}

المستقبلات الحرارية هيا مستقبلات حسية تستجيب لدرجات الحرارة المتغيرة. الآليات اللى تعمل من خلالها دى المستقبلات مش واضحة، فقد أظهرت الاكتشافات الحديثة أن [[ثدييات|الثدييات]] عندها نوعين متميزان على الأقل من المستقبلات الحرارية:&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Transient Receptor Potential (TRP) and Thermoregulation in Animals: Structural Biology and Neurophysiological Aspects|صحيفة=Animals|مؤلف=Lezama-García|الأول=Karina|تاريخ=2 January 2022|المجلد=12|العدد=1|صفحات=106|مؤلف2=Mota-Rojas|مؤلف3=Pereira|مؤلف4=Martínez-Burnes|مؤلف5=Ghezzi|مؤلف6=Domínguez|مؤلف7=Gómez|مؤلف8=de Mira Geraldo|مؤلف9=Lendez|hdl-access=free|الأول2=Daniel|الأول3=Alfredo M. F.|الأول4=Julio|الأول5=Marcelo|الأول6=Adriana|الأول7=Jocelyn|الأول8=Ana|الأول9=Pamela|ببمد_سنترال=8749608|hdl=10174/34240|pmid=35011212|دوي=10.3390/ani12010106|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

# البصيلة الطرفية لكراوس أو الجسيم البصلى تستشعر درجات الحرارة اللى تزيد عن درجة حرارة الجسم.
# العضو الطرفى لروفينى يستشعر درجات الحرارة الأقل من درجة حرارة الجسم.

TRPV1 قناةً مُنشّطةً بالحرارة، تعمل كمقياس حرارة صغير فى الغشاء، حيث تُحفّز استقطاب الألياف العصبية عند تعرّضها لتغيّرات فى درجة الحرارة. وده يبوفر لنا فى النهاية رصد درجة الحرارة المحيطة فى نطاق الدفء/الساخن. وبالمثل، فإنّ TRPM8، و هو نظير جزيئى لـ TRPV1، قناة أيونية مُنشّطة بالبرودة، تستجيب للبرودة. يتمّ فصل مستقبلات البرودة والحرارة بمجموعات فرعية متميزة من الألياف العصبية الحسية،و ده بيشير لأنّ المعلومات الواردة لالحبل الشوكى تكون منفصلة فى الأصل. لكلّ مستقبل حسى &quot;خطّه المُميّز&quot; الخاص لنقل إحساس بسيط يشعر به المُستقبِل. فى النهاية، تعمل قنوات TRP كمستشعرات حرارية، أى قنوات تُساعدنا على رصد تغيّرات درجات الحرارة المحيطة.&lt;ref name=&quot;Thermosensor&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=How peppers &amp; peppermint identified sensory receptors for temperature and pain|مسار=https://www.ibiology.org/neuroscience/sensory-receptors/|تاريخ-الوصول=12 May 2020|صحيفة=iBiology|مؤلف=Julius|الأول=David}}&lt;/ref&gt;

=== مستقبلات الألم ===
{{Main|Nociceptor}}
مستقبلات الألم تستجيب للمؤثرات الضارة المحتملة عن طريق إرسال إشارات للنخاع الشوكى والدماغ. معروفه دى العملية باسم الإحساس بالألم ، هيا المسؤولة فى العاده عن الشعور بالألم . توجد دى المستقبلات فى الأعضاء الداخلية، كمان على سطح الجسم. وتكشف مستقبلات الألم أنواع مختلفة من المؤثرات الضارة أو الضرر الفعلى. أما اللى لا تستجيب إلا عند تلف الأنسجة فمعروفه باسم مستقبلات الألم &quot;الخاملة&quot; أو &quot;الصامتة&quot;.

# يتم تنشيط مستقبلات الألم الحرارى بالحرارة أو البرودة الضارة عند درجات حرارة مختلفة.
# مستقبلات الألم الميكانيكية تستجيب للضغط الزائد أو التشوه الميكانيكى.
# مستقبلات الألم الكيميائية تستجيب لمجموعة واسعة من المواد الكيميائية، بعضها علامات على تلف الأنسجة. هيا تشارك فى الكشف عن بعض التوابل فى الطعام.

== القشرة الحسية ==
جميع المحفزات اللى تستقبلها المستقبلات المذكورة تُحوَّل ل[[جهد الفعل|جهد فعل]] ، ينتقل عبر عصبون وارد واحد أو اكتر باتجاه منطقة محددة من الدماغ. وبينما بيستخدم مصطلح &quot;القشرة الحسية&quot; بشكل مش رسمى للإشارة ل[[اللمس|القشرة الحسية الجسدية]] ، المصطلح يشير بشكل رسمى لمناطق الدماغ المتعددة اللى تستقبل [[حواس الانسان الخمسه|الإشارات الحسية]] لمعالجتها. بالنسبة [[حواس الانسان الخمسه|للحواس الخمس التقليدية]] عند الإنسان، ده بيشمل القشرة الأولية والثانوية لكل حاسة : القشرة الحسية الجسدية، والقشرة البصرية ، والقشرة السمعية ، والقشرة الشمية الأولية ، والقشرة الذوقية .&lt;ref name=&quot;Brynie, F.H. 2009&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brynie|الأول=Faith Hickman|عنوان=Brain sense: the science of the senses and how we process the world around us|تاريخ=2009|ناشر=American Management Association|مكان=New York|أكلس=457057287|isbn=978-0-8144-1326-5}}&lt;/ref&gt; كمان للحواس التانيه مناطق قشرية حسية مقابلة، بما فيها القشرة الدهليزية المسؤولة عن حاسة التوازن.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Brandt|first=Thomas|title=Vestibular cortex: its locations, functions, and disorders|date=2003|journal=Vertigo|pages=219–231|place=New York, NY|publisher=Springer New York|language=en|DOI=10.1007/978-1-4757-3801-8_13|ISBN=978-0-387-40500-1}}&lt;/ref&gt;

الجهاز الحسى البشرى بيتكون من الأنظمة الفرعية :

* النظام البصرى (الرؤية)
* الجهاز السمعى (السمع)
* [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] (اللمس/درجة الحرارة/الإحساس الحركي/الألم)
* [[تذوق|الجهاز الذوقى]] (التذوق)
* الجهاز الشمى (الشم)
* الجهاز الدهليزى (التوازن)

=== القشرة الحسية الجسدية ===
القشرة الحسية الجسدية الأولية فى الفص الجدارى ، هيا المنطقة الاستقبالية الرئيسية لحاسة اللمس و الإحساس بالوضع فى [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] . وتنقسم دى القشرة لمناطق برودمان 1 و2 و3. منطقة برودمان 3 مركز المعالجة الرئيسى للقشرة الحسية الجسدية، علشان تتلقى مدخلات اكتر بكتير من المهاد ، وفيها خلايا عصبية شديدة الاستجابة للمؤثرات الحسية الجسدية، وبتقدر إثارة أحاسيس جسدية بالتحفيز الكهربائى. تتلقى المنطقتان 1 و2 معظم مدخلاتهما من المنطقة 3. كمان فيه مسارات للإحساس بالوضع (عبر المخيخ )، والتحكم الحركى (عبر منطقة برودمان 4 ). شوف كمان : S2 القشرة الحسية الجسدية الثانوية .
[[ملف:Eye_iris.jpg|تصغير|100x100بك|[[عين بشريه|العين البشرية]] هيا العنصر الاولانى فى '''النظام الحسى''' : فى دى الحالة، [[البصر|الرؤية]] ، بالنسبة للنظام البصرى .]]

=== القشرة البصرية ===
القشرة البصرية هيا جزء من القشرة المخية المسؤولة عن معالجة المعلومات البصرية. تبتدى المعالجة فى القشرة البصرية الأولية، المسماة V1 أو منطقة برودمان 17 ، و مناطق القشرة البصرية بره القشرة المخططة V2-V5.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The timing of perceptual decisions for ambiguous face stimuli in the human ventral visual cortex. [Article]|صحيفة=Cerebral Cortex|مؤلف=McKeeff|الأول=T. J.|سنة=2007|المجلد=17|العدد=3|صفحات=669–678|مؤلف2=Tong|الأول2=F.|pmid=16648454|دوي=10.1093/cercor/bhk015|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; V1 فى الفص القذالى ، وتعمل كمحطة ترحيل رئيسية للمدخلات البصرية، حيث تنقل المعلومات لمسارين رئيسيين معروفان بالمسار الظهرى والمسار البطنى . يشمل المسار الظهرى المنطقتين V2 وV5، وبيستخدم فى تفسير &quot;أين&quot; و&quot;كيف&quot; المرئيين. أما المسار البطنى فيشمل المنطقتين V2 وV4، وبيستخدم فى تفسير &quot;ماذا&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Reward Changes Salience in Human Vision via the Anterior Cingulate. [Article]|صحيفة=Journal of Neuroscience|مؤلف=Hickey|الأول=C.|سنة=2010|المجلد=30|العدد=33|صفحات=11096–11103|مؤلف2=Chelazzi|مؤلف3=Theeuwes|الأول2=L.|الأول3=J.|ببمد_سنترال=6633486|pmid=20720117|دوي=10.1523/jneurosci.1026-10.2010|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تُلاحظ زيادات فى النشاط السلبى للمهمة فى شبكة الانتباه البطنية، بعد التغيرات المفاجئة فى المحفزات الحسية، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=multimodal cortical network for the detection of changes in the sensory environment|صحيفة=Nature Neuroscience|مؤلف=Downar|الأول=J.|سنة=2000|المجلد=3|العدد=3|صفحات=277–283|مؤلف2=Crawley|مؤلف3=Mikulis|مؤلف4=Dav|الأول2=A. P.|الأول3=D. J.|s2cid=8807081|pmid=10700261|دوي=10.1038/72991}}&lt;/ref&gt; عند بداية ونهاية مجموعات المهام، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Transient BOLD responses at block transitions|صحيفة=NeuroImage|مؤلف=Fox|الأول=M. D.|سنة=2005|المجلد=28|العدد=4|صفحات=956–966|مؤلف2=Snyder|مؤلف3=Barch|مؤلف4=Gusnard|مؤلف5=Raichle|الأول2=A. Z.|الأول3=D. M.|الأول4=D. A.|الأول5=M. E.|s2cid=8552739|pmid=16043368|دوي=10.1016/j.neuroimage.2005.06.025}}&lt;/ref&gt; و فى نهاية التجربة المكتملة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Reactivation of Networks Involved in Preparatory States|صحيفة=Cerebral Cortex|مؤلف=Shulman|الأول=G. I.|سنة=2002|المجلد=12|العدد=6|صفحات=590–600|مؤلف2=Tansy|مؤلف3=Kincade|مؤلف4=Petersen|مؤلف5=McAvoy|مؤلف6=Corbetta|الأول2=A. P.|الأول3=M.|الأول4=S. E.|الأول5=M. P.|الأول6=M.|pmid=12003859|دوي=10.1093/cercor/12.6.590|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Earcov.JPG|تصغير|144x144بك|[[ودن|الودن]] البشرية]]

=== القشرة السمعية ===
القشرة السمعية فى الفص الصدغى ، هيا المنطقة الاستقبالية الرئيسية للمعلومات الصوتية. تتكون القشرة السمعية من منطقتى برودمان 41 و42، و المعروفين كمان بالمنطقة الصدغية المستعرضة القدامية 41 و المنطقة الصدغية المستعرضة الخلفية 42 على التوالى. المنطقتين بيشتغلو بشكل متشابه، و هما أساسيتين فى استقبال و معالجة الإشارات المنقولة من المستقبلات السمعية .
[[ملف:Hump_nose2.jpg|تصغير|113x113بك|الأنف البشرى]]

=== القشرة الشمية الأولية ===
القشرة الشمية الأولية فى الفص الصدغي، هيا المنطقة الاستقبالية الرئيسية [[شم|لحاسة]] الشم. وتتميز أنظمة الشم والتذوق، على الأقل عند [[ثدييات|الثدييات]] ، بوجود آليات عمل [[جهاز عصبى مركزى|مركزية]] ومحيطية . بتشمل الآليات الطرفية خلايا عصبية مستقبلة للروائح تنقل إشارة كيميائية على طول العصب الشمى ، اللى ينتهى فى البصلة الشمية . المستقبلات الكيميائية فى دى الخلايا العصبية، اللى تبتدى سلسلة الإشارات، هيا مستقبلات مقترنة ببروتين G. أما الآليات المركزية فتشمل تقارب محاور العصب الشمى فى الكبيبات فى البصلة الشمية، حيث بتتنقل الإشارة بعد كده للنواة الشمية القدامية ، والقشرة الكمثرية ، واللوزة [[لوزه دماغيه|الدماغية]] الإنسية، والقشرة الأنفية الداخلية، اللى تُشكل جميعها القشرة الشمية الأولية.

و عكس ده من الرؤية والسمع، البصلات الشمية مش متقاطعة بين نصفى الكرة المخية؛ فالبصلة اليمنى تتصل بنصف الكرة المخية الأيمن والبصلةالشمال تتصل بنصف الكرة المخية الأيسر.
[[ملف:Tongue.agr.jpg|تصغير|114x114بك|[[لسان]] الإنسان]]

=== القشرة الذوقية ===
القشرة الذوقية هيا المنطقة الاستقبالية الرئيسية لحاسة [[تذوق|التذوق]] . بيستخدم مصطلح ''&quot;التذوق&quot;'' هنا بمعناه التقنى للإشارة بالتحديد لالأحاسيس القادمة من براعم التذوق على اللسان. بتشمل خصايص التذوق الخمس اللى يستشعرها اللسان: الحموضة، والمرارة، والحلاوة، والملوحة، ونكهة البروتين المعروفة باسم [[اومامى|&quot;أومامي&quot;]] . فى المقابل، يشير مصطلح ''&quot;النكهة&quot;'' لالتجربة الناتجة عن دمج حاسة التذوق مع حاسة الشم والمعلومات اللمسية. تتكون القشرة الذوقية من بنيتين أساسيتين: الفص الجزيرى القدام ، الموجود فى الفص الجزيرى ، والغطاء الجبهي، الموجود فى الفص الجبهى . و زى فى القشرة الشمية، يعمل المسار الذوقى بآليات طرفية و مركزية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;It is known that both CNS and PNS are required for all the sensory systems to work. What's the difference here? No elaboration anywhere. (May 2019)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تقوم مستقبلات التذوق الطرفية، الموجودة على [[لسان|اللسان]] والحنك الرخو والبلعوم والمريء ، بنقل الإشارة المستقبلة لالمحاور الحسية الأولية، حيث تُسقط الإشارة لنواة السبيل الانفرادى فى النخاع المستطيل ، أو للنواة الذوقية لمجمع السبيل الانفرادى. بعدين بتتنقل الإشارة لالمهاد ، اللى بدوره يُسقطها لشوية مناطق من القشرة المخية الحديثة ، بما فيها القشرة الذوقية.

المعالجة العصبية لحاسة التذوق فى كل مرحلة بالتقريب من مراحل المعالجة بتتأثر بالمعلومات الحسية الجسدية المتزامنة من اللسان، أى الإحساس فى الفم . فى المقابل، لا بتتحد حاسة الشم مع حاسة التذوق لتكوين النكهة إلا فى مناطق المعالجة القشرية العليا، زى الفص الجزيرى وقشرة الفص الجبهى الحجاجى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Small|الأول=Dana M.|عنوان=The Neural Bases of Multisensory Processes|تاريخ=2012|ناشر=CRC Press/Taylor &amp; Francis|محرر=Murray|محرر-الأول=Micah M.|الفصل=A Proposed Model of a Flavor Modality|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92876/|مؤلف2=Green|الأول2=Barry G.|pmid=22593893|دوي=10.1201/9781439812174|محرر2=Wallace|محرر2-الأول=Mark T.|isbn=978-1-4398-1217-4}}&lt;/ref&gt;

== حالة السكون ==

معظم الأنظمة الحسية ليها حالة سكون، أى الحالة اللى يتقارب ليها النظام الحسى لما لا يكون هناك مدخلات. التعريف ده دقيقٌ لنظام خطى ثابت مع الزمن ، حيث يكون فضاء إدخاله فضاء متجهى، و علشان كده، بحكم التعريف، له نقطة صفر. و هو كمان مُعرَّفٌ كويس لأى نظام حسى سلبي، أى نظام يعمل دون الحاجة لطاقة إدخال. حالة السكون هيا الحالة اللى يتقارب ليها النظام عند انعدام طاقة الإدخال.

تعريف مفهوم &quot;انعدام الطاقة&quot; لا يكون واضح دايما بالنسبة للأعضاء الحسية غير الخطية و مش السلبية، علشان لا بتقدر العمل دون طاقة مُدخلة. زى ، القوقعة مش عضو سلبى، لكن تهتز بنشاط بشعيراتها الحسية لتحسين حساسيتها. ويتجلى ذلك فى صورة انبعاثات صوتية فى الودن السليمة، وطنين فى الودن المريضة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The active cochlea|صحيفة=The Journal of Neuroscience|مؤلف=Dallos|الأول=P|تاريخ=December 1992|المجلد=12|العدد=12|صفحات=4575–4585|ببمد_سنترال=6575778|pmid=1464757|دوي=10.1523/jneurosci.12-12-04575.1992}}&lt;/ref&gt; بس، توجد حالة سكون للقوقعة، نظر لوجود نمط محدد كويس لإدخال الطاقة تتلقاه (الطاقة الاهتزازية على طبلة الودن)،و ده يوفر تعريف واضح لمفهوم &quot;انعدام الطاقة المُدخلة&quot;.

بعض الأنظمة الحسية ممكن تمتلك حالات سكون متعددة تبع لتاريخها، زى القلابات والمواد المغناطيسية ذات التخلف المغناطيسى . كما بتقدر التكيف مع حالات سكون مختلفة. فى الظلام الدامس، تبقا خلايا الشبكية شديدة الحساسية، ويظهر اللى يتعرف بـ&quot; الثلج البصرى &quot; بسبب إطلاقها إشارات عشوائية دون أى مدخلات ضوئية. أما فى الضوء الساطع، فتصبح خلايا الشبكية أقل حساسية بكثير،و ده يقلل من التشويش البصرى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The role of sensory adaptation in the retina|صحيفة=Journal of Experimental Biology|مؤلف=Laughlin|الأول=S. B.|تاريخ=September 1989|المجلد=146|العدد=1|صفحات=39–62|بيب_كود=1989JExpB.146...39L|pmid=2689569|دوي=10.1242/jeb.146.1.39}}&lt;/ref&gt;

الأمور تبقا غامضة تمام بالنسبة لنظام يربط مخرجاته بمدخلاحالة السكون تكون أقل وضوح لما ممكن التحكم فى العضو الحسى بأنظمة تانيه، زى آذان الكلب اللى تتحرك للقدام أو للجانبين حسب لأوامر الدماغ. تقدر بعض العناكب استخدام شبكاتها كعضو لمس كبير، كما لو كانت تنسج جلدًا لنفسها. لحد فى غياب أى شيء يسقط على الشبكة، قد تزيد العناكب الجائعة من شد خيوطها، لتستجيب بسرعة لحد للفرائس الأقل وضوح و الأقل فائدة، زى ذباب الفاكهة الصغير،و ده يخلق حالتين مختلفتين من &quot;السكون&quot; للشبكة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Extended spider cognition|صحيفة=Animal Cognition|مؤلف=Japyassú|الأول=Hilton F.|تاريخ=May 2017|المجلد=20|العدد=3|صفحات=375–395|مؤلف2=Laland|الأول2=Kevin N.|ببمد_سنترال=5394149|pmid=28176133|دوي=10.1007/s10071-017-1069-7}}&lt;/ref&gt; ته، و علشان كده يتحرك باستمرار دون أى مدخلات خارجية. والمثال الأبرز على ذلك هو الدماغ، بشبكته الافتراضية .

== امراض ==
[[ملف:Sense_organ_diseases_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|تصغير|سنين العمر المصححة باحتساب الإعاقة لأمراض أعضاء الحس لكل 100,000&amp;nbsp;عدد السكان سنة 2002:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]

* الغمش
* أناكوسيس
* عمى الألوان
* [[طرش|الصمم]]

== شوف كمان ==

* التكامل متعدد الحواس
* التكيف العصبي
* الترميز العصبي
* مستشعر
* تعزيز الحواس
* علم الأعصاب الحسي
* الأنظمة الحسية فى الأسماك

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Sensory Systems}}{{تصنيف كومونز|Sensory system}}{{روابط شخص}}{{Human system and organs}}{{Sensation and perception}}{{Eye anatomy|state=collapsed}}{{Auditory and vestibular systems}}{{Gustatory system}}{{Olfactory system}}{{Somatosensory system}}{{Systems}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:نظام احساس]]
[[تصنيف:نظام عصبى]]</text>
      <sha1>by5l2yylb4ugv5gh31r14eru6fg2wml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:Mnbaav</title>
    <ns>3</ns>
    <id>2294772</id>
    <revision>
      <id>13024436</id>
      <parentid>13016375</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T15:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ ردّ</comment>
      <origin>13024436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12385" sha1="niyl74znwh4dyn6qntui5cbnyjjlkyd" xml:space="preserve">== الواو الملزوقه بالكلمه ==

صديقى ممكن تقلى ايه الفرق بين (وكل الامر لله) و (وكل الامر لله)؟
لازم الواو ما تكونش ملزوقه بالكلمه اللى بعدها عشان الجمله تكون كل الامر لله, و التانيه يعنى من التوكيل. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 13:15، 16 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر معلش انا متعود اكتبها ملزوقة [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 13:16، 16 ابريل 2026 (يو تى سى)
::يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] انا طورت الصفحتين دول وهما [[تاريخ مصر]] و&lt;nowiki/&gt;[[الهويه المصريه|الهوية المصرية]] ومنها صفحة الهوية المصرية اللي كانت فاضية من غير مقدمة
::انا عملت وصلات لصفحة [[تاريخ البحاروه|تاريخ البحاروة]] ممكن تشيل قالب يتيمة اللي فيها بعد اذنك [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 21:36، 18 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::خفضت حمايتها, مصرها اكتر و زبطها بدون ما تزود كلام ملوش علاقه بالموضوع الرئيسى لو سمحت. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 22:20، 18 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::تمام [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 22:22، 18 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

يا ادمن @[[مستخدم:Raafat|Raafat]] انا طلبت تخفيض حماية صفحة [[تاريخ البحاروه]] عشان اظبط طريقة الكتابة فيها وظبطتها

ممكن بعد اذنك ترجع حمايتها سيسوب بس عشان متتخربش بعد اذنك [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 22:40، 18 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] بعد اذنك متبعتليش رابط لصفحة في ويكيبيديا العربية تاني لاني لما بدوس على الرابط كده سجلت على الموقع وده معناه ان اعدائي ورغم اني مش عامل اي تعديلات هناك هيبوظوا حسابي ويروحوا يقولوا اقفلوا حسابه ده دمية جورب وانا والله العظيم ما عندي اي حساب نهائي هناك ولو حتى حساب فاضي
وانا دوست على الرابط لاني مكنتش عارف انه رابط لويكيبيديا العربية

لو عملوا الحركة دي تاني لازم حضرتك تتصرف معاهم هنا لان اللي بيتعمل ده مش مقبول [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 10:08، 19 ابريل 2026 (يو تى سى)

:يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] بطلب منك حظر المستخدم أوس بشكل نهائي من هنا لانه بردو بيقدم طلب لاغلاق حسابي وهو اتقفل اصلا بسبب ان مضيف عايز كده بدون حق وباستغلال سلطة واضح
:بعد اذنك احظر الشخص ده من هنا لانه دمية جورب وشتمني قبل كده كتير
:ياريت تحظره لان اللي بيحصل ده مش مقبول وسيبك من تهديداتهم الفشنك دي لانها ملهاش لازمة
:على الاقل لو مش هتحظره نهائي زود مدة حظره لسنة ويتحظر من حتى الكتابة هنا لمدة سنة
:اتمنى تعمل كده ولو مش هتعمل قولي
:اللي بيحصل ده مش مقبول نهائي [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:33، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::لو مش هتحظره يا ادمن قولي [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:49، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تقديم طلب لحظرك مش سبب عشان احظره هنا, دا غير ان حسابه هنا محظور من ادمن تانى, قدم طلبك فى الميتا لنفس المضيف اللى حظرك و اشرح اسبابك هناك. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 10:01، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::اقدم طلبي لعلاء ؟؟؟! [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:05، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::طيب لما اغلط فيه بعد كده يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] متحظرنيش زي ما هو كان بيغلط فيا وحضرتك محظرتوش [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:07، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] طيب قولي انا اشكي لمين !
:::حضرتك حظرتني قبل كده ولما هما يشتموني وبيأذوني حضرتك مبتدخلش انا مش عارف ليه
:::انا مش عارف ليه بجد كده
:::هو عروسة شراب حضرتك مبتحظروش ليه وشتمني قبل كده ومحظرتوش دقيقة واحدة حتى انما انا لما بكلمه بتحظرني انا
:::انت عارف انه على ويكيبيديا العربية كان بيستهزأ بشغل حضرتك وبيتريق على كتابك اللي عملته
:::اتفضل شوف
:::https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%8A%D9%83%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A7:%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D9%86/%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA&amp;diff=prev&amp;oldid=74062921 [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:04، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%8A%D9%83%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A7:%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D9%86/%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA&amp;diff=prev&amp;oldid=74062921 [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:05، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::::بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] لما اغلط في اوس ده بعد كده متحظرنيش لان وصفني بالكلب قبل كده وهو اللي بدأ بالغلط وحضرتك محظرتوش دقيقة واحدة حتى وانا لما بغلط فيه بتحظرني انا [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:11، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::::بجد شكرا!
::::::تقدر تقدم طلبك زى ماقلتلك للمضيف اللى حظرك, و تشرح اسبابك ليه. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 10:24، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::::::يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] انا مقصدش حاجة على حضرتك بس انا بلتزم بكل كلامك ومبعملش حاجة غلط وهما بيأذوني بردو
:::::::اما المضيف فهو اصلا قفل حساباتي بمزاجه وانا مش عارف ازاي يدوا صلاحيات مضيف لشخص زي ده اصلا [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:26، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::::::بعتذر لحضرتك لو كلامي اتفهم غلط يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] بس انا تعبت بجد [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:29، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::::::::هما متغاظين من التطوير اللي بعمله في الموسوعة هنا وعايزين يوقفوني وخلاص
:::::::::انا طورت مقالات مصر كلها ودي كانت واجهة الموقع وانا طورتها وحضرتك ممكن تلاحظ الفرق ده غير مقالات كتير كل يوم بطورها
:::::::::تقدر تلاحظ ان الموسوعة اتطورت جدا دلوقتي وهما متغاظين بسبب كده يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:32، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
::::::::::شكرا لشغلك, زى ماقلتلك كل اللى بيتعمل و اللى بيتقال مش هيأثر, يكفى ان المشروع بيحمل اسم كبير لبلد كبير و شعب كبير و لغه ملحوظه و مستمر, داه المهم عندى فى نهاية الموضوع, ركز فى داه. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 10:49، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::::::::::شكرا لحضرتك والله حضرتك تشرف اي مكان تكون فيه وده شرف للموسوعة انك ادمن فيها يكفي ان حضرتك شخصية محترمة ونقية والله يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:51، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::::::على فكرة المضيف والاداري السابق واليوزر التالت كلهم مصريين من منطقة معينة في مصر والتلاتة من نفس المنطقة وعملوا تحالف ضدي عشان يمنعوني ويقفلوا حساباتي وده السبب الحقيقي لمنعي
:::::::يعني لو كان لازم يختاروا مضيف من الدول العربية كانوا يختاروا صح [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:00، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ممكن تمسح التعديل المسيء ده بعد اذنك

https://arz.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE_%D9%85%D8%B5%D8%B1&amp;diff=prev&amp;oldid=11778761 [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 10:50، 19 ابريل 2026 (يو تى سى)

:مش فاهم فين التعديل المسىء؟ اللى شفتو صوره مكسوره و اتمسحت! [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 11:10، 19 ابريل 2026 (يو تى سى)
::كاتب في ملخص التعديل trash يعني قمامة [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 11:19، 19 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ممكن ترفع الصورة اللي موجودة في صفحة [[كلنا بوشين (اغنيه)|كلنا بوشين]] محليا بعد اذنك عشان لو اتمسحت من ويكي صور [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 22:05، 19 ابريل 2026 (يو تى سى)

:اربط صفحة [[محافظة دمياط]] يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] بعد اذنك بالمحافظة نفسها في ويكي داتا وانا هعمل صفحة عن المدينة نفسها [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 15:27، 21 ابريل 2026 (يو تى سى)
::اربط صفحة [[محافظة دمياط]] بويكي داتا بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 15:58، 21 ابريل 2026 (يو تى سى)
:اتربطت, صديقى لو سمحت ما تكررش الطلب بالاشاره, كده بتلخبطنى و مش هتسرع حاجه, انا لما ادخل هشوف الاشاره و لو طبلك صحيح هنفذه, تحياتى. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 17:51، 21 ابريل 2026 (يو تى سى)
::انا بعمل لحضرتك اشارة يمكن مأخدتش بالك
::شكرا لحضرتك [[User:Mnbaav|Mnbaav]] ([[User Talk:Mnbaav|مناقشه]]) 18:07، 21 ابريل 2026 (يو تى سى)

== كلام ==

محدش رباك وهيربيك غيري يا @[[مستخدم:أوس|أوس]] بس انا هتجاهلك [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 10:24، 22 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>niyl74znwh4dyn6qntui5cbnyjjlkyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لغة كوارا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2294779</id>
    <revision>
      <id>13024484</id>
      <parentid>13008770</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: وخلال ←  و خلال</comment>
      <origin>13024484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="a1tw2jkrlse6i38fcv5wyajfvkv2ih9" xml:space="preserve">{{لغة}}
'''لغة كوارا''' ، أو '''كوارينا''' (وتسمى &quot;فلاشا&quot; (هواراسا) فى بعض المصادر القديمة)، هى واحده من لهجتى أغاو ، اللى كانت تتكلم بيها مجموعة فرعية من [[بيتا اسرائيل|بيتا إسرائيل]] ( [[يهود]] [[اثيوبيا|إثيوبيا]] ) فى مقاطعة كوارا . هيا لهجة من لهجات كيمانت . هيا على وشك الانقراض. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; توجد كتير من المخطوطات الفلاشية المبكرة، باستخدام الكتابة الجعزية ؛ و فى العصور الحديثة، تم تسجيل اللغة من قبل كتير من اللغويين والرحالة، بدايه من فلاد فى سنة 1866.

شهدت لغة كوارينا تراجع فى أوائل القرن العشرين بسبب استبدالها باللغة [[امهرى|الأمهرية]] . و خلال [[عملية سولومون|عملية سليمان]] ، تم نقل معظم اللى بيتكلمو المتبقين بيها جواً ل[[اسرائيل|إسرائيل]] ، حيث لسه تفقد مكانتها لصالح اللغة العبرية الحديثة .

== مراجع ==
{{لغات يهوديه}}

[[تصنيف:لغات]]
[[تصنيف:يهوديه]]
[[تصنيف:لغات اثيوبيا]]
[[تصنيف:All articles with unsourced statements]]</text>
      <sha1>a1tw2jkrlse6i38fcv5wyajfvkv2ih9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سميحه مراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295249</id>
    <revision>
      <id>13024476</id>
      <parentid>13009382</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: اتجوزت من ← اتجوزت</comment>
      <origin>13024476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="86vplq018fz90pqhp3dgcaf1pyjercy" xml:space="preserve">{{معلومات ممثل}}
'''سميحه مراد''' ( - 2007) Samiha Mourad
هى ممثلة مصرية. هى أخت الفنانه [[ليلى مراد]] الصغرى والملحن [[منير مراد]] و أبنة الموسيقار [[زكى مراد موردخاى|زكى مراد]] .زوجها الفنان [[على رضا]] اعتزلت الفن فى مصر لاكن ملكة مراد أو سميحة مراد أحترفت الغناء بعد ما هاجرت من
مصر، و ده فى بداية الخمسينات،
وقامت بتسجيل عدد من الاسطوانات
ومنها أغنية ام كلثوم «الحب كده».
عاشت ملكة فى فرنسا معظم حياتها،
ولفترة طويلة وقدمت عدد من الأغاني
الفنية للملحن يوسف حجاج، اللى كان
يقود أوركسترا شرقية فى باريس في
الستينات، و الأغانى اللى كانت تغنيها
كلمات موسى الأشعر

اتجوزت  الفنان [[على رضا]]،
وهاجرت بعدها لامريكا
الامريكانيه لحد توفيت بيها سنة 2007،
وبرغم تمتعها بموهبة الغناء زى أختها،
ومحاولتها اقتحام عالم الغناء والشهرة،
لكن الحظ لم يحالفها وماتت مغمورة.
== فيلموجرافيا ==
تمثيل (1)

[[طيش الشباب (فيلم)|طيش الشباب]]
1951 - فيلم

[[تصنيف:ممثلات مصريات]]</text>
      <sha1>86vplq018fz90pqhp3dgcaf1pyjercy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خير و شر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295270</id>
    <revision>
      <id>13024430</id>
      <parentid>13016620</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85455" sha1="svbhqtfccj8mmrj7gl7g0oafzbf1q9h" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}

فى [[فلسفه|الفلسفة]] [[دين|والدين]] وعلم [[سايكولوجيا|النفس]] ، مفهوم &quot; '''الخير والشر''' &quot; ثنائية شائعة. فى الأديان المتأثرة [[مانويه|بالمانوية]] [[ديانات ابراهيميه|والإبراهيمية]] ، يُنظر لالشر على أنه النقيض الثنائى للخير ، حيث ينبغى أن ينتصر الخير ويُهزم الشر.&lt;ref name=&quot;Paul O. Ingram 1986. P. 148-149&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ingram|الأول=Paul O.|عنوان=Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation|تاريخ=1986|ناشر=[[University of Hawaii Press]]|مكان=Honolulu, Hawaii|صفحات=148–149|وصلة مؤلف2=Frederick John Streng|مؤلف2=Streng|الأول2=Frederick John}}&lt;/ref&gt; مصطلح الشر فى الغالب بيستخدم للدلالة على الانحلال الأخلاقى العميق.&lt;ref name=&quot;Oxford Dictionary Definition&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Evil|مسار=http://oxforddictionaries.com/definition/english/evil|ناشر=[[Oxford University Press]]|مكان=Oxford, England|سنة=2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120822012937/http://oxforddictionaries.com/definition/english/evil|تاريخ-الأرشيف=2012-08-22|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120822012937/http://oxforddictionaries.com/definition/english/evil}}&lt;/ref&gt; كما اتوصف الشر بأنه قوة خارقة للطبيعة .&lt;ref name=&quot;Oxford Dictionary Definition&quot; /&gt; وتختلف تعريفات الشر، كمان تحليل دوافعه.&lt;ref name=&quot;Ervin Staub p. 32&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staub|الأول=Ervin|عنوان=Overcoming Evil: Genocide, Violent Conflict, and Terrorism|تاريخ=2011|ناشر=[[Oxford University Press]]|مكان=New York City|صفحة=32|isbn=978-0195382044}}&lt;/ref&gt; بس، العناصر اللى ترتبط فى العاده بالشر بتشمل سلوك غير متزن ينطوى على المصلحة ، و الأنانية ، [[جهل|والجهل]] ، أو الإهمال .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Matthews|الأول=Caitlin|عنوان=Walkers Between the Worlds: The Western Mysteries from Shaman to Magus|تاريخ=2004|ناشر=Inner Traditions / Bear &amp; Co.|مكان=Rochester, Vermont|صفحة=173|مؤلف2=Matthews|الأول2=John|isbn=978-0892810918}}&lt;/ref&gt;

الدراسة الرئيسية للخير والشر (أو الأخلاق) هيا [[اخلاقيات|علم الأخلاق]] ، اللى ينقسم ل3 فروع رئيسية: الأخلاق المعيارية المتعلقة بكيفية تصرفنا، و الأخلاق التطبيقية المتعلقة بقضايا أخلاقية محددة، وما بعد الأخلاق المتعلقة بطبيعة الأخلاق نفسها.

== التاريخ و أصل الكلمات ==

لكل لغة كلمة تعبر عن ''الخير'' بمعنى &quot;امتلاك الصفة الصحيحة أو المرغوبة&quot; ( ἀρετή ) وعن ''الشر'' بمعنى &quot;غير المرغوب فيه&quot;. الإحساس [[اخلاق|بالحكم الأخلاقى]] والتمييز بين &quot;الصواب والخطأ، و الخير و الشر&quot; من الثوابت الثقافية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brown|الأول=Donald|عنوان=Human Universals|تاريخ=1991|ناشر=[[McGraw-Hill]]|مكان=New York City|وصلة مؤلف=Donald Brown (anthropologist)|isbn=9780070082090}}&lt;/ref&gt;

فى المصري، '''&quot;الخير و الشر&quot;''' ليهم جذور قديمة فى العربي، ومعانيهم اتطوّرت مع الزمن:

=== الخير ===
جاية من الجذر '''خ-ي-ر'''

فى العربى القديم كانت بتدل على ''الحاجة الكويسة أو النافعة أو الأفضل''.

وفى استخدامات أقدم، كانت ممكن تعنى ''الثروة أو الرزق'' كمان.

فى المصرى دلوقتي:

👉 الخير = الحاجة الحلوة، الصح، أو اللى فيه نفع وبركة

=== الشر ===
جاية من الجذر '''ش-ر-ر'''

وكان معناها ''السوء أو الأذى أو الحاجة الوحشة''.

فى المصري:

👉 الشر = الحاجة الغلط أو المؤذية أو الوحشه

=== الخلاصة: ===
'''الخير و الشر''' = تضاد قديم اوى فى اللغة

👉 الخير = النفع / الصح / الحلو

👉 الشر = الأذى / الغلط / الوحش

المصطلحين مستخدمين بنفس المعنى بالتقريب من زمان لحد دلوقتي، بس بصياغة أبسط فى الكلام اليومى.

{{Multiple image
| محاذاة = right
| اتجاه = vertical
| width = 
| image1 = Lenz Entwurf zu einem Engel.jpg
| width1 = 175
| alt1 = 
| caption1 = In many religions, [[angel]] are considered good beings.
| image2 = Demon. A miniature from the Georgian manuscript of the 12th century.jpg
| width2 = 175
| alt2 = 
| caption2 = And [[demon]] are generally seen as evil beings.
| header = 
| header_background = 
| header_align = left/right/center
| footer = 
| footer_background = 
| footer_align = left/right/center
}}

=== العالم القديم ===

الفيلسوف [[زرتشت|زرادشت]] بسط [[مجموعة الالهه|مجمع]] الآلهة الايرانية القديمة &lt;ref name=&quot;Boyce_1979_6-12&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Boyce|1979}}.&lt;/ref&gt; لقوتين متعارضتين: [[اهورا مزدا|أهورا مازدا]] ( الحكمة المستنيرة ) و أنغرا ماينيو ( الروح المدمرة ) اللى كانتا فى صراع.

الفكرة دى إتطورت لدينى انبثقت منه طوايف كتيرة، تبنى بعضها اعتقادًا ثنائى متطرف يدعو لنبذ [[طبيعه|العالم المادى]] والتمسك بالعالم الروحى . و أثرت الأفكار الغنوصية فى كتير من الديانات القديمة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=John Hinnel|عنوان=The Penguin Dictionary of Religion|ناشر=Penguin Books UK|سنة=1997}}&lt;/ref&gt; اللى بتعلم أن ''المعرفة'' (اللى تُفسَّر بطرق مختلفة، كالتنوير، والخلاص ، والتحرر ، أو &quot;الوحدة مع الله&quot; ) يُمكن بلوغها بممارسة الإحسان لحد الفقر الشخصي، والامتناع عن الجنس (قدر الإمكان ''[[wiktionary:disciple#Noun|للمستمعين]]'' ، والامتناع التام ''للمنتسبين'' )، والسعى الدؤوب بعد الحكمة بمساعدة التانيين.&lt;ref name=&quot;gph&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Churton|الأول=Tobias|عنوان=Gnostic Philosophy: From Ancient Persia to Modern Times|تاريخ=2005|ناشر=Inner Traditions – Bear &amp; Company|مكان=Rochester, Vermont|isbn=978-1-59477-035-7}}&lt;/ref&gt;

بالمثل، فى [[مصر]] القديمة، كان فيه مفهوم [[ماعت]] ، مبدأ العدل والنظام والتماسك، [[اسفت|و مفهوم إسفت]] ، مبدأ الفوضى والاضطراب والانحلال، حيث مثّل الاولانى القوة والمبادئ اللى سعى المجتمع لتجسيدها، فى الوقت نفسه كان التانى يُقوّض المجتمع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Maat'' and Human Communication: Supporting Identity, Culture, and History Without Global Domination|صحيفة=Communicatio: South African Journal for Communication Theory and Research|مؤلف=Asante|الأول=Molefi Kete|تاريخ=2012|مكان=London, England|ناشر=[[Taylor &amp; Francis]]|المجلد=38|العدد=2}}&lt;/ref&gt; ويمكن ملاحظة ده التدور كمان فى [[ديانة بلاد ما بين النهرين القديمه|ديانة بلاد ما بين النهرين]] القديمة، كمان فى الصراع بين [[مردوخ]] [[تيامات|وتيامات]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dalley|الأول=Stephanie|عنوان=Myths from Mesopotamia|ناشر=[[Oxford University Press]]|سنة=1987|مكان=Oxford, England|صفحة=329|وصلة مؤلف=Stephanie Dalley|isbn=978-0199538362}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frymer-Kensky|الأول=Tikva|عنوان=Encyclopedia of Religion|تاريخ=2005|ناشر=[[Macmillan Publishers|MacMillan Reference USA]]|محرر=Jones|محرر-الأول=Lindsay|طبعة=2nd|المجلد=8|مكان=New York|صفحات=5702–5703|الفصل=Marduk|isbn=0-02-865741-1}}&lt;/ref&gt;

=== العالم الكلاسيكى ===

فى [[ثقافه غربيه|الحضارة الغربية]] ، المعنى الأساسى لكلمتين κακός وἀγαθός كان هو &quot;سيئ، جبان&quot; و&quot;جيد، شجاع، كفؤ&quot;، ولم يتبلور معناهما المطلق إلا حوالى سنة 400 قبل الميلاد، مع [[فلسفه قبل سقراط|الفلسفة قبل السقراطية]] ، وبالخصوص [[ديموكريتوس|ديموقريطس]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Democritus and the Origins of Moral Psychology|صحيفة=The American Journal of Philology|مؤلف=Kahn|الأول=Charles H.|وصلة مؤلف=Charles H. Kahn|تاريخ=Spring 1985|مكان=Baltimore, Maryland|ناشر=[[Johns Hopkins University]]|المجلد=106|العدد=1|صفحات=1–31|جايستور=295049|pmid=16411324|دوي=10.2307/295049}}&lt;/ref&gt; وترسخت الأخلاق بده المعنى المطلق فى حوارات [[افلاطون|أفلاطون]] ، بالتزامن مع ظهور الفكر [[ديانات توحيديه|التوحيدى]] (خاصةً فى ''محاورة يوثيفرو'' ، اللى تتناول مفهوم التقوى ( [[wiktionary:ὅσιος|τὸ ὅσιον]] ) كقيمة أخلاقية مطلقة). و الفكرة دى بعدين طُوِّرت فى أواخر العصور القديمة على ايد [[افلاطونيه جديده|الأفلاطونيين الجدد]] [[الغنوسطيين|والغنوصيين]] [[اباء الكنيسه|وآباء الكنيسة]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kenney|الأول=John Peter|عنوان=On God, The Soul, Evil and the Rise of Christianity|تاريخ=2018|ناشر=[[Bloomsbury Publishing USA]]|مكان=New York City|صفحة=88|isbn=9781501314018}}&lt;/ref&gt;

التطور ده من النسبى أو المعتاد للمطلق بيتوضح كمان فى مصطلحين ''الأخلاق'' ''و القيم،'' الاتنين من مصطلحات &quot;العرف الإقليمي&quot;، اليونانية ήθος واللاتينية ''mores'' ، على التوالى (شوف كمان ''[[wiktionary:siðr|siðr]]'' ).

=== العصور الوسطانيه ===
الخطيئة حسب التعريف الكلاسيكى [[اوغسطينوس|لأوغسطينوس من هيبو]] ، هيا &quot;كلمة أو فعل أو رغبة تتعارض مع شريعة الله الأبدية&quot;.

لاهوتيين مسيحيين كتير فى العصور الوسطانيه وسّعو و ضيّقو المفهوم الأساسى للخير و الشر لحد ما بقى ليه كذا تعريف، و ساعات معقّد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Farley|الأول=Edward|عنوان=Good and Evil: Interpreting a Human Condition|ناشر=Fortress Press / Vanderbilt University|سنة=1990|مكان=Nasville, Tennessee|isbn=978-0-8006-2447-7}}&lt;/ref&gt; مثل:

* تفضيل شخصى أو حكم ذاتى بخصوص أى قضية قد تجلب الثناء أو العقاب من [[ثيوقراطيه|السلطات الدينية]]
* الالتزام الدينى الناشئ عن [[قانون الهى|الشريعة الإلهية]] اللى يوصل ل[[قديس|القداسة]] أو الهلاك
* معيار سلوكى ثقافى مقبول عموم قد يعزز بقاء المجموعة أو ثروتها
* قانون طبيعى أو سلوك يثير رد فعل عاطفى قوي
* [[دوله|قانون تشريعى]] يفرض واجب قانونى

=== أفكار حديثة ===
[[ملف:The_Good_and_Evil_Angels_Tate_Blake.jpg|تصغير|''الملايكه الصالحون والملايكه الأشرار،'' بقلم [[وليم بليك|ويليام بليك]]]]
النهارده، التقسيم الثنائى الأساسى ده غالب:

* ''الخير'' مفهوم واسع يرتبط غالب بالحياة، [[العمل الخيرى فى المسيحيه|والصدقة]] ، والاستمرارية، والسعادة، والحب، أو العدالة .
* غالب ما يرتبط ''الشر'' بالأفعال الغلطة الواعية والمتعمدة، والتمييز المصمم لإلحاق الضرر بالتانيين، و إذلال الناس المصمم لتقليل احتياجاتهم النفسية وكرامتهم، والتدمير، و أعمال العنف غير الضرورية أو العشوائية.&lt;ref name=&quot;Ervin Staub p. 32&quot;/&gt;

كلمة ''evil'' فى الإنجليزى الحديث ( من الإنجليزية القديمة {{Lang|ang|yfel}} ) و مشتقاتها زى الألمانية {{Lang|de|Übel}} [[نيديرلاندى|والنيديرلاندية]] {{Lang|nl|euvel}} يُعتقد على نطاق واسع أنها مشتقة من شكل مُعاد بناؤه من اللغة الجرمانية البدائية {{Lang|gem-x-proto|*ubilaz}} ، على مثال {{Lang|hit-Latn|huwapp-}} الحثى فى الأصل من الشكل الهندو-أوروبى البدائى {{Lang|ine-x-proto|*wap-}} وصيغة الدرجة الصفرية الملحقة {{Lang|ine-x-proto|*up-elo-}} وتشمل الأشكال الجرمانية اللى بعد كده التانيه اللغة الإنجليزية الوسطى {{Lang|enm|evel}} ، {{Lang|enm|ifel}} ، {{Lang|enm|ufel}} {{Lang|ofs|evel}} الفريزية القديمة (صفة و اسم)، الساكسونية القديمة {{Lang|osx|ubil}} ، الألمانية العليا القديمة {{Lang|goh|ubil}} {{Lang|got-Latn|ubils}} [[قوطى|القوطية]] .

الدراسات تناولت طبيعة ''الخير'' من زوايا متعددة؛ فمنها ما بيشوف أنه قائم على الحب الفطرى والترابط والمودة اللى تبتدى فى المراحل الأولى من النمو الشخصي؛ ومنها ما بيشوف أنه نتاج معرفة [[حقيقه|الحقيقة]] . كمان فيه آراء متباينة حول أسباب نشوء الشر. علشان تقال كتير من التقاليد الدينية والفلسفية أن السلوك الشرير ''شذوذ'' ناتج عن حالة الإنسان غير الكاملة ( زى &quot; سقوط الإنسان &quot;). و فى بعض الأحيان، يُعزى الشر لوجود [[اراده حره|الإرادة الحرة]] والقدرة على الفعل . ويرى البعض أن الشر نفسه ينبع فى الاخر من [[جهل|الجهل]] [[حقيقه|بالحقيقة]] (أى القيمة الإنسانية، والقداسة ، و الألوهية ). فى المقابل، بيشوف مفكرون تانيين أن الشر مكتسب نتيجة [[بناء اجتماعى|للأنظمة الاجتماعية]] الاستبدادية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2016)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== نظريات الخير الأخلاقى ==
{{Other uses of|good|Good (disambiguation)}}

=== الفلسفة الأخلاقية الصينية ===
{{Main|Confucius#Ethics|Taoism#Ethics}}
فى [[كونفوشيه|الكونفوشيوسية]] [[طاويه|والطاوية]] ، مافيش نظير مباشر لمفهوم التناقض بين الخير والشر، رغم شيوع الإشارات لالتأثير الشيطانى فى [[ديانه شعبيه صينيه|المعتقدات الشعبية الصينية]] . ينصبّ اهتمام الكونفوشيوسية الأساسى على العلاقات الاجتماعية السليمة والسلوك اللائق بالرجل المتعلم أو المتفوق. و علشان كده، يُقابل الشر السلوك الغلط. أما فى الطاوية، فمافيش نظير مماثل، رغم مركزية الثنائية فى النظام ده . ، لكن ممكن استنتاج أن نقيض الفضائل الأساسية للطاوية (الرحمة والاعتدال والتواضع) هو نظير الشر فيها.&lt;ref&gt;[http://www.the-philosopher.co.uk/good&amp;evil.htm ''Good and Evil in Chinese Philosophy''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060529010501/http://www.the-philosopher.co.uk/good%26evil.htm|date=2006-05-29}} C.W. Chan&lt;/ref&gt;

=== الفلسفة الغربية ===

==== البيرونية ====
البيرونية شايفة إن الخير و الشر مالهمش وجود فى الطبيعة نفسها، يعنى مش موجودين جوه الأشياء ذاتها. فكل الأحكام اللى بتتقال عن الخير و الشر بتبقى نسبية للشخص اللى بيحكم.

==== سبينوزا ====
[[اسبينوزا|بنديكت دى سبينوزا]] يقول:
 {{Quote|1. بالخير، أنا بقصد الحاجة اللى إحنا متأكدين إنها مفيدة لينا.

   &lt;br /&gt;  
2. وبالشر،  عكس، أنا بقصد الحاجة اللى إحنا متأكدين إنها بتمنعنا إننا نمتلك أى حاجة كويسة.
&lt;ref name=&quot;ebgb&quot;&gt;Benedict de Spinoza, ''Ethics'', Part IV ''Of Human Bondage or of the Strength of the Affects'' Definitions translated by W.H. White, Revised by A.H. Stirling, Great Books vol 31, Encyclopædia Britannica 1952 p. 424&lt;/ref&gt;}}

سبينوزا يتبنى أسلوب شبه رياضى ، ويطرح دى القضايا الإضافية اللى يقال إثباتها أو توضيحها انطلاق من التعريفات المكتوبه فوق فى الجزء الرابع من كتابه ''&quot;الأخلاق&quot;.'' :

* الفرضية الثامنة: &quot; ''إن معرفة الخير أو الشر مش سوى شعور بالفرح أو الحزن بقدر ما نعى ذلك.'' &quot;
* الفرضية 30: &quot; ''لا شيء ممكن يكون شرير بما يمتلكه من صفات مشتركة مع طبيعتنا، لكن بقدر ما يكون الشيء شرير بالنسبة لنا فهو مناقض لنا.'' &quot;
* الفرضية 64: &quot; ''معرفة الشر معرفة ناقصة&quot;.''
** نتيجة ''لذلك، يترتب على ذلك أنه إذا ماكانش عند العقل البشرى سوى أفكار كافية، فلن يكون عنده أى مفهوم للشر.''
* المبدأ 65: &quot; ''وفق لمنطق العقل، من أمرين جيدين، نتبع الخير الاكبر، ومن أمرين سيئين، نتبع الشر الأصغر.'' &quot;
* الفرضية رقم 68: &quot; ''لو اتولد الناس أحرار، لما كوّنوا أى تصور عن الخير والشر طالما كانو أحرار.'' &quot;

==== نيتشه ====
فى كتابيه &quot; ''ما بعد الخير والشر&quot;'' و ''&quot;فى أصل الأخلاق&quot;،'' [[فريدريك نيتشه]] ، رافض كده الأخلاق اليهودية-المسيحية، بيقدّم رؤى عن الموضوع ده. و فى الكتابين دول بيشير إن مفهوم &quot;اللاخير&quot; الطبيعى و الوظيفى اتحوّل اجتماعى لمفهوم دينى للشر بسبب &quot;عقلية العبودية&quot; عند الجماهير، اللى بتستاء من &quot;أسيادها&quot; الأقوياء.

و كمان نيتشه بينتقد الأخلاق و بيقول إن كتير من الناس اللى شايفين نفسهم أخلاقيين بيتصرفوا بدافع الجبن، لأنهم عايزين يعملوا الشر بس خايفين من عواقبه.

=== علم النفس ===

==== كارل يونغ ====
[[كارل يونج|كارل يونغ]] ، فى كتابه ''&quot;جواب أيوب&quot;'' و فى مواضع تانيه، صوّر الشرّ على أنه ''الجانب المظلم للشيطان'' . يميل الناس لالاعتقاد بأن الشرّ شيء خارجى عنهم، لأنهم يُسقطون ظلالهم على التانيين. فسّر يونغ قصة يسوع على أنها رواية عن مواجهة الله لظله.&lt;ref&gt;Stephen Palmquist, [http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/dow/ Dreams of Wholeness] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906151252/http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/dow/|date=2008-09-06}}: A course of introductory lectures on religion, psychology and personal growth (Hong Kong: Philopsychy Press, 1997/2008), see especially Chapter XI.&lt;/ref&gt;

==== فيليب زيمباردو ====
[[فيليب زيمباردو]] سنة 2007، اقترح إن الناس ممكن تتصرف بطرق شريرة نتيجة لهوية جماعية. والفرضية دي، المبنية على تجربته السابقة فى تجربة سجن ستانفورد، اتنشرت فى كتاب ''&quot;تأثير لوسيفر: فهم إزاى الناس الطيبين بيتحوّلو لأشرار&quot;''. .&lt;ref&gt;[http://www.lucifereffect.com/ Book website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219183946/http://www.lucifereffect.com/ |date=2008-12-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081219183946/http://www.lucifereffect.com/|date=2008-12-19}}&lt;/ref&gt;

=== دِين ===

==== الديانات الإبراهيمية ====
بالنسبة للأديان الإبراهيمية، تفسير ثنائية الخير والشر و إيجاد إجابة دينية ليها اكتر صعوبةً مقارنه بالأديان الوثنية. ويجادل علما الدين بأنّ &quot;تقديم تفسير لأصل الشر،بالخصوص فى الأديان الإبراهيمية، ماكانش مهمةً سهلةً قط. و بُذلت محاولات كتيرة للحفاظ على التوحيد وصفات الله مع بعض ، بعيد عن أنواع الثنائية ( زى الغنوصية، والبوليكيينية، والكاثارية)، وفكرة قلة صفات الله، نظر للتناقض بين وجود الشر وقدرة الله المطلقة ورحمته المطلقة.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Editorial RES 1/2024: Religion and the Problem of Evil (I) Religion und das Problem des Bösen (I)|صحيفة=Review of Ecumenical Studies|مؤلف=Calian|الأول=Florin George|تاريخ=2024-07-18|لغة=en|المجلد=16|العدد=1|صفحات=5–7|دوي=10.2478/ress-2024-0001|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

===== الديانة البهائية =====
[[الدين البهائى]] يؤكد أن الشر غير موجود، و أنه مفهوم يشير لغياب الخير، تمام كمان البرد هو حالة انعدام الحرارة، والظلام هو حالة انعدام النور، والنسيان هو حالة انعدام الذاكرة، والجهل هو حالة انعدام المعرفة. كل دى حالات نقص ولا وجود حقيقى لها.&lt;ref name=&quot;Coll. 1982&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف='Abdu'l-Bahá|عنوان=Some answered questions|ناشر=US Baháʼí Publishing Trust|سنة=1982|مكان=[[Wilmette, Illinois]]|مترجم=Laura Clifford|isbn=978-0-87743-162-6}}&lt;/ref&gt;

إذن، الشر غير موجود، و هو نسبى للإنسان. يقول [[عبد البهاء]] ، ابن مؤسس الدين، فى كتابه &quot;بعض الأسئلة المجابة&quot; :

&quot;بس رغم كده، بييجى فى البال شك، و هو إن العقارب و الأفاعى سامة. طب هل هيا خيّرة ولا شريرة باعتبارها كائنات حية؟ أيوه، العقرب شر بالنسبة للإنسان؛ و الأفعى شر بالنسبة للإنسان؛ لكنهم مش شر بالنسبة لنفسهم، لأن سمّهم هو سلاحهم، و بلدغتهم بيدافعوا عن نفسهم.&quot; &lt;ref name=&quot;Coll. 19822&quot;&gt;{{cite book|author='Abdu'l-Bahá|title=Some answered questions|publisher=US Baháʼí Publishing Trust|year=1982|location=[[Wilmette, Illinois]]|translator=Laura Clifford|isbn=978-0-87743-162-6}}&lt;/ref&gt;

علشان كده، الشر أقرب إنه يكون مفهوم فكرى أكتر منه حقيقة موجودة فى الواقع. و بما إن الله خير، و أكد ده وقت خلقه للخليقة لما قال إنها خير (تكوين 1: 31)، فمش ممكن يكون الشر حقيقة واقعة.&lt;ref name=&quot;Coll. 1982&quot; /&gt;

===== المسيحية =====
[[ملف:Ary_Scheffer_-_The_Temptation_of_Christ_(1854).jpg|تصغير|فى لوحة [[آرى شيفر]] سنة 1854 ''بعنوان &quot;إغواء المسيح&quot;'' ، يقوم [[الشيطان فى المسيحيه|الشيطان المسيحى]] (على اليمين)، و هو تجسيد للشر، بإغواء [[يسوع|المسيح]] الإلهى (على اليسار)، و هو تجسيد لشخصية و إرادة الإله المسيحى .]]
[[لاهوت|اللاهوت المسيحى]] يستمد مفهومه عن الشر من [[العهد الجديد|العهدين]] [[العهد القديم|القديم]] و الجديد. ويُمارس [[الكتاب المقدس|الكتاب المقدس المسيحى]] &quot;التأثير الاكبر على الأفكار المتعلقة بالله والشر فى العالم الغربي&quot;. فى العهد القديم، بيتفهم الشر على أنه معارضة لله، و كونه شيئًا غير لائق أو أدنى، زى [[ساتان|الشيطان،]] زعيم الملايكه الساقطين . فى العهد الجديد، بتستعمل الكلمة [[يونانى|اليونانية]] ''&quot;بونيروس&quot;'' للدلالة على عدم اللياقة، فى الوقت نفسه بتستعمل ''كلمة &quot;كاكوس&quot;'' للإشارة لمعارضة الله فى العالم البشرى. رسمى، تستمد الكنيسة الكاثوليكية فهمها للشر من تراثها الكنسى القديم، ومن اللاهوتى [[دومينيكانيه|الدومينيكانى]] [[توماس اكويناس|توما الأكوينى]] ، اللى يُاتعرف الشر فى ''كتابه &quot;الخلاصة اللاهوتية&quot;'' بأنه غياب الخير أو انعدامه. بييوصف اللاهوتى الفرنساوى الامريكانى [[هنرى بلوتشير|هنرى بلوشر]] الشر، عند النظر ليه كمفهوم لاهوتي، بأنه &quot;واقع لا يُمكن تبريره. فى اللغة الدارجة، الشر هو &quot;شيء&quot; بيحصل فى التجربة ''و مش ضرورى أن يكون'' &quot;. بحسب رسالة [[الرساله الاولى الى تيموثاوس|تيموثاوس الأولى]] 6:10 ''&quot;لأن محبة المال أصل كل الشرور&quot;'' &lt;ref&gt;{{Bibleref2|1 Timothy|6:10}}&lt;/ref&gt;

فى [[مورمون|المورمونية]] ، الحياة الفانية اختبار للإيمان، حيث تُشكّل اختيارات الفرد محور خطة الخلاص. (انظر: حرية الاختيار - كنيسة قديسين الأيام الأخيرة) . الشر هو ما يحول دون اكتشاف طبيعة الله. ويُعتقد أنه لازم على المرء أن يختار عدم ارتكاب الشر علشان يرجع لالله. يؤمن [[علم مسيحى|أتباع العلم المسيحى]] بأن الشر ينشأ من سوء فهم لجوهر الخير فى الطبيعة، اللى بيتفهم على أنه كامل بطبيعته إذا نُظر ليه من المنظور الروحى الصحيح. ويؤدى سوء فهم حقيقة الله لاختيارات غلطة، بتتسمما شر. و أدى ده لرفض أى قوة منفصلة كمصدر للشر، أو رفض اعتبار الله مصدر للشر؛ بل إن ظهور الشر هو نتيجة مفهوم غلط للخير. ويجادل أتباع العلم المسيحى بأن لحد اكتر الناس ''شر'' لا يسعى لالشر لذاته، بل من منطلق غلط مفاده أنه سيحقق نوع من الخير من خلاله.

===== الإسلام =====

فى [[الاسلام|الإسلام]] مافيش مفهوم للشر المطلق، كمبدأ كونى أساسى مستقل عن الخير ومساوٍ له فى ثنائية الخير والشر. ويُعتبر الإيمان بأن كل شيء من [[الله (اسلام)|الله]] أمر جوهرى، سواء أدركه الأفراد خير أم شر؛ و أن ما يُنظر ليه على أنه ''شر'' أو ''شر'' إما أحداث طبيعية (كالكوارث الطبيعية أو الأمراض) أو ناتج عن إرادة الإنسان الحرة فى عصيان أوامر الله.

حسب فهم [[احمديه|الأحمدية]] للإسلام، الشر مش له وجود إيجابى فى حد ذاته، و إنما هو مجرد غياب الخير، تمام كمان الظلام هو نتيجة غياب النور.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.alislam.org/library/books/RRKT.pdf|عنوان=Revelation, Rationality, Knowledge &amp; Truth|صفحة=193|تاريخ-الوصول=June 25, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160303225308/https://www.alislam.org/library/books/RRKT.pdf|تاريخ-الأرشيف=March 3, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===== اليهودية =====
فى اليهودية، مصطلح ''&quot;يتزر هارا&quot;'' معروف بأنه الميل الفطرى لفعل الشر، و ده بانتهاك إرادة الله. ويُستمد المصطلح ده من عبارة &quot;خيال قلب الإنسان شرير&quot; ( ''«يَتْزَر لَب هَأَدْم رَعَ'' » רַע)، اللى وردت مرتين فى بداية التوراة ( [[سفر التكوين|تكوين]] 6: 5 و8: 21). و ظهرت الكلمة العبرية «يَتْزَر» مرتين فى سفر التكوين، بعدين رجعت فى نهاية التوراة: «وَعَلَّمْتُ مَا كَانَ يُفَكِّرُونَ». وهكذا، من البداية للنهاية، يفضل «يَتْزَر» القلب مُنْتَصِر على الشر، هيا نظرة متشائمة اوى للإنسان. بس، التوراة اللى ابتدت بالبركة تستبق بركة مستقبلية ستأتى نتيجة لتطهير الله للقلب فى الأيام الأخيرة.

''&quot;يتزر هارا&quot;'' هو إساءة استخدام الإنسان للأشياء اللى يحتاجها جسده المادى للبقاء على قيد الحياة. وهكذا، تتحول الحاجة لالطعام لنهمى مفرط بسبب ''&quot;يتزر هارا&quot;'' . وتتحول الحاجة لالتكاثر لفجور، و كده دواليك. علشان كده، ممكن وصف &quot; ''يتزر هارا&quot;'' بأنها الغرائز الدنيئة للإنسان، ولا تُفهم على أنها قوة شيطانية.

حسب مسلكة &quot;أفوت دى رابى ناتان&quot; فى التلمود، ميل الصبى للشر يفوق ميله للخير لحد ما يوصل 13 سنه من عمره ( [[بار متسفا]] )، وعندها &quot;يولد&quot; ميله للخير و يبقا قادر على ظبط سلوكه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pirkei Avot|مسار=https://www.sefaria.org/Pirkei_Avot?lang=bi&amp;with=all&amp;lang2=en|صحيفة=www.sefaria.org}}&lt;/ref&gt; زى ما ذكر الحاخامات: &quot;كلما عظم شأن الإنسان، زاد ميله للشر&quot;.

==== الديانات الهندية ====

===== البوذية =====
[[ملف:Extermination_of_Evil_Tenkeisei_crop.jpg|تصغير|230x230بك|&lt;i id=&quot;mwAfg&quot;&gt;القضاء على الشر . أواخر فترة هييان (القرن الاتناشر فى اليابان)]]

''الأخلاق البوذية تقليدى تستند لما يعتبره البوذيون منظور مستنير [[بوذا|للبوذا]] ، أو لكائنات مستنيرة تانيه زى البوديساتفا . مصطلح &quot;شيلا [[بالى (لغه)|&quot;]] ( Śīla ) فى اللغة الهندية بيستخدم للإشارة للأخلاق أو المبادئ فى البوذية. &quot;شيلا&quot; فى [[بوذيه|البوذية]] واحد من الأقسام التلاته للمسار النبيل ليه الشعب الثمانية ، هيا مدونة سلوك تُجسّد الالتزام بالوئام وظبط النفس، ودافعها الأساسى هو اللاعنف ، أو التحرر من إلحاق الأذى. و اتوصفت بأوصاف مختلفة، منها الفضيلة ، &lt;ref&gt;Gethin (1998), p. 170; Harvey (2007), p. 199; Ñā{{IAST|ṇ}}amoli (1999), pp. 3 ''passim''; Nyanatiloka (1988), [http://www.budsas.org/ebud/bud-dict/dic3_s.htm entry for &quot;sīla&quot;]; {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160613033615/http://www.budsas.org/ebud/bud-dict/dic3_s.htm|date=June 13, 2016}} [http://www.accesstoinsight.org/lib/study/perfections.html Thanissaro (1999)]; [https://web.archive.org/web/20160613033615/http://www.accesstoinsight.org/lib/study/perfections.html June 1389; Nyanatiloka (1988)], [http://www.budsas.org/ebud/bud-dict/dic3_s.htm entry for &quot;sīla&quot;]; and Saddhatissa (1987), pp. 54, 56.&lt;/ref&gt; والانظباط الأخلاقى والمبدأ .''

''السيلا'' هيا سلوك أخلاقى داخلى وواعى ومقصود، حسب لالتزام المرء بمسار التحرر. إنها بوصلة أخلاقية جوه الذات و فى العلاقات، و مش ما يرتبط بالكلمة الإنجليزية &quot;morality&quot; (أى الطاعة، والشعور بالالتزام، والتقييد الخارجى).

''سيلا'' هيا واحده من الممارسات الثلاث الأساسية فى البوذية وحركة فيباسانا غير الطائفية؛ وهي: ''سيلا،'' ''وسامادي'' ، ''وبانيا،'' و أسس [[ثيرافاديه|ثيرافادا]] : ''سيلا'' ، ''ودانا'' ، ''وبهافانا'' . هيا كمان ''الباراميتا'' الثانية.&lt;ref&gt;Horner, I.B. (trans.) (1975; reprinted 2000). The Minor Anthologies of the Pali Canon (Part III): 'Chronicle of Buddhas' (Buddhavamsa) and 'Basket of Conduct' (Cariyapitaka). Oxford: Pali Text Society. {{ISBN|0-86013-072-X}}&lt;/ref&gt; ''سيلا'' هيا كمان التزام كامل بما هو نافع. جانبان من ''سيلا'' أساسيان للتدريب: الأداء الصحيح ( ''كاريتا'' )، والتجنب الصحيح ( ''فاريتا'' ). يُعتبر احترام مبادئ ''سيلا'' &quot;هدية عظيمة&quot; (ماهادانا) للتانيين، لأنه يخلق جو من الثقة والاحترام و الأمان. وده يعنى أن الممارس لا يُشكل أى تهديد لحياة أى شخص آخر، أو ممتلكاته، أو عيلته، أو حقوقه، أو سلامته.

التوجيهات الأخلاقية تُدرج فى النصوص البوذية أو تُنقل عبر التقاليد. و علشان كده ، يعتمد معظم الباحثين فى الأخلاق البوذية على دراسة النصوص البوذية ، واستخدام الأدلة الأنثروبولوجية من المجتمعات البوذية التقليدية، لتبرير الادعاءات المتعلقة بطبيعة الأخلاق البوذية.

===== السيخية =====
انطلاق من المبدأ الأساسى للتطور الروحي، يتغير مفهوم الشر عند السيخ تبع لموقع الفرد على طريق التحرر. ففى المراحل الأولى من النمو الروحي، قد يبدو الخير والشر منفصلين تمام. لكن ما إن يتطور المرء روحى لدرجة الرؤية الواضحة، لحد يتلاشى مفهوم الشر وتتجلى الحقيقة. ويوضح غورو أرجان فى كتاباته أن الله هو مصدر كل شيء، لذا ما نعتقد أنه شر لا بد أن يكون من الله. ولأن الله هو فى جوهره مصدر الخير المطلق، ف مش ممكن ينشأ أى شر حقيقى من الله.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Singh|الأول=Gopal|عنوان=Sri guru-granth sahib [english version]|تاريخ=1967|ناشر=Taplinger Publishing Co.|مكان=New York}}&lt;/ref&gt;

بس، السيخية، زى غيرها من الديانات، تتضمن قائمةً بـ&quot;الرذائل&quot; اللى ينشأ عنها المعاناة و الفساد و السلبية المُطلقة. الرذائل دى معروفه باسم &quot; الحرامية الخمسة &quot;، و ده لقدرتها على تضليل العقل و إبعاد المرء عن العمل الصالح. وهي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Sikh Model of the Person, Suffering, and Healing: Implications for Counselors|صحيفة=International Journal for the Advancement of Counselling|مؤلف=Sandhu|الأول=Jaswinder|تاريخ=February 2004|المجلد=26|العدد=1|صفحات=33–46|s2cid=145256429|دوي=10.1023/B:ADCO.0000021548.68706.18}}&lt;/ref&gt;

* موه ، أو التعلق
* لوب ، أو الجشع
* كارود ، أو الغضب
* كام ، أو الشهوة
* أهانكار ، أو الأنانية

من يستسلم لإغراءات الحرامية الخمسة معروف باسم &quot; مانموخ &quot;، أى من يعيش حياة أنانية بلا فضيلة. فى المقابل، &quot; غورموخ &quot;، اللى يزدهرون بتقواهم للمعرفة الإلهية، يسمون فوق الرذيلة بممارسة الفضائل السامية للسيخية. وهذه الفضائل هيا:&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The universal ideal of sikhism|صحيفة=Global Dialogue|مؤلف=Singh|الأول=Arjan|تاريخ=January 2000|المجلد=2|العدد=1}}&lt;/ref&gt;

* سيوا ، أو الخدمة غير الأنانية للتانيين.
* نام سمران ، أو التأمل فى الاسم الإلهى.

==== الزرادشتية ====
فى الديانة [[زرادشتيه|الزرادشتية]] ، ذات الأصل [[اديان ايرانيه|الفارسى]] ، العالم يُصوَّر كساحة معركة بين الإله [[اهورا مزدا|أهورا مزدا]] (المعروف كمان باسم [[اهورا مزدا|أورمازد]] ) والروح الشريرة أنغرا ماينيو (المعروفة كمان باسم أهريمان ). و كان مفترض أن يُحسم الصراع بين الخير والشر فى [[يوم القيامه|يوم القيامة]] ، حيث تُقاد كل الكائنات الحية عبر كوبرى من نار، ويُلقى الأشرار لتحته لالأبد. أما فى المعتقد الأفغاني، فالملايكه ( يازاتا ) [[قديس|والأولياء]] كائنات مُرسَلة لمساعدتنا على سلوك طريق الخير.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Choksy|الأول=J.K.|عنوان=Purity and Pollution in Zoroastrianism: Triumph Over Evil|تاريخ=1989|ناشر=University of Texas Press|مكان=Austin|isbn=0292798024}}&lt;/ref&gt;

== المجالات الوصفية، و بعد الأخلاقية، و المعيارية ==

ممكن التعامل مع النظريات الأساسية للقيمة باستخدام منهج فلسفى و أكاديمى. وعند تحليل نظريات القيمة بشكل صحيح، الموضوع ما بيقفش عند مجرد تصنيف المعتقدات اليومية ووصفها بدقة، لكن كمان بيشمل تحليلها وتقييمها بشكل دقيق.

فيه على الأقل طريقتين أساسيتين لعرض نظرية القيمة، وبيكونو مبنيين على نوعين مختلفين من الأسئلة:

* إيه اللى الناس شايفاه كويس، و إيه اللى بيحتقروه؟
* إيه هو الخير بجد، و إيه هو الشر بجد؟

السؤالين دول مختلفين بشكل دقيق. ممكن نجاوب على السؤال الاولانى عن طريق دراسة العالم باستخدام العلوم الاجتماعية، وبحث التفضيلات اللى الناس بتبديها.

أما السؤال التاني، فممكن يتجاوب عليه بالاستدلال والتأمل والتوجيه والتعميم. النوع 1 طرق التحليل بيتسمّى &quot;وصفي&quot;، لأنه بيحاول بييوصف إيه اللى الناس بتعتبره خير أو شر؛ فى الوقت نفسه النوع التانى بيتسمّى &quot;معياري&quot;، لأنه بيحاول يمنع الشرور ويعزّز الخيرات.

المنهجين دول، الوصفى والمعياري، ممكن يكونو مكملين لبعض. مثل، تتبّع تراجع شعبية العبودية عبر الثقافات بيكون جزء من الأخلاق الوصفية، فى الوقت نفسه التوصية بتجنب العبودية بتكون جزء من الأخلاق المعيارية.

ورا الأخلاق هو دراسة الأسئلة الجوهرية المتعلقة بطبيعة الخير والشر و أصولهما، بما فيها البحث فى طبيعة الخير والشر، و معنى لغة التقييم. وبده المعنى، لا ترتبط ما بعد الأخلاق بالضرورة بالبحث فى كيفية رؤية التانيين للخير، أو بتحديد ماهية الخير.

== نظريات الخير الجوهرى ==
صياغة مفهوم مُرضى للخير أمرٌ قيّم، علشان قد بتوفر بناء حياة أو مجتمع صالح بعمليات استنتاجية أو تفصيلية أو ترتيب أولويات موثوقة. ويمكن للمرء من خلالها الإجابة على السؤال القديم: &quot;كيف ينبغى لنا أن نعيش إذن؟&quot;، مع كتير من الأسئلة المهمة التانيه اللى ليها صله. على طول ساد الاعتقاد بأنّ احسن إجابة لده السؤال تكمن فى دراسة اللى بيخللى الشيء ذا قيمة بالضرورة، أو فى تحديد مصدر دى القيمة.

=== المثالية الأفلاطونية ===
واحده من المحاولات لتعريف الخير تصفه بأنه صفة من صفات العالم حسب مثالية افلاطون . وبحسب ده الطرح، الحديث عن الخير هو حديث عن شيء حقيقى موجود فى الشيء نفسه، بغض النظر عن إدراكه. و دافع أفلاطون عن ده الرأي، مُشير لوجود عالم أبدى من المُثُل أو الأفكار، و أن أعظم دى الأفكار وجوهر الوجود هو الخير. و اتعرف كتير من اليونانيين القدام وغيرهم من الفلاسفة القدام الخير بأنه فكرة كاملة و أبدية، أو مخطط. والخير هو العلاقة الصحيحة بين كل ما هو موجود، وده موجود فى عقل الإله، أو فى عالم سماوى. والخير هو انسجام مجتمع سياسى عادل، والمحبة، والصداقة، والنفس البشرية المنظمة بالفضائل ، والعلاقة الصحيحة مع الإله و الطبيعة. وتذكر شخصيات حوارات أفلاطون كتير من فضائل الفيلسوف، أو محب الحكمة.

[[الوهيه|المؤمن]] هو الشخص اللى يؤمن بوجود إله واحد أو آلهة ( [[ديانات توحيديه|التوحيد]] أو [[تعدد الآلهه|الشرك]] ). و علشان كده ، قد يدّعى المؤمن أن للكون غاية وقيمة حسب لإرادة الخالق (أو الخالقين) تتجاوز جزئى الفهم البشرى. فزى ، اعتقد [[توماس اكويناس|توما الأكوينى]] - واحد من أنصار ده الرأى - أنه أثبت وجود الله ، والعلاقة الصحيحة اللى ينبغى أن تربط البشر بالسبب الإلهى الاولانى .

الموحّدين ممكن كمان يكون عندهم أمل فى حب كونى لا نهائى. و فى الغالب الأمل ده بيتحوّل ل&quot;إيمان&quot;، و فى بعض المذاهب الدينية الحكمة بتتاتعرف على إنها معرفة وفهم الخير الفطرى.

مفاهيم البراءة [[wiktionary:Purity|والنقاء]] الروحى والخلاص ترتبط بمفهوم التواجد فى حالة من ''الخير'' أو العودة ليها، هيا حالة، حسب لتعاليم &quot;التنوير&quot; المختلفة، تقترب من حالة ''القداسة'' (أو ''الألوهية'' ).

=== الكمالية ===

[[اريسطو|أرسطو]] اعتقد أن الفضائل تتمثل فى تحقيق إمكانات فريدة للإنسان، زى استخدام العقل. و دافع توماس هوركا مؤخر عن النوع ده من الآراء، اللى يتسما اسم الكمالية ، بصيغته الحديثة. ظهر شكل مختلف تمام من الكمالية استجابةً للتغير التكنولوجى السريع. يتبنى بعض [[Techno-optimist|المتفائلين بالتكنولوجيا]] ، و بالخصوصً دعاة ما بعد الإنسانية ، شكل من الكمالية حيث لا بيعبر البشر عن قدرتهم على تحديد الخير والموازنة بين القيم الأساسية، بل بتعبر عنها البرمجيات والهندسة الوراثية للبشر [[ذكاء صناعى|والذكاء الاصطناعى]] . ويؤكد المتشككون أنه بدل من الخير المطلق، مظهر الخير المطلق، المدعوم بتقنيات الإقناع ويمكن بالقوة الغاشمة للتصعيد التكنولوجى العنيف، هو ما سيدفع الناس لقبول دول الحكام أو القواعد اللى وضعوها.

=== نظريات الرفاه ===
النظريات النفعية للقيمة تقول إن الأشياء الجيدة هيا كذلك بسبب آثارها الإيجابية على رفاهية الإنسان.

==== النظريات الذاتية للرفاهية ====
صعب تحديد مكان وجود صفة غير مادية كـ&quot;الخير&quot; فى العالم. ويُطرح اقتراح بديل يتمثل فى إيجاد القيم جوه الإنسان. بل إن بعض الفلاسفة يروحو لحد القول بأنه إذا لم يُثر وضعٌ ما حالةً ذاتيةً مرغوبةً عند الكائنات الواعية بذاتها، ف مش ممكن يكون خير.

معظم الفلاسفة اللى شايفين إن الخيرات لازم تولّد حالات ذهنية مرغوبة، بيتفقوا إن الخيرات هيا تجارب للكائنات الواعية بنفسها. و فى الغالب بيميزوا بين التجربة نفسها، اللى بيسموها الخير الجوهري، وبين الحاجات اللى باين إنها بتسبّب التجربة دي، واللى بيسموها الخيرات &quot;الذاتية&quot;.

''بعض النظريات تصف عدم وجود قيمة جماعية أعلى من تعظيم لذة الفرد أو الأفراد. بل إن بعضها يُاتعرف الخير والقيمة الجوهرية بأنهما تجربة اللذة، والشر بأنه تجربة الألم. بيتقال على ده الرأى اسم المذهب اللذوى ، و هو نظرية أحادية للقيمة . وله نوعين رئيسيان: البسيط، و الأبيقورى.''

''المذهب اللذوى البسيط'' هو الرأى القائل بأن المتعة الجسدية هيا الخير الأسمى. رغم ده ، استخدم الفيلسوف القديم [[ابيكوروس|إبيقور]] كلمة &quot;لذة&quot; بمعنى أوسع يشمل طيف واسع من الحالات، من النعيم لالرضا لالراحة. وخلاف للصورة النمطية الشائعة، فقد فضّل إبيقور ملذات العقل على ملذات الجسد، ودعا لالاعتدال باعتباره الطريق الأمثل للسعادة.

كتاب [[جيرمى بنثام|جيريمى بنثام]] &quot; ''[[The Principles of Morals and Legislation|مبادئ الأخلاق والتشريع&quot;]]'' ادا الأولوية للخيرات بمراعاة اللذة و الألم والنتائج. كان لهذه النظرية أثرٌ واسعٌ على الشؤون العامة، و لسه ده الأثر قائم لحد يومنا ده. و أطلق [[جون ستيوارت مل|جون ستيوارت ميل]] لاحق على نظامى مشابهٍ اسم &quot;النفعية&quot; . و بشكلى أعم، تعتبر النظريات النفعية أمثلةً على النفعية. وتستند كل النظريات النفعية ل''مبدأ المنفعة'' ، اللى ينصّ على أن ''الخير'' هو ما يُحقق ''اكبر قدرٍ من السعادة لاكبر عددى من الناس'' . ويترتب على ده المبدأ أن ما يُحقق السعادة لاكبر عددى من الناس هو الخير.

من فوائد ربط الخير باللذة و الألم سهولة فهم الاتنين، سواء على المستوى الشخصى أو لحد ما على مستوى التانيين. بالنسبة للمذهب اللذوي، قد يكمن تفسير سلوك المساعدة فى ''التعاطف'' ، أى قدرة الكائن على &quot;الشعور&quot; بألم الآخر. يميل الناس لتقدير حياة الغوريلا اكتر من حياة البعوض لأن الغوريلا كائن حيّ يشعر،و ده يُسهّل التعاطف معها. و انعكست دى الفكرة فى منظور العلاقات الأخلاقية ، و وصلت لظهور حركة [[حقوق الحيوان]] و أجزاء من حركة السلام . يتوافق تأثير التعاطف على السلوك البشرى مع آراء [[عصر التنوير]] ، بما فيها موقف [[ديفيد هيوم]] القائل بأن فكرة الذات ذات الهوية الفريدة وهمية، و أن الأخلاق فى الاخر تتلخص فى التعاطف والشعور بالتانيين، أو ممارسة الموافقة الكامنة بعد الأحكام الأخلاقية.

جيمس جريفين، من وجهة نظره، بيحاول يلاقى بديل ذاتى للنزعة اللذّية كقيمة جوهرية. وبيقول إن إشباع الرغبات الواعية بيُعتبر رفاهية، سواء كانت الرغبات دى بتجيب سعادة للفرد أو لأ. وكمان لازم التفضيلات دى تكون مرتبطة بالحياة، يعنى تساهم فى نجاح الشخص فى حياته بشكل عام.

ممكن كمان إن الرغبة تتحقق من غير ما الشخص نفسه ياخد باله. مثل، لو واحد كان عايز وصيته القانونية تتنفذ بعد موته، واتنفذت فعل، يبقى رغبته اتحققت و لو هو ما عرفش بده.

[[مهر بابا|ميهر بابا]] اقترح أن ما يحفز الإنسان مش إشباع الرغبات، بل &quot;الرغبة فى التحرر من قيودها. فالتجارب و الأفعال اللى تزيد من قيود الرغبات وحشه ، والتجارب و الأفعال اللى تحرر العقل من القيود دى جيدة.&quot; &lt;ref name=&quot;Baba, Meher&quot;&gt;[[مهر بابا|Baba, Meher]]. ''Discourses.'' '''1'''. 1967. Sufism Reoriented. p. 93. {{ISBN|1-880619-09-1}}.&lt;/ref&gt; وبالأعمال الصالحة، يتحرر الإنسان من الرغبات الأنانية ويحقق حالة من الرفاهية: &quot;الخير هو الرابط الأساسى بين ازدهار الأنانية وزوالها. فالأنانية، اللى كانت فى البداية منبع للنزعات الشريرة، تبقا بالأعمال الصالحة بطلة هزيمتها. ولما تحل النزعات الصالحة محل النزعات الشريرة تمام، تتحول الأنانية لنكران للذات، يعنى الأنانية الفردية تتلاشى فى سبيل المصلحة العامة.&quot; &lt;ref name=&quot;Baba, Meher&quot; /&gt;

==== النظريات الموضوعية للرفاهية ====

فكرة وجود الخير المطلق، و أنه غير قابل للترتيب ولكنه قابل للقياس على مستوى العالم، تنعكس بطرق مختلفة فى نظريات قياس الرفاه الاقتصادى ( الاقتصاد الكلاسيكى ، والاقتصاد الأخضر ، واقتصاديات الرفاه، والسعادة الوطنية الإجمالية ) والعلمى ( علم النفس الإيجابى ، وعلم الأخلاق )، اللى تركز جميعها على طرق متنوعة لتقييم التقدم نحو ده الهدف، و هو اللى يتعرف بمؤشر التقدم الحقيقى . وهكذا، يعكس الاقتصاد الحديث فلسفة قديمة اوى، لكن الحساب أو العملية الكمية أو غيرها القائمة على العددية و الإحصاء تحل محل الترتيب البسيط للقيم. زى ، فى علم الاقتصاد و فى الحكمة الشعبية، بيظهر ان قيمة الشيء ترتفع طالما كان نادر نسبى. بس، إذا بقا نادر اوى، فإنه فى الغالب يوصل لصراع، و ممكن يقلل من قيمته الجماعية.

فى الاقتصاد السياسى الكلاسيكى [[ادم سميث|لآدم سميث]] [[دافيد ريكاردو|وديفيد ريكاردو]] ، و فى نقده من قبل [[كارل ماركس]] ، يُنظر ل''العمل البشري'' باعتباره المصدر الأساسى لكل قيمة اقتصادية جديدة. دى نظرية ''موضوعية'' للقيمة ، تُنسب القيمة لتكاليف الإنتاج الحقيقية، و فى الاخر لصرف وقت العمل البشرى (شوف قانون القيمة ). هيا تتناقض مع نظرية المنفعة الحدية ، اللى ترى أن قيمة العمل تعتمد على التفضيلات الذاتية للمستهلكين، اللى ممكن دراستها موضوعى كمان .

يمكن تقييم القيمة الاقتصادية للعمل من الناحية الفنية حسب قيمته الاستعمالية أو منفعته ، أو من الناحية التجارية حسب قيمته التبادلية أو سعره أو تكلفة إنتاجه (شوف قوة العمل ). لكن ممكن كمان تقييم قيمته اجتماعى حسب مساهمته فى ثروة المجتمع ورفاهيته .

فى المجتمعات غير السوقية، قد تُقيّم قيمة العمل أساس حسب المهارة والوقت و الإنتاج، فضل عن المعايير الأخلاقية أو الاجتماعية والالتزامات القانونية. أما فى المجتمعات السوقية، فتُقيّم قيمة العمل اقتصادى بشكل أساسى بسوق العمل . و يتحدد سعر العمل حينها بالعرض والطلب، أو بالإضرابات أو التشريعات، أو بمتطلبات الالتحاق القانونية أو المهنية بالوظايف.

==== النظريات متوسطة المدى ====
نظريات الاستعارة المفاهيمية تُعارض التصورات الذاتية والموضوعية للقيمة والمعنى، و تركز على العلاقات بين الجسد والعناصر الأساسية التانيه للحياة البشرية. فى الواقع، تُعامل دى النظريات الأخلاق كمشكلة وجودية ، وتُعالج مسألة تحديد القيم كعملية تفاوض بين دى الاستعارات، لا كتطبيق لمفاهيم مجردة أو كمواجهة حادة بين أطراف لا تقدر فهم وجهات نظر بعضها .

== أسئلة فلسفية ==

=== عالمية ===
[[ملف:Don't_Kid_Yourself...it's_Up_to_You._Stop_Him^_-_NARA_-_534297.jpg|يسار|تصغير|بيستخدم [[ادولف هيتلر|اسم أدولف هتلر]] ساعات كرمز حديث للشر. و أسفرت سياسات هتلر و أوامره عن مقتل حوالى 50 مليون شخص.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Del Testa|الأول=David W.|عنوان=Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists|تاريخ=2003|ناشر=[[Greenwood Publishing Group]]|مكان=Westport, Connecticut|صفحة=83|مؤلف2=Lemoine|مؤلف3=Strickland|الأول2=Florence|الأول3=John|isbn=978-1-57356-153-2}}&lt;/ref&gt;]]
يثور تساؤل جوهرى حول اذا كان فيه تعريف عالمى متعالى للشر، أم أن الشر يتحدد بالخلفية الاجتماعية أو الثقافية للفرد. بيشوف [[سى. اس. لويس|سى إس لويس]] ، فى ''كتابه &quot;إلغاء الإنسان'' &quot;، أن هناك أفعال معينة شريرة عالمى، كالاغتصاب والقتل. لكن الحالات الكتيرة اللى يتأثر فيها الاغتصاب أو القتل أخلاقى بالسياق الاجتماعى تُثير الشكوك حول ده الرأى. وحتى نص القرن التسعتاشر، مارست كتير من الدول أشكال من [[عبوديه|العبودية]] . و زى فى الغالب ، كان منتهكو الحدود الأخلاقية يستفيدون من الممارسه دى. ويمكن القول إن العبودية كانت دايما شر موضوعي، لكن الأفراد اللى عندهم دافع لانتهاكها سيبررون أفعالهم.

[[نازيه|النازيين]] ، خلال [[الحرب العالميه التانيه]] ،اعتبرو [[ابادة الشعوب|الإبادة الجماعية]] أمر مقبول، &lt;ref name=&quot;evil&quot;&gt;Gaymon Bennett, Ted Peters, Martinez J. Hewlett, Robert John Russell (2008). ''The evolution of evil''. Vandenhoeck &amp; Ruprecht. p. 318. {{ISBN|3-525-56979-3}}&lt;/ref&gt; كما فعلت ميليشيا [[هوتو (مجموعه عرقيه فى بوروندى)|الهوتو]] إنترهاموى فى الإبادة الجماعية فى رواندا .&lt;ref name=&quot;Gourevitch, 1999&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gourevitch|الأول=Philip|مسار=https://archive.org/details/wewishtoinformyo00gour|عنوان=We Wish to Inform You That Tomorrow We Will be Killed With our Families|ناشر=Picador|سنة=1999|url-access=registration|isbn=978-0-312-24335-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Frontline: the triumph of evil.|مسار=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/evil/|تاريخ-الوصول=2007-04-09|صحيفة=[[PBS]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070419061642/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/evil/|تاريخ-الأرشيف=2007-04-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، ممكن الإشارة لأن مرتكبى تلك الفظائع ممكن تجنبوا وصف أفعالهم بالإبادة الجماعية، لأن المعنى الموضوعى لأى فعل بيتوصف بدقة بالمصطلح ده هو قتل مجموعة مختارة من الناس ظلم، و هو فعل سيفهمه ضحاياهم على الأقل على أنه شر. أما أصحاب المذهب العالمى فيعتبرو الشر مستقل عن الثقافة، ومرتبط كلى بالأفعال أو النوايا.

الآراء حول طبيعة الشر تميل للانقسام لواحد من 4 معسكرات متعارضة:

* النزعة الأخلاقية المطلقة تعتبر أن الخير والشر مفاهيم ثابتة تم تحديدها بإله أو آلهة ، أو الطبيعة، أو الأخلاق، أو الحس السليم، أو أى مصدر آخر.
* اللاأخلاقية تقال أن الخير والشر لا معنى لهما، و أنه مافيش عنصر أخلاقى فى الطبيعة.
* النسبية الأخلاقية ترى أن معايير الخير والشر مش سوى نتاج للثقافة المحلية أو العادات أو التحيزات.
* العالمية الأخلاقية هيا محاولة لإيجاد حل وسط بين المفهوم المطلق للأخلاق، والنظرة النسبية؛ وتقال العالمية أن الأخلاق مرنة لحد ما بس، و أن ما هو خير أو شر حق ممكن تحديده بفحص ما يعتبر شر شائع بين كل البشر.

أفلاطون كتب أن فيه طرق قليلة نسبى لفعل الخير، لكن هناك طرق لا حصر ليها لفعل الشر،و ده ممكن يكون له تأثير اكبر بكتير على حياتنا، وعلى حياة الكائنات التانيه القادرة على المعاناة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Sources of Evil According to Plato|صحيفة=Proceedings of the American Philosophical Society|مؤلف=Cherniss|الأول=Harold|وصلة مؤلف=Harold F. Cherniss|سنة=1954|مكان=Philadelphia, Pennsylvania|ناشر=[[American Philosophical Society]]|المجلد=98|العدد=1|صفحات=23–30|جايستور=3143666|isbn=978-90-04-05235-2}}&lt;/ref&gt;

=== شر لا بد منه ===
[[ملف:Martin_Luther_by_Cranach-restoration.jpg|تصغير|[[مارتين لوثر|مارتن لوثر]] [[مارتين لوثر|كان]] يعتقد أن الشر البسيط العرضى ممكن يكون له تأثير إيجابى]]
[[مارتين لوثر|مارتن لوثر]] جادل بأن هناك حالات يكون فيها القليل من الشر خير إيجابى. كتب: &quot;ابحث عن صحبة رفاقك المقربين، واشرب، والعب، وتحدث بكلام فاحش، و أسلى نفسك. لازم على المرء ساعات أن يرتكب خطيئة بدافع الكراهية والاحتقار للشيطان ، لحد لا يمنحه الفرصة ليجعله مهووس بأتفه الأمور...&quot;.

[[نيكولو ماكيافيللى|نيكولو مكيافيلى]] ، الكاتب [[فلورنسا|الفلورنسى]] من القرن الستاشر، طرح نهج الشر الضرورى فى السياسة، حيث نصح الطغاة قائل: &quot;من الأسلم أن يُخشى المرء على أن يُحب&quot;.&lt;ref name=&quot;erragh2&quot;&gt;Niccolo Machiavelli, ''The Prince'', Dante University of America Press, 2003, {{ISBN|0-937832-38-3|978-0-937832-38-7}}&lt;/ref&gt; ويُقدّم الخيانة والخداع والقضاء على المنافسين السياسيين واستخدام الخوف كوسايل لترسيخ أمن الأمير وسلطته.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Strauss|الأول=Leo|مسار=https://books.google.com/books?id=oi2GDwAAQBAJ|عنوان=Thoughts on Machiavelli|تاريخ=July 4, 2014|ناشر=University of Chicago Press|عبر=Google Books|isbn=978-0-226-23097-9}}&lt;/ref&gt;

نظريات العلاقات الدولية، الواقعية والواقعية الجديدة ، اللى معروفه ساعات ''بالسياسة الواقعية،'' السياسيين تنصح بحظر الاعتبارات الأخلاقية المطلقة فى السياسة الدولية، والتركيز بدل من كده على المصلحة الذاتية، والبقاء السياسي، وسياسة القوة، علشان بيشوفو أن دى النظريات اكتر دقة فى تفسير عالم يعتبروه لا أخلاقى وخطير. فى العاده يبرر الواقعيون السياسيين وجهات نظرهم بالادعاء بوجود ''واجب أخلاقي'' أسمى خاص بالقادة السياسيين، حيث يُعتبر الشر الأعظم هو فشل الدولة فى حماية نفسها ومواطنيها. كتب مكيافيلي: &quot;...ستكون هناك سمات جيدة، إذا اتُبعت، ستؤدى لالخراب، فى الوقت نفسه هاتكون هناك سمات تانيه رذائل، إذا مُورست، تُحقق الأمن والرفاهية للأمير.&quot; &lt;ref name=&quot;erragh2&quot;&gt;Niccolo Machiavelli, ''The Prince'', Dante University of America Press, 2003, {{ISBN|0-937832-38-3|978-0-937832-38-7}}&lt;/ref&gt;

[[انتون ليفى|أنطون ليفى]] ، مؤسس [[كنيسة الشيطان]] ، كان مادى ، و قال أن الشر فى حقيقته خير. و كان يرد على الممارسة الشائعة المتمثلة فى وصف الجنس أو الكفر بالشر، و كان زعمه أنه لما بتستعمل كلمة ''الشر'' لوصف الملذات والغرائز الطبيعية للرجال والستات، أو شكوك العقل المتسائل، الأشياء اللى بتتسمما شر هيا فى الواقع خير.&lt;ref&gt;Anton LaVey, ''The Satanic Bible'', Avon, 1969, {{ISBN|0-380-01539-0}}&lt;/ref&gt;

== الخير و القدرة على الفعل ==

=== النوايا الحسنة ===
 
كتاب [[جون رولز (فيلسوف من امريكا)|جون رولز]] &quot; ''نظرية العدالة&quot;'' أولى الأولوية للترتيبات الاجتماعية والخيرات بناء على مساهمتها فى تحقيق العدالة . اتعرف رولز العدالة بأنها ''الإنصاف'' ،بالخصوص فى توزيع الخيرات الاجتماعية، وحدد الإنصاف من منظور الإجراءات، وحاول إثبات أن المؤسسات والحياة العادلة خيرٌ إذا ما نُظر لخيرات الأفراد العقلانيين بإنصاف. كان ابتكار رولز الجوهرى هو &quot;الموقف الأصلي&quot; ، و هو إجراء يسعى فيه المرء لاتخاذ قرارات أخلاقية موضوعية برفض إدخال الحقائق الشخصية المتعلقة به فى حساباته الأخلاقية. وبالمثل، يطبق [[ايمانويل كانط|إيمانويل كانط]] ، اللى كان له تأثير كبير على رولز، كتير من الممارسات الإجرائية فى التطبيق العملى لـ ''&quot;الأمر المطلق&quot;'' ، لكن ده لا يستند فى الواقع &quot;للإنصاف&quot; وحده.

=== المجتمع و الحياة و البيئة ===

اراء كتير تُقدّر ''الوحدة'' كقيمةٍ سامية، متجاوزةً مفهوم السعادة المطلقة ، علشان ترى أن ازدهار الفرد لا قيمة له إلا كوسيلة لازدهار المجتمع ككل. بعبارة تانيه، لا تعتبر حياة الفرد، فى الاخر، مهمة أو ذات قيمة فى حد ذاتها، و إنما تكمن قيمتها فى كونها وسيلة لنجاح المجتمع ككل. و بعض عناصر [[كونفوشيه|الكونفوشيوسية]] مثال على ذلك، علشان تُشجّع على ضرورة امتثال الأفراد، كأفراد، لمتطلبات مجتمع سلمى ومنظم.

حسب المنظور الطبيعي، ازدهار المجتمع ليس، أو مش الشيء الوحيد، الجيد فى جوهره. و فى الغالب تُصاغ حجج الدفاع عن ده المفهوم بالاستناد ل[[بيولوجيا|البيولوجيا]] ، وملاحظات مفادها أن الكائنات الحية تتنافس مع بنى جنسها اكتر من تنافسها مع الأنواع التانيه. بل إن الخير فى جوهره يكمن فى ازدهار كل أشكال الحياة الواعية، بما فيها الحيوانات اللى تمتلك مستوىً من الوعى المماثل، كالإنسانية عند القردة العليا . ويذهب تانيين لأبعد من كده، معلنين أن الحياة نفسها ذات قيمة جوهرية.

بنهج آخر، يتحقق السلام والوئام بالتركيز لا على الأقران (الذين قد يكونون منافسين أو خصوم)، بل على البيئة المشتركة. و المنطق فى ذلك: بصفتنا كائنات حية، من الواضح والموضوعى أن وجودنا محاطين بنظام بيئى يدعم الحياة أمرٌ جيد. فى الواقع، لو ماكانش الأمر كذلك، لما استطعنا مناقشة ده الخير أو لحد إدراكه. ويُقرّ المبدأ الأنثروبى فى [[علم الكون الفيزيائى|علم الكونيات]] بالرأى ده .

فى ظل [[ماديه|النزعة المادية]] ، أو لحد فى ظل قيم التجسيد ، أو فى أى نظام يعترف بصحة علم البيئة كدراسة علمية للحدود و الإمكانيات، بيعتبرالنظام البيئى خير أساسى. يبدو لكل من يبحث أن الخير، أو القيمة، موجود جوه النظام البيئي، أى الأرض. الكائنات الحية جوه النظام ده البيئي، اللى تعتمد عليه كلى، تُقيّم الخير نسبةً لما ممكن تحقيقه فيه. بعبارة تانيه، يكمن الخير فى مكان محدد، ولا يُرفض كل ما هو غير متوفر فيه ( زى انعدام الجاذبية أو وفرة الحلوى) باعتباره &quot;غير كافٍ&quot;، بل يُعمل ضمن قيوده. تجاوز القيود دى والتعلم على الرضا بها، هو نوع آخر من القيمة، ممكن بيتسما الرضا .

يظهر ان القيم و الأشخاص اللى يحملونها يخضعون بالضرورة للنظام البيئى. إذا كان الأمر كذلك، فأى كائن يمكنه أن بييوصف نظام بيئى ككل بكلمة &quot;جيد&quot;؟ من يملك سلطة تقييم نظام بيئى والحكم عليه بأنه جيد أو سيئ؟ وما هيا المعايير؟ وبأى معايير يتم تعديل النظم البيئية،بالخصوص النظم الاكبر حجم زى [[الغلاف الجوى]] ( [[تغير المناخ]] ) أو المحيطات ( [[انقراض|الانقراض]] ) أو الغابات ( إزالة الغابات )؟ &quot;البقاء على الأرض&quot; القيمة الأساسية. ورغم أن دعاة الأخلاق البيئية كانو الأصرح فى الشأن ده ، و طورو نظرياتٍ فى فلسفة غايا ، والبيوفيليا ، و الإقليمية الحيوية تعكس ده المفهوم، لكن الأسئلة باتت دلوقتى محوريةً فى تحديد القيمة، زى &quot; القيمة الاقتصادية للأرض &quot; للبشرية جمعاء، أو &quot; قيمة الحياة &quot; اللى لا تقتصر على الأرض ككل ولا على الإنسان. و خلص كثيرون لأنه بدون افتراض استمرار النظام البيئى كقيمةٍ عالمية، وما يصاحبها من فضائل كالتنوع البيولوجى والحكمة البيئية، يستحيل تبرير متطلباتٍ تشغيليةٍ كاستدامة النشاط البشرى على الأرض.

واحد من الردود بيقول إن البشر مش لازم يفضلوا محصورين فى الأرض، و إنهم ممكن يستخدموها وينتقلوا لمكان تانى.

لكن فيه حجة مضادة بتقول إن نسبة قليلة بس من البشر هيا اللى هتقدر تعمل كده، و إنهم هيختاروا نفسهم بناء على قدرتهم على التفوق التكنولوجى على التانيين (زى زى القدرة على بناء مركبات فضائية ضخمة للهروب من الكوكب و فى نفس الوقت صدّ اللى بيحاولوا يمنعوهم).

وفى حجة مضادة تانية بتقول إن الحياة بره الأرض ممكن تواجه البشر الهاربين وتدمّرهم زى ما الجراد بيقضى على نوع تانى.

أما الحجة التالتة فهى إنه لو مفيش عوالم تانية صالحة للحياة (ومفيش كائنات فضائية تنافس البشر على استيطانها)، فالهروب يبقى عبثي، ومن الغلط الاعتقاد إن حماية الأرض كموئل محتاجة طاقة ومهارة أقل من بناء موئل جديد.

وبناء على كده، فالبقاء على الأرض ككائن حى جوه نظام بيئى متكامل هو تعبير صادق عن القيم الأساسية والخير تجاه أى كائن نقدر نتواصل معاه. وبيبان إن أى نظام أخلاقى من غير الفكرة دى بيبقى غير قابل للتطبيق.

رغم ده ، تُقرّ معظم الأنظمة الدينية بوجود حياة تانيه بعد الموت ، ويُنظر لتحسينها على أنه خير أساسى. و فى كتير من الأنظمة الأخلاقية التانيه، يُعتبر البقاء على الأرض فى حالة تفتقر لالشرف أو القدرة على ظبط النفس أمر غير مرغوب فيه - لنأخذ زى السيبوكو فى البوشيدو ، أو [[كاميكاز|الكاميكازي،]] أو دور الهجمات الانتحارية فى الخطاب الجهادى . فى كل دى الأنظمة، ممكن لا تتجاوز قيمة البقاء على الأرض المرتبة التالتة.

يمكن النظر للنزعة البيئية الراديكالية إما على أنها رؤية قديمة اوى أو حديثة اوى: مفادها أن الشيء الجيد فى جوهره هو النظام البيئى المزدهر؛ و أن الأفراد والمجتمعات لا قيمة لهم إلا كوسيلة لتحقيق ده الازدهار. وفلسفة غايا التعبير الاكتر تفصيل عن دى الفكرة الشاملة، لكن أثرت بشكل كبير على علم البيئة العميق و الأحزاب الخضراء الحديثة.

كتير اتقال أن الشعوب الأصلية لم تتخلَّ قط عن النوع ده من النظرة. يدرس علم اللغة الأنثروبولوجى الروابط بين لغاتهم والنظم البيئية اللى عاشوا فيها، اللى وصلت لظهور تمييزاتهم [[معرفه|المعرفية]] . ساعات كتير، ماكانش هناك تمييز بين الإدراك البيئى و الإدراك الأخلاقى فى دى اللغات. كانت الإساءة لالطبيعة تُعامل معاملة الإساءة لالتانيين، و عززت [[ارواحيه|النزعة الروحانية]] ده المفهوم بإضفاء &quot;شخصية&quot; على الطبيعة بالأساطير . تستكشف النظريات الأنثروبولوجية للقيمة دى المسائل.

معظم الناس فى العالم يرفضو الأخلاقيات القديمة القائمة على السياق المحلى و الآراء الدينية الضيقة. رغم ده ، كسبت الآراء اللى تركز على المجتمعات الصغيرة والبيئة شعبيةً فى السنين الأخيرة. ويعزى ذلك جزئى لالرغبة فى اليقين الأخلاقى. إن تعريف راسخ للخير كده ها يكون ذا قيمة، لأنه قد ييمكن المرء من بناء حياة أو مجتمع صالح بعمليات استنتاج وتفصيل وتحديد أولويات موثوقة. اللى تعتمد بس على مرجعيات محلية ممكن التحقق منها ذاتى،و ده يخلق مزيد من اليقين، و علشان كده يقلل من الاستثمار فى الحماية والتحوط والتأمين ضد عواقب فقدان القيمة.

=== التاريخ و الحداثة ===

كتير بيتم النظر لحدث ما على إنه ليه قيمة لمجرد إنه جديد فى عالم الموضة و الفن. و فى المقابل، ساعات بيتم اعتبار التاريخ الثقافى والتحف التانية ذات قيمة فى حد ذاتها بسبب قِدمها. الفيلسوفين و المؤرخين [[ويل ديورانت|ويل]] و [[ارئيل ديورانت|أرييل ديورانت]] عبرو عن ده بقولهم: &quot;زى ما سلامة عقل الفرد بتكمن فى استمرارية ذكرياته، كمان سلامة عقل الجماعة بتكمن فى استمرارية تقاليدها؛ و فى الحالتين، انقطاع السلسلة بيوصل لرد فعل عصبي&quot; (دروس التاريخ، 72).

تقييم قيمة القطع الأثرية القديمة أو التاريخية بيأخذ فى الاعتبار، خصوص لكن مش حصرى: القيمة اللى الناس بيديها لمعرفة تفاصيل دقيقة عن الماضي، والرغبة فى وجود روابط ملموسة بتاريخ الأجداد، أو القيمة السوقية اللى بتزيد فى العاده للأشياء النادرة.

الابتكار و [[مخترع|الاختراع]] ساعات بتتشاف على أنها قيم جيدة فى جوهرها،بالخصوص فى المجتمعات الصناعية الغربية، علشان تنطوى جميعها على الحداثة، و حتا على فرصة للربح منها. [[برتراند راسل]] كان متشائم بشكل ملحوظ بخصوص الإبداع، و رأى أن توسع [[معرفه|المعرفة]] بوتيرة أسرع من الحكمة أمر كارثى بالضرورة.

== الخير و الأخلاق فى علم الأحياء ==
مسألة الخير والشر فى الإدراك البصرى البشري، اللى غالب ما ترتبط بالأخلاق، مسألةً مهمةً ينبغى على علم الأحياء معالجتها، و ده بحسب بعض علما الأحياء (وبالخصوص إدوارد أو. ويلسون ، وجيريمى غريفيث ، وديفيد سلون ويلسون، [[فرانس دى فال|وفرانس دى وال]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wilson|الأول=Edward Osborne|مسار=https://archive.org/details/socialconquestof0000wils|عنوان=The Social Conquest of Earth|ناشر=W. W. Norton &amp; Company|سنة=2012|وصلة مؤلف=E. O. Wilson|url-access=registration|isbn=978-0-87140-413-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Griffith|الأول=Jeremy|عنوان=The Book of Real Answers to Everything!|سنة=2011|الفصل=Good vs Evil|وصلة مؤلف=Jeremy Griffith|مسار-الفصل=http://www.worldtransformation.com/good-vs-evil/|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121122082631/http://www.worldtransformation.com/good-vs-evil/|تاريخ-الأرشيف=2012-11-22|url-status=live|isbn=978-1-74129-007-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wilson|الأول=Edward Osborne|عنوان=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives|ناشر=Random House Publishing|سنة=2007|وصلة مؤلف=David Sloan Wilson|isbn=978-0-385-34092-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=de Waal|الأول=Frans|مسار=https://www.ted.com/talks/frans_de_waal_moral_behavior_in_animals|عنوان=Moral behavior in animals|سنة=2012|وصلة مؤلف=Frans De Waal|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120417212015/http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html|تاريخ-الأرشيف=2012-04-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{مصادر|30em}}

== مراجع ==
 {{Refbegin}}
* {{cite book|last1=Anders|first1=Timothy|title=The evolution of evil|date=1994|publisher=Open Court|location=Chicago|isbn=9780812691757}}
* Atkinson, Philip. [http://www.ourcivilisation.com/moral/moral8.htm Recognising Good And Evil] from ourcivilisation.com
* Aristotle. &quot;Nicomachean Ethics&quot;. 1998. US: [[Oxford University Press]]. (1177a15)
* Bentham, Jeremy. ''The Principles of Morals and Legislation''. 1988. Prometheus Books.
* {{cite book|last=Boyce|first=Mary|title=Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices|date=1979|publisher=Routledge/Kegan Paul|location=London}} Corrected repr. 1984; repr. with new foreword 2001.
* Dewey, John. ''Theory of Valuation''. 1948. University of Chicago Press.
* Durant, Ariel and W. Durant. ''The Lessons of History''. 1997. MJF Books. (p72)
* Garcia, John David. ''The Moral Society&amp;nbsp;— A Rational Alternative to Death''. 2005. Whitmore Publishing.
* Griffin, James. Well-Being: Its Meaning, Measurement and Moral Importance. 1986. Oxford: Oxford University Press.
* Hume, David. ''A Treastise of Human Nature''. 2000. Oxford: Oxford University Press.
* Hurka, Thomas. ''Perfectionism''. 1993. Oxford: Oxford University Press.
* Kant, Immanuel. ''Groundwork of the Metaphysic of Morals''. 1996. Cambridge University Press. Third section, [446]-[447].
* Kierkegaard, Søren. ''Either/Or''. 1992. [[Penguin Classics]].
* Rawls, John. ''A Theory of Justice''. 1999. Belknap Press.
* Romero, Rhys. &quot;Just Being a Student&quot;. 2009. Austin Student Press.
{{Refend}}

== قرايه اكتر ==

* باوميستر، روى ف. (1999) ''الشر: جوه العنف والقسوة البشرية'' . نيو يورك: إيه دبليو إتش فريمان / أول بوك
* بينيت، غايمون، هيوليت، مارتينيز جيه ، بيترز، تيد ، [[روبرت جون راسيل|راسل، روبرت جون]] (2008). ''تطور الشر'' . غوتنغن: فاندنهويك وروبريشت. [[ISBN (identifier)|رقم الكتاب المعيارى الدولى (ISBN)]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-525-56979-5|978-3-525-56979-5]]
* كاليان، جورج ف. ، محرر (2024). ''[https://reference-global.com/issue/RESS/16/2 الدين] ومشكلة الشر، [https://sciendo.com/issue/RESS/16/1 المجلد] [https://sciendo.com/issue/RESS/16/1 الأول] [https://reference-global.com/issue/RESS/16/2 والثاني]'' ، مراجعة الدراسات المسكونية
* كاتز، فريد إميل (1993) ''[https://sunypress.edu/Books/O/Ordinary-People-and-Extraordinary-Evil2 الناس العاديون والشر الاستثنائي]'' ، [مطبعة جامعة ولاية نيو يورك]،
* كاتز، فريد إميل (2004) ''مواجهة الشر'' ، [مطبعة جامعة ولاية نيو يورك]،
* نيمان، سوزان. ''الشر فى الفكر الحديث - تاريخ بديل للفلسفة.'' برينستون: مطبعة جامعة برينستون، 2002.
*
* شيرمر، م. (2004). ''علم الخير والشر.'' نيو يورك: تايم بوكس. [[ISBN (identifier)|رقم الكتاب المعيارى الدولى (ISBN)]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8050-7520-8|0-8050-7520-8]]
*
* ستابلي، أ.ب. والشيخ ديلبرت ل.، ''استخدام حريتنا فى الاختيار'' . مجلة إنسين، مايو 1975: 21
* ستارك، رايان. ''البلاغة والعلم والسحر فى انجلترا فى القرن السبعتاشر.'' (واشنطن العاصمة: مطبعة الجامعة الكاثوليكية الامريكانيه ، 2009)، 115-145
* فيتلسن، آرنى يوهان (2005) ''الشر والفاعلية البشرية - فهم العمل الشرير الجماعي'' نيو يورك: [[مطبعة جامعة كامبريدج]] . [[ISBN (identifier)|رقم الكتاب المعيارى الدولى (ISBN)]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-85694-2|978-0-521-85694-2]]
* ويلسون، ويليام مكف.، وجوليان ن. هارت. ''ثيوديسيا فارير'' . فى ديفيد هاين و إدوارد هيو هندرسون (محرران)، ''أسير المصلوب: اللاهوت العملى [[اوستين فارير|لأوستن فارير]]'' . نيو يورك ولندن: تى آند تى كلارك / كونتينوم، 2004. [[ISBN (identifier)|رقم الكتاب المعيارى الدولى (ISBN)]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-567-02510-1|0-567-02510-1]]
{{Ethics}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خير و شر|خير و شر]]
[[تصنيف:مفاهيم اخلاقيه]]</text>
      <sha1>svbhqtfccj8mmrj7gl7g0oafzbf1q9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الريان (مسلسل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295499</id>
    <revision>
      <id>13024452</id>
      <parentid>13009732</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر، ثالث ← تالت، القرن الماضي ← القرن العشرين، ثمانينيات ← تمانينات،  زوجة  ←  مرات  (3)،  وإ ←  و إ، ي]] ← ى]] (4)، ي  ← ى  (18)،  جدل  ←  كلام</comment>
      <origin>13024452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="rmrksgdsaj7xub6i5h8iuoylm2cvhhj" xml:space="preserve">{{معلومات مسلسل|صورة= ملف:بوستر مسلسل الريان.jpg}}
'''الريان''' هو مسلسل تلفزيونى [[مصر|مصرى]] اتعرض فى رمضان 2011م. المسلسل من بطولة [[خالد صالح]]، تأليف حازم الحديدى [[محمود البزاوى|ومحمود البزاوى]]، و إخراج [[شيرين عادل (مخرجه افلام)|شيرين عادل]].&lt;ref&gt;{{Citation|title=مسلسل - الريان - 2011 طاقم العمل، فيديو، الإعلان، صور، النقد الفني، مواعيد العرض|url=https://elcinema.com/work/1603341|accessdate=2021-06-09|language=ar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226070146/https://elcinema.com/work/1603341/|archivedate=26 فبراير 2021}}&lt;/ref&gt;

== القصه ==
يحكى المسلسل سيرة رجل الأعمال المصرى الشهير [[احمد الريان]]، اللى كان مثار كلام كبير فى [[عقد 1980|تمانينات القرن العشرين]] لاتهامه فى قضايا توظيف أموال وعمليات نصب ضخمة، تم فى النهاية الحكم عليه وحبسه لمدة 23 سنه.

== أخواته ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''رقم'''
!'''الاسم'''
!'''ملاحظات'''
!'''مؤدى الدور فى المسلسل'''
|-
|1
|فتحى توفيق عبد الفتاح الجبرى (فتحى الريان)
|الشقيق الاكبر لأحمد الريان
|[[باسم سمره|باسم سمرة]]
|-
|2
|حسنية توفيق عبد الفتاح الجبرى (مديحة الريان)
|الشقيقة الكبرى لأحمد الريان
|[[صفاء جلال]]
|-
|3
|أحمد توفيق عبد الفتاح الجبرى (أحمد الريان)
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; -- &lt;/div&gt;
|[[خالد صالح]]
|-
|4
|محمد توفيق عبد الفتاح الجبرى (محمد الريان)
|الشقيق الأصغر لأحمد الريان
|[[احمد صفوت|أحمد صفوت]]
|}

== بطولة ==

* [[خالد صالح]]: [[احمد الريان]]
* [[باسم سمره|باسم سمرة]]: فتحى الريان
* [[صلاح عبد الله]]: توفيق الريان
* [[احمد صفوت|أحمد صفوت]]: محمد الريان
* [[ريهام عبد الغفور]]: بدرية
* [[دره (ممثله)|درة]]: سميحة
* [[حجاج عبد العظيم]]: حبشي
* [[صفاء جلال]]: مديحة الريان
* [[مروه عبد المنعم|مروة عبد المنعم]]: هناء
* [[جمال اسماعيل|جمال إسماعيل]]
* [[خالد سرحان]] : أشرف السعد
* [[احلام الجريتلى|أحلام الجريتلى]]
* هبة الأباصيري
* [[ريهام ايمن|ريهام أيمن]]
* إيناس عز الدين: صباح مرات أحمد الريان الثانية
* إيناس كامل: أمل مرات أحمد الريان التالتة
* أميرة نايف: منيرة مرات توفيق الريان الثانية
* [[ندى عادل]]: نعمة
* [[صبرى عبد المنعم]]
* [[رؤوف مصطفى]]
* [[علاء زينهم]]
* [[سعيد الصالح]]
* [[عثمان محمد على]]
* مجدى بدر
* فايق عزب

== شوف كمان ==
*[[كلنا بوشين (اغنيه)|اغنية كلنا بوشين]] تتر مسلسل الريان

== مراجع ==

[[تصنيف:مسلسلات مصريه]]
[[تصنيف:Pages using deprecated image syntax]]</text>
      <sha1>rmrksgdsaj7xub6i5h8iuoylm2cvhhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد الريان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295500</id>
    <revision>
      <id>13024442</id>
      <parentid>13009763</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر (2)،  يونيو  ←   يونيه ،  يوليو  ←  يوليه ،  سنوات ←  سنين،  بها  ←  بيها ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ، أغسطس ← اغسطس، أبريل ← ابريل،  يونيو]] ←  يونيه]]،  وأ ←  و أ، صندوق النقد الدولى ← صندوق الفلوس الدولى،  }} ← }}، ي. ← ى.، ي  ← ى  (20)</comment>
      <origin>13024442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4390" sha1="plxafu02d9tjj3r8bbbk3qgbs24r2ma" xml:space="preserve">{{معلومات رجل اعمال|لغة أم=[[مصرى]]| شركات أسسها =شركة الريان لتوظيف الاموال|صورة= ملف:بوستر مسلسل الريان.jpg}}
'''أحمد توفيق عبد الفتاح الجبرى''' وشهرته '''أحمد الريان''' ([[25 ابريل]] [[1956]] - [[6 يونيه]] [[2013]]) هو رجل أعمال مصرى ومؤسس شركة الريان، اتهم فى قضية توظيف أموال، سنة 1989 واتحكم عليه بالسجن و أفرج عنه فى اغسطس 2010 بعد 21 سنة قضاها خلف القضبان.&lt;ref&gt;[https://www.almasryalyoum.com/html/error?aspxerrorpath=/news/%d8%a3%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%8a%d8%ba%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%b3%d8%ac%d9%86-%c2%ab%d9%84%d9%8a%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%b7%d8%b1%d8%a9%c2%bb-%d8%a8%d8%b9%d8%af-21-%d8%b3%d9%86%d8%a9-%d8%ae%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a8%d8%a7%d9%86 أحمد الريان يغادر سجن «ليمان طرة» بعد 21 سنة خلف القضبان، المصرى اليوم] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101007081452/http://www.almasryalyoum.com/news/أحمد-الريان-يغادر-سجن-«ليمان-طرة»-بعد-21-سنة-خلف-القضبان|date=07 اكتوبر 2010}}&lt;/ref&gt;

درس الريان فى كلية الطب البيطرى وقبل تأسيس شركة الريان بتلات سنين كان بيعمل فى المبادلات المالية التجارية العالمية عن طريق المضاربه.&lt;ref&gt;[https://www.youm7.com/267664&amp;SecID=12 أحمد الريان فى أجرأ تصريحات إعلامية بعد 23 عاما خلف القضبان.. صندوق الفلوس الدولى سبب محنتى.. وكشوف البركة تجارة &quot;العملة&quot; جمعتنى بأشرف السعد، اليوم السابع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201064455/http://www.youm7.com/News.asp?NewsID=267664&amp;SecID=12 |date=2014-02-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201064455/http://www.youm7.com/News.asp?NewsID=267664&amp;SecID=12|date=01 فبراير 2014}}&lt;/ref&gt;

== وفاته ==
اتوفى الريان يوم 6  يونيه 2013 بعد صراع مع المرض.&lt;ref&gt;[https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=07062013&amp;id=d4be66d0-8999-435a-b324-3078cdd0c616 وفاة رجل الأعمال «أحمد الريان» بعد صراع مع المرض، جريدة الشروق] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130724162036/http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=07062013&amp;id=d4be66d0-8999-435a-b324-3078cdd0c616|date=24 يوليه 2013}}&lt;/ref&gt;

== المسلسل ==
اتعمل [[الريان (مسلسل)|مسلسل الريان]] عن قصة حياة الريان وقام ببطولته الممثل [[خالد صالح]] واتعرض فى سنة 2011.

== اخواته ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''رقم'''
!'''الاسم'''
!'''ملاحظات'''
!'''مؤدى الدور فى [[الريان (مسلسل)|المسلسل]]'''
|-
|1
|فتحية توفيق عبد الفتاح الجبرى (مديحة الريان)
|اكبر أشقاء أحمد الريان
|[[صفاء جلال]]
|-
|2
|فتحى توفيق عبد الفتاح الجبرى (فتحى الريان)
|الشقيق الاكبر لأحمد الريان
|[[باسم سمره|باسم سمرة]]
|-
|3
|محمد توفيق عبد الفتاح الجبرى (محمد الريان)
|الشقيق الأصغر لأحمد الريان
|[[احمد صفوت|أحمد صفوت]]
|-
|4
|أحمد توفيق عبد الفتاح الجبرى (أحمد الريان)
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; -- &lt;/div&gt;
|[[خالد صالح]]
|-
|5
|حسنية توفيق عبد الفتاح الجبرى (حسنية الريان)
|الشقيقة الصغرى لأحمد الريان
| --
|-
|6
|ممدوح توفيق عبد الفتاح الجبرى (ممدوح الريان)
|أصغر أشقاء أحمد الريان
| --
|}

== شوف كمان ==
*[[اشرف السعد]]

== المصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:رجال اعمال مصريين]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P509]]</text>
      <sha1>plxafu02d9tjj3r8bbbk3qgbs24r2ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جايزة اكس بى آى زد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295508</id>
    <revision>
      <id>13024623</id>
      <parentid>13024292</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="dehgotuga5xlrjh3epkch1meqvm7iac" xml:space="preserve">{{معلومات جايزة}}
'''جايزة اكس بي آي زد''' ([[اللغه الانجليزى|انجليزى]]: XBIZ Award) هى جايزة بتقدمها مؤسسة [[اكس بى آى زد]] كل سنة للافراد و الشركات و الفنانين و المنتجات اللى بتلعب دور اساسى فى انتشار [[فيلم بورنوجرافى|الافلام البورنوجرافية]] و نجاحها
[[ملف:Graphic XBIZ trophy.png|right|thumb|250px|نموذج جايزة اكس بى آى زد]]

{{تصنيف كومونز|Xbiz Awards}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* [http://www.xma.show]
* [http://xbizawards.xbiz.com]

{{تقاوى}}

[[تصنيف:جايزة اكس بي آي زد]]

[[ar:جائزة إكس بي آي زد]]
[[en:XBIZ Awards]]</text>
      <sha1>dehgotuga5xlrjh3epkch1meqvm7iac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشرف السعد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295511</id>
    <revision>
      <id>13024445</id>
      <parentid>13009842</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يونيو  ←   يونيه ،  نجل  ←  ابن ، عائلة ← عيلة،  ابنة  ←  بنت ،  مرة أخرى  ←  تانى ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ،  إلى  ←  ل ، أخرى ← تانيه،  كانوا  ←  كانو ،  وليس  ←  مش ، أسرة ← عيله، صحيفة  ← جورنال ،  عدة  ←  شوية ، ي]] ← ى]]،  ل  ←  ل،  وهو  ←  و هو ،  وكان  ←  و كان ،  وبعد  ←  و بعد  (2)، من بين  ← من ،  والده  ←  ابوه ، أصبحوا ← بقو، ي  ← ى  (26)،  وتو ←  و تو</comment>
      <origin>13024445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="hcs7rw27agh1ppkpyomu0dycc8rx7te" xml:space="preserve">{{معلومات رجل اعمال| شركات أسسها =شركة السعد لتوظيف الاموال|لغة أم=[[مصرى]]}}
'''محمد أشرف السيد على سعد''' (اتولد 1 يناير، 1954) المعروف باسم '''أشرف السعد''' هو [[اصحاب بيزنيس|رجل أعمال]] [[مصر|مصرى]] مقيم فى [[لندن]]، كانت الحكومة المصرية فرضت الحراسة على ممتلكاته لمدة 15 سنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://archive.aawsat.com/details.asp?section=4&amp;article=301197&amp;issueno=9674#.XsIs6a-NVkw
| title = «جبهة إنقاذ مصر» : تمويلنا ذاتى .. وقادرون على التأثير مش التغيير مشادات وانتقادات واتهامات بالعمالة فى مؤتمرها الصحافى الأول
| date = 24 مايو 2005
| place = لندن
| accessdate = 18 مايو 2020
| work = [[جريدة الشرق الأوسط]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150525204318/http://archive.aawsat.com/details.asp?section=4&amp;article=301197&amp;issueno=9674
| archivedate = 2015-05-25
}}&lt;/ref&gt;

== حياته ==
اتولد اشرف السعد لعيله متوسطة فى حى المنيرة فى القاهرة واصله من محافظة الدقهلية.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.vetogate.com/4340355
| title = ابن أشرف السعد : والدى شغوف بالعودة لمسقط رأس العيلة بالدقهلية
}}&lt;/ref&gt; و كان ابوه موظف فى وزارة الاسكان، و هو الاخ الوحيد لاربع شقيقات.

بدأ نشاطه فى تجارة العملة، و بعد كده أسس شركة السعد للاستثمار و توظيف الأموال. فى فبراير 1991، اتوجهت ليه شوية اتهامات بالنصب، فغادر مصر الى فرنسا فى نفس السنة بدعوى العلاج. و بعد سفره بتلات شهور، صدر قرار بادراج اسمه على قوائم الممنوعين من السفر، وكمان صدر حكم بحبسه لمدة سنتين فى قضية اصدار شيك بدون رصيد.
فى يناير 1993، رجع الى مصر بشكل مفاجئ، وتمت احالته الى محكمة الجنايات لاتهامه بعدم رد 188 مليون جنيه للمودعين، بالاضافة الى تهم تانيه. وفى نهاية ديسمبر 1993، تم اخلاء سبيله بكفالة قدرها 50 ألف جنيه، مع تشكيل لجنة لفحص أعماله المالية.

ورغم كده، سافر تانى الى فرنسا للعلاج فى 4  يونيه 1995، ومرجعش مصر الا فى سنة 2021. ويذكر أن بعض المسؤولين البارزين كانو من المودعين فى شركاته، وتمكنوا من استرداد أموالهم قبل احالته لالمحاكمة.

== فى التلفزيون ==
فى سنة 2011، لعب [[خالد سرحان]] دوره فى مسلسل [[الريان (مسلسل)|الريان]] حيث اختار مؤلفو المسلسل تسمية شخصيته بأمجد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=طاقم العمل: مسلسل - الريان - 2011|مسار=https://elcinema.com/work/1603341/cast|تاريخ-الوصول=20 سبتمبر 2021|صحيفة=قاعدة بيانات السينما العربية|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170904073634/http://www.elcinema.com/work/1603341/cast|تاريخ-الأرشيف=4 سبتمبر 2017}}&lt;/ref&gt;

== حياته الشخصيه ==
تزوج السعد 11 مرة&lt;ref&gt;[https://www.elwatannews.com/news/details/580677 أشرف السعد: الإخوان بقو «مليارديرات» فى عهد «مبارك»، جريدة الوطن] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304223419/http://www.elwatannews.com/news/details/580677|date=4 مارس 2016}}&lt;/ref&gt; وله 9 أولاد.

فى 18 سبتمبر 2011، توفت بنت السعد «سارة» عن 27 سنه بعد معاناة مع المرض.&lt;ref name=&quot;وفاة&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = أشرف السعد ينعى ابنته الكبرى بعد وفاتها بسبب المرض &quot;الآن تم زفاف ابنتى البكرية سارة&quot;
| url = http://gate.ahram.org.eg/News/117287.aspx
| accessdate = 21 سبتمبر 2011
| work = [[الأهرام (جريدة)|جورنال الأهرام]]
| date = 18 سبتمبر 2011
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181029152057/http://gate.ahram.org.eg/News/117287.aspx
| archivedate = 29 اكتوبر 2018
}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
* [[احمد الريان|أحمد الريان]]

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:رجال اعمال مصريين]]
[[تصنيف:مصريين عاشوا فى المملكه المتحده]]</text>
      <sha1>hcs7rw27agh1ppkpyomu0dycc8rx7te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024461</id>
      <parentid>13024445</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* حياته */ تعديل و تمصير، غير: وفى  ←  و فى</comment>
      <origin>13024461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4938" sha1="lnkg55hn8e0feetcdb2rgx0zb0x1bhx" xml:space="preserve">{{معلومات رجل اعمال| شركات أسسها =شركة السعد لتوظيف الاموال|لغة أم=[[مصرى]]}}
'''محمد أشرف السيد على سعد''' (اتولد 1 يناير، 1954) المعروف باسم '''أشرف السعد''' هو [[اصحاب بيزنيس|رجل أعمال]] [[مصر|مصرى]] مقيم فى [[لندن]]، كانت الحكومة المصرية فرضت الحراسة على ممتلكاته لمدة 15 سنه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://archive.aawsat.com/details.asp?section=4&amp;article=301197&amp;issueno=9674#.XsIs6a-NVkw
| title = «جبهة إنقاذ مصر» : تمويلنا ذاتى .. وقادرون على التأثير مش التغيير مشادات وانتقادات واتهامات بالعمالة فى مؤتمرها الصحافى الأول
| date = 24 مايو 2005
| place = لندن
| accessdate = 18 مايو 2020
| work = [[جريدة الشرق الأوسط]]
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150525204318/http://archive.aawsat.com/details.asp?section=4&amp;article=301197&amp;issueno=9674
| archivedate = 2015-05-25
}}&lt;/ref&gt;

== حياته ==
اتولد اشرف السعد لعيله متوسطة فى حى المنيرة فى القاهرة واصله من محافظة الدقهلية.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.vetogate.com/4340355
| title = ابن أشرف السعد : والدى شغوف بالعودة لمسقط رأس العيلة بالدقهلية
}}&lt;/ref&gt; و كان ابوه موظف فى وزارة الاسكان، و هو الاخ الوحيد لاربع شقيقات.

بدأ نشاطه فى تجارة العملة، و بعد كده أسس شركة السعد للاستثمار و توظيف الأموال. فى فبراير 1991، اتوجهت ليه شوية اتهامات بالنصب، فغادر مصر الى فرنسا فى نفس السنة بدعوى العلاج. و بعد سفره بتلات شهور، صدر قرار بادراج اسمه على قوائم الممنوعين من السفر، وكمان صدر حكم بحبسه لمدة سنتين فى قضية اصدار شيك بدون رصيد.
فى يناير 1993، رجع الى مصر بشكل مفاجئ، وتمت احالته الى محكمة الجنايات لاتهامه بعدم رد 188 مليون جنيه للمودعين، بالاضافة الى تهم تانيه. و فى نهاية ديسمبر 1993، تم اخلاء سبيله بكفالة قدرها 50 ألف جنيه، مع تشكيل لجنة لفحص أعماله المالية.

ورغم كده، سافر تانى الى فرنسا للعلاج فى 4  يونيه 1995، ومرجعش مصر الا فى سنة 2021. ويذكر أن بعض المسؤولين البارزين كانو من المودعين فى شركاته، وتمكنوا من استرداد أموالهم قبل احالته لالمحاكمة.

== فى التلفزيون ==
فى سنة 2011، لعب [[خالد سرحان]] دوره فى مسلسل [[الريان (مسلسل)|الريان]] حيث اختار مؤلفو المسلسل تسمية شخصيته بأمجد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=طاقم العمل: مسلسل - الريان - 2011|مسار=https://elcinema.com/work/1603341/cast|تاريخ-الوصول=20 سبتمبر 2021|صحيفة=قاعدة بيانات السينما العربية|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170904073634/http://www.elcinema.com/work/1603341/cast|تاريخ-الأرشيف=4 سبتمبر 2017}}&lt;/ref&gt;

== حياته الشخصيه ==
تزوج السعد 11 مرة&lt;ref&gt;[https://www.elwatannews.com/news/details/580677 أشرف السعد: الإخوان بقو «مليارديرات» فى عهد «مبارك»، جريدة الوطن] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304223419/http://www.elwatannews.com/news/details/580677|date=4 مارس 2016}}&lt;/ref&gt; وله 9 أولاد.

فى 18 سبتمبر 2011، توفت بنت السعد «سارة» عن 27 سنه بعد معاناة مع المرض.&lt;ref name=&quot;وفاة&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| title = أشرف السعد ينعى ابنته الكبرى بعد وفاتها بسبب المرض &quot;الآن تم زفاف ابنتى البكرية سارة&quot;
| url = http://gate.ahram.org.eg/News/117287.aspx
| accessdate = 21 سبتمبر 2011
| work = [[الأهرام (جريدة)|جورنال الأهرام]]
| date = 18 سبتمبر 2011
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181029152057/http://gate.ahram.org.eg/News/117287.aspx
| archivedate = 29 اكتوبر 2018
}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
* [[احمد الريان|أحمد الريان]]

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:رجال اعمال مصريين]]
[[تصنيف:مصريين عاشوا فى المملكه المتحده]]</text>
      <sha1>lnkg55hn8e0feetcdb2rgx0zb0x1bhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>طريق حورس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295534</id>
    <revision>
      <id>13024477</id>
      <parentid>13018710</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: يوجد  ←  فيه ،  مياه  ←  ميه ، ضبط  ← ظبط ،  وهو  ←  و هو ، علماء  ← علما ،  وكان  ←  و كان  (2)، الشرق الأدنى ← الشرق الاقرب، {{ظبط استنادي}} ← {{ظبط استنادى}}، {{مواقع التواصل الاجتماعي}} ← {{Social links}}، ي  ← ى ،  والثقا ←  و الثقا، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="kby91w5077yrp7wsuqnaf7b7zaay828" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات عام|صورة= File:HorusWay-Karnak-Northern exterior wall-(d).png}}
'''طريق حورس''' هو طريق قديم على طول السواحل الشماليه [[سينا|لشبه جزيرة سيناء]] و كان بيربط مصر بمناطق [[بلاد الشام]]. و هو طريق معروف من عصور [[المملكه القديمه|الدوله القديمه]] و&lt;nowiki/&gt;[[المملكه الوسطانيه|الوسطى]] و&lt;nowiki/&gt;[[مملكة مصر الجديده|الحديثه]] فى [[مصر]].&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://m.youm7.com/story/2024/12/1/%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D8%AD%D9%88%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%88%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D9%85%D8%B1/6796187
| title = طريق حورس.. شريان تاريخى بين مصر وبلاد الشام يمر من سيناء
}}&lt;/ref&gt;

لعب الطريق ده دور مهم فى التفاعلات السياسيه و الثقافيه مع بلاد الشام، حيث مر عبره مبعوثين وتجار وعمال وسكان من مناطق مختلفه من بلاد الشام و&lt;nowiki/&gt;[[الشرق الاقرب]]. خلال الدوله الحديثه كان الطريق الرئيسى للحملات العسكريه [[فلسطين|لفلسطين]]. وباعتباره أقصر طريق برى بين مصر وفلسطين، كان لطريق حورس أهمية استراتيجيه هائله. فى [[مصر القديمه]] كان فيه منصب رسمى بيسمى مشرف طريق حورس وده لاهمية الطريق. طريق حورس هو امتداد للجزء المصرى لطريق البحر.

== تحصينات الطريق ==
كان طريق حورس طريق طويل تصطف على طوله حصون بتحمى الجبهه الشرقيه لمصر من الغزاه اللى بيسعوا للوصول لمصر. خلال الدوله الحديثه، كان الطريق نقطة انطلاق رئيسيه للحملات العسكريه المصريه لفلسطين والشام.
بيبدأ الطريق من تل حبوه وبينتهى عند مدينة رفح الحدوديه المصريه. كانت الحملات العسكريه بتهدف للسيطرة على أراضى فى فلسطين والشام، و كان على الوحدات العسكريه قطع مسافه كبيره عبر تضاريس رمليه وصخريه. كان فيه عدد من المبانى الاداريه وورش العمل ومخازن الحبوب وابار ميه الشرب على طول الطريق.

== نقوش الكرنك ==
مشاهد معارك الشاسو للملك سيتى الاول على الجدار الخارجى الشمالى لمعبد الكرنك كانت أساس فهم العلما لشبكة الدفاع عن الحدود الشرقيه لمصر فى الدوله الحديثه. وبتظهر النقوش سلسله من الحصون والابار.

== التقييم الحديث ==
يمتد طريق حورس من تل حبوه مرورا بعدة مواقع فى شمال سيناء لحد ما يوصل لرفح. ولسه بيحتفظ بأهميته لغاية العصر الحديث، حيث ان الطريق من القنطره شرق للعريش وبعدها لرفح بيسير تقريبا على نفس الطريق التاريخى.

== لينكات برانيه ==   
{{روابط شخص}}
 
== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
{{لينكات مشاريع شقيقه}} 
{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:مصر]]
[[تصنيف:مصر القديمه]]</text>
      <sha1>kby91w5077yrp7wsuqnaf7b7zaay828</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:Makvem</title>
    <ns>3</ns>
    <id>2295704</id>
    <revision>
      <id>13024411</id>
      <parentid>13018761</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ قسم جديد</comment>
      <origin>13024411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="revwhugulwd87aq6xr7ziteb7dzr0ys" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>revwhugulwd87aq6xr7ziteb7dzr0ys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024412</id>
      <parentid>13024411</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="2bwe1ohaz4rokvfnjedo6174oe4wwna" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>2bwe1ohaz4rokvfnjedo6174oe4wwna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024494</id>
      <parentid>13024412</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maher Asaad Baker</username>
        <id>112658</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ ردّ</comment>
      <origin>13024494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="f7g3j5inti3ppuxojwqi9jg4wnusjd2" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

:ما بتابعش الصراحه, همى بالاستمراريه و التطور مش بالزيارات, و ف العموم ما تقدرش تحدد (على حسب اللى اعرفه), لان الزيارات بتختلف حسب الصفحه و حسب الحدث, يعنى مثلا فترة كورونا, حرب ايران/امريكا, و كدا, على عموم شوف '''[https://pageviews.wmcloud.org/?project=arz.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;start=2025-03-01&amp;end=2026-03-01&amp;pages=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 هنا اداه]''' تحدد التاريخ و تحدد الصفحه و تديك البيانات. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 16:26، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>f7g3j5inti3ppuxojwqi9jg4wnusjd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024512</id>
      <parentid>13024494</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ ردّ</comment>
      <origin>13024512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="p6wzb4nq2vqgtntb5glpq2ao07nv7rv" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

:ما بتابعش الصراحه, همى بالاستمراريه و التطور مش بالزيارات, و ف العموم ما تقدرش تحدد (على حسب اللى اعرفه), لان الزيارات بتختلف حسب الصفحه و حسب الحدث, يعنى مثلا فترة كورونا, حرب ايران/امريكا, و كدا, على عموم شوف '''[https://pageviews.wmcloud.org/?project=arz.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;start=2025-03-01&amp;end=2026-03-01&amp;pages=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 هنا اداه]''' تحدد التاريخ و تحدد الصفحه و تديك البيانات. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 16:26، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)
::حضرتك شايف ان زي دلوقتي من سنة حصل تطور قد اي في ويكيبيديا المصرية ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 16:37، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>p6wzb4nq2vqgtntb5glpq2ao07nv7rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024532</id>
      <parentid>13024512</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ ردّ</comment>
      <origin>13024532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="dpkkmgvxlhfcve7856nv6ljh4qxhnpk" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

:ما بتابعش الصراحه, همى بالاستمراريه و التطور مش بالزيارات, و ف العموم ما تقدرش تحدد (على حسب اللى اعرفه), لان الزيارات بتختلف حسب الصفحه و حسب الحدث, يعنى مثلا فترة كورونا, حرب ايران/امريكا, و كدا, على عموم شوف '''[https://pageviews.wmcloud.org/?project=arz.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;start=2025-03-01&amp;end=2026-03-01&amp;pages=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 هنا اداه]''' تحدد التاريخ و تحدد الصفحه و تديك البيانات. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 16:26، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)
::حضرتك شايف ان زي دلوقتي من سنة حصل تطور قد اي في ويكيبيديا المصرية ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 16:37، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::@[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 19:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>dpkkmgvxlhfcve7856nv6ljh4qxhnpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024572</id>
      <parentid>13024532</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="f7g3j5inti3ppuxojwqi9jg4wnusjd2" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

:ما بتابعش الصراحه, همى بالاستمراريه و التطور مش بالزيارات, و ف العموم ما تقدرش تحدد (على حسب اللى اعرفه), لان الزيارات بتختلف حسب الصفحه و حسب الحدث, يعنى مثلا فترة كورونا, حرب ايران/امريكا, و كدا, على عموم شوف '''[https://pageviews.wmcloud.org/?project=arz.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;start=2025-03-01&amp;end=2026-03-01&amp;pages=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 هنا اداه]''' تحدد التاريخ و تحدد الصفحه و تديك البيانات. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 16:26، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>f7g3j5inti3ppuxojwqi9jg4wnusjd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024573</id>
      <parentid>13024572</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <comment>/* نقاش */ ردّ</comment>
      <origin>13024573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="6jaix0ynzehgz2lbg35ud9mont9a8v3" xml:space="preserve">{{Welcome2}} &lt;span style=&quot;direction:ltr!important;display:inline-block;&quot;&gt;[[User talk:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px&quot;&gt;☎&lt;/span&gt;]][[User:HitomiAkane|&lt;span style=&quot;color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px&quot;&gt;HitomiAkane&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; 21:15، 14 يناير 2026 (يو تى سى)

== ربط ==

اربطلي صفحة [[الاليل]] بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 12:17، 23 ابريل 2026 (يو تى سى)

== طلب ==

غير اسماء الصفحات دي يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[الإخوان|الاخوان]] الى اخوان من اطاع الله و&lt;nowiki/&gt;[[الفتوحات الإسلاميه|الفتوحات الاسلامية]] الى الفتوحات الاسلاميه

غيرهم يا ادمن لان الاسماء دي غلط [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 13:51، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

:لو مش هتغيرهم قولي بعد اذنك يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 15:53، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
::صديقى طلبت منك اكتر مره ما تبعتش اكتر من اشاره, مش عارف ليه مصر تملى الاشارات عندى, قلتلك لما ادخل هشوف. الصفحه الاولى طلبنا رأى الزميل و مش هيغرها انا. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 21:31، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)
:::تمام [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 22:12، 25 ابريل 2026 (يو تى سى)

== تنبيه ==

للمره الاخيره هنبهك, لو انت عاوز تعمل مشاكل فى ويكيبيديا مصرى و تشتم فلا دا المكان المناسب و انا هحظر اى حساب هتدخل منه, احنا هنا منطور الموسوعه مش جايين نعمل مشاكل فيها مهما كانت الاسباب, و ما تشرحليش نفس المشكله تانى, التزم بالتعليمات, مالكش دعوه باى مستخدم و ما تمسحش صفح النقاش او مشاركة اى حد, الموضوع زاد عن حده. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 03:10، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

:حاضر انا اسف [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 08:23، 27 ابريل 2026 (يو تى سى)

== نقاش ==

هل زادت زيارات ويكيبيديا المصرية يا ادمن @[[مستخدم:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] السنة دي عن نفس الفترة من يناير لابريل من السنة اللي فاتت

هل فيه تقدم في الزيارات بالنسبة للموسوعة اكيد حضرتك ممكن تعرف الاحصائيات دي ممكن تقولي ؟ [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 14:02، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)

:ما بتابعش الصراحه, همى بالاستمراريه و التطور مش بالزيارات, و ف العموم ما تقدرش تحدد (على حسب اللى اعرفه), لان الزيارات بتختلف حسب الصفحه و حسب الحدث, يعنى مثلا فترة كورونا, حرب ايران/امريكا, و كدا, على عموم شوف '''[https://pageviews.wmcloud.org/?project=arz.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;start=2025-03-01&amp;end=2026-03-01&amp;pages=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 هنا اداه]''' تحدد التاريخ و تحدد الصفحه و تديك البيانات. [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 16:26، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)
::اوك [[User:Makvem|Makvem]] ([[User Talk:Makvem|مناقشه]]) 20:24، 29 ابريل 2026 (يو تى سى)</text>
      <sha1>6jaix0ynzehgz2lbg35ud9mont9a8v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تحفه حندوسه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295728</id>
    <revision>
      <id>13024465</id>
      <parentid>13018684</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: التي  ←  اللى  (3)،  يوليو  ←  يوليه ، سنوات ← سنين ،  ثم  ←  بعدين ،  هي  ←  هيا ، أصبحت  ← بقت ، عديد ← كتير (2)، حصلت على  ← اخدت  (2)،  بها  ←  بيها ، سابقًا ←  قبل كده ، زوجة  ←  مرات ، أسرة ← عيله، الزواج ← الجواز، أبريل ← ابريل،  يوليو]] ←  يوليه]]،  وكان  ←  و كان ، عاً ← ع (2)،  ورئيس  ←  و رئيس ، ي. ← ى. (3)، ي  ← ى  (20)، الكتير من ← كتير من (2)</comment>
      <origin>13024465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7886" sha1="k3p6ccvpt5ylov8lkcspq45idna9soi" xml:space="preserve">{{معلومات عالم}}
'''تحفه احمد حندوسه''' أو '''أم الأثريين'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=تحفة حندوسة أم الأثريين اللى نعاها السيسى.. تعرف عليها|مسار=https://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=صوت الأمة|تاريخ=2017-07-24|مسار-الأرشيف=http://web.archive.org/web/20181005172748/http://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7|تاريخ-الأرشيف=2018-10-05}}&lt;/ref&gt; ([[25 يناير]] [[1935]] - [[16 يوليه]] [[2017]]) هيا عالمة مصريات [[مصريين|مصرية]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=حندوسة والصاوى وجار الملك خوفو أبرز الراحلين فى حقل الآثار خلال 2017|مسار=https://gate.ahram.org.eg/News/1760472.aspx|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=بوابة الأهرام|لغة=ar|مسار-الأرشيف=http://web.archive.org/web/20180101105653/http://gate.ahram.org.eg:80/News/1760472.aspx|تاريخ-الأرشيف=2018-01-01}}&lt;/ref&gt;

== حياتها ==
اتولدت تحفة حندوسة فى [[القاهره|القاهرة]] سنة 25 يناير 1935، فى عيله أرستقراطية عريقة، فوالدها كان الدكتور '''[[احمد باشا حندوسه]]'''، عميد [[قصر العينى|كلية طب القصر العينى جامعة القاهرة]]، اخدت درجة الليسانس قسم الآثار المصرية القديمة بكلية الآداب جامعة القاهرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=وداع أم الأثريين د. تحفة حندوسة!|مسار=https://www.almasryalyoum.com/news/details/1164490|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=المصرى اليوم|تاريخ=2017-07-18|الأول=د حسين عبد|لغة=ar|مؤلف6=البصير}}&lt;/ref&gt;

اخدت درجة الدكتوراه فى الآثار المصرية فى ابريل 1973 من كلية الآداب جامعة القاهرة و كان موضوعها للدكتوراه عن الجواز والطلاق فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=تحفة حندوسة أم الأثريين اللى نعاها السيسى.. تعرف عليها|مسار=https://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=صوت الأمة|تاريخ=2017-07-24|مسار-الأرشيف=http://web.archive.org/web/20181005172748/http://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7|تاريخ-الأرشيف=2018-10-05}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://web.archive.org/web/20181005172748/http://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7 &quot;تحفة حندوسة أم الأثريين اللى نعاها السيسى.. تعرف عليها&quot;]. ''صوت الأمة''. 24 يوليه 2017. مؤرشف من [https://www.soutalomma.com/Article/615567/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7 الأصل] فى 2018-10-05&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. اطلع عليه بتاريخ &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2026-03-06&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

 مرات الدكتور [[هاشم فؤاد]]، عميد طب قصر العينى و رئيس [[نادى الجزيره (مصر)|نادى الجزيرة]] السابق.

== مسيرتها ==

* بعد التخرج عُينت معيدة بقسم الآثار سنة 1964.
* عملت أستاذ مساعد بعدين أستاذ من سنة 1972، حتى سنة 1980 وبقت مدرس للآثار المصرية بكلية الآثار بجامعة القاهرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=وداع أم الأثريين د.تحفة حندوسة!|مسار=https://www.almasryalyoum.com/news/details/1168187|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=المصرى اليوم|تاريخ=2017-07-26|الأول=د حسين عبد|لغة=ar|مؤلف6=البصير}}&lt;/ref&gt;
* وكيل للكلية من سنة 1994 حتى 1997. -
* شغلت عضوية كتير من اللجان العلمية والمنظمات والهيئات والمعاهد المهتمة بالآثار والتراث -
* عضو لجنة المتاحف العالمية [[يونيسكو|باليونسكو]] ( قبل كده ).
* رئيس بعثة حفائر [[جامعة القاهره|جامعة القاهرة]] ب&lt;nowiki/&gt;[[سقاره|منطقة سقارة]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=تحفة حندوسة مسيرة طويلة فى عالم الآثار ولقبت بـ أم الأثريين.. ضمن عاش هنا|مسار=https://www.youm7.com/story/2025/9/17/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%B7%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%80-%D8%A3%D9%85/7123092|تاريخ-الوصول=2026-03-06|صحيفة=اليوم السابع|تاريخ=2025-09-17|الأول=كتبت بسنت|لغة=ar|مؤلف6=جميل}}&lt;/ref&gt;
* شاركت فى كتير من المؤتمرات والندوات الدولية منها بمصر والخارج
* اتلقبت بـ«'''أم الأثريين'''»، لم قدمتها من رحلة طويلة امتدت لعشرات السنين  من العطاء فى عالم الآثار.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره]]
[[تصنيف:علما مصريين]]
[[تصنيف:اكاديميين مصريين]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P166]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P108]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1412]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P106]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P69]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P26]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P27]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P20]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P570]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P19]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P569]]</text>
      <sha1>k3p6ccvpt5ylov8lkcspq45idna9soi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد باشا حندوسه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2295730</id>
    <revision>
      <id>13024443</id>
      <parentid>13018676</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر، سنوات ← سنين  (2)، هذا ← ده (2)، أحد  ←  واحد من ،  زوجة  ←  مرات ،  يوجد  ←  فيه ،  الأول  ←  الاولانى ، ياً ← ى،  وهو  ←  و هو ،  وأ ←  و أ، بالقرب من ←  قرب ، ي) ← ى)، راً ← ر (2)،  ورئيس  ←  و رئيس ، ي  ← ى  (14)،  ده المجال ←  المجال ده ،  تولى  ←  اتولا  ،  والأ ←  و الأ (5)،  والإ ←  و الإ، أذن ← ودن (4)، شال: تُعتبر</comment>
      <origin>13024443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="t6ilk93qt5dhracrrlp7oeqw27lfev7" xml:space="preserve">{{معلومات دكتور|صورة= file:Ear-anatomy-notext-small.svg}}
'''أحمد باشا حندوسه''' هو واحد من الرواد اللى ساهموا بشكل جوهرى فى تطوير تخصص طب الأنف و الودن والحنجرة فى مصر والشرق الأوسط.

فهو من الرعيل الاولانى اللى وضع القواعد العلمية و الأكاديمية لتخصص الأنف و الودن والحنجرة فى [[جامعة القاهره]] ([[قصر العينى|القصر العينى]]).

عمل كأستاذ و رئيس لده القسم لسنين  طويلة، فخرج أجيال من الأطباء والجراحين.

كمان اتولا  منصب عميد كلية الطب بجامعة القاهرة (قصر العينى)، و هو منصب رفيع يعكس مكانته العلمية و الإدارية.

اشتهر بمهارته الجراحية الفائقة، خاصة فى العمليات الدقيقة المتعلقة بالودن والحنجرة، وله أبحاث منشورة ساهمت فى تطوير المجال ده  دولى.

حصل على لقب &quot;باشا&quot; تقدير لخدماته الجليلة فى مجال الطب والتعليم الطبى فى العهد الملكى.

==مؤلفاته==
ألف مراجع طبية كانت  لسنين  طويلة المصدر الأساسى لطلاب الطب و الأطباء المقيمين فى مصر.

وتقدير لدوره التاريخي، أُطلق اسمه على  واحد من اكبر و أهم أقسام الأنف و الودن والحنجرة فى مستشفى قصر العينى (قسم حندوسة)، كمان فيه شارع شهير يحمل اسمه فى منطقة المنيل بالقاهرة  قرب  المستشفى.

هو والد الاستاذه [[تحفه حندوسه]] المعروفه بام الاثريين مرات دكتور [[هاشم فؤاد]] استاذ الانف والاذن وعميد كلية طب القصر العينى.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* {{روابط شخص}}

{{Social links}}
{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:اطبا مصريين]]
[[تصنيف:اكاديميين مصريين]]
[[تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره]]</text>
      <sha1>t6ilk93qt5dhracrrlp7oeqw27lfev7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تحول اليهود للمسيحيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300816</id>
    <revision>
      <id>13024466</id>
      <parentid>13018685</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: التي  ←  اللى ،  الولايات المتحدة ←  امريكا،  ثم  ←  بعدين ،  من أجل  ←  علشان  (3)، الأخرى ← التانيه،  معًا  ←  مع بعض ، هذا ← ده،  بها  ←  بيها ،  إلى  ←  ل  (3)، بمثابة ← يعتبر،  تأسس  ←  اتأسس ،  فإن  ←  ،  تأسس ←  اتأسس،  حوالي  ←  حوالى ، أنفسهم  ← نفسهم  (2)، ي]] ← ى]]،  أنحاء  ←  اماكن ،  ل  ←  ل (3)،  وهو  ←  و هو ، علماء  ← علما ، وغيرها ← و غيرها، يعتبرون ← يعتبرو، هؤلاء ← دول ، من بين  ← من  (2)، من خلال  ← ب، العصور الوسطى ← العصور الوسطانيه ،  أجراه...</comment>
      <origin>13024466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6155" sha1="rtamzraabpiv10lnuy4e8z92ocox93d" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{مجموعه عرقيه|صورة= File:Messianic symbol.svg}}
[[File:English Mission Hospital 02.jpg|300px|يسار]]
للتحول اليهودى للمسيحيه تاريخ طويل، سواء كان طوعى أو قسرى . ينبع التحول الطوعى من الرسالة المسيحية لاليهود، أو [[تبشير بالانجيل|التبشير]] [[يهود|بينهم]] ، أو الدعوة للمسيحيه، و هو فرع من أنشطة التبشير المسيحية اللى تمارس بالخصوص لغرض تحويل اليهود للمسيحيه. وده يختلف عن التحول القسرى.

فى القرن الواحد والعشرين، تعمل منظمتا &quot;يهود علشان يسوع&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Home|مسار=https://jewsforjesus.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Jews for Jesus|لغة=en}}&lt;/ref&gt; و &quot;خدمات الشعب المختار&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Homepage|مسار=https://www.chosenpeople.com/homepage-2-2/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Chosen People Ministries|تاريخ=2023-04-18|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; فى عشرات المدن الامريكانيه ، كمان تعملان فى اماكن متفرقة من العالم. ومن البعثات اليهودية البارزة التانيه : &quot;خدمة الكنيسة بين الشعب اليهودي&quot; ، و [https://www.lifeinmessiah.org/ &quot;الحياة فى المسيح&quot;] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Bringing the Message of Messiah to the Jewish People {{!}} LIFE|مسار=https://www.lifeinmessiah.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Life in Messiah|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; و&quot;خدمة اصحاب  إسرائيل الإنجيلية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Home|مسار=https://www.foi.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=The Friends of Israel Gospel Ministry|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; ، و&quot;المجلس الدولى للبعثات اليهودية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Jewish Missions, International Board of Jewish Missions {{!}} IBJM|مسار=https://www.ibjm.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=International Board of Jewish Missions|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; ، و&quot;خدمات CJF&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CJF Ministries {{!}} Messianic Perspectives - Making Messiah Known to the Jewish People|مسار=https://www.cjfm.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=www.cjfm.org}}&lt;/ref&gt; أما &quot;مؤتمر لوزان حول التبشير اليهودي&quot;، اللى اتأسس سنة 1980، فيعتبر جمعية دولية للبعثات اليهودية للتواصل وتبادل الموارد والعمل مع بعض فى مجال الخدمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=LCJE International|مسار=https://www.lcje.network/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=LCJE International|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt;

حاليا، ووفق لبيانات مركز بيو للأبحاث لسنة 2013، ياتعرف حوالى 1.6 مليون [[يهود امريكان|يهودى أمريكى]] بالغ نفسهم [[مسيحيين|كمسيحيين]] ، معظمهم من [[بروتيستانتيه|البروتستانت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/10/02/how-many-jews-are-there-in-the-united-states/
| title = How many Jews are there in the United States?
| date = 2013-10-02
| work = Pew Research Center
| accessdate = 2017-09-25
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.pewforum.org/2013/10/01/chapter-1-population-estimates/
| title = Chapter 1: Population Estimates
| date = 2013-10-01
| work = Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project
| accessdate = 2017-09-25
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.haaretz.com/jewish/news/.premium-1.549713
| title = Survey Says American-Jewish Population Rises to 6.8 Million
| last = Maltz
| first = Judy
| date = 2013-09-30
| work = Haaretz
| accessdate = 2017-09-25
| language = en
}}&lt;/ref&gt; ومن دول ، نشأ معظمهم كيهود أو ينحدرون من أصول يهودية.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ووفق لدراسة عملها [[مركز بيو للابحاث]] سنة 2020، 19% ممن يقولون إنهم نشأوا [[يهود امريكان|يهود فى امريكا]] يعتبرو نفسهم مسيحيين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Jewish Americans in 2020|مسار=https://www.pewresearch.org/religion/2021/05/11/jewish-americans-in-2020/|ناشر=Pew Research Center|تاريخ=11 May 2021|اقتباس=That means that one-third of those raised Jewish or by Jewish parent(s) are not Jewish today, either because they identify with a religion other than Judaism (including 19% who consider themselves Christian) or because they do not currently identify as Jewish either by religion or aside from religion.}}&lt;/ref&gt;

تم توثيق ردود الفعل اليهودية الأولية على النشاط المسيحى فى تقارير (من وجهة نظر مسيحية) عن رد فعل السلطات الكهنوتية فى [[سفر اعمال الرسل|سفر أعمال الرسل]] ، وبذكر يسوع فى التلمود ، بعدين تم توثيقها فى النصوص الحاخامية، زى اللى استشهد بيها ستيفن تى. كاتز فى ''كتابه &quot;الرد الحاخامى على المسيحية&quot;'' (2006).

خلال [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] ، تصدى علما الدين اليهودى للأنشطة التبشيرية بأعمال زى كتاب &quot; ''حجر المحك'' &quot; [[ايبن شاپروت|لابن شبروط]] . وفى العصر الحديث، اتأسست منظمات زى &quot;يهود علشان اليهودية&quot; و غيرها للرد على أنشطة منظمات زى &quot;يهود علشان يسوع&quot; اللى أسسها [[مويش روزين|موشيه روزن]] .
==مراجع==

[[تصنيف:يهوديه]]
[[تصنيف:مسيحيه]]
[[تصنيف:اديان]]</text>
      <sha1>rtamzraabpiv10lnuy4e8z92ocox93d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024565</id>
      <parentid>13024466</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6113" sha1="2xx78x031twikv4yhk1bq3zoq5h6dmw" xml:space="preserve">
{{مجموعه عرقيه|صورة= File:Messianic symbol.svg}}
[[File:English Mission Hospital 02.jpg|300px|يسار]]
للتحول اليهودى للمسيحيه تاريخ طويل، سواء كان طوعى أو قسرى . ينبع التحول الطوعى من الرسالة المسيحية لاليهود، أو [[تبشير بالانجيل|التبشير]] [[يهود|بينهم]] ، أو الدعوة للمسيحيه، و هو فرع من أنشطة التبشير المسيحية اللى تمارس بالخصوص لغرض تحويل اليهود للمسيحيه. وده يختلف عن التحول القسرى.

فى القرن الواحد والعشرين، تعمل منظمتا &quot;يهود علشان يسوع&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Home|مسار=https://jewsforjesus.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Jews for Jesus|لغة=en}}&lt;/ref&gt; و &quot;خدمات الشعب المختار&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Homepage|مسار=https://www.chosenpeople.com/homepage-2-2/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Chosen People Ministries|تاريخ=2023-04-18|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; فى عشرات المدن الامريكانيه ، كمان تعملان فى اماكن متفرقة من العالم. ومن البعثات اليهودية البارزة التانيه : &quot;خدمة الكنيسة بين الشعب اليهودي&quot; ، و [https://www.lifeinmessiah.org/ &quot;الحياة فى المسيح&quot;] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Bringing the Message of Messiah to the Jewish People {{!}} LIFE|مسار=https://www.lifeinmessiah.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=Life in Messiah|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; و&quot;خدمة اصحاب  إسرائيل الإنجيلية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Home|مسار=https://www.foi.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=The Friends of Israel Gospel Ministry|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; ، و&quot;المجلس الدولى للبعثات اليهودية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Jewish Missions, International Board of Jewish Missions {{!}} IBJM|مسار=https://www.ibjm.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=International Board of Jewish Missions|لغة=en-US}}&lt;/ref&gt; ، و&quot;خدمات CJF&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=CJF Ministries {{!}} Messianic Perspectives - Making Messiah Known to the Jewish People|مسار=https://www.cjfm.org/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=www.cjfm.org}}&lt;/ref&gt; أما &quot;مؤتمر لوزان حول التبشير اليهودي&quot;، اللى اتأسس سنة 1980، فيعتبر جمعية دولية للبعثات اليهودية للتواصل وتبادل الموارد والعمل مع بعض فى مجال الخدمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=LCJE International|مسار=https://www.lcje.network/|تاريخ-الوصول=2024-08-11|صحيفة=LCJE International|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt;

حاليا، ووفق لبيانات مركز بيو للأبحاث لسنة 2013، ياتعرف حوالى 1.6 مليون [[يهود امريكان|يهودى أمريكى]] بالغ نفسهم [[مسيحيين|كمسيحيين]] ، معظمهم من [[بروتيستانتيه|البروتستانت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/10/02/how-many-jews-are-there-in-the-united-states/
| title = How many Jews are there in the United States?
| date = 2013-10-02
| work = Pew Research Center
| accessdate = 2017-09-25
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.pewforum.org/2013/10/01/chapter-1-population-estimates/
| title = Chapter 1: Population Estimates
| date = 2013-10-01
| work = Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project
| accessdate = 2017-09-25
| language = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.haaretz.com/jewish/news/.premium-1.549713
| title = Survey Says American-Jewish Population Rises to 6.8 Million
| last = Maltz
| first = Judy
| date = 2013-09-30
| work = Haaretz
| accessdate = 2017-09-25
| language = en
}}&lt;/ref&gt; ومن دول ، نشأ معظمهم كيهود أو ينحدرون من أصول يهودية.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ووفق لدراسة عملها [[مركز بيو للابحاث]] سنة 2020، 19% ممن يقولون إنهم نشأوا [[يهود امريكان|يهود فى امريكا]] يعتبرو نفسهم مسيحيين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Jewish Americans in 2020|مسار=https://www.pewresearch.org/religion/2021/05/11/jewish-americans-in-2020/|ناشر=Pew Research Center|تاريخ=11 May 2021|اقتباس=That means that one-third of those raised Jewish or by Jewish parent(s) are not Jewish today, either because they identify with a religion other than Judaism (including 19% who consider themselves Christian) or because they do not currently identify as Jewish either by religion or aside from religion.}}&lt;/ref&gt;

تم توثيق ردود الفعل اليهودية الأولية على النشاط المسيحى فى تقارير (من وجهة نظر مسيحية) عن رد فعل السلطات الكهنوتية فى [[سفر اعمال الرسل|سفر أعمال الرسل]] ، وبذكر يسوع فى التلمود ، بعدين تم توثيقها فى النصوص الحاخامية، زى اللى استشهد بيها ستيفن تى. كاتز فى ''كتابه &quot;الرد الحاخامى على المسيحية&quot;'' (2006).

خلال [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] ، تصدى علما الدين اليهودى للأنشطة التبشيرية بأعمال زى كتاب &quot; ''حجر المحك'' &quot; [[ايبن شاپروت|لابن شبروط]] . وفى العصر الحديث، اتأسست منظمات زى &quot;يهود علشان اليهودية&quot; و غيرها للرد على أنشطة منظمات زى &quot;يهود علشان يسوع&quot; اللى أسسها [[مويش روزين|موشيه روزن]] .
==مراجع==

[[تصنيف:يهوديه]]
[[تصنيف:مسيحيه]]
[[تصنيف:اديان]]</text>
      <sha1>2xx78x031twikv4yhk1bq3zoq5h6dmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مركز بيو للابحاث</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300817</id>
    <revision>
      <id>13024491</id>
      <parentid>13018697</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: الولايات المتحدة ←  امريكا، من عام  ← من سنة ، عائلة ← عيلة، هذا ← ده،  أخرى  ←  تانيه ، الأمريكي  ←  الامريكانى ،  إلى عام  ←  لسنة ، ديموغراف ←  ديموجراف (2)، ياً ← ى، بلدان ← بلاد، وسائل ← وسايل (2)، أمريكية  ← امريكانيه ،  وأ ←  و أ (2)، وغيرها ← و غيرها، ي  ← ى  (10)، أمريكى  ← امريكاني ، أجرته  ← عملته ،  والأ ←  و الأ،  والعالم ←  و العالم،  والإ ←  و الإ</comment>
      <origin>13024491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="8m96ir7dq5n408ah7wkbon5wp4gr1d1" xml:space="preserve">{{معلومات منظمه|صورة= File:Pew Research Center.svg}}
'''مركز بيو للأبحاث''' (المعروف كمان باسم '''بيو''' ) هو مركز أبحاث امريكاني غير حزبى مقره [[واشينطون|واشنطن العاصمة.]] يقدم المركز معلومات حول القضايا الاجتماعية ، [[الرأى العام|والرأى العام]] ، والاتجاهات ال ديموجرافية اللى تشكل امريكا و العالم.&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=About Pew Research Center|مسار=https://www.pewresearch.org/about/|تاريخ-الوصول=June 16, 2021|تاريخ=n.d.|مؤلف=Pew Research Center|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180722043102/http://www.pewresearch.org/about/|تاريخ-الأرشيف=July 22, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; كمان يجرى المركز استطلاعات رأى عام ، و أبحاث  ديموجرافية ، و أبحاث مسحية عشوائية، واستطلاعات رأى قائمة على اللجان ، &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Our survey methodology in detail|مسار=https://www.pewresearch.org/methods/u-s-survey-research/our-survey-methodology-in-detail/|تاريخ-الوصول=2021-03-26|صحيفة=Pew Research Center Methods|لغة=en-US|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210301105951/https://www.pewresearch.org/methods/u-s-survey-research/our-survey-methodology-in-detail/|تاريخ-الأرشيف=March 1, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وتحليلات لمحتوى وسايل الإعلام، و غيرها من الأبحاث التجريبية [[علوم اجتماعيه|فى العلوم الاجتماعية]] .
[[ملف:Public_trust_in_government.webp|تصغير|350x350بك|استطلاع رأى عملته مؤسسة بيو لقياس ثقة الجمهور  الامريكانى بالحكومة، من سنة 1958 لسنة 2021]]
تشمل أبحاث المركز المجالات الموضوعية التاليه:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Research Topics|مسار=https://www.pewresearch.org/topics-categorized/|تاريخ-الوصول=September 30, 2023|صحيفة=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt;

* السياسة الامريكانيه والمواقف السياسية
* الشؤون الدولية
* الهجرة والنزوح
* العرق و الإثنية
* دِين
* العمر و الأجيال
* حقوق وآراء النوع الاجتماعى والمثليين والمتحولين جنسى
* العيلة والعلاقات
* الاقتصاد والعمل
* علوم
* الإنترنت والتكنولوجيا
* عادات الأخبار ووسايل الإعلام
* البحث المنهجى &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Methodological research|مسار=https://www.pewresearch.org/topic/methodological-research/|تاريخ-الوصول=August 17, 2023|صحيفة=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt;
* المناطق والبلاد
* معلومات تانيه من ده القبيل

== مراجع ==

[[تصنيف:منظمات]]</text>
      <sha1>8m96ir7dq5n408ah7wkbon5wp4gr1d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تحويل اليهود (حدث مستقبلى)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300818</id>
    <revision>
      <id>13024467</id>
      <parentid>13018686</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: أمام ← قدام، لذلك  ←  علشان كده ،  أكثر  ←  اكتر ،  إلى جانب  ←  مع ، طوائف ← طوايف (2)،  وهو  ←  و هو ، يعتبرون ← يعتبرو،  أجراه  ←  عمله ، جعل من ← خللا، أمريكيين ← امريكان، ي  ← ى  (4)،  وتعت ←  و تعت</comment>
      <origin>13024467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1518" sha1="p1geokkydb5h4oy8r9s25giihthtqki" xml:space="preserve">{{معلومات حدث|صورة= file:Juif.JPG}}
[[ملف:English_Mission_Hospital_02.jpg|بديل=The front door of the English Mission Hospital, Jerusalem, Israel|يسار|تصغير|يحمل مستشفى البعثة الإنجليزية فى [[القدس]] نقشاً فوق بابه القدامى يقول &quot;جمعية لندن لتعزيز المسيحية بين اليهود&quot;.]]
يوجد بين [[مسيحيين|المسيحيين]] من يؤمنون '''باعتناق اليهود''' [[مسيحيه|للمسيحية]] فى المستقبل بشكل جماعى، و هو ما يعتبروه عاده حدث من أحداث [[اسخاتولوجيا مسيحيه|آخر الزمان]] . و تعتبر بعض الطوايف المسيحية اعتناق [[يهود|اليهود]] للمسيحية أمر ضرورى وعاجل، و علشان كده تخللا مهمتها التبشير بهم. ونتيجته ظهرت جماعات تدعم اليهود الممارسين [[يهوديه|لشعائرهم اليهوديه]] لمواجهة التبشير المسيحى .

أظهر استطلاع رأى عمله [[مركز بيو للابحاث|منتدى بيو للدين والحياة العامة]] سنة 2008 وشمل مسيحيين امريكان أن اكتر من 60% من معظم الطوايف يعتقدون أن اليهود سينالون الحياة الأبدية بعد [[موت|الموت]] مع المسيحيين.

== مراجع ==

[[تصنيف:يهوديه]]
[[تصنيف:مسيحيه]]</text>
      <sha1>p1geokkydb5h4oy8r9s25giihthtqki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يهود من اجل يسوع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300819</id>
    <revision>
      <id>13024501</id>
      <parentid>13018702</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: نيويورك ← نيو يورك،  من أجل  ←  علشان  (5)،  هي  ←  هيا ،  بها  ←  بيها  (2)،  أكتوبر  ←  اكتوبر ،  إلى  ←  ل  (2)، طوائف ← طوايف،  ل  ←  ل (2)،  وأ ←  و أ (2)، لالمسيحية ← للمسيحيه، ي  ← ى  (7)</comment>
      <origin>13024501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="s3225d6zzvubap3xkxgcp0j89gm2xwt" xml:space="preserve">{{معلومات منظمه}}
[[ملف:Jews_for_Jesus_New_York_by_David_Shankbone.JPG|يسار|تصغير|250x250بك|مقر يهود علشان يسوع فى [[نيو يورك|مدينة نيو يورك]].]]
'''يهود علشان يسوع''' ([[اللغه الانجليزى|بالإنجليزية]]: Jews for Jesu؛ [[العبريه|بالعبرية]]: יהודים למען ישוע) هيا منظمه [[مسيحيه|مسيحية]] [[الكنيسه الانجيليه|إنجيلية]] تتبع الطوايف [[يهود مسيانيون|اليهودية المسيانية]] تركز على [[تحويل اليهود (حدث مستقبلى)|تحويل اليهود للمسيحيه]]. ومثل [[يهود مسيانيون|اليهود المسيانيين]] تعتبر حركة يهود علشان يسوع حركة [[الكنيسه الانجيليه|إنجيلية]] بروتستانتية تؤكد على العنصر «اليهودي» فى الإيمان المسيحى ويتكون أتباعها من [[يهود|اليهود]] المؤمنين بالمسيح ويعتبر أتباع المنظمة [[يهود]] من الناحية العرقية [[مسيحيين|ومسيحيين]] من الناحية الدينيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Finances|مسار=https://www.jewsforjesus.org/about/finances|ناشر=Jews for Jesus|تاريخ-الوصول=2008-11-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060902223407/http://www.jewsforjesus.org/about/finances|تاريخ-الأرشيف=02 سبتمبر 2006}}&lt;/ref&gt;

تأسست المنظمة من قبل موشيه روزين فى [[سان فرانسيسكو]] فى سنة [[1973]]. يذكر أن موشيه روزين تحول من اليهودية لالديانة المسيحية سنة [[1953]].&lt;ref&gt;[https://www.jewsforjesus.org/about/headquarters/moishe Moishe Rosen: Founder of Jews for Jesus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100526023231/http://jewsforjesus.org/about/headquarters/moishe|date=26 مايو 2010}}&lt;/ref&gt; المدير التنفيذى ليهود علشان يسوع هو ديفيد بريكنر واللى يترأس المنظمه من سنة [[1996]].&lt;ref&gt;[https://www.theatlantic.com/national/archive/2014/12/hanukkah-with-the-jews-for-jesus/383780/ Hanukkah With the Jews for Jesus - The Atlantic] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171028043245/https://www.theatlantic.com/national/archive/2014/12/hanukkah-with-the-jews-for-jesus/383780/|date=28 اكتوبر 2017}}&lt;/ref&gt;

يؤمن أتباع يهود علشان يسوع بألوهية [[يسوع]] ويعترفون بكونه المسيح ويؤمنون بكافة العقائد المسيحية الرئيسية و أبرزها عقيدة [[الثالوث الاقدس|الثالوث]] و أن يسوع هو المسيح اللى انتظره [[يهود|اليهود]] وفيه تحققت [[نبوءات عن المسيح|نبؤات العهد القديم]]. وبعترفون بكل من [[العهد القديم]] [[العهد الجديد|والجديد]] كأجزاء من [[الكتاب المقدس]].&lt;ref&gt;[https://www.jewsforjesus.org/about/statement-of-faith/ Statement of Faith] (Jews for Jesus) written January 1, 2005 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119102304/http://www.jewsforjesus.org/about/statementoffaith|date=19 يناير 2012}}&lt;/ref&gt;

== مراجع ==

[[تصنيف:منظمات]]
[[تصنيف:مسيحيه]]
[[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P856]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P571]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P17]]
[[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P154]]</text>
      <sha1>s3225d6zzvubap3xkxgcp0j89gm2xwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يهود من اجل اليهوديه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300820</id>
    <revision>
      <id>13024500</id>
      <parentid>13018701</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الولايات المتحدة ←  امريكا، سنوات ← سنين ،  ثم  ←  بعدين ،  من أجل  ←  علشان  (6)،  هي  ←  هيا ، عديد ← كتير، إحدى  ←  واحده من ، أحد  ←  واحد من ،  وهي  ←  هيا ،  بالإضافة إلى  ←  و ،  وقد  ←  و ،  إلى  ←  ل ، طوائف ← طوايف، الآخر  ← التانى ، ي]] ← ى]]،  ل  ←  ل،  عاد  ←  رجع ، أحدهما  ← واحد منهم ، الأمريكية ← الامريكانيه  (2)، أمريكا ← امريكا، ي  ← ى  (8)،  امريكا الامريكانيه ←  امريكا ،  وتقد ←  و تقد، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="okcprrehany7ny84hqvvyzsde0sp9vg" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات منظمه}}
منظمة '''&quot;يهود علشان اليهودية&quot;'''  '''Jews for Judaism'''  هيا منظمه دولية تعنى بمنع [[يهود|اليهود]] من [[تحول دينى|اعتناق]] ديانات تانيه، واستعادة من اعتنقوا اليهودية بالفعل. و تقدم المنظمة خدمات استشارية وتعليمية وبرامج توعية لجميع [[طوايف اليهود|الطوايف اليهودية]] . و أسسها الحاخام [[Bentzion Kravitz|بنتزيون كرافيتز]] سنة 1985.

استمدّ اسم &quot;يهود علشان اليهودية&quot; من &quot; [[يهود من اجل يسوع|يهود علشان يسوع]] &quot;، هيا  واحده من المنظمات التبشيريه الرئيسية اللى اتأسست لمواجهتها. كان لارى ليفي،  واحد من أبرز أعضائها الأوائل، يهودى اعتنق المسيحية بعدين رجع لاليهودية، وترأس مكتب &quot;يهود علشان اليهودية&quot; فى بالتيمور لسنين  كتيرة.   و أنشطتها فى مواجهة المبشرين المسيحيين، اشتهرت &quot;يهود علشان اليهودية&quot; كمان بانتقاداتها لمركز الكابالا .

== المكاتب ==
لدى منظمة &quot;يهود علشان اليهودية&quot; مكتبان فى امريكا الشمالية، واحد منهم فى [[لوس انجليس|لوس أنجلوس، كاليفورنيا]] ، امريكا  ، والتانى [[تورونتو|فى تورنتو]] ، أونتاريو، كندا.

=== المدراء ===

* [[لوس انجليس|لوس أنجلوس، كاليفورنيا]] ، [[امريكا|الولايات المتحدة الامريكانيه]] : الحاخام بنتزيون كرافيتز.
* [[تورونتو|تورنتو]] ، [[اونتاريو|أونتاريو]] ، كندا: جوليوس سيس، [[يهود مسيانيون|يهودى مسيانى]] سابق.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Former Messianic Jew now battles [Christian] missionaries|مسار=http://aztorah.com/Documents/ciss2001.pdf|ناشر=Jewish News of Greater Phoenix|تاريخ-الوصول=29 March 2015|صحيفة=aztorah.com|تاريخ=9 February 2001|مؤلف=Namm|الأول=Lesiah|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110304073655/http://aztorah.com/Documents/ciss2001.pdf|تاريخ-الأرشيف=4 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مراجع ==

[[تصنيف:يهوديه]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>okcprrehany7ny84hqvvyzsde0sp9vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مركز الكابالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300821</id>
    <revision>
      <id>13024490</id>
      <parentid>13017984</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: بل  ←  لكن ، مدينة مكسيكو ← ميكسيكو سيتى، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9041" sha1="krtti55isghv3jjfx2fnhsb5powxg2r" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات منظمه|صورة= File:Kabbalah center tel aviv - pic from outside - 600 px wide.jpg}}
'''مركز الكابالا الدولى'''  '''Kabbalah Centre International'''  منظمة مش بهدف الربح &lt;ref name=&quot;irs1&quot;&gt;worldwide
{{استشهاد بخبر
| title = Internal Revenue Service details.
| publisher = United States Department of Treasury
| url = https://www.irs.gov/app/pub-78/search.do?nameSearchTypeStarts=false&amp;names=Kabbalah&amp;nameSearchTypeAll=false&amp;city=&amp;state=All...&amp;country=USA&amp;deductibility=all&amp;dispatchMethod=search&amp;submitName=Search
| accessdate = 2009-04-28
}}&lt;/ref&gt; مقرها [[لوس انجليس|لوس أنجلوس، كاليفورنيا]] ، تقدم دورات فى [[كتاب الزوهار|الزوهار]] وتعاليم [[كابالا|الكابالا]] عبر الإنترنت، و مراكزها الإقليمية والمدنية ومجموعات الدراسة التبع يها حول العالم. و طوّر مدير المركز، [[فيليب بيرج|فيليب بيرغ]] ، بالتعاون مع مراته، كارين بيرغ ، منهج الكابالا اللى يتبعه المركز.&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://abcnews.go.com/2020/story?id=855125&amp;page=1|عنوان=What's Behind Hollywood's Fascination with Kabbalah?|تاريخ=June 17, 2005|ناشر=ABC News|تاريخ-الوصول=2006-10-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{استشهاد ويب|عنوان=FAQ|مسار=http://www.kabbalah.com/03.php|ناشر=The Kabbalah Centre|تاريخ-الوصول=2006-10-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061101031511/http://www.kabbalah.com/03.php|تاريخ-الأرشيف=2006-11-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Kaballah-center.jpg|تصغير|مركز الكابالا فى مدينة نيو يورك سنة 2008]]
اتفتح مركز الكابالا فى [[لوس انجليس]] سنة 1984. بعد وفاة بيرغ، تولّت كارين ومايكل بيرغ إدارة المركز و تقديم التوجيه الروحى فيه. المركز منظمة مش بهدف الربح مسجلة &lt;ref name=&quot;irs1&quot;&gt;worldwide
{{استشهاد بخبر
| title = Internal Revenue Service details.
| publisher = United States Department of Treasury
| url = https://www.irs.gov/app/pub-78/search.do?nameSearchTypeStarts=false&amp;names=Kabbalah&amp;nameSearchTypeAll=false&amp;city=&amp;state=All...&amp;country=USA&amp;deductibility=all&amp;dispatchMethod=search&amp;submitName=Search
| accessdate = 2009-04-28
}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.irs.gov/app/pub-78/search.do?nameSearchTypeStarts=false&amp;names=Kabbalah&amp;nameSearchTypeAll=false&amp;city=&amp;state=All...&amp;country=USA&amp;deductibility=all&amp;dispatchMethod=search&amp;submitName=Search &quot;Internal Revenue Service details&quot;]. United States Department of Treasury&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2009-04-28&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ولها اكتر من خمسين فرع حول العالم، بما فيها فروع رئيسية فى [[لوس انجليس]] [[نيو يورك|ونيو يورك]] [[لندن|ولندن]] [[تورونتو|وتورنتو]] .
[[ملف:Kol_Yehuda_Yeshiva.jpg|تصغير|مدرسة &quot;كول يهودا&quot; الدينية للحاخام يهودا تفى براندوين فى [[القدس القديمه|البلدة القديمة (القدس)]]]]
يعتمد مركز الكابالا فى تدريسه على البدء بتعليم الطلاب مبادئ الكابالا اللى لا تتطلب معرفة بالنصوص [[العبريه|العبرية]] واليهودية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Maybe It's Not So Weird, After All|مسار=https://www.jewishjournal.com/articles/item/maybe_its_not_so_weird_after_all_20071207/|ناشر=Jewish Journal|تاريخ-الوصول=September 23, 2016|تاريخ=December 6, 2007|مؤلف=Eshman|الأول=Rob}}&lt;/ref&gt;

=== العلاقة بالدين ===
بحسب وجهة نظرها، كل الأنظمة العقائدية الروحية أو الدينية الشائعة مش سوى فروع محددة من الحكمة الكونيه. وينتج  عن ده تشابه بين ديانات [[مسيحيه|كالمسيحية]] [[يهوديه|واليهودية]] [[الاسلام|والإسلام]] [[بوذيه|والبوذية]] ، و تعاليم العصر الجديد، وبين الكابالا. وانطلاق من ده الاعتقاد، لا يُقدّم مركز الكابالا نفسه كبديل لأى [[دين]] بعينه، لكن كمكمل له.
[[ملف:Beit_alfa01.jpg|يسار|تصغير|[[دايرة البروج|الأبراج]] فى [[كنيس]] يرجع للقرن السادس فى بيت ألفا، [[اسرائيل|إسرائيل]]]]

=== الجنس ===
فى كتاب ألّفه [[يهودا بيرج|يهودا بيرغ]] ، و هو مُعلم سابق فى المركز، أوصى الرجال بعدم الاستمناء، لأنّ السائل المنوى المُنتَج دون نيّة مُشتركة ومُحِبه لا يُؤدّى غرضه. وكتب كمان أنه  مش ضرورى للرجل أن يوصل للنشوة قبل المرأة، لأن ذلك يُضفى أنانيه على فعل المُمارسة الجنسية.&lt;ref name=&quot;sex&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yehuda|الأول=Berg|عنوان=The Kabbalah Book of Sex: And Other Mysteries of the Universe|تاريخ=September 18, 2006|ناشر=Kabbalah Publishing|isbn=1-57189-544-2}}&lt;/ref&gt; ومن الأفكار التانيه حول الجنس، أنّه  مش ضرورى للرجل أن يوصل للنشوة والست فوقه، لأنّها بكده تستمدّ الطاقة من الأسفل بدل من الأعلى.&lt;ref name=&quot;sex&quot; /&gt; ويُستمدّ أقصى قدر من النور من ممارسة الجنس بعد نص ليلة السبت مباشره.&lt;ref name=&quot;sex&quot; /&gt;

من المشاهير اللى ارتبطو بالمركز: [[بريتنى سبيرز]] ، [[دايان كيتون|ودايان كيتون]] ، [[روزان بار|وروزآن بار]] ، [[ساندرا برنهارد|وساندرا برنارد]] ، [[انتونى كيديس|وأنتونى كيديس]] ، [[ميك چاججر|وميك جاغر]] ، وجيرى هول ، [[لوسى لیو|ولوسى ليو]] ، [[اليكس جى رودريجويز|وأليكس رودريغيز]] ، [[روزى اودونيل|وروزى أودونيل]] ، [[ناعومى كامبل|ونعومى كامبل]] ، [[دونا كاران (مصممه من امريكا)|ودونا كاران]] ، [[اليزابيث تايلور|و إليزابيث تايلور]]  [[باريس هلتون|هيلتون]] ، [[نيكول ريتشى (ممثله)|ونيكول ريتشى]] ، &lt;ref&gt;Lilit Marcus, [http://blogs.forward.com/sisterhood-blog/166174/judaism-according-to-reality-tv/ Judaism, According to Reality TV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150410020813/http://blogs.forward.com/sisterhood-blog/166174/judaism-according-to-reality-tv/|date=2015-04-10}}, ''[[The Jewish Daily Forward]]'', November 19, 2012&lt;/ref&gt; [[كايل ريتشاردز|،]] [[هيثر مكومب|وهيذر ماكومب]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=15 Celebrities You Forgot Practiced Kabbalah|مسار=http://www.ranthollywood.com/2015/11/17/15-celebrities-you-forgot-practiced-kabbalah/|ناشر=Rant Hollywood|تاريخ-الوصول=September 20, 2016|تاريخ=November 17, 2015|مؤلف=Turner|الأول=Devarrick}}&lt;/ref&gt; [[ليندسى لوهان|لوهان]] .

== المواقع ==
&lt;div&gt;
{| class=&quot;col-begin&quot; role=&quot;presentation&quot;
|
=== الأمريكتان ===

* [[اسونسيون]] ، باراغواي
* [[بوينوس ايريس]] ، الأرجنتين
* [[ساو باولو]] ، البرازيل
* [[تورونتو]] ، كندا
* [[بوجوتا]] ، كولومبيا
* [[ميديلين]] ، كولومبيا
* [[كالى]] ، كولومبيا
* [[ميكسيكو سيتى]] ، المكسيك
* [[بنما سيتى]] ، بنما
* [[كاراكاس]] ، فنزويلا

==== الولايات المتحده ====

* [[بوكا راتون]] ، فلوريدا
* [[شيكاجو]] ، إلينوي
* [[لوس انجليس]] ، كاليفورنيا
* [[مانهاتن]] ، نيو يورك
* [[كوينز]] ، نيو يورك
* [[ميامى]] ، فلوريدا
| class=&quot;col-break&quot; |
=== آسيا والشرق الوسطانى ===

* [[حيفا]] ، إسرائيل
* [[تل ابيب]] ، إسرائيل
* [[ماكاتى]] ، الفلبين
* [[هونج كونج]]

===  اوروبا ===

* [[برلين]] ، ألمانيا
* [[ميلانو]] ، ايطاليا
* [[موسكو]] ، روسيا
* [[لندن]] ، المملكة المتحدة
* [[مدريد]] ، اسبانيا

|}
&lt;/div&gt;

[[File:KaballahCenter_Robertson.jpg|تصغير|left|مركز الكابالا الدولى فى 1062 شارع روبرتسون الجنوبى فى لوس انجليس، كاليفورنيا]]
== مراجع ==

[[تصنيف:منظمات]]</text>
      <sha1>krtti55isghv3jjfx2fnhsb5powxg2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدرسة اجيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300841</id>
    <revision>
      <id>13024489</id>
      <parentid>13017983</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: يقع فى ← فى</comment>
      <origin>13024489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="m2hwdjtunb7vjjbu27fq91y4f6wmicj" xml:space="preserve">{{معلومات مدرسه|صورة= file:AlexEliyahuHanaviSynagogue.jpg}}
'''مدرسة اجيون''' (Aghion School) هى مؤسسة تعليمية عريقة فى الإسكندرية بمصر، أسستها [[عيلة اجيون]] العريقة،  واحده من أغنى العائلات اليهودية و اكترها نفوذ فى المدينة.

اتأسست المدرسة حوالى سنة 1880 على ايد الأخوين موسى و إسحاق أغيون.
كانت فى الأصل مدرسة تلمود توراة (مدرسة متخصصة فى التعليم الدينى اليهودى) اتبنت لاستيعاب العدد المتزايد من طلاب مدرسة مناسك، اللى لم تعتبر تتسع لهم.

بعد وفاة المؤسسين، أنشأ أبناؤهم صندوق مخصص لصيانة المدرسة، كمان تم التبرع بمبلغ إضافى لدعم قسم خاص بالفتيات.

كانت المدرسة جزء من مركز اجتماعى اكبر يقع  قرب  [[معبد الياهو هانبى|كنيس الياهو هانافى]] (كنيس الإسكندرية الكبير) فى شارع النبى دانيال. و ضم ده الحوش تاريخيا المدرسة والمكاتب العامة والميكفاه (حمام طقسى).

ويرتبط اسم &quot;اجيون&quot; كمان بكتير من المعالم المعمارية الشهيرة فى الإسكندرية، و أبرزها:
*فيلا اجيون: تحفة معمارية حديثة صممها المهندس المعمارى أوجست بيريه (اتهدمت سنة 2014 رغم الاحتجاجات).
* مبنى اجيون: فى وسط المدينة، اللى كان فى يوم من الأيام مركز سكنى وتجارى رئيسى.

كانت المدرسة ركيزة أساسية للهوية العالمية للإسكندرية فى القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين. فخلال الفتره دى، ااتحولت عيلة أغيون من تجار لقادة فى المجتمع اليهودي، و بالخصوص خلال الحرب العالمية الأولى. و كان من أبرز أفراد العيلة [[جابى اجيون]]، مؤسسة دار الأزياء الفرنسية [[كلوى]]، اللى اتولدت فى الإسكندرية ونشأت فى ده الوسط الاجتماعى المؤثر.

مع انخفاض عدد السكان اليهود فى الإسكندرية بشكل ملحوظ بعد سنين 1948 و1956، أُعيد استخدام كتير من المبانى المجتمعية لأغراض تانيه.

* ما بقاش مبنى المدرسة الأصلى موقع تعليمى يهودى نشطً.
* اتدمجت بعض أجزاء المجمع المجتمعى التاريخى ضمن المواقع التراثية المحمية من قِبل وزارة السياحة والآثار المصرية، وبالخصوص [[معبد الياهو هانبى|كنيس الياهو هانافى]] اللى تم ترميمه مؤخرا.

[[تصنيف:مدارس]]
[[تصنيف:يهود مصريين]]</text>
      <sha1>m2hwdjtunb7vjjbu27fq91y4f6wmicj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجست بيريه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300842</id>
    <revision>
      <id>13024457</id>
      <parentid>13018510</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* اشهر اعماله الرئيسيه */ تعديل و تمصير، غير: بُنى  ←  اتبنا</comment>
      <origin>13024457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6261" sha1="849i98mkmw2kd4towy35trgv6hdkxiu" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''أوجست بيريه'''  '''Auguste Perret'''  (12 فبراير 1874 - 25 فبراير 1954) كانمهندس معمارى فرنساوى ورائد فى استخدام الخرسانة المسلحة فى العمارة. بتشمل أعماله الرئيسية [[مسرح الشانزليزيه]] ، أول مبنى [[ارت ديكو|على طراز آرت ديكو]] فى باريس؛ وكنيسة نوتردام دو رانسى (1922-1923)؛ ومبنى موبيليه ناسيونال فى باريس (1937)؛ ومبنى المجلس الاقتصادى والاجتماعى والبيئى الفرنساوى فى باريس (1937-1939). بعد الحرب العالميه التانيه، صمم مجموعة من المبانى فى وسط مدينة [[لو هافر]] الساحلية، بما فيها [[كنيسه القديس يوسف (لو هافر)|كنيسة القديس يوسف]] ، و ده  لاستبدال المبانى اللى دمرها القصف خلال الحرب. إعادة بناء المدينة اللى أشرف عليها دلوقتى [[مكان تراث عالمى|موقع للتراث العالمى]] لما تتميز به من تخطيط عمرانى وعمارة استثنائية.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Le Havre, the City Rebuilt by Auguste Perret|مسار=https://whc.unesco.org/en/list/1181|ناشر=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization|تاريخ-الوصول=13 November 2021|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ملف:Paris_16_(25437741212).jpg|بديل=Reinforced-concrete apartment building at 25 rue Benjamin Franklin, Paris (1903)| مبنى سكنى من الخرسانة المسلحة فى 25 شارع بنجامين فرانكلين، باريس (1903)
ملف:Théâtre_des_Champs-Élysées_DSC09330.jpg|بديل=Théâtre des Champs-Élysées, Paris (1913)| [[مسرح الشانزليزيه]] ، باريس (1913)
ملف:Theatre_Champs_Elysees_35.jpg|بديل=Interior of the Théâtre des Champs-Élysées (1913)| الجزء الداخلى من [[مسرح الشانزليزيه]] (1913)
ملف:Le_Raincy-F-PAR-045.jpg|بديل=Interior of the Church of Notre Dame du Raincy (1922–23)| الجزء الداخلى من كنيسة نوتردام دو رينسى (1922-1923)
ملف:Chapelle_Auguste_Perret_Arcueil.jpg|بديل=The Chapel of Immaculate Conception in Arcueil (1930)| كنيسة الحبل بلا دنس فى [[اركوى|أركويل]] (1930)
ملف:L'exposition_Auguste_Perret_(Conseil_économique,_social_et_environnemental,_Paris)_(11872278295).jpg|بديل=Grand stairway of the Conseil économique, social et environnemental, Paris (1937)| السلم الكبير للمجلس الاقتصادى والاجتماعى والبيئي، باريس (1937)
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ملف:Churchtowerinverted.jpg|بديل=Spire of St. Joseph's Church, Le Havre (1951–58)| برج [[كنيسه القديس يوسف (لو هافر)|كنيسة القديس يوسف، لو هافر]] (1951-1958)

&lt;/gallery&gt;
[[ملف:Auguste_Perret.jpg|تصغير|تمثال نصفى لأوغست بيريه فى باريس]]

== اشهر اعماله الرئيسيه ==

* شقق شارع فرانكلين، باريس، 1902-1904
* جراج بونثيو، باريس، 1907
* [[مسرح الشانزليزيه]] ، باريس، 1913
* [[كاتدرائيه|كاتدرائية]] خرسانية فى لو رينسى ، فرنسا، [[كنيسة نوتردام دو رينسى]] ، 1923، مع أعمال الزجاج الملون ل[[مارجريت هوريه]].
* برج بيريه ، جرونوبل، 1925
* La maison-ateliers [[شانا اورلوف]]. 7 bis Villa Seurat، باريس، 1926
* [[عيلة اجيون|فيلا اجيون]] ، [[اسكندريه]] ، 1928 (تم هدمها بين سنين 2009 و 2016)
* قاعة الحفلات المزيكا فى مدرسة المعلمين للمزيكا فى باريس ، 1929
* [[فندق سان جورج (بيروت)|فندق سان جورج]]. [[بيروت]]. [[لبنان]] 1932 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hôtels mythiques, hôtels de guerre: Beyrouth, nager dans les ruines|مسار=http://obsession.nouvelobs.com/voyage/20140813.OBS6245/hotels-mythiques-hotels-de-guerre-beyrouth-nager-dans-les-ruines.html|ناشر=Obsession|تاريخ-الوصول=August 23, 2014|سنة=2014}}&lt;/ref&gt; 
* إيموبل لانج، 9 بلاس دو لا بورت دو باسي، باريس (1929–1932)
* الخدمات التقنية للإنشاءات البحرية، 8 شارع الجنرال مارشال فالين (الدايرة 15) باريس، 1929-1932؛ مثال على إطار من أعمدة خرسانية مكشوفة.
* المبنى، 51-55 شارع رينوار (الدايرة السادسة عشرة)، باريس، (1932)،  كانت مكاتب بيريه
* قصر إيينا، باريس، 1937، اتبنا فى الأصل كمتحف للأشغال العامة لمعرض باريس سنة 1937، و هو دلوقتى مقر المجلس الاقتصادى والاجتماعى والبيئى الفرنسي
* توسعات للمدرسة [[المدرسه الوطنيه للفنون الجميله|الوطنية العليا للفنون الجميلة]] ، باريس، 1945
* مبنى البلدية ، [[كنيسه القديس يوسف (لو هافر)|وكنيسة القديس يوسف،]] و إعادة إعمار مدينة [[لو هافر]] الفرنسية بعد ما  بقا اكتر من 80 ألف من سكان تلك المدينة بدون سكن بعد الحرب العالميه التانيه، 1949-1956
* المطعم رقم 1 فى CEA باريس ساكلاي, 1952 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Une réinterprétation contemporaine de l'oeuvre d'Auguste Perret|مسار=https://www.cea.fr/presse/Pages/dossiers/2014/restaurant-du-CEA-Saclay-une-r%C3%A9interpr%C3%A9tation-oeuvre-Auguste-Perret.aspx|تاريخ-الوصول=28 October 2022|تاريخ=25 June 2014|لغة=French}}&lt;/ref&gt;
* [[محطة امينس|محطة أميان]] ، 1955

== مراجع ==

[[تصنيف:وفيات 1954]]
[[تصنيف:مواليد 1874]]</text>
      <sha1>849i98mkmw2kd4towy35trgv6hdkxiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز التناسل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300969</id>
    <revision>
      <id>13024472</id>
      <parentid>13024141</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (3)</comment>
      <origin>13024472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31470" sha1="fi4zpu3xwqy9dme1t2gwxgpozqtxit5" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح|system=|artery=|vein=|lymph=}}

{{معلومات تشريح}}

'''جهاز التناسل''' للكائن الحي، أو '''الجهاز التناسلى'''  ، معروف بأنه النظام البيولوجى اللى بيتكون من كل الأعضاء التشريحية المشاركة فى [[تكاثر جنسى|التكاثر الجنسى]] . كما تعتبر كتير من المواد غير الحية، زى السوائل [[هرمون|والهرمونات]] والفيرومونات ، من الملحقات المهمة للجهاز التناسلى.&lt;ref&gt;[http://training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit12_1_repdt_intro.html Introduction to the Reproductive System], Epidemiology and End Results (Seer) Program. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071024151454/http://training.seer.cancer.gov/module_anatomy/unit12_1_repdt_intro.html|date=October 24, 2007}}&lt;/ref&gt; وعلى عكس معظم أجهزة الجسم ، فى الغالب   توجد اختلافات كبيرة بين [[جنس|الجنسين]] فى [[نوع (تصنيف)|الأنواع]] المختلفة . تسمح دى الاختلافات بدمج المادة الوراثية بين فردين،و ده يبوفر  إمكانية الحصول على لياقة [[چين|وراثية]] اكبر للنسل .

== حيوانات ==
الأعضاء الرئيسية للجهاز التناسلى فى الثدييات، بتشمل الأعضاء التناسلية الخارجية ( القضيب [[فالفا|والفرج]] ) و عدد من الأعضاء الداخلية، بما فيها الغدد التناسلية المنتجة [[جاميت|للأمشاج]] (الخصيتان والمبيضان).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hyman|الأول=Libbie Henrietta|مسار=https://www.google.com/books/edition/Hyman_s_Comparative_Vertebrate_Anatomy/VKlWjdOkiMwC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA583&amp;printsec=frontcover|عنوان=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|تاريخ=1992-09-15|ناشر=University of Chicago Press|لغة=en|isbn=978-0-226-87013-7}}&lt;/ref&gt; أمراض الجهاز التناسلى البشرى شائعة ومنتشرة على نطاق واسع، وبالخصوص الأمراض [[عدوا|المنقولة]] [[امراض بتتنقل بالجنس|جنسى]] .&lt;ref&gt;[http://www.cdcnpin.org/scripts/std/std.asp#2 STD's Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025182016/http://www.cdcnpin.org/scripts/std/std.asp#2 |date=2014-10-25}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141025182016/http://www.cdcnpin.org/scripts/std/std.asp#2|date=2014-10-25}} National Prevention Network, Center for Disease Control, United States Government, retrieving 2007&lt;/ref&gt;

معظم [[فقاريات|الفقاريات]] التانيه تمتلك أنظمة تناسلية مماثلة تتكون من الغدد التناسلية والقنوات والفتحات. بس، فيه تنوع كبير فى التكيفات الجسدية، و [[تكاثر|الاستراتيجيات التناسلية،]] فى كل مجموعة من الفقاريات.

=== فقاريات ===
[[فقاريات|الفقاريات]] تتشابه فى عناصر أساسية من أجهزتها التناسلية. فجميعها تمتلك أعضاء منتجة للأمشاج معروفه بالغدد التناسلية . و فى الإناث، تتصل دى الغدد التناسلية بفتحة خارجية، فى العاده  تكون المجمع أو [[فاجاينا|المهبل]] ، عبر قنوات البيض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Linzey|الأول=Donald W.|مسار=https://www.google.com/books/edition/Vertebrate_Biology/SOr4DwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA305&amp;printsec=frontcover|عنوان=Vertebrate Biology: Systematics, Taxonomy, Natural History, and Conservation|تاريخ=2020-08-04|ناشر=JHU Press|لغة=en|isbn=978-1-4214-3734-7}}&lt;/ref&gt;

==== البشر ====
{{Main|Human reproductive system}}

عملية التكاثر البشرى تتضمن الإخصاب الداخلى عن طريق [[معاشره جنسيه|الجماع]] ، حيث يُقذف [[السائل المنوى]] من قضيب الرجل المنتصب ل[[فاجاينا|مهبل]] الست . يحتوى السائل المنوى على [[حيوان منوى|الحيوانات المنوية]] اللى تنتقل عبر المهبل وعنق الرحم لالرحم أو قناتى فالوب لتخصيب [[بويضه|البويضة]] . بعد الإخصاب وانغراس البويضة المخصبة، بيستمر نمو [[جنين|الجنين]] فى الرحم لمدة تسعة أشهر بالتقريب ، ومعروفه [[حمل|هذه الفترة بالحمل]] . ينتهى الحمل بالولادة ،  لما تنقبض [[عضله|عضلات]] الرحم، ويتسع عنق الرحم ، ويخرج الطفل من المهبل. يحتاج الأطفال الرضع لرعاية أبوية مطولة، بما فيها الرضاعة من الغدد الثديية عند [[ثدى|الإناث]] .&lt;ref&gt;[http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/S/Sexual_Reproduction.html Sexual Reproduction in Humans.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180217125604/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/S/Sexual_Reproduction.html |date=2018-02-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180217125604/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/S/Sexual_Reproduction.html|date=2018-02-17}} 2006. John W. Kimball. Kimball's Biology Pages, and online textbook.&lt;/ref&gt;

الجهاز التناسلى الأنثوى ليه وظيفتين: الأولى إنتاج البويضات، و التانية حماية الجنين و تغذيته لحد الولادة.

أما الجهاز التناسلى الذكري، فليه وظيفة واحدة، و هيا إنتاج الحيوانات المنوية و توصيلها للرحم.

الإنسان عنده درجة عالية من التمايز الجنسى. فغير الاختلافات فى معظم الأعضاء التناسلية، فيه كمان اختلافات كتير فى الصفات الجنسية الثانوية.

===== ذكر =====

الجهاز التناسلى الذكرى  مجموعة من الأعضاء الموجودة بره الجسم وحول منطقة الحوض ، اللى تساهم فى عملية التكاثر. وتتمثل وظيفته الأساسية المباشرة فى توفير الحيوانات المنوية لتخصيب البويضة.

ممكن تصنيف الأعضاء التناسلية الرئيسية للذكر 3 فئات. الفئة الأولى هيا إنتاج وتخزين الحيوانات المنوية. يتم الإنتاج فى الخصيتين ، الموجودتين جوه [[كيس الخصيه|كيس الصفن]] اللى ينظم درجة الحرارة، بعدين تنتقل الحيوانات المنوية غير الناضجة لالبربخ لإكمال نموها وتخزينها. الفئة التانيه هيا الغدد المنتجة للسائل المنوي، وتشمل الحويصلات المنوية ، [[بروستاتا|والبروستاتا]] ، و الأسهر . أما الفئة الأخيرة فهى تلك المستخدمة فى الجماع، و إيداع [[حيوان منوى|الحيوانات المنوية]] [[حيوان منوى|داخل]] جسم الذكر، وتشمل [[قضيب الراجل|القضيب]] ، و الإحليل ، و الأسهر ، وغدة كوبر .

أبرز الخصايص الجنسية الثانوية بتشمل : بنية جسدية اكبر واكتر عضلية، وصوت أعمق، وشعر الوجه والجسم، و أكتاف عريضة، وبروز تفاحة آدم .  الأندروجين ، و بالخصوص التستوستيرون ، هرمون جنسى هام عند الذكور.

الخصيتين بيفرزو هرمون بيتحكم فى تكوين الحيوانات المنوية. الهرمون ده كمان مسؤول عن ظهور الصفات الجسدية عند الرجالة، زى شعر الدقن و الصوت الخشن.

===== أنثى =====

الجهاز التناسلى الأنثوى بيتكون من مجموعة من الأعضاء، فى الغالب جوه الجسم وحول منطقة الحوض ، وتساهم فى عملية التكاثر . بيتكون ده الجهاز من 3 أجزاء رئيسية: [[فالفا|الفرج]] ، اللى يوصل لالمهبل (فتحة المهبل) المؤدى لالرحم؛ والرحم ، اللى يحتضن الجنين النامي؛ والمبيضان ، اللى ينتجان بويضات الأنثى. يشارك [[ثدى|الثديان]] فى مرحلة الأمومة من التكاثر، لكن لا يُعتبران جزء من الجهاز التناسلى الأنثوى فى معظم التصنيفات.

المهبل بيقابل الخارج عند [[فالفا|الفرج]] ، اللى يشمل كمان الشفرين والبظر و الإحليل ؛ و وقت الجماع، تُرطَّب  المنطقة دى   بمخاط تفرزه غدد بارتولين . يتصل المهبل بالرحم عبر عنق الرحم ، فى الوقت نفسه يتصل الرحم بالمبيضين عبر قناتى فالوب . يحتوى كل مبيض على مئات البويضات (مفردها ''[[بويضه|بويضة]]'' ).

الغدة النخامية كل 28 يوم بالتقريب ، تفرز  [[هرمون]] يحفز بعض البويضات على النمو والتطور. تُطلق بويضة واحدة وتمر عبر قناة فالوب لالرحم. تُهيئ الهرمونات اللى بينتجها المبيضان الرحم لاستقبال البويضة. تنتقل البويضة عبر قناة فالوب بانتظار الحيوانات المنوية لإخصابها.  لما ما بيحصلش  الإخصاب، أى  لما لا توصل الحيوانات المنوية، تُطرح بطانة الرحم، المعروفة باسم بطانة الرحم ، والبويضات غير المخصبة فى كل دورة شهرية خلال عملية الحيض . إذا تم تخصيب البويضة، فإنها تلتصق ببطانة الرحم ويبدأ نمو الجنين.

==== ثدييات تانيه ====
[[ملف:Joey_in_pouch.jpg|تصغير|[[رضاعه طبيعيه|صغير]] [[شقبانيات|الكنغر]] حديث الولادة [[رضاعه طبيعيه|يرضع]] من حلمة موجودة جوه جراب أمه]]
[[ملف:Didactic_model_of_a_mammal_urogenital_system-FMVZ_USP-17.jpeg|تصغير|نموذج تعليمى للجهاز البولى التناسلى للثدييات.]]

معظم الأجهزة التناسلية [[ثدييات|للثدييات]] تتشابه ، لكن هناك بعض الاختلافات الملحوظة بين الثدييات غير البشرية والبشر. مثال،  معظم ذكور الثدييات عندهم  قضيب يبقى جوه الجسم لحد ما ينتصب ، و معظمها يمتلك عظمة القضيب أو العظمة العضدية .  اضافه  لذلك، لا يبقى ذكور و إناث معظم الأنواع خصبين جنسى بشكل دائم زى ما هو الحال عند البشر، كمان إناث معظم أنواع الثدييات لا تنمو عندها أثداء دائمة زى ما هو الحال عند الإناث من البشر. ومثل البشر، تمتلك معظم مجموعات الثدييات خصيتين نازلتين جوه كيس الصفن، لكن بعضها يمتلك خصيتين نازلتين على حيط البطن، فى الوقت نفسه تمتلك بعض مجموعات الثدييات، كالفيلة، خصيتين غير نازلتين تقعان فى عمق تجاويف الجسم  قرب  الكليتين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The evolution of the scrotum and testicular descent in mammals: a phylogenetic view|صحيفة=J. Theor. Biol.|vauthors=Werdelin L, Nilsonne A|تاريخ=January 1999|المجلد=196|العدد=1|صفحات=61–72|بيب_كود=1999JThBi.196...61W|pmid=9892556|دوي=10.1006/jtbi.1998.0821}}&lt;/ref&gt;

[[شقبانيات|الجهاز التناسلى للجرابيات]] يتميز بفرادته، علشان تمتلك الأنثى مهبلين، يفتحان خارجى بفتحة واحدة، لكن يؤديان لحجرات مختلفة جوه الرحم؛ أما الذكور ففى العاده  يمتلكون [[شقبانيات|قضيب ذا شعبتين]] ، و هو ما يتوافق مع مهبلى الأنثى.&lt;ref name=&quot;Tyndale-Biscoe2005&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=C. Hugh Tyndale-Biscoe|مسار=https://books.google.com/books?id=KqtlPZJ9y8EC|عنوان=Life of Marsupials|ناشر=Csiro Publishing|سنة=2005|وصلة مؤلف=Cecil Hugh Tyndale-Biscoe|isbn=978-0-643-06257-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hunsaker2012&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Don II Hunsaker|مسار=https://books.google.com/books?id=cESCLrRJGm0C|عنوان=The Biology of Marsupials|تاريخ=2 December 2012|ناشر=Elsevier Science|isbn=978-0-323-14620-3}}&lt;/ref&gt; فى العاده  تُنمّى الجرابيات صغارها فى جراب خارجى فيه حلمات، تلتصق بيها صغارها حديثة الولادة ( [[شقبانيات|الجوى]] ) لاستكمال نموها بعد الولادة. كما تمتلك الجرابيات كيس صفن فريدًا قبل القضيب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renfree, Marilyn|مسار=https://books.google.com/books?id=HpjovN0vXW4C&amp;q=marsupial+scrotum&amp;pg=PA129|عنوان=Reproductive physiology of marsupials|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1987|مكان=Cambridge, UK|مؤلف2=Tyndale-Biscoe, C. H.|isbn=0-521-33792-5}}&lt;/ref&gt;  يزحف صغير الكنغر حديث الولادة ويتحرك بشكل غريزى 15 فى الوقت نفسه كان  متشبثاً بالفراء، فى طريقه لجراب أمه.

فى الذكور، يمتلك القضيب عند الثدييات بنية مشابهة للموجودة عند الزواحف و نسبة صغيره من الطيور،   وجود كيس الصفن يقتصر على الثدييات بس. أما بالنسبة للإناث، فالفرج خاص بالثدييات ومافيش له نظير فى الطيور أو الزواحف أو البرمائيات أو الأسماك.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Trefil|الأول=James|مسار=https://books.google.com/books?id=NsbADwAAQBAJ&amp;pg=PA276|عنوان=The Encyclopedia of Science and Technology|ناشر=Taylor &amp; Francis|سنة=2001|صفحة=276|تاريخ-الوصول=November 10, 2023|isbn=978-1-13675-363-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Armstrong|الأول=David M.|مسار=https://books.google.com/books?id=S4HgCwAAQBAJ&amp;pg=PA37|عنوان=Mammals of Colorado, Second Edition|ناشر=University Press of Colorado|سنة=2011|صفحة=37|تاريخ-الوصول=November 10, 2023|مؤلف2=Fitzgerald|مؤلف3=Meaney|الأول2=James P.|الأول3=Carron A.|isbn=978-1-60732-048-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cobaugh|الأول=Aaron M.|مسار=https://books.google.com/books?id=Q7TbAgAAQBAJ&amp;pg=PA126|عنوان=Zookeeping:An Introduction to the Science and Technology|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2013|صفحات=124–125|تاريخ-الوصول=November 10, 2023|مؤلف2=Stoner|مؤلف3=Irwin|الأول2=John B.|الأول3=Mark D.|isbn=978-0-22692-532-5}}&lt;/ref&gt; بس، ممكن العثور على البظر فى بعض الزواحف و الطيور.&lt;ref name=&quot;Kotpal&quot;&gt;
{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Kotpal|2010}}
&lt;/ref&gt; وبدل الرحم والمهبل، تمتلك مجموعات [[فقاريات|الفقاريات]] غير الثديية قناة بيض غير معدلة توصل مباشرة لالمجمع ، و هو فتحة مشتركة لخروج الأمشاج والبول [[براز|والبراز]] . كما تفتقر الثدييات البيوضة ( زى [[خلد الماء]] وآكل [[آكل النمل الشوكى|النمل الشوكى]] )، هيا مجموعة من الثدييات اللى تحط البيض، لالرحم والمهبل والفرج، ومن ده المنطلق، يكون جهازها التناسلى مشابهاً لجهاز الزواحف.

===== كلاب =====
النضج الجنسى (البلوغ) فى الكلاب المنزلية، بيحصل بين عمر 6 و 12 شهر لكل من الذكور و الإناث،  رغم أنه ممكن تأخير ذلك لحد عمر سنتين لبعض السلالات الكبيرة.

===== خيل =====

الجهاز التناسلى للفرس بيراعى بالتحكم فى الحمل والولادة و الإرضاع، و دورة الشبق وسلوك التزاوج. أما الجهاز التناسلى للفحل فبيراعى بسلوكه الجنسى وخصايصه الجنسية الثانوية ( زى العرف الكبير).

===== الحيوانات اللى عندها حوافر مزدوجة =====
قضيب الحيوانات اللى عندها حوافر مزدوجة بيكون على شكل حرف S و هو فى وضع الراحة، وبيبقى موجود فى جيب تحت الجلد فى البطن. الأجسام الكهفية فيه ضعيفة نسبى، فحالة الانتصاب بتخلى الانحناء ده يفرد، وده بيوصل لزيادة فى الطول مش فى السُمك. الحيتان عندها تركيب مشابه. و فى بعض الحيوانات دي، القضيب بفيه تركيب اسمه الزائدة الإحليلية (urethral process).

الخصيتين موجودين فى كيس الصفن، يعنى بره التجويف البطنى. المبايض عند الإناث فى أنواع كتير بتنزل لمكان قريب من مدخل الحوض، عند مستوى الفقرة القطنية الرابعة. والرحم بيكون له قرنين (رحم ذو قرنين).

==== طيور ====
ذكور و إناث الطيور عندهم مجمع تناسلي، و هو فتحة بتمرّ منها البويضات والحيوانات المنوية والفضلات. وبيتم التزاوج عن طريق ضغط شفّتى المجمع على بعض، وده اللى بيتعرف ساعات باسم العضو التناسلى الذكرى  اللى يُشبه قضيب الثدييات . الأنثى بتبيض بيض أمنيوسى بيستمر فيه الجنين الصغير بالنمو بعد خروجه من جسمها.  معظم الفقاريات، تمتلك إناث الطيور فى العاده مبيض واحد وقناة بيض واحدة بس.  معروفه الطيور، كمجموعة، زى الثدييات، بمستوى عالى من رعاية الصغار.

==== الزواحف ====
[[زواحف|الزواحف]] بتبيين ازدواج  شكلى جنسى فى معظمها،  عملية الإخصاب  بتحصل  داخلى عبر المجمع. بعض الزواحف   [[بيضه|بتبيض،]]  أنواع تانيه بتولد  صغار أحياءً. الأعضاء التناسلية جوه مجمع الزواحف. معظم ذكور الزواحف تمتلك أعضاء تزاوج، اللى فى العاده  تكون منكمشة أو مقلوبة ومخزنة جوه الجسم. فى السلاحف والتماسيح، يمتلك الذكر عضو واحد وسطى يشبه القضيب، فى الوقت نفسه يمتلك ذكور الثعابين والسحالى جوز  من الأعضاء الشبيهة بالقضيب .
[[ملف:Frog_in_frogspawn.jpg|يسار|تصغير|[[ضفدع شائع|ضفدع ذكر شائع]] بألوان التزاوج ينتظر قدوم المزيد من الإناث فى كتلة من البيض]]

==== برمائيات ====
معظم [[برمائيات|البرمائيات]] بتبيين إخصاب خارجى للبويضات، فى العاده جوه الماء،  رغم ان بعض البرمائيات زى [[ضفادع ثعبانيه|البرمائيات عديمة الأطراف]] عندها إخصاب داخلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Grzimek|الأول=B.|عنوان=Grzimek's Animal Life Encyclopedia: Volume 5 Fishes II &amp; Amphibians.|ناشر=Van Nostrand Reihnhold Co.|سنة=1974|مكان=New York|صفحات=301–302|asin=B000HHFY52}}&lt;/ref&gt; جميعها تمتلك غددًا تناسلية داخلية مزدوجة، متصلة بقنوات لالمجمع.

==== سمك ====
[[سمك|الأسماك]] بتبيين مجموعة واسعة من الاستراتيجيات التكاثرية المختلفة. رغم ده ، معظم الأسماك بيوضة وتخضع للتخصيب الخارجى. فى دى العملية، تستخدم الإناث مجمعها لإطلاق كميات كبيرة من أمشاجها، اللى بتتسمما البيض، فى الماء، فى الوقت نفسه يُطلق ذكر واحد أو اكتر &quot;السائل المنوي&quot;، و هو سائل أبيض فيه كتير من الحيوانات المنوية فوق البويضات غير المخصبة. أما أنواع تانيه من الأسماك فهى بيوضة وتخضع للتخصيب الداخلى بمساعدة الزعانف الحوضية أو الشرجية المُعدلة لبتبقا عضو هضمى يُشبه القضيب البشرى.  نسبة صغيرة من أنواع الأسماك إما ولودة أو بيوضة ولودة ، ومعروفه مجتمعة باسم الأسماك الولودة .&lt;ref&gt;[http://www.advancedaquarist.com/issues/june2002/breeder.htm Science, Biology, and Terminology of Fish reproduction: Reproductive modes and strategies-part 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071108130733/http://www.advancedaquarist.com/issues/june2002/breeder.htm|date=2007-11-08}}. 2002. MARTIN MOE. THE BREEDER'S NET Online Magazine&lt;/ref&gt;

الغدد التناسلية للأسماك فى العاده تتكون من اجوأز من المبايض أو الخصيتين. معظم الأسماك ثنائية الشكل الجنسي، لكن بعض الأنواع خنثى أو أحادية الجنس .&lt;ref&gt;[http://www.buschgardens.org/infobooks/BonyFish/reproduction.html Bony Fish Reproduction] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927223601/http://www.buschgardens.org/infobooks/BonyFish/reproduction.html|date=2007-09-27}} 2002. SeaWorld/Busch Gardens Animal Information Database.&lt;/ref&gt;

=== لافقاريات ===
اللافقاريات تمتلك مجموعة متنوعة اوى من الأنظمة التناسلية، ولعل القاسم المشترك الوحيد بينها هو أنها كل تحط البيض. كمان كل اللافقاريات التانيه بالتقريب ، باستثناء [[راسيات القدم|رأسيات الأرجل]] [[مفصليات الارجل|ومفصليات الأرجل]] ، بتبيين إخصاب خارجى .

==== رأسيات الأرجل ====
جميع [[راسيات القدم|رأسيات الأرجل]] ثنائية الشكل الجنسى وتتكاثر بوضع [[بيضه|البيض]] . تتميز معظم رأسيات الأرجل بإخصاب شبه داخلي، حيث يضع الذكر أمشاجَه جوه تجويف عباءة الأنثى أو تجويف غطائها لتخصيب [[بويضه|البويضات]] الموجودة فى مبيضها الوحيد.&lt;ref&gt;[http://www.weichtiere.at/Mollusks/Kopffuesser/haupt.html Cephalopods.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511133214/http://www.weichtiere.at/Mollusks/Kopffuesser/haupt.html |date=2011-05-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071020065950/http://www.weichtiere.at/Mollusks/Kopffuesser/haupt.html|date=2007-10-20}} The Living World of Molluscs. Robert Nordsieck.&lt;/ref&gt; كذلك، يمتلك ذكر رأسيات الأرجل خصية واحدة بس. أما فى إناث معظم رأسيات الأرجل، فتساعد الغدد الحاضنة فى نمو البويضة.

&quot;القضيب&quot; فى معظم ذكور رأسيات الأرجل غير المقشرة ( [[غمديات|كولويديا]] ) طرف عضلى طويل للقناة التناسلية، وبيستخدم لنقل الحيوانات المنوية لذراع مُعدّلة بتتسمما &quot;الدراع التناسلية&quot; . وبيستخدم ده الدراع بدوره لنقل الحيوانات المنوية لالأنثى. أما فى الأنواع اللى تفتقر لالدراع التناسلية، فيكون &quot;القضيب&quot; طويل وقادر على الامتداد بره تجويف الوشاح، ونقل الحيوانات المنوية مباشره لالأنثى.

==== حشرات ====

معظم [[حشره|الحشرات]] تتكاثر بالبيض ، أى بوضع [[بيضه|البيض]] . بتنتج الأنثى البيض فى جوز من المبايض . [[حيوان منوى|أما الحيوانات المنوية]] ، اللى بينتجها الذكر فى خصية واحدة أو اثنتين فى أغلب الأحيان، فتنتقل لالأنثى وقت التزاوج عبر [[عضو جنسى|الأعضاء التناسلية]] الخارجية. تُخزن الحيوانات المنوية جوه الأنثى فى كيس منوى واحد أو اكتر. عند الإخصاب ، تنتقل البويضات عبر قنوات البيض لتُخصب بالحيوانات المنوية، بعدين تُطرد من الجسم (&quot;تُوضع&quot;)، فى معظم الحالات عبر آلة وضع البيض .

==== عنكبيات ====

العنكبيات ممكن تمتلك غدة تناسلية واحدة أو اثنتين، تقعان فى البطن. و فى العاده  فتحة الأعضاء التناسلية على الجانب السفلى من القطعة البطنية الثانية. فى معظم الأنواع، ينقل الذكر الحيوانات المنوية لالأنثى فى كيس بيتسما الحافظة المنوية .  تطورت طقوس مغازلة معقدة عند كتير من العنكبيات لضمان وصول الحيوانات المنوية لالأنثى بأمان.&lt;ref name=&quot;IZ&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robert D. Barnes|عنوان=Invertebrate Zoology|ناشر=Holt-Saunders International|سنة=1982|مكان=Philadelphia, PA|صفحات=596–604|isbn=0-03-056747-5}}&lt;/ref&gt;  العنكبيات فى العاده تحط بيض غنى [[بيضه|بالمح]] ، يفقس ليخرج منه صغار تشبه البالغين. أما العقارب، فهى إما بيوضة ولودة أو ولودة ، حسب النوع، وتلد صغار أحياء.

== نباتات ==

من كل الكائنات الحية،  [[زهره (نبات)|الأزهار]] ، هيا الأعضاء التناسلية للنباتات المزهرة ، الاكتر تنوع من الناحية الفيزيائية، وتُظهر تنوع كبير  فى طرق التكاثر.&lt;ref name=&quot;Barr02&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The evolution of plant sexual diversity|صحيفة=Nature Reviews Genetics|مسار=http://labs.eeb.utoronto.ca/barrett/pdf/schb_189.pdf|مؤلف=Barrett|الأول=S.C.H.|سنة=2002|المجلد=3|العدد=4|صفحات=274–284|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130527102011/http://labs.eeb.utoronto.ca/barrett/pdf/schb_189.pdf|تاريخ-الأرشيف=2013-05-27|تاريخ-الوصول=2015-06-05|s2cid=7424193|pmid=11967552|دوي=10.1038/nrg776|url-status=dead|access-date=2026-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527102011/http://labs.eeb.utoronto.ca/barrett/pdf/schb_189.pdf}}&lt;/ref&gt; كمان النباتات غير المزهرة ( كالطحالب الخضراء ، [[نباتات حزازيه|والحزازيات]] ، [[نباتات كبديه|والنباتات الكبدية]] ، والنباتات [[نباتات زهقرنيه|القرنية]] ، والسرخسيات ، وعاريات [[عاريات البذور|البذور]] [[المخروطيات|كالصنوبريات]] ) بتبيين تفاعلات معقدة بين التكيف المورفولوجى والعوامل البيئية فى تكاثرها الجنسى. يعتمد نظام التكاثر، أو كيفية تخصيب الحيوانات المنوية من نبات لبويضة نبات آخر، على الشكل المورفولوجى للأعضاء التناسلية، و هو العامل الاكتر أهمية فى تحديد التركيب الجينى للمجموعات النباتية غير المستنسخة. درس [[كريستيان كونراد سبرينجيل|كريستيان كونراد سبرينجل]] (1793) تكاثر النباتات المزهرة، ولأول مرة تم فهم أن عملية التلقيح تتضمن تفاعلات حيوية و مش حيوية .

== فطريات ==
تكاثر الفطريات عملية معقدة، تعكس الاختلافات فى أنماط الحياة والتركيب الجينى ضمن دى المملكة المتنوعة من الكائنات الحية.  تشير التقديرات لأن ثلث الفطريات تتكاثر باستخدام اكتر من طريقة واحدة للتكاثر؛ فزى ، قد بيحصل التكاثر فى مرحلتين متميزتين ضمن دورة حياة النوع، وهما الطور التكاثرى الجنسى (telomorph) والطور التكاثرى اللاجنسى (anamorph) .  تُحفّز الظروف البيئية حالات نمو محددة جينى توصل لتكوين تراكيب متخصصة للتكاثر الجنسى أو اللاجنسى. تُساعد دى التراكيب فى التكاثر بنشر الأبواغ أو الوحدات التكاثرية الحاملة للأبواغ بكفاءة.

== شوف كمان ==
 {{col div|colwidth=30em}}
*[[Human anatomy|Major systems of the human body]]
*[[Reproductive system disease]]
*[[Human sexuality]]
*[[Human sexual behavior]]
*[[Plant sexuality]]
*[[Meiosis]]
{{colend}}

== مراجع ==
{{مصادر|2}}

=== المراجع المذكورة ===

* {{استشهاد بكتاب|عنوان=Introductory Mycology|vauthors=Alexopoulos CJ, Mims CW, Blackwell M|ناشر=John Wiley and Sons|سنة=1996|isbn=0-471-52229-5}}
* {{استشهاد بكتاب|عنوان=Dictionary of the Fungi|vauthors=Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA|ناشر=CAB International|سنة=2008|طبعة=10th|مكان=Wallingford, UK|isbn=978-0-85199-826-8}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kotpal|الأول=R. L.|مسار=https://books.google.com/books?id=m-eQUEUjG2UC&amp;pg=PA394|عنوان=Modern Text Book of Zoology: Vertebrates|ناشر=Rastogi Publications|سنة=2010|isbn=978-81-7133-891-7}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز|Reproductive system}}{{ويكيبوكس|Human Physiology|The male reproductive system}}{{روابط شخص}}{{Reproductive Systems navbox}}{{Sex (biology)}}{{Animal sexual behavior}}{{Human systems and organs}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:خصوبه]]
[[تصنيف:Webarchive template wayback links]]
[[تصنيف:جهاز التناسل]]</text>
      <sha1>fi4zpu3xwqy9dme1t2gwxgpozqtxit5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دورة الميه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300990</id>
    <revision>
      <id>13024601</id>
      <parentid>13018559</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T00:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>142851</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>13024601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46880" sha1="ob4zpiau61i2rdkkcn758ntkq1gpghl" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:USGS_WaterCycle_English_ONLINE_20221013.png|تصغير|رسم بيانى مفصل يوضح دورة الميه العالمية.  اتجاه حركة الميه بين الخزانات يميل للصعود بفعل النتح والتبخر ، و لالهبوط بفعل [[جاذبيه|الجاذبية]] . كما يوضح الرسم البيانى كيف يؤثر استخدام الإنسان للميه على أماكن تخزينهاو كيفية انتقالها.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Water Cycle (PNG) {{!}} U.S. Geological Survey|مسار=https://www.usgs.gov/media/images/water-cycle-png|تاريخ-الوصول=2024-04-24|صحيفة=www.usgs.gov|تاريخ=13 October 2022}}&lt;/ref&gt;]]
'''دورة الميه''' (أو '''الدورة''' '''الهيدرولوجية''' ) هيا دورة بيوجيوكيميائية تتضمن التغير المستمر فى حالة الميه على سطح [[الارض|الأرض]] وفوقه وتحته عبر خزانات مختلفة. تبقى كتلة الميه على الأرض ثابتة نسبى مع مرور الوقت.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Water may change phases, but the amount always remains constant|مسار=https://ny1.com/nyc/all-boroughs/weather/2021/11/19/the-water-cycle-|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=ny1.com|لغة=en}}&lt;/ref&gt; بس، توزيع الميه بين الخزانات الرئيسية - [[جليد|الجليد]] ، [[ميه حلوه|والماء العذب]] ، والماء المالح ، [[الغلاف الجوى|والماء الجوى -]] متغير ويعتمد على [[مناخ|المتغيرات المناخية]] . ينتقل الميه من خزان لآخر، زى من النهر ل[[محيط|المحيط]] ، أو من المحيط لالغلاف الجوي، بسبب مجموعة متنوعة من العمليات الفيزيائية والكيميائية. بتشمل العمليات اللى تحرك دى التدفقات : التبخر ، والنتح ، والتكثيف ، والنزول ، والتسامى ، والتسرب ، والجريان السطحى ، والجريان الجوفى. و خلال دى العملية، يمر الميه بأطوار مختلفة: سائل، وصلب ( [[جليد]] )، وبخار . يلعب المحيط دور محورى فى دورة الميه، علشان بيعتبر مصدر لـ 86% من التبخر العالمى.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Water Cycle {{!}} Science Mission Directorate|مسار=https://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ocean-earth-system/ocean-water-cycle|تاريخ-الوصول=2018-01-15|صحيفة=science.nasa.gov|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180115065559/https://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ocean-earth-system/ocean-water-cycle|تاريخ-الأرشيف=2018-01-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دورة الميه تعتمد على تبادل الطاقة على شكل انتقالات حرارية بين مختلف أطوار الميه. و ممكن  توصل الطاقة المنبعثة أو الممتصة وقت تغير الطور لتغيرات فى درجة الحرارة .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Endothermic and exothermic processes {{!}} EBSCO Research Starters|مسار=https://www.ebsco.com/research-starters/chemistry/endothermic-and-exothermic-processes|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=www.ebsco.com|لغة=en}}&lt;/ref&gt; تُمتص الحرارة  لما يتحول الميه من الحالة السائلة لالحالة البخارية عبر التبخر. ومعروفه دى الحرارة كمان بالحرارة الكامنة للتبخر.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Kirkham|first=M. B.|title=Chapter 3 - Structure and Properties of Water|date=2014-01-01|journal=Principles of Soil and Plant Water Relations (Second Edition)|pages=27–40|editor1-last=Kirkham|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780124200227000033|accessdate=2025-05-01|place=Boston|publisher=Academic Press|DOI=10.1016/b978-0-12-420022-7.00003-3|ISBN=978-0-12-420022-7}}&lt;/ref&gt; فى المقابل،  لما يتكثف الميه أو ينصهر من الجليد الصلب، فإنه يُطلق طاقة وحرارة. وعلى الصعيد العالمي، يلعب الميه دور حاسم فى نقل الحرارة من المناطق الاستوائية لالقطبين عبر دوران المحيطات.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ocean currents - Atmosphere and climate - Edexcel - GCSE Geography Revision - Edexcel|مسار=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zpykxsg/revision/2#:~:text=Heat%20is%20transferred%20by%20warm,with%20the%20general%20atmospheric%20circulation.|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=BBC Bitesize|لغة=en-GB}}&lt;/ref&gt;

مرحلة التبخر فى دورة الميه يعتبر عملية تنقية، علشان تفصل جزيئات الميه عن الأملاح والجسيمات التانيه الموجودة فى حالتها السائلة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=7.1: Evaporation|مسار=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/Book:_Structure_and_Reactivity_in_Organic_Biological_and_Inorganic_Chemistry_(Schaller)/Structure_and_Reactivity_in_Organic_Biological_and_Inorganic_Chemistry_II:_Practical_Aspects_of_Structure_-_Purification_and_Spectroscopy/07:_Purification_of_Molecular_Compounds/7.01:_Evaporation|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=Chemistry LibreTexts|تاريخ=2019-09-24|لغة=en}}&lt;/ref&gt; أما مرحلة التكثيف فى الغلاف الجوى فتُغذى اليابسة بالميه العذبة. وينقل تدفق الميه السائل المعادن عبر الكرة الأرضية، كما يُعيد تشكيل التضاريس الجيولوجية للأرض بعمليات التجوية والتعرية والترسيب. و دورة الميه ضروريةً كمان لاستمرار معظم أشكال الحياة والنظم البيئية على كوكب الأرض.

الأنشطة البشرية بتأثر بشكل كبير على دورة المياه. فأنشطة زى إزالة الغابات والتوسع الحضرى واستخراج الميه الجوفية تُغير المناظر الطبيعية ( تغيرات استخدام الأراضى )، وكلها بتأثر على دورة المياه.  : 1153 علاوة على ذلك، يؤدى [[تغير المناخ]] لتكثيف دورة الميه . و أظهرت الأبحاث أن الاحتباس الحرارى يتسبب فى تحولات فى أنماط هطول الأمطار، وزيادة فى تواتر الظواهر الجوية المتطرفة ، وتغيرات فى توقيت وشدة مطر :  85 بتأثر دى التغيرات فى دورة الميه على النظم البيئية ، و توافر الميه ، والزراعة، والمجتمعات البشرية.

== وصف ==
[[ملف:Earth's_Water_Cycle.ogv|تصغير|فيديو لدورة الميه على الأرض (ناسا) &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Viz: The Water Cycle: Following The Water|مسار=https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a010000/a010800/a010885/|تاريخ-الوصول=2022-09-28|صحيفة=svs.gsfc.nasa.gov|تاريخ=2012-01-12|مؤلف=NASA|لغة=en}}&lt;/ref&gt;]]

=== العملية الشاملة ===

دورة الميه تعتمد على الطاقة المنبعثة من الشمس. وتتم دى العملية بعدة طرق، منها التبخر ، حيث تُسخّن طاقة الشمس الميه فى المحيطات والبحيرات والجداول و الأنهار والبحار والبرك و غيرها، فيتحول الميه لغاز (بخار الميه) يصعد لالغلاف الجوى. ومن الطرق التانيه لوصول الميه لالغلاف الجوي: تبخر الثلج والجليد، والنتح ، و هو الميه اللى يتبخر من النباتات وينتقل عبر التربة.

السحب تتشكل لأن جزيئات الميه ليها كتلة جزيئية أصغر من المكونات الغازية الرئيسية للغلاف الجوى (الأكسجين، O2، والنيتروجين، N2)؛ دى الكتلة الجزيئية الأصغر توصل لانخفاض كثافة الميه،و ده يدفع جزيئات الميه لطبقات الجو العليا بفعل الطفو . بس، مع زيادة الارتفاع، ينخفض ضغط الهواء،و ده يوصل لانخفاض درجة الحرارة . وتجبر درجة الحرارة المنخفضة بخار الميه على المرور بتغير طورى آخر، حيث يتكثف  المرة دى  لقطرات ميه سائلة تحملها تيارات هوائية صاعدة؛ و إذا اتوجدت كمية كافية من دى القطرات على مساحة واسعة،  [[سحاب|سحابة]] . أما تكثف بخار الميه  قرب  سطح الأرض فبيتسما ضباب .

حركة الغلاف الجوى بتحرك بخار الميه حول العالم؛ فتتصادم جزيئات السحب وتنمو بعدين تسقط من الطبقات العليا للغلاف الجوى على شكل هطول . يسقط بعض ده الهطول على شكل ثلج أو برد أو مطر متجمد، و يتراكم فى القمم الجليدية و الأنهار الجليدية ، اللى بتقدر تخزين الميه المتجمدة لآلاف السنين. أما معظم الميه فتسقط على شكل مطر عائدًا للمحيط أو لاليابسة، حيث تتدفق على سطح الأرض كجريان سطحى . يدخل جزء من ده الجريان السطحى لالأنهار، حيث ينقلها التيار نحو المحيطات. و يُخزّن الجريان السطحى والميه الجوفية كمياه عذبة فى البحيرات. لا يصب كل الجريان السطحى فى الأنهار؛ علشان يتسرب جزء كبير منه لباطن الأرض. يتسرب بعض الميه لأعماق الأرض ويغذى طبقات الميه الجوفية ، اللى بتقدر تخزين الميه العذبة لفترات طويلة. يبقى جزء من الميه المتسربة قريب من سطح الأرض، و ممكن  يتسرب عائداً لالمسطحات المائية السطحية (والمحيط) على شكل تصريف للمياه الجوفية، أو تمتصه النباتات وينقله لالغلاف الجوى على شكل بخار ميه عن طريق النتح . كما تجد بعض الميه الجوفية منافذ فى سطح الأرض وتخرج على شكل ينابيع ميه عذبة. و فى وديان الأنهار و السهول الفيضية ، غالب ما بيحصل تبادل مستمر للمياه بين الميه السطحية والميه الجوفية فى المنطقة تحت السطحية . ومع مرور الوقت، تعود الميه للمحيط، لتستمر دورة المياه.

[[ملف:HydrologicalCycle1.png|تصغير|{{Center|Processes leading to movements and phase changes in water}}]]
المحيط بيلعب دور محورى فى دورة الميه. فهو فيه 97% من إجمالى الميه على كوكب الأرض؛ ويحدث 78% من مطر العالمى فوق المحيط، و هو كمان مصدر 86% من التبخر العالمى.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

العمليات الفيزيائية الهامة ضمن دورة الميه بتشمل :

* انتقال: نقل المية فى الهوا. من غير العملية دي، المية اللى بتتبخر من البحار و المحيطات ما كانتش هتوصل لليابسة و تنزل مطر. مثال على كده الأنهار الهوائية اللى بتنقل بخار المية لمسافات طويلة.
* تكثّف: تحوّل بخار المية لقطرات مية فى الهوا، و ده اللى بيعمل السحاب و الضباب.
* تبخّر: تحوّل المية من سائل لبخار و هيا طالعة من الأرض أو من المية للغلاف الجوى. الطاقة الأساسية بتيجى من الشمس. و فى الغالب  بيشمل كمان نتح النباتات، و الاتنين مع بعض بيتقال عليهم البخر-نتح.
* تسريب: دخول المية من سطح الأرض لجوه التربة، و بعد كده بتبقى يا رطوبة تربة يا مية جوفية.
* ترشيح: نزول المية لتحت خلال التربة و الصخور بسبب الجاذبية.
* هطول: المية اللى بتنزل من الهوا على الأرض، زى المطر أو التلج أو البَرَد.
* جريان: حركة المية على سطح الأرض، سواء على السطح أو فى مجارى. و هيا ماشية ممكن تتسرب، أو تتبخر، أو تتخزن، أو يستخدمها الإنسان.
* جريان تحت سطحي: حركة المية تحت سطح الأرض جوه التربة و المية الجوفية. ممكن تعود تانى للسطح زى الينابيع أو تكمل لحد البحر.
* نتح: خروج بخار المية من النباتات و التربة للهوا.

=== أوقات الإقامة ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin-left:1em; text-align:center&quot;
|+متوسط أوقات بقاء الخزان &lt;ref name=&quot;PHYS&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=8(b) the Hydrologic Cycle|صحيفة=PhysicalGeography.net|الفصل=Chapter 8: Introduction to the Hydrosphere|تاريخ-الوصول=2006-10-24|مسار-الفصل=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160126072955/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html|تاريخ-الأرشيف=2016-01-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;text-align:left&quot; | خزان
! متوسط زمن الإقامة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | أنتاركتيكا
| 20 ألف سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | المحيطات
| 3200 سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | الأنهار الجليدية
| من 20 ل100 سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | الغطاء الثلجى الموسمي
| من شهرين لستة أشهر
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | رطوبة التربة
| من شهر لشهرين
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | الميه الجوفية: ضحلة
| من 100 ل200 سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | الميه الجوفية: عميقة
| 10000 سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | البحيرات (شوف  وقت احتفاظ البحيرة بالماء )
| من 50 ل100 سنة
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | الأنهار
| من شهرين لستة أشهر
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | أَجواء
| 9 أيام
|}

''زمن بقاء'' الميه فى الخزان ضمن الدورة الهيدرولوجية هو متوسط الوقت اللى يقضيه جزيء الميه فى ذلك الخزان ( ''انظر الجدول'' ). و هو مقياس لمتوسط عمر الميه فى ذلك الخزان.

الميه الجوفية ممكن تفضل تحت سطح الأرض لاكتر من 10,000 عام قبل ما تغادره.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The imprint of climate and geology on the residence times of groundwater|صحيفة=Geophysical Research Letters|مسار=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2015GL066916|مؤلف=Maxwell|الأول=Reed M|تاريخ=2016-01-28|لغة=en|المجلد=43|العدد=2|صفحات=701–708|url-access=subscription|مؤلف2=Condon|مؤلف3=Kollet|مؤلف4=Maher|مؤلف5=Haggerty|مؤلف6=Forrester|issn=0094-8276|الأول2=Laura E|الأول3=Stefan J|الأول4=Kate|الأول5=Roy|الأول6=Mary Michael|بيب_كود=2016GeoRL..43..701M|دوي=10.1002/2015GL066916}}&lt;/ref&gt; وبتتسمما الميه الجوفية القديمة اوى بالميه الأحفورية . أما الميه المخزنة فى التربة، فتبقى هناك لمده صغيره اوى، لأنها موزعة بشكل رقيق على سطح الأرض، وتفقد بسهولة عن طريق التبخر، والنتح، وجريان الأنهار، أو تغذية الميه الجوفية. و بعد التبخر، يبقى الميه فى الغلاف الجوى حوالى 9 أيام قبل ما يتكثف ويسقط على الأرض على شكل هطول.

الصفائح الجليدية الرئيسية - [[انتاركتيكا|أنتاركتيكا]] [[جرينلاند|وجرينلاند]] - بتخزن الجليد لفترات طويلة اوى.  تم تحديد عمر الجليد فى أنتاركتيكا بدقة ل800 ألف سنة قبل الحاضر،  رغم ان متوسط فترة بقائه أقصر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Orbital and Millennial Antarctic Climate Variability over the Past 800,000 Years|صحيفة=Science|مسار=http://epic.awi.de/16356/1/Fis2007b.pdf|مؤلف=Jouzel|الأول=J.|تاريخ=10 August 2007|المجلد=317|العدد=5839|صفحات=793–796|مؤلف2=Masson-Delmotte|مؤلف3=Cattani|مؤلف4=Dreyfus|مؤلف5=Falourd|مؤلف6=Hoffmann|مؤلف7=Minster|مؤلف8=Nouet|مؤلف9=Barnola|الأول2=V.|الأول3=O.|الأول4=G.|الأول5=S.|الأول6=G.|الأول7=B.|الأول8=J.|الأول9=J. M.|بيب_كود=2007Sci...317..793J|s2cid=30125808|pmid=17615306|دوي=10.1126/science.1141038}}&lt;/ref&gt;

فى علم المياه، ممكن تقدير زمن بقاء الميه بطريقتين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hydrological Cycle|مسار=https://www.ldeo.columbia.edu/~martins/climate_water/lectures/hcycle.htm#:~:text=residence%20time:%20Tr%20=%20V/,the%20inflow%20or%20outflow%20rate.|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=www.ldeo.columbia.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Copernicus Meetings - 404|مسار=https://meetings.copernicus.org/404.html|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=meetings.copernicus.org}}&lt;/ref&gt; تعتمد الطريقة الاكتر شيوع على مبدأ حفظ الكتلة ( توازن الميه )، وتفترض أن كمية الميه فى خزان معين ثابتة بالتقريب . باستخدام دى الطريقة، يُقدَّر زمن بقاء الميه بقسمة حجم الخزان على معدل دخول الميه ليه أو خروجه منه. من الناحية النظرية، يُعادل ده حساب المدة اللى يستغرقها الخزان ليمتلئ من حالة الفراغ التام إذا لم يخرج منه أى ميه (أو المدة اللى يستغرقها الخزان ليفرغ من حالة الامتلاء التام إذا مادخلش ليه أى ماء).

استخدام التقنيات النظائرية طريقة بديلة لتقدير فترات بقاء الميه الجوفية، هيا طريقة تزيد شعبيتها فى تحديد عمر الميه الجوفية. ويتم ذلك فى مجال فرعى من علم الميه النظائرية .

=== الميه المخزنة ===
[[ملف:HumanIntegratedWaterCycle_(2).jpg|تصغير|دورة الميه توضح التأثيرات البشرية و الأحواض الرئيسية (المخازن) والتدفقات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Human domination of the global water cycle absent from depictions and perceptions|صحيفة=Nature Geoscience|مسار=http://pure-oai.bham.ac.uk/ws/files/80318786/27364_2_merged_1554614894.pdf|مؤلف=Abbott|الأول=Benjamin W.|تاريخ=2019|لغة=en|المجلد=12|العدد=7|صفحات=533–540|مؤلف2=Bishop|مؤلف3=Zarnetske|مؤلف4=Minaudo|مؤلف5=Chapin|مؤلف6=Krause|مؤلف7=Hannah|مؤلف8=Conner|مؤلف9=Ellison|issn=1752-0894|الأول2=Kevin|الأول3=Jay P.|الأول4=Camille|الأول5=F. S.|الأول6=Stefan|الأول7=David M.|الأول8=Lafe|الأول9=David|بيب_كود=2019NatGe..12..533A|s2cid=195214876|دوي=10.1038/s41561-019-0374-y}}&lt;/ref&gt;]]
دورة الميه تصف العمليات اللى تحرك الميه عبر الغلاف المائى . بس، كمية الميه المخزنة لفترات طويلة تفوق بكتير كمية الميه اللى تتحرك فعلى خلال الدورة. والمحيطات مستودعات الغالبية العظمى من ميه الأرض. ويتقدر أن من 1,386,000,000&amp;nbsp;كيلومتر &lt;sup&gt;مكعب&lt;/sup&gt; من إمدادات الميه فى العالم، حوالى 1,338,000,000&amp;nbsp;يُخزَّن حوالى 97% من الميه فى المحيطات. ويُقدَّر كمان أن المحيطات تُزوِّد بحوالى 90% من الميه المُتبخِّرة اللى تدخل فى دورة المياه.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Water Cycle summary|مسار=https://water.usgs.gov/edu/watercyclesummary.html|تاريخ-الوصول=2018-01-15|صحيفة=USGS Water Science School|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180116135448/https://water.usgs.gov/edu/watercyclesummary.html|تاريخ-الأرشيف=2018-01-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وتُخزِّن القمم الجليدية و الأنهار الجليدية والغطاء الثلجى الدائم للأرض 24,064,000 كيلومتر &lt;sup&gt;مكعب&lt;/sup&gt; إضافية.&amp;nbsp; &lt;sup&gt;كم³&lt;/sup&gt; ، و هو ما يمثل 1.7% بس من إجمالى حجم الميه على الكوكب. بس، دى الكمية من الميه تشكل 68.7% من إجمالى الميه العذبة على الكوكب.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ice, Snow, and Glaciers and the Water Cycle|مسار=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/ice-snow-and-glaciers-and-water-cycle#:~:text=Ice%20caps%20and%20global%20water%20distribution&amp;text=As%20these%20charts%20and%20the,in%20ice%20caps%20and%20glaciers.|ناشر=US Department of the Interior|تاريخ-الوصول=October 17, 2022|صحيفة=USGS|تاريخ=8 September 2019|مؤلف=Water Science School}}&lt;/ref&gt;

== التغيرات اللى يسببها البشر ==

=== تغييرات الغطاء الأرضى و استخدام الأراضى ===
[[ملف:Natural_&amp;_impervious_cover_diagrams_EPA.jpg|تصغير|400x400بك|العلاقة بين الأسطح غير المنفذة وجريان الميه السطحية]]
ممكن الأنشطة البشرية تغيّر دورة المية على المستوى المحلى أو الإقليمي، وده بيحصل بسبب تغيّر استخدام الأرض وغطاءها. التغيرات دى بتأثر على هطول الأمطار، والتبخر، والفيضانات، والميه الجوفية، و توافر الميه العذبة للاستخدامات المختلفة.  1153 

أمثلة التغيرات الشائعة فى استخدام الأراضى بتشمل التوسع الحضري، والتوسع الزراعي، و إزالة الغابات. ممكن لهذه التغيرات أن تزيد من انضغاط التربة وغطاء الأسطح غير المنفذة،و ده يقلل من قدرة التربة على امتصاص الميه ويوصل لزيادة معدلات الجريان السطحى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The effects of land use change on soil infiltration capacity in China: A meta-analysis|صحيفة=Science of the Total Environment|مسار=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0048969718301244|مؤلف=Sun|الأول=Di|تاريخ=2018-06-01|المجلد=626|صفحات=1394–1401|url-access=subscription|مؤلف2=Yang|مؤلف3=Guan|مؤلف4=Yang|مؤلف5=Wu|مؤلف6=Yuan|مؤلف7=Jin|مؤلف8=Wang|مؤلف9=Zhang|issn=0048-9697|الأول2=Hong|الأول3=Dexin|الأول4=Ming|الأول5=Jiabing|الأول6=Fenghui|الأول7=Changjie|الأول8=Anzhi|الأول9=Yushu|بيب_كود=2018ScTEn.626.1394S|pmid=29898546|دوي=10.1016/j.scitotenv.2018.01.104}}&lt;/ref&gt; لإزالة الغابات آثار محلية و إقليمية؛ فعلى المستوى المحلي، تقلل من رطوبة التربة والتبخر وهطول الأمطار والثلوج؛ وعلى المستوى الإقليمي، ممكن تسبب تغيرات فى درجات الحرارة بتأثر على أنماط هطول الأمطار.  : 1153 

يمكن أن تُغيّر منشآت إدارة المياه، كالسدود ومصارف ميه الأمطار و أنابيب الصرف الصحي، الظروف الهيدرولوجية المحلية. فالسدود تُغيّر معدلات التدفق الطبيعي، وتُقلّل من جودة المياه، وتؤدى لفقدان الموائل للكائنات المائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=How Dams Affect Water and Habitat on the West Coast {{!}} NOAA Fisheries|مسار=https://www.fisheries.noaa.gov/west-coast/endangered-species-conservation/how-dams-affect-water-and-habitat-west-coast|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=NOAA|تاريخ=2024-10-29|مؤلف=Fisheries|الأول=NOAA|لغة=en}}&lt;/ref&gt; وتعمل مصارف ميه الأمطار على تقليل معدلات الجريان السطحي، و تنظيم معدلات التدفق، وزيادة تغذية الميه الجوفية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Overview of stormwater infiltration - Minnesota Stormwater Manual|مسار=https://stormwater.pca.state.mn.us/index.php/Overview_of_stormwater_infiltration|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=stormwater.pca.state.mn.us}}&lt;/ref&gt; و يُساهم تسرب ميه الصرف الصحى بشكل مصطنع فى تغذية الميه الجوفية،و ده يوصل لارتفاع معدلات التدفق الأساسى فى الجداول وتلوث الميه الجوفية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Understanding, management and modelling of urban hydrology and its consequences for receiving waters: A state of the art|صحيفة=Advances in Water Resources|مسار=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0309170812002412|مؤلف=Fletcher|الأول=T. D.|تاريخ=2013-01-01|سلسلة=35th Year Anniversary Issue|المجلد=51|صفحات=261–279|url-access=subscription|مؤلف2=Andrieu|مؤلف3=Hamel|issn=0309-1708|الأول2=H.|الأول3=P.|بيب_كود=2013AdWR...51..261F|دوي=10.1016/j.advwatres.2012.09.001}}&lt;/ref&gt; بس، لسه استنزاف الميه الجوفية مصدر قلق مستمر، علشان تُضخ الميه الجوفية بمعدلات غير مستدامة لتلبية احتياجات الميه البلدية و الصناعية والزراعية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Rapid groundwater decline and some cases of recovery in aquifers globally|صحيفة=Nature|مؤلف=Jasechko|الأول=Scott|تاريخ=January 2024|لغة=en|المجلد=625|العدد=7996|صفحات=715–721|مؤلف2=Seybold|مؤلف3=Perrone|مؤلف4=Fan|مؤلف5=Shamsudduha|مؤلف6=Taylor|مؤلف7=Fallatah|مؤلف8=Kirchner|issn=1476-4687|الأول2=Hansjörg|الأول3=Debra|الأول4=Ying|الأول5=Mohammad|الأول6=Richard G.|الأول7=Othman|الأول8=James W.|ببمد_سنترال=10808077|بيب_كود=2024Natur.625..715J|pmid=38267682|دوي=10.1038/s41586-023-06879-8}}&lt;/ref&gt;

=== تكثيف دورة الميه بسبب تغير المناخ ===
[[ملف:20211109_Frequency_of_extreme_weather_for_different_degrees_of_global_warming_-_bar_chart_IPCC_AR6_WG1_SPM.svg|تصغير|الظواهر الجوية المتطرفة (الأمطار الغزيرة، والجفاف ، وموجات الحر )  واحده من نتائج تغير دورة الميه نتيجة للاحتباس الحرارى . وستصبح دى الظواهر اكتر تواتر مع زيادة ارتفاع درجة حرارة الأرض. :  الشكل SPM.6]]
تغير المناخ الناتج عن النشاط البشرى من نص القرن العشرين، اتسبب فى تغييرات ملحوظة فى دورة الميه العالمية :  85 توقع التقرير التقييمى السادس للهيئة الحكومية الدولية المعنية بتغير المناخ  سنة  2021 أن تستمر دى التغيرات فى النمو بشكل كبير على المستويين العالمى و الإقليمى :&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 85 دى النتائج استمرار للإجماع العلمى اللى تم التعبير عنه فى التقرير التقييمى الخامس للهيئة الحكومية الدولية المعنية بتغير المناخ سنة 2007 وتقارير خاصة تانيه صادرة عن الهيئة الحكومية الدولية المعنية بتغير المناخ، اللى ذكرت بالفعل أن دورة الميه ها تستمر فى الزيادة حدة طول القرن الواحد و عشرين. 
[[ملف:Soil_moisture_and_climate_change.svg|تصغير|التغيرات المتوقعة فى متوسط رطوبة التربة فى سيناريو ارتفاع درجة حرارة الأرض بمقدار درجتين مئويتين. قد  ذه بيسبب  لاضطراب الزراعة والنظم البيئية. انخفاض رطوبة التربة بمقدار انحراف معيارى واحد يعنى أن متوسط رطوبة التربة سيقارب مستوى تاسع اكتر السنين جفاف بين 1850 و1900 فى ذلك الموقع.]]

آثار تغيّر المناخ على دورة الميه كبيرة اوى، وبيتم وصفها إنها تكثيف أو تقوية لدورة الميه (اللى كمان اسمها الدورة الهيدرولوجية). التأثير ده متلاحظ من سنة 1980 على الأقل. مثال على كده إن أحداث الأمطار الغزيرة بقت أقوى أكتر. التغيّرات دى ليها تأثيرات سلبية مهمة على توفر الميه العذبة، وكمان على باقى خزانات الميه زى المحيطات، والصفائح الجليدية، والغلاف الجوي، ورطوبة التربة. ودورة الميه أساسية للحياة على الأرض، وبتلعب دور كبير فى نظام المناخ العالمى وحركة المحيطات. ومع ارتفاع حرارة الكوكب، متوقع يحصل تغيّرات فى دورة الميه لأسباب مختلفة، لأن الغلاف الجوى الأدفأ يقدر يحمل بخار مية أكتر، وده بيأثر على التبخر وهطول الأمطار.

السبب الأساسى ورا تكثيف دورة الميه هو زيادة الغازات الدفيئة فى الغلاف الجوي، اللى بتخلى الجو أدفأ بسبب تأثير الاحتباس الحرارى. وقوانين الفيزياء الأساسية بتوضح إن ضغط بخار التشبع فى الغلاف الجوى بيزيد حوالى 7% لما درجة الحرارة تعلى درجة مئوية واحدة، وده معروف بمعادلة كلاوزيوس-كلابيرون.

قوة دورة الميه والتغيرات اللى بتحصل فيها مع الوقت موضوع مهم اوى خصوص مع تغيّر المناخ. الدورة الهيدرولوجية هيا نظام بيحصل فيه تبخر للرطوبة فى مكان، وبعدين ينزل مطر أو ثلج فى مكان تانى. مثل، التبخر بيكون دايم اكبر من الهطول فوق المحيطات، وده بيسمح إن بخار المية ينتقل من المحيطات لليابسة، حيث بيكون الهطول اكبر من التبخر والنتح. المية اللى بتنزل على اليابسة بتجرى فى الأنهار والوديان وترجع للمحيطات، وده بيكمل الدورة العالمية. ودورة الميه كمان جزء أساسى من دورة الطاقة فى الأرض، لأن التبخر بيوفر تبريد سطحى وبيزود الغلاف الجوى بالحرارة الكامنة، وكمان الأنظمة الجوية ليها دور رئيسى فى نقل الحرارة لفوق.

== العمليات اللى ليها صله ==

=== دورات العناصر البيوجيوكيميائية ===
مع ان دورة الميه بحد ذاتها دورة بيوجيوكيميائية ، تدفق الميه فوق الأرض وتحتها عنصر أساسى فى دورة المواد البيوجيوكيميائية التانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Biogeochemical Cycles|مسار=http://www.enviroliteracy.org/subcategory.php/198.html|ناشر=The Environmental Literacy Council|تاريخ-الوصول=2006-10-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150430133927/http://enviroliteracy.org/subcategory.php/198.html|تاريخ-الأرشيف=2015-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt; الجريان السطحى مسؤول عن معظم نقل الرواسب المتآكلة [[فسفور|والفوسفور]] من اليابسة ل[[مسطح مائى|المسطحات المائية]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Phosphorus Cycle|مسار=https://enviroliteracy.org/air-climate-weather/biogeochemical-cycles/phosphorus-cycle/|تاريخ-الوصول=2018-01-15|صحيفة=The Environmental Literacy Council|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160820012731/http://enviroliteracy.org/air-climate-weather/biogeochemical-cycles/phosphorus-cycle/|تاريخ-الأرشيف=2016-08-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820012731/http://enviroliteracy.org/air-climate-weather/biogeochemical-cycles/phosphorus-cycle/}}&lt;/ref&gt; تنشأ ملوحة المحيطات من التعرية ونقل الأملاح الذائبة من اليابسة. ويرجع التخثث الثقافى للبحيرات فى المقام الاولانى لالفوسفور، اللى يُضاف بكميات زائدة لالحقول الزراعية فى [[سماد|صورة أسمدة]] ، بعدين يُنقل عبر اليابسة وعبر الأنهار. ويلعب الجريان السطحى وتدفق الميه الجوفية أدوار مهمة فى نقل النيتروجين من اليابسة لالمسطحات المائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nitrogen and the Hydrologic Cycle|مسار=http://ohioline.osu.edu/aex-fact/0463.html|ناشر=Ohio State University|تاريخ-الوصول=2006-10-24|صحيفة=Extension Fact Sheet|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060901071850/http://ohioline.osu.edu/aex-fact/0463.html|تاريخ-الأرشيف=2006-09-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901071850/http://ohioline.osu.edu/aex-fact/0463.html}}&lt;/ref&gt; تعتبر المنطقة الميتة عند مصب [[نهر الميسيسيبى]] بسبب حمل النترات من الأسمدة من الحقول الزراعية و توجيهها عبر نظام النهر ل[[خليج الميكسيك|خليج المكسيك]] . كما يلعب الجريان السطحى دور فى دورة الكربون ، و ده  كمان بنقل الصخور والتربة المتآكلة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Carbon Cycle|مسار=http://earthobservatory.nasa.gov/Library/CarbonCycle/|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=2006-10-24|صحيفة=Earth Observatory|تاريخ=2011-06-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060928223836/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/CarbonCycle/|تاريخ-الأرشيف=2006-09-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928223836/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/CarbonCycle/}}&lt;/ref&gt;

=== فقدان بطيء على مدى الزمن الجيولوجى ===
الرياح الهيدروديناميكية فى الجزء العلوى من الغلاف الجوى للكوكب تسمح للعناصر الكيميائية الخفيفة، زى [[هايدروجين|الهيدروجين،]] بالصعود لقاعدة الغلاف الخارجى ، هيا الحد الأدنى للغلاف الخارجى ، حيث ممكن للغازات أن توصل لسرعة الإفلات ، وتدخل [[الفضاء الخارجى]] دون الصدام بجزيئات غازية تانيه. معروف النوع  ده  من فقدان الغازات من الكوكب للفضا بالرياح الكوكبية .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Planetary Science|مسار=http://www.astronomynotes.com/solarsys/s3.htm|تاريخ-الوصول=September 28, 2010|تاريخ=June 12, 2010|مؤلف=Nick Strobel|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100917233236/http://astronomynotes.com/solarsys/s3.htm|تاريخ-الأرشيف=2010-09-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100919031142/http://astronomynotes.com//solarsys/s3.htm}}&lt;/ref&gt; قد توصل الكواكب ذات الغلاف الجوى السفلى الحار لغلاف جوى علوى رطب يُسرّع من فقدان الهيدروجين.

== التفسيرات التاريخية ==

فى العصور القديمة، كان يُعتقد على نطاق واسع أن اليابسة تطفو على سطح الميه، و أن معظم ميه الأنهار تنبع من باطن الأرض. ويمكن إيجاد أمثلة على ده الاعتقاد فى أعمال [[هوميروس]] ( {{حوالى|800 BCE}} ).فى كتاب &quot;الأعمال و الأيام &quot; (حوالى 700 قبل الميلاد)، يوضح الشاعر اليونانى هسيود فكرة دورة الميه: &quot;[البخار] يُسحب من الأنهار دائمة الجريان ويرتفع عالى فوق الأرض بفعل العواصف، و ساعات يتحول لمطر عند حلول المساء، و ساعات لريح  لما تتجمع رياح بوراس التراقية فى السحب الكثيفة.&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=HESIOD, WORKS AND DAYS - Theoi Classical Texts Library|مسار=https://www.theoi.com/Text/HesiodWorksDays.html|تاريخ-الوصول=2025-05-01|صحيفة=www.theoi.com}}&lt;/ref&gt;

فى الشرق الاقرب القديم ، لاحظ علما اللغة العبرية أنه  رغم ان الأنهار كانت تصب فى البحر، لكن البحر ماكانش يمتلئ. ويخلص بعض العلما لأن دورة الميه اتوصفت بشكل كامل خلال الفتره دى فى ده المقطع: «الريح تهب نحو الجنوب، بعدين تدور نحو الشمال، تدور باستمرار، بعدين تعود الريح لمسارها. كل الأنهار تصب فى البحر، والبحر لا يمتلئ. لالمكان اللى تييجى منه الأنهار، و ليه تعود» ( [[wikisource:Bible_(King_James)/Ecclesiastes|جامعة 1: 6-7]] ).&lt;ref name=&quot;Morris1988p.15&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Morris|الأول=Henry M.|عنوان=Science and the Bible|ناشر=Moody Press|سنة=1988|طبعة=Trinity Broadcasting Network|مكان=Chicago, IL|صفحة=15}}&lt;/ref&gt; كمان ، لوحظ كمان أنه  لما تمتلئ السحب، فإنها تُمطر على الأرض ( [[wikisource:Bible_(King_James)/Ecclesiastes#Chapter_11|جامعة 11: 3]] ).

فى ترنيمة أديتياهريدايام (ترنيمة دينية لإله الشمس) من ملحمة [[رامايانا]] الهندوسية، اللى يرجع تاريخها للقرن الرابع قبل الميلاد، اتذكر فى البيت التانى والعشرين أن الشمس تُسخّن الميه وتُرسله مطر. و  عام 500 قبل الميلاد تقريباً، كان العلما اليونانيون يتكهنون بأن جزءاً كبير من ميه الأنهار يرجع لالمطر. و كان أصل المطر معروفساعتها . بس، فقد حافظ دول  العلما على اعتقادهم بأن الميه المتصاعدة من باطن الأرض تُساهم بشكل كبير فى تكوين الأنهار. ومن أمثلة ده التفكير [[اناكسيماندر|أناكسيماندر]] (570 قبل الميلاد) (الذى افترض كمان بتطور الحيوانات البرية من الأسماك &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Palaeos: History of Evolution and Paleontology in science, philosophy, religion, and popular culture : Pre 19th Century|مسار=http://palaeos.com/science/timeline/pre19C.html|مؤلف=Kazlev|الأول=M.Alan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140302123918/http://palaeos.com/science/timeline/pre19C.html|تاريخ-الأرشيف=2014-03-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ) [[كزينوفانيس|وزينوفانيس الكولوفونى]] (530 قبل الميلاد).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Xenophanes' Scepticism|مسار=http://philosophy.unc.edu/people/faculty/james-lesher/xenophanes%20scepticism.pdf|تاريخ-الوصول=2014-02-26|مؤلف=James H. Lesher|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130728071132/http://philosophy.unc.edu/people/faculty/james-lesher/xenophanes%20scepticism.pdf|تاريخ-الأرشيف=2013-07-28|صفحات=9–10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728071132/http://philosophy.unc.edu/people/faculty/james-lesher/xenophanes%20scepticism.pdf}}&lt;/ref&gt; و كان عند علما صينيين [[عصر الممالك المتحاربه|من فترة الممالك المتحاربة]] ، زى تشى نى تزو (320 قبل الميلاد) ولو شى تشون تشيو (239 قبل الميلاد)، أفكار مماثلة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=JI65-MygMm0C&amp;pg=PA4|عنوان=The Basis of Civilization – water Science?|تاريخ=2004|ناشر=International Association of Hydrological Science|عبر=Google Books|isbn=9781901502572}}&lt;/ref&gt;

يمكن إيجاد فكرة أن دورة الميه دورة مقفولة فى مؤلفات [[اناكساجوراس|أناكسغوراس الكلازومينى]] (460 قبل الميلاد) [[ديوجانس الابولونى|وديوجين الأبولونى]] (460 قبل الميلاد). و افترض [[افلاطون|أفلاطون]] (390 قبل الميلاد) [[اريسطو|وأرسطو]] (350 قبل الميلاد) بتسرب الميه كجزء من دورة الميه. افترض أرسطو، بشكل صحيح، أن للشمس دور فى الدورة الهيدروليكية للأرض فى كتابه &quot; ''علم الأرصاد الجوية &quot;،'' حيث كتب: &quot;بواسطتها، بتتشال أنقى و أحلى الميه كل يوم لالأعلى، وتتحول لبخار، بعدين ترتفع لالطبقات العليا، حيث تتكثف تانى بفعل البرد، فتعود لالأرض&quot;. كما اعتقد أن السحب تتكون من بخار ميه بارد ومتكثف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roscoe|الأول=Kelly|مسار=https://books.google.com/books?id=i3ZhDwAAQBAJ&amp;pg=PT71|عنوان=Aristotle: The Father of Logic|ناشر=Rosen Publishing Group|سنة=2015|صفحات=70|isbn=9781499461275}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=UDiJbEIO-RsC&amp;pg=PA7|عنوان=Precipitation: Theory, Measurement and Distributio|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2006|صفحات=7|isbn=9781139460019}}&lt;/ref&gt; على  مثال أرسطو السابق، وصف العالم الصينى من عرقية [[عيلة خان|هان الشرقية،]] [[وانج تشونج (فيلسوف)|وانغ تشونغ]] (27-100 م)، دورة الميه على الأرض بدقة فى كتابه ''&quot;لونهينغ&quot;،'' لكن معاصريه تجاهلوا بحثه.&lt;ref&gt;Needham, Joseph. (1986a). ''Science and Civilisation in China: Volume 3; Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth''. Taipei: Caves Books, Ltd, p. 468 {{ISBN|0-521-05801-5}}.&lt;/ref&gt; لحد عصر النهضة، كان يُعتقد غلط   أن مطر وحده غير كافٍ لتغذية الأنهار، لإتمام دورة الميه، و أن الميه الجوفية المتدفقة من المحيطات هيا المصدر الرئيسى لميه الأنهار. و تبنى بارثولوميو ملك انجلترا ده الرأى (1240 م)، كمان ليوناردو دافنشى (1500 م) [[اثانيسيوس كيرتشر|وأثناسيوس كيرشر]] (1644 م).

=== اكتشاف النظرية الصحيحة ===
[[برنارد باليسى]] (1580 م) كان أول مفكر نشر نظريته اللى تؤكد أن مطر وحده كافٍ للحفاظ على الأنهار، وبيتنسب ليه الفضل فى اكتشاف النظرية الحديثة لدورة الميه. لم تُختبر نظريات باليسى علمى لحد سنة 1674، فى دراسة تُنسب فى العاده ل[[بيير بيرولت|بيير بيرو]] . وحتى ذلك الحين، لم تُقبل دى المعتقدات فى الأوساط العلمية السائدة إلا فى أوائل القرن التسعتاشر.

== شوف كمان ==
{{بوابه|Water|Ecology}}

* {{Annotated link|Cryosphere}}
* {{Annotated link|Deep water cycle}}
* {{Annotated link|Ecohydrology}}
* {{Annotated link|Water resources}}
* {{Annotated link|Biotic pump}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز|Water cycle}}{{روابط شخص}}

* [https://water.usgs.gov/edu/watercycle.html دورة الميه] ، هيئة المسح الجيولوجى الامريكانيه 
* [https://water.usgs.gov/edu/watercycle-kids.html دورة الميه للأطفال] ، هيئة المسح الجيولوجى الامريكانيه 
* [https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a010000/a010800/a010885/ دورة الميه: تتبع الميه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323125433/https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a010000/a010800/a010885/ |date=2016-03-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160323125433/https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a010000/a010800/a010885/|date=2016-03-23}}   (مستكشف ناسا للتصورات المرئية مع مقاطع فيديو)
{{Water}}{{Biogeochemical cycle}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:ميه]]
[[تصنيف:اشكال الميه]]</text>
      <sha1>ob4zpiau61i2rdkkcn758ntkq1gpghl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301004</id>
    <revision>
      <id>13024438</id>
      <parentid>13018847</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1350567523|Pain]]&quot;</comment>
      <origin>13024438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123464" sha1="6d2mfjf5j3mvvyqfa19uiyjsla4my12" xml:space="preserve">
{{معلومات مرض}}

'''الألم''' هو إحساس مزعج غالباً ما ينتج عن محفزات شديدة أو ضارة. وتعرف الرابطة الدولية لدراسة الألم الألم بأنه &quot;تجربة [[حواس الانسان الخمسه|حسية]] [[انفعال (سايكولوجيا)|وعاطفية]] غير سارة مرتبطة بتلف الأنسجة الفعلي أو المحتمل، أو تشبه تلك المرتبطة به&quot;. 

الألم الحيوانات يدفع للانسحاب من المواقف المؤذية، وحماية الجزء المصاب من الجسم أثناء شفائه، وتجنب تجارب مماثلة في المستقبل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Understanding Pain: Exploring the Perception of Pain|vauthors=Cervero F|تاريخ=2012|ناشر=MIT Press|مكان=Cambridge, Mass.|صفحات=Chapter 1|أكلس=809043366|isbn=978-0-262-30543-3}}&lt;/ref&gt; يزول معظم الألم بمجرد زوال المؤثر الضار وشفاء الجسم، ولكنه قد يستمر رغم زوال المؤثر والشفاء الظاهري للجسم. أحيانًا ينشأ الألم في غياب أي محفز أو ضرر أو مرض يمكن اكتشافه. &lt;ref name=&quot;Raj_2007&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=In: The Handbook of Chronic Pain|vauthors=Raj PP|ناشر=Nova Biomedical Books|سنة=2007|الفصل=Taxonomy and classification of pain|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014627/https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-60021-044-0}}&lt;/ref&gt;


الألم السبب الأكثر شيوعًا لاستشارة الأطباء في معظم الدول المتقدمة. &lt;ref name=&quot;painreview&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caring for patients with chronic pain: pearls and pitfalls|صحيفة=The Journal of the American Osteopathic Association|vauthors=Debono DJ, Hoeksema LJ, Hobbs RD|تاريخ=August 2013|المجلد=113|العدد=8|صفحات=620–7|pmid=23918913|دوي=10.7556/jaoa.2013.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Turk &amp; Dennis 2004&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What should be the core outcomes in chronic pain clinical trials?|صحيفة=Arthritis Research &amp; Therapy|vauthors=Turk DC, Dworkin RH|سنة=2004|المجلد=6|العدد=4|صفحات=151–4|ببمد_سنترال=464897|pmid=15225358|دوي=10.1186/ar1196|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وهو عرض رئيسي في العديد من الحالات الطبية، ويمكن أن يؤثر سلبًا على جودة حياة الشخص ووظائفه العامة. &lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment of pain|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Breivik H, Borchgrevink PC, Allen SM, Rosseland LA, Romundstad L, Hals EK, Kvarstein G, Stubhaug A|تاريخ=July 2008|المجلد=101|العدد=1|صفحات=17–24|pmid=18487245|دوي=10.1093/bja/aen103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; يعاني الأشخاص المصابون بالألم من ضعف في التركيز، والذاكرة العاملة ، والمرونة الذهنية ، وسرعة حل المشكلات ومعالجة المعلومات، كما أنهم أكثر عرضة للإصابة بالتهيج والاكتئاب والقلق. 

مسكنات الألم البسيطة التي تُصرف بدون وصفة طبية مفيدة في 20% إلى 70% من حالات الألم الحاد الشائعة، مثل الألم التالي لخلع الأسنان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain – an overview of Cochrane reviews|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Moore RA, Wiffen PJ, Derry S, Maguire T, Roy YM, Tyrrell L|تاريخ=November 2015|المجلد=11|العدد=11|ببمد_سنترال=6485506|pmid=26544675|دوي=10.1002/14651858.CD010794.pub2}}&lt;/ref&gt; ويمكن أن تؤثر العوامل النفسية، كالدعم الاجتماعي ، والعلاج السلوكي المعرفي ، والإثارة، أو تشتيت الانتباه، على شدة الألم أو مدى انزعاجه. &lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Social Outcast: Ostracism, Social Exclusion, Rejection, &amp; Bullying (Sydney Symposium of Social Psychology)|vauthors=Eisenberger NI, Lieberman M|ناشر=Psychology Press|سنة=2005|veditors=Williams KD|مكان=East Sussex|صفحات=131–150|الفصل=Why it hurts to be left out: The neurocognitive overlap between physical and social pain|تاريخ-الوصول=18 February 2024|مسار-الفصل=https://www.academia.edu/621614|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240710180118/https://www.academia.edu/621614|تاريخ-الأرشيف=10 July 2024|url-status=live|دوي=10.4324/9780203942888-14|isbn=978-1-84169-424-5}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;/ref&gt;

== أصل الكلمة ==


كلمة ألم بمعنى الوجع أصلها عربي قديم من الجذر أ ل م، وده جذر مرتبط بالإحساس بالوجع والمعاناة. من نفس الجذر فيه كلمات زي “يألم” و“أليم” اللي معناها مؤلم. فببساطة، كلمة ألم جاية من أصل لغوي بيوصف الإحساس بالوجع سواء كان جسدي أو نفسي.


كلمة ''peyn'' وردت لأول مرة في اللغة الإنجليزية عام 1297، وهي مشتقة من الكلمة الفرنسية القديمة ''peine'' ، والتي بدورها مشتقة من [[لاتينى|الكلمة اللاتينية]] ''poena'' التي تعني &quot;عقاب، عقوبة&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Poena|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|صحيفة=A Latin Dictionary|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202944/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Lewis CT, Short C}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Multimodal Postcesarean Delivery Analgesia|صحيفة=Clinics in Perinatology|مسار=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0095510813000638|مؤلف=Lavoie|الأول=Anne|تاريخ=2013-09-01|سلسلة=Pain Management in the Peripartum Period|لغة=en|المجلد=40|العدد=3|صفحات=443–455|url-access=subscription|مؤلف2=Toledo|issn=0095-5108|الأول2=Paloma|pmid=23972750|دوي=10.1016/j.clp.2013.05.008}}&lt;/ref&gt; (وتعني أيضًا &quot;عذاب، مشقة، معاناة&quot; في اللاتينية المتأخرة)، ومن [[يونانى|الكلمة اليونانية]] ποινή ( ''poine'' )، والتي تعني عمومًا &quot;ثمن مدفوع، عقوبة، جزاء&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ποινή|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|صحيفة=A Greek-English Lexicon|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202951/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Liddell HG, Scott R}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain|مسار=https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110728085534/https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|تاريخ-الأرشيف=28 July 2011|عبر=Online Etymology Dictionary}}&lt;/ref&gt;

== تصنيف ==
في كثير من الحالات، يندرج الألم ضمن فئة واحدة أو مجموعة من ثلاث فئات: &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain &amp;#124; National Institute of Neurological Disorders and Stroke|مسار=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الوصول=12 March 2025|صحيفة=www.ninds.nih.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250304174721/https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الأرشيف=4 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* الألم الحسي (الناجم عن [[التهاب]] أو تلف الأنسجة الذي يُنشّط مستقبلات الألم). &lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;/ref&gt; يُقسّم الألم الحسي إلى ألم &quot;سطحي&quot; وألم &quot;عميق&quot;. وينقسم الألم العميق إلى قسمين: ألم &quot;جسدي عميق&quot; وألم &quot;حشوي عميق&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Loeser D, Bonica JJ|طبعة=3|مكان=Philadelphia|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt;

* الألم العصبي (الناجم عن تلف أو خلل في [[جهاز عصبى|الجهاز العصبي]] ). &lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTreedeRiefBarkeAziz2015&quot;&gt;Treede, Rolf-Detlef; Rief, Winfried; Barke, Antonia; Aziz, Qasim; Bennett, Michael I.; Benoliel, Rafael; Cohen, Milton; Evers, Stefan; Finnerup, Nanna B. (June 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; يُقسم الألم العصبي إلى نوعين: &quot; محيطي &quot; (مصدره الجهاز العصبي المحيطي ) و&quot; [[جهاز عصبى مركزى|مركزي]] &quot; (مصدره الدماغ والحبل الشوكي). &lt;ref name=&quot;Bogduk1994&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212|عنوان=Classification of chronic pain: descriptions of chronic pain syndromes and definitions of pain terms|vauthors=Bogduk N, Merskey H|ناشر=IASP Press|سنة=1994|طبعة=second|مكان=Seattle|صفحة=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212 212]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Diagnostic Methods for Neuropathic Pain: A Review of Diagnostic Accuracy Rapid Response Report: Summary with Critical Appraisal.|تاريخ=April 2015|ناشر=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|pmid=26180859}}&lt;/ref&gt; غالبًا ما يوصف الاعتلال العصبي المحيطي بأنه &quot;حارق&quot; أو &quot;وخز&quot; أو &quot;كهربائي&quot; أو &quot;طاعن&quot; أو &quot;تنميل&quot;. &lt;ref name=&quot;Paice2003&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|تاريخ=Jul–Aug 2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=2010-01-07|تاريخ-الوصول=2010-05-03|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt;

* الألم النخاعي هو ألم ينشأ على رغم من عدم وجود دليل واضح على تلف الأنسجة أو الجهاز الحسي الجسدي الذي يسبب الألم. &lt;ref name=&quot;L&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociplastic pain: towards an understanding of prevalent pain conditions|صحيفة=Lancet|vauthors=Fitzcharles MA, Cohen SP, Clauw DJ, Littlejohn G, Usui C, Häuser W|تاريخ=May 2021|المجلد=397|العدد=10289|صفحات=2098–2110|s2cid=235245552|pmid=34062144|دوي=10.1016/S0140-6736(21)00392-5}}&lt;/ref&gt;


الرابطة الدولية لدراسة الألم في عام 1994، أوصت باستخدام سمات محددة لوصف ألم المريض:

# المنطقة المصابة من الجسم (مثل البطن أو الأطراف السفلية)
# الجهاز الذي قد يكون خلله سببًا للألم (مثل الجهاز العصبي أو الجهاز الهضمي)
# مدة ونمط الحدوث
# شدة
# السبب &lt;ref name=&quot;Merskey_Bogduk&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3|عنوان=Classification of Chronic Pain|vauthors=Merskey H, Bogduk N|ناشر=International Association for the Study of Pain|سنة=1994|طبعة=2 nd|مكان=Seattle|صفحات=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3 3 &amp; 4]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt;

=== المزمن مقابل الحاد ===
{{Main|Chronic pain}}
الألم  عادةً ما يكون عابر، إذ يستمر حتى زوال المؤثر المؤلم أو شفاء الضرر أو المرض الأساسي. لكن بعض الحالات المؤلمة، مثل التهاب المفاصل الروماتويدي ، والاعتلال العصبي المحيطي ، والسرطان ، والألم مجهول السبب ، قد تستمر لسنوات. يُطلق على الألم الذي يستمر لفترة طويلة اسم &quot; مزمن &quot; أو &quot;مستمر&quot;، بينما يُطلق على الألم الذي يزول بسرعة اسم &quot; حاد &quot;. تقليديًا، اعتمد التمييز بين الألم الحاد والمزمن على فترة زمنية اعتباطية بين بدايته ونهايته؛ وأكثر المؤشرات استخدامًا هما 3 أشهر و6 أشهر منذ بداية الألم، &lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Turk DC, Okifuji A|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Bonica JJ, Loeser JD, Chapman CR, Turk DC|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Pain terms and taxonomies of pain|isbn=978-0-7817-6827-6}}&lt;/ref&gt; على الرغم من أن بعض المنظرين والباحثين حددوا الانتقال من الألم الحاد إلى المزمن عند 12 شهرًا : &lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt; 93 يستخدم البعض مصطلح &quot;حاد&quot; للألم الذي يستمر لأقل من 30 يومًا، و&quot;مزمن&quot; للألم الذي يستمر لمدة ستة أشهر على الأقل، و&quot;شبه حاد&quot; للألم الذي يستمر من شهر إلى ستة أشهر. &lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/painmanagementpr00wein|عنوان=Pain management: a practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|ناشر=CRC Press|سنة=2002|veditors=Weiner R|مكان=Boca Raton|صفحات=[https://archive.org/details/painmanagementpr00wein/page/n60 28]|الفصل=Classification of pain|url-access=limited|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; ويُعرّف مصطلح &quot;الألم المزمن&quot; تعريفًا بديلًا شائعًا، لا يتضمن مدة محددة، بأنه &quot;ألم يمتد لما بعد فترة الشفاء المتوقعة&quot;. &lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt; ويمكن تصنيف الألم المزمن إلى &quot; ألم مرتبط بالسرطان &quot; أو &quot;ألم حميد&quot;. &lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot; /&gt;

=== ألم اللمس ===
الألم اللمسي هو ألم يُشعر به استجابةً لمحفز غير مؤلم في العادة. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Allodynia and hyperalgesia in neuropathic pain: clinical manifestations and mechanisms|صحيفة=The Lancet. Neurology|vauthors=Jensen TS, Finnerup NB|تاريخ=September 2014|المجلد=13|العدد=9|صفحات=924–935|s2cid=25011309|pmid=25142459|دوي=10.1016/s1474-4422(14)70102-4}}&lt;/ref&gt; ليس له وظيفة بيولوجية، ويُصنف حسب خصائص المحفزات إلى برودة، حرارة، لمس، ضغط، أو وخزة إبرة. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Lolignier 133–139&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanical allodynia|صحيفة=Pflügers Archiv|vauthors=Lolignier S, Eijkelkamp N, Wood JN|تاريخ=January 2015|المجلد=467|العدد=1|صفحات=133–139|ببمد_سنترال=4281368|pmid=24846747|دوي=10.1007/s00424-014-1532-0}}&lt;/ref&gt;

=== فانتوم ===


الألم الوهمي هو ألم يُشعر به في جزء من الجسم تم بتره أو لم يعد الدماغ يتلقى منه إشارات. وهو نوع من أنواع الألم العصبي. &lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot; /&gt; معدل انتشار ألم الطرف الوهمي لدى مبتوري الأطراف العلوية حوالي 82%، ولدى مبتوري الأطراف السفلية 54%. &lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom pain and phantom sensations in upper limb amputees: an epidemiological study|صحيفة=Pain|مسار=https://research.rug.nl/en/publications/phantom-pain-and-phantom-sensations-in-upper-limb-amputees(8dd1fc12-cc0d-400b-aef1-72ed0443f9ad).html|vauthors=Kooijman CM, Dijkstra PU, Geertzen JH, Elzinga A, van der Schans CP|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=33–41|hdl-access=free|hdl=11370/26b8c3c6-9dc1-403b-9c74-b63f3067a547|s2cid=7565030|pmid=10863043|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00264-5}}&lt;/ref&gt; وجدت إحدى الدراسات أن 72% من المرضى يعانون من ألم الطرف الوهمي بعد ثمانية أيام من البتر، وبعد ستة أشهر، أبلغ 67% منهم عن ذلك. &lt;ref name=&quot;pmid6657285&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom limb, phantom pain and stump pain in amputees during the first 6 months following limb amputation|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=November 1983|المجلد=17|العدد=3|صفحات=243–256|s2cid=10304696|pmid=6657285|دوي=10.1016/0304-3959(83)90097-0}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pmid3991231&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Immediate and long-term phantom limb pain in amputees: incidence, clinical characteristics and relationship to pre-amputation limb pain|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=March 1985|المجلد=21|العدد=3|صفحات=267–278|s2cid=24358789|pmid=3991231|دوي=10.1016/0304-3959(85)90090-9}}&lt;/ref&gt; يعاني بعض مبتوري الأطراف من ألم مستمر يتفاوت في شدته أو طبيعته؛ بينما يعاني آخرون من نوبات ألم متعددة يوميًا، أو قد يتكرر الألم بوتيرة أقل. غالبًا ما يوصف هذا الألم بأنه طاعن، أو ساحق، أو حارق، أو متشنج. إذا استمر الألم لفترة طويلة، فقد تصبح أجزاء من الجسم السليم حساسة، بحيث يؤدي لمسها إلى الشعور بألم في الطرف الوهمي. : يصاحب ألم الطرف الوهمي التبول أو التبرز . &lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt; 61–69 


حقن التخدير الموضعي في الأعصاب أو المناطق الحساسة ممكن يخفف ألم الطرف المبتور لأيام أو أسابيع، وأحيانًا بشكل دائم في بعض الحالات، رغم إن مفعول الدوا نفسه بيروح خلال ساعات. وكمان الحقن بكميات صغيرة من محلول ملحي مركز في الأنسجة الرخوة بين الفقرات ممكن يسبب ألم موضعي ينتشر للطرف الوهمي لمدة حوالي عشر دقايق، وبعدها ممكن ييجي فترة راحة جزئية أو كاملة من الألم تستمر ساعات أو أسابيع أو حتى أكتر.

كمان الاهتزاز القوي أو التحفيز الكهربائي للطرف المبتور، أو استخدام تيار كهربائي من أقطاب مزروعة جراحيًا على الحبل الشوكي، ممكن يقلل الألم عند بعض المرضى. &lt;ref name=&quot;The challenge of pain2&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;

العلاج بصندوق المراية بيعمل إحساس وهمي بالحركة واللمس في الطرف المفقود، وده ممكن يساعد في تقليل الألم.&lt;ref name=&quot;pmid8637922&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Ramachandran VS, Rogers-Ramachandran D|title=Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=263|issue=1369|pages=377–386|date=April 1996|pmid=8637922|doi=10.1098/rspb.1996.0058|bibcode=1996RSPSB.263..377R|s2cid=4819370}}&lt;/ref&gt;

الشلل السفلي، اللي هو فقدان الإحساس والتحكم الحركي بعد إصابة شديدة في الحبل الشوكي، ممكن ييجي معاه ألم في منطقة الحزام عند مستوى الإصابة، أو ألم داخلي بسبب امتلاء المثانة أو الأمعاء، أو عند نسبة من المرضى (حوالي 5 لـ 10%) ألم وهمي في مناطق مافيهاش إحساس خالص. الألم ده غالبًا بيبدأ كحرقان أو وخز، وممكن يتطور لألم شديد جدًا أو إحساس زي نار ماشية في الرجلين أو سكينة بتغرز في اللحم. ممكن يبدأ فورًا أو يتأخر سنين بعد الإصابة. ونادرًا ما الجراحة بتدي راحة دائمة.&lt;ref name=&quot;The challenge of pain3&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;{{rp|61–69}}

=== مفاجئ ===
الألم المفاجئ هو ألم عابر يظهر فجأة ولا يستجيب للعلاجات المعتادة لتسكين الألم . وهو شائع بين مرضى السرطان الذين يعانون عادةً من ألم مزمن يُسيطر عليه بشكل جيد بالأدوية، ولكنهم قد يتعرضون أحيانًا لنوبات ألم شديدة تتجاوز تأثير الأدوية. تختلف خصائص الألم المفاجئ لدى مرضى السرطان من شخص لآخر، وتعتمد على السبب. قد يتطلب علاج الألم المفاجئ استخدامًا مكثفًا للمواد الأفيونية ، بما في ذلك الفنتانيل . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Breakthrough cancer pain: review of prevalence, characteristics and management|صحيفة=Indian Journal of Palliative Care|vauthors=Mishra S, Bhatnagar S, Chaudhary P, Rana SP|تاريخ=January 2009|المجلد=15|العدد=1|صفحات=14–18|ببمد_سنترال=2886208|pmid=20606850|دوي=10.4103/0973-1075.53506|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Use of opioid analgesics in the treatment of cancer pain: evidence-based recommendations from the EAPC|صحيفة=The Lancet. Oncology|مسار=https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|vauthors=Caraceni A, Hanks G, Kaasa S, Bennett MI, Brunelli C, Cherny N, Dale O, De Conno F, Fallon M, Hanna M, Haugen DF, Juhl G, King S, Klepstad P, Laugsand EA, Maltoni M, Mercadante S, Nabal M, Pigni A, Radbruch L, Reid C, Sjogren P, Stone PC, Tassinari D, Zeppetella G|تاريخ=February 2012|المجلد=13|العدد=2|صفحات=e58–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141019205001/https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 October 2014|تاريخ-الوصول=7 March 2022|pmid=22300860|دوي=10.1016/S1470-2045(12)70040-2}}&lt;/ref&gt;

=== انعدام الرموز و عدم الحساسية ===
[[ملف:No_pain._Science_Museum_Painless_Exhibition_Series.webm|تصغير|مريض وطبيب يناقشان عدم الإحساس الخلقي بالألم.]]


القدرة على الشعور بالألم ضرورية للحماية من الإصابة والتعرف على وجودها. وقد يحدث تسكين الألم العرضي في ظروف خاصة، كما هو الحال في حالة الحماس أثناء ممارسة الرياضة أو الحرب: فقد لا يشعر الجندي في ساحة المعركة بأي ألم لساعات طويلة نتيجة بتر أحد أطرافه أو إصابة بالغة أخرى. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/measurementofsub0000beec|عنوان=Measurement of subjective responses|vauthors=Beecher HK|تاريخ=1959|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 

مع ان الشعور بعدم الراحة يُعدّ جزءًا أساسيًا من تعريف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) للألم، &lt;ref name=&quot;IASPdef&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=International Association for the Study of Pain: Pain Definitions|مسار=https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الوصول=12 January 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150113000208/https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الأرشيف=13 January 2015|اقتباس=Pain is an unpleasant sensory and emotional experience associated with actual or potential tissue damage, or described in terms of such damage}}&lt;/ref&gt; فإنه من الممكن لدى بعض المرضى إحداث حالة تُعرف باسم &quot;انعدام رمزية الألم&quot;، والتي تُوصف بأنها ألم شديد خالٍ من الشعور بعدم الراحة، وذلك عن طريق حقن [[مورفين|المورفين]] أو الجراحة النفسية .  يُبلغ هؤلاء المرضى عن شعورهم بالألم، لكنهم لا ينزعجون منه؛ فهم يُدركون الإحساس بالألم، لكنهم لا يُعانون منه إلا قليلًا أو لا يُعانون منه على الإطلاق. &lt;ref name=&quot;asymbolia&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|عنوان=Feeling pain and being in pain|vauthors=Grahek N|تاريخ=2007|ناشر=MIT Press|طبعة=2nd|مكان=Cambridge, Mass.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080927042509/https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|تاريخ-الأرشيف=27 September 2008|isbn=978-0-262-51732-4}}&lt;/ref&gt; كما قد يكون عدم الاكتراث بالألم موجودًا منذ الولادة في حالات نادرة؛ إذ تُظهر الفحوصات الطبية أن أعصاب هؤلاء الأشخاص طبيعية، ويجدون الألم مزعجًا، لكنهم لا يتجنبون تكرار مُحفز الألم. &lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Congenital insensitivity to pain: an update|صحيفة=Pain|vauthors=Nagasako EM, Oaklander AL, Dworkin RH|تاريخ=February 2003|المجلد=101|العدد=3|صفحات=213–219|s2cid=206055264|pmid=12583863|دوي=10.1016/S0304-3959(02)00482-7}}&lt;/ref&gt;

== نظرية ==

=== تاريخي ===


قبل الاكتشاف الحديث نسبياً [[خليه عصبيه|للخلايا العصبية]] ودورها في الألم، طُرحت وظائف جسدية مختلفة لتفسير الألم. وقد ظهرت عدة نظريات متنافسة حول الألم بين الإغريق القدماء: فقد اعتقد [[هيبوكراتيس|أبقراط]] أنه ناتج عن خلل في توازن السوائل الحيوية .  وفي القرن الحادي عشر، افترض [[ابن سينا]] وجود عدد من الحواس الحسية، بما في ذلك اللمس والألم والإثارة. &lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain: History and present status|صحيفة=American Journal of Psychology|vauthors=Dallenbach KM|تاريخ=July 1939|المجلد=52|العدد=3|صفحات=331–347|جايستور=1416740|دوي=10.2307/1416740}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Jan_Baptist_Weenix_-_Portrait_of_René_Descartes.jpg|يسار|تصغير|صورة [[رينيه ديكارت]] بريشة [[چان باپتيسانت وينيكس|جان بابتيست وينيكس]] ، 1647-1649]]


رينيه ديكارت في عام ١٦٤٤، افترض أن الألم اضطراب ينتقل عبر الألياف العصبية حتى يصل إلى الدماغ.  &lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain: psychological perspectives|vauthors=Melzack R, Katz J|ناشر=Lawrence Erlbaum Associates, Publishers|سنة=2004|veditors=Craig KD, Hadjistavropoulos T|مكان=Mahwah, N.J|الفصل=The Gate Control Theory: Reaching for the Brain|isbn=978-0-415-65061-8}}&lt;/ref&gt; مهدت أعمال ديكارت وابن سينا الطريق لظهور ''نظرية التخصص'' في القرن التاسع عشر. رأت نظرية التخصص الألم على أنه &quot;إحساس محدد، له جهازه الحسي الخاص به، مستقل عن اللمس والحواس الأخرى&quot;. &lt;ref name=&quot;Bonica1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The management of pain|vauthors=Bonica JJ|ناشر=Lea &amp; Febiger|سنة=1990|طبعة=2|المجلد=1|مكان=London|صفحة=7|الفصل=History of pain concepts and therapies|isbn=978-0-8121-1122-4}}&lt;/ref&gt; وبرزت نظرية أخرى في القرنين الثامن عشر والتاسع عشر، وهي ''نظرية الكثافة'' ، التي لم تعتبر الألم نمطًا حسيًا فريدًا، بل حالة انفعالية ناتجة عن محفزات أقوى من المعتاد، مثل الضوء الشديد أو الضغط أو درجة الحرارة العالية. &lt;ref name=&quot;Finger&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Origins of neuroscience: a history of explorations into brain function|vauthors=Finger S|ناشر=Oxford University Press|سنة=2001|مكان=US|صفحة=149|isbn=978-0-19-514694-3}}&lt;/ref&gt; وبحلول منتصف تسعينيات القرن التاسع عشر، كان علماء وظائف ''الأعضاء'' والأطباء يدعمون نظرية التخصص بشكل أساسي، بينما أيد علماء النفس في الغالب ''نظرية الكثافة'' . إلا أنه بعد سلسلة من الملاحظات السريرية التي أجراها هنري هيد وتجارب [[ماكسيميليان فون فراى|ماكس فون فراي]] ، تحول علماء النفس إلى ''نظرية التخصص'' بشكل جماعي تقريبًا. بحلول نهاية القرن، قدمت معظم كتب علم وظائف الأعضاء وعلم النفس ''خصوصية'' الألم كحقيقة. &lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Bonica1&quot; /&gt;

=== حديث ===
[[ملف:Schematic_of_cortical_areas_involved_with_pain_processing_and_fMRI.jpg|يسار|تصغير|مناطق القشرة الدماغية المرتبطة بالألم]]
بعض الألياف الحسية لا تُميّز بين المنبهات المؤلمة وغير المؤلمة، بينما تستجيب ألياف أخرى (أي مستقبلات الألم ) فقط للمنبهات المؤلمة عالية الشدة. عند الطرف المحيطي لمستقبل الألم، تُولّد المنبهات المؤلمة تيارات كهربائية، تتجاوز عتبة معينة، تُرسل [[جهد الفعل|إشارات]] عبر الليف العصبي إلى النخاع الشوكي. وتُحدد &quot;خصوصية&quot; مستقبل الألم (سواءً أكانت استجابته للخصائص الحرارية أو الكيميائية أو الميكانيكية لبيئته) بنوع قنوات الأيونات التي يُعبّر عنها عند طرفه المحيطي. حتى الآن، تم تحديد عشرات الأنواع من قنوات أيونات مستقبلات الألم، ولا تزال وظائفها الدقيقة قيد الدراسة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociceptors{{snd}}noxious stimulus detectors|صحيفة=Neuron|vauthors=Woolf CJ, Ma Q|تاريخ=August 2007|المجلد=55|العدد=3|صفحات=353–364|s2cid=13576368|pmid=17678850|دوي=10.1016/j.neuron.2007.07.016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

إشارة الألم تنتقل من المحيط إلى الحبل الشوكي عبر ألياف A-delta و C. ولأن ألياف A-delta أكثر سمكًا من ألياف C، ومغلفة بغلاف رقيق من مادة عازلة كهربائيًا ( الميالين )، فإنها تنقل إشارتها بشكل أسرع (5-30).&amp;nbsp;(م/ث ) من ألياف C غير المغلفة بالميالين (0.5-2)&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;/ref&gt; يُوصف الألم الناجم عن ألياف A-delta بأنه حاد ويُحس به أولًا. يليه ألم أخف - يُوصف غالبًا بأنه حارق - تنقله ألياف C. &lt;ref name=&quot;Skevington9&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington S|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=New York|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9 9]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt; تدخل ألياف A-delta وC هذه إلى الحبل الشوكي عبر مسار ليسور وتتصل بألياف عصبية في المادة الهلامية المركزية للحبل الشوكي . ثم تعبر هذه الألياف الحبل الشوكي عبر التصالب الأبيض الأمامي وتصعد في المسار النخاعي المهادي . قبل الوصول إلى الدماغ، ينقسم المسار النخاعي المهادي إلى المسار الجانبي (المسار النخاعي المهادي الحديث) والمسار الإنسي (المسار النخاعي المهادي القديم ). ينقل المسار النخاعي المهادي الحديث إشارة A-delta السريعة والحادة إلى النواة البطنية الخلفية الجانبية للمهاد . بينما ينقل المسار النخاعي المهادي القديم إشارة الألم البطيئة والخفيفة لألياف C. تنفصل بعض ألياف النخاع الشوكي المهادي القديم في جذع الدماغ - وتتصل بالتكوين الشبكي أو المادة الرمادية المحيطة بالمسال الدماغي المتوسط - وينتهي الباقي في النوى داخل الصفيحية للمهاد. &lt;ref name=&quot;Skevington1995&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington SM|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=Chichester, UK|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18 18]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt;


النشاط المرتبط بالألم في المهاد بينتشر  للقشرة الجزيرية (التي يُعتقد أنها تجسد، من بين أمور أخرى، الشعور الذي يميز الألم عن المشاعر الأخرى المتعلقة بالتوازن الداخلي مثل الحكة والغثيان) والقشرة الحزامية الأمامية (التي يُعتقد أنها تجسد، من بين أمور أخرى، العنصر العاطفي/التحفيزي، أي الشعور بعدم ارتياح الألم)، &lt;ref name=&quot;Craig2003a&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: labeled lines versus convergence in central processing|صحيفة=Annual Review of Neuroscience|vauthors=Craig AD|سنة=2003|المجلد=26|صفحات=1–30|s2cid=12387848|pmid=12651967|دوي=10.1146/annurev.neuro.26.041002.131022}}&lt;/ref&gt; كما أن الألم الذي يكون موضعه واضحًا ينشط أيضًا القشرة الحسية الجسدية الأولية والثانوية. &lt;ref name=&quot;Romanelli P, Esposito V.&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The functional anatomy of neuropathic pain|صحيفة=Neurosurgery Clinics of North America|vauthors=Romanelli P, Esposito V|تاريخ=July 2004|المجلد=15|العدد=3|صفحات=257–268|pmid=15246335|دوي=10.1016/j.nec.2004.02.010}}&lt;/ref&gt;

تم تحديد ألياف في الحبل الشوكي مسؤولة عن نقل إشارات الألم من نوع ألياف A-delta، وألياف تانية بتنقل إشارات الألم من نوعي A-delta وC لحد المهاد. وكمان فيه ألياف تانية في الحبل الشوكي، معروفة باسم الخلايا العصبية ذات النطاق الديناميكي الواسع، بتستجيب لألياف A-delta وC، وكمان لألياف A-beta الأكبر حجمًا والأكتر تغليفًا بالميالين، واللي بتنقل إحساس اللمس والضغط والاهتزاز. &lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarchand2010&quot;&gt;Marchand S (2010). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[رونالد ميلزاك]] و باتريك وول قدّمو نظريتهم حول التحكم في البوابة في مقال نُشر عام 1965 في مجلة &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;ساينس&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; بعنوان &quot;آليات الألم: نظرية جديدة&quot;. &lt;ref name=&quot;pmid5320816&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: a new theory|صحيفة=Science|مسار=https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|vauthors=Melzack R, Wall PD|تاريخ=November 1965|المجلد=150|العدد=3699|صفحات=971–979|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120114141747/https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|تاريخ-الأرشيف=14 January 2012|تاريخ-الوصول=7 March 2022|وصلة مؤلف2=Patrick David Wall|بيب_كود=1965Sci...150..971M|pmid=5320816|دوي=10.1126/science.150.3699.971}}&lt;/ref&gt; اقترح الباحثان أن الألياف العصبية الرقيقة من نوع C و A-delta (المسؤولة عن الألم) والألياف العصبية ذات القطر الكبير من نوع A-beta (المسؤولة عن اللمس والضغط والاهتزاز) تنقل المعلومات من موضع الإصابة إلى وجهتين في القرن الظهري للنخاع الشوكي، وأن إشارات ألياف A-beta التي تؤثر على الخلايا المثبطة في القرن الظهري يمكن أن تقلل من شدة إشارات الألم المرسلة إلى الدماغ. &lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot; /&gt;

==== 3 أبعاد للألم ====
ونالد ميلزاك و كينيث كيسي في عام 1968، وصفو الألم المزمن من حيث أبعاده الثلاثة:

* &quot;حسي تمييزي&quot; (الإحساس بشدة الألم وموقعه ونوعه ومدته)،
* &quot;عاطفي-تحفيزي&quot; (شعور بعدم الارتياح ورغبة في الهروب من هذا الشعور) و
* &quot;التقييم المعرفي&quot; (العمليات المعرفية مثل التقييم والقيم الثقافية والتشتيت والإيحاء التنويمي).


افترضوا أن شدة الألم (البُعد الحسي التمييزي) والشعور بعدم الارتياح (البُعد العاطفي التحفيزي) لا يتحددان ببساطة بحجم المُحفز المؤلم، بل إن الأنشطة المعرفية &quot;العليا&quot; قادرة على التأثير في شدة الألم والشعور بعدم الارتياح المُدركين. قد تؤثر الأنشطة المعرفية في كلٍ من التجربة الحسية والعاطفية، أو قد تُعدّل بشكل أساسي البُعد العاطفي التحفيزي. وهكذا، يبدو أن الإثارة في الألعاب أو الحرب تُعيق كلاً من البُعد الحسي التمييزي والبُعد العاطفي التحفيزي للألم، بينما قد يُعدّل الإيحاء والعلاج الوهمي البُعد العاطفي التحفيزي فقط، تاركين البُعد الحسي التمييزي دون تغيير يُذكر. &lt;ref name=&quot;M&amp;C&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Melzack|الأول=Ronald|مسار=https://www.researchgate.net/publication/233801589|عنوان=The Skin Senses|ناشر=Charles C Thomas|سنة=1968|محرر=Kenshalo|محرر-الأول=Dan|مكان-النشر=Springfield, Illinois|الفصل=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|وصلة مؤلف2=Kenneth L. Casey|مؤلف2=Casey|الأول2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;432)

الورقة بتختتم بدعوة للعمل: &quot;ما ينفعش نعالج الألم بس بمحاولة تقليل الإشارات الحسية عن طريق التخدير الموضعي أو الجراحة وكده، لكن كمان لازم نأثر على العوامل التحفيزية والعاطفية والمعرفية.&quot;&lt;ref name=&quot;M&amp;C2&quot;&gt;{{cite book|last1=Melzack|first1=Ronald|url=https://www.researchgate.net/publication/233801589|title=The Skin Senses|publisher=Charles C Thomas|year=1968|editor-last=Kenshalo|editor-first=Dan|publication-place=Springfield, Illinois|chapter=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|author-link1=Ronald Melzack|author-link2=Kenneth L. Casey|last2=Casey|first2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;435)

== الدور التطوري و السلوكي ==


الألم جزء من نظام الدفاع في الجسم، إذ يُنتج رد فعل [[جهاز عصبى|انعكاسي]] تجاه المُحفّز المؤلم، وميلًا لحماية الجزء المُصاب من الجسم أثناء شفائه، وتجنّب هذا الوضع الضار في المستقبل. &lt;ref name=&quot;Lynn1984&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The neurobiology of pain: Symposium of the Northern Neurobiology Group, held at Leeds on 18 April 1983|vauthors=Lynn B|ناشر=Manchester University Press|سنة=1984|veditors=Winlow W, Holden AV|مكان=Manchester|صفحة=106|الفصل=Cutaneous nociceptors|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014628/https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-0-7190-0996-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bernston2008&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Handbook of Motivation Science|vauthors=Bernston GG, Cacioppo JT|ناشر=The Guilford Press|سنة=2007|veditors=Gardner WL, Shah JY|مكان=New York|صفحة=191|الفصل=The neuroevolution of motivation|تاريخ-الوصول=18 November 2020|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+(pain)+withdrawal%22&amp;pg=PT209|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014656/https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+%28pain%29+withdrawal%22&amp;pg=PT209|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-59385-568-0}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;يكون&amp;nbsp;جزء مهم من حياة الحيوان، ضروري لبقائه بصحة جيدة. الأشخاص الذين يعانون من عدم الإحساس بالألم منذ الولادة لديهم متوسط عمر متوقع أقل. &lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot; /&gt;

في ''كتابه &quot;أعظم عرض على وجه الأرض: أدلة التطور'' &quot;، يتناول عالم الأحياء [[ريتشارد دوكينز]] مسألة سبب كون الألم مؤلمًا. ويصف البديل بأنه بمثابة تنبيه ذهني. ولبيان سبب عدم كفاية هذا التنبيه، يجادل دوكينز بأن الدوافع تتنافس فيما بينها داخل الكائنات الحية. فالكائن الأكثر ملاءمة هو الذي تتوازن آلامه. أما الآلام التي تعني الموت المحقق عند تجاهلها، فستصبح الأقوى والأكثر إيلامًا. وبالتالي، قد تشبه شدة الألم النسبية الأهمية النسبية لهذا الخطر بالنسبة لأسلافنا. {{ملا|For example, lack of food, extreme cold, or serious injuries are felt as exceptionally painful, whereas minor damage is felt as mere discomfort.
}} إلا أن هذا التشابه لن يكون تامًا، لأن الانتقاء الطبيعي قد لا يكون مصممًا دقيقًا . وقد يؤدي ذلك إلى نتائج غير تكيفية، مثل التعرض لمحفزات تفوق الحد الطبيعي . &lt;ref name=&quot;Dawkins2009&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk|عنوان=The Greatest Show on Earth|vauthors=Dawkins R|ناشر=Free Press|سنة=2009|صفحات=[https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk/page/392 392–395]|url-access=registration|isbn=978-1-4165-9478-9}}&lt;/ref&gt;


ومع كده، الألم مش بس &quot;إشارة تحذير&quot; جوه الكائن الحي، لكنه كمان ممكن يبقى علامة تحذير ونداء استغاثة لباقي الكائنات. خصوصًا عند البشر اللي عبر تاريخهم كانوا بيساعدوا بعض وقت المرض أو الإصابة، ممكن يكون الألم اتطوّر بفعل الانتقاء الطبيعي عشان يبقى إشارة موثوقة ومقنعة إن الشخص محتاج راحة و مساعدة و رعاية. &lt;ref name=&quot;Steinkopf&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Evolutionary Perspective on Pain Communication|صحيفة=Evolutionary Psychology|vauthors=Steinkopf L|تاريخ=June 2016|المجلد=14|العدد=2|صفحة=100|ببمد_سنترال=10481100|دوي=10.1177/1474704916653964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الألم ممكن يبقى من غير سبب واضح (يعني يستمر بعد ما الإصابة أو المرض يخف، أو يظهر من غير سبب معروف)، وده بيبقى استثناء من فكرة إن الألم مفيد للبقاء. ومع كده، بعض علماء النفس الديناميكيين بيقولوا إن النوع ده من الألم ممكن يكون مصدره نفسي، وبيستخدم كنوع من التشتيت الدفاعي عشان يبعد المشاعر الخطيرة عن الوعي. &lt;ref name=&quot;Sarno-DividedMind&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/dividedmindep00sarn|عنوان=The divided mind: the epidemic of mindbody disorders|vauthors=Sarno JE|ناشر=ReganBooks|سنة=2006|مكان=New York|url-access=registration|isbn=978-0-06-117430-8}}&lt;/ref&gt;

== العتبات ==
في علم الألم، عتبات الألم بتتقاس عن طريق زيادة شدة المُحفّز تدريجيًا في إجراء اسمه الاختبار الحسي الكمي، وده بيشمل محفزات زي التيار الكهربائي، والمحسّسات الحرارية (سخن أو بارد)، والمحفزات الميكانيكية (زي الضغط واللمس والاهتزاز)، وكمان المحفزات الإقفارية أو الكيميائية، واللي بتتطبق على الشخص عشان تثير استجابة.

&quot;عتبة إدراك الألم&quot; هي النقطة اللي الشخص بيبدأ عندها يحس بالألم. أما &quot;شدة عتبة الألم&quot; فهي شدة المُحفّز اللي عندها الألم بيبدأ يظهر فعلي . &quot;عتبة تحمل الألم&quot; بتكون لما الشخص يوصل لمرحلة إنه يتصرف و يوقف الألم.&lt;ref name=&quot;Fillingim&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Fillingim RB, Loeser JD, Baron R, Edwards RR|title=Assessment of Chronic Pain: Domains, Methods, and Mechanisms|journal=The Journal of Pain|volume=17|issue=9 Suppl|pages=T10–20|date=September 2016|pmid=27586827|pmc=5010652|doi=10.1016/j.jpain.2015.08.010}}&lt;/ref&gt;

== تقدير ==
تقرير الشخص نفسه يُعدّ المقياس الأكثر موثوقية للألم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Health &amp; physical assessment in nursing|vauthors=Amico D|ناشر=Pearson|سنة=2016|مكان=Boston|صفحة=173|isbn=978-0-13-387640-6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Fundamentals of nursing: the art and science of person-centered nursing care|vauthors=Taylor C|ناشر=Wolters Kluwer Health|سنة=2015|مكان=Philadelphia|صفحة=241|isbn=978-1-4511-8561-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Taber's cyclopedic medical dictionary|vauthors=Venes D|ناشر=F.A. Davis|سنة=2013|مكان=Philadelphia|صفحة=1716|isbn=978-0-8036-2977-6}}&lt;/ref&gt; قد يُقلّل بعض المتخصصين في الرعاية الصحية من تقدير شدة الألم. &lt;ref name=&quot;Prkachin2007&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Underestimation of pain by health-care providers: towards a model of the process of inferring pain in others|صحيفة=The Canadian Journal of Nursing Research|vauthors=Prkachin KM, Solomon PE, Ross J|تاريخ=June 2007|المجلد=39|العدد=2|صفحات=88–106|pmid=17679587}}&lt;/ref&gt; قدّمت مارغو مكافري في عام 1968 تعريفًا للألم يُستخدم على نطاق واسع في التمريض، يُشدّد على طبيعته الذاتية وأهمية تصديق تقارير المرضى: &quot;الألم هو ما يقوله الشخص الذي يُعاني منه، موجود متى ما يقول إنه موجود&quot;.  لتقييم شدة الألم، قد يُطلب من المريض تحديد موضع ألمه على مقياس من 0 إلى 10.&amp;nbsp;ل&amp;nbsp;10، حيث يُمثل الصفر انعدام الألم تمامًا، و10 أشد ألم شعر به المريض على الإطلاق. ويمكن تحديد جودة الألم من خلال مطالبة المريض بإكمال استبيان ماكجيل للألم، مع تحديد الكلمات التي تصف ألمه على أفضل وجه. &lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot; /&gt;

=== مقياس التناظر البصري ===
مقياس التناظر البصري يُعدّ أداة شائعة وقابلة للتكرار في تقييم الألم وتسكينه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The minimum clinically significant difference in visual analogue scale pain score does not differ with severity of pain|صحيفة=Emergency Medicine Journal|vauthors=Kelly AM|تاريخ=May 2001|المجلد=18|العدد=3|صفحات=205–207|ببمد_سنترال=1725574|pmid=11354213|دوي=10.1136/emj.18.3.205}}&lt;/ref&gt; يتكون المقياس من خط متصل مُثبّت بأوصاف لفظية، وصف لكل طرف من أطراف الألم، حيث تشير الدرجة الأعلى إلى شدة ألم أكبر. وعادةً ما يكون 10&amp;nbsp;يبلغ طولها سنتيمترًا واحدًا دون أي أوصاف وسيطة لتجنب تسجيل الدرجات حول قيمة عددية مفضلة. عند تطبيقها كمؤشر للألم، غالبًا ما تكون هذه المعايير &quot;لا ألم&quot; و&quot;أشد ألم يمكن تصوره&quot;. وقد تم التوصية بحدود فاصلة لتصنيف الألم على النحو التالي: لا ألم (0-4 مم)، ألم خفيف (5-44 مم)، ألم متوسط (45-74 مم)، وألم شديد (75-100 مم). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Measures of adult pain: Visual Analog Scale for Pain (VAS Pain), Numeric Rating Scale for Pain (NRS Pain), McGill Pain Questionnaire (MPQ), Short-Form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ), Chronic Pain Grade Scale (CPGS), Short Form-36 Bodily Pain Scale (SF-36 BPS), and Measure of Intermittent and Constant Osteoarthritis Pain (ICOAP)|صحيفة=Arthritis Care &amp; Research|vauthors=Hawker GA, Mian S, Kendzerska T, French M|تاريخ=November 2011|المجلد=63|العدد=S11|صفحات=S240–252|pmid=22588748|دوي=10.1002/acr.20543}}&lt;/ref&gt;

=== جرد متعدد الأبعاد للألم ===
مؤشر الألم متعدد الأبعاد (MPI) استبيان مصممًا لتقييم الحالة النفسية والاجتماعية للشخص المصاب بألم مزمن. يُوصى بدمج خصائص الشخص وفقًا لمؤشر الألم متعدد الأبعاد مع [[الم|ملف تعريف الألم الخاص به وفقًا لتصنيف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) ذي الفئات الخمس،]] وذلك للحصول على وصف الحالة الأكثر فائدة. &lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt;

=== التقييم لدى الأشخاص غير الناطقين ===


الناس اللي مش بيقدروا يتكلموا ما يقدروش يستخدموا الكلمات عشان يقولوا لغيرهم إنهم حاسين بألم. لكن ممكن يعبّروا بطرق تانية، زي الرمش، أو الإشارة، أو هزّ راسهم.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|publisher=Elsevier|year=2017|edition=10th|location=St. Louis, Missouri|pages=126|oclc=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;

مع الشخص اللي مش قادر يتواصل، الملاحظة بتبقى مهمة جدًا، و ممكن نلاحظ سلوكيات معينة كعلامات على الألم. حاجات زي تكشير الوش أو محاولة حماية جزء من الجسم من اللمس أو الخبط بتدل على وجود ألم، وكمان التغير في الأصوات (زيادة أو قلة)، أو تغيّر الروتين اليومي، أو الحالة الذهنية.

المريض اللي عنده ألم ممكن يبقى انطوائي اجتماعيًا، و شهيته تقل أو يحصل سوء تغذية. وكمان أي تغيير عن الطبيعي—زي الأنين مع الحركة أو لما جزء من الجسم يتحرّك، أو قلة مدى الحركة—ممكن يكون مؤشر على الألم.

أما المرضى اللي يقدرو يتكلمو بس مش قادرين يعبّروا كويس (زي حالات الخرف)، فزيادة الارتباك أو السلوك العدواني أو الهياج ممكن يدل على انزعاج، و ده يحتاج تقييم أكتر. ومقدمين الرعاية اللي عارفين طبيعة الشخص كويس يقدرو يلاحظو أي تغييرات في سلوكه.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;


الرضّع بيحسّوا بالألم، بس ماعندهمش اللغة اللي يعبّروا بيها عنه، فبيعبروا عن الضيق بالبُكا. لازم يتعمل تقييم غير لفظي للألم بمشاركة الأهل، لأنهم ممكن يلاحظوا تغيّرات في الطفل مش دايمًا بتكون واضحة لمقدم الرعاية الصحية. والأطفال الخُدّج بيبقوا أكتر حساسية للألم من الأطفال اللي اتولدو في معادهم الطبيعي. &lt;ref name=&quot;Jarvis2004&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|ناشر=Elsevier Saunders|سنة=2007|مكان=St. Louis, Mo|صفحات=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt; ثمة نهج آخر، عند الاشتباه في وجود ألم، يتمثل في إعطاء الشخص علاجاً للألم، ثم مراقبة ما إذا كانت مؤشرات الألم المشتبه بها ها تخف. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLewisBucherHeitkemperHarding2017&quot;&gt;Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M (2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== عوائق أخرى للإبلاغ ===


فيه عوائق كتير بتمنع الناس من إنهم يبلغوا عن ألمهم، زي الوصمات الاجتماعية و الثقافية و التحيزات القائمة على العِرق و الإثنية و الدين و الجنس و العمر. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social science and the study of pain since Zborowski: a need for a new agenda|صحيفة=Social Science &amp; Medicine|vauthors=Encandela JA|تاريخ=March 1993|المجلد=36|العدد=6|صفحات=783–791|pmid=8480223|دوي=10.1016/0277-9536(93)90039-7}}&lt;/ref&gt; 


ممكن العِرق و الإثنية يساهموا في وجود عوائق بتمنع الإبلاغ عن الألم. فمثلًا، في ثقافات آسيوية كتير، الناس بتعتقد إنهم ممكن يفقدوا احترامهم لو اعترفوا بألمهم و احتياجهم للمساعدة، لأنهم شايفين إن الألم لازم يتتحمّل في صمت، بينما ثقافات تانية شايفة إنه لازم يتقال فورًا عشان يحصلوا على راحة بسرعة.

كمان، مرضى كتير بيخافوا من التمييز العنصري و التنميط و إن ألمهم ما يتقدّرش من مقدمي الرعاية الصحية. و الأفكار العنصرية الغلط ممكن تزود مشكلة عدم الإبلاغ عن الألم. ومن الأمثلة على كده فكرة بعض الأطباء إن &quot;جلد السود أكثر سمكًا&quot;، ودي فكرة بيولوجية عنصرية غلط بتخلّي المرضى يفقدوا الثقة في مقدمي الرعاية الصحية و في النظام الصحي كله.

&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Racial bias in pain assessment and treatment recommendations, and false beliefs about biological differences between blacks and whites|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مسار=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1516047113|مؤلف=Hoffman|الأول=Kelly M.|تاريخ=2016-04-19|المجلد=113|العدد=16|صفحات=4296–4301|مؤلف2=Trawalter|مؤلف3=Axt|مؤلف4=Oliver|الأول2=Sophie|الأول3=Jordan R.|الأول4=M. Norman|ببمد_سنترال=4843483|pmid=27044069|دوي=10.1073/pnas.1516047113}}&lt;/ref&gt; هذا يُساهم في وجود عوائق أمام الإبلاغ عن الألم، وفي نقص الإبلاغ عنه بشكل عام.


ممكن المرضى يحسّوا إن بعض العلاجات بتتعارض مع معتقداتهم الدينية، و أحيانًا ما يبلغوش عن الألم لأنهم شايفينه علامة على قرب الموت. و فيه معتقدات دينية تانية بتحرّم استخدام المسكنات الأفيونية أو الأدوية اللي بتتاخد في الوريد أو حتى التدخلات الطبية و الجراحية لتسكين الألم. كمان ناس كتير بتخاف من وصمة الإدمان،&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dedeli|first=Ozden|last2=Kaptan|first2=Gulten|date=2013-09-24|title=Spirituality and Religion in Pain and Pain Management|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26973914|journal=Health Psychology Research|volume=1|issue=3|pages=e29|doi=10.4081/hpr.2013.e29|issn=2420-8124|pmc=4768565|pmid=26973914}}&lt;/ref&gt; و بتتجنب علاج الألم خوفًا من أدوية ممكن تسبب لهم إدمان.

و ممكن كمان الجنس يكون عامل مؤثر في الإبلاغ عن الألم. الاختلافات دي جاية من توقعات اجتماعية و ثقافية؛ في بعض الثقافات متوقع من الستات إنهم يكونو أكتر عاطفية و يعبّروا عن الألم، بينما الرجالة متوقع منهم يتحملو و يصبرو أكتر&lt;ref name=&quot;Jarvis20042&quot;&gt;{{cite book|title=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|publisher=Elsevier Saunders|year=2007|location=St. Louis, Mo|pages=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt;. و نتيجة لكده، ألم الست ممكن يتوصم أكتر، و ده ممكن يخليها تاخد علاج أقل سرعة بسبب توقعات المجتمع عن قدرتها على التعبير عن الألم.&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Epstein R|date=19 March 2018|title=When Doctors Don't Listen to Women|url=https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|work=The New York Times|access-date=20 July 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509110006/https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

و بعض الباحثين شايفين إن ده ممكن يؤدي لفترات انتظار أطول للستات في الطوارئ، و كمان تجاهل قدرتهم على وصف ألمهم بدقة في أوقات كتير..&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Fasslet J|date=15 October 2015|title=How Doctors Take Women's Pain Less Seriously|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|work=The Atlantic|access-date=20 July 2019|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717161732/https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Stories of Misunderstanding Women's Pain|url=https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|work=The Atlantic|date=15 March 2016|access-date=20 July 2019|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415114017/https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


قد لا يستجيب كبار السن للألم بنفس طريقة استجابة الشباب. فقد تتأثر قدرتهم على إدراك الألم سلبًا بالمرض أو بتناول الأدوية . كما قد يمنع الاكتئاب كبار السن من الإبلاغ عن آلامهم. وقد يشير تراجع قدرتهم على العناية بأنفسهم إلى معاناتهم من الألم. وقد يترددون في الإبلاغ عن الألم خشية أن يُنظر إليهم على أنهم ضعفاء، أو قد يرون أن الشكوى غير لائقة أو مخجلة، أو قد يعتبرون الألم عقابًا مستحقًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social Construction of pain and aging: Individual artfulness within interpretive structures|صحيفة=Symbolic Interaction|vauthors=Encandela JA|سنة=1997|المجلد=20|العدد=3|صفحات=251–273|دوي=10.1525/si.1997.20.3.251}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Chronic Pain Management in the Long Term Care Setting: Clinical Practice Guidelines.|vauthors=Lawhorne L, Passerini J|تاريخ=1999|ناشر=American Medical Directors Association|مكان=Baltimore, Maryland|صفحات=1–27}}&lt;/ref&gt;

=== أداة تشخيصية ===
الألم عرض حالات طبية عديد .  معرفة وقت بدء الألم، وموقعه، وشدته، ونمط حدوثه (مستمر، متقطع، إلخ)، والعوامل التي تُفاقمه وتُخففه، وطبيعته (حارق، حاد، إلخ) تُساعد الطبيب المُعاين على تشخيص المشكلة بدقة. على سبيل المثال، قد يُشير ألم الصدر الموصوف بأنه ثقل شديد [[ازمه قلبيه|إلى احتشاء عضلة القلب]] ، بينما قد يُشير ألم الصدر الموصوف بأنه تمزق إلى تسلخ الأبهر . &lt;ref name=&quot;pmid9786377&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The rational clinical examination. Is this patient having a myocardial infarction?|صحيفة=JAMA|vauthors=Panju AA, Hemmelgarn BR, Guyatt GH, Simel DL|تاريخ=October 1998|المجلد=280|العدد=14|صفحات=1256–1263|pmid=9786377|دوي=10.1001/jama.280.14.1256}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pmid1020750&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The clinical recognition of dissecting aortic aneurysm|صحيفة=The American Journal of Medicine|vauthors=Slater EE, DeSanctis RW|تاريخ=May 1976|المجلد=60|العدد=5|صفحات=625–633|pmid=1020750|دوي=10.1016/0002-9343(76)90496-4}}&lt;/ref&gt;

=== القياس الفيزيولوجي ===
التصوير بالرنين المغناطيسي الوظيفي للدماغ استُخدم لقياس الألم، وهو يرتبط ارتباطًا وثيقًا بالألم الذي يُبلغ عنه المريض بنفسه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Towards a physiology-based measure of pain: patterns of human brain activity distinguish painful from non-painful thermal stimulation|صحيفة=PLOS ONE|vauthors=Brown JE, Chatterjee N, Younger J, Mackey S|تاريخ=September 2011|المجلد=6|العدد=9|ببمد_سنترال=3172232|بيب_كود=2011PLoSO...624124B|pmid=21931652|دوي=10.1371/journal.pone.0024124|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tool That Measures Pain Objectively Under Way|مسار=https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الوصول=25 September 2017|صحيفة=Medical News Today|تاريخ=15 September 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170925230621/https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الأرشيف=25 September 2017|url-status=live|vauthors=Paddock C}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| quote = Editorial
| url = https://www.reuters.com/article/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| title = Feeling pain? The computer can tell
| date = 13 September 2011
| work = Reuters
| accessdate = 25 September 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150617221847/https://www.reuters.com/article/2011/09/13/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| archivedate = 17 June 2015
}}&lt;/ref&gt;

== الآليات ==

=== حسي ===
[[ملف:Nociceptive_pain.jpg|تصغير|288x288بك|آلية الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم]]


الألم الحسي عن تحفيز [[جهاز عصبى حسى|الألياف العصبية الحسية]] التي تستجيب للمؤثرات التي تقترب من شدة الألم الضار أو تتجاوزها ( مستقبلات الألم )، ويمكن تصنيفها وفقًا لطريقة التحفيز المؤلم. أكثر التصنيفات شيوعًا هي &quot;الحراري&quot; (مثل الحرارة أو البرودة)، و&quot;الميكانيكي&quot; (مثل السحق، والتمزق، والقص، وما إلى ذلك)، و&quot;الكيميائي&quot; (مثل [[يود|اليود]] في الجرح أو المواد الكيميائية التي تُفرز أثناء [[التهاب|الالتهاب]] ). تستجيب بعض مستقبلات الألم لأكثر من طريقة من هذه الطرق، ولذلك تُسمى متعددة الأنماط. يمكن تصنيف الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم وفقًا لموقع منشئه، وينقسم إلى ألم &quot;حشوي&quot; و&quot;جسدي عميق&quot; و&quot;جسدي سطحي&quot;. تتميز الأعضاء الحشوية (مثل القلب والكبد والأمعاء) بحساسية عالية للتمدد ونقص التروية [[التهاب|والالتهاب]] ، ولكنها أقل حساسية نسبيًا للمؤثرات الأخرى التي تُسبب الألم عادةً في أعضاء أخرى، مثل الحروق والجروح. يكون الألم الحشوي منتشرًا ويصعب تحديد موقعه، وغالبًا ما يُنسب إلى عضو بعيد، وعادةً ما يكون سطحيًا. وقد يترافق مع غثيان وقيء، ويمكن وصفه بأنه مُقزز وعميق وضاغط ومُبهم. &lt;ref name=&quot;Urch&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clinical pain management: Cancer pain|vauthors=Urch CE, Suzuki R|تاريخ=26 September 2008|ناشر=Hodder Arnold|محرر=Sykes N, Bennett MI &amp; Yuan C-S|طبعة=2d|مكان=London|صفحات=3–12|الفصل=Pathophysiology of somatic, visceral, and neuropathic cancer pain|isbn=978-0-340-94007-5}}&lt;/ref&gt; أما الألم ''الجسدي العميق،'' فينشأ عن تنبيه مستقبلات الألم في الأربطة والأوتار والعظام والأوعية الدموية والأغشية والعضلات، وهو ألم مُبهم ومؤلم وغير محدد الموقع بدقة. ومن أمثلته الالتواءات والكسور. ينشأ الألم ''الجسدي السطحي'' عن تنشيط مستقبلات الألم في الجلد أو الأنسجة السطحية الأخرى، وهو ألم حاد ومحدد بوضوح وموضعه بدقة. ومن أمثلة الإصابات التي تُسبب الألم الجسدي السطحي الجروح الطفيفة والحروق الطفيفة (من الدرجة الأولى). &lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCodaBonica2000&quot;&gt;Coda BA, Bonica JJ (2000). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== اعتلال الأعصاب ===
الألم العصبي عن تلف أو مرض يصيب أي جزء من [[جهاز عصبى|الجهاز العصبي]] المسؤول عن الإحساس الجسدي ( [[اللمس|الجهاز الحسي الجسدي]] ). &lt;ref name=&quot;Treede&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Neuropathic pain: redefinition and a grading system for clinical and research purposes|صحيفة=Neurology|vauthors=Treede RD, Jensen TS, Campbell JN, Cruccu G, Dostrovsky JO, Griffin JW, Hansson P, Hughes R, Nurmikko T, Serra J|تاريخ=April 2008|المجلد=70|العدد=18|صفحات=1630–1635|hdl=11573/97043|s2cid=30172528|pmid=18003941|دوي=10.1212/01.wnl.0000282763.29778.59}}&lt;/ref&gt; يُصنف الألم العصبي إلى ألم عصبي محيطي، وألم عصبي مركزي ، وألم عصبي مختلط (محيطي ومركزي). غالبًا ما يوصف الألم العصبي المحيطي بأنه &quot;حارق&quot;، أو &quot;وخز&quot;، أو &quot;كهربائي&quot;، أو &quot;طاعن&quot;، أو &quot;وخز بالإبر&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|سنة=2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=7 January 2010|تاريخ-الوصول=8 January 2010|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt; وتُسبب ارتطام عظمة المرفق ألمًا عصبيًا محيطيًا حادًا.

بعض مظاهر الألم العصبي تشمل : الاعتلال العصبي الرضحي، وألم العصب الوجهي ، والاعتلال العصبي السكري المؤلم، والألم العصبي التالي للهربس . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms of neuropathic pain|صحيفة=Neuron|vauthors=Campbell JN, Meyer RA|تاريخ=October 2006|المجلد=52|العدد=1|صفحات=77–92|ببمد_سنترال=1810425|pmid=17015228|دوي=10.1016/j.neuron.2006.09.021}}&lt;/ref&gt;

=== نوسيبلاستيك ===
الألم النوسيبلاستيكي هو ألم يتميز بتغير في الإحساس بالألم (ولكن بدون دليل على تلف حقيقي أو مهدد للأنسجة، أو بدون مرض أو تلف في [[اللمس|الجهاز الحسي الجسدي]] ). &lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGarlandBrintzHanleyRoseen2020&quot;&gt;Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, et&amp;nbsp;al. (January 2020). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== نفسي المنشأ ===


الألم النفسي، ويُسمى أيضاً ''الألم النفسي'' أو ''الألم الجسدي'' ، هو ألمٌ ينشأ أو يزداد أو يطول بسبب عوامل نفسية أو عاطفية أو سلوكية. &lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Psychogenic Pain|مسار=https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|ناشر=[[Cleveland Clinic]]|تاريخ-الوصول=25 September 2017|مسار-الأرشيف=https://archive.wikiwix.com/cache/20110714011822/https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|تاريخ-الأرشيف=14 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يُشخَّص الصداع وآلام الظهر وآلام المعدة أحياناً على أنها نفسية المنشأ. &lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot; /&gt; غالباً ما يُوصم المصابون بهذا النوع من الألم، لأن كلاً من الأطباء وعامة الناس يميلون إلى الاعتقاد بأن الألم ذي المنشأ النفسي ليس &quot;حقيقياً&quot;. ومع ذلك، يرى المختصون أنه لا يقل واقعية أو إيلاماً عن الألم ذي المنشأ الآخر.  

كثيرًا ما يُظهر الأشخاص الذين يعانون من ألم مزمن اضطرابات نفسية، مع ارتفاع درجاتهم في مقاييس جرد مينيسوتا متعدد الأوجه للشخصية، وتحديدًا [[هيستيريا|الهستيريا]] والاكتئاب والتوهم المرضي (المعروفة باسم &quot; الثالوث العصابي &quot;). وقد جادل بعض الباحثين بأن هذا العصاب هو ما يُسبب تحول الألم الحاد إلى ألم مزمن، لكن الأدلة السريرية تُشير إلى عكس ذلك، أي أن الألم المزمن هو ما يُسبب العصاب . وعندما يتم تخفيف الألم المزمن بالتدخل العلاجي، تنخفض درجات الثالوث العصابي والقلق ، وغالبًا ما تعود إلى مستوياتها الطبيعية. كما يتحسن تقدير الذات ، الذي غالبًا ما يكون منخفضًا لدى مرضى الألم المزمن، بمجرد زوال الألم. : &lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 31-32 

== تعامل ==


يمكن علاج الألم من خلال طرق متنوعة. وتعتمد الطريقة الأنسب على الحالة. قد يكون التعامل مع الألم المزمن صعباً، وقد يتطلب جهوداً منسقة من فريق متخصص في إدارة الألم ، والذي يضم عادةً [[دكتور|أطباء]] ، وصيادلة سريريين، وأخصائيي علم نفس سريري، وأخصائيي علاج طبيعي ، وأخصائيي علاج وظيفي ، ومساعدي أطباء ، وممرضين ممارسين . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: A practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|تاريخ=2002|ناشر=American Academy of Pain Management|veditors=Weiner RS|صفحة=29|الفصل=The classification of pain|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; سوء معالجة الألم ظاهرةً واسعة الانتشار في أقسام الجراحة، ووحدات العناية المركزة ، وأقسام الحوادث والطوارئ ، وفي الممارسة العامة ، وفي إدارة جميع أنواع الألم المزمن بما في ذلك ألم السرطان، وفي رعاية المرضى في نهاية العمر . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Strategies for postoperative pain management|صحيفة=Best Practice &amp; Research. Clinical Anaesthesiology|vauthors=Brown AK, Christo PJ, Wu CL|تاريخ=December 2004|المجلد=18|العدد=4|صفحات=703–717|pmid=15460554|دوي=10.1016/j.bpa.2004.05.004}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain management in the culture of critical care|صحيفة=Critical Care Nursing Clinics of North America|vauthors=Cullen L, Greiner J, Titler MG|تاريخ=June 2001|المجلد=13|العدد=2|صفحات=151–166|pmid=11866399|دوي=10.1016/S0899-5885(18)30046-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inadequate analgesia in emergency medicine|صحيفة=Annals of Emergency Medicine|vauthors=Rupp T, Delaney KA|تاريخ=April 2004|المجلد=43|العدد=4|صفحات=494–503|pmid=15039693|دوي=10.1016/j.annemergmed.2003.11.019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Primary care of the patient with cancer|صحيفة=American Family Physician|vauthors=Smith GF, Toonen TR|تاريخ=April 2007|المجلد=75|العدد=8|صفحات=1207–1214|pmid=17477104}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolving role of the neurologist in the diagnosis and treatment of chronic noncancer pain|صحيفة=Mayo Clinic Proceedings|vauthors=Jacobson PL, Mann JD|تاريخ=January 2003|المجلد=78|العدد=1|صفحات=80–84|pmid=12528880|دوي=10.4065/78.1.80}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of undertreatment in cancer pain. A review of published literature|صحيفة=Annals of Oncology|vauthors=Deandrea S, Montanari M, Moja L, Apolone G|تاريخ=December 2008|المجلد=19|العدد=12|صفحات=1985–1991|ببمد_سنترال=2733110|pmid=18632721|دوي=10.1093/annonc/mdn419}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment and management of pain in palliative care patients|صحيفة=Cancer Control|vauthors=Perron V, Schonwetter RS|سنة=2001|المجلد=8|العدد=1|صفحات=15–24|pmid=11176032|دوي=10.1177/107327480100800103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويمتدّ هذا الإهمال ليشمل جميع الأعمار، من حديثي الولادة إلى كبار السنّ ذوي الحالات الصحية الهشة . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Textbook of pediatric emergency medicine|vauthors=Selbst SM, Fein JA|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2006|veditors=Henretig FM, Fleisher GR, Ludwig S|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Sedation and analgesia|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160611170847/https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|تاريخ-الأرشيف=11 June 2016|url-status=live|isbn=978-1-60547-159-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Undertreatment of cancer pain in elderly patients|صحيفة=JAMA|vauthors=Cleeland CS|تاريخ=June 1998|المجلد=279|العدد=23|صفحات=1914–1915|pmid=9634265|دوي=10.1001/jama.279.23.1914}}&lt;/ref&gt; وفي الولايات المتحدة، يُرجّح أن يُعاني [[امريكيين لاتينيين|الأمريكيون]] [[امريكيين افارقه|من أصول أفريقية]] وأمريكية لاتينية أكثر من غيرهم من الألم غير الضروري أثناء تلقّيهم الرعاية الطبية؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Race, ethnicity, and pain treatment: striving to understand the causes and solutions to the disparities in pain treatment|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|vauthors=Bonham VL|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=52–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110719132135/https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 July 2011|تاريخ-الوصول=7 March 2022|s2cid=18257031|pmid=11521272|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00039.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The unequal burden of pain: confronting racial and ethnic disparities in pain|صحيفة=Pain Medicine|مسار=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/73822/1/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf|vauthors=Green CR, Anderson KO, Baker TA, Campbell LC, Decker S, Fillingim RB, Kalauokalani DA, Kaloukalani DA, Lasch KE, Myers C, Tait RC, Todd KH, Vallerand AH|تاريخ=September 2003|المجلد=4|العدد=3|صفحات=277–294|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014611/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/73822/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf;jsessionid=9D282F272A80BFE500C544F4D9C57617?sequence=1|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|تاريخ-الوصول=2 September 2019|hdl=2027.42/73822|pmid=12974827|دوي=10.1046/j.1526-4637.2003.03034.x|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; كما يُرجّح أن يُعاني ألم النساء من سوء معالجة أكثر من ألم الرجال. &lt;ref name=&quot;pmid11521267&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The girl who cried pain: a bias against women in the treatment of pain|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|vauthors=Hoffmann DE, Tarzian AJ|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=13–27|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191101132951/https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|تاريخ-الأرشيف=1 November 2019|تاريخ-الوصول=11 July 2019|s2cid=219952180|pmid=11521267|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00037.x|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم تدعو للاعتراف بتخفيف الألم كحق من [[حقوق انسان|حقوق الإنسان]] ، واعتبار الألم المزمن مرضًا قائمًا بذاته، ومنح طب الألم مكانة التخصص الطبي الكاملة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Declaration of Montreal|مسار=https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الوصول=7 March 2022|تاريخ=2010|مؤلف=Delegates to the International Pain Summit of the International Association for the Study of Pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513203221/https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; وهو تخصص قائم بذاته في الصين وأستراليا فقط حاليًا. &lt;ref name=&quot;isbn0-7817-7388-1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Cousins and Bridenbaugh's Neural Blockade in Clinical Anesthesia and Pain Medicine|vauthors=Horlocker TT, Cousins MJ, Bridenbaugh PO, Carr DL|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2008|مكان=Hagerstwon, MD|isbn=978-0-7817-7388-1}}&lt;/ref&gt; أما في أماكن أخرى، فيُعدّ طب الألم تخصصًا فرعيًا ضمن تخصصات أخرى كالتخدير، والطب الفيزيائي ، [[طب الجهاز العصبى|وعلم الأعصاب]] ، والطب التلطيفي، والطب [[طب نفسى|النفسي]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Physical Medicine and Rehabilitation|مسار=https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الوصول=7 March 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080516091310/https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الأرشيف=16 May 2008}}&lt;/ref&gt; وفي عام 2011، نبهت [[هيومن رايتس ووتش|منظمة هيومن رايتس ووتش]] إلى أن عشرات الملايين من الناس حول العالم ما زالوا محرومين من الحصول على أدوية رخيصة الثمن لتسكين الآلام الشديدة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tens of Millions Face Death in Agony|مسار=https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الوصول=26 August 2013|مؤلف=Human Rights Watch|وصلة مؤلف=Human Rights Watch|سنة=2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130901232156/https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الأرشيف=1 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== دواء ===


الألم الحاد عادةً يُعالج بأدوية مثل المسكنات [[مخدر|والمخدرات الموضعية]] . &lt;ref name=&quot;researchgate.net&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A review of ketorolac as a prehospital analgesic|صحيفة=Journal of Paramedic Practice|مسار=https://www.researchgate.net/publication/321640488|vauthors=Mallinson TE|تاريخ=2017|لغة=en|المجلد=9|العدد=12|صفحات=522–526|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180605033254/https://www.researchgate.net/publication/321640488_A_review_of_ketorolac_as_a_prehospital_analgesic|تاريخ-الأرشيف=5 June 2018|تاريخ-الوصول=2 June 2018|دوي=10.12968/jpar.2017.9.12.522|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد يُوفر [[كافيين|الكافيين،]] عند إضافته إلى مسكنات الألم مثل الإيبوبروفين ، فائدة إضافية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry CJ, Derry S, Moore RA|تاريخ=December 2014|المجلد=12|العدد=12|ببمد_سنترال=6485702|pmid=25502052|دوي=10.1002/14651858.CD009281.pub3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Single dose oral ibuprofen plus caffeine for acute postoperative pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry S, Wiffen PJ, Moore RA|تاريخ=July 2015|المجلد=2019|العدد=7|ببمد_سنترال=6481458|pmid=26171993|دوي=10.1002/14651858.CD011509.pub2}}&lt;/ref&gt; يُمكن استخدام الكيتامين بدلاً من المواد الأفيونية لتسكين الألم قصير الأمد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Systematic Review and Meta-analysis of Ketamine as an Alternative to Opioids for Acute Pain in the Emergency Department|صحيفة=Academic Emergency Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Karlow N, Schlaepfer CH, Stoll CR, Doering M, Carpenter CR, Colditz GA, Motov S, Miller J, Schwarz ES|تاريخ=October 2018|المجلد=25|العدد=10|صفحات=1086–1097|pmid=30019434|دوي=10.1111/acem.13502|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد تُسبب مسكنات الألم آثارًا جانبية عكسية، مثل فرط التألم الناجم عن المواد الأفيونية (ألم شديد معمّم ناتج عن الاستخدام طويل الأمد للمواد الأفيونية). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evidence of opioid-induced hyperalgesia in clinical populations after chronic opioid exposure: a systematic review and meta-analysis|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Higgins C, Smith BH, Matthews K|تاريخ=June 2019|المجلد=122|العدد=6|صفحات=e114–e126|pmid=30915985|دوي=10.1016/j.bja.2018.09.019|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Does Opioid Tapering in Chronic Pain Patients Result in Improved Pain or Same Pain vs Increased Pain at Taper Completion? A Structured Evidence-Based Systematic Review|صحيفة=Pain Medicine|vauthors=Fishbain DA, Pulikal A|تاريخ=November 2019|المجلد=20|العدد=11|صفحات=2179–2197|pmid=30597076|دوي=10.1093/pm/pny231}}&lt;/ref&gt;

تناول السكر ( [[سوكروز|السكروز]] ) عن طريق الفم يُخفف الألم لدى حديثي الولادة الذين يخضعون لبعض الإجراءات الطبية (مثل وخز الكعب، وسحب الدم ، والحقن العضلي ). لا يُزيل السكر الألم الناتج عن [[ختان|الختان]] ، ولا يُعرف ما إذا كان يُخفف الألم في إجراءات أخرى. &lt;ref name=&quot;StevensYamada2016&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sucrose for analgesia in newborn infants undergoing painful procedures|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Stevens B, Yamada J, Ohlsson A, Haliburton S, Shorkey A|تاريخ=July 2016|المجلد=7|العدد=2|ببمد_سنترال=6457867|pmid=27420164|دوي=10.1002/14651858.CD001069.pub5}}&lt;/ref&gt; لم يؤثر السكر على النشاط الكهربائي المرتبط بالألم في أدمغة حديثي الولادة بعد ثانية واحدة من إجراء وخز الكعب. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is sucrose an effective analgesic for newborn babies?|صحيفة=Lancet|vauthors=Lasky RE, van Drongelen W|تاريخ=October 2010|المجلد=376|العدد=9748|صفحات=1201–1203|s2cid=18724497|pmid=20817245|دوي=10.1016/S0140-6736(10)61358-X}}&lt;/ref&gt; يُقلل تناول السوائل المُحلاة عن طريق الفم بشكل معتدل من معدل ومدة البكاء الناتج عن حقن التطعيم لدى الأطفال الذين تتراوح أعمارهم بين شهر واحد واثني عشر شهرًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Efficacy of sweet solutions for analgesia in infants between 1 and 12 months of age: a systematic review|صحيفة=Archives of Disease in Childhood|vauthors=Harrison D, Stevens B, Bueno M, Yamada J, Adams-Webber T, Beyene J, Ohlsson A|تاريخ=June 2010|المجلد=95|العدد=6|صفحات=406–413|pmid=20463370|دوي=10.1136/adc.2009.174227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== نفسي ===


الأفراد اللي عندهم دعم اجتماعي أكبر بيعانو من ألم أقل بسبب السرطان، و بيتناولو مسكنات أقل، و بيبلغوا عن ألم أقل وقت الولادة، و كمان بيكونوا أقل عرضة لاستخدام التخدير فوق الجافية أثناء الولادة، أو إنهم يعانوا من ألم في الصدر بعد جراحة تحويل مسار الشريان التاجي.&lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot; /&gt; يمكن للإيحاء أن يؤثر بشكل كبير على شدة الألم. أفاد حوالي 35% من الأشخاص بشعورهم براحة ملحوظة بعد تلقيهم حقنة محلول ملحي اعتقدوا أنها [[مورفين]] . يكون تأثير [[علاج وهمى|الدواء الوهمي]] هذا أكثر وضوحًا لدى الأشخاص المعرضين للقلق، لذا قد يُعزى جزء من هذا التأثير إلى انخفاض القلق، ولكنه لا يُعزى إليه بالكامل. تكون الأدوية الوهمية أكثر فعالية في تسكين الآلام الشديدة مقارنةً بالآلام الخفيفة، كما أن تأثيرها يضعف تدريجيًا مع تكرار تناولها. &lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; : 26-28 من الممكن أن ينغمس الكثيرون ممن يعانو من الألم المزمن في نشاط أو ترفيه لدرجة أنهم لا يعودون يشعرون بالألم، أو يخفّ الألم بشكل كبير : &lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot; /&gt; 22-23 


عدد من الدراسات التحليلية الكبيرة (meta-analyses) لقت إن التنويم الإيحائي ممكن يكون فعّال في التحكم في الألم المرتبط بإجراءات تشخيصية و جراحية عند الكبار و الأطفال، و كمان الألم المرتبط بالسرطان و الولادة.&lt;ref name=&quot;pmid18714889&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Wark DM|title=What we can do with hypnosis: a brief note|journal=The American Journal of Clinical Hypnosis|volume=51|issue=1|pages=29–36|date=July 2008|pmid=18714889|doi=10.1080/00029157.2008.10401640|s2cid=12240662}}&lt;/ref&gt;

مراجعة سنة 2007 لـ 13 دراسة لقت أدلة إن التنويم الإيحائي ممكن يقلل الألم المزمن في بعض الحالات، لكن عدد المرضى في الدراسات كان قليل، و ده بيعمل مشاكل في القوة الإحصائية، و كمان أغلب الدراسات ماكانش فيها ضوابط قوية لتأثير البلاسيبو أو التوقعات. الباحثين خلصوا إن النتائج بتدعم بشكل عام استخدام التنويم الإيحائي في علاج الألم المزمن، لكن لسه محتاجين أبحاث أكتر عشان نفهم تأثيره بشكل أدق في الحالات المختلفة من الألم المزمن.&lt;ref name=&quot;Elkins2007&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elkins G, Jensen MP, Patterson DR|title=Hypnotherapy for the management of chronic pain|journal=The International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis|volume=55|issue=3|pages=275–287|date=July 2007|pmid=17558718|pmc=2752362|doi=10.1080/00207140701338621}}&lt;/ref&gt;

=== الطب البديل ===


تحليلٌ لأفضل 13 دراسةً حول علاج الألم بالوخز بالإبر ، نُشر في يناير 2009، خلص لوجود فرقٍ طفيف في تأثير الوخز بالإبر الحقيقي و الوهمي، أو عدم الوخز على الإطلاق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups|صحيفة=BMJ|vauthors=Madsen MV, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A|تاريخ=January 2009|المجلد=338|ببمد_سنترال=2769056|pmid=19174438|دوي=10.1136/bmj.a3115}}&lt;/ref&gt; ومع ذلك، مراجعاتٌ أحدث  وجدت بعض الفوائد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Systematic review and meta-analysis of acupuncture to reduce cancer-related pain|صحيفة=European Journal of Cancer Care|vauthors=Chiu HY, Hsieh YJ, Tsai PS|تاريخ=March 2017|المجلد=26|العدد=2|s2cid=20096639|pmid=26853524|دوي=10.1111/ecc.12457|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The efficacy of acupuncture in managing patients with chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: A systemic review and meta-analysis|صحيفة=Neurourology and Urodynamics|vauthors=Chang SC, Hsu CH, Hsu CK, Yang SS, Chang SJ|تاريخ=February 2017|المجلد=36|العدد=2|صفحات=474–481|s2cid=46827576|pmid=26741647|دوي=10.1002/nau.22958}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Efficacy of Acupuncture for the Treatment of Sciatica: A Systematic Review and Meta-Analysis|صحيفة=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine|vauthors=Ji M, Wang X, Chen M, Shen Y, Zhang X, Yang J|تاريخ=2015|المجلد=2015|ببمد_سنترال=4575738|pmid=26425130|دوي=10.1155/2015/192808|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فيه كمان شواهد أولية (مش مؤكدة بشكل كامل) على فعالية بعض الأدوية العشبية.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Gagnier JJ, Oltean H, van Tulder MW, Berman BM, Bombardier C, Robbins CB|title=Herbal Medicine for Low Back Pain: A Cochrane Review|journal=Spine|volume=41|issue=2|pages=116–133|date=January 2016|pmid=26630428|doi=10.1097/BRS.0000000000001310}}&lt;/ref&gt;

في حالات [[Low back pain|آلام أسفل الظهر]] المزمنة (طويلة الأمد)، يُحدث [[Spinal manipulation|التلاعب بالعمود الفقري]] تحسناً طفيفاً [[Clinical significance|وغير ذي أهمية سريرية على]] المدى القصير في الألم والوظيفة، مقارنةً بالعلاج [[علاج وهمى|الوهمي]] والتدخلات الأخرى.  أما في حالات آلام أسفل الظهر الحادة (قصيرة الأمد)، فيُحقق التلاعب بالعمود الفقري نفس نتائج العلاجات الأخرى، مثل رعاية الطبيب العام، وأدوية تسكين الألم، والعلاج الطبيعي، والتمارين الرياضية.    البعض اهتم بالعلاقة بين فيتامين د والألم، لكن الأدلة المتوفرة حتى الآن من التجارب المضبوطة حول هذه العلاقة، باستثناء لين العظام ، غير حاسمة. &lt;ref name=&quot;Straube&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Vitamin D and chronic pain|صحيفة=Pain|vauthors=Straube S, Andrew Moore R, Derry S, McQuay HJ|تاريخ=January 2009|المجلد=141|العدد=1–2|صفحات=10–13|s2cid=17244398|pmid=19084336|دوي=10.1016/j.pain.2008.11.010}}&lt;/ref&gt;


الرابطة الدولية لدراسة الألم (IASP) تقول إنه لقلة الأدلة المستمدة من أبحاث عالية الجودة، فإنها لا تؤيد الاستخدام العام للقنب لعلاج الألم. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=IASP Position Statement on the Use of Cannabinoids to Treat Pain|مسار=https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|ناشر=iasp-pain|تاريخ-الوصول=2024-05-10|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240510095147/https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|تاريخ-الأرشيف=10 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== علم الأوبئة ==


الألم السبب الرئيسي لزيارة قسم الطوارئ في أكثر من 50% من الحالات، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The high prevalence of pain in emergency medical care|صحيفة=The American Journal of Emergency Medicine|vauthors=Cordell WH, Keene KK, Giles BK, Jones JB, Jones JH, Brizendine EJ|تاريخ=May 2002|المجلد=20|العدد=3|صفحات=165–169|pmid=11992334|دوي=10.1053/ajem.2002.32643}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ في 30% من زيارات عيادات طب الأسرة. &lt;ref name=&quot;pmid12160512&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of pain in general practice|صحيفة=European Journal of Pain|vauthors=Hasselström J, Liu-Palmgren J, Rasjö-Wrååk G|سنة=2002|المجلد=6|العدد=5|صفحات=375–385|s2cid=798849|pmid=12160512|دوي=10.1016/S1090-3801(02)00025-3}}&lt;/ref&gt; وقد أفادت العديد من الدراسات [[ايبيديميولوجيا|الوبائية]] بتفاوت كبير في معدلات انتشار الألم المزمن، حيث تراوحت بين 12% و80% من السكان. &lt;ref name=&quot;pmid20358856&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Chronic pain: a review|صحيفة=Le Journal Medical Libanais. The Lebanese Medical Journal|vauthors=Abu-Saad Huijer H|سنة=2010|المجلد=58|العدد=1|صفحات=21–27|pmid=20358856}}&lt;/ref&gt; ويزداد شيوعه مع اقتراب الناس من الموت. فقد وجدت دراسة شملت 4703 مرضى أن 26% منهم عانوا من الألم في العامين الأخيرين من حياتهم، وارتفعت هذه النسبة إلى 46% في الشهر الأخير. &lt;ref name=&quot;Death2010&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The epidemiology of pain during the last 2 years of life|صحيفة=Annals of Internal Medicine|vauthors=Smith AK, Cenzer IS, Knight SJ, Puntillo KA, Widera E, Williams BA, Boscardin WJ, Covinsky KE|تاريخ=November 2010|المجلد=153|العدد=9|صفحات=563–569|ببمد_سنترال=3150170|pmid=21041575|دوي=10.7326/0003-4819-153-9-201011020-00005}}&lt;/ref&gt;

دراسة استقصائية شملت 6636 طفلاً (تتراوح أعمارهم بين 0 و18 عامًا) أظهرت أن 54% من أصل 5424 مشاركًا عانوا من ألم خلال الأشهر الثلاثة الماضية. وأفاد ربعهم بمعاناتهم من ألم متكرر أو مستمر لمدة ثلاثة أشهر أو أكثر، بينما أفاد ثلث هؤلاء بمعاناتهم من ألم متكرر وشديد. وكانت شدة الألم المزمن أعلى لدى الفتيات، كما ازدادت تقاريرهن عن الألم المزمن بشكل ملحوظ بين سن 12 و14 عامًا &lt;ref name=&quot;pmid10863045&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain in children and adolescents: a common experience|صحيفة=Pain|vauthors=Perquin CW, Hazebroek-Kampschreur AA, Hunfeld JA, Bohnen AM, van Suijlekom-Smit LW, Passchier J, van der Wouden JC|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=51–58|s2cid=9813003|pmid=10863045|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00269-4}}&lt;/ref&gt;

== المجتمع و الثقافة ==
[[ملف:Lamani_v_kole.jpg|تصغير|[[عجلة كاثرين|عجلة الكسر]]   كانت إحدى وسائل التعذيب المستخدمة في [[اعدام|الإعدام العلني]] عن طريق كسر عظام المجرم أو ضربه حتى الموت.]]
[[ملف:TUCANDEIRA_RITUAL_-_panoramio.jpg|تصغير|شعب ماوي في البرازيل يستخدم لدغات [[النملة الرصاصه|نمل الرصاص]] عن قصد كطقس عبور إلى مرحلة الرجولة.]]


الألم الجسدي تجربة عالمية، ودافعًا قويًا لسلوك الإنسان والحيوان. ولذلك، يُستخدم الألم الجسدي سياسيًا في سياق قضايا متنوعة، مثل سياسات إدارة الألم ، ومكافحة المخدرات ، [[حقوق الحيوان|وحقوق الحيوان]] ورفاهيته ، [[تعذيب|والتعذيب]] ، والامتثال للألم . ويُعتبر كلٌّ من إلحاق الألم عمدًا وإدارته طبيًا جانبين مهمين من جوانب السلطة البيولوجية ، وهو مفهوم يشمل &quot;مجموعة الآليات التي من خلالها أصبحت الخصائص البيولوجية الأساسية للجنس البشري هدفًا لاستراتيجية سياسية&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Security, Territory, Population: Lectures at the College de France, 1977–78|vauthors=Foucault M|ناشر=Palgrave Macmillan|سنة=2007|صفحة=1}}&lt;/ref&gt;

إلحاق الألم  في سياقاتٍ مختلفة، يُستخدم عمد في صورة [[تعذيب الخدامين|عقاب بدني]] كعقاب على جريمة، أو لتأديب أو إصلاح المذنب، أو لردع السلوكيات أو المواقف غير المقبولة. في المجتمعات الغربية، كان إلحاق الألم الشديد عمدًا (التعذيب) يُستخدم أساسًا لانتزاع الاعترافات قبل إلغائه في أواخر القرن التاسع عشر. وقد اقتصر استخدام التعذيب كوسيلة لمعاقبة [[مواطنه|المواطن]] على الجرائم التي تُشكل تهديدًا خطيرًا للنسيج الاجتماعي (مثل الخيانة العظمى ). &lt;ref name=&quot;fall-rise-of-torture&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fall and Rise of Torture: A Comparative and Historical Analysis|صحيفة=Social Theory|مسار=https://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&amp;context=christopher_einolf|vauthors=Einolf C|تاريخ=2007|المجلد=25|العدد=2|صفحات=101–121|جايستور=20453071|s2cid=53345959|دوي=10.1111/j.1467-9558.2007.00300.x}}&lt;/ref&gt;


ثقافات عديد تستخدم طقوس مؤلمة كحافز للتحول النفسي. &lt;ref name=&quot;ritual-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The ritual experience: pain and the transformation of consciousness in ordeals of initiation|صحيفة=Ethos|vauthors=Morinis A|تاريخ=1985|المجلد=13|العدد=2|صفحات=150–174|جايستور=639985|دوي=10.1525/eth.1985.13.2.02a00040|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ استخدام الألم للانتقال إلى حالة &quot;التطهير والنقاء&quot; في ممارسات الجلد الذاتي الدينية (وخاصة تلك الموجودة في بعض فروع المسيحية والإسلام )، أو التنفيس الشخصي في تجارب تعليق الجسد البدائية الحديثة . &lt;ref name=&quot;flesh-journeys&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Flesh journeys: neo primitives and the contemporary rediscovery of radical body modification|صحيفة=Deviant Behavior|vauthors=Atkinson M, Young K|تاريخ=2001|المجلد=22|العدد=2|صفحات=117–146|s2cid=146525156|دوي=10.1080/016396201750065018}}&lt;/ref&gt; المعتقدات عن الألم بتلعب دور مهم في ثقافات الرياضة. ممكن يتم النظر للألم بشكل إيجابي، زي فكرة “مفيش مكسب من غير ألم”، حيث يُعتبر الألم جزء أساسي من التدريب. الثقافة الرياضية غالبًا بتطبع تجربة الألم والإصابة، وبتشجع أو بتمجّد الرياضيين اللي “بيكملو وهم متصابين”.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Pain and injury in sport: Social and ethical analysis|publisher=Routledge|year=2006|veditors=Loland S, Skirstad B, Waddington I|location=London and New York|pages=17–20|isbn=978-0-415-35704-3}}&lt;/ref&gt;

للألم أبعاد نفسية واجتماعية وجسدية، ويتأثر بشكل كبير بالعوامل الثقافية. &lt;ref name=&quot;how-culture-pain-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Culture's effects on pain assessment and management|صحيفة=The American Journal of Nursing|vauthors=Narayan MC|تاريخ=April 2010|المجلد=110|العدد=4|صفحات=38–47|pmid=20335689|دوي=10.1097/01.NAJ.0000370157.33223.6d|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== غير البشر ==

=== الحيوانات ===
[[رينيه ديكارت]] كان بيقول إن الحيوانات ماعندهاش وعي، وبالتالي ما بتجربش الألم والمعاناة زي البشر.&lt;ref name=&quot;nuffield45&quot;&gt;Working party of the Nuffield Council on Bioethics (2005).&lt;/ref&gt; [[بيرنارد رولين]] من جامعة كولورادو ستيت، وهو المؤلف الرئيسي لقانونين فدراليين في أمريكا بينظموا تسكين الألم عند الحيوانات، كتب إن الباحثين لحد الثمانينات كانوا مش متأكدين إذا الحيوانات بتحس بالألم ولا لأ، وإن الأطباء البيطريين اللي اتدربوا في أمريكا قبل 1989 كانوا بيتعلموا ببساطة يتجاهلوا ألم الحيوانات. أما قدرة الحيوانات اللافقارية زي الحشرات على الإحساس بالألم والمعاناة فده لسه مش واضح.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sherwin CM|title=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|journal=Animal Welfare|date=February 2001|volume=10|issue=1|pages=103–118|doi=10.1017/S0962728600023551|s2cid=54126137|url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|access-date=22 December 2021|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Lockwood JA|year=1987|title=The Moral Standing of Insects and the Ethics of Extinction|jstor=3495093|journal=The Florida Entomologist|volume=70|issue=1|pages=70–89|doi=10.2307/3495093|bibcode=1987FlEnt..70...70L|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=DeGrazia D, Rowan A|title=Pain, suffering, and anxiety in animals and humans|journal=Theoretical Medicine|volume=12|issue=3|pages=193–211|date=September 1991|pmid=1754965|doi=10.1007/BF00489606|s2cid=34920699}}&lt;/ref&gt;

المتخصصين بيعتقدو إن كل الفقاريات قادرة على الإحساس بالألم، و إن بعض اللافقاريات زي الأخطبوط ممكن كمان تحس بالألم.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|صحيفة=Animal Welfare|مسار=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|vauthors=Sherwin CM|تاريخ=February 2001|المجلد=10|العدد=1|صفحات=103–118|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|تاريخ-الأرشيف=7 March 2022|تاريخ-الوصول=22 December 2021|s2cid=54126137|دوي=10.1017/S0962728600023551|url-status=live}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSherwin2001&quot;&gt;Sherwin CM (February 2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Invertebrates Feel Pain?|مسار=https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|ناشر=The [[Parliament of Canada]]|تاريخ-الوصول=11 June 2008|صحيفة=The Senate Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100106084119/https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|تاريخ-الأرشيف=6 January 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Question of Pain in Invertebrates|صحيفة=Institute for Laboratory Animal Research Journal|مسار=https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|vauthors=Smith JA|سنة=1991|المجلد=33|صفحات=1–2|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111008212237/https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|تاريخ-الأرشيف=8 October 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أما وجود الألم لدى الحيوانات فغير معروف، لكن يمكن الاستدلال عليه من خلال ردود الفعل الجسدية والسلوكية، &lt;ref name=&quot;pmid7715946&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The formalin test: scoring properties of the first and second phases of the pain response in rats|صحيفة=Pain|vauthors=Abbott FV, Franklin KB, Westbrook FR|تاريخ=January 1995|المجلد=60|العدد=1|صفحات=91–102|s2cid=35448280|pmid=7715946|دوي=10.1016/0304-3959(94)00095-V}}&lt;/ref&gt; مثل سحب الكف من مختلف المؤثرات الميكانيكية المؤلمة لدى القوارض. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A machine-vision approach for automated pain measurement at millisecond timescales|صحيفة=eLife|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Jones JM, Foster W, Twomey CR, Burdge J, Ahmed OM, Pereira TD, Wojick JA, Corder G, Plotkin JB, Abdus-Saboor I|تاريخ=August 2020|المجلد=9|ببمد_سنترال=7434442|pmid=32758355|دوي=10.7554/eLife.57258|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
رغم قدرة [[نبات|النباتات]] ، ككائنات حية، على إدراك المؤثرات الجسدية والأضرار والتواصل بشأنها، إلا أنها لا تشعر بالألم ببساطة لافتقارها إلى مستقبلات الألم والأعصاب والدماغ، &lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Plants Feel Pain?|مسار=https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الوصول=8 January 2023|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=2016|مؤلف=Petruzzello|الأول=Melissa|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230905171721/https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الأرشيف=5 September 2023|url-status=live|اقتباس=Given that plants do not have pain receptors, nerves, or a brain, they do not feel pain as we members of the animal kingdom understand it. Uprooting a carrot or trimming a hedge is not a form of botanical torture, and you can bite into that apple without worry.}}&lt;/ref&gt; وبالتالي، إلى الوعي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Anesthetics and plants: no pain, no brain, and therefore no consciousness|صحيفة=Protoplasma|مؤلف=Draguhn|الأول=Andreas|تاريخ=2021|لغة=|ناشر=Springer|المجلد=258|العدد=2|صفحات=239–248|id=32880005|مؤلف2=Mallatt|مؤلف3=Robinson|جايستور=|issn=|الأول2=Jon M.|الأول3=David G.|ببمد_سنترال=7907021|بيب_كود=2021Prpls.258..239D|zbl=|pmid=32880005|دوي=10.1007/s00709-020-01550-9|mr=|jfm=}}&lt;/ref&gt; من المعروف أن العديد من النباتات تستشعر المؤثرات الميكانيكية وتستجيب لها على المستوى الخلوي، وبعضها، مثل [[خناق الذباب|صائد الذباب]] أو نبات [[ميموسا بوديكا|لا تلمسني]] ، معروف بقدراته الحسية الواضحة. &lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt; ومع ذلك، لا يشعر أي فرد من المملكة النباتية بالألم، على الرغم من قدرته على الاستجابة لأشعة الشمس والجاذبية والرياح وأي مؤثرات خارجية أخرى كلسعات الحشرات، لافتقاره إلى الجهاز العصبي. والسبب الرئيسي في ذلك هو أنه، على عكس أفراد [[حيوان|المملكة الحيوانية]] الذين تتشكل نجاحاتهم وإخفاقاتهم التطورية بفعل المعاناة، فإن تطور النباتات يتشكل ببساطة بفعل الحياة والموت. &lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt;

== انظر أيضاً ==

* الشعور ، حالة إدراكية من التجربة الواعية.
* التكيف اللذيذ ، هو الميل إلى العودة بسرعة إلى مستوى مستقر نسبيًا من السعادة على الرغم من الأحداث الإيجابية أو السلبية الكبرى
* الألم (الفلسفة) ، فرع من الفلسفة يهتم بالمعاناة والألم الجسدي
* الألم والمعاناة ، المصطلح القانوني للإجهاد الجسدي والنفسي الناجم عن الإصابة
* المعاناة ، وهي تجربة من عدم الارتياح أو النفور، وربما ترتبط بإدراك الضرر أو التهديد بالضرر لدى الفرد.

== ملاحظات توضيحية ==
{{Notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|عنوان=Chasing Pain: The Search for a Neurobiological Mechanism|vauthors=Casey K|تاريخ=2019|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|isbn=978-0-19-088023-1}}
* Allison Parshall, &quot;Pain Language: The sound of 'ow' transcends borders&quot;, ''Scientific American'', vol. 332, no. 2 (February 2025), pp. 16–18.   &quot;Many [[لغه|languages]] have an interjection word for expressing pain. [Katarzyna Pisanski ''et al.'', writing in the ''Journal of the Acoustical Society of America'', have] found that pain interjections tend to contain the vowel sound 'ah' (written as [a] in the [[ألف-به دوليه صوتيه|International Phonetic Alphabet]]) and letter combinations that incorporate it, such as 'ow' and 'ai.' These patterns may point back to the origins of human language itself.&quot; (p. 16.) &quot;Researchers are continually discovering cases of symbolism, or sound iconicity, in which a word's intrinsic nature has some connection to its meaning. These cases run counter to decades of linguistic theory, which had regarded language as fundamentally arbitrary... [Many words onomatopoeically imitate a sound. Also] there's the 'bouba-kiki' effect, whereby people from varying cultures are more likely to associate the nonsense word 'bouba' with a rounded shape and 'kiki' with a spiked one.... [S]omehow we all have a ''feeling'' about this,' says Aleksandra Ćwiek... [She and her colleagues have] show[n] that people associate the trilled 'R' sound with roughness and the 'L' sound with smoothness. Mark Dingemanse... in 2013 found [that] the conversational 'Huh?' and similar words in other languages may be universal.&quot; (p. 18.)

== روابط خارجية ==
{{تصنيف كومونز}}{{ويكيكوت}}{{روابط شخص}}

* [https://plato.stanford.edu/entries/pain/ &quot;الألم&quot;] ، ''موسوعة ستانفورد للفلسفة''
{{Medical resources|ICD11={{ICD11|MG30}} (chronic), {{ICD11|MG31}} (acute), {{ICD11|8E43.00}} (phantom pain)|ICD10={{ICD10|R52}}|ICD9={{ICD9|338}}|MedlinePlus=002164|DiseasesDB=9503|MeshID=D010146}}{{Emotion-footer}}{{Neuroscience}}{{Pain}}{{Somatosensory system}}{{Sensation and perception}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:نظام احساس]]
[[تصنيف:الم]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>6d2mfjf5j3mvvyqfa19uiyjsla4my12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024439</id>
      <parentid>13024438</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الذين  ←  اللى   (6)، أستراليا ← اوستراليا، أكبر ← اكبر (3)،  الذي  ←  اللى  (14)،  في عام  ←   سنة   (4)،  أيضًا  ←  كمان  (2)،  منذ  ←  من  (3)،  التي  ←  اللى  (16)،  وفقًا  ←  حسب   (4)،  لأفضل  ←  احسن  ، أفضل  ← احسن ، والذي  ←  اللى ،  الولايات المتحدة ←  امريكا،  والتي  ←  اللى  (3)،  عادةً  ←  فى العاده  (5)، عامًا ←  سنه  (2)، في عام  ←  سنة ،  فقط  ←  بس  (2)، غالبًا ← فى الغالب  (10)، أمام ← قدام (3)، لذلك  ←  علشان كده ، سنوات ← سنين ،  الآن  ←  دلوقتى ،  ثم...</comment>
      <origin>13024439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122483" sha1="1948omy4ktt0jx93djml99g0ubhz0ot" xml:space="preserve">{{معلومات مرض}}

'''الألم''' هو إحساس مزعج غالب ما ينتج عن محفزات شديدة أو ضارة. وتعرف الرابطة الدولية لدراسة الألم الألم بأنه &quot;تجربة [[حواس الانسان الخمسه|حسية]] [[انفعال (سايكولوجيا)|وعاطفية]] غير سارة مرتبطة بتلف الأنسجة الفعلى أو المحتمل، أو تشبه تلك المرتبطة به&quot;.

الألم الحيوانات يدفع للانسحاب من المواقف المؤذية، وحماية الجزء المصاب من الجسم وقت شفائه، وتجنب تجارب مماثلة فى المستقبل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Understanding Pain: Exploring the Perception of Pain|vauthors=Cervero F|تاريخ=2012|ناشر=MIT Press|مكان=Cambridge, Mass.|صفحات=Chapter 1|أكلس=809043366|isbn=978-0-262-30543-3}}&lt;/ref&gt; يزول معظم الألم بمجرد زوال المؤثر الضار وشفاء الجسم، ولكنه قد بيستمر رغم زوال المؤثر والشفاء الظاهرى للجسم. أحيان ينشأ الألم فى غياب أى محفز أو ضرر أو مرض ممكن اكتشافه.&lt;ref name=&quot;Raj_2007&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=In: The Handbook of Chronic Pain|vauthors=Raj PP|ناشر=Nova Biomedical Books|سنة=2007|الفصل=Taxonomy and classification of pain|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014627/https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-60021-044-0}}&lt;/ref&gt;

الألم السبب الاكتر شيوع لاستشارة الأطباء فى معظم الدول المتقدمة.&lt;ref name=&quot;painreview&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caring for patients with chronic pain: pearls and pitfalls|صحيفة=The Journal of the American Osteopathic Association|vauthors=Debono DJ, Hoeksema LJ, Hobbs RD|تاريخ=August 2013|المجلد=113|العدد=8|صفحات=620–7|pmid=23918913|دوي=10.7556/jaoa.2013.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Turk &amp; Dennis 2004&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What should be the core outcomes in chronic pain clinical trials?|صحيفة=Arthritis Research &amp; Therapy|vauthors=Turk DC, Dworkin RH|سنة=2004|المجلد=6|العدد=4|صفحات=151–4|ببمد_سنترال=464897|pmid=15225358|دوي=10.1186/ar1196|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و هو عرض رئيسى فى كتير من الحالات الطبية، و ممكن  يؤثر سلب على جودة حياة الشخص ووظايفه العامة.&lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment of pain|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Breivik H, Borchgrevink PC, Allen SM, Rosseland LA, Romundstad L, Hals EK, Kvarstein G, Stubhaug A|تاريخ=July 2008|المجلد=101|العدد=1|صفحات=17–24|pmid=18487245|دوي=10.1093/bja/aen103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; يعانى الأشخاص المصابون بالألم من ضعف فى التركيز، والذاكرة العاملة ، والمرونة الذهنية ، وسرعة حل المشكلات ومعالجة المعلومات، كما أنهم اكتر عرضة للإصابة بالتهيج والاكتئاب والقلق.

مسكنات الألم البسيطة اللى تُصرف بدون وصفة طبية مفيدة فى 20% ل70% من حالات الألم الحاد الشائعة، زى الألم اللى بعد كده   لخلع الأسنان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain – an overview of Cochrane reviews|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Moore RA, Wiffen PJ, Derry S, Maguire T, Roy YM, Tyrrell L|تاريخ=November 2015|المجلد=11|العدد=11|ببمد_سنترال=6485506|pmid=26544675|دوي=10.1002/14651858.CD010794.pub2}}&lt;/ref&gt; و ممكن  بتأثر العوامل النفسية، كالدعم الاجتماعى ، والعلاج السلوكى المعرفى ، و الإثارة، أو تشتيت الانتباه، على شدة الألم أو مدى انزعاجه.&lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Social Outcast: Ostracism, Social Exclusion, Rejection, &amp; Bullying (Sydney Symposium of Social Psychology)|vauthors=Eisenberger NI, Lieberman M|ناشر=Psychology Press|سنة=2005|veditors=Williams KD|مكان=East Sussex|صفحات=131–150|الفصل=Why it hurts to be left out: The neurocognitive overlap between physical and social pain|تاريخ-الوصول=18 February 2024|مسار-الفصل=https://www.academia.edu/621614|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240710180118/https://www.academia.edu/621614|تاريخ-الأرشيف=10 July 2024|url-status=live|دوي=10.4324/9780203942888-14|isbn=978-1-84169-424-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;/ref&gt;

== أصل الكلمة ==

كلمة ألم بمعنى الوجع أصلها عربى قديم من الجذر أ لم، وده جذر مرتبط بالإحساس بالوجع والمعاناة. من نفس الجذر فيه كلمات زى “يألم” و“أليم” اللى معناها مؤلم. فببساطة، كلمة ألم جاية من أصل لغوى بيوصف الإحساس بالوجع سواء كان جسدى أو نفسى.

كلمة ''peyn'' وردت لأول مرة فى اللغة الإنجليزية سنة 1297، هيا مشتقة من الكلمة الفرنسية القديمة ''peine'' ، اللى بدورها مشتقة من [[لاتينى|الكلمة اللاتينية]] ''poena'' اللى تعنى &quot;عقاب، عقوبة&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Poena|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|صحيفة=A Latin Dictionary|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202944/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Lewis CT, Short C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Multimodal Postcesarean Delivery Analgesia|صحيفة=Clinics in Perinatology|مسار=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0095510813000638|مؤلف=Lavoie|الأول=Anne|تاريخ=2013-09-01|سلسلة=Pain Management in the Peripartum Period|لغة=en|المجلد=40|العدد=3|صفحات=443–455|url-access=subscription|مؤلف2=Toledo|issn=0095-5108|الأول2=Paloma|pmid=23972750|دوي=10.1016/j.clp.2013.05.008}}&lt;/ref&gt; (وتعنى كمان &quot;عذاب، مشقة، معاناة&quot; فى اللاتينية المتأخرة)، ومن [[يونانى|الكلمة اليونانية]] ποινή ( ''poine'' )، اللى تعنى عموم &quot;ثمن مدفوع، عقوبة، جزاء&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ποινή|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|صحيفة=A Greek-English Lexicon|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202951/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Liddell HG, Scott R}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain|مسار=https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110728085534/https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|تاريخ-الأرشيف=28 July 2011|عبر=Online Etymology Dictionary}}&lt;/ref&gt;

== تصنيف ==
فى كتير من الحالات، يندرج الألم ضمن فئة واحدة أو مجموعة من 3 فئات:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain &amp;#124; National Institute of Neurological Disorders and Stroke|مسار=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الوصول=12 March 2025|صحيفة=www.ninds.nih.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250304174721/https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الأرشيف=4 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* الألم الحسى (الناجم عن [[التهاب]] أو تلف الأنسجة اللى يُنشّط مستقبلات الألم).&lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;/ref&gt; يُقسّم الألم الحسى لألم &quot;سطحي&quot; و ألم &quot;عميق&quot;. وينقسم الألم العميق لقسمين: ألم &quot;جسدى عميق&quot; و ألم &quot;حشوى عميق&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Loeser D, Bonica JJ|طبعة=3|مكان=Philadelphia|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt;
* الألم العصبى (الناجم عن تلف أو خلل فى [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] ).&lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTreedeRiefBarkeAziz2015&quot;&gt;Treede, Rolf-Detlef; Rief, Winfried; Barke, Antonia; Aziz, Qasim; Bennett, Michael I.; Benoliel, Rafael; Cohen, Milton; Evers, Stefan; Finnerup, Nanna B. (June 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; يُقسم الألم العصبى لنوعين: &quot; محيطى &quot; (مصدره الجهاز العصبى المحيطى ) و&quot; [[جهاز عصبى مركزى|مركزى]] &quot; (مصدره الدماغ والحبل الشوكى).&lt;ref name=&quot;Bogduk1994&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212|عنوان=Classification of chronic pain: descriptions of chronic pain syndromes and definitions of pain terms|vauthors=Bogduk N, Merskey H|ناشر=IASP Press|سنة=1994|طبعة=second|مكان=Seattle|صفحة=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212 212]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Diagnostic Methods for Neuropathic Pain: A Review of Diagnostic Accuracy Rapid Response Report: Summary with Critical Appraisal.|تاريخ=April 2015|ناشر=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|pmid=26180859}}&lt;/ref&gt; فى الغالب   يوصف الاعتلال العصبى المحيطى بأنه &quot;حارق&quot; أو &quot;وخز&quot; أو &quot;كهربائي&quot; أو &quot;طاعن&quot; أو &quot;تنميل&quot;.&lt;ref name=&quot;Paice2003&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|تاريخ=Jul–Aug 2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=2010-01-07|تاريخ-الوصول=2010-05-03|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt;
* الألم النخاعى هو ألم ينشأ على رغم من عدم وجود دليل واضح على تلف الأنسجة أو الجهاز الحسى الجسدى اللى يسبب الألم.&lt;ref name=&quot;L&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociplastic pain: towards an understanding of prevalent pain conditions|صحيفة=Lancet|vauthors=Fitzcharles MA, Cohen SP, Clauw DJ, Littlejohn G, Usui C, Häuser W|تاريخ=May 2021|المجلد=397|العدد=10289|صفحات=2098–2110|s2cid=235245552|pmid=34062144|دوي=10.1016/S0140-6736(21)00392-5}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم  سنة  1994، أوصت باستخدام سمات محددة لوصف ألم المريض:

# المنطقة المصابة من الجسم ( مثل البطن أو الأطراف السفلية)
# الجهاز اللى ممكن يكون  خلله سبب للألم ( مثل الجهاز العصبى أو الجهاز الهضمى)
# مدة ونمط الحدوث
# شدة
# السبب &lt;ref name=&quot;Merskey_Bogduk&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3|عنوان=Classification of Chronic Pain|vauthors=Merskey H, Bogduk N|ناشر=International Association for the Study of Pain|سنة=1994|طبعة=2 nd|مكان=Seattle|صفحات=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3 3 &amp; 4]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt;

=== المزمن مقابل الحاد ===
{{Main|Chronic pain}}
الألم  فى العاده  يكون عابر، علشان بيستمر لحد زوال المؤثر المؤلم أو شفاء الضرر أو المرض الأساسى. لكن بعض الحالات المؤلمة، زى التهاب المفاصل الروماتويدى ، والاعتلال العصبى المحيطى ، والسرطان ، و الألم مجهول السبب ، قد تستمر لسنين . بيتقال على الألم اللى بيستمر لفترة طويلة اسم &quot; مزمن &quot; أو &quot;مستمر&quot;، فى الوقت نفسه بيتقال على الألم اللى يزول بسرعة اسم &quot; حاد &quot;. تقليدى، اعتمد التمييز بين الألم الحاد والمزمن على فترة زمنية اعتباطية بين بدايته ونهايته؛ واكتر المؤشرات استخدام هما 3 أشهر و6 أشهر من بداية الألم، &lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Turk DC, Okifuji A|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Bonica JJ, Loeser JD, Chapman CR, Turk DC|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Pain terms and taxonomies of pain|isbn=978-0-7817-6827-6}}&lt;/ref&gt;  رغم ان بعض المنظرين والباحثين حددوا الانتقال من الألم الحاد لالمزمن عند 12 شهر :&lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt; 93 يستخدم البعض مصطلح &quot;حاد&quot; للألم اللى بيستمر لأقل من 30 يوم، و&quot;مزمن&quot; للألم اللى بيستمر لمدة ستة أشهر على الأقل، و&quot;شبه حاد&quot; للألم اللى بيستمر من شهر لستة أشهر.&lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/painmanagementpr00wein|عنوان=Pain management: a practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|ناشر=CRC Press|سنة=2002|veditors=Weiner R|مكان=Boca Raton|صفحات=[https://archive.org/details/painmanagementpr00wein/page/n60 28]|الفصل=Classification of pain|url-access=limited|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; ويُاتعرف مصطلح &quot;الألم المزمن&quot; تعريف بديل شائع، مافيهوش  مدة محددة، بأنه &quot;ألم يمتد لما بعد فترة الشفاء المتوقعة&quot;.&lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt; ويمكن تصنيف الألم المزمن ل&quot; ألم مرتبط بالسرطان &quot; أو &quot;ألم حميد&quot;.&lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot; /&gt;

=== ألم اللمس ===
الألم اللمسى هو ألم يُشعر به استجابةً لمحفز غير مؤلم فى العادة.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Allodynia and hyperalgesia in neuropathic pain: clinical manifestations and mechanisms|صحيفة=The Lancet. Neurology|vauthors=Jensen TS, Finnerup NB|تاريخ=September 2014|المجلد=13|العدد=9|صفحات=924–935|s2cid=25011309|pmid=25142459|دوي=10.1016/s1474-4422(14)70102-4}}&lt;/ref&gt; مش له وظيفة بيولوجية، وبيتصنف حسب خصايص المحفزات لبرودة، حرارة، لمس، ضغط، أو وخزة إبرة.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lolignier 133–139&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanical allodynia|صحيفة=Pflügers Archiv|vauthors=Lolignier S, Eijkelkamp N, Wood JN|تاريخ=January 2015|المجلد=467|العدد=1|صفحات=133–139|ببمد_سنترال=4281368|pmid=24846747|دوي=10.1007/s00424-014-1532-0}}&lt;/ref&gt;

=== فانتوم ===

الألم الوهمى هو ألم يُشعر به فى جزء من الجسم تم بتره أو ما بقاش الدماغ يتلقى منه إشارات. و هو نوع من أنواع الألم العصبى.&lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot; /&gt; معدل انتشار ألم الطرف الوهمى عند مبتورى الأطراف العلوية حوالى 82%، ولدى مبتورى الأطراف السفلية 54%.&lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom pain and phantom sensations in upper limb amputees: an epidemiological study|صحيفة=Pain|مسار=https://research.rug.nl/en/publications/phantom-pain-and-phantom-sensations-in-upper-limb-amputees(8dd1fc12-cc0d-400b-aef1-72ed0443f9ad).html|vauthors=Kooijman CM, Dijkstra PU, Geertzen JH, Elzinga A, van der Schans CP|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=33–41|hdl-access=free|hdl=11370/26b8c3c6-9dc1-403b-9c74-b63f3067a547|s2cid=7565030|pmid=10863043|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00264-5}}&lt;/ref&gt; لقت  واحده من الدراسات أن 72% من المرضى بيعانو من ألم الطرف الوهمى بعد ثمانية أيام من البتر، و بعد ستة أشهر، أبلغ 67% منهم عن ذلك.&lt;ref name=&quot;pmid6657285&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom limb, phantom pain and stump pain in amputees during the first 6 months following limb amputation|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=November 1983|المجلد=17|العدد=3|صفحات=243–256|s2cid=10304696|pmid=6657285|دوي=10.1016/0304-3959(83)90097-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid3991231&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Immediate and long-term phantom limb pain in amputees: incidence, clinical characteristics and relationship to pre-amputation limb pain|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=March 1985|المجلد=21|العدد=3|صفحات=267–278|s2cid=24358789|pmid=3991231|دوي=10.1016/0304-3959(85)90090-9}}&lt;/ref&gt; يعانى بعض مبتورى الأطراف من ألم مستمر يتفاوت فى شدته أو طبيعته؛ فى الوقت نفسه يعانى تانيين من نوبات ألم متعددة يومى، أو قد يتكرر الألم بوتيرة أقل. فى الغالب   يوصف ده الألم بأنه طاعن، أو ساحق، أو حارق، أو متشنج. إذا استمر الألم لفترة طويلة، فقد تبقا أجزاء من الجسم السليم حساسة، بحيث يؤدى لمسها لالشعور بألم فى الطرف الوهمى. : يصاحب ألم الطرف الوهمى التبول أو التبرز .&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt; 61–69 

حقن التخدير الموضعى فى الأعصاب أو المناطق الحساسة ممكن يخفف ألم الطرف المبتور لأيام أو أسابيع، و أحيان بشكل دائم فى بعض الحالات، رغم إن مفعول الدوا نفسه بيروح خلال ساعات. وكمان الحقن بكميات صغيرة من محلول ملحى مركز فى الأنسجة الرخوة بين الفقرات ممكن يسبب ألم موضعى ينتشر للطرف الوهمى لمدة حوالى عشر دقايق، وبعدها ممكن ييجى فترة راحة جزئية أو كاملة من الألم تستمر ساعات أو أسابيع أو لحد أكتر.

كمان الاهتزاز القوى أو التحفيز الكهربائى للطرف المبتور، أو استخدام تيار كهربائى من أقطاب مزروعة جراحى على الحبل الشوكي، ممكن يقلل الألم عند بعض المرضى.&lt;ref name=&quot;The challenge of pain3&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;

العلاج بصندوق المراية بيعمل إحساس وهمى بالحركة واللمس فى الطرف المفقود، وده ممكن يساعد فى تقليل الألم.&lt;ref name=&quot;pmid8637922&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Ramachandran VS, Rogers-Ramachandran D|title=Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=263|issue=1369|pages=377–386|date=April 1996|pmid=8637922|doi=10.1098/rspb.1996.0058|bibcode=1996RSPSB.263..377R|s2cid=4819370}}&lt;/ref&gt;

الشلل السفلي، اللى هو فقدان الإحساس والتحكم الحركى بعد إصابة شديدة فى الحبل الشوكي، ممكن ييجى معاه ألم فى منطقة الحزام عند مستوى الإصابة، أو ألم داخلى بسبب امتلاء المثانة أو الأمعاء، أو عند نسبة من المرضى (حوالى 5 لـ 10%) ألم وهمى فى مناطق مافيهاش إحساس خالص. الألم ده فى الغالب  بيبدأ كحرقان أو وخز، وممكن يتطور لألم شديد اوى أو إحساس زى نار ماشية فى الرجلين أو سكينة بتغرز فى اللحم. ممكن يبتدى فور أو يتأخر سنين بعد الإصابة. ونادر ما الجراحة بتدى راحة دائمة.&lt;ref name=&quot;The challenge of pain3&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;{{rp|61–69}}

=== مفاجئ ===
الألم المفاجئ هو ألم عابر بيظهر فجأة ولا يستجيب للعلاجات المعتادة لتسكين الألم . و هو شائع بين مرضى السرطان اللى  بيعانو فى العاده من ألم مزمن يُسيطر عليه بشكل جيد بالأدوية، ولكنهم قد يتعرضون أحيان لنوبات ألم شديدة تتجاوز تأثير الأدوية. تختلف خصايص الألم المفاجئ عند مرضى السرطان من شخص لآخر، و تعتمد على السبب. قد يتطلب علاج الألم المفاجئ استخدام مكثف للمواد الأفيونية ، بما فيها الفنتانيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Breakthrough cancer pain: review of prevalence, characteristics and management|صحيفة=Indian Journal of Palliative Care|vauthors=Mishra S, Bhatnagar S, Chaudhary P, Rana SP|تاريخ=January 2009|المجلد=15|العدد=1|صفحات=14–18|ببمد_سنترال=2886208|pmid=20606850|دوي=10.4103/0973-1075.53506|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Use of opioid analgesics in the treatment of cancer pain: evidence-based recommendations from the EAPC|صحيفة=The Lancet. Oncology|مسار=https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|vauthors=Caraceni A, Hanks G, Kaasa S, Bennett MI, Brunelli C, Cherny N, Dale O, De Conno F, Fallon M, Hanna M, Haugen DF, Juhl G, King S, Klepstad P, Laugsand EA, Maltoni M, Mercadante S, Nabal M, Pigni A, Radbruch L, Reid C, Sjogren P, Stone PC, Tassinari D, Zeppetella G|تاريخ=February 2012|المجلد=13|العدد=2|صفحات=e58–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141019205001/https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 October 2014|تاريخ-الوصول=7 March 2022|pmid=22300860|دوي=10.1016/S1470-2045(12)70040-2}}&lt;/ref&gt;

=== انعدام الرموز و عدم الحساسية ===
[[ملف:No_pain._Science_Museum_Painless_Exhibition_Series.webm|تصغير|مريض وطبيب يناقشان عدم الإحساس الخلقى بالألم.]]

القدرة على الشعور بالألم ضرورية للحماية من الإصابة والتعرف على وجودها. و بيحصل تسكين الألم العرضى فى ظروف خاصة، زى ما هو الحال فى حالة الحماس وقت ممارسة الرياضة أو الحرب: فقد لا يشعر الجندى فى ساحة المعركة بأى ألم لساعات طويلة نتيجة بتر  واحد من أطرافه أو إصابة بالغة تانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/measurementofsub0000beec|عنوان=Measurement of subjective responses|vauthors=Beecher HK|تاريخ=1959|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

مع ان الشعور بعدم الراحة جزء أساسى من تعريف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) للألم، &lt;ref name=&quot;IASPdef&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=International Association for the Study of Pain: Pain Definitions|مسار=https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الوصول=12 January 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150113000208/https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الأرشيف=13 January 2015|اقتباس=Pain is an unpleasant sensory and emotional experience associated with actual or potential tissue damage, or described in terms of such damage}}&lt;/ref&gt; فإنه من الممكن عند بعض المرضى إحداث حالة معروفه باسم &quot;انعدام رمزية الألم&quot;، اللى بتتوصف بأنها ألم شديد خالى من الشعور بعدم الراحة، و ده  عن طريق حقن [[مورفين|المورفين]] أو الجراحة النفسية .  يُبلغ دول  المرضى عن شعورهم بالألم، لكنهم لا ينزعجون منه؛ فهم يُدركون الإحساس بالألم، لكنهم لا يُعانون منه إلا قليل أو لا يُعانون منه  .&lt;ref name=&quot;asymbolia&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|عنوان=Feeling pain and being in pain|vauthors=Grahek N|تاريخ=2007|ناشر=MIT Press|طبعة=2nd|مكان=Cambridge, Mass.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080927042509/https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|تاريخ-الأرشيف=27 September 2008|isbn=978-0-262-51732-4}}&lt;/ref&gt; كما ممكن يكون  عدم الاكتراث بالألم موجودًا من الولادة فى حالات نادرة؛ علشان بتبيين الفحوصات الطبية أن أعصاب دول  الأشخاص طبيعية، ويجدون الألم مزعج ، لكنهم لا يتجنبون تكرار مُحفز الألم.&lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Congenital insensitivity to pain: an update|صحيفة=Pain|vauthors=Nagasako EM, Oaklander AL, Dworkin RH|تاريخ=February 2003|المجلد=101|العدد=3|صفحات=213–219|s2cid=206055264|pmid=12583863|دوي=10.1016/S0304-3959(02)00482-7}}&lt;/ref&gt;

== نظرية ==

=== تاريخى ===

قبل الاكتشاف الحديث نسبى [[خليه عصبيه|للخلايا العصبية]] ودورها فى الألم، طُرحت وظايف جسدية مختلفة لتفسير الألم. و ظهرت شوية نظريات متنافسة حول الألم بين الإغريق القدام: فقد اعتقد [[هيبوكراتيس|أبقراط]] أنه ناتج عن خلل فى توازن السوائل الحيوية .  وفى القرن الحداشر، افترض [[ابن سينا]] وجود عدد من الحواس الحسية، بما فيها اللمس و الألم و الإثارة.&lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain: History and present status|صحيفة=American Journal of Psychology|vauthors=Dallenbach KM|تاريخ=July 1939|المجلد=52|العدد=3|صفحات=331–347|جايستور=1416740|دوي=10.2307/1416740}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Jan_Baptist_Weenix_-_Portrait_of_René_Descartes.jpg|يسار|تصغير|صورة [[رينيه ديكارت]] بريشة [[چان باپتيسانت وينيكس|جان بابتيست وينيكس]] ، 1647-1649]]

رينيه ديكارت  سنة  1644، افترض أن الألم اضطراب ينتقل عبر الألياف العصبية لحد يوصل للدماغ.&lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain: psychological perspectives|vauthors=Melzack R, Katz J|ناشر=Lawrence Erlbaum Associates, Publishers|سنة=2004|veditors=Craig KD, Hadjistavropoulos T|مكان=Mahwah, N.J|الفصل=The Gate Control Theory: Reaching for the Brain|isbn=978-0-415-65061-8}}&lt;/ref&gt; مهدت أعمال ديكارت وابن سينا الطريق لظهور ''نظرية التخصص'' فى القرن التسعتاشر. رأت نظرية التخصص الألم على أنه &quot;إحساس محدد، له جهازه الحسى الخاص به، مستقل عن اللمس والحواس التانيه&quot;.&lt;ref name=&quot;Bonica1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The management of pain|vauthors=Bonica JJ|ناشر=Lea &amp; Febiger|سنة=1990|طبعة=2|المجلد=1|مكان=London|صفحة=7|الفصل=History of pain concepts and therapies|isbn=978-0-8121-1122-4}}&lt;/ref&gt; وبرزت نظرية تانيه فى القرنين  التمنتاشر والتاسع عشر، هيا ''نظرية الكثافة'' ، اللى لم تعتبر الألم نمط حسى فريدًا، لكن حالة انفعالية ناتجة عن محفزات أقوى من المعتاد، زى الضوء الشديد أو الضغط أو درجة الحرارة العالية.&lt;ref name=&quot;Finger&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Origins of neuroscience: a history of explorations into brain function|vauthors=Finger S|ناشر=Oxford University Press|سنة=2001|مكان=US|صفحة=149|isbn=978-0-19-514694-3}}&lt;/ref&gt; و  نص تسعينيات القرن التسعتاشر، كان علما وظايف ''الأعضاء'' و الأطباء يدعمون نظرية التخصص بشكل أساسي، فى الوقت نفسه أيد علما النفس فى الغالب ''نظرية الكثافة'' . إلا أنه بعد سلسلة من الملاحظات الاكلينيكيه اللى عملها هنرى هيد وتجارب [[ماكسيميليان فون فراى|ماكس فون فراى]] ، تحول علما النفس ل''نظرية التخصص'' بشكل جماعى بالتقريب . بحلول نهاية القرن، قدمت معظم كتب علم وظايف الأعضاء وعلم النفس ''خصوصية'' الألم كحقيقة.&lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bonica1&quot; /&gt;

=== حديث ===
[[ملف:Schematic_of_cortical_areas_involved_with_pain_processing_and_fMRI.jpg|يسار|تصغير|مناطق القشرة الدماغية المرتبطة بالألم]]
بعض الألياف الحسية لا تُميّز بين المنبهات المؤلمة و مش المؤلمة، فى الوقت نفسه تستجيب ألياف تانيه (أى مستقبلات الألم ) بس للمنبهات المؤلمة عالية الشدة. عند الطرف المحيطى لمستقبل الألم، بتولد المنبهات المؤلمة تيارات كهربائية، تتجاوز عتبة معينة، تُرسل [[جهد الفعل|إشارات]] عبر الليف العصبى للنخاع الشوكى. وتُحدد &quot;خصوصية&quot; مستقبل الألم (سواء أكانت استجابته للخصايص الحرارية أو الكيميائية أو الميكانيكية لبيئته) بنوع قنوات الأيونات اللى بيعبر عنها عند طرفه المحيطى. لحد الآن، تم تحديد عشرات الأنواع من قنوات أيونات مستقبلات الألم، ولسه وظايفها الدقيقة قيد الدراسة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociceptors{{snd}}noxious stimulus detectors|صحيفة=Neuron|vauthors=Woolf CJ, Ma Q|تاريخ=August 2007|المجلد=55|العدد=3|صفحات=353–364|s2cid=13576368|pmid=17678850|دوي=10.1016/j.neuron.2007.07.016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

إشارة الألم تنتقل من المحيط لالحبل الشوكى عبر ألياف A-delta و C. ولأن ألياف A-delta اكتر سمك من ألياف C، ومغلفة بغلاف رقيق من مادة عازلة كهربائى ( الميالين )، فإنها تنقل إشارتها بشكل أسرع (5-30).&amp;nbsp;(م/ث ) من ألياف C غير المغلفة بالميالين (0.5-2)&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;/ref&gt; بيتوصف الألم الناجم عن ألياف A-delta بأنه حاد ويُحس به أول. بعديه ألم أخف - بيتوصف فى الغالب  بأنه حارق - تنقله ألياف C.&lt;ref name=&quot;Skevington9&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington S|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=New York|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9 9]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt; تدخل ألياف A-delta وC دى لالحبل الشوكى عبر مسار ليسور وتتصل بألياف عصبية فى المادة الهلامية المركزية للحبل الشوكى . بعدين تعبر دى الألياف الحبل الشوكى عبر التصالب الأبيض القدامى وتصعد فى المسار النخاعى المهادى . قبل الوصول للدماغ، ينقسم المسار النخاعى المهادى لالمسار الجانبى (المسار النخاعى المهادى الحديث) والمسار الإنسى (المسار النخاعى المهادى القديم ). ينقل المسار النخاعى المهادى الحديث إشارة A-delta السريعة والحادة للنواة البطنية الخلفية الجانبية للمهاد . فى الوقت نفسه ينقل المسار النخاعى المهادى القديم إشارة الألم البطيئة والخفيفة لألياف C. تنفصل بعض ألياف النخاع الشوكى المهادى القديم فى جذع الدماغ - وتتصل بالتكوين الشبكى أو المادة الرمادية المحيطة بالمسال الدماغى المتوسط - وينتهى الباقى فى النوى جوه الصفيحية للمهاد.&lt;ref name=&quot;Skevington1995&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington SM|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=Chichester, UK|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18 18]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt;

النشاط المرتبط بالألم فى المهاد بينتشر  للقشرة الجزيرية (التى يُعتقد أنها تجسد، من أمور تانيه، الشعور اللى يميز الألم عن المشاعر التانيه المتعلقة بالتوازن الداخلى زى الحكة والغثيان) والقشرة الحزامية القدامية (التى يُعتقد أنها تجسد، من أمور تانيه، العنصر العاطفي/التحفيزي، أى الشعور بعدم ارتياح الألم)، &lt;ref name=&quot;Craig2003a&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: labeled lines versus convergence in central processing|صحيفة=Annual Review of Neuroscience|vauthors=Craig AD|سنة=2003|المجلد=26|صفحات=1–30|s2cid=12387848|pmid=12651967|دوي=10.1146/annurev.neuro.26.041002.131022}}&lt;/ref&gt; كمان الألم اللى يكون موضعه واضح  ينشط كمان القشرة الحسية الجسدية الأولية والثانوية.&lt;ref name=&quot;Romanelli P, Esposito V.&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The functional anatomy of neuropathic pain|صحيفة=Neurosurgery Clinics of North America|vauthors=Romanelli P, Esposito V|تاريخ=July 2004|المجلد=15|العدد=3|صفحات=257–268|pmid=15246335|دوي=10.1016/j.nec.2004.02.010}}&lt;/ref&gt;

تم تحديد ألياف فى الحبل الشوكى مسؤولة عن نقل إشارات الألم من نوع ألياف A-delta، و ألياف تانية بتنقل إشارات الألم من نوعى A-delta وC لحد المهاد. وكمان فيه ألياف تانية فى الحبل الشوكي، معروفة باسم الخلايا العصبية ذات النطاق الديناميكى الواسع، بتستجيب لألياف A-delta وC، وكمان لألياف A-beta الاكبر حجم و الأكتر تغليف بالميالين، واللى بتنقل إحساس اللمس والضغط والاهتزاز.&lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarchand2010&quot;&gt;Marchand S (2010). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[رونالد ميلزاك]] و باتريك وول قدّمو نظريتهم حول التحكم فى البوابة فى مقال اتنشر سنة 1965 فى مجلة &lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;ساينس بعنوان &quot;آليات الألم: نظرية جديدة&quot;.&lt;ref name=&quot;pmid5320816&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: a new theory|صحيفة=Science|مسار=https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|vauthors=Melzack R, Wall PD|تاريخ=November 1965|المجلد=150|العدد=3699|صفحات=971–979|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120114141747/https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|تاريخ-الأرشيف=14 January 2012|تاريخ-الوصول=7 March 2022|وصلة مؤلف2=Patrick David Wall|بيب_كود=1965Sci...150..971M|pmid=5320816|دوي=10.1126/science.150.3699.971}}&lt;/ref&gt; اقترح الباحثان أن الألياف العصبية الرقيقة من نوع C و A-delta (المسؤولة عن الألم) و الألياف العصبية ذات القطر الكبير من نوع A-beta (المسؤولة عن اللمس والضغط والاهتزاز) تنقل المعلومات من موضع الإصابة لوجهتين فى القرن الظهرى للنخاع الشوكي، و أن إشارات ألياف A-beta اللى بتأثر على الخلايا المثبطة فى القرن الظهرى ممكن تقلل من شدة إشارات الألم المرسلة للدماغ.&lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot; /&gt;

==== 3 أبعاد للألم ====
ونالد ميلزاك و كينيث كيسى  سنة  1968، وصفو الألم المزمن حسب  أبعاده الثلاثة:

* &quot;حسى تمييزي&quot; (الإحساس بشدة الألم وموقعه ونوعه ومدته)،
* &quot;عاطفي-تحفيزي&quot; (شعور بعدم الارتياح ورغبة فى الهروب من ده الشعور) و
* &quot;التقييم المعرفي&quot; (العمليات المعرفية زى التقييم والقيم الثقافية والتشتيت و الإيحاء التنويمى).

افترضوا أن شدة الألم (البُعد الحسى التمييزى) والشعور بعدم الارتياح (البُعد العاطفى التحفيزى) لا يتحددان ببساطة بحجم المُحفز المؤلم، لكن إن الأنشطة المعرفية &quot;العليا&quot; قادرة على التأثير فى شدة الألم والشعور بعدم الارتياح المُدركين. قد بتأثر الأنشطة المعرفية فى  التجربة الحسية والعاطفية، أو قد تعتبرل بشكل أساسى البُعد العاطفى التحفيزى. وهكذا، بيظهر ان الإثارة فى الألعاب أو الحرب تُعيق كل من البُعد الحسى التمييزى والبُعد العاطفى التحفيزى للألم، فى الوقت نفسه قد يُعدّل الإيحاء والعلاج الوهمى البُعد العاطفى التحفيزى بس، تاركين البُعد الحسى التمييزى دون تغيير يُذكر.&lt;ref name=&quot;M&amp;C&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Melzack|الأول=Ronald|مسار=https://www.researchgate.net/publication/233801589|عنوان=The Skin Senses|ناشر=Charles C Thomas|سنة=1968|محرر=Kenshalo|محرر-الأول=Dan|مكان-النشر=Springfield, Illinois|الفصل=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|وصلة مؤلف2=Kenneth L. Casey|مؤلف2=Casey|الأول2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;432)

الورقة بتختتم بدعوة للعمل: &quot;ما ينفعش نعالج الألم بس بمحاولة تقليل الإشارات الحسية عن طريق التخدير الموضعى أو الجراحة وكده، لكن كمان لازم نأثر على العوامل التحفيزية والعاطفية والمعرفية.&quot;&lt;ref name=&quot;M&amp;C2&quot;&gt;{{cite book|last1=Melzack|first1=Ronald|url=https://www.researchgate.net/publication/233801589|title=The Skin Senses|publisher=Charles C Thomas|year=1968|editor-last=Kenshalo|editor-first=Dan|publication-place=Springfield, Illinois|chapter=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|author-link1=Ronald Melzack|author-link2=Kenneth L. Casey|last2=Casey|first2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;435)

== الدور التطورى و السلوكى ==

الألم جزء من نظام الدفاع فى الجسم، علشان بينتج رد فعل [[جهاز عصبى|انعكاسى]] تجاه المُحفّز المؤلم، وميل لحماية الجزء المُصاب من الجسم وقت شفائه، وتجنّب الوضع ده الضار فى المستقبل.&lt;ref name=&quot;Lynn1984&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The neurobiology of pain: Symposium of the Northern Neurobiology Group, held at Leeds on 18 April 1983|vauthors=Lynn B|ناشر=Manchester University Press|سنة=1984|veditors=Winlow W, Holden AV|مكان=Manchester|صفحة=106|الفصل=Cutaneous nociceptors|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014628/https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-0-7190-0996-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bernston2008&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Handbook of Motivation Science|vauthors=Bernston GG, Cacioppo JT|ناشر=The Guilford Press|سنة=2007|veditors=Gardner WL, Shah JY|مكان=New York|صفحة=191|الفصل=The neuroevolution of motivation|تاريخ-الوصول=18 November 2020|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+(pain)+withdrawal%22&amp;pg=PT209|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014656/https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+%28pain%29+withdrawal%22&amp;pg=PT209|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-59385-568-0}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;يكون&amp;nbsp;جزء مهم من حياة الحيوان، ضرورى لبقائه بصحة جيدة. الأشخاص اللى  بيعانو من عدم الإحساس بالألم من الولادة عندهم متوسط عمر متوقع أقل.&lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot; /&gt;

فى ''كتابه &quot;أعظم عرض على وجه الأرض: أدلة التطور'' &quot;، يتناول عالم الأحياء [[ريتشارد دوكينز]] مسألة سبب كون الألم مؤلم. و بيوصف البديل بأنه يعتبر تنبيه ذهنى. ولبيان سبب عدم كفاية ده التنبيه، يجادل دوكينز بأن الدوافع تتنافس فيما بينها جوه الكائنات الحية. فالكائن الاكتر ملاءمة هو اللى تتوازن آلامه. أما الآلام اللى تعنى الموت المحقق عند تجاهلها، فستصبح الأقوى والاكتر إيلام. و علشان كده، قد تشبه شدة الألم النسبية الأهمية النسبية لده الخطر بالنسبة لأسلافنا. {{ملا|For example, lack of food, extreme cold, or serious injuries are felt as exceptionally painful, whereas minor damage is felt as mere discomfort.
}} لكن ده التشابه لن يكون تام، لأن الانتقاء الطبيعى ممكن ما يكونش مصمم دقيق . و يؤدى ذلك لنتائج غير تكيفية، زى التعرض لمحفزات تفوق الحد الطبيعى .&lt;ref name=&quot;Dawkins2009&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk|عنوان=The Greatest Show on Earth|vauthors=Dawkins R|ناشر=Free Press|سنة=2009|صفحات=[https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk/page/392 392–395]|url-access=registration|isbn=978-1-4165-9478-9}}&lt;/ref&gt;

ومع كده، الألم مش بس &quot;إشارة تحذير&quot; جوه الكائن الحي، لكنه كمان ممكن يبقى علامة تحذير ونداء استغاثة لباقى الكائنات. خصوص عند البشر اللى عبر تاريخهم كانو بيساعدوا بعض وقت المرض أو الإصابة، ممكن يكون الألم اتطوّر بفعل الانتقاء الطبيعى عشان يبقى إشارة موثوقة ومقنعة إن الشخص محتاج راحة و مساعدة و رعاية.&lt;ref name=&quot;Steinkopf&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Evolutionary Perspective on Pain Communication|صحيفة=Evolutionary Psychology|vauthors=Steinkopf L|تاريخ=June 2016|المجلد=14|العدد=2|صفحة=100|ببمد_سنترال=10481100|دوي=10.1177/1474704916653964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الألم ممكن يبقى من غير سبب واضح (يعنى بيستمر بعد ما الإصابة أو المرض يخف، أو بيظهر من غير سبب معروف)، وده بيبقى استثناء من فكرة إن الألم مفيد للبقاء. ومع كده، بعض علما النفس الديناميكيين بيقولوا إن النوع ده من الألم ممكن يكون مصدره نفسي، وبيستخدم كنوع من التشتيت الدفاعى عشان يبعد المشاعر الخطيرة عن الوعى.&lt;ref name=&quot;Sarno-DividedMind&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/dividedmindep00sarn|عنوان=The divided mind: the epidemic of mindbody disorders|vauthors=Sarno JE|ناشر=ReganBooks|سنة=2006|مكان=New York|url-access=registration|isbn=978-0-06-117430-8}}&lt;/ref&gt;

== العتبات ==
فى علم الألم، عتبات الألم بتتقاس عن طريق زيادة شدة المُحفّز تدريجى فى إجراء اسمه الاختبار الحسى الكمي، وده بيشمل محفزات زى التيار الكهربائي، والمحسّسات الحرارية (سخن أو بارد)، والمحفزات الميكانيكية (زى الضغط واللمس والاهتزاز)، وكمان المحفزات الإقفارية أو الكيميائية، واللى بتتطبق على الشخص عشان تثير استجابة.

&quot;عتبة إدراك الألم&quot; هيا النقطة اللى الشخص بيبدأ عندها يحس بالألم. أما &quot;شدة عتبة الألم&quot; فهى شدة المُحفّز اللى عندها الألم بيبدأ بيظهر فعلى . &quot;عتبة تحمل الألم&quot; بتكون لما الشخص يوصل لمرحلة إنه يتصرف و يوقف الألم.&lt;ref name=&quot;Fillingim&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Fillingim RB, Loeser JD, Baron R, Edwards RR|title=Assessment of Chronic Pain: Domains, Methods, and Mechanisms|journal=The Journal of Pain|volume=17|issue=9 Suppl|pages=T10–20|date=September 2016|pmid=27586827|pmc=5010652|doi=10.1016/j.jpain.2015.08.010}}&lt;/ref&gt;

== تقدير ==
تقرير الشخص نفسه المقياس الاكتر موثوقية للألم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Health &amp; physical assessment in nursing|vauthors=Amico D|ناشر=Pearson|سنة=2016|مكان=Boston|صفحة=173|isbn=978-0-13-387640-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Fundamentals of nursing: the art and science of person-centered nursing care|vauthors=Taylor C|ناشر=Wolters Kluwer Health|سنة=2015|مكان=Philadelphia|صفحة=241|isbn=978-1-4511-8561-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Taber's cyclopedic medical dictionary|vauthors=Venes D|ناشر=F.A. Davis|سنة=2013|مكان=Philadelphia|صفحة=1716|isbn=978-0-8036-2977-6}}&lt;/ref&gt; قد يُقلّل بعض المتخصصين فى الرعاية الصحية من تقدير شدة الألم.&lt;ref name=&quot;Prkachin2007&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Underestimation of pain by health-care providers: towards a model of the process of inferring pain in others|صحيفة=The Canadian Journal of Nursing Research|vauthors=Prkachin KM, Solomon PE, Ross J|تاريخ=June 2007|المجلد=39|العدد=2|صفحات=88–106|pmid=17679587}}&lt;/ref&gt; قدّمت مارغو مكافرى  سنة  1968 تعريف للألم بيستخدم على نطاق واسع فى التمريض، يُشدّد على طبيعته الذاتية و أهمية تصديق تقارير المرضى: &quot;الألم هو ما يقوله الشخص اللى يُعانى منه، موجود متى ما يقول إنه موجود&quot;.  لتقييم شدة الألم، قد يُطلب من المريض تحديد موضع ألمه على مقياس من 0 ل10.&amp;nbsp;ل&amp;nbsp;10، حيث بييمثل الصفر انعدام الألم تمام، و10 أشد ألم شعر به المريض  . ويمكن تحديد جودة الألم بمطالبة المريض بإكمال استبيان ماكجيل للألم، مع تحديد الكلمات اللى تصف ألمه على احسن وجه.&lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot; /&gt;

=== مقياس التناظر البصرى ===
مقياس التناظر البصرى أداة شائعة وقابلة للتكرار فى تقييم الألم وتسكينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The minimum clinically significant difference in visual analogue scale pain score does not differ with severity of pain|صحيفة=Emergency Medicine Journal|vauthors=Kelly AM|تاريخ=May 2001|المجلد=18|العدد=3|صفحات=205–207|ببمد_سنترال=1725574|pmid=11354213|دوي=10.1136/emj.18.3.205}}&lt;/ref&gt; بيتكون المقياس من خط متصل مُثبّت بأوصاف لفظية، وصف لكل طرف من أطراف الألم، حيث تشير الدرجة الأعلى لشدة ألم اكبر. وفى العاده  يكون 10&amp;nbsp;يبلغ طولها سنتيمتر واحد دون أى أوصاف وسيطة لتجنب تسجيل الدرجات حول قيمة عددية مفضلة. عند تطبيقها كمؤشر للألم، فى الغالب   تكون دى المعايير &quot;لا ألم&quot; و&quot;أشد ألم ممكن تصوره&quot;. و تم التوصية بحدود فاصلة لتصنيف الألم على النحو التالي: لا ألم (0-4 مم)، ألم خفيف (5-44 مم)، ألم متوسط (45-74 مم)، و ألم شديد (75-100 مم).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Measures of adult pain: Visual Analog Scale for Pain (VAS Pain), Numeric Rating Scale for Pain (NRS Pain), McGill Pain Questionnaire (MPQ), Short-Form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ), Chronic Pain Grade Scale (CPGS), Short Form-36 Bodily Pain Scale (SF-36 BPS), and Measure of Intermittent and Constant Osteoarthritis Pain (ICOAP)|صحيفة=Arthritis Care &amp; Research|vauthors=Hawker GA, Mian S, Kendzerska T, French M|تاريخ=November 2011|المجلد=63|العدد=S11|صفحات=S240–252|pmid=22588748|دوي=10.1002/acr.20543}}&lt;/ref&gt;

=== جرد متعدد الأبعاد للألم ===
مؤشر الألم متعدد الأبعاد (MPI) استبيان مصمم لتقييم الحالة النفسية والاجتماعية للشخص المصاب بألم مزمن. يُوصى بدمج خصايص الشخص حسب  لمؤشر الألم متعدد الأبعاد مع ملف تعريف الألم الخاص به حسب  لتصنيف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) ليه الفئات الخمس، و ده  للحصول على وصف الحالة الاكتر فائدة.&lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt;

=== التقييم عند الأشخاص غير الناطقين ===

الناس اللى مش بيقدروا يتكلموا ما يقدروش يستخدموا الكلمات عشان يقولوا لغيرهم إنهم حاسين بألم. لكن ممكن يعبّروا بطرق تانية، زى الرمش، أو الإشارة، أو هزّ راسهم.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|publisher=Elsevier|year=2017|edition=10th|location=St. Louis, Missouri|pages=126|oclc=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;

مع الشخص اللى مش قادر يتواصل، الملاحظة بتبقى مهمة اوى، و ممكن نلاحظ سلوكيات معينة كعلامات على الألم. حاجات زى تكشير الوش أو محاولة حماية جزء من الجسم من اللمس أو الخبط بتدل على وجود ألم، وكمان التغير فى الأصوات (زيادة أو قلة)، أو تغيّر الروتين اليومي، أو الحالة الذهنية.

المريض اللى عنده ألم ممكن يبقى انطوائى اجتماعى، و شهيته تقل أو يحصل سوء تغذية. وكمان أى تغيير عن الطبيعي—زى الأنين مع الحركة أو لما جزء من الجسم يتحرّك، أو قلة مدى الحركة—ممكن يكون مؤشر على الألم.

أما المرضى اللى يقدرو يتكلمو بس مش قادرين يعبّروا كويس (زى حالات الخرف)، فزيادة الارتباك أو السلوك العدوانى أو الهياج ممكن يدل على انزعاج، و ده يحتاج تقييم أكتر. و مقدمين الرعاية اللى عارفين طبيعة الشخص كويس يقدرو يلاحظو أى تغييرات فى سلوكه.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;

الرضّع بيحسّوا بالألم، بس ماعندهمش اللغة اللى يعبّروا بيها عنه، فبيعبروا عن الضيق بالبُكا. لازم يتعمل تقييم غير لفظى للألم بمشاركة الأهل، لأنهم ممكن يلاحظوا تغيّرات فى الطفل مش دايم بتكون واضحة لمقدم الرعاية الصحية. و الأطفال المبتسرين بيبقوا أكتر حساسية للألم من الأطفال اللى اتولدو فى معادهم الطبيعى.&lt;ref name=&quot;Jarvis2004&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|ناشر=Elsevier Saunders|سنة=2007|مكان=St. Louis, Mo|صفحات=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt; فيه نهج آخر، عند الاشتباه فى وجود ألم، يتمثل فى إعطاء الشخص علاجاً للألم، بعدين مراقبة اذا كانت مؤشرات الألم المشتبه بيها ها تخف.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLewisBucherHeitkemperHarding2017&quot;&gt;Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M (2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== عوائق تانيه للإبلاغ ===

فيه عوائق كتير بتمنع الناس من إنهم يبلغوا عن ألمهم، زى الوصمات الاجتماعية و الثقافية و التحيزات القائمة على العِرق و الإثنية و الدين و الجنس و العمر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social science and the study of pain since Zborowski: a need for a new agenda|صحيفة=Social Science &amp; Medicine|vauthors=Encandela JA|تاريخ=March 1993|المجلد=36|العدد=6|صفحات=783–791|pmid=8480223|دوي=10.1016/0277-9536(93)90039-7}}&lt;/ref&gt;

ممكن العِرق و الإثنية يساهموا فى وجود عوائق بتمنع الإبلاغ عن الألم. فمثل، فى ثقافات آسيوية كتير، الناس بتعتقد إنهم ممكن يفقدوا احترامهم لو اعترفو بألمهم و احتياجهم للمساعدة، لأنهم شايفين إن الألم لازم يتتحمّل فى صمت، فى الوقت نفسه ثقافات تانية شايفة إنه لازم يتقال فور عشان ياخدو  راحة بسرعة.

كمان، مرضى كتير بيخافوا من التمييز العنصرى و التنميط و إن ألمهم ما يتقدّرش من مقدمين الرعاية الصحية. و الأفكار العنصرية الغلط ممكن تزود مشكلة عدم الإبلاغ عن الألم. ومن الأمثلة على كده فكرة بعض الأطباء إن &quot;جلد السود اكتر سمك&quot;، ودى فكرة بيولوجية عنصرية غلط بتخلّى المرضى يفقدوا الثقة فى مقدمين الرعاية الصحية و فى النظام الصحى كله.

&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Racial bias in pain assessment and treatment recommendations, and false beliefs about biological differences between blacks and whites|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مسار=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1516047113|مؤلف=Hoffman|الأول=Kelly M.|تاريخ=2016-04-19|المجلد=113|العدد=16|صفحات=4296–4301|مؤلف2=Trawalter|مؤلف3=Axt|مؤلف4=Oliver|الأول2=Sophie|الأول3=Jordan R.|الأول4=M. Norman|ببمد_سنترال=4843483|pmid=27044069|دوي=10.1073/pnas.1516047113}}&lt;/ref&gt; ده يُساهم فى وجود عوائق قدام الإبلاغ عن الألم، وفى نقص الإبلاغ عنه بشكل عام.

ممكن المرضى يحسّوا إن بعض العلاجات بتتعارض مع معتقداتهم الدينية، و أحيان ما يبلغوش عن الألم لأنهم شايفينه علامة على قرب الموت. و فيه معتقدات دينية تانية بتحرّم استخدام المسكنات الأفيونية أو الأدوية اللى بتتاخد فى الوريد أو لحد التدخلات الطبية و الجراحية لتسكين الألم. كمان ناس كتير بتخاف من وصمة الإدمان،&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dedeli|first=Ozden|last2=Kaptan|first2=Gulten|date=2013-09-24|title=Spirituality and Religion in Pain and Pain Management|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26973914|journal=Health Psychology Research|volume=1|issue=3|pages=e29|doi=10.4081/hpr.2013.e29|issn=2420-8124|pmc=4768565|pmid=26973914}}&lt;/ref&gt; و بتتجنب علاج الألم خوف من أدوية ممكن تسبب لهم إدمان.

و ممكن كمان الجنس يكون عامل مؤثر فى الإبلاغ عن الألم. الاختلافات دى جاية من توقعات اجتماعية و ثقافية؛ فى بعض الثقافات متوقع من الستات إنهم يكونو أكتر عاطفية و يعبّروا عن الألم، فى الوقت نفسه الرجالة متوقع منهم يتحملو و يصبرو أكتر.&lt;ref name=&quot;Jarvis20042&quot;&gt;{{cite book|title=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|publisher=Elsevier Saunders|year=2007|location=St. Louis, Mo|pages=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt; و نتيجة لكده، ألم الست ممكن يتوصم أكتر، و ده ممكن يخليها تاخد علاج أقل سرعة بسبب توقعات المجتمع عن قدرتها على التعبير عن الألم.&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Epstein R|date=19 March 2018|title=When Doctors Don't Listen to Women|url=https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|work=The New York Times|access-date=20 July 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509110006/https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

و بعض الباحثين شايفين إن ده ممكن يؤدى لفترات انتظار أطول للستات فى الطوارئ، و كمان تجاهل قدرتهم على وصف ألمهم بدقة فى أوقات كتير.&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Fasslet J|date=15 October 2015|title=How Doctors Take Women's Pain Less Seriously|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|work=The Atlantic|access-date=20 July 2019|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717161732/https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Stories of Misunderstanding Women's Pain|url=https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|work=The Atlantic|date=15 March 2016|access-date=20 July 2019|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415114017/https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

قد لا يستجيب كبار السن للألم بنفس طريقة استجابة الشباب. فقد تتأثر قدرتهم على إدراك الألم سلب بالمرض أو بتناول الأدوية . كما قد يمنع الاكتئاب كبار السن من الإبلاغ عن آلامهم. و يشير تراجع قدرتهم على العناية بنفسهم لمعاناتهم من الألم. و يترددون فى الإبلاغ عن الألم خشية أن يُنظر ليهم على أنهم ضعفاء، أو قد بيشوفو أن الشكوى غير لائقة أو مخجلة، أو قد يعتبرو الألم عقاب مستحق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social Construction of pain and aging: Individual artfulness within interpretive structures|صحيفة=Symbolic Interaction|vauthors=Encandela JA|سنة=1997|المجلد=20|العدد=3|صفحات=251–273|دوي=10.1525/si.1997.20.3.251}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Chronic Pain Management in the Long Term Care Setting: Clinical Practice Guidelines.|vauthors=Lawhorne L, Passerini J|تاريخ=1999|ناشر=American Medical Directors Association|مكان=Baltimore, Maryland|صفحات=1–27}}&lt;/ref&gt;

=== أداة تشخيصية ===
الألم عرض حالات طبية كتير .  معرفة وقت بدء الألم، وموقعه، وشدته، ونمط حدوثه (مستمر، متقطع، إلخ)، والعوامل اللى تزيده وتُخففه، وطبيعته (حارق، حاد، إلخ) تُساعد الطبيب المُعاين على تشخيص المشكلة بدقة. زى ، قد بيشير ألم الصدر الموصوف بأنه ثقل شديد [[ازمه قلبيه|ل احتشاء عضلة القلب]] ، فى الوقت نفسه قد بيشير ألم الصدر الموصوف بأنه تمزق لتسلخ الأبهر .&lt;ref name=&quot;pmid9786377&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The rational clinical examination. Is this patient having a myocardial infarction?|صحيفة=JAMA|vauthors=Panju AA, Hemmelgarn BR, Guyatt GH, Simel DL|تاريخ=October 1998|المجلد=280|العدد=14|صفحات=1256–1263|pmid=9786377|دوي=10.1001/jama.280.14.1256}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1020750&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The clinical recognition of dissecting aortic aneurysm|صحيفة=The American Journal of Medicine|vauthors=Slater EE, DeSanctis RW|تاريخ=May 1976|المجلد=60|العدد=5|صفحات=625–633|pmid=1020750|دوي=10.1016/0002-9343(76)90496-4}}&lt;/ref&gt;

=== القياس الفيزيولوجى ===
التصوير بالرنين المغناطيسى الوظيفى للدماغ استُخدم لقياس الألم، و هو يرتبط ارتباط وثيق بالألم اللى يُبلغ عنه المريض بنفسه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Towards a physiology-based measure of pain: patterns of human brain activity distinguish painful from non-painful thermal stimulation|صحيفة=PLOS ONE|vauthors=Brown JE, Chatterjee N, Younger J, Mackey S|تاريخ=September 2011|المجلد=6|العدد=9|ببمد_سنترال=3172232|بيب_كود=2011PLoSO...624124B|pmid=21931652|دوي=10.1371/journal.pone.0024124|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tool That Measures Pain Objectively Under Way|مسار=https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الوصول=25 September 2017|صحيفة=Medical News Today|تاريخ=15 September 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170925230621/https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الأرشيف=25 September 2017|url-status=live|vauthors=Paddock C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| quote = Editorial
| url = https://www.reuters.com/article/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| title = Feeling pain? The computer can tell
| date = 13 September 2011
| work = Reuters
| accessdate = 25 September 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150617221847/https://www.reuters.com/article/2011/09/13/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| archivedate = 17 June 2015
}}&lt;/ref&gt;

== الآليات ==

=== حسى ===
[[ملف:Nociceptive_pain.jpg|تصغير|288x288بك|آلية الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم]]

الألم الحسى عن تشجيع [[جهاز عصبى حسى|الألياف العصبية الحسية]] اللى تستجيب للمؤثرات اللى تقترب من شدة الألم الضار أو تتجاوزها ( مستقبلات الألم )، ويمكن تصنيفها حسب  لطريقة التحفيز المؤلم. اكتر التصنيفات شيوع هيا &quot;الحراري&quot; ( مثل الحرارة أو البرودة)، و&quot;الميكانيكي&quot; ( مثل السحق، والتمزق، والقص، وما لذلك)، و&quot;الكيميائي&quot; ( مثل [[يود|اليود]] فى الجرح أو المواد الكيميائية اللى تُفرز وقت [[التهاب|الالتهاب]] ). تستجيب بعض مستقبلات الألم لاكتر من طريقة من دى الطرق، و علشان كده بتتسمما متعددة الأنماط. ممكن تصنيف الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم حسب  لموقع منشئه، وينقسم لألم &quot;حشوي&quot; و&quot;جسدى عميق&quot; و&quot;جسدى سطحي&quot;. تتميز الأعضاء الحشوية ( مثل القلب والكبد و الأمعاء) بحساسية عالية للتمدد ونقص التروية [[التهاب|والالتهاب]] ، لكن أقل حساسية نسبى للمؤثرات التانيه اللى تُسبب الألم فى العاده فى أعضاء تانيه، زى الحروق والجروح. يكون الألم الحشوى منتشر ويصعب تحديد موقعه، و فى الغالب   بيتنسب لعضو بعيد، وفى العاده  يكون سطحى. و يترافق مع غثيان وقيء، ويمكن وصفه بأنه مُقزز وعميق وضاغط ومُبهم.&lt;ref name=&quot;Urch&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clinical pain management: Cancer pain|vauthors=Urch CE, Suzuki R|تاريخ=26 September 2008|ناشر=Hodder Arnold|محرر=Sykes N, Bennett MI &amp; Yuan C-S|طبعة=2d|مكان=London|صفحات=3–12|الفصل=Pathophysiology of somatic, visceral, and neuropathic cancer pain|isbn=978-0-340-94007-5}}&lt;/ref&gt; أما الألم ''الجسدى العميق،'' فينشأ عن تنبيه مستقبلات الألم فى الأربطة و الأوتار والعظام و الأوعية الدموية و الأغشية والعضلات، و هو ألم مُبهم ومؤلم و مش محدد الموقع بدقة. ومن أمثلته الالتواءات والكسور. ينشأ الألم ''الجسدى السطحي'' عن تنشيط مستقبلات الألم فى الجلد أو الأنسجة السطحية التانيه، و هو ألم حاد ومحدد بوضوح وموضعه بدقة. ومن أمثلة الإصابات اللى تُسبب الألم الجسدى السطحى الجروح الطفيفة والحروق الطفيفة (من الدرجة الأولى).&lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCodaBonica2000&quot;&gt;Coda BA, Bonica JJ (2000). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== اعتلال الأعصاب ===
الألم العصبى عن تلف أو مرض يصيب أى جزء من [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] المسؤول عن الإحساس الجسدى ( [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] ).&lt;ref name=&quot;Treede&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Neuropathic pain: redefinition and a grading system for clinical and research purposes|صحيفة=Neurology|vauthors=Treede RD, Jensen TS, Campbell JN, Cruccu G, Dostrovsky JO, Griffin JW, Hansson P, Hughes R, Nurmikko T, Serra J|تاريخ=April 2008|المجلد=70|العدد=18|صفحات=1630–1635|hdl=11573/97043|s2cid=30172528|pmid=18003941|دوي=10.1212/01.wnl.0000282763.29778.59}}&lt;/ref&gt; بيتصنف الألم العصبى لألم عصبى محيطي، و ألم عصبى مركزى ، و ألم عصبى مختلط (محيطى و مركزى). فى الغالب   يوصف الألم العصبى المحيطى بأنه &quot;حارق&quot;، أو &quot;وخز&quot;، أو &quot;كهربائي&quot;، أو &quot;طاعن&quot;، أو &quot;وخز بالإبر&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|سنة=2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=7 January 2010|تاريخ-الوصول=8 January 2010|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt; وتُسبب ارتطام عظمة المرفق ألم عصبى محيطى حاد.

بعض مظاهر الألم العصبى بتشمل : الاعتلال العصبى الرضحي، و ألم العصب الوجهى ، والاعتلال العصبى السكرى المؤلم، و الألم العصبى اللى بعد كده   للهربس .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms of neuropathic pain|صحيفة=Neuron|vauthors=Campbell JN, Meyer RA|تاريخ=October 2006|المجلد=52|العدد=1|صفحات=77–92|ببمد_سنترال=1810425|pmid=17015228|دوي=10.1016/j.neuron.2006.09.021}}&lt;/ref&gt;

=== نوسيبلاستيك ===
الألم النوسيبلاستيكى هو ألم يتميز بتغير فى الإحساس بالألم (لكن بدون دليل على تلف حقيقى أو مهدد للأنسجة، أو بدون مرض أو تلف فى [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] ).&lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGarlandBrintzHanleyRoseen2020&quot;&gt;Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, et&amp;nbsp;al. (January 2020). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== نفسى المنشأ ===

الألم النفسي، وبيتسما كمان ''الألم النفسي'' أو ''الألم الجسدي'' ، هو ألمٌ ينشأ أو بيزيد أو يطول بسبب عوامل نفسية أو عاطفية أو سلوكية.&lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Psychogenic Pain|مسار=https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|ناشر=[[Cleveland Clinic]]|تاريخ-الوصول=25 September 2017|مسار-الأرشيف=https://archive.wikiwix.com/cache/20110714011822/https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|تاريخ-الأرشيف=14 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يُشخَّص الصداع وآلام الظهر وآلام المعدة أحيان على أنها نفسية المنشأ.&lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot; /&gt; غالب ما يُوصم المصابون بده النوع من الألم، لأن كل من الأطباء وعامة الناس يميلون لالاعتقاد بأن الألم ليه المنشأ النفسى مش &quot;حقيقى&quot;. بس، بيشوف المختصون أنه لا يقل واقعية أو إيلام عن الألم ليه المنشأ الآخر.

كتير  ما بيبيين الأشخاص اللى  بيعانو من ألم مزمن اضطرابات نفسية، مع ارتفاع درجاتهم فى مقاييس جرد مينيسوتا متعدد الأوجه للشخصية، وبالتحديد [[هيستيريا|الهستيريا]] والاكتئاب والتوهم المرضى (المعروفة باسم &quot; الثالوث العصابى &quot;). و جادل بعض الباحثين بأن ده العصاب هو ما يُسبب تحول الألم الحاد لألم مزمن، لكن الأدلة الاكلينيكيه بتشير لعكس ذلك، أى أن الألم المزمن هو ما يُسبب العصاب . ولما يتم تخفيف الألم المزمن بالتدخل العلاجي، تنخفض درجات الثالوث العصابى والقلق ، و فى الغالب   تعود لمستوياتها الطبيعية. كما يتحسن تقدير الذات ، اللى فى الغالب   يكون منخفض عند مرضى الألم المزمن، بمجرد زوال الألم. :&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 31-32 

== تعامل ==

يمكن علاج الألم بطرق متنوعة. و تعتمد الطريقة الأنسب على الحالة. ممكن يكون  التعامل مع الألم المزمن صعباً، و يتطلب جهوداً منسقة من فريق متخصص فى إدارة الألم ،  اللى فيه فى العاده [[دكتور|أطباء]] ، وصيادلة سريريين، و أخصائيى علم نفس سريري، و أخصائيى علاج طبيعى ، و أخصائيى علاج وظيفى ، ومساعدى أطباء ، وممرضين ممارسين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: A practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|تاريخ=2002|ناشر=American Academy of Pain Management|veditors=Weiner RS|صفحة=29|الفصل=The classification of pain|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; سوء معالجة الألم ظاهرةً واسعة الانتشار فى أقسام الجراحة، و وحدات العناية المركزة ، و أقسام الحوادث والطوارئ ، وفى الممارسة العامة ، وفى إدارة كل أنواع الألم المزمن بما فيها ألم السرطان، وفى رعاية المرضى فى نهاية العمر .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Strategies for postoperative pain management|صحيفة=Best Practice &amp; Research. Clinical Anaesthesiology|vauthors=Brown AK, Christo PJ, Wu CL|تاريخ=December 2004|المجلد=18|العدد=4|صفحات=703–717|pmid=15460554|دوي=10.1016/j.bpa.2004.05.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain management in the culture of critical care|صحيفة=Critical Care Nursing Clinics of North America|vauthors=Cullen L, Greiner J, Titler MG|تاريخ=June 2001|المجلد=13|العدد=2|صفحات=151–166|pmid=11866399|دوي=10.1016/S0899-5885(18)30046-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inadequate analgesia in emergency medicine|صحيفة=Annals of Emergency Medicine|vauthors=Rupp T, Delaney KA|تاريخ=April 2004|المجلد=43|العدد=4|صفحات=494–503|pmid=15039693|دوي=10.1016/j.annemergmed.2003.11.019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Primary care of the patient with cancer|صحيفة=American Family Physician|vauthors=Smith GF, Toonen TR|تاريخ=April 2007|المجلد=75|العدد=8|صفحات=1207–1214|pmid=17477104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolving role of the neurologist in the diagnosis and treatment of chronic noncancer pain|صحيفة=Mayo Clinic Proceedings|vauthors=Jacobson PL, Mann JD|تاريخ=January 2003|المجلد=78|العدد=1|صفحات=80–84|pmid=12528880|دوي=10.4065/78.1.80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of undertreatment in cancer pain. A review of published literature|صحيفة=Annals of Oncology|vauthors=Deandrea S, Montanari M, Moja L, Apolone G|تاريخ=December 2008|المجلد=19|العدد=12|صفحات=1985–1991|ببمد_سنترال=2733110|pmid=18632721|دوي=10.1093/annonc/mdn419}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment and management of pain in palliative care patients|صحيفة=Cancer Control|vauthors=Perron V, Schonwetter RS|سنة=2001|المجلد=8|العدد=1|صفحات=15–24|pmid=11176032|دوي=10.1177/107327480100800103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويمتدّ ده الإهمال علشان يشمل كل الأعمار، من حديثى الولادة لكبار السنّ  اصحاب   الحالات الصحية الهشة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Textbook of pediatric emergency medicine|vauthors=Selbst SM, Fein JA|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2006|veditors=Henretig FM, Fleisher GR, Ludwig S|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Sedation and analgesia|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160611170847/https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|تاريخ-الأرشيف=11 June 2016|url-status=live|isbn=978-1-60547-159-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Undertreatment of cancer pain in elderly patients|صحيفة=JAMA|vauthors=Cleeland CS|تاريخ=June 1998|المجلد=279|العدد=23|صفحات=1914–1915|pmid=9634265|دوي=10.1001/jama.279.23.1914}}&lt;/ref&gt; وفى امريكا، يُرجّح أن يُعانى [[امريكيين لاتينيين|الامريكان]] [[امريكيين افارقه|من أصول أفريقية]] وامريكانيه لاتينية اكتر من غيرهم من الألم غير الضرورى وقت تلقّيهم الرعاية الطبية؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Race, ethnicity, and pain treatment: striving to understand the causes and solutions to the disparities in pain treatment|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|vauthors=Bonham VL|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=52–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110719132135/https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 July 2011|تاريخ-الوصول=7 March 2022|s2cid=18257031|pmid=11521272|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00039.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The unequal burden of pain: confronting racial and ethnic disparities in pain|صحيفة=Pain Medicine|مسار=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/73822/1/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf|vauthors=Green CR, Anderson KO, Baker TA, Campbell LC, Decker S, Fillingim RB, Kalauokalani DA, Kaloukalani DA, Lasch KE, Myers C, Tait RC, Todd KH, Vallerand AH|تاريخ=September 2003|المجلد=4|العدد=3|صفحات=277–294|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014611/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/73822/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf;jsessionid=9D282F272A80BFE500C544F4D9C57617?sequence=1|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|تاريخ-الوصول=2 September 2019|hdl=2027.42/73822|pmid=12974827|دوي=10.1046/j.1526-4637.2003.03034.x|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; كما يُرجّح أن يُعانى ألم الستات من سوء معالجة اكتر من ألم الرجال.&lt;ref name=&quot;pmid11521267&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The girl who cried pain: a bias against women in the treatment of pain|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|vauthors=Hoffmann DE, Tarzian AJ|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=13–27|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191101132951/https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|تاريخ-الأرشيف=1 November 2019|تاريخ-الوصول=11 July 2019|s2cid=219952180|pmid=11521267|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00037.x|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم تدعو للاعتراف بتخفيف الألم كحق من [[حقوق انسان|حقوق الإنسان]] ، واعتبار الألم المزمن مرض قائم بذاته، ومنح طب الألم مكانة التخصص الطبى الكاملة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Declaration of Montreal|مسار=https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الوصول=7 March 2022|تاريخ=2010|مؤلف=Delegates to the International Pain Summit of the International Association for the Study of Pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513203221/https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; و هو تخصص قائم بذاته فى الصين واوستراليا بس دلوقتى.&lt;ref name=&quot;isbn0-7817-7388-1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Cousins and Bridenbaugh's Neural Blockade in Clinical Anesthesia and Pain Medicine|vauthors=Horlocker TT, Cousins MJ, Bridenbaugh PO, Carr DL|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2008|مكان=Hagerstwon, MD|isbn=978-0-7817-7388-1}}&lt;/ref&gt; أما فى أماكن تانيه، فطب الألم تخصص فرعى ضمن تخصصات تانيه كالتخدير، و الطب الفيزيائى ، [[طب الجهاز العصبى|وعلم الأعصاب]] ، و الطب التلطيفي، و الطب [[طب نفسى|النفسى]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Physical Medicine and Rehabilitation|مسار=https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الوصول=7 March 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080516091310/https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الأرشيف=16 May 2008}}&lt;/ref&gt; و سنة 2011، نبهت [[هيومن رايتس ووتش|منظمة هيومن رايتس ووتش]] لأن عشرات الملايين من الناس حول العالم ما زالوا محرومين من الحصول على أدوية رخيصة الثمن لتسكين الآلام الشديدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tens of Millions Face Death in Agony|مسار=https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الوصول=26 August 2013|مؤلف=Human Rights Watch|وصلة مؤلف=Human Rights Watch|سنة=2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130901232156/https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الأرشيف=1 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== دواء ===

الألم الحاد فى العاده بيتعالج بأدوية زى المسكنات [[مخدر|والمخدرات الموضعية]] .&lt;ref name=&quot;researchgate.net&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A review of ketorolac as a prehospital analgesic|صحيفة=Journal of Paramedic Practice|مسار=https://www.researchgate.net/publication/321640488|vauthors=Mallinson TE|تاريخ=2017|لغة=en|المجلد=9|العدد=12|صفحات=522–526|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180605033254/https://www.researchgate.net/publication/321640488_A_review_of_ketorolac_as_a_prehospital_analgesic|تاريخ-الأرشيف=5 June 2018|تاريخ-الوصول=2 June 2018|دوي=10.12968/jpar.2017.9.12.522|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد يُوفر [[كافيين|الكافيين،]] عند إضافته لمسكنات الألم زى الإيبوبروفين ، فائدة إضافية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry CJ, Derry S, Moore RA|تاريخ=December 2014|المجلد=12|العدد=12|ببمد_سنترال=6485702|pmid=25502052|دوي=10.1002/14651858.CD009281.pub3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Single dose oral ibuprofen plus caffeine for acute postoperative pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry S, Wiffen PJ, Moore RA|تاريخ=July 2015|المجلد=2019|العدد=7|ببمد_سنترال=6481458|pmid=26171993|دوي=10.1002/14651858.CD011509.pub2}}&lt;/ref&gt; يُمكن استخدام الكيتامين بدل المواد الأفيونية لتسكين الألم قصير الأمد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Systematic Review and Meta-analysis of Ketamine as an Alternative to Opioids for Acute Pain in the Emergency Department|صحيفة=Academic Emergency Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Karlow N, Schlaepfer CH, Stoll CR, Doering M, Carpenter CR, Colditz GA, Motov S, Miller J, Schwarz ES|تاريخ=October 2018|المجلد=25|العدد=10|صفحات=1086–1097|pmid=30019434|دوي=10.1111/acem.13502|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد تُسبب مسكنات الألم آثار جانبية عكسية، زى فرط التألم الناجم عن المواد الأفيونية (ألم شديد معمّم ناتج عن الاستخدام طويل الأمد للمواد الأفيونية).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evidence of opioid-induced hyperalgesia in clinical populations after chronic opioid exposure: a systematic review and meta-analysis|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Higgins C, Smith BH, Matthews K|تاريخ=June 2019|المجلد=122|العدد=6|صفحات=e114–e126|pmid=30915985|دوي=10.1016/j.bja.2018.09.019|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Does Opioid Tapering in Chronic Pain Patients Result in Improved Pain or Same Pain vs Increased Pain at Taper Completion? A Structured Evidence-Based Systematic Review|صحيفة=Pain Medicine|vauthors=Fishbain DA, Pulikal A|تاريخ=November 2019|المجلد=20|العدد=11|صفحات=2179–2197|pmid=30597076|دوي=10.1093/pm/pny231}}&lt;/ref&gt;

تناول السكر ( [[سوكروز|السكروز]] ) عن طريق الفم بييخفف الألم عند حديثى الولادة اللى  يخضعون لبعض الإجراءات الطبية ( مثل وخز الكعب، وسحب الدم ، و الحقن العضلى ). لا يُزيل السكر الألم الناتج عن [[ختان|الختان]] ، ومش معروف اذا كان بييخفف الألم فى إجراءات تانيه.&lt;ref name=&quot;StevensYamada2016&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sucrose for analgesia in newborn infants undergoing painful procedures|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Stevens B, Yamada J, Ohlsson A, Haliburton S, Shorkey A|تاريخ=July 2016|المجلد=7|العدد=2|ببمد_سنترال=6457867|pmid=27420164|دوي=10.1002/14651858.CD001069.pub5}}&lt;/ref&gt; ما اثرش السكر على النشاط الكهربائى المرتبط بالألم فى أدمغة حديثى الولادة بعد ثانية واحدة من إجراء وخز الكعب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is sucrose an effective analgesic for newborn babies?|صحيفة=Lancet|vauthors=Lasky RE, van Drongelen W|تاريخ=October 2010|المجلد=376|العدد=9748|صفحات=1201–1203|s2cid=18724497|pmid=20817245|دوي=10.1016/S0140-6736(10)61358-X}}&lt;/ref&gt; يُقلل تناول السوائل المُحلاة عن طريق الفم بشكل معتدل من معدل ومدة البكاء الناتج عن حقن التطعيم عند الأطفال اللى  تتراوح أعمارهم بين شهر واحد واثنى عشر شهر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Efficacy of sweet solutions for analgesia in infants between 1 and 12 months of age: a systematic review|صحيفة=Archives of Disease in Childhood|vauthors=Harrison D, Stevens B, Bueno M, Yamada J, Adams-Webber T, Beyene J, Ohlsson A|تاريخ=June 2010|المجلد=95|العدد=6|صفحات=406–413|pmid=20463370|دوي=10.1136/adc.2009.174227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== نفسى ===

الأفراد اللى عندهم دعم اجتماعى اكبر بيعانو من ألم أقل بسبب السرطان، و بيتناولو مسكنات أقل، و بيبلغوا عن ألم أقل وقت الولادة، و كمان بيكونو أقل عرضة لاستخدام التخدير فوق الجافية وقت الولادة، أو إنهم يعانوا من ألم فى الصدر بعد جراحة تحويل مسار الشريان التاجى.&lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot; /&gt; ممكن للإيحاء أن يؤثر بشكل كبير على شدة الألم. أفاد حوالى 35% من الأشخاص بشعورهم براحة ملحوظة بعد تلقيهم حقنة محلول ملحى اعتقدوا أنها [[مورفين]] . يكون تأثير [[علاج وهمى|الدواء الوهمى]] ده اكتر وضوح  عند الأشخاص المعرضين للقلق، لذا قد يُعزى جزء من ده التأثير لانخفاض القلق، ولكنه لا يُعزى ليه بالكامل. تكون الأدوية الوهمية اكتر فعالية فى تسكين الآلام الشديدة مقارنه بالآلام الخفيفة، كمان تأثيرها يضعف تدريجى مع تكرار تناولها.:&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 26-28 من الممكن أن ينغمس الكثيرون ممن يعانو من الألم المزمن فى نشاط أو ترفيه لدرجة أنهم لا يعودون يشعرون بالألم، أو يخفّ الألم بشكل كبير :&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot; /&gt; 22-23 

عدد من الدراسات التحليلية الكبيرة (meta-analyses) لقت إن التنويم الإيحائى ممكن يكون فعّال فى التحكم فى الألم المرتبط بإجراءات تشخيصية و جراحية عند الكبار و الأطفال، و كمان الألم المرتبط بالسرطان و الولادة.&lt;ref name=&quot;pmid18714889&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Wark DM|title=What we can do with hypnosis: a brief note|journal=The American Journal of Clinical Hypnosis|volume=51|issue=1|pages=29–36|date=July 2008|pmid=18714889|doi=10.1080/00029157.2008.10401640|s2cid=12240662}}&lt;/ref&gt;

مراجعة سنة 2007 لـ 13 دراسة لقت أدلة إن التنويم الإيحائى ممكن يقلل الألم المزمن فى بعض الحالات، لكن عدد المرضى فى الدراسات كان قليل، و ده بيعمل مشاكل فى القوة الإحصائية، و كمان أغلب الدراسات ماكانش فيها ضوابط قوية لتأثير البلاسيبو أو التوقعات. الباحثين خلصوا إن النتائج بتدعم بشكل عام استخدام التنويم الإيحائى فى علاج الألم المزمن، لكن لسه محتاجين أبحاث أكتر عشان نفهم تأثيره بشكل أدق فى الحالات المختلفة من الألم المزمن.&lt;ref name=&quot;Elkins2007&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elkins G, Jensen MP, Patterson DR|title=Hypnotherapy for the management of chronic pain|journal=The International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis|volume=55|issue=3|pages=275–287|date=July 2007|pmid=17558718|pmc=2752362|doi=10.1080/00207140701338621}}&lt;/ref&gt;

=== الطب البديل ===

تحليلٌ احسن  13 دراسةً حول علاج الألم بالوخز بالإبر ، اتنشر فى يناير 2009، خلص لوجود فرقٍ طفيف فى تأثير الوخز بالإبر الحقيقى و الوهمي، أو عدم الوخز  .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups|صحيفة=BMJ|vauthors=Madsen MV, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A|تاريخ=January 2009|المجلد=338|ببمد_سنترال=2769056|pmid=19174438|دوي=10.1136/bmj.a3115}}&lt;/ref&gt; بس، مراجعاتٌ أحدث  لقت بعض الفوائد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Systematic review and meta-analysis of acupuncture to reduce cancer-related pain|صحيفة=European Journal of Cancer Care|vauthors=Chiu HY, Hsieh YJ, Tsai PS|تاريخ=March 2017|المجلد=26|العدد=2|s2cid=20096639|pmid=26853524|دوي=10.1111/ecc.12457|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The efficacy of acupuncture in managing patients with chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: A systemic review and meta-analysis|صحيفة=Neurourology and Urodynamics|vauthors=Chang SC, Hsu CH, Hsu CK, Yang SS, Chang SJ|تاريخ=February 2017|المجلد=36|العدد=2|صفحات=474–481|s2cid=46827576|pmid=26741647|دوي=10.1002/nau.22958}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Efficacy of Acupuncture for the Treatment of Sciatica: A Systematic Review and Meta-Analysis|صحيفة=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine|vauthors=Ji M, Wang X, Chen M, Shen Y, Zhang X, Yang J|تاريخ=2015|المجلد=2015|ببمد_سنترال=4575738|pmid=26425130|دوي=10.1155/2015/192808|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فيه كمان شواهد أولية (مش مؤكدة بشكل كامل) على فعالية بعض الأدوية العشبية.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Gagnier JJ, Oltean H, van Tulder MW, Berman BM, Bombardier C, Robbins CB|title=Herbal Medicine for Low Back Pain: A Cochrane Review|journal=Spine|volume=41|issue=2|pages=116–133|date=January 2016|pmid=26630428|doi=10.1097/BRS.0000000000001310}}&lt;/ref&gt;

فى حالات [[Low back pain|آلام أسفل الظهر]] المزمنة (طويلة الأمد)، بيعمل [[Spinal manipulation|التلاعب بالعمود الفقرى]] تحسن طفيف [[Clinical significance|وغير ليه أهمية اكلينكيه على]] المدى القصير فى الألم والوظيفة، مقارنه بالعلاج [[علاج وهمى|الوهمى]] والتدخلات التانيه.  أما فى حالات آلام أسفل الظهر الحادة (قصيرة الأمد)، فيُحقق التلاعب بالعمود الفقرى نفس نتائج العلاجات التانيه، زى رعاية الطبيب العام، و أدوية تسكين الألم، والعلاج الطبيعي، والتمارين الرياضية.    البعض اهتم بالعلاقة بين فيتامين د و الألم، لكن الأدلة المتوفرة لحد دلوقتى من التجارب المضبوطة حول دى العلاقة، باستثناء لين العظام ، غير حاسمة.&lt;ref name=&quot;Straube&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Vitamin D and chronic pain|صحيفة=Pain|vauthors=Straube S, Andrew Moore R, Derry S, McQuay HJ|تاريخ=January 2009|المجلد=141|العدد=1–2|صفحات=10–13|s2cid=17244398|pmid=19084336|دوي=10.1016/j.pain.2008.11.010}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم (IASP) تقول إنه لقلة الأدلة المستمدة من أبحاث عالية الجودة، فإنها لا تؤيد الاستخدام العام للقنب لعلاج الألم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=IASP Position Statement on the Use of Cannabinoids to Treat Pain|مسار=https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|ناشر=iasp-pain|تاريخ-الوصول=2024-05-10|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240510095147/https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|تاريخ-الأرشيف=10 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== علم الأوبئة ==

الألم السبب الرئيسى لزيارة قسم الطوارئ فى اكتر من 50% من الحالات، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The high prevalence of pain in emergency medical care|صحيفة=The American Journal of Emergency Medicine|vauthors=Cordell WH, Keene KK, Giles BK, Jones JB, Jones JH, Brizendine EJ|تاريخ=May 2002|المجلد=20|العدد=3|صفحات=165–169|pmid=11992334|دوي=10.1053/ajem.2002.32643}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ فى 30% من زيارات عيادات طب العيله.&lt;ref name=&quot;pmid12160512&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of pain in general practice|صحيفة=European Journal of Pain|vauthors=Hasselström J, Liu-Palmgren J, Rasjö-Wrååk G|سنة=2002|المجلد=6|العدد=5|صفحات=375–385|s2cid=798849|pmid=12160512|دوي=10.1016/S1090-3801(02)00025-3}}&lt;/ref&gt; و أفادت كتير من الدراسات [[ايبيديميولوجيا|الوبائية]] بتفاوت كبير فى معدلات انتشار الألم المزمن، حيث تراوحت بين 12% و80% من السكان.&lt;ref name=&quot;pmid20358856&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Chronic pain: a review|صحيفة=Le Journal Medical Libanais. The Lebanese Medical Journal|vauthors=Abu-Saad Huijer H|سنة=2010|المجلد=58|العدد=1|صفحات=21–27|pmid=20358856}}&lt;/ref&gt; ويزداد شيوعه مع اقتراب الناس من الموت. فقد لقت دراسة شملت 4703 مرضى أن 26% منهم عانوا من الألم فى ال سنتين  الأخيرين من حياتهم، وارتفعت دى النسبة ل46% فى الشهر الأخير.&lt;ref name=&quot;Death2010&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The epidemiology of pain during the last 2 years of life|صحيفة=Annals of Internal Medicine|vauthors=Smith AK, Cenzer IS, Knight SJ, Puntillo KA, Widera E, Williams BA, Boscardin WJ, Covinsky KE|تاريخ=November 2010|المجلد=153|العدد=9|صفحات=563–569|ببمد_سنترال=3150170|pmid=21041575|دوي=10.7326/0003-4819-153-9-201011020-00005}}&lt;/ref&gt;

دراسة استقصائية شملت 6636 طفل (تتراوح أعمارهم بين 0 و18  سنه ) أظهرت أن 54% من أصل 5424 مشارك عانوا من ألم خلال الأشهر التلاته الماضية. و أفاد ربعهم بمعاناتهم من ألم متكرر أو مستمر لمدة 3 أشهر أو اكتر، فى الوقت نفسه أفاد ثلث دول  بمعاناتهم من ألم متكرر وشديد. و كانت شدة الألم المزمن أعلى عند الفتيات، كما زادت تقاريرهن عن الألم المزمن بشكل ملحوظ بين سن 12 و14  سنه  &lt;ref name=&quot;pmid10863045&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain in children and adolescents: a common experience|صحيفة=Pain|vauthors=Perquin CW, Hazebroek-Kampschreur AA, Hunfeld JA, Bohnen AM, van Suijlekom-Smit LW, Passchier J, van der Wouden JC|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=51–58|s2cid=9813003|pmid=10863045|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00269-4}}&lt;/ref&gt;

== المجتمع و الثقافة ==
[[ملف:Lamani_v_kole.jpg|تصغير|[[عجلة كاثرين|عجلة الكسر]]   كانت  واحده من وسايل التعذيب المستخدمة فى [[اعدام|الإعدام العلنى]] عن طريق كسر عظام المجرم أو ضربه لحد الموت.]]
[[ملف:TUCANDEIRA_RITUAL_-_panoramio.jpg|تصغير|شعب ماوى فى البرازيل يستخدم لدغات [[النملة الرصاصه|نمل الرصاص]] عن قصد كطقس عبور لمرحلة الرجولة.]]

الألم الجسدى تجربة عالمية، ودافع قوى لسلوك الإنسان والحيوان. و علشان كده ، بيستخدم الألم الجسدى سياسى فى سياق قضايا متنوعة، زى سياسات إدارة الألم ، ومكافحة المخدرات ، [[حقوق الحيوان|وحقوق الحيوان]] ورفاهيته ، [[تعذيب|والتعذيب]] ، والامتثال للألم . ويُعتبر كلٌّ من إلحاق الألم عمدًا و إدارته طبى جانبين مهمين من جوانب السلطة البيولوجية ، و هو مفهوم يشمل &quot;مجموعة الآليات اللى من خلالها بقت الخصايص البيولوجية الأساسية للجنس البشرى هدف لاستراتيجية سياسية&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Security, Territory, Population: Lectures at the College de France, 1977–78|vauthors=Foucault M|ناشر=Palgrave Macmillan|سنة=2007|صفحة=1}}&lt;/ref&gt;

إلحاق الألم  فى سياقاتٍ مختلفة، بيستخدم عمد فى صورة [[تعذيب الخدامين|عقاب بدنى]] كعقاب على جريمة، أو لتأديب أو تعديل المذنب، أو لردع السلوكيات أو المواقف غير المقبولة. فى المجتمعات الغربية، كان إلحاق الألم الشديد عمدًا (التعذيب) بيستخدم أساس  لانتزاع الاعترافات قبل إلغائه فى أواخر القرن التسعتاشر. و اقتصر استخدام التعذيب كوسيلة لمعاقبة [[مواطنه|المواطن]] على الجرائم اللى تُشكل تهديدًا خطير للنسيج الاجتماعى ( مثل الخيانة العظمى ).&lt;ref name=&quot;fall-rise-of-torture&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fall and Rise of Torture: A Comparative and Historical Analysis|صحيفة=Social Theory|مسار=https://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&amp;context=christopher_einolf|vauthors=Einolf C|تاريخ=2007|المجلد=25|العدد=2|صفحات=101–121|جايستور=20453071|s2cid=53345959|دوي=10.1111/j.1467-9558.2007.00300.x}}&lt;/ref&gt;

ثقافات كتير تستخدم طقوس مؤلمة كحافز للتحول النفسى.&lt;ref name=&quot;ritual-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The ritual experience: pain and the transformation of consciousness in ordeals of initiation|صحيفة=Ethos|vauthors=Morinis A|تاريخ=1985|المجلد=13|العدد=2|صفحات=150–174|جايستور=639985|دوي=10.1525/eth.1985.13.2.02a00040|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ استخدام الألم للانتقال لحالة &quot;التطهير والنقاء&quot; فى ممارسات الجلد الذاتى الدينية (و بالخصوص تلك الموجودة فى بعض فروع المسيحية و الإسلام )، أو التنفيس الشخصى فى تجارب تعليق الجسد البدائية الحديثة .&lt;ref name=&quot;flesh-journeys&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Flesh journeys: neo primitives and the contemporary rediscovery of radical body modification|صحيفة=Deviant Behavior|vauthors=Atkinson M, Young K|تاريخ=2001|المجلد=22|العدد=2|صفحات=117–146|s2cid=146525156|دوي=10.1080/016396201750065018}}&lt;/ref&gt; المعتقدات عن الألم بتلعب دور مهم فى ثقافات الرياضة. ممكن يتم النظر للألم بشكل إيجابي، زى فكرة “مفيش مكسب من غير ألم”، حيث يُعتبر الألم جزء أساسى من التدريب. الثقافة الرياضية فى الغالب  بتطبع تجربة الألم و الإصابة، وبتشجع أو بتمجّد الرياضيين اللى “بيكملو وهم متصابين”.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Pain and injury in sport: Social and ethical analysis|publisher=Routledge|year=2006|veditors=Loland S, Skirstad B, Waddington I|location=London and New York|pages=17–20|isbn=978-0-415-35704-3}}&lt;/ref&gt;

للألم أبعاد نفسية واجتماعية وجسدية، ويتأثر بشكل كبير بالعوامل الثقافية.&lt;ref name=&quot;how-culture-pain-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Culture's effects on pain assessment and management|صحيفة=The American Journal of Nursing|vauthors=Narayan MC|تاريخ=April 2010|المجلد=110|العدد=4|صفحات=38–47|pmid=20335689|دوي=10.1097/01.NAJ.0000370157.33223.6d|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== غير البشر ==

=== الحيوانات ===
[[رينيه ديكارت]] كان بيقول إن الحيوانات ماعندهاش وعي، وبالتالى ما بتجربش الألم والمعاناة زى البشر.&lt;ref name=&quot;nuffield45&quot;&gt;Working party of the Nuffield Council on Bioethics (2005).&lt;/ref&gt; [[بيرنارد رولين]] من جامعة كولورادو ستيت، و هو المؤلف الرئيسى لقانونين فدراليين فى امريكا بينظموا تسكين الألم عند الحيوانات، كتب إن الباحثين لحد التمانينات كانو مش متأكدين إذا الحيوانات بتحس بالألم ولا لأ، و إن الأطباء البيطريين اللى اتدربوا فى امريكا قبل 1989 كانو بيتعلموا ببساطة يتجاهلوا ألم الحيوانات. أما قدرة الحيوانات اللافقارية زى الحشرات على الإحساس بالألم والمعاناة فده لسه مش واضح.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sherwin CM|title=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|journal=Animal Welfare|date=February 2001|volume=10|issue=1|pages=103–118|doi=10.1017/S0962728600023551|s2cid=54126137|url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|access-date=22 December 2021|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Lockwood JA|year=1987|title=The Moral Standing of Insects and the Ethics of Extinction|jstor=3495093|journal=The Florida Entomologist|volume=70|issue=1|pages=70–89|doi=10.2307/3495093|bibcode=1987FlEnt..70...70L|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=DeGrazia D, Rowan A|title=Pain, suffering, and anxiety in animals and humans|journal=Theoretical Medicine|volume=12|issue=3|pages=193–211|date=September 1991|pmid=1754965|doi=10.1007/BF00489606|s2cid=34920699}}&lt;/ref&gt;

المتخصصين بيعتقدو إن كل الفقاريات قادرة على الإحساس بالألم، و إن بعض اللافقاريات زى الأخطبوط ممكن كمان تحس بالألم.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|صحيفة=Animal Welfare|مسار=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|vauthors=Sherwin CM|تاريخ=February 2001|المجلد=10|العدد=1|صفحات=103–118|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|تاريخ-الأرشيف=7 March 2022|تاريخ-الوصول=22 December 2021|s2cid=54126137|دوي=10.1017/S0962728600023551|url-status=live}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSherwin2001&quot;&gt;Sherwin CM (February 2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Invertebrates Feel Pain?|مسار=https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|ناشر=The [[Parliament of Canada]]|تاريخ-الوصول=11 June 2008|صحيفة=The Senate Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100106084119/https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|تاريخ-الأرشيف=6 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Question of Pain in Invertebrates|صحيفة=Institute for Laboratory Animal Research Journal|مسار=https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|vauthors=Smith JA|سنة=1991|المجلد=33|صفحات=1–2|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111008212237/https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|تاريخ-الأرشيف=8 October 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أما وجود الألم عند الحيوانات فغير معروف، لكن ممكن الاستدلال عليه بردود الفعل الجسدية والسلوكية، &lt;ref name=&quot;pmid7715946&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The formalin test: scoring properties of the first and second phases of the pain response in rats|صحيفة=Pain|vauthors=Abbott FV, Franklin KB, Westbrook FR|تاريخ=January 1995|المجلد=60|العدد=1|صفحات=91–102|s2cid=35448280|pmid=7715946|دوي=10.1016/0304-3959(94)00095-V}}&lt;/ref&gt; زى سحب الكف من مختلف المؤثرات الميكانيكية المؤلمة عند القوارض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A machine-vision approach for automated pain measurement at millisecond timescales|صحيفة=eLife|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Jones JM, Foster W, Twomey CR, Burdge J, Ahmed OM, Pereira TD, Wojick JA, Corder G, Plotkin JB, Abdus-Saboor I|تاريخ=August 2020|المجلد=9|ببمد_سنترال=7434442|pmid=32758355|دوي=10.7554/eLife.57258|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
رغم قدرة [[نبات|النباتات]] ، ككائنات حية، على إدراك المؤثرات الجسدية و الأضرار والتواصل بشأنها، إلا أنها لا تشعر بالألم ببساطة لافتقارها لمستقبلات الألم و الأعصاب والدماغ، &lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Plants Feel Pain?|مسار=https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الوصول=8 January 2023|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=2016|مؤلف=Petruzzello|الأول=Melissa|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230905171721/https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الأرشيف=5 September 2023|url-status=live|اقتباس=Given that plants do not have pain receptors, nerves, or a brain, they do not feel pain as we members of the animal kingdom understand it. Uprooting a carrot or trimming a hedge is not a form of botanical torture, and you can bite into that apple without worry.}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، لالوعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Anesthetics and plants: no pain, no brain, and therefore no consciousness|صحيفة=Protoplasma|مؤلف=Draguhn|الأول=Andreas|تاريخ=2021|لغة=|ناشر=Springer|المجلد=258|العدد=2|صفحات=239–248|id=32880005|مؤلف2=Mallatt|مؤلف3=Robinson|جايستور=|issn=|الأول2=Jon M.|الأول3=David G.|ببمد_سنترال=7907021|بيب_كود=2021Prpls.258..239D|zbl=|pmid=32880005|دوي=10.1007/s00709-020-01550-9|mr=|jfm=}}&lt;/ref&gt; معروف أن كتير من النباتات تستشعر المؤثرات الميكانيكية وتستجيب ليها على المستوى الخلوي، و بعضها، زى [[خناق الذباب|صائد الذباب]] أو نبات [[ميموسا بوديكا|لا تلمسنى]] ، معروف بقدراته الحسية الواضحة.&lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt; بس، لا يشعر أى فرد من المملكة النباتية بالألم،  رغم قدرته على الاستجابة لأشعة الشمس والجاذبية والرياح و أى مؤثرات خارجية تانيه كلسعات الحشرات، لافتقاره لالجهاز العصبى. والسبب الرئيسى فى ذلك هو أنه، على عكس أفراد [[حيوان|المملكة الحيوانية]] اللى  تتشكل نجاحاتهم و إخفاقاتهم التطورية بفعل المعاناة، تطور النباتات يتشكل ببساطة بفعل الحياة والموت.&lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt;

== شوف كمان ==

* الشعور ، حالة إدراكية من التجربة الواعية.
* التكيف اللذيذ ، هو الميل لالعودة بسرعة لمستوى مستقر نسبى من السعادة  رغم الأحداث الإيجابية أو السلبية الكبرى
* الألم (الفلسفة) ، فرع من الفلسفة يهتم بالمعاناة و الألم الجسدي
* الألم والمعاناة ، المصطلح القانونى للإجهاد الجسدى والنفسى الناجم عن الإصابة
* المعاناة ، هيا تجربة من عدم الارتياح أو النفور، ويمكن ترتبط بإدراك الضرر أو التهديد بالضرر عند الفرد.

== ملاحظات توضيحية ==
{{Notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|عنوان=Chasing Pain: The Search for a Neurobiological Mechanism|vauthors=Casey K|تاريخ=2019|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|isbn=978-0-19-088023-1}}
* Allison Parshall, &quot;Pain Language: The sound of 'ow' transcends borders&quot;, ''Scientific American'', vol. 332, no. 2 (February 2025), pp. 16–18.   &quot;Many [[لغه|languages]] have an interjection word for expressing pain. [Katarzyna Pisanski ''et al.'', writing in the ''Journal of the Acoustical Society of America'', have] found that pain interjections tend to contain the vowel sound 'ah' (written as [a] in the [[الف-به دوليه صوتيه|International Phonetic Alphabet]]) and letter combinations that incorporate it, such as 'ow' and 'ai.' These patterns may point back to the origins of human language itself.&quot; (p. 16.) &quot;Researchers are continually discovering cases of symbolism, or sound iconicity, in which a word's intrinsic nature has some connection to its meaning. These cases run counter to decades of linguistic theory, which had regarded language as fundamentally arbitrary... [Many words onomatopoeically imitate a sound. Also] there's the 'bouba-kiki' effect, whereby people from varying cultures are more likely to associate the nonsense word 'bouba' with a rounded shape and 'kiki' with a spiked one.... [S]omehow we all have a ''feeling'' about this,' says Aleksandra Ćwiek... [She and her colleagues have] show[n] that people associate the trilled 'R' sound with roughness and the 'L' sound with smoothness. Mark Dingemanse... in 2013 found [that] the conversational 'Huh?' and similar words in other languages may be universal.&quot; (p. 18.)

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}{{ويكيكوت}}{{روابط شخص}}

* [https://plato.stanford.edu/entries/pain/ &quot;الألم&quot;] ، ''موسوعة ستانفورد للفلسفة''
{{Medical resources|ICD11={{ICD11|MG30}} (chronic), {{ICD11|MG31}} (acute), {{ICD11|8E43.00}} (phantom pain)|ICD10={{ICD10|R52}}|ICD9={{ICD9|338}}|MedlinePlus=002164|DiseasesDB=9503|MeshID=D010146}}{{Emotion-footer}}{{Neuroscience}}{{Pain}}{{Somatosensory system}}{{Sensation and perception}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:نظام احساس]]
[[تصنيف:الم]]</text>
      <sha1>1948omy4ktt0jx93djml99g0ubhz0ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024440</id>
      <parentid>13024439</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: لالجهاز ← للجهاز،  أحيان  ←  ساعات  (5)،  كل من  ←   (2)،  مثل  ←  زى  (8)، القدامى  ← القدام ، وبالتالى ← و علشان كده، (التى  ← (اللى  (2)،  وفى  ←  و فى  (8)، يؤدى ل ← يوصل ل (2)، يؤدى ذلك ←  ذه بيسبب ،  أى أن  ←  يعنى</comment>
      <origin>13024440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122456" sha1="041bohkzudj06fhh53vhvgyeym12jzl" xml:space="preserve">{{معلومات مرض}}

'''الألم''' هو إحساس مزعج غالب ما ينتج عن محفزات شديدة أو ضارة. وتعرف الرابطة الدولية لدراسة الألم الألم بأنه &quot;تجربة [[حواس الانسان الخمسه|حسية]] [[انفعال (سايكولوجيا)|وعاطفية]] غير سارة مرتبطة بتلف الأنسجة الفعلى أو المحتمل، أو تشبه تلك المرتبطة به&quot;.

الألم الحيوانات يدفع للانسحاب من المواقف المؤذية، وحماية الجزء المصاب من الجسم وقت شفائه، وتجنب تجارب مماثلة فى المستقبل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Understanding Pain: Exploring the Perception of Pain|vauthors=Cervero F|تاريخ=2012|ناشر=MIT Press|مكان=Cambridge, Mass.|صفحات=Chapter 1|أكلس=809043366|isbn=978-0-262-30543-3}}&lt;/ref&gt; يزول معظم الألم بمجرد زوال المؤثر الضار وشفاء الجسم، ولكنه قد بيستمر رغم زوال المؤثر والشفاء الظاهرى للجسم. ساعات ينشأ الألم فى غياب أى محفز أو ضرر أو مرض ممكن اكتشافه.&lt;ref name=&quot;Raj_2007&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=In: The Handbook of Chronic Pain|vauthors=Raj PP|ناشر=Nova Biomedical Books|سنة=2007|الفصل=Taxonomy and classification of pain|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014627/https://books.google.com/books?id=ZG4Svh_UL3UC&amp;pg=PA41|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-60021-044-0}}&lt;/ref&gt;

الألم السبب الاكتر شيوع لاستشارة الأطباء فى معظم الدول المتقدمة.&lt;ref name=&quot;painreview&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caring for patients with chronic pain: pearls and pitfalls|صحيفة=The Journal of the American Osteopathic Association|vauthors=Debono DJ, Hoeksema LJ, Hobbs RD|تاريخ=August 2013|المجلد=113|العدد=8|صفحات=620–7|pmid=23918913|دوي=10.7556/jaoa.2013.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Turk &amp; Dennis 2004&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What should be the core outcomes in chronic pain clinical trials?|صحيفة=Arthritis Research &amp; Therapy|vauthors=Turk DC, Dworkin RH|سنة=2004|المجلد=6|العدد=4|صفحات=151–4|ببمد_سنترال=464897|pmid=15225358|دوي=10.1186/ar1196|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و هو عرض رئيسى فى كتير من الحالات الطبية، و ممكن  يؤثر سلب على جودة حياة الشخص ووظايفه العامة.&lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment of pain|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Breivik H, Borchgrevink PC, Allen SM, Rosseland LA, Romundstad L, Hals EK, Kvarstein G, Stubhaug A|تاريخ=July 2008|المجلد=101|العدد=1|صفحات=17–24|pmid=18487245|دوي=10.1093/bja/aen103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; يعانى الأشخاص المصابون بالألم من ضعف فى التركيز، والذاكرة العاملة ، والمرونة الذهنية ، وسرعة حل المشكلات ومعالجة المعلومات، كما أنهم اكتر عرضة للإصابة بالتهيج والاكتئاب والقلق.

مسكنات الألم البسيطة اللى تُصرف بدون وصفة طبية مفيدة فى 20% ل70% من حالات الألم الحاد الشائعة، زى الألم اللى بعد كده   لخلع الأسنان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain – an overview of Cochrane reviews|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Moore RA, Wiffen PJ, Derry S, Maguire T, Roy YM, Tyrrell L|تاريخ=November 2015|المجلد=11|العدد=11|ببمد_سنترال=6485506|pmid=26544675|دوي=10.1002/14651858.CD010794.pub2}}&lt;/ref&gt; و ممكن  بتأثر العوامل النفسية، كالدعم الاجتماعى ، والعلاج السلوكى المعرفى ، و الإثارة، أو تشتيت الانتباه، على شدة الألم أو مدى انزعاجه.&lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Social Outcast: Ostracism, Social Exclusion, Rejection, &amp; Bullying (Sydney Symposium of Social Psychology)|vauthors=Eisenberger NI, Lieberman M|ناشر=Psychology Press|سنة=2005|veditors=Williams KD|مكان=East Sussex|صفحات=131–150|الفصل=Why it hurts to be left out: The neurocognitive overlap between physical and social pain|تاريخ-الوصول=18 February 2024|مسار-الفصل=https://www.academia.edu/621614|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240710180118/https://www.academia.edu/621614|تاريخ-الأرشيف=10 July 2024|url-status=live|دوي=10.4324/9780203942888-14|isbn=978-1-84169-424-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;/ref&gt;

== أصل الكلمة ==

كلمة ألم بمعنى الوجع أصلها عربى قديم من الجذر أ لم، وده جذر مرتبط بالإحساس بالوجع والمعاناة. من نفس الجذر فيه كلمات زى “يألم” و“أليم” اللى معناها مؤلم. فببساطة، كلمة ألم جاية من أصل لغوى بيوصف الإحساس بالوجع سواء كان جسدى أو نفسى.

كلمة ''peyn'' وردت لأول مرة فى اللغة الإنجليزية سنة 1297، هيا مشتقة من الكلمة الفرنسية القديمة ''peine'' ، اللى بدورها مشتقة من [[لاتينى|الكلمة اللاتينية]] ''poena'' اللى تعنى &quot;عقاب، عقوبة&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Poena|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|صحيفة=A Latin Dictionary|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202944/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dpoena|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Lewis CT, Short C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Multimodal Postcesarean Delivery Analgesia|صحيفة=Clinics in Perinatology|مسار=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0095510813000638|مؤلف=Lavoie|الأول=Anne|تاريخ=2013-09-01|سلسلة=Pain Management in the Peripartum Period|لغة=en|المجلد=40|العدد=3|صفحات=443–455|url-access=subscription|مؤلف2=Toledo|issn=0095-5108|الأول2=Paloma|pmid=23972750|دوي=10.1016/j.clp.2013.05.008}}&lt;/ref&gt; (وتعنى كمان &quot;عذاب، مشقة، معاناة&quot; فى اللاتينية المتأخرة)، ومن [[يونانى|الكلمة اليونانية]] ποινή ( ''poine'' )، اللى تعنى عموم &quot;ثمن مدفوع، عقوبة، جزاء&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=ποινή|مسار=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|صحيفة=A Greek-English Lexicon|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513202951/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoinh%2F|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011|عبر=Perseus Digital Library|vauthors=Liddell HG, Scott R}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain|مسار=https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110728085534/https://www.etymonline.com/index.php?term=pain|تاريخ-الأرشيف=28 July 2011|عبر=Online Etymology Dictionary}}&lt;/ref&gt;

== تصنيف ==
فى كتير من الحالات، يندرج الألم ضمن فئة واحدة أو مجموعة من 3 فئات:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Pain &amp;#124; National Institute of Neurological Disorders and Stroke|مسار=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الوصول=12 March 2025|صحيفة=www.ninds.nih.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250304174721/https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/pain|تاريخ-الأرشيف=4 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* الألم الحسى (الناجم عن [[التهاب]] أو تلف الأنسجة اللى يُنشّط مستقبلات الألم).&lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;/ref&gt; يُقسّم الألم الحسى لألم &quot;سطحي&quot; و ألم &quot;عميق&quot;. وينقسم الألم العميق لقسمين: ألم &quot;جسدى عميق&quot; و ألم &quot;حشوى عميق&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Loeser D, Bonica JJ|طبعة=3|مكان=Philadelphia|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt;
* الألم العصبى (الناجم عن تلف أو خلل فى [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] ).&lt;ref name=&quot;Treede-2015&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A classification of chronic pain for ICD-11|صحيفة=Pain|مؤلف=Treede|الأول=Rolf-Detlef|تاريخ=June 2015|المجلد=156|العدد=6|صفحات=1003–1007|مؤلف2=Rief|مؤلف3=Barke|مؤلف4=Aziz|مؤلف5=Bennett|مؤلف6=Benoliel|مؤلف7=Cohen|مؤلف8=Evers|مؤلف9=Finnerup|issn=1872-6623|الأول2=Winfried|الأول3=Antonia|الأول4=Qasim|الأول5=Michael I.|الأول6=Rafael|الأول7=Milton|الأول8=Stefan|الأول9=Nanna B.|ببمد_سنترال=4450869|pmid=25844555|دوي=10.1097/j.pain.0000000000000160}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTreedeRiefBarkeAziz2015&quot;&gt;Treede, Rolf-Detlef; Rief, Winfried; Barke, Antonia; Aziz, Qasim; Bennett, Michael I.; Benoliel, Rafael; Cohen, Milton; Evers, Stefan; Finnerup, Nanna B. (June 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; يُقسم الألم العصبى لنوعين: &quot; محيطى &quot; (مصدره الجهاز العصبى المحيطى ) و&quot; [[جهاز عصبى مركزى|مركزى]] &quot; (مصدره الدماغ والحبل الشوكى).&lt;ref name=&quot;Bogduk1994&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212|عنوان=Classification of chronic pain: descriptions of chronic pain syndromes and definitions of pain terms|vauthors=Bogduk N, Merskey H|ناشر=IASP Press|سنة=1994|طبعة=second|مكان=Seattle|صفحة=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/212 212]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Diagnostic Methods for Neuropathic Pain: A Review of Diagnostic Accuracy Rapid Response Report: Summary with Critical Appraisal.|تاريخ=April 2015|ناشر=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|pmid=26180859}}&lt;/ref&gt; فى الغالب   يوصف الاعتلال العصبى المحيطى بأنه &quot;حارق&quot; أو &quot;وخز&quot; أو &quot;كهربائي&quot; أو &quot;طاعن&quot; أو &quot;تنميل&quot;.&lt;ref name=&quot;Paice2003&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|تاريخ=Jul–Aug 2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/http://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=2010-01-07|تاريخ-الوصول=2010-05-03|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt;
* الألم النخاعى هو ألم ينشأ على رغم من عدم وجود دليل واضح على تلف الأنسجة أو الجهاز الحسى الجسدى اللى يسبب الألم.&lt;ref name=&quot;L&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociplastic pain: towards an understanding of prevalent pain conditions|صحيفة=Lancet|vauthors=Fitzcharles MA, Cohen SP, Clauw DJ, Littlejohn G, Usui C, Häuser W|تاريخ=May 2021|المجلد=397|العدد=10289|صفحات=2098–2110|s2cid=235245552|pmid=34062144|دوي=10.1016/S0140-6736(21)00392-5}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم  سنة  1994، أوصت باستخدام سمات محددة لوصف ألم المريض:

# المنطقة المصابة من الجسم ( زى البطن أو الأطراف السفلية)
# الجهاز اللى ممكن يكون  خلله سبب للألم ( زى الجهاز العصبى أو الجهاز الهضمى)
# مدة ونمط الحدوث
# شدة
# السبب &lt;ref name=&quot;Merskey_Bogduk&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3|عنوان=Classification of Chronic Pain|vauthors=Merskey H, Bogduk N|ناشر=International Association for the Study of Pain|سنة=1994|طبعة=2 nd|مكان=Seattle|صفحات=[https://archive.org/details/classificationof0000unse_o5f1/page/3 3 &amp; 4]|isbn=978-0-931092-05-3}}&lt;/ref&gt;

=== المزمن مقابل الحاد ===
{{Main|Chronic pain}}
الألم  فى العاده  يكون عابر، علشان بيستمر لحد زوال المؤثر المؤلم أو شفاء الضرر أو المرض الأساسى. لكن بعض الحالات المؤلمة، زى التهاب المفاصل الروماتويدى ، والاعتلال العصبى المحيطى ، والسرطان ، و الألم مجهول السبب ، قد تستمر لسنين . بيتقال على الألم اللى بيستمر لفترة طويلة اسم &quot; مزمن &quot; أو &quot;مستمر&quot;، فى الوقت نفسه بيتقال على الألم اللى يزول بسرعة اسم &quot; حاد &quot;. تقليدى، اعتمد التمييز بين الألم الحاد والمزمن على فترة زمنية اعتباطية بين بدايته ونهايته؛ واكتر المؤشرات استخدام هما 3 أشهر و6 أشهر من بداية الألم، &lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Bonica's management of pain|vauthors=Turk DC, Okifuji A|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2001|veditors=Bonica JJ, Loeser JD, Chapman CR, Turk DC|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Pain terms and taxonomies of pain|isbn=978-0-7817-6827-6}}&lt;/ref&gt;  رغم ان بعض المنظرين والباحثين حددوا الانتقال من الألم الحاد لالمزمن عند 12 شهر :&lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;/ref&gt; 93 يستخدم البعض مصطلح &quot;حاد&quot; للألم اللى بيستمر لأقل من 30 يوم، و&quot;مزمن&quot; للألم اللى بيستمر لمدة ستة أشهر على الأقل، و&quot;شبه حاد&quot; للألم اللى بيستمر من شهر لستة أشهر.&lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/painmanagementpr00wein|عنوان=Pain management: a practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|ناشر=CRC Press|سنة=2002|veditors=Weiner R|مكان=Boca Raton|صفحات=[https://archive.org/details/painmanagementpr00wein/page/n60 28]|الفصل=Classification of pain|url-access=limited|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; ويُاتعرف مصطلح &quot;الألم المزمن&quot; تعريف بديل شائع، مافيهوش  مدة محددة، بأنه &quot;ألم يمتد لما بعد فترة الشفاء المتوقعة&quot;.&lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt; ويمكن تصنيف الألم المزمن ل&quot; ألم مرتبط بالسرطان &quot; أو &quot;ألم حميد&quot;.&lt;ref name=&quot;Thienhaus1&quot; /&gt;

=== ألم اللمس ===
الألم اللمسى هو ألم يُشعر به استجابةً لمحفز غير مؤلم فى العادة.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Allodynia and hyperalgesia in neuropathic pain: clinical manifestations and mechanisms|صحيفة=The Lancet. Neurology|vauthors=Jensen TS, Finnerup NB|تاريخ=September 2014|المجلد=13|العدد=9|صفحات=924–935|s2cid=25011309|pmid=25142459|دوي=10.1016/s1474-4422(14)70102-4}}&lt;/ref&gt; مش له وظيفة بيولوجية، وبيتصنف حسب خصايص المحفزات لبرودة، حرارة، لمس، ضغط، أو وخزة إبرة.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lolignier 133–139&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanical allodynia|صحيفة=Pflügers Archiv|vauthors=Lolignier S, Eijkelkamp N, Wood JN|تاريخ=January 2015|المجلد=467|العدد=1|صفحات=133–139|ببمد_سنترال=4281368|pmid=24846747|دوي=10.1007/s00424-014-1532-0}}&lt;/ref&gt;

=== فانتوم ===

الألم الوهمى هو ألم يُشعر به فى جزء من الجسم تم بتره أو ما بقاش الدماغ يتلقى منه إشارات. و هو نوع من أنواع الألم العصبى.&lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot; /&gt; معدل انتشار ألم الطرف الوهمى عند مبتورى الأطراف العلوية حوالى 82%، ولدى مبتورى الأطراف السفلية 54%.&lt;ref name=&quot;pmid10863043&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom pain and phantom sensations in upper limb amputees: an epidemiological study|صحيفة=Pain|مسار=https://research.rug.nl/en/publications/phantom-pain-and-phantom-sensations-in-upper-limb-amputees(8dd1fc12-cc0d-400b-aef1-72ed0443f9ad).html|vauthors=Kooijman CM, Dijkstra PU, Geertzen JH, Elzinga A, van der Schans CP|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=33–41|hdl-access=free|hdl=11370/26b8c3c6-9dc1-403b-9c74-b63f3067a547|s2cid=7565030|pmid=10863043|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00264-5}}&lt;/ref&gt; لقت  واحده من الدراسات أن 72% من المرضى بيعانو من ألم الطرف الوهمى بعد ثمانية أيام من البتر، و بعد ستة أشهر، أبلغ 67% منهم عن ذلك.&lt;ref name=&quot;pmid6657285&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Phantom limb, phantom pain and stump pain in amputees during the first 6 months following limb amputation|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=November 1983|المجلد=17|العدد=3|صفحات=243–256|s2cid=10304696|pmid=6657285|دوي=10.1016/0304-3959(83)90097-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid3991231&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Immediate and long-term phantom limb pain in amputees: incidence, clinical characteristics and relationship to pre-amputation limb pain|صحيفة=Pain|vauthors=Jensen TS, Krebs B, Nielsen J, Rasmussen P|تاريخ=March 1985|المجلد=21|العدد=3|صفحات=267–278|s2cid=24358789|pmid=3991231|دوي=10.1016/0304-3959(85)90090-9}}&lt;/ref&gt; يعانى بعض مبتورى الأطراف من ألم مستمر يتفاوت فى شدته أو طبيعته؛ فى الوقت نفسه يعانى تانيين من نوبات ألم متعددة يومى، أو قد يتكرر الألم بوتيرة أقل. فى الغالب   يوصف ده الألم بأنه طاعن، أو ساحق، أو حارق، أو متشنج. إذا استمر الألم لفترة طويلة، فقد تبقا أجزاء من الجسم السليم حساسة، بحيث يوصل لمسها لالشعور بألم فى الطرف الوهمى. : يصاحب ألم الطرف الوهمى التبول أو التبرز .&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt; 61–69 

حقن التخدير الموضعى فى الأعصاب أو المناطق الحساسة ممكن يخفف ألم الطرف المبتور لأيام أو أسابيع، و ساعات بشكل دائم فى بعض الحالات، رغم إن مفعول الدوا نفسه بيروح خلال ساعات. وكمان الحقن بكميات صغيرة من محلول ملحى مركز فى الأنسجة الرخوة بين الفقرات ممكن يسبب ألم موضعى ينتشر للطرف الوهمى لمدة حوالى عشر دقايق، وبعدها ممكن ييجى فترة راحة جزئية أو كاملة من الألم تستمر ساعات أو أسابيع أو لحد أكتر.

كمان الاهتزاز القوى أو التحفيز الكهربائى للطرف المبتور، أو استخدام تيار كهربائى من أقطاب مزروعة جراحى على الحبل الشوكي، ممكن يقلل الألم عند بعض المرضى.&lt;ref name=&quot;The challenge of pain3&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;

العلاج بصندوق المراية بيعمل إحساس وهمى بالحركة واللمس فى الطرف المفقود، وده ممكن يساعد فى تقليل الألم.&lt;ref name=&quot;pmid8637922&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Ramachandran VS, Rogers-Ramachandran D|title=Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=263|issue=1369|pages=377–386|date=April 1996|pmid=8637922|doi=10.1098/rspb.1996.0058|bibcode=1996RSPSB.263..377R|s2cid=4819370}}&lt;/ref&gt;

الشلل السفلي، اللى هو فقدان الإحساس والتحكم الحركى بعد إصابة شديدة فى الحبل الشوكي، ممكن ييجى معاه ألم فى منطقة الحزام عند مستوى الإصابة، أو ألم داخلى بسبب امتلاء المثانة أو الأمعاء، أو عند نسبة من المرضى (حوالى 5 لـ 10%) ألم وهمى فى مناطق مافيهاش إحساس خالص. الألم ده فى الغالب  بيبدأ كحرقان أو وخز، وممكن يتطور لألم شديد اوى أو إحساس زى نار ماشية فى الرجلين أو سكينة بتغرز فى اللحم. ممكن يبتدى فور أو يتأخر سنين بعد الإصابة. ونادر ما الجراحة بتدى راحة دائمة.&lt;ref name=&quot;The challenge of pain3&quot;&gt;{{cite book|title=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|publisher=Penguin Books|year=1996|edition=2nd|location=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;/ref&gt;{{rp|61–69}}

=== مفاجئ ===
الألم المفاجئ هو ألم عابر بيظهر فجأة ولا يستجيب للعلاجات المعتادة لتسكين الألم . و هو شائع بين مرضى السرطان اللى  بيعانو فى العاده من ألم مزمن يُسيطر عليه بشكل جيد بالأدوية، ولكنهم قد يتعرضون ساعات لنوبات ألم شديدة تتجاوز تأثير الأدوية. تختلف خصايص الألم المفاجئ عند مرضى السرطان من شخص لآخر، و تعتمد على السبب. قد يتطلب علاج الألم المفاجئ استخدام مكثف للمواد الأفيونية ، بما فيها الفنتانيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Breakthrough cancer pain: review of prevalence, characteristics and management|صحيفة=Indian Journal of Palliative Care|vauthors=Mishra S, Bhatnagar S, Chaudhary P, Rana SP|تاريخ=January 2009|المجلد=15|العدد=1|صفحات=14–18|ببمد_سنترال=2886208|pmid=20606850|دوي=10.4103/0973-1075.53506|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Use of opioid analgesics in the treatment of cancer pain: evidence-based recommendations from the EAPC|صحيفة=The Lancet. Oncology|مسار=https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|vauthors=Caraceni A, Hanks G, Kaasa S, Bennett MI, Brunelli C, Cherny N, Dale O, De Conno F, Fallon M, Hanna M, Haugen DF, Juhl G, King S, Klepstad P, Laugsand EA, Maltoni M, Mercadante S, Nabal M, Pigni A, Radbruch L, Reid C, Sjogren P, Stone PC, Tassinari D, Zeppetella G|تاريخ=February 2012|المجلد=13|العدد=2|صفحات=e58–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141019205001/https://www.fadin.org/Documenti/164/Recommendations_EAPC_2012.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 October 2014|تاريخ-الوصول=7 March 2022|pmid=22300860|دوي=10.1016/S1470-2045(12)70040-2}}&lt;/ref&gt;

=== انعدام الرموز و عدم الحساسية ===
[[ملف:No_pain._Science_Museum_Painless_Exhibition_Series.webm|تصغير|مريض وطبيب يناقشان عدم الإحساس الخلقى بالألم.]]

القدرة على الشعور بالألم ضرورية للحماية من الإصابة والتعرف على وجودها. و بيحصل تسكين الألم العرضى فى ظروف خاصة، زى ما هو الحال فى حالة الحماس وقت ممارسة الرياضة أو الحرب: فقد لا يشعر الجندى فى ساحة المعركة بأى ألم لساعات طويلة نتيجة بتر  واحد من أطرافه أو إصابة بالغة تانيه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/measurementofsub0000beec|عنوان=Measurement of subjective responses|vauthors=Beecher HK|تاريخ=1959|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

مع ان الشعور بعدم الراحة جزء أساسى من تعريف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) للألم، &lt;ref name=&quot;IASPdef&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=International Association for the Study of Pain: Pain Definitions|مسار=https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الوصول=12 January 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150113000208/https://www.iasp-pain.org/Taxonomy|تاريخ-الأرشيف=13 January 2015|اقتباس=Pain is an unpleasant sensory and emotional experience associated with actual or potential tissue damage, or described in terms of such damage}}&lt;/ref&gt; فإنه من الممكن عند بعض المرضى إحداث حالة معروفه باسم &quot;انعدام رمزية الألم&quot;، اللى بتتوصف بأنها ألم شديد خالى من الشعور بعدم الراحة، و ده  عن طريق حقن [[مورفين|المورفين]] أو الجراحة النفسية .  يُبلغ دول  المرضى عن شعورهم بالألم، لكنهم لا ينزعجون منه؛ فهم يُدركون الإحساس بالألم، لكنهم لا يُعانون منه إلا قليل أو لا يُعانون منه  .&lt;ref name=&quot;asymbolia&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|عنوان=Feeling pain and being in pain|vauthors=Grahek N|تاريخ=2007|ناشر=MIT Press|طبعة=2nd|مكان=Cambridge, Mass.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080927042509/https://docserver.bis.uni-oldenburg.de/publikationen/bisverlag/2001/grafee01/grafee01.html|تاريخ-الأرشيف=27 September 2008|isbn=978-0-262-51732-4}}&lt;/ref&gt; كما ممكن يكون  عدم الاكتراث بالألم موجودًا من الولادة فى حالات نادرة؛ علشان بتبيين الفحوصات الطبية أن أعصاب دول  الأشخاص طبيعية، ويجدون الألم مزعج ، لكنهم لا يتجنبون تكرار مُحفز الألم.&lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Congenital insensitivity to pain: an update|صحيفة=Pain|vauthors=Nagasako EM, Oaklander AL, Dworkin RH|تاريخ=February 2003|المجلد=101|العدد=3|صفحات=213–219|s2cid=206055264|pmid=12583863|دوي=10.1016/S0304-3959(02)00482-7}}&lt;/ref&gt;

== نظرية ==

=== تاريخى ===

قبل الاكتشاف الحديث نسبى [[خليه عصبيه|للخلايا العصبية]] ودورها فى الألم، طُرحت وظايف جسدية مختلفة لتفسير الألم. و ظهرت شوية نظريات متنافسة حول الألم بين الإغريق القدام: فقد اعتقد [[هيبوكراتيس|أبقراط]] أنه ناتج عن خلل فى توازن السوائل الحيوية .  و فى القرن الحداشر، افترض [[ابن سينا]] وجود عدد من الحواس الحسية، بما فيها اللمس و الألم و الإثارة.&lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain: History and present status|صحيفة=American Journal of Psychology|vauthors=Dallenbach KM|تاريخ=July 1939|المجلد=52|العدد=3|صفحات=331–347|جايستور=1416740|دوي=10.2307/1416740}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Jan_Baptist_Weenix_-_Portrait_of_René_Descartes.jpg|يسار|تصغير|صورة [[رينيه ديكارت]] بريشة [[چان باپتيسانت وينيكس|جان بابتيست وينيكس]] ، 1647-1649]]

رينيه ديكارت  سنة  1644، افترض أن الألم اضطراب ينتقل عبر الألياف العصبية لحد يوصل للدماغ.&lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain: psychological perspectives|vauthors=Melzack R, Katz J|ناشر=Lawrence Erlbaum Associates, Publishers|سنة=2004|veditors=Craig KD, Hadjistavropoulos T|مكان=Mahwah, N.J|الفصل=The Gate Control Theory: Reaching for the Brain|isbn=978-0-415-65061-8}}&lt;/ref&gt; مهدت أعمال ديكارت وابن سينا الطريق لظهور ''نظرية التخصص'' فى القرن التسعتاشر. رأت نظرية التخصص الألم على أنه &quot;إحساس محدد، له جهازه الحسى الخاص به، مستقل عن اللمس والحواس التانيه&quot;.&lt;ref name=&quot;Bonica1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The management of pain|vauthors=Bonica JJ|ناشر=Lea &amp; Febiger|سنة=1990|طبعة=2|المجلد=1|مكان=London|صفحة=7|الفصل=History of pain concepts and therapies|isbn=978-0-8121-1122-4}}&lt;/ref&gt; وبرزت نظرية تانيه فى القرنين  التمنتاشر والتاسع عشر، هيا ''نظرية الكثافة'' ، اللى لم تعتبر الألم نمط حسى فريدًا، لكن حالة انفعالية ناتجة عن محفزات أقوى من المعتاد، زى الضوء الشديد أو الضغط أو درجة الحرارة العالية.&lt;ref name=&quot;Finger&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Origins of neuroscience: a history of explorations into brain function|vauthors=Finger S|ناشر=Oxford University Press|سنة=2001|مكان=US|صفحة=149|isbn=978-0-19-514694-3}}&lt;/ref&gt; و  نص تسعينيات القرن التسعتاشر، كان علما وظايف ''الأعضاء'' و الأطباء يدعمون نظرية التخصص بشكل أساسي، فى الوقت نفسه أيد علما النفس فى الغالب ''نظرية الكثافة'' . إلا أنه بعد سلسلة من الملاحظات الاكلينيكيه اللى عملها هنرى هيد وتجارب [[ماكسيميليان فون فراى|ماكس فون فراى]] ، تحول علما النفس ل''نظرية التخصص'' بشكل جماعى بالتقريب . بحلول نهاية القرن، قدمت معظم كتب علم وظايف الأعضاء وعلم النفس ''خصوصية'' الألم كحقيقة.&lt;ref name=&quot;Dallenbach&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bonica1&quot; /&gt;

=== حديث ===
[[ملف:Schematic_of_cortical_areas_involved_with_pain_processing_and_fMRI.jpg|يسار|تصغير|مناطق القشرة الدماغية المرتبطة بالألم]]
بعض الألياف الحسية لا تُميّز بين المنبهات المؤلمة و مش المؤلمة، فى الوقت نفسه تستجيب ألياف تانيه (أى مستقبلات الألم ) بس للمنبهات المؤلمة عالية الشدة. عند الطرف المحيطى لمستقبل الألم، بتولد المنبهات المؤلمة تيارات كهربائية، تتجاوز عتبة معينة، تُرسل [[جهد الفعل|إشارات]] عبر الليف العصبى للنخاع الشوكى. وتُحدد &quot;خصوصية&quot; مستقبل الألم (سواء أكانت استجابته للخصايص الحرارية أو الكيميائية أو الميكانيكية لبيئته) بنوع قنوات الأيونات اللى بيعبر عنها عند طرفه المحيطى. لحد الآن، تم تحديد عشرات الأنواع من قنوات أيونات مستقبلات الألم، ولسه وظايفها الدقيقة قيد الدراسة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Nociceptors{{snd}}noxious stimulus detectors|صحيفة=Neuron|vauthors=Woolf CJ, Ma Q|تاريخ=August 2007|المجلد=55|العدد=3|صفحات=353–364|s2cid=13576368|pmid=17678850|دوي=10.1016/j.neuron.2007.07.016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

إشارة الألم تنتقل من المحيط لالحبل الشوكى عبر ألياف A-delta و C. ولأن ألياف A-delta اكتر سمك من ألياف C، ومغلفة بغلاف رقيق من مادة عازلة كهربائى ( الميالين )، فإنها تنقل إشارتها بشكل أسرع (5-30).&amp;nbsp;(م/ث ) من ألياف C غير المغلفة بالميالين (0.5-2)&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;/ref&gt; بيتوصف الألم الناجم عن ألياف A-delta بأنه حاد ويُحس به أول. بعديه ألم أخف - بيتوصف فى الغالب  بأنه حارق - تنقله ألياف C.&lt;ref name=&quot;Skevington9&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington S|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=New York|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/9 9]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt; تدخل ألياف A-delta وC دى لالحبل الشوكى عبر مسار ليسور وتتصل بألياف عصبية فى المادة الهلامية المركزية للحبل الشوكى . بعدين تعبر دى الألياف الحبل الشوكى عبر التصالب الأبيض القدام وتصعد فى المسار النخاعى المهادى . قبل الوصول للدماغ، ينقسم المسار النخاعى المهادى لالمسار الجانبى (المسار النخاعى المهادى الحديث) والمسار الإنسى (المسار النخاعى المهادى القديم ). ينقل المسار النخاعى المهادى الحديث إشارة A-delta السريعة والحادة للنواة البطنية الخلفية الجانبية للمهاد . فى الوقت نفسه ينقل المسار النخاعى المهادى القديم إشارة الألم البطيئة والخفيفة لألياف C. تنفصل بعض ألياف النخاع الشوكى المهادى القديم فى جذع الدماغ - وتتصل بالتكوين الشبكى أو المادة الرمادية المحيطة بالمسال الدماغى المتوسط - وينتهى الباقى فى النوى جوه الصفيحية للمهاد.&lt;ref name=&quot;Skevington1995&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18|عنوان=Psychology of pain|vauthors=Skevington SM|ناشر=Wiley|سنة=1995|مكان=Chichester, UK|صفحة=[https://archive.org/details/psychologyofpain0000skev/page/18 18]|isbn=978-0-471-95773-7}}&lt;/ref&gt;

النشاط المرتبط بالألم فى المهاد بينتشر  للقشرة الجزيرية (اللى يُعتقد أنها تجسد، من أمور تانيه، الشعور اللى يميز الألم عن المشاعر التانيه المتعلقة بالتوازن الداخلى زى الحكة والغثيان) والقشرة الحزامية القدامية (اللى يُعتقد أنها تجسد، من أمور تانيه، العنصر العاطفي/التحفيزي، أى الشعور بعدم ارتياح الألم)، &lt;ref name=&quot;Craig2003a&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: labeled lines versus convergence in central processing|صحيفة=Annual Review of Neuroscience|vauthors=Craig AD|سنة=2003|المجلد=26|صفحات=1–30|s2cid=12387848|pmid=12651967|دوي=10.1146/annurev.neuro.26.041002.131022}}&lt;/ref&gt; كمان الألم اللى يكون موضعه واضح  ينشط كمان القشرة الحسية الجسدية الأولية والثانوية.&lt;ref name=&quot;Romanelli P, Esposito V.&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The functional anatomy of neuropathic pain|صحيفة=Neurosurgery Clinics of North America|vauthors=Romanelli P, Esposito V|تاريخ=July 2004|المجلد=15|العدد=3|صفحات=257–268|pmid=15246335|دوي=10.1016/j.nec.2004.02.010}}&lt;/ref&gt;

تم تحديد ألياف فى الحبل الشوكى مسؤولة عن نقل إشارات الألم من نوع ألياف A-delta، و ألياف تانية بتنقل إشارات الألم من نوعى A-delta وC لحد المهاد. وكمان فيه ألياف تانية فى الحبل الشوكي، معروفة باسم الخلايا العصبية ذات النطاق الديناميكى الواسع، بتستجيب لألياف A-delta وC، وكمان لألياف A-beta الاكبر حجم و الأكتر تغليف بالميالين، واللى بتنقل إحساس اللمس والضغط والاهتزاز.&lt;ref name=&quot;Marchand&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pharmacology of pain|vauthors=Marchand S|ناشر=International Association for the Study of Pain Press|سنة=2010|veditors=Beaulieu P, Lussier D, Porreca F, Dickenson A|مكان=Seattle|صفحات=3–26|الفصل=Applied pain neurophysiology|isbn=978-0-931092-78-7}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarchand2010&quot;&gt;Marchand S (2010). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[رونالد ميلزاك]] و باتريك وول قدّمو نظريتهم حول التحكم فى البوابة فى مقال اتنشر سنة 1965 فى مجلة &lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;ساينس بعنوان &quot;آليات الألم: نظرية جديدة&quot;.&lt;ref name=&quot;pmid5320816&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain mechanisms: a new theory|صحيفة=Science|مسار=https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|vauthors=Melzack R, Wall PD|تاريخ=November 1965|المجلد=150|العدد=3699|صفحات=971–979|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120114141747/https://www.hnehealth.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0012/70122/pain_mechanisms_20100315013844.pdf|تاريخ-الأرشيف=14 January 2012|تاريخ-الوصول=7 March 2022|وصلة مؤلف2=Patrick David Wall|بيب_كود=1965Sci...150..971M|pmid=5320816|دوي=10.1126/science.150.3699.971}}&lt;/ref&gt; اقترح الباحثان أن الألياف العصبية الرقيقة من نوع C و A-delta (المسؤولة عن الألم) و الألياف العصبية ذات القطر الكبير من نوع A-beta (المسؤولة عن اللمس والضغط والاهتزاز) تنقل المعلومات من موضع الإصابة لوجهتين فى القرن الظهرى للنخاع الشوكي، و أن إشارات ألياف A-beta اللى بتأثر على الخلايا المثبطة فى القرن الظهرى ممكن تقلل من شدة إشارات الألم المرسلة للدماغ.&lt;ref name=&quot;MelzackKatz&quot; /&gt;

==== 3 أبعاد للألم ====
ونالد ميلزاك و كينيث كيسى  سنة  1968، وصفو الألم المزمن حسب  أبعاده الثلاثة:

* &quot;حسى تمييزي&quot; (الإحساس بشدة الألم وموقعه ونوعه ومدته)،
* &quot;عاطفي-تحفيزي&quot; (شعور بعدم الارتياح ورغبة فى الهروب من ده الشعور) و
* &quot;التقييم المعرفي&quot; (العمليات المعرفية زى التقييم والقيم الثقافية والتشتيت و الإيحاء التنويمى).

افترضوا أن شدة الألم (البُعد الحسى التمييزى) والشعور بعدم الارتياح (البُعد العاطفى التحفيزى) لا يتحددان ببساطة بحجم المُحفز المؤلم، لكن إن الأنشطة المعرفية &quot;العليا&quot; قادرة على التأثير فى شدة الألم والشعور بعدم الارتياح المُدركين. قد بتأثر الأنشطة المعرفية فى  التجربة الحسية والعاطفية، أو قد تعتبرل بشكل أساسى البُعد العاطفى التحفيزى. وهكذا، بيظهر ان الإثارة فى الألعاب أو الحرب تُعيق البُعد الحسى التمييزى والبُعد العاطفى التحفيزى للألم، فى الوقت نفسه قد يُعدّل الإيحاء والعلاج الوهمى البُعد العاطفى التحفيزى بس، تاركين البُعد الحسى التمييزى دون تغيير يُذكر.&lt;ref name=&quot;M&amp;C&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Melzack|الأول=Ronald|مسار=https://www.researchgate.net/publication/233801589|عنوان=The Skin Senses|ناشر=Charles C Thomas|سنة=1968|محرر=Kenshalo|محرر-الأول=Dan|مكان-النشر=Springfield, Illinois|الفصل=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|وصلة مؤلف=Ronald Melzack|وصلة مؤلف2=Kenneth L. Casey|مؤلف2=Casey|الأول2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;432)

الورقة بتختتم بدعوة للعمل: &quot;ما ينفعش نعالج الألم بس بمحاولة تقليل الإشارات الحسية عن طريق التخدير الموضعى أو الجراحة وكده، لكن كمان لازم نأثر على العوامل التحفيزية والعاطفية والمعرفية.&quot;&lt;ref name=&quot;M&amp;C2&quot;&gt;{{cite book|last1=Melzack|first1=Ronald|url=https://www.researchgate.net/publication/233801589|title=The Skin Senses|publisher=Charles C Thomas|year=1968|editor-last=Kenshalo|editor-first=Dan|publication-place=Springfield, Illinois|chapter=Sensory, Motivational, and Central Control Determinants of Pain|author-link1=Ronald Melzack|author-link2=Kenneth L. Casey|last2=Casey|first2=Kenneth}}&lt;/ref&gt; (ص.&amp;nbsp;435)

== الدور التطورى و السلوكى ==

الألم جزء من نظام الدفاع فى الجسم، علشان بينتج رد فعل [[جهاز عصبى|انعكاسى]] تجاه المُحفّز المؤلم، وميل لحماية الجزء المُصاب من الجسم وقت شفائه، وتجنّب الوضع ده الضار فى المستقبل.&lt;ref name=&quot;Lynn1984&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The neurobiology of pain: Symposium of the Northern Neurobiology Group, held at Leeds on 18 April 1983|vauthors=Lynn B|ناشر=Manchester University Press|سنة=1984|veditors=Winlow W, Holden AV|مكان=Manchester|صفحة=106|الفصل=Cutaneous nociceptors|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014628/https://books.google.com/books?id=S7rnAAAAIAAJ&amp;pg=PA106|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-0-7190-0996-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bernston2008&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Handbook of Motivation Science|vauthors=Bernston GG, Cacioppo JT|ناشر=The Guilford Press|سنة=2007|veditors=Gardner WL, Shah JY|مكان=New York|صفحة=191|الفصل=The neuroevolution of motivation|تاريخ-الوصول=18 November 2020|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+(pain)+withdrawal%22&amp;pg=PT209|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014656/https://books.google.com/books?id=iCxpZkZtDG8C&amp;q=%22One+general+class+of+spinal+reflexes+consists+of+the+flexor+%28pain%29+withdrawal%22&amp;pg=PT209|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|url-status=live|isbn=978-1-59385-568-0}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;يكون&amp;nbsp;جزء مهم من حياة الحيوان، ضرورى لبقائه بصحة جيدة. الأشخاص اللى  بيعانو من عدم الإحساس بالألم من الولادة عندهم متوسط عمر متوقع أقل.&lt;ref name=&quot;pmid12583863&quot; /&gt;

فى ''كتابه &quot;أعظم عرض على وجه الأرض: أدلة التطور'' &quot;، يتناول عالم الأحياء [[ريتشارد دوكينز]] مسألة سبب كون الألم مؤلم. و بيوصف البديل بأنه يعتبر تنبيه ذهنى. ولبيان سبب عدم كفاية ده التنبيه، يجادل دوكينز بأن الدوافع تتنافس فيما بينها جوه الكائنات الحية. فالكائن الاكتر ملاءمة هو اللى تتوازن آلامه. أما الآلام اللى تعنى الموت المحقق عند تجاهلها، فستصبح الأقوى والاكتر إيلام. و علشان كده، قد تشبه شدة الألم النسبية الأهمية النسبية لده الخطر بالنسبة لأسلافنا. {{ملا|For example, lack of food, extreme cold, or serious injuries are felt as exceptionally painful, whereas minor damage is felt as mere discomfort.
}} لكن ده التشابه لن يكون تام، لأن الانتقاء الطبيعى ممكن ما يكونش مصمم دقيق . و  ذه بيسبب  لنتائج غير تكيفية، زى التعرض لمحفزات تفوق الحد الطبيعى .&lt;ref name=&quot;Dawkins2009&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk|عنوان=The Greatest Show on Earth|vauthors=Dawkins R|ناشر=Free Press|سنة=2009|صفحات=[https://archive.org/details/greatestshowonea00dawk/page/392 392–395]|url-access=registration|isbn=978-1-4165-9478-9}}&lt;/ref&gt;

ومع كده، الألم مش بس &quot;إشارة تحذير&quot; جوه الكائن الحي، لكنه كمان ممكن يبقى علامة تحذير ونداء استغاثة لباقى الكائنات. خصوص عند البشر اللى عبر تاريخهم كانو بيساعدوا بعض وقت المرض أو الإصابة، ممكن يكون الألم اتطوّر بفعل الانتقاء الطبيعى عشان يبقى إشارة موثوقة ومقنعة إن الشخص محتاج راحة و مساعدة و رعاية.&lt;ref name=&quot;Steinkopf&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Evolutionary Perspective on Pain Communication|صحيفة=Evolutionary Psychology|vauthors=Steinkopf L|تاريخ=June 2016|المجلد=14|العدد=2|صفحة=100|ببمد_سنترال=10481100|دوي=10.1177/1474704916653964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الألم ممكن يبقى من غير سبب واضح (يعنى بيستمر بعد ما الإصابة أو المرض يخف، أو بيظهر من غير سبب معروف)، وده بيبقى استثناء من فكرة إن الألم مفيد للبقاء. ومع كده، بعض علما النفس الديناميكيين بيقولوا إن النوع ده من الألم ممكن يكون مصدره نفسي، وبيستخدم كنوع من التشتيت الدفاعى عشان يبعد المشاعر الخطيرة عن الوعى.&lt;ref name=&quot;Sarno-DividedMind&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/dividedmindep00sarn|عنوان=The divided mind: the epidemic of mindbody disorders|vauthors=Sarno JE|ناشر=ReganBooks|سنة=2006|مكان=New York|url-access=registration|isbn=978-0-06-117430-8}}&lt;/ref&gt;

== العتبات ==
فى علم الألم، عتبات الألم بتتقاس عن طريق زيادة شدة المُحفّز تدريجى فى إجراء اسمه الاختبار الحسى الكمي، وده بيشمل محفزات زى التيار الكهربائي، والمحسّسات الحرارية (سخن أو بارد)، والمحفزات الميكانيكية (زى الضغط واللمس والاهتزاز)، وكمان المحفزات الإقفارية أو الكيميائية، واللى بتتطبق على الشخص عشان تثير استجابة.

&quot;عتبة إدراك الألم&quot; هيا النقطة اللى الشخص بيبدأ عندها يحس بالألم. أما &quot;شدة عتبة الألم&quot; فهى شدة المُحفّز اللى عندها الألم بيبدأ بيظهر فعلى . &quot;عتبة تحمل الألم&quot; بتكون لما الشخص يوصل لمرحلة إنه يتصرف و يوقف الألم.&lt;ref name=&quot;Fillingim&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Fillingim RB, Loeser JD, Baron R, Edwards RR|title=Assessment of Chronic Pain: Domains, Methods, and Mechanisms|journal=The Journal of Pain|volume=17|issue=9 Suppl|pages=T10–20|date=September 2016|pmid=27586827|pmc=5010652|doi=10.1016/j.jpain.2015.08.010}}&lt;/ref&gt;

== تقدير ==
تقرير الشخص نفسه المقياس الاكتر موثوقية للألم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Health &amp; physical assessment in nursing|vauthors=Amico D|ناشر=Pearson|سنة=2016|مكان=Boston|صفحة=173|isbn=978-0-13-387640-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Fundamentals of nursing: the art and science of person-centered nursing care|vauthors=Taylor C|ناشر=Wolters Kluwer Health|سنة=2015|مكان=Philadelphia|صفحة=241|isbn=978-1-4511-8561-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Taber's cyclopedic medical dictionary|vauthors=Venes D|ناشر=F.A. Davis|سنة=2013|مكان=Philadelphia|صفحة=1716|isbn=978-0-8036-2977-6}}&lt;/ref&gt; قد يُقلّل بعض المتخصصين فى الرعاية الصحية من تقدير شدة الألم.&lt;ref name=&quot;Prkachin2007&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Underestimation of pain by health-care providers: towards a model of the process of inferring pain in others|صحيفة=The Canadian Journal of Nursing Research|vauthors=Prkachin KM, Solomon PE, Ross J|تاريخ=June 2007|المجلد=39|العدد=2|صفحات=88–106|pmid=17679587}}&lt;/ref&gt; قدّمت مارغو مكافرى  سنة  1968 تعريف للألم بيستخدم على نطاق واسع فى التمريض، يُشدّد على طبيعته الذاتية و أهمية تصديق تقارير المرضى: &quot;الألم هو ما يقوله الشخص اللى يُعانى منه، موجود متى ما يقول إنه موجود&quot;.  لتقييم شدة الألم، قد يُطلب من المريض تحديد موضع ألمه على مقياس من 0 ل10.&amp;nbsp;ل&amp;nbsp;10، حيث بييمثل الصفر انعدام الألم تمام، و10 أشد ألم شعر به المريض  . ويمكن تحديد جودة الألم بمطالبة المريض بإكمال استبيان ماكجيل للألم، مع تحديد الكلمات اللى تصف ألمه على احسن وجه.&lt;ref name=&quot;Breivik2008&quot; /&gt;

=== مقياس التناظر البصرى ===
مقياس التناظر البصرى أداة شائعة وقابلة للتكرار فى تقييم الألم وتسكينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The minimum clinically significant difference in visual analogue scale pain score does not differ with severity of pain|صحيفة=Emergency Medicine Journal|vauthors=Kelly AM|تاريخ=May 2001|المجلد=18|العدد=3|صفحات=205–207|ببمد_سنترال=1725574|pmid=11354213|دوي=10.1136/emj.18.3.205}}&lt;/ref&gt; بيتكون المقياس من خط متصل مُثبّت بأوصاف لفظية، وصف لكل طرف من أطراف الألم، حيث تشير الدرجة الأعلى لشدة ألم اكبر. و فى العاده  يكون 10&amp;nbsp;يبلغ طولها سنتيمتر واحد دون أى أوصاف وسيطة لتجنب تسجيل الدرجات حول قيمة عددية مفضلة. عند تطبيقها كمؤشر للألم، فى الغالب   تكون دى المعايير &quot;لا ألم&quot; و&quot;أشد ألم ممكن تصوره&quot;. و تم التوصية بحدود فاصلة لتصنيف الألم على النحو التالي: لا ألم (0-4 مم)، ألم خفيف (5-44 مم)، ألم متوسط (45-74 مم)، و ألم شديد (75-100 مم).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Measures of adult pain: Visual Analog Scale for Pain (VAS Pain), Numeric Rating Scale for Pain (NRS Pain), McGill Pain Questionnaire (MPQ), Short-Form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ), Chronic Pain Grade Scale (CPGS), Short Form-36 Bodily Pain Scale (SF-36 BPS), and Measure of Intermittent and Constant Osteoarthritis Pain (ICOAP)|صحيفة=Arthritis Care &amp; Research|vauthors=Hawker GA, Mian S, Kendzerska T, French M|تاريخ=November 2011|المجلد=63|العدد=S11|صفحات=S240–252|pmid=22588748|دوي=10.1002/acr.20543}}&lt;/ref&gt;

=== جرد متعدد الأبعاد للألم ===
مؤشر الألم متعدد الأبعاد (MPI) استبيان مصمم لتقييم الحالة النفسية والاجتماعية للشخص المصاب بألم مزمن. يُوصى بدمج خصايص الشخص حسب  لمؤشر الألم متعدد الأبعاد مع ملف تعريف الألم الخاص به حسب  لتصنيف الجمعية الدولية لدراسة الألم (IASP) ليه الفئات الخمس، و ده  للحصول على وصف الحالة الاكتر فائدة.&lt;ref name=&quot;Turk&amp;Okifuji2001&quot; /&gt;

=== التقييم عند الأشخاص غير الناطقين ===

الناس اللى مش بيقدروا يتكلموا ما يقدروش يستخدموا الكلمات عشان يقولوا لغيرهم إنهم حاسين بألم. لكن ممكن يعبّروا بطرق تانية، زى الرمش، أو الإشارة، أو هزّ راسهم.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|publisher=Elsevier|year=2017|edition=10th|location=St. Louis, Missouri|pages=126|oclc=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;

مع الشخص اللى مش قادر يتواصل، الملاحظة بتبقى مهمة اوى، و ممكن نلاحظ سلوكيات معينة كعلامات على الألم. حاجات زى تكشير الوش أو محاولة حماية جزء من الجسم من اللمس أو الخبط بتدل على وجود ألم، وكمان التغير فى الأصوات (زيادة أو قلة)، أو تغيّر الروتين اليومي، أو الحالة الذهنية.

المريض اللى عنده ألم ممكن يبقى انطوائى اجتماعى، و شهيته تقل أو يحصل سوء تغذية. وكمان أى تغيير عن الطبيعي—زى الأنين مع الحركة أو لما جزء من الجسم يتحرّك، أو قلة مدى الحركة—ممكن يكون مؤشر على الألم.

أما المرضى اللى يقدرو يتكلمو بس مش قادرين يعبّروا كويس (زى حالات الخرف)، فزيادة الارتباك أو السلوك العدوانى أو الهياج ممكن يدل على انزعاج، و ده يحتاج تقييم أكتر. و مقدمين الرعاية اللى عارفين طبيعة الشخص كويس يقدرو يلاحظو أى تغييرات فى سلوكه.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;/ref&gt;

الرضّع بيحسّوا بالألم، بس ماعندهمش اللغة اللى يعبّروا بيها عنه، فبيعبروا عن الضيق بالبُكا. لازم يتعمل تقييم غير لفظى للألم بمشاركة الأهل، لأنهم ممكن يلاحظوا تغيّرات فى الطفل مش دايم بتكون واضحة لمقدم الرعاية الصحية. و الأطفال المبتسرين بيبقوا أكتر حساسية للألم من الأطفال اللى اتولدو فى معادهم الطبيعى.&lt;ref name=&quot;Jarvis2004&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|ناشر=Elsevier Saunders|سنة=2007|مكان=St. Louis, Mo|صفحات=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt; فيه نهج آخر، عند الاشتباه فى وجود ألم، يتمثل فى إعطاء الشخص علاجاً للألم، بعدين مراقبة اذا كانت مؤشرات الألم المشتبه بيها ها تخف.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M|ناشر=Elsevier|سنة=2017|طبعة=10th|مكان=St. Louis, Missouri|صفحات=126|أكلس=944472408|isbn=978-0-323-32852-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLewisBucherHeitkemperHarding2017&quot;&gt;Lewis SM, Bucher L, Heitkemper MM, Harding M (2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== عوائق تانيه للإبلاغ ===

فيه عوائق كتير بتمنع الناس من إنهم يبلغوا عن ألمهم، زى الوصمات الاجتماعية و الثقافية و التحيزات القائمة على العِرق و الإثنية و الدين و الجنس و العمر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social science and the study of pain since Zborowski: a need for a new agenda|صحيفة=Social Science &amp; Medicine|vauthors=Encandela JA|تاريخ=March 1993|المجلد=36|العدد=6|صفحات=783–791|pmid=8480223|دوي=10.1016/0277-9536(93)90039-7}}&lt;/ref&gt;

ممكن العِرق و الإثنية يساهموا فى وجود عوائق بتمنع الإبلاغ عن الألم. فمثل، فى ثقافات آسيوية كتير، الناس بتعتقد إنهم ممكن يفقدوا احترامهم لو اعترفو بألمهم و احتياجهم للمساعدة، لأنهم شايفين إن الألم لازم يتتحمّل فى صمت، فى الوقت نفسه ثقافات تانية شايفة إنه لازم يتقال فور عشان ياخدو  راحة بسرعة.

كمان، مرضى كتير بيخافوا من التمييز العنصرى و التنميط و إن ألمهم ما يتقدّرش من مقدمين الرعاية الصحية. و الأفكار العنصرية الغلط ممكن تزود مشكلة عدم الإبلاغ عن الألم. ومن الأمثلة على كده فكرة بعض الأطباء إن &quot;جلد السود اكتر سمك&quot;، ودى فكرة بيولوجية عنصرية غلط بتخلّى المرضى يفقدوا الثقة فى مقدمين الرعاية الصحية و فى النظام الصحى كله.

&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Racial bias in pain assessment and treatment recommendations, and false beliefs about biological differences between blacks and whites|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مسار=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1516047113|مؤلف=Hoffman|الأول=Kelly M.|تاريخ=2016-04-19|المجلد=113|العدد=16|صفحات=4296–4301|مؤلف2=Trawalter|مؤلف3=Axt|مؤلف4=Oliver|الأول2=Sophie|الأول3=Jordan R.|الأول4=M. Norman|ببمد_سنترال=4843483|pmid=27044069|دوي=10.1073/pnas.1516047113}}&lt;/ref&gt; ده يُساهم فى وجود عوائق قدام الإبلاغ عن الألم، و فى نقص الإبلاغ عنه بشكل عام.

ممكن المرضى يحسّوا إن بعض العلاجات بتتعارض مع معتقداتهم الدينية، و ساعات ما يبلغوش عن الألم لأنهم شايفينه علامة على قرب الموت. و فيه معتقدات دينية تانية بتحرّم استخدام المسكنات الأفيونية أو الأدوية اللى بتتاخد فى الوريد أو لحد التدخلات الطبية و الجراحية لتسكين الألم. كمان ناس كتير بتخاف من وصمة الإدمان،&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dedeli|first=Ozden|last2=Kaptan|first2=Gulten|date=2013-09-24|title=Spirituality and Religion in Pain and Pain Management|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26973914|journal=Health Psychology Research|volume=1|issue=3|pages=e29|doi=10.4081/hpr.2013.e29|issn=2420-8124|pmc=4768565|pmid=26973914}}&lt;/ref&gt; و بتتجنب علاج الألم خوف من أدوية ممكن تسبب لهم إدمان.

و ممكن كمان الجنس يكون عامل مؤثر فى الإبلاغ عن الألم. الاختلافات دى جاية من توقعات اجتماعية و ثقافية؛ فى بعض الثقافات متوقع من الستات إنهم يكونو أكتر عاطفية و يعبّروا عن الألم، فى الوقت نفسه الرجالة متوقع منهم يتحملو و يصبرو أكتر.&lt;ref name=&quot;Jarvis20042&quot;&gt;{{cite book|title=Physical examination &amp; health assessment|vauthors=Jarvis C|publisher=Elsevier Saunders|year=2007|location=St. Louis, Mo|pages=180–192|isbn=978-1-4557-2810-7}}&lt;/ref&gt; و نتيجة لكده، ألم الست ممكن يتوصم أكتر، و ده ممكن يخليها تاخد علاج أقل سرعة بسبب توقعات المجتمع عن قدرتها على التعبير عن الألم.&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Epstein R|date=19 March 2018|title=When Doctors Don't Listen to Women|url=https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|work=The New York Times|access-date=20 July 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509110006/https://www.nytimes.com/2018/03/19/books/review/abby-norman-ask-me-about-my-uterus.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

و بعض الباحثين شايفين إن ده ممكن يوصل لفترات انتظار أطول للستات فى الطوارئ، و كمان تجاهل قدرتهم على وصف ألمهم بدقة فى أوقات كتير.&lt;ref&gt;{{cite news|vauthors=Fasslet J|date=15 October 2015|title=How Doctors Take Women's Pain Less Seriously|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|work=The Atlantic|access-date=20 July 2019|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717161732/https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/10/emergency-room-wait-times-sexism/410515/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Stories of Misunderstanding Women's Pain|url=https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|work=The Atlantic|date=15 March 2016|access-date=20 July 2019|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415114017/https://www.theatlantic.com/notes/all/2015/10/stories-of-misunderstood-womens-pain/411793/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

قد لا يستجيب كبار السن للألم بنفس طريقة استجابة الشباب. فقد تتأثر قدرتهم على إدراك الألم سلب بالمرض أو بتناول الأدوية . كما قد يمنع الاكتئاب كبار السن من الإبلاغ عن آلامهم. و يشير تراجع قدرتهم على العناية بنفسهم لمعاناتهم من الألم. و يترددون فى الإبلاغ عن الألم خشية أن يُنظر ليهم على أنهم ضعفاء، أو قد بيشوفو أن الشكوى غير لائقة أو مخجلة، أو قد يعتبرو الألم عقاب مستحق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Social Construction of pain and aging: Individual artfulness within interpretive structures|صحيفة=Symbolic Interaction|vauthors=Encandela JA|سنة=1997|المجلد=20|العدد=3|صفحات=251–273|دوي=10.1525/si.1997.20.3.251}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Chronic Pain Management in the Long Term Care Setting: Clinical Practice Guidelines.|vauthors=Lawhorne L, Passerini J|تاريخ=1999|ناشر=American Medical Directors Association|مكان=Baltimore, Maryland|صفحات=1–27}}&lt;/ref&gt;

=== أداة تشخيصية ===
الألم عرض حالات طبية كتير .  معرفة وقت بدء الألم، وموقعه، وشدته، ونمط حدوثه (مستمر، متقطع، إلخ)، والعوامل اللى تزيده وتُخففه، وطبيعته (حارق، حاد، إلخ) تُساعد الطبيب المُعاين على تشخيص المشكلة بدقة. زى ، قد بيشير ألم الصدر الموصوف بأنه ثقل شديد [[ازمه قلبيه|ل احتشاء عضلة القلب]] ، فى الوقت نفسه قد بيشير ألم الصدر الموصوف بأنه تمزق لتسلخ الأبهر .&lt;ref name=&quot;pmid9786377&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The rational clinical examination. Is this patient having a myocardial infarction?|صحيفة=JAMA|vauthors=Panju AA, Hemmelgarn BR, Guyatt GH, Simel DL|تاريخ=October 1998|المجلد=280|العدد=14|صفحات=1256–1263|pmid=9786377|دوي=10.1001/jama.280.14.1256}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1020750&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The clinical recognition of dissecting aortic aneurysm|صحيفة=The American Journal of Medicine|vauthors=Slater EE, DeSanctis RW|تاريخ=May 1976|المجلد=60|العدد=5|صفحات=625–633|pmid=1020750|دوي=10.1016/0002-9343(76)90496-4}}&lt;/ref&gt;

=== القياس الفيزيولوجى ===
التصوير بالرنين المغناطيسى الوظيفى للدماغ استُخدم لقياس الألم، و هو يرتبط ارتباط وثيق بالألم اللى يُبلغ عنه المريض بنفسه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Towards a physiology-based measure of pain: patterns of human brain activity distinguish painful from non-painful thermal stimulation|صحيفة=PLOS ONE|vauthors=Brown JE, Chatterjee N, Younger J, Mackey S|تاريخ=September 2011|المجلد=6|العدد=9|ببمد_سنترال=3172232|بيب_كود=2011PLoSO...624124B|pmid=21931652|دوي=10.1371/journal.pone.0024124|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tool That Measures Pain Objectively Under Way|مسار=https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الوصول=25 September 2017|صحيفة=Medical News Today|تاريخ=15 September 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170925230621/https://www.medicalnewstoday.com/articles/234450.php|تاريخ-الأرشيف=25 September 2017|url-status=live|vauthors=Paddock C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| quote = Editorial
| url = https://www.reuters.com/article/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| title = Feeling pain? The computer can tell
| date = 13 September 2011
| work = Reuters
| accessdate = 25 September 2017
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150617221847/https://www.reuters.com/article/2011/09/13/us-pain-diagnostic-idUSTRE78C81920110913
| archivedate = 17 June 2015
}}&lt;/ref&gt;

== الآليات ==

=== حسى ===
[[ملف:Nociceptive_pain.jpg|تصغير|288x288بك|آلية الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم]]

الألم الحسى عن تشجيع [[جهاز عصبى حسى|الألياف العصبية الحسية]] اللى تستجيب للمؤثرات اللى تقترب من شدة الألم الضار أو تتجاوزها ( مستقبلات الألم )، ويمكن تصنيفها حسب  لطريقة التحفيز المؤلم. اكتر التصنيفات شيوع هيا &quot;الحراري&quot; ( زى الحرارة أو البرودة)، و&quot;الميكانيكي&quot; ( زى السحق، والتمزق، والقص، وما لذلك)، و&quot;الكيميائي&quot; ( زى [[يود|اليود]] فى الجرح أو المواد الكيميائية اللى تُفرز وقت [[التهاب|الالتهاب]] ). تستجيب بعض مستقبلات الألم لاكتر من طريقة من دى الطرق، و علشان كده بتتسمما متعددة الأنماط. ممكن تصنيف الألم الناتج عن تنبيه مستقبلات الألم حسب  لموقع منشئه، وينقسم لألم &quot;حشوي&quot; و&quot;جسدى عميق&quot; و&quot;جسدى سطحي&quot;. تتميز الأعضاء الحشوية ( زى القلب والكبد و الأمعاء) بحساسية عالية للتمدد ونقص التروية [[التهاب|والالتهاب]] ، لكن أقل حساسية نسبى للمؤثرات التانيه اللى تُسبب الألم فى العاده فى أعضاء تانيه، زى الحروق والجروح. يكون الألم الحشوى منتشر ويصعب تحديد موقعه، و فى الغالب   بيتنسب لعضو بعيد، و فى العاده  يكون سطحى. و يترافق مع غثيان وقيء، ويمكن وصفه بأنه مُقزز وعميق وضاغط ومُبهم.&lt;ref name=&quot;Urch&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Clinical pain management: Cancer pain|vauthors=Urch CE, Suzuki R|تاريخ=26 September 2008|ناشر=Hodder Arnold|محرر=Sykes N, Bennett MI &amp; Yuan C-S|طبعة=2d|مكان=London|صفحات=3–12|الفصل=Pathophysiology of somatic, visceral, and neuropathic cancer pain|isbn=978-0-340-94007-5}}&lt;/ref&gt; أما الألم ''الجسدى العميق،'' فينشأ عن تنبيه مستقبلات الألم فى الأربطة و الأوتار والعظام و الأوعية الدموية و الأغشية والعضلات، و هو ألم مُبهم ومؤلم و مش محدد الموقع بدقة. ومن أمثلته الالتواءات والكسور. ينشأ الألم ''الجسدى السطحي'' عن تنشيط مستقبلات الألم فى الجلد أو الأنسجة السطحية التانيه، و هو ألم حاد ومحدد بوضوح وموضعه بدقة. ومن أمثلة الإصابات اللى تُسبب الألم الجسدى السطحى الجروح الطفيفة والحروق الطفيفة (من الدرجة الأولى).&lt;ref name=&quot;isbn0-443-05683-8&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: an interdisciplinary approach|vauthors=Coda BA, Bonica JJ|ناشر=Churchill Livingstone|سنة=2000|veditors=Panswick CC, Main CJ|مكان=Edinburgh|الفصل=General considerations of acute pain|مسار-الفصل=https://archive.org/details/painmanagementin0000main|isbn=978-0-443-05683-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCodaBonica2000&quot;&gt;Coda BA, Bonica JJ (2000). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== اعتلال الأعصاب ===
الألم العصبى عن تلف أو مرض يصيب أى جزء من [[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] المسؤول عن الإحساس الجسدى ( [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] ).&lt;ref name=&quot;Treede&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Neuropathic pain: redefinition and a grading system for clinical and research purposes|صحيفة=Neurology|vauthors=Treede RD, Jensen TS, Campbell JN, Cruccu G, Dostrovsky JO, Griffin JW, Hansson P, Hughes R, Nurmikko T, Serra J|تاريخ=April 2008|المجلد=70|العدد=18|صفحات=1630–1635|hdl=11573/97043|s2cid=30172528|pmid=18003941|دوي=10.1212/01.wnl.0000282763.29778.59}}&lt;/ref&gt; بيتصنف الألم العصبى لألم عصبى محيطي، و ألم عصبى مركزى ، و ألم عصبى مختلط (محيطى و مركزى). فى الغالب   يوصف الألم العصبى المحيطى بأنه &quot;حارق&quot;، أو &quot;وخز&quot;، أو &quot;كهربائي&quot;، أو &quot;طاعن&quot;، أو &quot;وخز بالإبر&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer|صحيفة=The Journal of Supportive Oncology|مسار=https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|vauthors=Paice JA|سنة=2003|المجلد=1|العدد=2|صفحات=107–120|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100107161021/https://www.supportiveoncology.net/journal/articles/0102107.pdf|تاريخ-الأرشيف=7 January 2010|تاريخ-الوصول=8 January 2010|pmid=15352654}}&lt;/ref&gt; وتُسبب ارتطام عظمة المرفق ألم عصبى محيطى حاد.

بعض مظاهر الألم العصبى بتشمل : الاعتلال العصبى الرضحي، و ألم العصب الوجهى ، والاعتلال العصبى السكرى المؤلم، و الألم العصبى اللى بعد كده   للهربس .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mechanisms of neuropathic pain|صحيفة=Neuron|vauthors=Campbell JN, Meyer RA|تاريخ=October 2006|المجلد=52|العدد=1|صفحات=77–92|ببمد_سنترال=1810425|pmid=17015228|دوي=10.1016/j.neuron.2006.09.021}}&lt;/ref&gt;

=== نوسيبلاستيك ===
الألم النوسيبلاستيكى هو ألم يتميز بتغير فى الإحساس بالألم (لكن بدون دليل على تلف حقيقى أو مهدد للأنسجة، أو بدون مرض أو تلف فى [[اللمس|الجهاز الحسى الجسدى]] ).&lt;ref name=&quot;Mind-Body Therapies for Opioid-Trea&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mind-Body Therapies for Opioid-Treated Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|صحيفة=JAMA Internal Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, Faurot KR, Yaffe J, Fiander M, Keefe FJ|تاريخ=January 2020|المجلد=180|العدد=1|صفحات=91–105|ببمد_سنترال=6830441|pmid=31682676|دوي=10.1001/jamainternmed.2019.4917}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGarlandBrintzHanleyRoseen2020&quot;&gt;Garland EL, Brintz CE, Hanley AW, Roseen EJ, Atchley RM, Gaylord SA, et&amp;nbsp;al. (January 2020). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== نفسى المنشأ ===

الألم النفسي، وبيتسما كمان ''الألم النفسي'' أو ''الألم الجسدي'' ، هو ألمٌ ينشأ أو بيزيد أو يطول بسبب عوامل نفسية أو عاطفية أو سلوكية.&lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Psychogenic Pain|مسار=https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|ناشر=[[Cleveland Clinic]]|تاريخ-الوصول=25 September 2017|مسار-الأرشيف=https://archive.wikiwix.com/cache/20110714011822/https://my.clevelandclinic.org/services/Pain_Management/hic_Psychogenic_Pain.aspx|تاريخ-الأرشيف=14 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يُشخَّص الصداع وآلام الظهر وآلام المعدة ساعات على أنها نفسية المنشأ.&lt;ref name=&quot;Cleveland Clinic&quot; /&gt; غالب ما يُوصم المصابون بده النوع من الألم، لأن الأطباء وعامة الناس يميلون لالاعتقاد بأن الألم ليه المنشأ النفسى مش &quot;حقيقى&quot;. بس، بيشوف المختصون أنه لا يقل واقعية أو إيلام عن الألم ليه المنشأ الآخر.

كتير  ما بيبيين الأشخاص اللى  بيعانو من ألم مزمن اضطرابات نفسية، مع ارتفاع درجاتهم فى مقاييس جرد مينيسوتا متعدد الأوجه للشخصية، وبالتحديد [[هيستيريا|الهستيريا]] والاكتئاب والتوهم المرضى (المعروفة باسم &quot; الثالوث العصابى &quot;). و جادل بعض الباحثين بأن ده العصاب هو ما يُسبب تحول الألم الحاد لألم مزمن، لكن الأدلة الاكلينيكيه بتشير لعكس ذلك، يعنى الألم المزمن هو ما يُسبب العصاب . ولما يتم تخفيف الألم المزمن بالتدخل العلاجي، تنخفض درجات الثالوث العصابى والقلق ، و فى الغالب   تعود لمستوياتها الطبيعية. كما يتحسن تقدير الذات ، اللى فى الغالب   يكون منخفض عند مرضى الألم المزمن، بمجرد زوال الألم. :&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 31-32 

== تعامل ==

يمكن علاج الألم بطرق متنوعة. و تعتمد الطريقة الأنسب على الحالة. ممكن يكون  التعامل مع الألم المزمن صعباً، و يتطلب جهوداً منسقة من فريق متخصص فى إدارة الألم ،  اللى فيه فى العاده [[دكتور|أطباء]] ، وصيادلة سريريين، و أخصائيى علم نفس سريري، و أخصائيى علاج طبيعى ، و أخصائيى علاج وظيفى ، ومساعدى أطباء ، وممرضين ممارسين .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Pain management: A practical guide for clinicians|vauthors=Thienhaus O, Cole BE|تاريخ=2002|ناشر=American Academy of Pain Management|veditors=Weiner RS|صفحة=29|الفصل=The classification of pain|isbn=978-0-8493-2262-4}}&lt;/ref&gt; سوء معالجة الألم ظاهرةً واسعة الانتشار فى أقسام الجراحة، و وحدات العناية المركزة ، و أقسام الحوادث والطوارئ ، و فى الممارسة العامة ، و فى إدارة كل أنواع الألم المزمن بما فيها ألم السرطان، و فى رعاية المرضى فى نهاية العمر .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Strategies for postoperative pain management|صحيفة=Best Practice &amp; Research. Clinical Anaesthesiology|vauthors=Brown AK, Christo PJ, Wu CL|تاريخ=December 2004|المجلد=18|العدد=4|صفحات=703–717|pmid=15460554|دوي=10.1016/j.bpa.2004.05.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain management in the culture of critical care|صحيفة=Critical Care Nursing Clinics of North America|vauthors=Cullen L, Greiner J, Titler MG|تاريخ=June 2001|المجلد=13|العدد=2|صفحات=151–166|pmid=11866399|دوي=10.1016/S0899-5885(18)30046-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inadequate analgesia in emergency medicine|صحيفة=Annals of Emergency Medicine|vauthors=Rupp T, Delaney KA|تاريخ=April 2004|المجلد=43|العدد=4|صفحات=494–503|pmid=15039693|دوي=10.1016/j.annemergmed.2003.11.019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Primary care of the patient with cancer|صحيفة=American Family Physician|vauthors=Smith GF, Toonen TR|تاريخ=April 2007|المجلد=75|العدد=8|صفحات=1207–1214|pmid=17477104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolving role of the neurologist in the diagnosis and treatment of chronic noncancer pain|صحيفة=Mayo Clinic Proceedings|vauthors=Jacobson PL, Mann JD|تاريخ=January 2003|المجلد=78|العدد=1|صفحات=80–84|pmid=12528880|دوي=10.4065/78.1.80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of undertreatment in cancer pain. A review of published literature|صحيفة=Annals of Oncology|vauthors=Deandrea S, Montanari M, Moja L, Apolone G|تاريخ=December 2008|المجلد=19|العدد=12|صفحات=1985–1991|ببمد_سنترال=2733110|pmid=18632721|دوي=10.1093/annonc/mdn419}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Assessment and management of pain in palliative care patients|صحيفة=Cancer Control|vauthors=Perron V, Schonwetter RS|سنة=2001|المجلد=8|العدد=1|صفحات=15–24|pmid=11176032|دوي=10.1177/107327480100800103|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويمتدّ ده الإهمال علشان يشمل كل الأعمار، من حديثى الولادة لكبار السنّ  اصحاب   الحالات الصحية الهشة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Textbook of pediatric emergency medicine|vauthors=Selbst SM, Fein JA|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2006|veditors=Henretig FM, Fleisher GR, Ludwig S|مكان=Hagerstwon, MD|الفصل=Sedation and analgesia|تاريخ-الوصول=3 February 2016|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160611170847/https://books.google.com/books?id=oA7qSOvYZxUC&amp;pg=PA63|تاريخ-الأرشيف=11 June 2016|url-status=live|isbn=978-1-60547-159-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Undertreatment of cancer pain in elderly patients|صحيفة=JAMA|vauthors=Cleeland CS|تاريخ=June 1998|المجلد=279|العدد=23|صفحات=1914–1915|pmid=9634265|دوي=10.1001/jama.279.23.1914}}&lt;/ref&gt; و فى امريكا، يُرجّح أن يُعانى [[امريكيين لاتينيين|الامريكان]] [[امريكيين افارقه|من أصول أفريقية]] وامريكانيه لاتينية اكتر من غيرهم من الألم غير الضرورى وقت تلقّيهم الرعاية الطبية؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Race, ethnicity, and pain treatment: striving to understand the causes and solutions to the disparities in pain treatment|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|vauthors=Bonham VL|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=52–68|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110719132135/https://www.painandthelaw.org/aslme_content/29-1/bonham.pdf|تاريخ-الأرشيف=19 July 2011|تاريخ-الوصول=7 March 2022|s2cid=18257031|pmid=11521272|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00039.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The unequal burden of pain: confronting racial and ethnic disparities in pain|صحيفة=Pain Medicine|مسار=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/73822/1/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf|vauthors=Green CR, Anderson KO, Baker TA, Campbell LC, Decker S, Fillingim RB, Kalauokalani DA, Kaloukalani DA, Lasch KE, Myers C, Tait RC, Todd KH, Vallerand AH|تاريخ=September 2003|المجلد=4|العدد=3|صفحات=277–294|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210330014611/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/73822/j.1526-4637.2003.03034.x.pdf;jsessionid=9D282F272A80BFE500C544F4D9C57617?sequence=1|تاريخ-الأرشيف=30 March 2021|تاريخ-الوصول=2 September 2019|hdl=2027.42/73822|pmid=12974827|دوي=10.1046/j.1526-4637.2003.03034.x|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; كما يُرجّح أن يُعانى ألم الستات من سوء معالجة اكتر من ألم الرجال.&lt;ref name=&quot;pmid11521267&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The girl who cried pain: a bias against women in the treatment of pain|صحيفة=The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics|مسار=https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|vauthors=Hoffmann DE, Tarzian AJ|سنة=2001|المجلد=29|العدد=1|صفحات=13–27|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191101132951/https://digitalcommons.law.umaryland.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1144&amp;context=fac_pubs|تاريخ-الأرشيف=1 November 2019|تاريخ-الوصول=11 July 2019|s2cid=219952180|pmid=11521267|دوي=10.1111/j.1748-720X.2001.tb00037.x|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم تدعو للاعتراف بتخفيف الألم كحق من [[حقوق انسان|حقوق الإنسان]] ، واعتبار الألم المزمن مرض قائم بذاته، ومنح طب الألم مكانة التخصص الطبى الكاملة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Declaration of Montreal|مسار=https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الوصول=7 March 2022|تاريخ=2010|مؤلف=Delegates to the International Pain Summit of the International Association for the Study of Pain|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110513203221/https://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Declaration_of_MontrandNum233_al|تاريخ-الأرشيف=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; و هو تخصص قائم بذاته فى الصين واوستراليا بس دلوقتى.&lt;ref name=&quot;isbn0-7817-7388-1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Cousins and Bridenbaugh's Neural Blockade in Clinical Anesthesia and Pain Medicine|vauthors=Horlocker TT, Cousins MJ, Bridenbaugh PO, Carr DL|ناشر=Lippincott Williams &amp; Wilkins|سنة=2008|مكان=Hagerstwon, MD|isbn=978-0-7817-7388-1}}&lt;/ref&gt; أما فى أماكن تانيه، فطب الألم تخصص فرعى ضمن تخصصات تانيه كالتخدير، و الطب الفيزيائى ، [[طب الجهاز العصبى|وعلم الأعصاب]] ، و الطب التلطيفي، و الطب [[طب نفسى|النفسى]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Physical Medicine and Rehabilitation|مسار=https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الوصول=7 March 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080516091310/https://www.abms.org/Who_We_Help/Consumers/About_Physician_Specialties/physical.aspx|تاريخ-الأرشيف=16 May 2008}}&lt;/ref&gt; و سنة 2011، نبهت [[هيومن رايتس ووتش|منظمة هيومن رايتس ووتش]] لأن عشرات الملايين من الناس حول العالم ما زالوا محرومين من الحصول على أدوية رخيصة الثمن لتسكين الآلام الشديدة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tens of Millions Face Death in Agony|مسار=https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الوصول=26 August 2013|مؤلف=Human Rights Watch|وصلة مؤلف=Human Rights Watch|سنة=2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130901232156/https://www.hrw.org/news/2011/06/02/global-tens-millions-face-death-agony|تاريخ-الأرشيف=1 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== دواء ===

الألم الحاد فى العاده بيتعالج بأدوية زى المسكنات [[مخدر|والمخدرات الموضعية]] .&lt;ref name=&quot;researchgate.net&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A review of ketorolac as a prehospital analgesic|صحيفة=Journal of Paramedic Practice|مسار=https://www.researchgate.net/publication/321640488|vauthors=Mallinson TE|تاريخ=2017|لغة=en|المجلد=9|العدد=12|صفحات=522–526|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180605033254/https://www.researchgate.net/publication/321640488_A_review_of_ketorolac_as_a_prehospital_analgesic|تاريخ-الأرشيف=5 June 2018|تاريخ-الوصول=2 June 2018|دوي=10.12968/jpar.2017.9.12.522|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد يُوفر [[كافيين|الكافيين،]] عند إضافته لمسكنات الألم زى الإيبوبروفين ، فائدة إضافية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry CJ, Derry S, Moore RA|تاريخ=December 2014|المجلد=12|العدد=12|ببمد_سنترال=6485702|pmid=25502052|دوي=10.1002/14651858.CD009281.pub3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Single dose oral ibuprofen plus caffeine for acute postoperative pain in adults|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Derry S, Wiffen PJ, Moore RA|تاريخ=July 2015|المجلد=2019|العدد=7|ببمد_سنترال=6481458|pmid=26171993|دوي=10.1002/14651858.CD011509.pub2}}&lt;/ref&gt; يُمكن استخدام الكيتامين بدل المواد الأفيونية لتسكين الألم قصير الأمد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Systematic Review and Meta-analysis of Ketamine as an Alternative to Opioids for Acute Pain in the Emergency Department|صحيفة=Academic Emergency Medicine|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Karlow N, Schlaepfer CH, Stoll CR, Doering M, Carpenter CR, Colditz GA, Motov S, Miller J, Schwarz ES|تاريخ=October 2018|المجلد=25|العدد=10|صفحات=1086–1097|pmid=30019434|دوي=10.1111/acem.13502|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; قد تُسبب مسكنات الألم آثار جانبية عكسية، زى فرط التألم الناجم عن المواد الأفيونية (ألم شديد معمّم ناتج عن الاستخدام طويل الأمد للمواد الأفيونية).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evidence of opioid-induced hyperalgesia in clinical populations after chronic opioid exposure: a systematic review and meta-analysis|صحيفة=British Journal of Anaesthesia|vauthors=Higgins C, Smith BH, Matthews K|تاريخ=June 2019|المجلد=122|العدد=6|صفحات=e114–e126|pmid=30915985|دوي=10.1016/j.bja.2018.09.019|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Does Opioid Tapering in Chronic Pain Patients Result in Improved Pain or Same Pain vs Increased Pain at Taper Completion? A Structured Evidence-Based Systematic Review|صحيفة=Pain Medicine|vauthors=Fishbain DA, Pulikal A|تاريخ=November 2019|المجلد=20|العدد=11|صفحات=2179–2197|pmid=30597076|دوي=10.1093/pm/pny231}}&lt;/ref&gt;

تناول السكر ( [[سوكروز|السكروز]] ) عن طريق الفم بييخفف الألم عند حديثى الولادة اللى  يخضعون لبعض الإجراءات الطبية ( زى وخز الكعب، وسحب الدم ، و الحقن العضلى ). لا يُزيل السكر الألم الناتج عن [[ختان|الختان]] ، ومش معروف اذا كان بييخفف الألم فى إجراءات تانيه.&lt;ref name=&quot;StevensYamada2016&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sucrose for analgesia in newborn infants undergoing painful procedures|صحيفة=The Cochrane Database of Systematic Reviews|vauthors=Stevens B, Yamada J, Ohlsson A, Haliburton S, Shorkey A|تاريخ=July 2016|المجلد=7|العدد=2|ببمد_سنترال=6457867|pmid=27420164|دوي=10.1002/14651858.CD001069.pub5}}&lt;/ref&gt; ما اثرش السكر على النشاط الكهربائى المرتبط بالألم فى أدمغة حديثى الولادة بعد ثانية واحدة من إجراء وخز الكعب.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is sucrose an effective analgesic for newborn babies?|صحيفة=Lancet|vauthors=Lasky RE, van Drongelen W|تاريخ=October 2010|المجلد=376|العدد=9748|صفحات=1201–1203|s2cid=18724497|pmid=20817245|دوي=10.1016/S0140-6736(10)61358-X}}&lt;/ref&gt; يُقلل تناول السوائل المُحلاة عن طريق الفم بشكل معتدل من معدل ومدة البكاء الناتج عن حقن التطعيم عند الأطفال اللى  تتراوح أعمارهم بين شهر واحد واثنى عشر شهر.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Efficacy of sweet solutions for analgesia in infants between 1 and 12 months of age: a systematic review|صحيفة=Archives of Disease in Childhood|vauthors=Harrison D, Stevens B, Bueno M, Yamada J, Adams-Webber T, Beyene J, Ohlsson A|تاريخ=June 2010|المجلد=95|العدد=6|صفحات=406–413|pmid=20463370|دوي=10.1136/adc.2009.174227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== نفسى ===

الأفراد اللى عندهم دعم اجتماعى اكبر بيعانو من ألم أقل بسبب السرطان، و بيتناولو مسكنات أقل، و بيبلغوا عن ألم أقل وقت الولادة، و كمان بيكونو أقل عرضة لاستخدام التخدير فوق الجافية وقت الولادة، أو إنهم يعانوا من ألم فى الصدر بعد جراحة تحويل مسار الشريان التاجى.&lt;ref name=&quot;Eisenberger_2005&quot; /&gt; ممكن للإيحاء أن يؤثر بشكل كبير على شدة الألم. أفاد حوالى 35% من الأشخاص بشعورهم براحة ملحوظة بعد تلقيهم حقنة محلول ملحى اعتقدوا أنها [[مورفين]] . يكون تأثير [[علاج وهمى|الدواء الوهمى]] ده اكتر وضوح  عند الأشخاص المعرضين للقلق، لذا قد يُعزى جزء من ده التأثير لانخفاض القلق، ولكنه لا يُعزى ليه بالكامل. تكون الأدوية الوهمية اكتر فعالية فى تسكين الآلام الشديدة مقارنه بالآلام الخفيفة، كمان تأثيرها يضعف تدريجى مع تكرار تناولها.:&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The challenge of pain|vauthors=Wall PD, Melzack R|ناشر=Penguin Books|سنة=1996|طبعة=2nd|مكان=New York|isbn=978-0-14-025670-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWallMelzack1996&quot;&gt;Wall PD, Melzack R (1996). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 26-28 من الممكن أن ينغمس الكثيرون ممن يعانو من الألم المزمن فى نشاط أو ترفيه لدرجة أنهم لا يعودون يشعرون بالألم، أو يخفّ الألم بشكل كبير :&lt;ref name=&quot;The challenge of pain&quot; /&gt; 22-23 

عدد من الدراسات التحليلية الكبيرة (meta-analyses) لقت إن التنويم الإيحائى ممكن يكون فعّال فى التحكم فى الألم المرتبط بإجراءات تشخيصية و جراحية عند الكبار و الأطفال، و كمان الألم المرتبط بالسرطان و الولادة.&lt;ref name=&quot;pmid18714889&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Wark DM|title=What we can do with hypnosis: a brief note|journal=The American Journal of Clinical Hypnosis|volume=51|issue=1|pages=29–36|date=July 2008|pmid=18714889|doi=10.1080/00029157.2008.10401640|s2cid=12240662}}&lt;/ref&gt;

مراجعة سنة 2007 لـ 13 دراسة لقت أدلة إن التنويم الإيحائى ممكن يقلل الألم المزمن فى بعض الحالات، لكن عدد المرضى فى الدراسات كان قليل، و ده بيعمل مشاكل فى القوة الإحصائية، و كمان أغلب الدراسات ماكانش فيها ضوابط قوية لتأثير البلاسيبو أو التوقعات. الباحثين خلصوا إن النتائج بتدعم بشكل عام استخدام التنويم الإيحائى فى علاج الألم المزمن، لكن لسه محتاجين أبحاث أكتر عشان نفهم تأثيره بشكل أدق فى الحالات المختلفة من الألم المزمن.&lt;ref name=&quot;Elkins2007&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elkins G, Jensen MP, Patterson DR|title=Hypnotherapy for the management of chronic pain|journal=The International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis|volume=55|issue=3|pages=275–287|date=July 2007|pmid=17558718|pmc=2752362|doi=10.1080/00207140701338621}}&lt;/ref&gt;

=== الطب البديل ===

تحليلٌ احسن  13 دراسةً حول علاج الألم بالوخز بالإبر ، اتنشر فى يناير 2009، خلص لوجود فرقٍ طفيف فى تأثير الوخز بالإبر الحقيقى و الوهمي، أو عدم الوخز  .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups|صحيفة=BMJ|vauthors=Madsen MV, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A|تاريخ=January 2009|المجلد=338|ببمد_سنترال=2769056|pmid=19174438|دوي=10.1136/bmj.a3115}}&lt;/ref&gt; بس، مراجعاتٌ أحدث  لقت بعض الفوائد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Systematic review and meta-analysis of acupuncture to reduce cancer-related pain|صحيفة=European Journal of Cancer Care|vauthors=Chiu HY, Hsieh YJ, Tsai PS|تاريخ=March 2017|المجلد=26|العدد=2|s2cid=20096639|pmid=26853524|دوي=10.1111/ecc.12457|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The efficacy of acupuncture in managing patients with chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: A systemic review and meta-analysis|صحيفة=Neurourology and Urodynamics|vauthors=Chang SC, Hsu CH, Hsu CK, Yang SS, Chang SJ|تاريخ=February 2017|المجلد=36|العدد=2|صفحات=474–481|s2cid=46827576|pmid=26741647|دوي=10.1002/nau.22958}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Efficacy of Acupuncture for the Treatment of Sciatica: A Systematic Review and Meta-Analysis|صحيفة=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine|vauthors=Ji M, Wang X, Chen M, Shen Y, Zhang X, Yang J|تاريخ=2015|المجلد=2015|ببمد_سنترال=4575738|pmid=26425130|دوي=10.1155/2015/192808|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فيه كمان شواهد أولية (مش مؤكدة بشكل كامل) على فعالية بعض الأدوية العشبية.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Gagnier JJ, Oltean H, van Tulder MW, Berman BM, Bombardier C, Robbins CB|title=Herbal Medicine for Low Back Pain: A Cochrane Review|journal=Spine|volume=41|issue=2|pages=116–133|date=January 2016|pmid=26630428|doi=10.1097/BRS.0000000000001310}}&lt;/ref&gt;

فى حالات [[Low back pain|آلام أسفل الظهر]] المزمنة (طويلة الأمد)، بيعمل [[Spinal manipulation|التلاعب بالعمود الفقرى]] تحسن طفيف [[Clinical significance|وغير ليه أهمية اكلينكيه على]] المدى القصير فى الألم والوظيفة، مقارنه بالعلاج [[علاج وهمى|الوهمى]] والتدخلات التانيه.  أما فى حالات آلام أسفل الظهر الحادة (قصيرة الأمد)، فيُحقق التلاعب بالعمود الفقرى نفس نتائج العلاجات التانيه، زى رعاية الطبيب العام، و أدوية تسكين الألم، والعلاج الطبيعي، والتمارين الرياضية.    البعض اهتم بالعلاقة بين فيتامين د و الألم، لكن الأدلة المتوفرة لحد دلوقتى من التجارب المضبوطة حول دى العلاقة، باستثناء لين العظام ، غير حاسمة.&lt;ref name=&quot;Straube&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Vitamin D and chronic pain|صحيفة=Pain|vauthors=Straube S, Andrew Moore R, Derry S, McQuay HJ|تاريخ=January 2009|المجلد=141|العدد=1–2|صفحات=10–13|s2cid=17244398|pmid=19084336|دوي=10.1016/j.pain.2008.11.010}}&lt;/ref&gt;

الرابطة الدولية لدراسة الألم (IASP) تقول إنه لقلة الأدلة المستمدة من أبحاث عالية الجودة، فإنها لا تؤيد الاستخدام العام للقنب لعلاج الألم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=IASP Position Statement on the Use of Cannabinoids to Treat Pain|مسار=https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|ناشر=iasp-pain|تاريخ-الوصول=2024-05-10|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240510095147/https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-position-statement-on-the-use-of-cannabinoids-to-treat-pain/|تاريخ-الأرشيف=10 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== علم الأوبئة ==

الألم السبب الرئيسى لزيارة قسم الطوارئ فى اكتر من 50% من الحالات، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The high prevalence of pain in emergency medical care|صحيفة=The American Journal of Emergency Medicine|vauthors=Cordell WH, Keene KK, Giles BK, Jones JB, Jones JH, Brizendine EJ|تاريخ=May 2002|المجلد=20|العدد=3|صفحات=165–169|pmid=11992334|دوي=10.1053/ajem.2002.32643}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ فى 30% من زيارات عيادات طب العيله.&lt;ref name=&quot;pmid12160512&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Prevalence of pain in general practice|صحيفة=European Journal of Pain|vauthors=Hasselström J, Liu-Palmgren J, Rasjö-Wrååk G|سنة=2002|المجلد=6|العدد=5|صفحات=375–385|s2cid=798849|pmid=12160512|دوي=10.1016/S1090-3801(02)00025-3}}&lt;/ref&gt; و أفادت كتير من الدراسات [[ايبيديميولوجيا|الوبائية]] بتفاوت كبير فى معدلات انتشار الألم المزمن، حيث تراوحت بين 12% و80% من السكان.&lt;ref name=&quot;pmid20358856&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Chronic pain: a review|صحيفة=Le Journal Medical Libanais. The Lebanese Medical Journal|vauthors=Abu-Saad Huijer H|سنة=2010|المجلد=58|العدد=1|صفحات=21–27|pmid=20358856}}&lt;/ref&gt; ويزداد شيوعه مع اقتراب الناس من الموت. فقد لقت دراسة شملت 4703 مرضى أن 26% منهم عانوا من الألم فى ال سنتين  الأخيرين من حياتهم، وارتفعت دى النسبة ل46% فى الشهر الأخير.&lt;ref name=&quot;Death2010&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The epidemiology of pain during the last 2 years of life|صحيفة=Annals of Internal Medicine|vauthors=Smith AK, Cenzer IS, Knight SJ, Puntillo KA, Widera E, Williams BA, Boscardin WJ, Covinsky KE|تاريخ=November 2010|المجلد=153|العدد=9|صفحات=563–569|ببمد_سنترال=3150170|pmid=21041575|دوي=10.7326/0003-4819-153-9-201011020-00005}}&lt;/ref&gt;

دراسة استقصائية شملت 6636 طفل (تتراوح أعمارهم بين 0 و18  سنه ) أظهرت أن 54% من أصل 5424 مشارك عانوا من ألم خلال الأشهر التلاته الماضية. و أفاد ربعهم بمعاناتهم من ألم متكرر أو مستمر لمدة 3 أشهر أو اكتر، فى الوقت نفسه أفاد ثلث دول  بمعاناتهم من ألم متكرر وشديد. و كانت شدة الألم المزمن أعلى عند الفتيات، كما زادت تقاريرهن عن الألم المزمن بشكل ملحوظ بين سن 12 و14  سنه  &lt;ref name=&quot;pmid10863045&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pain in children and adolescents: a common experience|صحيفة=Pain|vauthors=Perquin CW, Hazebroek-Kampschreur AA, Hunfeld JA, Bohnen AM, van Suijlekom-Smit LW, Passchier J, van der Wouden JC|تاريخ=July 2000|المجلد=87|العدد=1|صفحات=51–58|s2cid=9813003|pmid=10863045|دوي=10.1016/S0304-3959(00)00269-4}}&lt;/ref&gt;

== المجتمع و الثقافة ==
[[ملف:Lamani_v_kole.jpg|تصغير|[[عجلة كاثرين|عجلة الكسر]]   كانت  واحده من وسايل التعذيب المستخدمة فى [[اعدام|الإعدام العلنى]] عن طريق كسر عظام المجرم أو ضربه لحد الموت.]]
[[ملف:TUCANDEIRA_RITUAL_-_panoramio.jpg|تصغير|شعب ماوى فى البرازيل يستخدم لدغات [[النملة الرصاصه|نمل الرصاص]] عن قصد كطقس عبور لمرحلة الرجولة.]]

الألم الجسدى تجربة عالمية، ودافع قوى لسلوك الإنسان والحيوان. و علشان كده ، بيستخدم الألم الجسدى سياسى فى سياق قضايا متنوعة، زى سياسات إدارة الألم ، ومكافحة المخدرات ، [[حقوق الحيوان|وحقوق الحيوان]] ورفاهيته ، [[تعذيب|والتعذيب]] ، والامتثال للألم . ويُعتبر كلٌّ من إلحاق الألم عمدًا و إدارته طبى جانبين مهمين من جوانب السلطة البيولوجية ، و هو مفهوم يشمل &quot;مجموعة الآليات اللى من خلالها بقت الخصايص البيولوجية الأساسية للجنس البشرى هدف لاستراتيجية سياسية&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=Security, Territory, Population: Lectures at the College de France, 1977–78|vauthors=Foucault M|ناشر=Palgrave Macmillan|سنة=2007|صفحة=1}}&lt;/ref&gt;

إلحاق الألم  فى سياقاتٍ مختلفة، بيستخدم عمد فى صورة [[تعذيب الخدامين|عقاب بدنى]] كعقاب على جريمة، أو لتأديب أو تعديل المذنب، أو لردع السلوكيات أو المواقف غير المقبولة. فى المجتمعات الغربية، كان إلحاق الألم الشديد عمدًا (التعذيب) بيستخدم أساس  لانتزاع الاعترافات قبل إلغائه فى أواخر القرن التسعتاشر. و اقتصر استخدام التعذيب كوسيلة لمعاقبة [[مواطنه|المواطن]] على الجرائم اللى تُشكل تهديدًا خطير للنسيج الاجتماعى ( زى الخيانة العظمى ).&lt;ref name=&quot;fall-rise-of-torture&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fall and Rise of Torture: A Comparative and Historical Analysis|صحيفة=Social Theory|مسار=https://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&amp;context=christopher_einolf|vauthors=Einolf C|تاريخ=2007|المجلد=25|العدد=2|صفحات=101–121|جايستور=20453071|s2cid=53345959|دوي=10.1111/j.1467-9558.2007.00300.x}}&lt;/ref&gt;

ثقافات كتير تستخدم طقوس مؤلمة كحافز للتحول النفسى.&lt;ref name=&quot;ritual-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The ritual experience: pain and the transformation of consciousness in ordeals of initiation|صحيفة=Ethos|vauthors=Morinis A|تاريخ=1985|المجلد=13|العدد=2|صفحات=150–174|جايستور=639985|دوي=10.1525/eth.1985.13.2.02a00040|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ويُلاحظ استخدام الألم للانتقال لحالة &quot;التطهير والنقاء&quot; فى ممارسات الجلد الذاتى الدينية (و بالخصوص تلك الموجودة فى بعض فروع المسيحية و الإسلام )، أو التنفيس الشخصى فى تجارب تعليق الجسد البدائية الحديثة .&lt;ref name=&quot;flesh-journeys&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Flesh journeys: neo primitives and the contemporary rediscovery of radical body modification|صحيفة=Deviant Behavior|vauthors=Atkinson M, Young K|تاريخ=2001|المجلد=22|العدد=2|صفحات=117–146|s2cid=146525156|دوي=10.1080/016396201750065018}}&lt;/ref&gt; المعتقدات عن الألم بتلعب دور مهم فى ثقافات الرياضة. ممكن يتم النظر للألم بشكل إيجابي، زى فكرة “مفيش مكسب من غير ألم”، حيث يُعتبر الألم جزء أساسى من التدريب. الثقافة الرياضية فى الغالب  بتطبع تجربة الألم و الإصابة، وبتشجع أو بتمجّد الرياضيين اللى “بيكملو وهم متصابين”.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Pain and injury in sport: Social and ethical analysis|publisher=Routledge|year=2006|veditors=Loland S, Skirstad B, Waddington I|location=London and New York|pages=17–20|isbn=978-0-415-35704-3}}&lt;/ref&gt;

للألم أبعاد نفسية واجتماعية وجسدية، ويتأثر بشكل كبير بالعوامل الثقافية.&lt;ref name=&quot;how-culture-pain-experience&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Culture's effects on pain assessment and management|صحيفة=The American Journal of Nursing|vauthors=Narayan MC|تاريخ=April 2010|المجلد=110|العدد=4|صفحات=38–47|pmid=20335689|دوي=10.1097/01.NAJ.0000370157.33223.6d|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== غير البشر ==

=== الحيوانات ===
[[رينيه ديكارت]] كان بيقول إن الحيوانات ماعندهاش وعي، و علشان كده ما بتجربش الألم والمعاناة زى البشر.&lt;ref name=&quot;nuffield45&quot;&gt;Working party of the Nuffield Council on Bioethics (2005).&lt;/ref&gt; [[بيرنارد رولين]] من جامعة كولورادو ستيت، و هو المؤلف الرئيسى لقانونين فدراليين فى امريكا بينظموا تسكين الألم عند الحيوانات، كتب إن الباحثين لحد التمانينات كانو مش متأكدين إذا الحيوانات بتحس بالألم ولا لأ، و إن الأطباء البيطريين اللى اتدربوا فى امريكا قبل 1989 كانو بيتعلموا ببساطة يتجاهلوا ألم الحيوانات. أما قدرة الحيوانات اللافقارية زى الحشرات على الإحساس بالألم والمعاناة فده لسه مش واضح.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sherwin CM|title=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|journal=Animal Welfare|date=February 2001|volume=10|issue=1|pages=103–118|doi=10.1017/S0962728600023551|s2cid=54126137|url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|access-date=22 December 2021|archive-date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Lockwood JA|year=1987|title=The Moral Standing of Insects and the Ethics of Extinction|jstor=3495093|journal=The Florida Entomologist|volume=70|issue=1|pages=70–89|doi=10.2307/3495093|bibcode=1987FlEnt..70...70L|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=DeGrazia D, Rowan A|title=Pain, suffering, and anxiety in animals and humans|journal=Theoretical Medicine|volume=12|issue=3|pages=193–211|date=September 1991|pmid=1754965|doi=10.1007/BF00489606|s2cid=34920699}}&lt;/ref&gt;

المتخصصين بيعتقدو إن كل الفقاريات قادرة على الإحساس بالألم، و إن بعض اللافقاريات زى الأخطبوط ممكن كمان تحس بالألم.&lt;ref name=&quot;Sherwin, 2001&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Can invertebrates suffer? Or, how robust is argument-by-analogy?|صحيفة=Animal Welfare|مسار=https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|vauthors=Sherwin CM|تاريخ=February 2001|المجلد=10|العدد=1|صفحات=103–118|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220307174545/https://www.ingentaconnect.com/contentone/ufaw/aw/2001/00000010/a00101s1/art00010;jsessionid=1dtup2ob3at3b.x-ic-live-02|تاريخ-الأرشيف=7 March 2022|تاريخ-الوصول=22 December 2021|s2cid=54126137|دوي=10.1017/S0962728600023551|url-status=live}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSherwin2001&quot;&gt;Sherwin CM (February 2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Invertebrates Feel Pain?|مسار=https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|ناشر=The [[Parliament of Canada]]|تاريخ-الوصول=11 June 2008|صحيفة=The Senate Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100106084119/https://sencanada.ca/content/sen/committee/372/lega/witn/shelly-e.htm|تاريخ-الأرشيف=6 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Question of Pain in Invertebrates|صحيفة=Institute for Laboratory Animal Research Journal|مسار=https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|vauthors=Smith JA|سنة=1991|المجلد=33|صفحات=1–2|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111008212237/https://www.abolitionist.com/darwinian-life/invertebrate-pain.html|تاريخ-الأرشيف=8 October 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; أما وجود الألم عند الحيوانات فغير معروف، لكن ممكن الاستدلال عليه بردود الفعل الجسدية والسلوكية، &lt;ref name=&quot;pmid7715946&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The formalin test: scoring properties of the first and second phases of the pain response in rats|صحيفة=Pain|vauthors=Abbott FV, Franklin KB, Westbrook FR|تاريخ=January 1995|المجلد=60|العدد=1|صفحات=91–102|s2cid=35448280|pmid=7715946|دوي=10.1016/0304-3959(94)00095-V}}&lt;/ref&gt; زى سحب الكف من مختلف المؤثرات الميكانيكية المؤلمة عند القوارض.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A machine-vision approach for automated pain measurement at millisecond timescales|صحيفة=eLife|إظهار-المؤلفين=6|vauthors=Jones JM, Foster W, Twomey CR, Burdge J, Ahmed OM, Pereira TD, Wojick JA, Corder G, Plotkin JB, Abdus-Saboor I|تاريخ=August 2020|المجلد=9|ببمد_سنترال=7434442|pmid=32758355|دوي=10.7554/eLife.57258|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== النباتات ===
رغم قدرة [[نبات|النباتات]] ، ككائنات حية، على إدراك المؤثرات الجسدية و الأضرار والتواصل بشأنها، إلا أنها لا تشعر بالألم ببساطة لافتقارها لمستقبلات الألم و الأعصاب والدماغ، &lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Do Plants Feel Pain?|مسار=https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الوصول=8 January 2023|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=2016|مؤلف=Petruzzello|الأول=Melissa|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230905171721/https://www.britannica.com/story/do-plants-feel-pain|تاريخ-الأرشيف=5 September 2023|url-status=live|اقتباس=Given that plants do not have pain receptors, nerves, or a brain, they do not feel pain as we members of the animal kingdom understand it. Uprooting a carrot or trimming a hedge is not a form of botanical torture, and you can bite into that apple without worry.}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، لالوعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Anesthetics and plants: no pain, no brain, and therefore no consciousness|صحيفة=Protoplasma|مؤلف=Draguhn|الأول=Andreas|تاريخ=2021|لغة=|ناشر=Springer|المجلد=258|العدد=2|صفحات=239–248|id=32880005|مؤلف2=Mallatt|مؤلف3=Robinson|جايستور=|issn=|الأول2=Jon M.|الأول3=David G.|ببمد_سنترال=7907021|بيب_كود=2021Prpls.258..239D|zbl=|pmid=32880005|دوي=10.1007/s00709-020-01550-9|mr=|jfm=}}&lt;/ref&gt; معروف أن كتير من النباتات تستشعر المؤثرات الميكانيكية وتستجيب ليها على المستوى الخلوي، و بعضها، زى [[خناق الذباب|صائد الذباب]] أو نبات [[ميموسا بوديكا|لا تلمسنى]] ، معروف بقدراته الحسية الواضحة.&lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt; بس، لا يشعر أى فرد من المملكة النباتية بالألم،  رغم قدرته على الاستجابة لأشعة الشمس والجاذبية والرياح و أى مؤثرات خارجية تانيه كلسعات الحشرات، لافتقاره للجهاز العصبى. والسبب الرئيسى فى ذلك هو أنه، على عكس أفراد [[حيوان|المملكة الحيوانية]] اللى  تتشكل نجاحاتهم و إخفاقاتهم التطورية بفعل المعاناة، تطور النباتات يتشكل ببساطة بفعل الحياة والموت.&lt;ref name=&quot;EncyBrit&quot; /&gt;

== شوف كمان ==

* الشعور ، حالة إدراكية من التجربة الواعية.
* التكيف اللذيذ ، هو الميل لالعودة بسرعة لمستوى مستقر نسبى من السعادة  رغم الأحداث الإيجابية أو السلبية الكبرى
* الألم (الفلسفة) ، فرع من الفلسفة يهتم بالمعاناة و الألم الجسدي
* الألم والمعاناة ، المصطلح القانونى للإجهاد الجسدى والنفسى الناجم عن الإصابة
* المعاناة ، هيا تجربة من عدم الارتياح أو النفور، ويمكن ترتبط بإدراك الضرر أو التهديد بالضرر عند الفرد.

== ملاحظات توضيحية ==
{{Notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|عنوان=Chasing Pain: The Search for a Neurobiological Mechanism|vauthors=Casey K|تاريخ=2019|ناشر=Oxford University Press|مكان=New York|isbn=978-0-19-088023-1}}
* Allison Parshall, &quot;Pain Language: The sound of 'ow' transcends borders&quot;, ''Scientific American'', vol. 332, no. 2 (February 2025), pp. 16–18.   &quot;Many [[لغه|languages]] have an interjection word for expressing pain. [Katarzyna Pisanski ''et al.'', writing in the ''Journal of the Acoustical Society of America'', have] found that pain interjections tend to contain the vowel sound 'ah' (written as [a] in the [[الف-به دوليه صوتيه|International Phonetic Alphabet]]) and letter combinations that incorporate it, such as 'ow' and 'ai.' These patterns may point back to the origins of human language itself.&quot; (p. 16.) &quot;Researchers are continually discovering cases of symbolism, or sound iconicity, in which a word's intrinsic nature has some connection to its meaning. These cases run counter to decades of linguistic theory, which had regarded language as fundamentally arbitrary... [Many words onomatopoeically imitate a sound. Also] there's the 'bouba-kiki' effect, whereby people from varying cultures are more likely to associate the nonsense word 'bouba' with a rounded shape and 'kiki' with a spiked one.... [S]omehow we all have a ''feeling'' about this,' says Aleksandra Ćwiek... [She and her colleagues have] show[n] that people associate the trilled 'R' sound with roughness and the 'L' sound with smoothness. Mark Dingemanse... in 2013 found [that] the conversational 'Huh?' and similar words in other languages may be universal.&quot; (p. 18.)

== لينكات برانيه ==
{{تصنيف كومونز}}{{ويكيكوت}}{{روابط شخص}}

* [https://plato.stanford.edu/entries/pain/ &quot;الألم&quot;] ، ''موسوعة ستانفورد للفلسفة''
{{Medical resources|ICD11={{ICD11|MG30}} (chronic), {{ICD11|MG31}} (acute), {{ICD11|8E43.00}} (phantom pain)|ICD10={{ICD10|R52}}|ICD9={{ICD9|338}}|MedlinePlus=002164|DiseasesDB=9503|MeshID=D010146}}{{Emotion-footer}}{{Neuroscience}}{{Pain}}{{Somatosensory system}}{{Sensation and perception}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:نظام احساس]]
[[تصنيف:الم]]</text>
      <sha1>041bohkzudj06fhh53vhvgyeym12jzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اتيليه مونتروج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301119</id>
    <revision>
      <id>13024441</id>
      <parentid>13018675</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: جائزة  ←  جايزة ، جائزة ← جايزة، دائرة ← دايرة،  هي  ←  هيا ،  تأسس ←  اتأسس، أربعة ←  4 ، ي]] ← ى]] (2)، ي  ← ى  (3)</comment>
      <origin>13024441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1298" sha1="60i65oh0jb7akbdtgt618xmqgty04pi" xml:space="preserve">{{معلومات شركه}}
'''اتيليه مونتروج'''  L''''Atelier de Montrouge''' (ATM) هيا ورشة عمل [[عماره|فى مجال الهندسة المعمارية]] [[تخطيط حضرى|والتخطيط العمرانى]] اتأسست في{{Date|novembre 1958}} من تصميم  4  [[مهندس معمارى|مهندسين معماريين]] شباب : [[جان رونديه|جان رينودى]] (1925-1981)، [[پير ريبوليت|بيير ريبوليت]] (1928-2003)، [[جيرارد ثورناوير|جيرار تورناور]] (1926-2014)، [[چيان لويس ڤيريت|وجان لويس فيريت]] (1927-2011).  تم تكريم المؤسسه فى وقت مبكر من سنة 1965 من قبل جايزة دايرة الدراسات المعمارية ، وتم الإشادة بعملهم فى سنة 1981 من قبل الجايزة الوطنية الكبرى للهندسة المعمارية .
==مراجع==

[[تصنيف:شركات]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P18]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P166]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P112]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P17]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P31]]
[[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P571]]</text>
      <sha1>60i65oh0jb7akbdtgt618xmqgty04pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كولومبييه فونتين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301120</id>
    <revision>
      <id>13024483</id>
      <parentid>13018695</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: هي  ←  هيا ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، ي  ← ى  (3)</comment>
      <origin>13024483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="8bh4c525tmfphpyj4akof909saqn0fl" xml:space="preserve">{{معلومات بلد}}
'''كولومبييه-فونتين''' (   '''Colombier-Fontaine''' ) هيا [[كومينات فرنسا|بلدية]] فى [[اقاليم فرنسا|مقاطعة]] دوبس فى [[مناطق فرنسا|منطقة]] [[بورجونى-فرانش كونته|بورغون-فرانش-كونتيه]] فى شرق [[فرنسا]] .

== السكان ==
{{Historical populations|1962|1172|1968|1236|1975|1371|1982|1370|1990|1523|1999|1482|2008|1408|2012|1365}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:فرنسا]]
[[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]]</text>
      <sha1>8bh4c525tmfphpyj4akof909saqn0fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كنيسة نوتردام دو رينسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301121</id>
    <revision>
      <id>13024481</id>
      <parentid>13018694</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: سنوات ←  سنين،  وهي  ←  هيا  (2)،  بعد أن  ←  بعد ما ،  الآخرين  ←  التانيين ،  وقد  ←  و ،  إلى  ←  ل ،  تقع  ←  ، بين عامي  ← بين ،  هذه  ←  دى  (2)، لمدة عام ← لمدة سنه،  ثلاث  ←  3 ، ي]] ← ى]]،  ل  ←  ل، بالقرب من ←  قرب ،  بنحو  ←  بحوالى ، بُنيت ← اتبنت، ي''' ← ى''' (2)، ي. ← ى. (2)، ي  ← ى  (16)</comment>
      <origin>13024481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="aaygjxbzvvdb12f24fpz626yyb4jush" xml:space="preserve">{{معلومات كنيسة}}
[[File:Le Raincy Notre-Dame-du-Raincy Turm 1.jpg |يسار|تصغير|كنيسة نوتردام دو رينسى]]
'''كنيسة نوتردام دو رينسى'''  '''Église Notre-Dame du Raincy''' ('''Church of Notre Dame du Raincy''') i  '''هى''' كنيسة [[كنيسة الروم الكاتوليك|كاثوليكية رومانية]] فى بلدية لو رينسى  قرب  [[باريس]] .اتشيّدت فى الفترة ما بين سنين 1922 و1923 على ايد [[مهندس معمارى|المهندسين المعماريين]] الفرنسيين [[اوجست بيريه|أوغست بيريه]] و [[جوستاڤ پيريت]] . يُعتبر المبنى معلم بارز فى فن العمارة [[حركه حداثيه|الحديثة]] ، حيث استُخدمت فيه الخرسانة المسلحة بطريقة تبرز إمكانيات دى المادة الجديدة.
[[ملف:Le_Raincy-F-PAR-045.jpg|تصغير|250x250بك|داخل الكنيسة]]

== نسخ منها ==
فى سنة 1937، اتبنت كنيسة صغيرة فى [[جامعة طوكيو للاناث|جامعة طوكيو المسيحية النسائية]] ، تُشبه كنيسة نوتردام دو رينسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antonin Raymond {{!}} Tokyo Women's Christian University|مسار=https://www.johnbarrarchitect.com/post/2018/10/02/docomomojapan10001-tokyo-womens-christian-university-antonin-raymond|تاريخ-الوصول=2021-05-02|صحيفة=john-barr-architect|تاريخ=2018-10-05|مؤلف=Barr|الأول=John|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210123113324/https://www.johnbarrarchitect.com/post/2018/10/02/docomomojapan10001-tokyo-womens-christian-university-antonin-raymond|تاريخ-الأرشيف=2021-01-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هيا أصغر منها بحوالى النصف. و اتبنت دى النسخة، اللى صممها المهندس المعمارى [[انتونين ريمون|أنطونين ريموند،]] دون ترخيص. وتؤكد كريستين فيسكين-أوزانو أن: &quot;ريمان كان على دراية بكنيسة نوتردام دو رينسي&quot;.&lt;ref&gt;Photos of [[جامعة طوكيو للاناث|Tokyo Woman's Christian University]] can be found here [http://office.twcu.ac.jp/o-board/special_site/index.html Interior] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722080100/http://office.twcu.ac.jp/o-board/special_site/index.html|date=2011-07-22}}, [http://office.twcu.ac.jp/o-board/twcu-e/text/twcu-e-chapel2.jpg Tower] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722080104/http://office.twcu.ac.jp/o-board/twcu-e/text/twcu-e-chapel2.jpg|date=2011-07-22}},  [https://www.flickr.com/photos/sei_happy/141429219/ Edifice] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161111214228/https://www.flickr.com/photos/sei_happy/141429219/|date=2016-11-11}} [https://www.flickr.com/photos/sei_happy/141429125/in/photostream/ Interior] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160723014231/https://www.flickr.com/photos/sei_happy/141429125/in/photostream/|date=2016-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aux origines du béton au Japon : Antonin Raymond à travers la presse architecturale et un fonds d'archives inédit|صحيفة=Livraisons d'histoire de l'architecture|مسار=https://www.persee.fr/doc/lha_1627-4970_2001_num_2_1_885|مؤلف=Viskenne-Auzanneau|الأول=Christine|تاريخ=2001|لغة=fr|المجلد=2|العدد=1|صفحات=89–113|دوي=10.3406/lha.2001.885}}&lt;/ref&gt;

وصل المهندس المعمارى التشيكى بدريتش فويرشتاين لطوكيو سنة 1926 وعمل مع ريمان بين 1926 و 1931، بعد ما عمل لمدة سنه فى فرنسا مع الأخوين بيريه.

كمان استلهمت 3 كنائس [[بروكسيل|فى بروكسل]] ، هيا كنيسة القديس يوحنا المعمدان فى مولينبيك سان جان ، وكنيسة القديس أوغسطين فى [[فوريست، بلجيكا|فورست،]] وكنيسة القديسة سوزانا فى [[شيربيك|شاربيك]] ، من كنيسة نوتردام دو رينسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise Saint-Augustin – Inventaire du patrimoine architectural|مسار=https://monument.heritage.brussels/fr/Forest/Place_Altitude_Cent/A001/28892|تاريخ-الوصول=2024-01-11|صحيفة=monument.heritage.brussels|لغة=fr}}&lt;/ref&gt;

كمان ألهمت كنيسة رينسى التانيين فى اليابان.

== مراجع ==

[[تصنيف:كنايس]]</text>
      <sha1>aaygjxbzvvdb12f24fpz626yyb4jush</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارجريت هوريه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301122</id>
    <revision>
      <id>13024485</id>
      <parentid>13018696</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: عديد ← كتير،  لها  ←  ليها ، حصلت على  ← اخدت ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ،  بالإضافة إلى  ←  و ،  يمكن  ←  ممكن ، ي]] ← ى]]، ]], ← ]].، ي. ← ى.، ي  ← ى  (10)، الكتير من ← كتير من</comment>
      <origin>13024485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4880" sha1="kpskj0nhjcvpmryjrz515vovoyp8emv" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص|صورة= File:Pèlerinage des catholiques du diocèse de Saint Denis 2019.jpg}}
'''مارجريت هورى  Marguerite Huré''' (9 ديسمبر 1895 - 27 اكتوبر 1967 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The studio collection of Marguerite Huré at the Musée des Années 30 in Boulogne-Billancourt|مسار=https://journals.openedition.org/insitu/2289|ناشر=In Situ|تاريخ-الوصول=14 March 2026}}&lt;/ref&gt; ) كانت فنانة [[زجاج معشق|زجاج ملون]] فرنسية أدخلت التجريد فى [[ازاز|صناعة الزجاج]] الدينى الفرنسى.&lt;ref name=&quot;David&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Marguerite Huré, précurseur de l’abstraction dans le vitrail religieux|مسار=http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/extranet/revue/insitu3/v5/text/v5.pdf|ناشر=Ministère de la Culture, République française|تاريخ-الوصول=4 June 2017|مؤلف=David|الأول=Véronique}}&lt;/ref&gt;

أسست هيورى [[wiktionary:atelier|مشغلها]] الخاص فى سنة 1920. وعملت مع كتير من الفنانين، ومن بينهم [[موريس دينيس]] ، [[جورج ديسفاليريس|وجورج ديسفاليير]] ، ومارى آلان كوتورييه ، وجان [[چيان رين بازاين|بازين]] ؛ و المهندسين المعماريين [[بول توجنون|بول تورنون]] ، وبيير بورادييه-دوتيل، [[ماوريس نوڤارينا|وموريس نوفارينا]] ، [[اوجست بيريه|وأوغست بيريت]] .&lt;ref name=&quot;semvoreppe&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Marguerite Huré et les vitraux du Petit Séminaire de Voreppe|مسار=http://www.semvoreppe.org/historique/marguerite-hur%C3%A9.html|ناشر=Association des Anciens du Sacré-Cœur, de la Jacquinière et des Portes de Chartreuse de Voreppe ASCV|تاريخ-الوصول=4 June 2017}}&lt;/ref&gt; عملت مع بيريه على ديكورات [[كنيسة نوتردام دو رينسى|نوتردام دو رينسى]].:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mohammad|الأول=Gharipour|عنوان=Sacred Precincts: The Religious Architecture of Non-Muslim Communities Across the Islamic World|تاريخ=14 November 2014|ناشر=Brill|isbn=9789004280229}}&lt;/ref&gt; 244 &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cohen|الأول=Jean-Louis|عنوان=France: Modern Architectures in History|تاريخ=15 August 2014|ناشر=Reaktion Books|isbn=9781780233949}}&lt;/ref&gt; (1925-1927)،:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Oxford Dictionary of Christian Art and Architecture|تاريخ=26 September 2013|ناشر=Oxford University Press|محرر=Tom Devonshire Jones|محرر2=Linda Murray|محرر3=Peter Murray|isbn=9780199680276}}&lt;/ref&gt; 94 كنيسة مدرسة لا كولومبيير فى [[شالون سور ساون]] (1929) &lt;ref name=&quot;David&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Marguerite Huré, précurseur de l’abstraction dans le vitrail religieux|مسار=http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/extranet/revue/insitu3/v5/text/v5.pdf|ناشر=Ministère de la Culture, République française|تاريخ-الوصول=4 June 2017|مؤلف=David|الأول=Véronique}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDavid&quot;&gt;David, Véronique. [http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/extranet/revue/insitu3/v5/text/v5.pdf &quot;Marguerite Huré, précurseur de l'abstraction dans le vitrail religieux&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. Ministère de la Culture, République française&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[كنيسه القديس يوسف (لو هافر)|والقديس جوزيف دو هافر]] &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Knapp|الأول=Danielle|عنوان=Auguste Perret, Marguerite Huré: jusqu'à la sereine délectation|تاريخ=2002|ناشر=Petit à Petit|مكان=Le Havre, France|isbn=9782914401586}}&lt;/ref&gt; (1952–57).&lt;ref name=&quot;semvoreppe&quot; /&gt; ممكن العثور على أعمالها كمان فى Notre-Dame-des-Misions-du-cygne d'Enghien فى [[ابينى سور سين|إيبيناى سور سين]] .&lt;ref name=&quot;David&quot; /&gt;

كمان  كانت مخترعة تقنية تسمى ''brique Huré'' ، &lt;ref name=&quot;David2&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Le fonds d’atelier de Marguerite Huré au Musée des Années 30 de Boulogne-Billancourt|مسار=http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_monumental_et_archeologique/insitu/article.xsp?numero=&amp;id_article=davidbouvet-892|ناشر=Ministère de la Culture, République française|تاريخ-الوصول=4 June 2017|مؤلف=David|الأول=Véronique}}&lt;/ref&gt; واللى اخدت براءة اختراع ليها فى سنة 1930.

== مراجع ==

[[تصنيف:وفيات 1967]]
[[تصنيف:مواليد 1895]]</text>
      <sha1>kpskj0nhjcvpmryjrz515vovoyp8emv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الاعصار المدارى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301127</id>
    <revision>
      <id>13024447</id>
      <parentid>13018672</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: هونغ كونغ ← هونج كونج،  لها  ←  ليها ،  جميع  ←  كل ، على الرغم من  ←  رغم ، إلا أن  ← لكن ،  وهي  ←  هيا ،  ما يقرب من  ←   يقارب من ،  بينما  ←  فى الوقت نفسه ،  إلى  ←  ل  (5)، تُعرف ← معروفه، بًا  ← ب  (2)، بين عامي  ← بين ، المحيط الهادئ ← المحيط الهادى (5)،  هذه  ←  دى ،  ثلاث  ←  3 ، ي]] ← ى]]،  ل  ←  ل (5)، تابعة ل ← تبع ،  رغم أن  ←  رغم ان ، قًا ← ق، الأسماء ← الاسامى، أمريكا ← امريكا، ي  ← ى  (13)</comment>
      <origin>13024447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="slq8ibrh8asdk3rfoivc14l0mpohv61" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
[[ملف:Noru_2017-07-31_0415Z.jpg|بديل=Space view of a symmetric tropical cyclone over open waters|تصغير|إعصار نورو فوق [[المحيط الهادى]]]]
'''الاعصار المدارى'''  '''typhoon''' هو [[سايكلون استوائى|إعصار استوائى]] يتشكل بين خطى طول 180 درجة و 100 درجة شرقا فى نصف الكرة الشمالى ، وينتج رياح مستمرة بقوة الإعصار لا تقل سرعتها عن {{حول|119|km/h|mph}} فى الساعة. .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Typhoon|مسار=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Typhoon|ناشر=[[American Meteorological Society]]|تاريخ-الوصول=2015-04-05|صحيفة=Glossary of Meteorology|تاريخ=2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150412011727/http://glossary.ametsoc.org/wiki/Typhoon|تاريخ-الأرشيف=2015-04-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; معروفه دى المنطقه باسم حوض شمال غرب المحيط الهادى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Subject: F1) What regions around the globe have tropical cyclones and who is responsible for forecasting there?|صحيفة=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|مسار=http://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/F1.html|مؤلف=Chris Landsea|وصلة مؤلف=Chris Landsea|تاريخ=2010-06-01|صفحات=D06108|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120731202710/http://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/F1.html|تاريخ-الأرشيف=2012-07-31|تاريخ-الوصول=2011-03-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هيا مسؤولة عن  يقارب من ثلث الأعاصير المداريه فى العالم. ولأغراض تنظيمية، يقسم شمال [[المحيط الهادى]] ل3 مناطق: الشرقية (من امريكا الشمالية لخط طول 140° غرب )، والوسطى (من 140° غرب ل180°)، والغربية (من 180° ل100° شرق). يقع المركز الإقليمى المتخصص للأرصاد الجوية (RSMC) للتنبؤ بالأعاصير المدارية فى [[اليابان]] ، فى الوقت نفسه توجد مراكز إنذار تانيه للأعاصير المداريه فى شمال غرب المحيط الهادى فى [[هاواى]] ( مركز الإنذار المشترك من الأعاصير )، [[الفيليبين|والفلبين]] ، [[هونج كونج|وهونج كونج]] . و رغم ان المركز الإقليمى المتخصص للأرصاد الجوية هو من يُسمّى كل نظام، لكن قائمة الاسامى الرئيسية تُنسّق بين 18 دولة تُهدد أراضى تبع يها الأعاصير سنويا.&lt;ref name=&quot;HCT&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What is the difference between a hurricane, a cyclone, and a typhoon?|مسار=http://oceanservice.noaa.gov/facts/cyclone.html|ناشر=[[National Ocean Service]]|تاريخ-الوصول=2016-12-24|صحيفة=OCEAN FACTS|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161225071725/http://oceanservice.noaa.gov/facts/cyclone.html|تاريخ-الأرشيف=2016-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:Pacific_typhoon_tracks_1980-2005.jpg|تصغير|مسارات كل الأعاصير المدارية فى شمال غرب [[المحيط الهادى]] بين 1980 و 2005. الخط العمودى لاليمين هو خط التاريخ الدولى .]]

== مراجع ==

[[تصنيف:مصطلحات]]
[[تصنيف:ظواهر جوى]]</text>
      <sha1>slq8ibrh8asdk3rfoivc14l0mpohv61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جامعة طوكيو المسيحيه النسائيه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301136</id>
    <revision>
      <id>13024469</id>
      <parentid>13018980</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أستراليا ← اوستراليا، أكبر ← اكبر، إسبانيا ← اسبانيا، أفضل  ← احسن ،  الولايات المتحدة ←  امريكا،  هي  ←  هيا ،  سابقًا  ←  قبل كده ،  أخرى  ←  تانيه ، تم إنشاؤها  ←  اتنشأت ،  يمكن  ←  ممكن ،  إلى  ←  ل ، نساء ← ستات (2)،  حوالي  ←  حوالى  (2)،  هذه  ←  دى ، أمريكية  ← امريكانيه ، ي]] ← ى]] (3)،  ل  ←  ل، فى الغالب ما ← فى الغالب ، من بين  ← من ، ميدلسكس ← ميدلسيكس، ي) ← ى)،  وفى  ←  و فى ، أكاديميون  ← اكاديميين ، ي  ← ى  (16)،  يضم  ←  فيه  (2)، مرأة  ← ست ،  امريكا الا...</comment>
      <origin>13024469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4562" sha1="njf894x6xt6yoev92epjmwjim9e8yr9" xml:space="preserve">{{معلومات جامعه}}
'''جامعة طوكيو المسيحية''' للست (東京女子大学، Tōkyō Joshi Daigaku)، و فى الغالب  يتم اختصارها لTWCU أو Tonjo (東女، Tonjo)، هيا جامعة بروتستانتية مستقلة فى طوكيو، اليابان.
[[ملف:Tonjo0156.jpg|يسار|تصغير|250x250بك|منزل رايشاور فى حرم جامعة طوكيو المسيحية النسائية فى [[سوجينامى|سوغينامي، طوكيو]]]]
[[ملف:Tonjo0159.jpg|يسار|تصغير|250x250بك|مبنى الإدارة فى نفس الحرم الجامعى]]

== الاكاديميين ==
تضم جامعة TWCU كلية واحدة مقسمة لاتناشر قسم ممكن لطلاب البكالوريوس التخصص فيها. اكبر دى الأقسام هو قسم الأدب و الثقافة الإنجليزية، اللى فيه حوالى 640 طالب. أما أصغرها فهو قسم الفلسفة، اللى فيه حوالى 160 طالب. وفى سنة 2018، خضعت أقسام الجامعة لإعادة هيكلة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=現代教養学部（2018年度以降入学者用）|مسار=http://office.twcu.ac.jp/univ/academics/sas2018/|تاريخ-الوصول=7 July 2017|صحيفة=Tokyo Woman's Christian University|تاريخ-الأرشيف=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622224358/http://office.twcu.ac.jp/univ/academics/sas2018/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

قسم اللغة الإنجليزية الدولية

:* قسم اللغة الإنجليزية الدولية (سيتم دمج قسم الأدب و الثقافة باللغة الإنجليزية وقسم علوم اللغة فى قسم اللغة الإنجليزية الدولية الجديد)

قسم العلوم الإنسانية

:* قسم الفلسفة
:* قسم الأدب الياباني
:* قسم التاريخ و الثقافة (كان معروف قبل كده باسم قسم التاريخ)

قسم الجمعية الدولية

:* قسم العلاقات الدولية
:* قسم الاقتصاد
:* قسم علم الاجتماع
:* إدارة التخطيط المجتمعى (إدارة  اتنشأت حديثاً)

قسم علم النفس والاتصال

:* قسم علم النفس
:* وزارة الاتصالات

قسم العلوم الرياضية

:* قسم الرياضيات
:* قسم علوم المعلومات

== خريجات بارزات ==
تصنف جامعة تايوان الوطنية للستات (TWCU) ضمن احسن الجامعات النسائية فى اليابان. ومن الطالبات والخريجات الشهيرات فى جامعة تايوان الوطنية للستات:

:* مارى كوندو (مستشارة، مؤلفة)
:* [[ساواكو اريوشى|سوكو أريوشى]] (كاتبة)
:* هاناى مورى (مصممة أزياء)
:* جاكوتشو سيتوتشى (كاتب)
:* [[ميكاكو تاب|ميكاكو تابى]] (ممثلة)
:* إيتشيكو إيما (رسام مانغا)
:* ماساى إيدو (سياسى)

== التبادلات الدولية ==
تحافظ الجامعة على علاقات وتبادلات مع جامعات تانيه ذات معايير قبول عالية حول العالم.

:* [[اوستراليا]] : جامعة ولونغونغ ، الجامعة الكاثوليكية الأسترالية ، جامعة فليندرز
:* الصين - جامعة شنغهاى للدراسات الدولية
:* كوريا - [[جامعة ايهوا للاناث|جامعة إيوا النسائية]] ، جامعة سونغشين
:* امريكا  - كلية سانت مايكل، كلية سكريبس، جامعة ولاية كاليفورنيا، كلية بريسبيتيريان، جامعة أوتربين
:* [[كندا]] - [[جامعة ماكجيل]] ، جامعة ألغوما، جامعة فريزر فالي
:* المملكة المتحدة - [[جامعة لانكستر]] ، [[جامعة مدلسكس|جامعة ميدلسيكس]] ، [[جامعة ادنبره|جامعة إدنبرة]] ، [[جامعة ليدز]] ، [[جامعة يورك (انجلترا)|جامعة يورك]]
:* [[ايرلاندا|أيرلندا]] - جامعة مدينة دبلن
:* [[اسبانيا]] - الكالينغوا، جامعة الكالا
:* [[فرنسا]] - الجامعة الكاثوليكية الغربية
==مراجع==

[[تصنيف:جامعات]]
[[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باليابانية]]
[[تصنيف:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>njf894x6xt6yoev92epjmwjim9e8yr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الجامعه المسيحيه الدوليه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301138</id>
    <revision>
      <id>13024450</id>
      <parentid>13018680</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: التي  ←  اللى ، أفضل  ← احسن ، هونغ كونغ ← هونج كونج،  حاليًا  ←  الايام دى ، أمام ← قدام،  هي  ←  هيا ،  جميع  ←  كل  (2)،  بالإضافة إلى  ←  و ،  يوجد  ←  فيه ،  إلى  ←  ل  (2)،  تقع  ←  ، يًا  ← ى ، مًا  ← م ،  تأسس ←  اتأسس، على متن  ← على  ، ياً ← ى، ناً ← ن، طائرات ← طيارات، دراجات ← عجل، الزواج ← الجواز، على جانبي  ← على جنبين ، ي]] ← ى]] (7)، بما في ذلك ← بما فيها،  ل  ←  ل (2)،  وأ ←  و أ (4)،  فرجينيا ←  ڤيرچينيا، هولندي ← نيديرلاندي، موسيقى ← مزيكا، ڤيرچينيا الغر...</comment>
      <origin>13024450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11656" sha1="gxcb51vlkhsotlwac2hp2a1uyux255u" xml:space="preserve">{{معلومات جامعه}}
[[ملف:Icu_maingate_20100624.jpg|يسار|تصغير|260x260بك|البوابة القدامية للجامعه المسيحيه الدوليه]]
'''الجامعة المسيحية الدولية''' (国際基督教大学، Kokusai Kirisutokyō Daigaku؛ ICU) هيا جامعة خاصة غير طائفية فى ميتاكا، طوكيو. اتأسست الجامعة سنة 1949 كأول كلية للفنون الحرة فى اليابان، و ده  بفضل جهود الأمير تاكاماتسو والجنرال دوغلاس ماك آرثر ومحافظ بنك اليابان هيساتو إيتشيمادا. تقدم الجامعة الايام دى 31 تخصص فى مرحلة البكالوريوس، و كلية للدراسات العليا. اختارت وزارة التعليم و الثقافة والرياضة و العلوم والتكنولوجيا الجامعة المسيحية الدولية كواحدة من 37 جامعة ضمن مشروع احسن الجامعات العالمية لسنة 2014.

تشتهر الجامعة المسيحية الدولية بكونها حرم جامعى ثنائى اللغة بالكامل، حيث تُعقد المحاضرات إما باللغة الإنجليزية أو اليابانية، ويُشترط على كل أعضاء هيئة التدريس إتقان اللغتين.[1] الجامعة المسيحية الدولية عضو فى تحالف جامعات الفنون الحرة الآسيوية.

تشتهر جامعة ICU بكونها حرم جامعى ثنائى اللغة بالكامل، حيث تعقد الدروس إما باللغة الإنجليزيه أو اليابانيه، ويُشترط على كل أعضاء هيئة التدريس إتقان اللغتين.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A Fully Bilingual Campus Organizational Structure &amp;#124; ICU – INTERNATIONAL CHRISTIAN UNIVERSITY|مسار=https://www.icu.ac.jp/en/campuslife/club/bilingual.html}}&lt;/ref&gt; جامعة ICU عضو فى تحالف جامعات الفنون الحره الآسيويه .&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
ملف:International_Christian_University,_Mitaka,_Tokyo,_Japan.jpg|بديل=The exterior of the main building including the classrooms, laboratories and clinics was changed in 2003.| تم تغيير المظهر الخارجى للمبنى الرئيسى بما فيها الفصول الدراسية والمختبرات والعيادات فى سنة 2003.
ملف:International_Christian_University_Church.jpg|بديل=The entrance ceremonies and the graduation ceremonies are held in the ICU Chapel.|  بتتعمل مراسم الدخول ومراسم التخرج فى كنيسة وحدة العناية المركزة.
ملف:International_Christian_University_Bicycles_Parking_Area.jpg|بديل=There are students who ride bicycles on the wide ICU campus.| فيه طلاب يركبون العجل الهوائية فى حرم جامعة العناية المركزة الواسع.
ملف:Entrance_to_ICU_in_spring.jpg|بديل=The entrance to ICU leading up to the university chapel. The road has rows of cherry blossom trees on both side which bloom in spring, signifying the start of a new school year.| مدخل وحدة العناية المركزة المؤدى لكنيسة الجامعة. يصطف على جنبين الطريق صفوف من شجر الكرز اللى تتفتح فى الربيع، إيذان ببدء عام دراسى جديد.
&lt;/gallery&gt;

== الأكاديميين ==
[[ملف:International_Christian_University_in_1950s.JPG|تصغير|الجامعة المسيحية الدولية فى خمسينات القرن العشرين. كان المبنى الرئيسى يستخدم من قبل معهد ميتاكا التبع شركة ناكاجيما للطيارات .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=http://www.ne.jp/asahi/airplane/museum/nakajima/nakajima2.html|تاريخ-الوصول=May 24, 2010|لغة=ja|script-title=ja:中島飛行機株式会社その軌跡}}&lt;/ref&gt;]]

=== برامج البكالوريوس ===

* الدراسات الامريكانيه 
* [[انثروبولوجيا|الأنثروبولوجيا]]
* الفنون وعلم [[علم الاثار|الآثار]]
* الدراسات الآسيوية
* [[بيولوجيا|البيولوجيا]]
* [[بيزينس|عمل]]
* [[كيميا|كيمياء]]
* [[علم الكمبيوتر|علوم الكومبيوتر]]
* دراسات التنمية
* [[علم الاقتصاد|الاقتصاد]]
* [[تعليم]]
* الدراسات البيئية
* دراسات النوع الاجتماعى والجنسانية
* الدراسات العالمية
* العلاقات الدولية
* دراسات يابانية
* تعليم اللغات
* [[قانون]]
* [[لغويات|اللغويات]]
* [[ادب|الأدب]]
* [[رياضيات|الرياضيات]]
* الإعلام [[اتصالات|والاتصال]] [[ثقافه|والثقافة]]
* [[مزيكا]]
* دراسات السلام
* [[فلسفه|الفلسفة]] [[دين|والدين]]
* [[فيزيا|الفيزياء]]
* [[سياسه|سياسة]]
* [[سايكولوجيا|علم النفس]]
* السياسة العامة
* [[سوسيولوجيا|علم الاجتماع]]

=== برامج الدراسات العليا ===
تشمل برامج الدراسات العليا فى الجامعة ما يلي:&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Master's course {{!}} ICU – INTERNATIONAL CHRISTIAN UNIVERSITY|مسار=https://www.icu.ac.jp/en/gs/ma/index.html|تاريخ-الوصول=2018-02-03|صحيفة=www.icu.ac.jp}}&lt;/ref&gt;

* ماجستير الآداب فى التربية
** التخصصات: التربية، علم النفس، أو تعليم اللغات
* ماجستير الآداب فى الإدارة العامة أو ماجستير الآداب فى العلاقات الدولية
* ماجستير فى التحليل الاجتماعى و الثقافي
* ماجستير الآداب فى الإعلام [[لغه|واللغة]]
* ماجستير فى الاقتصاد العام
* ماجستير الآداب فى دراسات السلام
* ماجستير الآداب فى الثقافة المقارنة
** التخصصات: دراسات الثقافة اليابانية أو الدراسات العابرة للثقافات
* ماجستير فى العلوم الطبيعية
** التخصصات: الرياضيات و علوم المعلومات، أو علوم المواد، أو علوم الحياة

== خريجين بارزين ==
&lt;gallery heights=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;خريجين بارزين من الجامعه المسيحيه&quot;&gt;
ملف:Hirotaka_Takeuchi_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_Davos_2009.jpg|بديل=Hirotaka Takeuchi, Professor of Harvard Business School| [[هيروتاكا تاكوشى|هيروتاكا تاكيوتشى]] ، أستاذ فى [[كلية هارڤارد للاعمال|كلية هارفارد للأعمال]]
ملف:Princess_Mako_and_Princess_Kako_at_the_Tokyo_Imperial_Palace_(cropped).jpg|بديل=Princess Mako of Akishino| [[ماكو اميره اكيشينو|الأميرة ماكو من أكشينو]] 
ملف:Princess_Kako_at_the_Tokyo_Imperial_Palace_(2015).jpg|بديل=Princess Kako of Akishino| [[كاكو اميره اكيشينو|الأميرة كاكو من أكشينو]] 
ملف:Jay_Rockefeller_official_photo.jpg|بديل=Jay Rockefeller, a United States Senator from West Virginia| [[جاى روكفلر]] ، [[مجلس شيوخ امريكا|عضو مجلس الشيوخ الأمريكى]] عن ولاية ويست ڤيرچينيا
ملف:Kazuo_Hirai,_Sony_President_-_Mobile_World_Congress_2013_in_Barcelona.jpg|بديل=Kaz Hirai, Chairman of Sony Corporation| [[كازو هيراى|كاز هيراى]] ، رئيس مجلس إدارة [[سونى|شركة سونى]]
ملف:Hiroaki_Kitano.jpg|بديل=Hiroaki Kitano, President and CEO of Sony Computer Science Laboratories, Professor of Okinawa Institute of Science and Technology| هيرواكى كيتانو ، الرئيس والمدير التنفيذى لمختبرات [[سونى]] لعلوم الكومبيوتر، و أستاذ فى [[معهد اوكيناوا للعلوم والتقنيه|معهد أوكيناوا للعلوم والتكنولوجيا]]
ملف:Betsy_Boze_Investiture.jpg|بديل=Betsy Boze (née: Vogel), CEO and dean of Kent State University Stark| بيتسى بوز (اسمها قبل الجواز: فوغل)، الرئيسة التنفيذية وعميدة جامعة ولاية كينت ستارك
ملف:Toyohiro-Akiyama-First-Japanese-Person-in-Space-1990.png|بديل=Toyohiro Akiyama, the first journalist and the first Japanese person in space on the first commercially organized spaceflight| [[تويوهيرو اكياما|تويوهيرو أكياما]] ، أول صحفى و أول يابانى فى الفضاء على  أول رحلة فضائية منظمة تجارى
&lt;/gallery&gt;

* [[كى اكاجى|كى أكاجى]] - عازف البيانو الجاز
* [[تاكيشى اميميا|تاكيشى أميميا]] – أستاذ إدوارد أميس إدموندز للاقتصاد فى [[جامعة ستانفورد]]
* توشيو أريما – رئيس شركة فوجى زيروكس
* شيغيهيرو أويشى - أستاذ مارشال فيلدز الرابع لعلم النفس بجامعة [[جامعة شيكاجو|شيكاجو]]
* ألبرت تشان (1975) – رئيس جامعة هونج كونج المعمدانية &lt;ref name=&quot;CRN20091019&quot;&gt;{{استشهاد بخبر
| url = http://www.chinareviewnews.com/doc/1011/0/9/1/101109149.html?coluid=7&amp;kindid=0&amp;docid=101109149
| title = 陳新滋獲委任為香港浸會大學校長 (Chan Sun-Chi appointed as Hong Kong Baptist University president)
| work = China Review News
| date = 2009-10-19
| accessdate = 2013-04-09
| archivedate = October 22, 2018
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181022184943/http://www.chinareviewnews.com/doc/1011/0/9/1/101109149.html?coluid=7&amp;kindid=0&amp;docid=101109149
}}&lt;/ref&gt;
* كوساى كاوا - رسام كتب الأطفال
* [[شيجيرو مياجاوا|شيغيرو مياغاوا]] – أستاذ اللغويات و أستاذ كوتشى مانجيرو للغة و الثقافة اليابانية فى [[معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا]]
* يوكو نارهاشى – منتجة أفلام بارزة ومديرة اختيار الممثلين
* [[ماريكو پيتيرس|ماريكو بيترز]] – سياسية نيديرلاندية سابقة وموظفة حكومية
* كازوكو يوكو – قاضية فى المحكمة العليا اليابانية
* [[ليديا يو خوسيه]] - عالمة يابانية و أستاذة فى جامعة أتينيو دى مانيلا
* نوزومى واتانابى – [[الرقص على الجليد|راقصة جليد]] أولمبية ترقص بانتظام مع أكييوكى كيدو
* [[Kaori Enjoji|كاورى إنجوجى]] – صحفية أعمال &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Kaori Enjoji|مسار=http://www.kaorienjoji.com/}}&lt;/ref&gt;
* [[ماكو اميره اكيشينو|كى كومورو]] – كاتب قانونى فى شركة لوينشتاين ساندلر ، جوز الأميرة اليابانية السابقة [[ماكو اميره اكيشينو|ماكو كومورو]]

== اساتذه ==

* إيواو أيوساوا ، انضم لفريق العمل فى سنة 1952
* ميتشيكو تشيورا ، عالمة آثار، توفيت سنة 1982

== مراجع ==

[[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باليابانية]]</text>
      <sha1>gxcb51vlkhsotlwac2hp2a1uyux255u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عدد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301144</id>
    <revision>
      <id>13024395</id>
      <parentid>13024180</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345219976|Number]]&quot;</comment>
      <origin>13024395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88873" sha1="8m9ectk91vw5jtde376vtkwezj49fho" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the           ]]
'''العدد''' هو كائن رياضي يُستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الفردية في اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة تُسمى '''''الاعداد''''' ؛ على سبيل المثال، &quot;أحد عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز التي يمكن حفظها محدودة، يُستخدم نظام ترقيم لتمثيل أي عدد بطريقة منظمة. أكثر أنظمة الترقيم شيوعًا هو النظام الهندوسي العربي ، وهو نظام عشري يمكنه عرض أي عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية تُسمى &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]], a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} يمكن استخدام الاعداد للعد (كما هو الحال مع العدد الأصلي لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز (كما هو الحال مع اعداد الهواتف)، وللترتيب (كما هو الحال مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز (كما هو الحال مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن في الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' الذي يمثله.


في الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون ليشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; والأعداد السالبة مثل سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; والأعداد النسبية مثل النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية مثل الجذر التربيعي للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; والأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; التي تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعي لـ &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تُجرى العمليات الحسابية على الأعداد، وأشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] والأسس . يُطلق على دراسة هذه العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، وهو مصطلح قد يُشير أيضًا إلى [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أي دراسة خصائص الأعداد.

تطلّب النظر إلى مفهوم الصفر كعدد تحولاً جذرياً في الفلسفة، حيث تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التاسع عشر، بدأ علماء الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة التي تُعرف الآن بالبنى الجبرية ، والتي تشترك في بعض خصائص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لهذا المفهوم. يُشار صراحةً إلى بعض البنى الجبرية على أنها أعداد (مثل الأعداد &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; -adic والأعداد المركبة الفائقة )، بينما لا يُشار إلى البعض الآخر كذلك، ولكن هذا الأمر أقرب إلى الاصطلاح منه إلى التمييز الرياضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة في المتحف البلجيكي للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]


عُثر على عظام وآثار أخرى تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين إلى أن عظمة ليبومبو (التي يعود تاريخها إلى حوالي 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التي يعود تاريخها إلى ما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن هذا التفسير محل خلاف. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ربما استُخدمت علامات العدّ هذه لحساب الوقت المنقضي، مثل عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، مثل كميات الحيوانات. &lt;ref name=&quot;Ore&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكي للكمية ، الذي يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع أخرى، ويشير التوزيع التطوري إلى أنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

لا يمتلك نظام العد مفهوم القيمة المكانية (كما هو الحال في الترميز العشري الحديث)، مما يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. ومع ذلك، تُعتبر أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد التي لا لبس فيها في السجل الأثري هي القاعدة الميزوبوتانية&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;60 (النظام الستيني) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية في الألفية الثالثة قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يعود تاريخ 10 أنظمة إلى عام 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طيني بابلي مؤرخ بين [[مصر|عامي]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقديرًا لمحيط الدائرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ربما يكون هذا أقدم تقريب لـ π. &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغاري ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]


ينبغي التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريون أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (مع ذلك، في عام 300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعي لعرض أعداد كبيرة للغاية في ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) ظلت الاعداد الرومانية، وهو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة في أوروبا حتى انتشار نظام الاعداد الهندية العربية في أواخر القرن الرابع عشر الميلادي، ولا يزال هذا النظام الأكثر شيوعًا لتمثيل الأعداد في العالم اليوم. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية هذا النظام في رمز [[0|الصفر]] ، الذي طوره علماء الرياضيات الهنود القدماء حوالي عام 500 ميلادي. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يعود إلى عام 683 ميلادي. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشري. &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يعود إلى عام 628 ميلادي،  ظهر في كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، وهو العمل الرئيسي لعالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا عادةً أول من صاغ المفهوم الرياضي للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات التي تتضمنه، بما في ذلك القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوي عددًا موجبًا، وعدد سالب زائد صفر يساوي عددًا سالبًا&quot;. بحلول هذا الوقت (القرن السابع الميلادي)&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر الميلادي، وصل المفهوم بوضوح إلى كمبوديا في شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق إلى انتشار الفكرة لاحقًا إلى الصين والعالم [[عالم اسلامى|الإسلامي]] . وبدأ المفهوم بالوصول إلى أوروبا عبر المصادر الإسلامية حوالي عام 1000 ميلادي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات أخرى للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق ليس كامل كما هو الحال في ''براهماسبوتاسيدانتا'' . &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الأول للصفر مجرد رقم بديل في أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; وقد استخدمت العديد من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما في ذلك النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريون كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان في المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] تُسمى &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة إلى مفهوم ''الفراغ'' . في النصوص الرياضية، غالبًا ما تشير هذه الكلمة إلى العدد صفر. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانيني (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) في ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; وهو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (انظر أيضًا بينغالا ).


[[ملف:Maya.svg|تصغير|تُعد الاعداد الماياوية مثالاً على نظام العد ذي الأساس 20. &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدماء بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot;كيف يمكن أن يكون 'العدم' شيئًا؟&quot; مما أدى إلى [[فلسفه|نقاشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، وبحلول العصور الوسطى، نقاشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلي]] جزئيًا على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0. &lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدماء شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )


شعب الأولمك المتأخر في جنوب وسط المكسيك بدأ استخدام رمز بديل للصفر، وهو عبارة عن رسم صدفي، في العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه في نظامهم العددي وفي تقويم المايا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظامًا عدديًا أساسه 20 من خلال دمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4). &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آي. سانشيز في عام 1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول عام 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثرًا [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمزًا لـ&amp;nbsp;الصفر (دائرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستيني يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم بمفرده، وليس مجرد رمز مكاني، كان هذا الصفر الهلنستي أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقي في العالم القديم. في المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللاحقة لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستي إلى الحرف اليوناني أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; (والذي يعني في الأصل&amp;nbsp;70 في علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقي في الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، ولكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، ليس كرمز. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt; عندما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقي صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت هذه الأصفار التي ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل جميع الحاسبين في العصور الوسطى (حاسبي عيد الفصح). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة إلى مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف الأول من اسمهم، N، بشكل منفرد في جدول للاعداد الرومانية بواسطة [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو أحد زملائه حوالي 725، وهو رمز الصفر الحقيقي.

=== الأعداد السالبة ===


تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة في الصين في وقت مبكر يعود إلى الفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوي ''كتاب &quot;الفصول التسعة في الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمراء للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; وكان أول ذكر لهذا المفهوم في عمل غربي في القرن الثالث الميلادي.&amp;nbsp;في القرن الميلادي في اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] إلى المعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) في ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائلاً إن المعادلة تعطي نتيجة غير منطقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة في الهند لتمثيل الديون. وقد ناقش عالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، في ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل أكثر وضوحًا، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] التي لا تزال مستخدمة حتى اليوم. ومع ذلك، في القرن الثاني عشر الميلادي&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر في الهند، قدم بهاسكارا جذورًا سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot;لا ينبغي أخذها في هذه الحالة، لأنها غير كافية؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;


علماء الرياضيات الأوروبيون، في معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة حتى القرن السابع عشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; على الرغم من أن [[فيبوناتشى|فيبوناتشي]] سمح بالحلول السلبية في المشاكل المالية حيث يمكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) ولاحقًا كخسائر (في {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت في كثيرات الحدود الجبرية، ومع ذلك فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة أيضًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; في الوقت نفسه، كان الصينيون يشيرون إلى الأعداد السالبة برسم خط قطري يمر عبر الرقم غير الصفري الأقصى يمينًا من رقم العدد الموجب المقابل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الأوروبيين الذين جربوا الأعداد السالبة خلال القرن الخامس عشر&amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار إليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. حتى القرن الثامن عشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أي نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها لا معنى لها.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس في تحديد قيمة باي باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية تؤدي إلى تقديرات للأعداد النسبية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يعود إلى [[قبل التاريخ|عصور ما قبل التاريخ]] . &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريون القدماء]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية في نصوص رياضية مثل بردية ريند الرياضية وبردية كاهون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثالًا على اشتقاق مساحة دائرة من قطرها، مما يُعطي تقديرًا لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049.... &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; أجرى علماء الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلٍ خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، الذي يعود تاريخه إلى حوالي عام 300 ميلادي.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من بين النصوص الهندية، يُعدّ كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الأكثر صلةً، والذي يتناول أيضًا نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;


مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباطًا وثيقًا بنظام الترقيم المكاني العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنبًا إلى جنب. على سبيل المثال، من الشائع في نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باي]] أو الجذر التربيعي للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستيني (الأساس&amp;nbsp;60) كسور. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طيني بابلي YBC 7289 يُظهر القيم المكانية الستينية الأربعة الأولى لتقريب الجذر التربيعي للعدد 2: &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، منذ عام 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية مثل √2 على ألواح طينية، بدقة تصل إلى ستة منازل عشرية، كما في اللوح YBC 7289. &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت هذه القيم بشكل أساسي في الحسابات العملية في الهندسة وقياس الأراضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; وُجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية في نصوص شولبا سوترا الهندية التي أُلفت بين عامي 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية عادةً يُنسب إلى [[بيثاجوراس|فيثاغورس]] ، و تحديدًا إلى [[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|الفيثاغورسي]] ، الذي قدم برهان (هندسي على الأرجح) على عدم نسبية الجذر التربيعي للعدد 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية عندما حاول تمثيل الجذر التربيعي للعدد 2 على شكل كسر. مع ذلك، كان فيثاغورس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها، لذا، وفقًا للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرقًا لمنع انتشار هذا الخبر المقلق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;


القرن السادس عشر شهد قبول أوروبيًا نهائيًا للأعداد الصحيحة السالبة والأعداد الكسرية. وبحلول القرن السابع عشر، كان علماء الرياضيات يستخدمون الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. وقد طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية في القرن السابع عشر على يد [[رينيه ديكارت]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; أثناء دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولي]] عام 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسي إلى أساس 2.71828...؛ وقد سُمي هذا الثابت الرياضي الأساسي لاحقًا بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; بدأ دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجي في القرن الثامن عشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] الذي أثبت أن الأعداد غير النسبية هي تلك الأعداد التي لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، وأن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π عام 1761. &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

في النصف الثاني من القرن التاسع عشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالي الأعداد غير النسبية، تعريفاً دقيقاً، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشي]] ، وشارل ميراي (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|وإدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===


العدد المتسامي هو قيمة عددية ليست جذرًا لكثير حدود ذي معاملات صحيحة. وهذا يعني أنه ليس عددًا جبريًا، وبالتالي يستثني جميع الأعداد النسبية. &lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. وأثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]] في عام 1873 أن العدد ''e'' عدد متسامٍ، وأثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]] في عام 1882 أن العدد π عدد متسامٍ. &lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; وأخيرًا، بيّن كانتور أن مجموعة جميع الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، بينما مجموعة جميع الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا يوجد عدد لا نهائي غير قابل للعد من الأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات في الصغر ===


اللانهاية في الرياضيات، يُعتبر مفهومًا مجردًا وليس عددًا؛ فبدلًا من أن يكون &quot;أكبر من أي عدد&quot;، فاللانهاية هي خاصية عدم وجود نهاية لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; يظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية في ياجورفيدا ، وهي نص هندي قديم، حيث تنص في موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، فإن الباقي سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوعًا شائعًا للدراسة الفلسفية بين علماء الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]] حوالي عام 400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية في اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية في المساحة، واللانهاية في كل مكان، واللانهاية بشكل دائم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] عرّف المفهوم الغربي التقليدي للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، وكان الرأي السائد أن الأخيرة فقط هي التي تمتلك قيمة حقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلي]] في كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادي بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسي التالي في هذه النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ففي عام 1895 نشر كتابًا عن نظريته الجديدة في المجموعات ، حيث قدّم، من بين أمور أخرى، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية . &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، الذي يستخدم غالبًا لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة في سياق رياضي بواسطة [[جون واليس]] في عام 1655. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

في ستينيات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن كيف يمكن تعريف الأعداد الكبيرة جدًا والمتناهية الصغر تعريفًا دقيقًا واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهجًا دقيقًا لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، والتي كان يستخدمها علماء الرياضيات والعلماء والمهندسون بشكل غير رسمي منذ اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهي الصغر]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُعرّف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكاني. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية في اتجاه معين تتقارب إلى النقطة المثالية المقابلة. يرتبط هذا ارتباطًا وثيقًا بفكرة نقاط التلاشي في الرسم المنظوري . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت في أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندري]] في {{Nowrap|1st century AD}} ، عندما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمي مستحيل. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وقد برزت هذه الجذور بشكل أكبر في القرن السادس عشر الميلادي.&amp;nbsp;اكتشف علماء الرياضيات الإيطاليون، مثل [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغًا مغلقة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة الثالثة والرابعة. وسرعان ما تبيّن أن هذه الصيغ، حتى عند الاهتمام بالحلول الحقيقية فقط، تتطلب أحيانًا التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان هذا مقلقًا للغاية، إذ لم يكونوا يعتبرون الأعداد السالبة ذات أساس متين في ذلك الوقت. يُنسب أحيانًا إلى [[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات عام 1637، بقصد الازدراء. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (انظر العدد التخيلي لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). وكان من مصادر الالتباس الأخرى أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقضًا بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهي صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، وقد استُخدمت أيضًا في حسابات الأعداد المركبة عندما يكون أحد ''a'' أو ''b'' موجبًا والآخر سالبًا. الاستخدام الخاطئ لهذه المتطابقة، والمتطابقة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

في حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، حتى [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الصعوبة دفعته في النهاية إلى استخدام الرمز الخاص ''i'' بدلاً من &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من هذا الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر في المستوى المركب ، موضحًا الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]


القرن الثامن عشر شهد أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دي مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دي مويفر (1730) تنص على : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة هذه متطابقة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية في الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسي سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها ونشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير في نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و مع ذلك، فكرة التمثيل البياني للأعداد المركبة ظهرت بدري جدًا، راجع سنة 1685 في كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.


جاوس في العام نفسه، قدم  أول برهان مقبول عموماً للنظرية الأساسية للجبر ،  يُظهر أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول في هذا المجال. درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يُطلق عليهم الآن الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (يُطلق عليها الآن الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات أخرى مماثلة (تُسمى الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى هذا التعميم إلى حد كبير إلى [[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، الذي ابتكر أيضًا الأعداد المثالية ، والتي عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية في عام 1893. في عام 1850 اتخذ [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة في التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى هذا في النهاية إلى مفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===


[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. وهي أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. وقد اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; تُظهر بردية ريند أشكالًا مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمي للأعداد الأولية يعود إلى الإغريق القدماء. فقد خصص إقليدس كتابًا من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية في الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الأكبر لعددين. &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt; في عام ٢٤٠ قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللاحقة لنظرية الأعداد الأولية في أوروبا تعود إلى عصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. في حوالي عام ١٠٠٠ ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشي طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد حتى الجذر التربيعي فقط. نقل فيبوناتشي إسهامات الرياضيات الإسلامية إلى أوروبا، وفي عام ١٢٠٢ كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|&lt;bdi&gt;978-981-123-033-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان ماري ليجندر]] في عام ١٧٩٦، وضع تخمينًا حول نظرية الأعداد الأولية ، التي تصف التوزيع التقاربي للأعداد الأولية. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج الأخرى المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، الذي ينص على أن أي عدد زوجي كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين. &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية وهو فرضية ريمان ، التي صاغها [[برنارد ريمان]] عام ١٨٥٩. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دي لا فالي بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخيرًا عام ١٨٩٦. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; ولا يزال تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين وغير نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة في شنغهاي تفتقر إلى الطوابق 0 و4 و13 و14]]


الاعداد حظيت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفي العديد من الثقافات. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; في اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث في العديد من مسائل نظرية الأعداد التي لا تزال تحظى باهتمام حتى اليوم. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; ووفقًا [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصائص ومعاني محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt;الحكايات الشعبية في مختلف الثقافات تُظهر تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان ثلاثة وسبعة بأهمية خاصة في الثقافة الأوروبية، بينما يبرز الرقمان أربعة وخمسة في الحكايات الشعبية الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيانًا بالحظ: ففي المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، بينما يُعتبر الرقم ثمانية فألًا حسنًا في الثقافة الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجي''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردي''' فهو عدد صحيح ليس زوجيًا. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; في الغالب إلى &quot; يقبل القسمة &quot;). تُسمى هذه الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; يمكن كتابة أي عدد فردي ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدءًا من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هي {1، 3، 5، 7، ...}. أي عدد زوجي ''m'' يُكتب على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح أيضًا. وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هي {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجي في عدد صحيح هو عدد زوجي آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردي في عدد فردي آخر فهو عدد فردي آخر. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد في أكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة منذ عام 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولي''' ، ويُختصر غالبًا إلى &quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح أكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هي 2، 3، 5، 7، و11. لا توجد صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية كما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تُعدّ أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، وهي أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل هذه الأعداد العديد من الاعداد القياسية لأكبر الأعداد الأولية المكتشفة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت العديد من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة هذه التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] . &lt;ref name=&quot;Ore&quot; /&gt; تُعدّ حدسية غولدباخ مثالًا على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجي هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; وقد أُجيب على سؤال واحد، وهو ما إذا كان كل عدد صحيح أكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة فقط، باستثناء إعادة ترتيب هذه الأعداد؛ وتُعرف هذه الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . وقد ورد برهانها في [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===


الأعداد الفائقة الحقيقية تُستخدم في التحليل غير القياسي . تُشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز لها عادةً بـ * '''R''' )، إلى حقل مُرتب يُعد امتدادًا صحيحًا للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ هذا يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر وأعداد لا نهائية الكبر، لكنها لا تزال تُشكّل حقولاً . &lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;
 

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>8m9ectk91vw5jtde376vtkwezj49fho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024397</id>
      <parentid>13024395</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الذين  ←  اللى  ،  عندما  ←   لما  (4)، أكبر ← اكبر (7)، الثاني  ← التانى  (2)، ثالث ← تالت (3)،  الذي  ←  اللى  (9)،  في عام  ←   سنة   (9)،  أيضًا  ←  كمان  (5)،  منذ  ←  من  (3)،  التي  ←  اللى  (13)،  وفقًا  ←  حسب  ، والذي  ←  اللى  (2)، وفقًا ←  حسب  ،  لاحقًا  ←  بعدين  (2)،  والتي  ←  اللى  (3)،  عادةً  ←  فى العاده  (3)،  ربما  ←  يمكن   (2)،  بدءًا من  ←  بدايه من ، دائرة ← دايرة (3)، أيضًا ←  كمان  (2)،  القرن التاسع عشر  ←  القرن التسعتاشر   (2)، في عام  ←  سنة...</comment>
      <origin>13024397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87635" sha1="64rcvtmwnrf2c1aeo22huv8xgieovxg" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the  ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى لـ &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

تطلّب النظر لمفهوم الصفر كعدد تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( مثل الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (التى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول ل اوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى وفى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه ل حوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالى الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، وبالتالى يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب أحيان التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين فى ذلك الوقت. بيتنسب أحيان ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] عام 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير عام 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيان بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>64rcvtmwnrf2c1aeo22huv8xgieovxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024399</id>
      <parentid>13024397</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحيان  ←  ساعات  (3)، عام 1 ← سنة 1 (2)، فى ذلك الوقت ←  ساعتها ،  مثل  ←  زى ،  ل  ←  ل (2)، وبالتالى ← و علشان كده (2)،  ]] ← ]]، (التى  ← (اللى  (2)،  وفى  ←  و فى  (2)</comment>
      <origin>13024399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87632" sha1="9rclit7r7trl0jxzk4kxfpt8npa9wby" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى لـ &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

تطلّب النظر لمفهوم الصفر كعدد تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>9rclit7r7trl0jxzk4kxfpt8npa9wby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024400</id>
      <parentid>13024399</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] ← ]]</comment>
      <origin>13024400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87631" sha1="sbperucmp89bndqttcw9o7uwv7s7q4j" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى لـ &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

تطلّب النظر لمفهوم الصفر كعدد تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>sbperucmp89bndqttcw9o7uwv7s7q4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024403</id>
      <parentid>13024400</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345219976|Number]]&quot;</comment>
      <origin>13024403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97160" sha1="scxnerrfe7e00cv7gbmk2yex3l1z0hp" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the           ]]
'''العدد''' هو كائن رياضي يُستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الفردية في اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة تُسمى '''''الاعداد''''' ؛ على سبيل المثال، &quot;أحد عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز التي يمكن حفظها محدودة، يُستخدم نظام ترقيم لتمثيل أي عدد بطريقة منظمة. أكثر أنظمة الترقيم شيوعًا هو النظام الهندوسي العربي ، وهو نظام عشري يمكنه عرض أي عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية تُسمى &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]], a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} يمكن استخدام الاعداد للعد (كما هو الحال مع العدد الأصلي لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز (كما هو الحال مع اعداد الهواتف)، وللترتيب (كما هو الحال مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز (كما هو الحال مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن في الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' الذي يمثله.


في الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون ليشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; والأعداد السالبة مثل سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; والأعداد النسبية مثل النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية مثل الجذر التربيعي للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; والأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; التي تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعي &lt;nowiki&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Imaginary_unit&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Imaginary unit&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;45&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;), &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تُجرى العمليات الحسابية على الأعداد، وأشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] والأسس . يُطلق على دراسة هذه العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، وهو مصطلح قد يُشير أيضًا إلى [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أي دراسة خصائص الأعداد.

النظر إلى مفهوم الصفر كعدد تطلّب تحول جذرياً في الفلسفة، حيث تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التاسع عشر، بدأ علماء الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة التي تُعرف الآن بالبنى الجبرية ، والتي تشترك في بعض خصائص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لهذا المفهوم. يُشار صراحةً إلى بعض البنى الجبرية على أنها أعداد (مثل الأعداد &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; -adic والأعداد المركبة الفائقة )، بينما لا يُشار إلى البعض الآخر كذلك، ولكن هذا الأمر أقرب إلى الاصطلاح منه إلى التمييز الرياضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة في المتحف البلجيكي للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]


عُثر على عظام وآثار أخرى تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين إلى أن عظمة ليبومبو (التي يعود تاريخها إلى حوالي 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التي يعود تاريخها إلى ما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن هذا التفسير محل خلاف. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ربما استُخدمت علامات العدّ هذه لحساب الوقت المنقضي، مثل عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، مثل كميات الحيوانات. &lt;ref name=&quot;Ore&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكي للكمية ، الذي يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع أخرى، ويشير التوزيع التطوري إلى أنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

لا يمتلك نظام العد مفهوم القيمة المكانية (كما هو الحال في الترميز العشري الحديث)، مما يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. ومع ذلك، تُعتبر أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد التي لا لبس فيها في السجل الأثري هي القاعدة الميزوبوتانية&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;60 (النظام الستيني) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية في الألفية الثالثة قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يعود تاريخ 10 أنظمة إلى عام 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طيني بابلي مؤرخ بين [[مصر|عامي]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقديرًا لمحيط الدائرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ربما يكون هذا أقدم تقريب لـ π. &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغاري ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]


ينبغي التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريون أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (مع ذلك، في عام 300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعي لعرض أعداد كبيرة للغاية في ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) ظلت الاعداد الرومانية، وهو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة في أوروبا حتى انتشار نظام الاعداد الهندية العربية في أواخر القرن الرابع عشر الميلادي، ولا يزال هذا النظام الأكثر شيوعًا لتمثيل الأعداد في العالم اليوم. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية هذا النظام في رمز [[0|الصفر]] ، الذي طوره علماء الرياضيات الهنود القدماء حوالي عام 500 ميلادي. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يعود إلى عام 683 ميلادي. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشري. &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يعود إلى عام 628 ميلادي،  ظهر في كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، وهو العمل الرئيسي لعالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا عادةً أول من صاغ المفهوم الرياضي للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات التي تتضمنه، بما في ذلك القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوي عددًا موجبًا، وعدد سالب زائد صفر يساوي عددًا سالبًا&quot;. بحلول هذا الوقت (القرن السابع الميلادي)&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر الميلادي، وصل المفهوم بوضوح إلى كمبوديا في شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق إلى انتشار الفكرة لاحقًا إلى الصين والعالم [[عالم اسلامى|الإسلامي]] . وبدأ المفهوم بالوصول إلى أوروبا عبر المصادر الإسلامية حوالي عام 1000 ميلادي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات أخرى للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق ليس كامل كما هو الحال في ''براهماسبوتاسيدانتا'' . &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الأول للصفر مجرد رقم بديل في أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; وقد استخدمت العديد من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما في ذلك النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريون كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان في المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] تُسمى &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة إلى مفهوم ''الفراغ'' . في النصوص الرياضية، غالبًا ما تشير هذه الكلمة إلى العدد صفر. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانيني (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) في ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; وهو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (انظر أيضًا بينغالا ).


[[ملف:Maya.svg|تصغير|تُعد الاعداد الماياوية مثالاً على نظام العد ذي الأساس 20. &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدماء بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot;كيف يمكن أن يكون 'العدم' شيئًا؟&quot; مما أدى إلى [[فلسفه|نقاشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، وبحلول العصور الوسطى، نقاشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلي]] جزئيًا على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0. &lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدماء شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )


شعب الأولمك المتأخر في جنوب وسط المكسيك بدأ استخدام رمز بديل للصفر، وهو عبارة عن رسم صدفي، في العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه في نظامهم العددي وفي تقويم المايا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظامًا عدديًا أساسه 20 من خلال دمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4). &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آي. سانشيز في عام 1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول عام 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثرًا [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمزًا لـ&amp;nbsp;الصفر (دائرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستيني يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم بمفرده، وليس مجرد رمز مكاني، كان هذا الصفر الهلنستي أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقي في العالم القديم. في المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللاحقة لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستي إلى الحرف اليوناني أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; (والذي يعني في الأصل&amp;nbsp;70 في علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقي في الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، ولكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، ليس كرمز. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt; عندما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقي صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت هذه الأصفار التي ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل جميع الحاسبين في العصور الوسطى (حاسبي عيد الفصح). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة إلى مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف الأول من اسمهم، N، بشكل منفرد في جدول للاعداد الرومانية بواسطة [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو أحد زملائه حوالي 725، وهو رمز الصفر الحقيقي.

=== الأعداد السالبة ===


تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة في الصين في وقت مبكر يعود إلى الفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوي ''كتاب &quot;الفصول التسعة في الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمراء للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; وكان أول ذكر لهذا المفهوم في عمل غربي في القرن الثالث الميلادي.&amp;nbsp;في القرن الميلادي في اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] إلى المعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) في ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائلاً إن المعادلة تعطي نتيجة غير منطقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة في الهند لتمثيل الديون. وقد ناقش عالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، في ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل أكثر وضوحًا، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] التي لا تزال مستخدمة حتى اليوم. ومع ذلك، في القرن الثاني عشر الميلادي&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر في الهند، قدم بهاسكارا جذورًا سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot;لا ينبغي أخذها في هذه الحالة، لأنها غير كافية؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;


علماء الرياضيات الأوروبيون، في معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة حتى القرن السابع عشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; على الرغم من أن [[فيبوناتشى|فيبوناتشي]] سمح بالحلول السلبية في المشاكل المالية حيث يمكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) ولاحقًا كخسائر (في {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت في كثيرات الحدود الجبرية، ومع ذلك فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة أيضًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; في الوقت نفسه، كان الصينيون يشيرون إلى الأعداد السالبة برسم خط قطري يمر عبر الرقم غير الصفري الأقصى يمينًا من رقم العدد الموجب المقابل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الأوروبيين الذين جربوا الأعداد السالبة خلال القرن الخامس عشر&amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار إليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. حتى القرن الثامن عشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أي نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها لا معنى لها.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس في تحديد قيمة باي باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية تؤدي إلى تقديرات للأعداد النسبية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يعود إلى [[قبل التاريخ|عصور ما قبل التاريخ]] . &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريون القدماء]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية في نصوص رياضية مثل بردية ريند الرياضية وبردية كاهون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثالًا على اشتقاق مساحة دائرة من قطرها، مما يُعطي تقديرًا لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049.... &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; أجرى علماء الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلٍ خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، الذي يعود تاريخه إلى حوالي عام 300 ميلادي.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من بين النصوص الهندية، يُعدّ كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الأكثر صلةً، والذي يتناول أيضًا نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;


مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباطًا وثيقًا بنظام الترقيم المكاني العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنبًا إلى جنب. على سبيل المثال، من الشائع في نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باي]] أو الجذر التربيعي للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستيني (الأساس&amp;nbsp;60) كسور. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طيني بابلي YBC 7289 يُظهر القيم المكانية الستينية الأربعة الأولى لتقريب الجذر التربيعي للعدد 2: &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، منذ عام 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية مثل √2 على ألواح طينية، بدقة تصل إلى ستة منازل عشرية، كما في اللوح YBC 7289. &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت هذه القيم بشكل أساسي في الحسابات العملية في الهندسة وقياس الأراضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; وُجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية في نصوص شولبا سوترا الهندية التي أُلفت بين عامي 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية عادةً يُنسب إلى [[بيثاجوراس|فيثاغورس]] ، و تحديدًا إلى [[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|الفيثاغورسي]] ، الذي قدم برهان (هندسي على الأرجح) على عدم نسبية الجذر التربيعي للعدد 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية عندما حاول تمثيل الجذر التربيعي للعدد 2 على شكل كسر. مع ذلك، كان فيثاغورس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها، لذا، وفقًا للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرقًا لمنع انتشار هذا الخبر المقلق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;


القرن السادس عشر شهد قبول أوروبيًا نهائيًا للأعداد الصحيحة السالبة والأعداد الكسرية. وبحلول القرن السابع عشر، كان علماء الرياضيات يستخدمون الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. وقد طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية في القرن السابع عشر على يد [[رينيه ديكارت]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; أثناء دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولي]] عام 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسي إلى أساس 2.71828...؛ وقد سُمي هذا الثابت الرياضي الأساسي لاحقًا بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; بدأ دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجي في القرن الثامن عشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] الذي أثبت أن الأعداد غير النسبية هي تلك الأعداد التي لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، وأن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π عام 1761. &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

في النصف الثاني من القرن التاسع عشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالي الأعداد غير النسبية، تعريفاً دقيقاً، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشي]] ، وشارل ميراي (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|وإدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===


العدد المتسامي هو قيمة عددية ليست جذرًا لكثير حدود ذي معاملات صحيحة. وهذا يعني أنه ليس عددًا جبريًا، وبالتالي يستثني جميع الأعداد النسبية. &lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. وأثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]] في عام 1873 أن العدد ''e'' عدد متسامٍ، وأثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]] في عام 1882 أن العدد π عدد متسامٍ. &lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; وأخيرًا، بيّن كانتور أن مجموعة جميع الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، بينما مجموعة جميع الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا يوجد عدد لا نهائي غير قابل للعد من الأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات في الصغر ===


اللانهاية في الرياضيات، يُعتبر مفهومًا مجردًا وليس عددًا؛ فبدلًا من أن يكون &quot;أكبر من أي عدد&quot;، فاللانهاية هي خاصية عدم وجود نهاية لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; يظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية في ياجورفيدا ، وهي نص هندي قديم، حيث تنص في موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، فإن الباقي سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوعًا شائعًا للدراسة الفلسفية بين علماء الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]] حوالي عام 400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية في اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية في المساحة، واللانهاية في كل مكان، واللانهاية بشكل دائم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] عرّف المفهوم الغربي التقليدي للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، وكان الرأي السائد أن الأخيرة فقط هي التي تمتلك قيمة حقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلي]] في كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادي بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسي التالي في هذه النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ففي عام 1895 نشر كتابًا عن نظريته الجديدة في المجموعات ، حيث قدّم، من بين أمور أخرى، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية . &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، الذي يستخدم غالبًا لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة في سياق رياضي بواسطة [[جون واليس]] في عام 1655. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

في ستينيات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن كيف يمكن تعريف الأعداد الكبيرة جدًا والمتناهية الصغر تعريفًا دقيقًا واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهجًا دقيقًا لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، والتي كان يستخدمها علماء الرياضيات والعلماء والمهندسون بشكل غير رسمي منذ اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهي الصغر]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُعرّف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكاني. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية في اتجاه معين تتقارب إلى النقطة المثالية المقابلة. يرتبط هذا ارتباطًا وثيقًا بفكرة نقاط التلاشي في الرسم المنظوري . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت في أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندري]] في {{Nowrap|1st century AD}} ، عندما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمي مستحيل. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وقد برزت هذه الجذور بشكل أكبر في القرن السادس عشر الميلادي.&amp;nbsp;اكتشف علماء الرياضيات الإيطاليون، مثل [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغًا مغلقة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة الثالثة والرابعة. وسرعان ما تبيّن أن هذه الصيغ، حتى عند الاهتمام بالحلول الحقيقية فقط، تتطلب أحيانًا التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان هذا مقلقًا للغاية، إذ لم يكونوا يعتبرون الأعداد السالبة ذات أساس متين في ذلك الوقت. يُنسب أحيانًا إلى [[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات عام 1637، بقصد الازدراء. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (انظر العدد التخيلي لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). وكان من مصادر الالتباس الأخرى أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقضًا بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهي صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، وقد استُخدمت أيضًا في حسابات الأعداد المركبة عندما يكون أحد ''a'' أو ''b'' موجبًا والآخر سالبًا. الاستخدام الخاطئ لهذه المتطابقة، والمتطابقة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

في حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، حتى [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الصعوبة دفعته في النهاية إلى استخدام الرمز الخاص ''i'' بدلاً من &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من هذا الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر في المستوى المركب ، موضحًا الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]


القرن الثامن عشر شهد أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دي مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دي مويفر (1730) تنص على : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة هذه متطابقة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية في الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسي سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها ونشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير في نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و مع ذلك، فكرة التمثيل البياني للأعداد المركبة ظهرت بدري جدًا، راجع سنة 1685 في كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.


جاوس في العام نفسه، قدم  أول برهان مقبول عموماً للنظرية الأساسية للجبر ،  يُظهر أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول في هذا المجال. درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يُطلق عليهم الآن الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (يُطلق عليها الآن الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات أخرى مماثلة (تُسمى الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى هذا التعميم إلى حد كبير إلى [[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، الذي ابتكر أيضًا الأعداد المثالية ، والتي عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية في عام 1893. في عام 1850 اتخذ [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة في التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى هذا في النهاية إلى مفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===


[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. وهي أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. وقد اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; تُظهر بردية ريند أشكالًا مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمي للأعداد الأولية يعود إلى الإغريق القدماء. فقد خصص إقليدس كتابًا من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية في الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الأكبر لعددين. &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt; في عام ٢٤٠ قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللاحقة لنظرية الأعداد الأولية في أوروبا تعود إلى عصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. في حوالي عام ١٠٠٠ ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشي طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد حتى الجذر التربيعي فقط. نقل فيبوناتشي إسهامات الرياضيات الإسلامية إلى أوروبا، وفي عام ١٢٠٢ كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|&lt;bdi&gt;978-981-123-033-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان ماري ليجندر]] في عام ١٧٩٦، وضع تخمينًا حول نظرية الأعداد الأولية ، التي تصف التوزيع التقاربي للأعداد الأولية. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج الأخرى المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، الذي ينص على أن أي عدد زوجي كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين. &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية وهو فرضية ريمان ، التي صاغها [[برنارد ريمان]] عام ١٨٥٩. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دي لا فالي بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخيرًا عام ١٨٩٦. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; ولا يزال تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين وغير نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة في شنغهاي تفتقر إلى الطوابق 0 و4 و13 و14]]


الاعداد حظيت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفي العديد من الثقافات. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; في اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث في العديد من مسائل نظرية الأعداد التي لا تزال تحظى باهتمام حتى اليوم. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; ووفقًا [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصائص ومعاني محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt;الحكايات الشعبية في مختلف الثقافات تُظهر تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان ثلاثة وسبعة بأهمية خاصة في الثقافة الأوروبية، بينما يبرز الرقمان أربعة وخمسة في الحكايات الشعبية الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيانًا بالحظ: ففي المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، بينما يُعتبر الرقم ثمانية فألًا حسنًا في الثقافة الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسي ==


يمكن تصنيف الأعداد إلى مجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، مثل [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] والأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| ٠، ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... أو ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; تُستخدم أحيانًا. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوي صفرًا 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعي الرسمي لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية هذه يُوسّع النظام السابق له. فعلى سبيل المثال، العدد النسبي هو أيضاً عدد حقيقي، وكل عدد حقيقي هو أيضاً عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات هذه رمزياً كما يلي: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدءًا من 1]]


أكثر الأعداد شيوعًا هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيانًا الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليديًا، يبدأ تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (لم يكن الصفر يُعتبر رقمًا عند الإغريق القدماء). ومع ذلك، في القرن التاسع عشر&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر، بدأ علماء نظرية المجموعات وغيرهم من علماء الرياضيات في تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أي 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;وبالتالي، فإن الصفر هو أصغر عدد أصلي في مجموعة الأعداد الطبيعية. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم العديد من علماء الرياضيات اليوم هذا المصطلح لوصف كلتا المجموعتين، بما في ذلك&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضي]] لمجموعة جميع الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب أيضًا &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; وأحيانًا &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt; عندما يكون من الضروري الإشارة إلى ما إذا كان ينبغي أن تبدأ المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالي.

في نظام العد العشري ، المستخدم بشكل شبه عالمي اليوم في العمليات الحسابية، تُكتب رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما في ذلك الصفر، التي يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (في النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;في النظام العشري، يكون للرقم الموجود في أقصى يمين العدد الطبيعي قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوي عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم الذي على يمينه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجي''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردي''' فهو عدد صحيح ليس زوجيًا. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; في الغالب إلى &quot; يقبل القسمة &quot;). تُسمى هذه الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; يمكن كتابة أي عدد فردي ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدءًا من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هي {1، 3، 5، 7، ...}. أي عدد زوجي ''m'' يُكتب على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح أيضًا. وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هي {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجي في عدد صحيح هو عدد زوجي آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردي في عدد فردي آخر فهو عدد فردي آخر. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد في أكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة منذ عام 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولي''' ، ويُختصر غالبًا إلى &quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح أكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هي 2، 3، 5، 7، و11. لا توجد صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية كما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تُعدّ أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، وهي أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل هذه الأعداد العديد من الاعداد القياسية لأكبر الأعداد الأولية المكتشفة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت العديد من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة هذه التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] . &lt;ref name=&quot;Ore&quot; /&gt; تُعدّ حدسية غولدباخ مثالًا على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجي هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; وقد أُجيب على سؤال واحد، وهو ما إذا كان كل عدد صحيح أكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة فقط، باستثناء إعادة ترتيب هذه الأعداد؛ وتُعرف هذه الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . وقد ورد برهانها في [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===


الأعداد الفائقة الحقيقية تُستخدم في التحليل غير القياسي . تُشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز لها عادةً بـ * '''R''' )، إلى حقل مُرتب يُعد امتدادًا صحيحًا للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ هذا يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر وأعداد لا نهائية الكبر، لكنها لا تزال تُشكّل حقولاً . &lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;
 

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>scxnerrfe7e00cv7gbmk2yex3l1z0hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024407</id>
      <parentid>13024403</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الذين  ←  اللى  ،  عندما  ←   لما  (5)، أكبر ← اكبر (7)، الثاني  ← التانى  (2)، ثالث ← تالت (3)،  الذي  ←  اللى  (10)،  في عام  ←   سنة   (9)،  أيضًا  ←  كمان  (6)،  منذ  ←  من  (3)،  التي  ←  اللى  (14)،  وفقًا  ←  حسب  ، والذي  ←  اللى  (2)، وفقًا ←  حسب  ،  لاحقًا  ←  بعدين  (2)،  والتي  ←  اللى  (3)،  عادةً  ←  فى العاده  (3)،  ربما  ←  يمكن   (2)،  بدءًا من  ←  بدايه من  (2)، دائرة ← دايرة (3)، أيضًا ←  كمان  (2)،  القرن التاسع عشر  ←  القرن التسعتاشر   (2)، في عام  ←...</comment>
      <origin>13024407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95711" sha1="75y0wpdffeyizfcc5b491vbdmp1q597" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the  ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Imaginary_unit&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Imaginary unit&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;45&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; (&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;), &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( مثل الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (التى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول ل اوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى وفى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه ل حوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالى الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، وبالتالى يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب أحيان التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين فى ذلك الوقت. بيتنسب أحيان ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] عام 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير عام 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيان بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيان الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; و أحيان &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>75y0wpdffeyizfcc5b491vbdmp1q597</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024408</id>
      <parentid>13024407</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحيان  ←  ساعات  (5)، عام 1 ← سنة 1 (2)، فى ذلك الوقت ←  ساعتها ،  مثل  ←  زى ،  ل  ←  ل (2)، وبالتالى ← و علشان كده (2)،  ]] ← ]]، (التى  ← (اللى  (2)،  وفى  ←  و فى  (2)</comment>
      <origin>13024408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95708" sha1="b5knnvd0nrluhup6nt1ritwnzsxrgxi" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Imaginary_unit&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Imaginary unit&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;45&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; (&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;), &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>b5knnvd0nrluhup6nt1ritwnzsxrgxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024409</id>
      <parentid>13024408</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] ← ]]</comment>
      <origin>13024409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95707" sha1="h818ny3r4xjry6l3ker56wpnulxkogt" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعى &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Imaginary_unit&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Imaginary unit&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;45&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; (&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;), &lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد &lt;span about=&quot;#mwt39&quot; class=&quot;texhtml mvar&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;p&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwaQ&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;p&lt;/span&gt; -adic و الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت كتير من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt; تعتبر حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>h818ny3r4xjry6l3ker56wpnulxkogt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024413</id>
      <parentid>13024409</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345219976|Number]]&quot;</comment>
      <origin>13024413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107337" sha1="iepdet8hu6whxv4l9lb85vzr1f3h38o" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the           ]]
'''العدد''' هو كائن رياضي يُستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الفردية في اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة تُسمى '''''الاعداد''''' ؛ على سبيل المثال، &quot;أحد عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز التي يمكن حفظها محدودة، يُستخدم نظام ترقيم لتمثيل أي عدد بطريقة منظمة. أكثر أنظمة الترقيم شيوعًا هو النظام الهندوسي العربي ، وهو نظام عشري يمكنه عرض أي عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية تُسمى &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]], a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} يمكن استخدام الاعداد للعد (كما هو الحال مع العدد الأصلي لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز (كما هو الحال مع اعداد الهواتف)، وللترتيب (كما هو الحال مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز (كما هو الحال مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن في الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' الذي يمثله.


في الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون ليشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; والأعداد السالبة مثل سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; والأعداد النسبية مثل النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية مثل الجذر التربيعي للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; والأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; التي تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بجذر تربيعي (&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Transclusion&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mvar&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Template:Mvar&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;), &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt35&quot; class=&quot;texhtml&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./قالب:Math&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;−1&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwVw&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;−1&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''{{Mvar|i}}'' )، وتراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تُجرى العمليات الحسابية على الأعداد، وأشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] والأسس . يُطلق على دراسة هذه العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، وهو مصطلح قد يُشير أيضًا إلى [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أي دراسة خصائص الأعداد.

النظر إلى مفهوم الصفر كعدد تطلّب تحول جذرياً في الفلسفة، حيث تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التاسع عشر، بدأ علماء الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة التي تُعرف الآن بالبنى الجبرية ، والتي تشترك في بعض خصائص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لهذا المفهوم. يُشار صراحةً إلى بعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( مثل الأعداد المركبة الفائقة )، بينما لا يُشار إلى البعض الآخر كذلك، ولكن هذا الأمر أقرب إلى الاصطلاح منه إلى التمييز الرياضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة في المتحف البلجيكي للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]


عُثر على عظام وآثار أخرى تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين إلى أن عظمة ليبومبو (التي يعود تاريخها إلى حوالي 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التي يعود تاريخها إلى ما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن هذا التفسير محل خلاف. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ربما استُخدمت علامات العدّ هذه لحساب الوقت المنقضي، مثل عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، مثل كميات الحيوانات. &lt;ref name=&quot;Ore&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكي للكمية ، الذي يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع أخرى، ويشير التوزيع التطوري إلى أنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

لا يمتلك نظام العد مفهوم القيمة المكانية (كما هو الحال في الترميز العشري الحديث)، مما يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. ومع ذلك، تُعتبر أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد التي لا لبس فيها في السجل الأثري هي القاعدة الميزوبوتانية&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;60 (النظام الستيني) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية في الألفية الثالثة قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يعود تاريخ 10 أنظمة إلى عام 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طيني بابلي مؤرخ بين [[مصر|عامي]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقديرًا لمحيط الدائرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ربما يكون هذا أقدم تقريب لـ π. &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغاري ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]


ينبغي التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريون أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (مع ذلك، في عام 300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعي لعرض أعداد كبيرة للغاية في ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) ظلت الاعداد الرومانية، وهو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة في أوروبا حتى انتشار نظام الاعداد الهندية العربية في أواخر القرن الرابع عشر الميلادي، ولا يزال هذا النظام الأكثر شيوعًا لتمثيل الأعداد في العالم اليوم. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية هذا النظام في رمز [[0|الصفر]] ، الذي طوره علماء الرياضيات الهنود القدماء حوالي عام 500 ميلادي. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يعود إلى عام 683 ميلادي. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشري. &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يعود إلى عام 628 ميلادي،  ظهر في كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، وهو العمل الرئيسي لعالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا عادةً أول من صاغ المفهوم الرياضي للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات التي تتضمنه، بما في ذلك القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوي عددًا موجبًا، وعدد سالب زائد صفر يساوي عددًا سالبًا&quot;. بحلول هذا الوقت (القرن السابع الميلادي)&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر الميلادي، وصل المفهوم بوضوح إلى كمبوديا في شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق إلى انتشار الفكرة لاحقًا إلى الصين والعالم [[عالم اسلامى|الإسلامي]] . وبدأ المفهوم بالوصول إلى أوروبا عبر المصادر الإسلامية حوالي عام 1000 ميلادي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات أخرى للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق ليس كامل كما هو الحال في ''براهماسبوتاسيدانتا'' . &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الأول للصفر مجرد رقم بديل في أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; وقد استخدمت العديد من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما في ذلك النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريون كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان في المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] تُسمى &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة إلى مفهوم ''الفراغ'' . في النصوص الرياضية، غالبًا ما تشير هذه الكلمة إلى العدد صفر. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانيني (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) في ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; وهو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (انظر أيضًا بينغالا ).


[[ملف:Maya.svg|تصغير|تُعد الاعداد الماياوية مثالاً على نظام العد ذي الأساس 20. &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدماء بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot;كيف يمكن أن يكون 'العدم' شيئًا؟&quot; مما أدى إلى [[فلسفه|نقاشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، وبحلول العصور الوسطى، نقاشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلي]] جزئيًا على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0. &lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدماء شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )


شعب الأولمك المتأخر في جنوب وسط المكسيك بدأ استخدام رمز بديل للصفر، وهو عبارة عن رسم صدفي، في العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه في نظامهم العددي وفي تقويم المايا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظامًا عدديًا أساسه 20 من خلال دمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4). &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آي. سانشيز في عام 1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول عام 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثرًا [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمزًا لـ&amp;nbsp;الصفر (دائرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستيني يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم بمفرده، وليس مجرد رمز مكاني، كان هذا الصفر الهلنستي أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقي في العالم القديم. في المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللاحقة لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستي إلى الحرف اليوناني أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; (والذي يعني في الأصل&amp;nbsp;70 في علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقي في الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، ولكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، ليس كرمز. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt; عندما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقي صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت هذه الأصفار التي ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل جميع الحاسبين في العصور الوسطى (حاسبي عيد الفصح). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة إلى مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف الأول من اسمهم، N، بشكل منفرد في جدول للاعداد الرومانية بواسطة [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو أحد زملائه حوالي 725، وهو رمز الصفر الحقيقي.

=== الأعداد السالبة ===


تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة في الصين في وقت مبكر يعود إلى الفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوي ''كتاب &quot;الفصول التسعة في الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمراء للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; وكان أول ذكر لهذا المفهوم في عمل غربي في القرن الثالث الميلادي.&amp;nbsp;في القرن الميلادي في اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] إلى المعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) في ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائلاً إن المعادلة تعطي نتيجة غير منطقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة في الهند لتمثيل الديون. وقد ناقش عالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، في ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل أكثر وضوحًا، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] التي لا تزال مستخدمة حتى اليوم. ومع ذلك، في القرن الثاني عشر الميلادي&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر في الهند، قدم بهاسكارا جذورًا سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot;لا ينبغي أخذها في هذه الحالة، لأنها غير كافية؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;


علماء الرياضيات الأوروبيون، في معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة حتى القرن السابع عشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; على الرغم من أن [[فيبوناتشى|فيبوناتشي]] سمح بالحلول السلبية في المشاكل المالية حيث يمكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) ولاحقًا كخسائر (في {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت في كثيرات الحدود الجبرية، ومع ذلك فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة أيضًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; في الوقت نفسه، كان الصينيون يشيرون إلى الأعداد السالبة برسم خط قطري يمر عبر الرقم غير الصفري الأقصى يمينًا من رقم العدد الموجب المقابل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الأوروبيين الذين جربوا الأعداد السالبة خلال القرن الخامس عشر&amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار إليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. حتى القرن الثامن عشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أي نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها لا معنى لها.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس في تحديد قيمة باي باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية تؤدي إلى تقديرات للأعداد النسبية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يعود إلى [[قبل التاريخ|عصور ما قبل التاريخ]] . &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريون القدماء]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية في نصوص رياضية مثل بردية ريند الرياضية وبردية كاهون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثالًا على اشتقاق مساحة دائرة من قطرها، مما يُعطي تقديرًا لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049.... &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; أجرى علماء الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلٍ خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، الذي يعود تاريخه إلى حوالي عام 300 ميلادي.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من بين النصوص الهندية، يُعدّ كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الأكثر صلةً، والذي يتناول أيضًا نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;


مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباطًا وثيقًا بنظام الترقيم المكاني العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنبًا إلى جنب. على سبيل المثال، من الشائع في نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باي]] أو الجذر التربيعي للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستيني (الأساس&amp;nbsp;60) كسور. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طيني بابلي YBC 7289 يُظهر القيم المكانية الستينية الأربعة الأولى لتقريب الجذر التربيعي للعدد 2: &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، منذ عام 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية مثل √2 على ألواح طينية، بدقة تصل إلى ستة منازل عشرية، كما في اللوح YBC 7289. &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت هذه القيم بشكل أساسي في الحسابات العملية في الهندسة وقياس الأراضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; وُجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية في نصوص شولبا سوترا الهندية التي أُلفت بين عامي 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية عادةً يُنسب إلى [[بيثاجوراس|فيثاغورس]] ، و تحديدًا إلى [[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|الفيثاغورسي]] ، الذي قدم برهان (هندسي على الأرجح) على عدم نسبية الجذر التربيعي للعدد 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية عندما حاول تمثيل الجذر التربيعي للعدد 2 على شكل كسر. مع ذلك، كان فيثاغورس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها، لذا، وفقًا للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرقًا لمنع انتشار هذا الخبر المقلق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;


القرن السادس عشر شهد قبول أوروبيًا نهائيًا للأعداد الصحيحة السالبة والأعداد الكسرية. وبحلول القرن السابع عشر، كان علماء الرياضيات يستخدمون الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. وقد طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية في القرن السابع عشر على يد [[رينيه ديكارت]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; أثناء دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولي]] عام 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسي إلى أساس 2.71828...؛ وقد سُمي هذا الثابت الرياضي الأساسي لاحقًا بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; بدأ دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجي في القرن الثامن عشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] الذي أثبت أن الأعداد غير النسبية هي تلك الأعداد التي لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، وأن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π عام 1761. &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

في النصف الثاني من القرن التاسع عشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالي الأعداد غير النسبية، تعريفاً دقيقاً، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشي]] ، وشارل ميراي (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|وإدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===


العدد المتسامي هو قيمة عددية ليست جذرًا لكثير حدود ذي معاملات صحيحة. وهذا يعني أنه ليس عددًا جبريًا، وبالتالي يستثني جميع الأعداد النسبية. &lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. وأثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]] في عام 1873 أن العدد ''e'' عدد متسامٍ، وأثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]] في عام 1882 أن العدد π عدد متسامٍ. &lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; وأخيرًا، بيّن كانتور أن مجموعة جميع الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، بينما مجموعة جميع الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا يوجد عدد لا نهائي غير قابل للعد من الأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات في الصغر ===


اللانهاية في الرياضيات، يُعتبر مفهومًا مجردًا وليس عددًا؛ فبدلًا من أن يكون &quot;أكبر من أي عدد&quot;، فاللانهاية هي خاصية عدم وجود نهاية لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; يظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية في ياجورفيدا ، وهي نص هندي قديم، حيث تنص في موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، فإن الباقي سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوعًا شائعًا للدراسة الفلسفية بين علماء الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]] حوالي عام 400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية في اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية في المساحة، واللانهاية في كل مكان، واللانهاية بشكل دائم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] عرّف المفهوم الغربي التقليدي للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، وكان الرأي السائد أن الأخيرة فقط هي التي تمتلك قيمة حقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلي]] في كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادي بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسي التالي في هذه النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ففي عام 1895 نشر كتابًا عن نظريته الجديدة في المجموعات ، حيث قدّم، من بين أمور أخرى، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية . &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، الذي يستخدم غالبًا لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة في سياق رياضي بواسطة [[جون واليس]] في عام 1655. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

في ستينيات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن كيف يمكن تعريف الأعداد الكبيرة جدًا والمتناهية الصغر تعريفًا دقيقًا واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهجًا دقيقًا لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، والتي كان يستخدمها علماء الرياضيات والعلماء والمهندسون بشكل غير رسمي منذ اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهي الصغر]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُعرّف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكاني. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية في اتجاه معين تتقارب إلى النقطة المثالية المقابلة. يرتبط هذا ارتباطًا وثيقًا بفكرة نقاط التلاشي في الرسم المنظوري . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت في أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندري]] في {{Nowrap|1st century AD}} ، عندما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمي مستحيل. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وقد برزت هذه الجذور بشكل أكبر في القرن السادس عشر الميلادي.&amp;nbsp;اكتشف علماء الرياضيات الإيطاليون، مثل [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغًا مغلقة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة الثالثة والرابعة. وسرعان ما تبيّن أن هذه الصيغ، حتى عند الاهتمام بالحلول الحقيقية فقط، تتطلب أحيانًا التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان هذا مقلقًا للغاية، إذ لم يكونوا يعتبرون الأعداد السالبة ذات أساس متين في ذلك الوقت. يُنسب أحيانًا إلى [[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات عام 1637، بقصد الازدراء. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (انظر العدد التخيلي لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). وكان من مصادر الالتباس الأخرى أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقضًا بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهي صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، وقد استُخدمت أيضًا في حسابات الأعداد المركبة عندما يكون أحد ''a'' أو ''b'' موجبًا والآخر سالبًا. الاستخدام الخاطئ لهذه المتطابقة، والمتطابقة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

في حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، حتى [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الصعوبة دفعته في النهاية إلى استخدام الرمز الخاص ''i'' بدلاً من &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من هذا الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر في المستوى المركب ، موضحًا الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]


القرن الثامن عشر شهد أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دي مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دي مويفر (1730) تنص على : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة هذه متطابقة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية في الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسي سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها ونشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير في نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و مع ذلك، فكرة التمثيل البياني للأعداد المركبة ظهرت بدري جدًا، راجع سنة 1685 في كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.


جاوس في العام نفسه، قدم  أول برهان مقبول عموماً للنظرية الأساسية للجبر ،  يُظهر أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول في هذا المجال. درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يُطلق عليهم الآن الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (يُطلق عليها الآن الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات أخرى مماثلة (تُسمى الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى هذا التعميم إلى حد كبير إلى [[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، الذي ابتكر أيضًا الأعداد المثالية ، والتي عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية في عام 1893. في عام 1850 اتخذ [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة في التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى هذا في النهاية إلى مفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===


[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. وهي أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. وقد اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; تُظهر بردية ريند أشكالًا مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمي للأعداد الأولية يعود إلى الإغريق القدماء. فقد خصص إقليدس كتابًا من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية في الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الأكبر لعددين. &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt; في عام ٢٤٠ قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللاحقة لنظرية الأعداد الأولية في أوروبا تعود إلى عصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. في حوالي عام ١٠٠٠ ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشي طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد حتى الجذر التربيعي فقط. نقل فيبوناتشي إسهامات الرياضيات الإسلامية إلى أوروبا، وفي عام ١٢٠٢ كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|&lt;bdi&gt;978-981-123-033-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان ماري ليجندر]] في عام ١٧٩٦، وضع تخمينًا حول نظرية الأعداد الأولية ، التي تصف التوزيع التقاربي للأعداد الأولية. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج الأخرى المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، الذي ينص على أن أي عدد زوجي كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين. &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية وهو فرضية ريمان ، التي صاغها [[برنارد ريمان]] عام ١٨٥٩. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دي لا فالي بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخيرًا عام ١٨٩٦. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; ولا يزال تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين وغير نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة في شنغهاي تفتقر إلى الطوابق 0 و4 و13 و14]]


الاعداد حظيت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفي العديد من الثقافات. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; في اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث في العديد من مسائل نظرية الأعداد التي لا تزال تحظى باهتمام حتى اليوم. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; ووفقًا [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصائص ومعاني محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt;الحكايات الشعبية في مختلف الثقافات تُظهر تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان ثلاثة وسبعة بأهمية خاصة في الثقافة الأوروبية، بينما يبرز الرقمان أربعة وخمسة في الحكايات الشعبية الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيانًا بالحظ: ففي المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، بينما يُعتبر الرقم ثمانية فألًا حسنًا في الثقافة الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسي ==


يمكن تصنيف الأعداد إلى مجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، مثل [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] والأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| ٠، ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... أو ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; تُستخدم أحيانًا. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوي صفرًا 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعي الرسمي لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية هذه يُوسّع النظام السابق له. فعلى سبيل المثال، العدد النسبي هو أيضاً عدد حقيقي، وكل عدد حقيقي هو أيضاً عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات هذه رمزياً كما يلي: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدءًا من 1]]


أكثر الأعداد شيوعًا هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيانًا الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليديًا، يبدأ تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (لم يكن الصفر يُعتبر رقمًا عند الإغريق القدماء). ومع ذلك، في القرن التاسع عشر&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر، بدأ علماء نظرية المجموعات وغيرهم من علماء الرياضيات في تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أي 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;وبالتالي، فإن الصفر هو أصغر عدد أصلي في مجموعة الأعداد الطبيعية. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم العديد من علماء الرياضيات اليوم هذا المصطلح لوصف كلتا المجموعتين، بما في ذلك&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضي]] لمجموعة جميع الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب أيضًا &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; وأحيانًا &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt; عندما يكون من الضروري الإشارة إلى ما إذا كان ينبغي أن تبدأ المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالي.

في نظام العد العشري ، المستخدم بشكل شبه عالمي اليوم في العمليات الحسابية، تُكتب رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما في ذلك الصفر، التي يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (في النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;في النظام العشري، يكون للرقم الموجود في أقصى يمين العدد الطبيعي قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوي عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم الذي على يمينه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

في نظرية المجموعات ، التي تُعدّ أساسًا بديهيًا للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. على سبيل المثال، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة جميع المجموعات التي تحتوي على ثلاثة عناصر بالضبط. أو بدلاً من ذلك، في حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز إلى العدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هي دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة الثالث لـ&amp;nbsp;0). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد العديد من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسميًا&amp;nbsp;3 تعني كتابة رمز معين أو نمط من الرموز ثلاث مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات الأخرى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]


معكوس العدد الصحيح الموجب يُعرَّف بأنه العدد الذي ينتج&amp;nbsp;يساوي صفرًا عند إضافته إلى العدد الصحيح الموجب المقابل. تُكتب الأعداد السالبة عادةً بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). على سبيل المثال، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}} عندما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما في ذلك&amp;nbsp;0)، تُعرَّف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' والتي تُكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا يأتي الحرف Z from     . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتي الجمع والضرب. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد ما إذا كان الصفر موجودًا أم لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار عادةً إلى الأعداد الطبيعية التي لا تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، بينما يُشار إلى الأعداد الطبيعية التي تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبي هو عدد يمكن التعبير عنه ككسر ذي بسط صحيح ومقام صحيح موجب. يُسمح بالمقامات السالبة، ولكن يُتجنب استخدامها عادةً، لأن كل عدد نسبي يساوي كسرًا بمقام موجب. &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; تُكتب الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهما.  ''من'' الكل مقسمًا إلى ''n'' جزءًا متساويًا. قد يتوافق كسران مختلفان مع نفس العدد النسبي؛ على سبيل المثال   أي: &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]], by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' أكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، فإن القيمة المطلقة للكسر تكون أكبر من&amp;nbsp;1 ويُطلق عليه اسم الكسر غير الفعلي أو الكسر ذو البسط الثقيل . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; يمكن أن تكون الكسور أكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-257591-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ويمكن أن تكون أيضًا إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. تشمل مجموعة جميع الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث يمكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. على سبيل المثال&amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصارًا لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
     &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===


يرمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب أيضًا على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; تشمل هذه الأعداد جميع أعداد القياس. كل عدد حقيقي يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة وفقًا للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، على سبيل المثال -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوي عُشر القيمة المكانية للرقم الذي على يساره. على سبيل المثال، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، وأربعة أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. يمكن التعبير عن عدد حقيقي بعدد محدود من الاعداد العشرية فقط إذا كان عددًا نسبيًا وكان مقامه الكسري عوامله الأولية ٢ أو ٥ أو كليهما، لأن هذه هي العوامل الأولية للعدد ١٠، أساس النظام العشري. وهكذا، على سبيل المثال، النصف هو ٠.٥، والخمس هو ٠.٢، والعُشر هو ٠.١، والجزء من خمسين هو ٠.٠٢.

==== عدد عشري دوري ====

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجي''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردي''' فهو عدد صحيح ليس زوجيًا. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; في الغالب إلى &quot; يقبل القسمة &quot;). تُسمى هذه الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; يمكن كتابة أي عدد فردي ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدءًا من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هي {1، 3، 5، 7، ...}. أي عدد زوجي ''m'' يُكتب على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح أيضًا. وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هي {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجي في عدد صحيح هو عدد زوجي آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردي في عدد فردي آخر فهو عدد فردي آخر. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد في أكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة منذ عام 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولي''' ، ويُختصر غالبًا إلى &quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح أكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هي 2، 3، 5، 7، و11. لا توجد صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية كما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تُعدّ أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، وهي أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل هذه الأعداد العديد من الاعداد القياسية لأكبر الأعداد الأولية المكتشفة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت العديد من التساؤلات، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة هذه التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] . &lt;ref name=&quot;Ore&quot; /&gt; تُعدّ حدسية غولدباخ مثالًا على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجي هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; وقد أُجيب على سؤال واحد، وهو ما إذا كان كل عدد صحيح أكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة فقط، باستثناء إعادة ترتيب هذه الأعداد؛ وتُعرف هذه الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . وقد ورد برهانها في [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===


الأعداد الفائقة الحقيقية تُستخدم في التحليل غير القياسي . تُشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز لها عادةً بـ * '''R''' )، إلى حقل مُرتب يُعد امتدادًا صحيحًا للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ هذا يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر وأعداد لا نهائية الكبر، لكنها لا تزال تُشكّل حقولاً . &lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;
 

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=Do Numbers Exist|مسار=http://www.numberphile.com/videos/exist.html|ناشر=[[Brady Haran]]|تاريخ-الوصول=2013-04-06|صحيفة=Numberphile|مؤلف=Tallant|الأول=Jonathan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html|تاريخ-الأرشيف=2016-03-08|url-status=dead}}
*  
* {{استشهاد ويب|عنوان=4000 Years of Numbers|مسار=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|ناشر=[[Gresham College]]|تاريخ=7 November 2007|مؤلف=Robin Wilson|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers|تاريخ-الأرشيف=8 April 2022|url-status=live}}
* {{استشهاد بخبر
| url = https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| title = What's the World's Favorite Number?
| work = NPR
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1
| archivedate = 18 May 2021
| accessdate = 17 September 2011
| date = 22 July 2011
| last = Krulwich
| first = Robert
}}; {{استشهاد ويب|عنوان=Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7|مسار=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360|تاريخ-الوصول=17 September 2011|صحيفة=[[NPR]]|تاريخ=21 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360|تاريخ-الأرشيف=6 November 2018|url-status=live}}
* [http://oeis.org Online Encyclopedia of Integer Sequences]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>iepdet8hu6whxv4l9lb85vzr1f3h38o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024414</id>
      <parentid>13024413</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345219976|Number]]&quot;</comment>
      <origin>13024414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116336" sha1="lcx61i1cqkfkgamw6p5aofbjvvchewk" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the           ]]
'''العدد''' هو كائن رياضي يُستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الفردية في اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة تُسمى '''''الاعداد''''' ؛ على سبيل المثال، &quot;أحد عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز التي يمكن حفظها محدودة، يُستخدم نظام ترقيم لتمثيل أي عدد بطريقة منظمة. أكثر أنظمة الترقيم شيوعًا هو النظام الهندوسي العربي ، وهو نظام عشري يمكنه عرض أي عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية تُسمى &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]], a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} يمكن استخدام الاعداد للعد (كما هو الحال مع العدد الأصلي لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز (كما هو الحال مع اعداد الهواتف)، وللترتيب (كما هو الحال مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز (كما هو الحال مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن في الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' الذي يمثله.


في الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون ليشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; والأعداد السالبة مثل سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; والأعداد النسبية مثل النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية مثل الجذر التربيعي للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; والأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; التي تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعي (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تُجرى العمليات الحسابية على الأعداد، وأشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] والأسس . يُطلق على دراسة هذه العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، وهو مصطلح قد يُشير أيضًا إلى [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أي دراسة خصائص الأعداد.

النظر إلى مفهوم الصفر كعدد تطلّب تحول جذرياً في الفلسفة، حيث تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التاسع عشر، بدأ علماء الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة التي تُعرف الآن بالبنى الجبرية ، والتي تشترك في بعض خصائص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لهذا المفهوم. يُشار صراحةً إلى بعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( مثل الأعداد المركبة الفائقة )، بينما لا يُشار إلى البعض الآخر كذلك، ولكن هذا الأمر أقرب إلى الاصطلاح منه إلى التمييز الرياضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة في المتحف البلجيكي للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]


عُثر على عظام وآثار أخرى تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين إلى أن عظمة ليبومبو (التي يعود تاريخها إلى حوالي 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التي يعود تاريخها إلى ما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن هذا التفسير محل خلاف. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ربما استُخدمت علامات العدّ هذه لحساب الوقت المنقضي، مثل عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، مثل كميات الحيوانات. &lt;ref name=&quot;Ore&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكي للكمية ، الذي يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع أخرى، ويشير التوزيع التطوري إلى أنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

لا يمتلك نظام العد مفهوم القيمة المكانية (كما هو الحال في الترميز العشري الحديث)، مما يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. ومع ذلك، تُعتبر أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد التي لا لبس فيها في السجل الأثري هي القاعدة الميزوبوتانية&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;60 (النظام الستيني) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية في الألفية الثالثة قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يعود تاريخ 10 أنظمة إلى عام 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طيني بابلي مؤرخ بين [[مصر|عامي]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقديرًا لمحيط الدائرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ربما يكون هذا أقدم تقريب لـ π. &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغاري ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]


ينبغي التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريون أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (مع ذلك، في عام 300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعي لعرض أعداد كبيرة للغاية في ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) ظلت الاعداد الرومانية، وهو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة في أوروبا حتى انتشار نظام الاعداد الهندية العربية في أواخر القرن الرابع عشر الميلادي، ولا يزال هذا النظام الأكثر شيوعًا لتمثيل الأعداد في العالم اليوم. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية هذا النظام في رمز [[0|الصفر]] ، الذي طوره علماء الرياضيات الهنود القدماء حوالي عام 500 ميلادي. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يعود إلى عام 683 ميلادي. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشري. &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يعود إلى عام 628 ميلادي،  ظهر في كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، وهو العمل الرئيسي لعالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا عادةً أول من صاغ المفهوم الرياضي للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات التي تتضمنه، بما في ذلك القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوي عددًا موجبًا، وعدد سالب زائد صفر يساوي عددًا سالبًا&quot;. بحلول هذا الوقت (القرن السابع الميلادي)&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر الميلادي، وصل المفهوم بوضوح إلى كمبوديا في شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق إلى انتشار الفكرة لاحقًا إلى الصين والعالم [[عالم اسلامى|الإسلامي]] . وبدأ المفهوم بالوصول إلى أوروبا عبر المصادر الإسلامية حوالي عام 1000 ميلادي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات أخرى للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق ليس كامل كما هو الحال في ''براهماسبوتاسيدانتا'' . &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الأول للصفر مجرد رقم بديل في أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; وقد استخدمت العديد من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما في ذلك النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريون كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان في المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] تُسمى &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة إلى مفهوم ''الفراغ'' . في النصوص الرياضية، غالبًا ما تشير هذه الكلمة إلى العدد صفر. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانيني (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) في ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; وهو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (انظر أيضًا بينغالا ).


[[ملف:Maya.svg|تصغير|تُعد الاعداد الماياوية مثالاً على نظام العد ذي الأساس 20. &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدماء بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot;كيف يمكن أن يكون 'العدم' شيئًا؟&quot; مما أدى إلى [[فلسفه|نقاشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، وبحلول العصور الوسطى، نقاشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلي]] جزئيًا على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0. &lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدماء شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )


شعب الأولمك المتأخر في جنوب وسط المكسيك بدأ استخدام رمز بديل للصفر، وهو عبارة عن رسم صدفي، في العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه في نظامهم العددي وفي تقويم المايا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظامًا عدديًا أساسه 20 من خلال دمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4). &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آي. سانشيز في عام 1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول عام 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثرًا [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمزًا لـ&amp;nbsp;الصفر (دائرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستيني يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم بمفرده، وليس مجرد رمز مكاني، كان هذا الصفر الهلنستي أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقي في العالم القديم. في المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللاحقة لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستي إلى الحرف اليوناني أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; (والذي يعني في الأصل&amp;nbsp;70 في علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقي في الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، ولكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، ليس كرمز. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt; عندما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقي صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت هذه الأصفار التي ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل جميع الحاسبين في العصور الوسطى (حاسبي عيد الفصح). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة إلى مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف الأول من اسمهم، N، بشكل منفرد في جدول للاعداد الرومانية بواسطة [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو أحد زملائه حوالي 725، وهو رمز الصفر الحقيقي.

=== الأعداد السالبة ===


تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة في الصين في وقت مبكر يعود إلى الفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوي ''كتاب &quot;الفصول التسعة في الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمراء للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; وكان أول ذكر لهذا المفهوم في عمل غربي في القرن الثالث الميلادي.&amp;nbsp;في القرن الميلادي في اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] إلى المعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) في ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائلاً إن المعادلة تعطي نتيجة غير منطقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة في الهند لتمثيل الديون. وقد ناقش عالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، في ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل أكثر وضوحًا، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] التي لا تزال مستخدمة حتى اليوم. ومع ذلك، في القرن الثاني عشر الميلادي&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر في الهند، قدم بهاسكارا جذورًا سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot;لا ينبغي أخذها في هذه الحالة، لأنها غير كافية؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;


علماء الرياضيات الأوروبيون، في معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة حتى القرن السابع عشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; على الرغم من أن [[فيبوناتشى|فيبوناتشي]] سمح بالحلول السلبية في المشاكل المالية حيث يمكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) ولاحقًا كخسائر (في {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت في كثيرات الحدود الجبرية، ومع ذلك فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة أيضًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; في الوقت نفسه، كان الصينيون يشيرون إلى الأعداد السالبة برسم خط قطري يمر عبر الرقم غير الصفري الأقصى يمينًا من رقم العدد الموجب المقابل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الأوروبيين الذين جربوا الأعداد السالبة خلال القرن الخامس عشر&amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار إليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. حتى القرن الثامن عشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أي نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها لا معنى لها.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس في تحديد قيمة باي باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية تؤدي إلى تقديرات للأعداد النسبية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يعود إلى [[قبل التاريخ|عصور ما قبل التاريخ]] . &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريون القدماء]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية في نصوص رياضية مثل بردية ريند الرياضية وبردية كاهون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثالًا على اشتقاق مساحة دائرة من قطرها، مما يُعطي تقديرًا لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049.... &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; أجرى علماء الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلٍ خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، الذي يعود تاريخه إلى حوالي عام 300 ميلادي.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من بين النصوص الهندية، يُعدّ كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الأكثر صلةً، والذي يتناول أيضًا نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;


مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباطًا وثيقًا بنظام الترقيم المكاني العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنبًا إلى جنب. على سبيل المثال، من الشائع في نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باي]] أو الجذر التربيعي للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستيني (الأساس&amp;nbsp;60) كسور. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طيني بابلي YBC 7289 يُظهر القيم المكانية الستينية الأربعة الأولى لتقريب الجذر التربيعي للعدد 2: &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، منذ عام 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية مثل √2 على ألواح طينية، بدقة تصل إلى ستة منازل عشرية، كما في اللوح YBC 7289. &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت هذه القيم بشكل أساسي في الحسابات العملية في الهندسة وقياس الأراضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; وُجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية في نصوص شولبا سوترا الهندية التي أُلفت بين عامي 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية عادةً يُنسب إلى [[بيثاجوراس|فيثاغورس]] ، و تحديدًا إلى [[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|الفيثاغورسي]] ، الذي قدم برهان (هندسي على الأرجح) على عدم نسبية الجذر التربيعي للعدد 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية عندما حاول تمثيل الجذر التربيعي للعدد 2 على شكل كسر. مع ذلك، كان فيثاغورس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها، لذا، وفقًا للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرقًا لمنع انتشار هذا الخبر المقلق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;


القرن السادس عشر شهد قبول أوروبيًا نهائيًا للأعداد الصحيحة السالبة والأعداد الكسرية. وبحلول القرن السابع عشر، كان علماء الرياضيات يستخدمون الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. وقد طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية في القرن السابع عشر على يد [[رينيه ديكارت]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; أثناء دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولي]] عام 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسي إلى أساس 2.71828...؛ وقد سُمي هذا الثابت الرياضي الأساسي لاحقًا بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; بدأ دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجي في القرن الثامن عشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] الذي أثبت أن الأعداد غير النسبية هي تلك الأعداد التي لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، وأن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π عام 1761. &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

في النصف الثاني من القرن التاسع عشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالي الأعداد غير النسبية، تعريفاً دقيقاً، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشي]] ، وشارل ميراي (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|وإدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===


العدد المتسامي هو قيمة عددية ليست جذرًا لكثير حدود ذي معاملات صحيحة. وهذا يعني أنه ليس عددًا جبريًا، وبالتالي يستثني جميع الأعداد النسبية. &lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. وأثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]] في عام 1873 أن العدد ''e'' عدد متسامٍ، وأثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]] في عام 1882 أن العدد π عدد متسامٍ. &lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; وأخيرًا، بيّن كانتور أن مجموعة جميع الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، بينما مجموعة جميع الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا يوجد عدد لا نهائي غير قابل للعد من الأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات في الصغر ===


اللانهاية في الرياضيات، يُعتبر مفهومًا مجردًا وليس عددًا؛ فبدلًا من أن يكون &quot;أكبر من أي عدد&quot;، فاللانهاية هي خاصية عدم وجود نهاية لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; يظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية في ياجورفيدا ، وهي نص هندي قديم، حيث تنص في موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، فإن الباقي سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوعًا شائعًا للدراسة الفلسفية بين علماء الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]] حوالي عام 400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية في اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية في المساحة، واللانهاية في كل مكان، واللانهاية بشكل دائم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] عرّف المفهوم الغربي التقليدي للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، وكان الرأي السائد أن الأخيرة فقط هي التي تمتلك قيمة حقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلي]] في كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادي بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسي التالي في هذه النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ففي عام 1895 نشر كتابًا عن نظريته الجديدة في المجموعات ، حيث قدّم، من بين أمور أخرى، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية . &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، الذي يستخدم غالبًا لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة في سياق رياضي بواسطة [[جون واليس]] في عام 1655. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

في ستينيات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن كيف يمكن تعريف الأعداد الكبيرة جدًا والمتناهية الصغر تعريفًا دقيقًا واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهجًا دقيقًا لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، والتي كان يستخدمها علماء الرياضيات والعلماء والمهندسون بشكل غير رسمي منذ اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهي الصغر]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُعرّف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكاني. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية في اتجاه معين تتقارب إلى النقطة المثالية المقابلة. يرتبط هذا ارتباطًا وثيقًا بفكرة نقاط التلاشي في الرسم المنظوري . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت في أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندري]] في {{Nowrap|1st century AD}} ، عندما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمي مستحيل. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وقد برزت هذه الجذور بشكل أكبر في القرن السادس عشر الميلادي.&amp;nbsp;اكتشف علماء الرياضيات الإيطاليون، مثل [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغًا مغلقة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة الثالثة والرابعة. وسرعان ما تبيّن أن هذه الصيغ، حتى عند الاهتمام بالحلول الحقيقية فقط، تتطلب أحيانًا التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان هذا مقلقًا للغاية، إذ لم يكونوا يعتبرون الأعداد السالبة ذات أساس متين في ذلك الوقت. يُنسب أحيانًا إلى [[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات عام 1637، بقصد الازدراء. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (انظر العدد التخيلي لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). وكان من مصادر الالتباس الأخرى أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقضًا بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهي صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، وقد استُخدمت أيضًا في حسابات الأعداد المركبة عندما يكون أحد ''a'' أو ''b'' موجبًا والآخر سالبًا. الاستخدام الخاطئ لهذه المتطابقة، والمتطابقة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

في حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، حتى [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الصعوبة دفعته في النهاية إلى استخدام الرمز الخاص ''i'' بدلاً من &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من هذا الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر في المستوى المركب ، موضحًا الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]


القرن الثامن عشر شهد أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دي مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دي مويفر (1730) تنص على : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة هذه متطابقة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية في الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسي سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها ونشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير في نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و مع ذلك، فكرة التمثيل البياني للأعداد المركبة ظهرت بدري جدًا، راجع سنة 1685 في كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.


جاوس في العام نفسه، قدم  أول برهان مقبول عموماً للنظرية الأساسية للجبر ،  يُظهر أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول في هذا المجال. درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يُطلق عليهم الآن الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (يُطلق عليها الآن الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات أخرى مماثلة (تُسمى الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى هذا التعميم إلى حد كبير إلى [[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، الذي ابتكر أيضًا الأعداد المثالية ، والتي عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية في عام 1893. في عام 1850 اتخذ [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة في التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى هذا في النهاية إلى مفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===


[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. وهي أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. وقد اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; تُظهر بردية ريند أشكالًا مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمي للأعداد الأولية يعود إلى الإغريق القدماء. فقد خصص إقليدس كتابًا من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية في الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الأكبر لعددين. &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt; في عام ٢٤٠ قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللاحقة لنظرية الأعداد الأولية في أوروبا تعود إلى عصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. في حوالي عام ١٠٠٠ ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشي طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد حتى الجذر التربيعي فقط. نقل فيبوناتشي إسهامات الرياضيات الإسلامية إلى أوروبا، وفي عام ١٢٠٢ كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|&lt;bdi&gt;978-981-123-033-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان ماري ليجندر]] في عام ١٧٩٦، وضع تخمينًا حول نظرية الأعداد الأولية ، التي تصف التوزيع التقاربي للأعداد الأولية. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج الأخرى المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، الذي ينص على أن أي عدد زوجي كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين. &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية وهو فرضية ريمان ، التي صاغها [[برنارد ريمان]] عام ١٨٥٩. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دي لا فالي بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخيرًا عام ١٨٩٦. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; ولا يزال تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين وغير نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة في شنغهاي تفتقر إلى الطوابق 0 و4 و13 و14]]


الاعداد حظيت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفي العديد من الثقافات. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; في اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث في العديد من مسائل نظرية الأعداد التي لا تزال تحظى باهتمام حتى اليوم. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; ووفقًا [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصائص ومعاني محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt;الحكايات الشعبية في مختلف الثقافات تُظهر تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان ثلاثة وسبعة بأهمية خاصة في الثقافة الأوروبية، بينما يبرز الرقمان أربعة وخمسة في الحكايات الشعبية الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيانًا بالحظ: ففي المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، بينما يُعتبر الرقم ثمانية فألًا حسنًا في الثقافة الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسي ==


يمكن تصنيف الأعداد إلى مجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، مثل [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] والأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| ٠، ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... أو ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; تُستخدم أحيانًا. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوي صفرًا 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعي الرسمي لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية هذه يُوسّع النظام السابق له. فعلى سبيل المثال، العدد النسبي هو أيضاً عدد حقيقي، وكل عدد حقيقي هو أيضاً عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات هذه رمزياً كما يلي: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدءًا من 1]]


أكثر الأعداد شيوعًا هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيانًا الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليديًا، يبدأ تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (لم يكن الصفر يُعتبر رقمًا عند الإغريق القدماء). ومع ذلك، في القرن التاسع عشر&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر، بدأ علماء نظرية المجموعات وغيرهم من علماء الرياضيات في تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أي 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;وبالتالي، فإن الصفر هو أصغر عدد أصلي في مجموعة الأعداد الطبيعية. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم العديد من علماء الرياضيات اليوم هذا المصطلح لوصف كلتا المجموعتين، بما في ذلك&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضي]] لمجموعة جميع الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب أيضًا &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; وأحيانًا &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt; عندما يكون من الضروري الإشارة إلى ما إذا كان ينبغي أن تبدأ المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالي.

في نظام العد العشري ، المستخدم بشكل شبه عالمي اليوم في العمليات الحسابية، تُكتب رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما في ذلك الصفر، التي يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (في النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;في النظام العشري، يكون للرقم الموجود في أقصى يمين العدد الطبيعي قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوي عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم الذي على يمينه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

في نظرية المجموعات ، التي تُعدّ أساسًا بديهيًا للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. على سبيل المثال، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة جميع المجموعات التي تحتوي على ثلاثة عناصر بالضبط. أو بدلاً من ذلك، في حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز إلى العدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هي دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة الثالث لـ&amp;nbsp;0). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد العديد من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسميًا&amp;nbsp;3 تعني كتابة رمز معين أو نمط من الرموز ثلاث مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات الأخرى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]


معكوس العدد الصحيح الموجب يُعرَّف بأنه العدد الذي ينتج&amp;nbsp;يساوي صفرًا عند إضافته إلى العدد الصحيح الموجب المقابل. تُكتب الأعداد السالبة عادةً بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). على سبيل المثال، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}} عندما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما في ذلك&amp;nbsp;0)، تُعرَّف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' والتي تُكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا يأتي الحرف Z from     . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتي الجمع والضرب. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد ما إذا كان الصفر موجودًا أم لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار عادةً إلى الأعداد الطبيعية التي لا تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، بينما يُشار إلى الأعداد الطبيعية التي تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبي هو عدد يمكن التعبير عنه ككسر ذي بسط صحيح ومقام صحيح موجب. يُسمح بالمقامات السالبة، ولكن يُتجنب استخدامها عادةً، لأن كل عدد نسبي يساوي كسرًا بمقام موجب. &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; تُكتب الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهما.  ''من'' الكل مقسمًا إلى ''n'' جزءًا متساويًا. قد يتوافق كسران مختلفان مع نفس العدد النسبي؛ على سبيل المثال   أي: &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]], by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' أكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، فإن القيمة المطلقة للكسر تكون أكبر من&amp;nbsp;1 ويُطلق عليه اسم الكسر غير الفعلي أو الكسر ذو البسط الثقيل . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; يمكن أن تكون الكسور أكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-257591-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ويمكن أن تكون أيضًا إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. تشمل مجموعة جميع الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث يمكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. على سبيل المثال&amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصارًا لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
     &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===


يرمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب أيضًا على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; تشمل هذه الأعداد جميع أعداد القياس. كل عدد حقيقي يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة وفقًا للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، على سبيل المثال -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوي عُشر القيمة المكانية للرقم الذي على يساره. على سبيل المثال، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، وأربعة أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. يمكن التعبير عن عدد حقيقي بعدد محدود من الاعداد العشرية فقط إذا كان عددًا نسبيًا وكان مقامه الكسري عوامله الأولية ٢ أو ٥ أو كليهما، لأن هذه هي العوامل الأولية للعدد ١٠، أساس النظام العشري. وهكذا، على سبيل المثال، النصف هو ٠.٥، والخمس هو ٠.٢، والعُشر هو ٠.١، والجزء من خمسين هو ٠.٠٢.

==== عدد عشري دوري ====
إذا كان الجزء الكسري من عدد حقيقي يحتوي على سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمطًا دوريًا، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أي رمز آخر يشير إلى النمط المتكرر. يُسمى هذا العدد العشري عددًا عشريًا دوريًا . يمكن كتابة  ، مع وضع ثلاث نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما تُكتب الأعداد 27 المتكررة إلى ما لا نهاية على الصورة 27 . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الأعداد العشرية المتكررة، بما في ذلك تكرار الأصفار ، تدل تحديدًا على الأعداد النسبية، أي أن جميع الأعداد النسبية هي أعداد حقيقية، ولكن ليس كل عدد حقيقي عددًا نسبيًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;


بالنسبة للجزء الكسري الذي يحتوي على عدد عشري متكرر من التسعات المتتالية، يمكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، فإن 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسري الذي يحتوي على عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفري. &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما يمكن كتابة الكسر نفسه بأكثر من طريقة، فإن العدد الحقيقي نفسه قد يكون له أكثر من تمثيل عشري. على سبيل المثال، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====


بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، فإن تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. تُسمى هذه الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; وهو نسبة محيط أي دائرة إلى [[قطر (هندسه)|قطرها]] . عندما يُكتب π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيانًا، لا تعني علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهي لا تتكرر)، بل تعني أنها لا تنتهي. وقد ثبت أن π عدد غير نسبي . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقي غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعي للعدد 2 ، أي العدد الحقيقي الموجب الوحيد الذي مربعه يساوي 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب كلا العددين (بواسطة الحاسوب) إلى تريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، والتي تُعرَّف هنا بواسطة &lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; مثل &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبي π = 1.61803… يميل إلى الظهور في العديد من جوانب الفن والعلم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، ولذلك لا تحتوي على أنماط متكررة، وبالتالي لا يوجد لها عدد عشري مقابل. لا يمكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، التي تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ذي القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أي عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي، والذي لا يوجد منه إلا عدد قابل للعد .

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجي''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردي''' فهو عدد صحيح ليس زوجيًا. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; في الغالب إلى &quot; يقبل القسمة &quot;). تُسمى هذه الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; يمكن كتابة أي عدد فردي ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدءًا من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هي {1، 3، 5، 7، ...}. أي عدد زوجي ''m'' يُكتب على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح أيضًا. وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هي {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجي في عدد صحيح هو عدد زوجي آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردي في عدد فردي آخر فهو عدد فردي آخر. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد في أكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة منذ عام 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولي''' ، ويُختصر غالبًا إلى &quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح أكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هي 2، 3، 5، 7، و11. لا توجد صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية كما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تُعدّ أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، وهي أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل هذه الأعداد العديد من الاعداد القياسية لأكبر الأعداد الأولية المكتشفة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات عديد ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة هذه التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] . &lt;ref name=&quot;Ore&quot; /&gt;  حدسية غولدباخ مثالًا على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجي هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; وقد أُجيب على سؤال واحد، وهو ما إذا كان كل عدد صحيح أكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة فقط، باستثناء إعادة ترتيب هذه الأعداد؛ وتُعرف هذه الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . وقد ورد برهانها في [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;


في العالم الحديث، تُستخدم الأعداد الأولية في العديد من التطبيقات المهمة، بما في ذلك التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمي ، وتوليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  تُستخدم في جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء (مثل تلك المستخدمة في [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات أخرى من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية عديد خضعت لدراسات متخصصة، وسُميت، في كثير من الأحيان، نسبةً إلى أول عالم رياضيات درسها. 

من أمثلة المجموعات هذه من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولي ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; وأعداد فيبوناتشي ، وأعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; والأعداد الكاملة . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الاعداد غير القياسية ===


الأعداد الفائقة الحقيقية تُستخدم في التحليل غير القياسي . تُشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز لها عادةً بـ * '''R''' )، إلى حقل مُرتب يُعد امتدادًا صحيحًا للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ هذا يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر وأعداد لا نهائية الكبر، لكنها لا تزال تُشكّل حقولاً . &lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;
 

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>lcx61i1cqkfkgamw6p5aofbjvvchewk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024415</id>
      <parentid>13024414</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الذين  ←  اللى  ،  عندما  ←   لما  (7)، أكبر ← اكبر (10)، الثاني  ← التانى  (2)، ثالث ← تالت (4)،  الذي  ←  اللى  (15)،  في عام  ←   سنة   (9)،  أيضًا  ←  كمان  (10)،  منذ  ←  من  (3)،  التي  ←  اللى  (19)،  وفقًا  ←  حسب   (2)، والذي  ←  اللى  (3)،  لا يوجد  ←  مافيش  (2)، وفقًا ←  حسب  ،  لاحقًا  ←  بعدين  (2)،  والتي  ←  اللى  (5)،  عادةً  ←  فى العاده  (5)،  ربما  ←  يمكن   (2)،  بدءًا من  ←  بدايه من  (2)، دائرة ← دايرة (4)، أيضًا ←  كمان  (2)،  القرن التاسع عشر  ←  ا...</comment>
      <origin>13024415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114370" sha1="4lr40szpr8efl4mnvwsym6s2uj7js03" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the  ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (التى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول ل اوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى وفى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه ل حوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالى الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، وبالتالى يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب أحيان التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين فى ذلك الوقت. بيتنسب أحيان ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] عام 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير عام 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيان بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيان الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و أحيان &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، أى أن كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، وبالتالى مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( مثل تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، فى كتير من الأحيان، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>4lr40szpr8efl4mnvwsym6s2uj7js03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024416</id>
      <parentid>13024415</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحيان  ←  ساعات  (5)، عام 1 ← سنة 1 (2)، فى ذلك الوقت ←  ساعتها ،  مثل  ←  زى ،  ل  ←  ل (2)، وبالتالى ← و علشان كده (3)،  ]] ← ]]، (التى  ← (اللى  (2)،  وفى  ←  و فى  (2)، فى كتير من الأحيان ← ساعات كتير،  أى أن  ←  يعنى</comment>
      <origin>13024416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114356" sha1="4cmlpbbr661vp1i3hnljof02zaisfa6" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، يعنى كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، و علشان كده مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( زى تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، ساعات كتير، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>4cmlpbbr661vp1i3hnljof02zaisfa6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024417</id>
      <parentid>13024416</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] ← ]]</comment>
      <origin>13024417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114355" sha1="5flr4qy95s75tmehzv571zp6upfcobe" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، يعنى كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، و علشان كده مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( زى تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، ساعات كتير، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>5flr4qy95s75tmehzv571zp6upfcobe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024431</id>
      <parentid>13024417</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345219976|Number]]&quot;</comment>
      <origin>13024431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145133" sha1="rg2re09cvggylsuv9szt5vy2ey94s5t" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the           ]]
'''العدد''' هو كائن رياضي يُستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الفردية في اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة تُسمى '''''الاعداد''''' ؛ على سبيل المثال، &quot;أحد عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز التي يمكن حفظها محدودة، يُستخدم نظام ترقيم لتمثيل أي عدد بطريقة منظمة. أكثر أنظمة الترقيم شيوعًا هو النظام الهندوسي العربي ، وهو نظام عشري يمكنه عرض أي عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية تُسمى &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]], a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} يمكن استخدام الاعداد للعد (كما هو الحال مع العدد الأصلي لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز (كما هو الحال مع اعداد الهواتف)، وللترتيب (كما هو الحال مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز (كما هو الحال مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن في الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' الذي يمثله.


في الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون ليشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; والأعداد السالبة مثل سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; والأعداد النسبية مثل النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية مثل الجذر التربيعي للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; والأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; التي تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعي (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تُجرى العمليات الحسابية على الأعداد، وأشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] والأسس . يُطلق على دراسة هذه العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، وهو مصطلح قد يُشير أيضًا إلى [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أي دراسة خصائص الأعداد.

النظر إلى مفهوم الصفر كعدد تطلّب تحول جذرياً في الفلسفة، حيث تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التاسع عشر، بدأ علماء الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة التي تُعرف الآن بالبنى الجبرية ، والتي تشترك في بعض خصائص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لهذا المفهوم. يُشار صراحةً إلى بعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( مثل الأعداد المركبة الفائقة )، بينما لا يُشار إلى البعض الآخر كذلك، ولكن هذا الأمر أقرب إلى الاصطلاح منه إلى التمييز الرياضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة في المتحف البلجيكي للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]


عُثر على عظام وآثار أخرى تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين إلى أن عظمة ليبومبو (التي يعود تاريخها إلى حوالي 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التي يعود تاريخها إلى ما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن هذا التفسير محل خلاف. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ربما استُخدمت علامات العدّ هذه لحساب الوقت المنقضي، مثل عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، مثل كميات الحيوانات. &lt;ref name=&quot;Ore&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكي للكمية ، الذي يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع أخرى، ويشير التوزيع التطوري إلى أنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

لا يمتلك نظام العد مفهوم القيمة المكانية (كما هو الحال في الترميز العشري الحديث)، مما يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. ومع ذلك، تُعتبر أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد التي لا لبس فيها في السجل الأثري هي القاعدة الميزوبوتانية&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;60 (النظام الستيني) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية في الألفية الثالثة قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يعود تاريخ 10 أنظمة إلى عام 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طيني بابلي مؤرخ بين [[مصر|عامي]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقديرًا لمحيط الدائرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ربما يكون هذا أقدم تقريب لـ π. &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغاري ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]


ينبغي التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريون أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (مع ذلك، في عام 300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعي لعرض أعداد كبيرة للغاية في ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) ظلت الاعداد الرومانية، وهو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة في أوروبا حتى انتشار نظام الاعداد الهندية العربية في أواخر القرن الرابع عشر الميلادي، ولا يزال هذا النظام الأكثر شيوعًا لتمثيل الأعداد في العالم اليوم. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية هذا النظام في رمز [[0|الصفر]] ، الذي طوره علماء الرياضيات الهنود القدماء حوالي عام 500 ميلادي. &lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يعود إلى عام 683 ميلادي. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشري. &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يعود إلى عام 628 ميلادي،  ظهر في كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، وهو العمل الرئيسي لعالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا عادةً أول من صاغ المفهوم الرياضي للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات التي تتضمنه، بما في ذلك القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوي عددًا موجبًا، وعدد سالب زائد صفر يساوي عددًا سالبًا&quot;. بحلول هذا الوقت (القرن السابع الميلادي)&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر الميلادي، وصل المفهوم بوضوح إلى كمبوديا في شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق إلى انتشار الفكرة لاحقًا إلى الصين والعالم [[عالم اسلامى|الإسلامي]] . وبدأ المفهوم بالوصول إلى أوروبا عبر المصادر الإسلامية حوالي عام 1000 ميلادي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات أخرى للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق ليس كامل كما هو الحال في ''براهماسبوتاسيدانتا'' . &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الأول للصفر مجرد رقم بديل في أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; وقد استخدمت العديد من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما في ذلك النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريون كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان في المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] تُسمى &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة إلى مفهوم ''الفراغ'' . في النصوص الرياضية، غالبًا ما تشير هذه الكلمة إلى العدد صفر. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانيني (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) في ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; وهو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (انظر أيضًا بينغالا ).


[[ملف:Maya.svg|تصغير|تُعد الاعداد الماياوية مثالاً على نظام العد ذي الأساس 20. &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدماء بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot;كيف يمكن أن يكون 'العدم' شيئًا؟&quot; مما أدى إلى [[فلسفه|نقاشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، وبحلول العصور الوسطى، نقاشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلي]] جزئيًا على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0. &lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدماء شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )


شعب الأولمك المتأخر في جنوب وسط المكسيك بدأ استخدام رمز بديل للصفر، وهو عبارة عن رسم صدفي، في العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه في نظامهم العددي وفي تقويم المايا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظامًا عدديًا أساسه 20 من خلال دمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4). &lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آي. سانشيز في عام 1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول عام 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثرًا [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمزًا لـ&amp;nbsp;الصفر (دائرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستيني يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم بمفرده، وليس مجرد رمز مكاني، كان هذا الصفر الهلنستي أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقي في العالم القديم. في المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللاحقة لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستي إلى الحرف اليوناني أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; (والذي يعني في الأصل&amp;nbsp;70 في علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقي في الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، ولكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، ليس كرمز. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt; عندما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقي صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت هذه الأصفار التي ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل جميع الحاسبين في العصور الوسطى (حاسبي عيد الفصح). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة إلى مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف الأول من اسمهم، N، بشكل منفرد في جدول للاعداد الرومانية بواسطة [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو أحد زملائه حوالي 725، وهو رمز الصفر الحقيقي.

=== الأعداد السالبة ===


تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة في الصين في وقت مبكر يعود إلى الفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوي ''كتاب &quot;الفصول التسعة في الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمراء للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; وكان أول ذكر لهذا المفهوم في عمل غربي في القرن الثالث الميلادي.&amp;nbsp;في القرن الميلادي في اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] إلى المعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) في ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائلاً إن المعادلة تعطي نتيجة غير منطقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة في الهند لتمثيل الديون. وقد ناقش عالم الرياضيات الهندي [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، في ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل أكثر وضوحًا، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] التي لا تزال مستخدمة حتى اليوم. ومع ذلك، في القرن الثاني عشر الميلادي&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر في الهند، قدم بهاسكارا جذورًا سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot;لا ينبغي أخذها في هذه الحالة، لأنها غير كافية؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;


علماء الرياضيات الأوروبيون، في معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة حتى القرن السابع عشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; على الرغم من أن [[فيبوناتشى|فيبوناتشي]] سمح بالحلول السلبية في المشاكل المالية حيث يمكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) ولاحقًا كخسائر (في {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت في كثيرات الحدود الجبرية، ومع ذلك فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة أيضًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; في الوقت نفسه، كان الصينيون يشيرون إلى الأعداد السالبة برسم خط قطري يمر عبر الرقم غير الصفري الأقصى يمينًا من رقم العدد الموجب المقابل. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الأوروبيين الذين جربوا الأعداد السالبة خلال القرن الخامس عشر&amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار إليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. حتى القرن الثامن عشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أي نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها لا معنى لها.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس في تحديد قيمة باي باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية تؤدي إلى تقديرات للأعداد النسبية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يعود إلى [[قبل التاريخ|عصور ما قبل التاريخ]] . &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريون القدماء]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية في نصوص رياضية مثل بردية ريند الرياضية وبردية كاهون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثالًا على اشتقاق مساحة دائرة من قطرها، مما يُعطي تقديرًا لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049.... &lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; أجرى علماء الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلٍ خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، الذي يعود تاريخه إلى حوالي عام 300 ميلادي.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من بين النصوص الهندية، يُعدّ كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الأكثر صلةً، والذي يتناول أيضًا نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات. &lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;


مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباطًا وثيقًا بنظام الترقيم المكاني العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنبًا إلى جنب. على سبيل المثال، من الشائع في نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باي]] أو الجذر التربيعي للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستيني (الأساس&amp;nbsp;60) كسور. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طيني بابلي YBC 7289 يُظهر القيم المكانية الستينية الأربعة الأولى لتقريب الجذر التربيعي للعدد 2: &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، منذ عام 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية مثل √2 على ألواح طينية، بدقة تصل إلى ستة منازل عشرية، كما في اللوح YBC 7289. &lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت هذه القيم بشكل أساسي في الحسابات العملية في الهندسة وقياس الأراضي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; وُجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية في نصوص شولبا سوترا الهندية التي أُلفت بين عامي 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية عادةً يُنسب إلى [[بيثاجوراس|فيثاغورس]] ، و تحديدًا إلى [[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|الفيثاغورسي]] ، الذي قدم برهان (هندسي على الأرجح) على عدم نسبية الجذر التربيعي للعدد 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية عندما حاول تمثيل الجذر التربيعي للعدد 2 على شكل كسر. مع ذلك، كان فيثاغورس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها، لذا، وفقًا للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرقًا لمنع انتشار هذا الخبر المقلق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;


القرن السادس عشر شهد قبول أوروبيًا نهائيًا للأعداد الصحيحة السالبة والأعداد الكسرية. وبحلول القرن السابع عشر، كان علماء الرياضيات يستخدمون الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. وقد طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية في القرن السابع عشر على يد [[رينيه ديكارت]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; أثناء دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولي]] عام 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسي إلى أساس 2.71828...؛ وقد سُمي هذا الثابت الرياضي الأساسي لاحقًا بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; بدأ دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجي في القرن الثامن عشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] الذي أثبت أن الأعداد غير النسبية هي تلك الأعداد التي لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، وأن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π عام 1761. &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

في النصف الثاني من القرن التاسع عشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالي الأعداد غير النسبية، تعريفاً دقيقاً، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشي]] ، وشارل ميراي (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|وإدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===


العدد المتسامي هو قيمة عددية ليست جذرًا لكثير حدود ذي معاملات صحيحة. وهذا يعني أنه ليس عددًا جبريًا، وبالتالي يستثني جميع الأعداد النسبية. &lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. وأثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]] في عام 1873 أن العدد ''e'' عدد متسامٍ، وأثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]] في عام 1882 أن العدد π عدد متسامٍ. &lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; وأخيرًا، بيّن كانتور أن مجموعة جميع الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، بينما مجموعة جميع الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا يوجد عدد لا نهائي غير قابل للعد من الأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات في الصغر ===


اللانهاية في الرياضيات، يُعتبر مفهومًا مجردًا وليس عددًا؛ فبدلًا من أن يكون &quot;أكبر من أي عدد&quot;، فاللانهاية هي خاصية عدم وجود نهاية لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; يظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية في ياجورفيدا ، وهي نص هندي قديم، حيث تنص في موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، فإن الباقي سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوعًا شائعًا للدراسة الفلسفية بين علماء الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]] حوالي عام 400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية في اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية في المساحة، واللانهاية في كل مكان، واللانهاية بشكل دائم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] عرّف المفهوم الغربي التقليدي للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، وكان الرأي السائد أن الأخيرة فقط هي التي تمتلك قيمة حقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلي]] في كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادي بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسي التالي في هذه النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ففي عام 1895 نشر كتابًا عن نظريته الجديدة في المجموعات ، حيث قدّم، من بين أمور أخرى، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية . &lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، الذي يستخدم غالبًا لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة في سياق رياضي بواسطة [[جون واليس]] في عام 1655. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

في ستينيات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن كيف يمكن تعريف الأعداد الكبيرة جدًا والمتناهية الصغر تعريفًا دقيقًا واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهجًا دقيقًا لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، والتي كان يستخدمها علماء الرياضيات والعلماء والمهندسون بشكل غير رسمي منذ اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهي الصغر]] . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُعرّف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكاني. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية في اتجاه معين تتقارب إلى النقطة المثالية المقابلة. يرتبط هذا ارتباطًا وثيقًا بفكرة نقاط التلاشي في الرسم المنظوري . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت في أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندري]] في {{Nowrap|1st century AD}} ، عندما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمي مستحيل. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وقد برزت هذه الجذور بشكل أكبر في القرن السادس عشر الميلادي.&amp;nbsp;اكتشف علماء الرياضيات الإيطاليون، مثل [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغًا مغلقة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة الثالثة والرابعة. وسرعان ما تبيّن أن هذه الصيغ، حتى عند الاهتمام بالحلول الحقيقية فقط، تتطلب أحيانًا التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان هذا مقلقًا للغاية، إذ لم يكونوا يعتبرون الأعداد السالبة ذات أساس متين في ذلك الوقت. يُنسب أحيانًا إلى [[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات عام 1637، بقصد الازدراء. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (انظر العدد التخيلي لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). وكان من مصادر الالتباس الأخرى أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقضًا بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهي صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، وقد استُخدمت أيضًا في حسابات الأعداد المركبة عندما يكون أحد ''a'' أو ''b'' موجبًا والآخر سالبًا. الاستخدام الخاطئ لهذه المتطابقة، والمتطابقة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

في حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، حتى [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الصعوبة دفعته في النهاية إلى استخدام الرمز الخاص ''i'' بدلاً من &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من هذا الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر في المستوى المركب ، موضحًا الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]


القرن الثامن عشر شهد أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دي مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دي مويفر (1730) تنص على : &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة هذه متطابقة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية في الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسي سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها ونشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير في نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و مع ذلك، فكرة التمثيل البياني للأعداد المركبة ظهرت بدري جدًا، راجع سنة 1685 في كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.


جاوس في العام نفسه، قدم  أول برهان مقبول عموماً للنظرية الأساسية للجبر ،  يُظهر أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول في هذا المجال. درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يُطلق عليهم الآن الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (يُطلق عليها الآن الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات أخرى مماثلة (تُسمى الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى هذا التعميم إلى حد كبير إلى [[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، الذي ابتكر أيضًا الأعداد المثالية ، والتي عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية في عام 1893. في عام 1850 اتخذ [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة في التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى هذا في النهاية إلى مفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===


[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. وهي أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. وقد اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; تُظهر بردية ريند أشكالًا مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمي للأعداد الأولية يعود إلى الإغريق القدماء. فقد خصص إقليدس كتابًا من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية في الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الأكبر لعددين. &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt; في عام ٢٤٠ قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللاحقة لنظرية الأعداد الأولية في أوروبا تعود إلى عصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. في حوالي عام ١٠٠٠ ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشي طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد حتى الجذر التربيعي فقط. نقل فيبوناتشي إسهامات الرياضيات الإسلامية إلى أوروبا، وفي عام ١٢٠٢ كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|&lt;bdi&gt;978-981-123-033-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان ماري ليجندر]] في عام ١٧٩٦، وضع تخمينًا حول نظرية الأعداد الأولية ، التي تصف التوزيع التقاربي للأعداد الأولية. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج الأخرى المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، الذي ينص على أن أي عدد زوجي كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين. &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية وهو فرضية ريمان ، التي صاغها [[برنارد ريمان]] عام ١٨٥٩. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; وقد أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دي لا فالي بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخيرًا عام ١٨٩٦. &lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; ولا يزال تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين وغير نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة في شنغهاي تفتقر إلى الطوابق 0 و4 و13 و14]]


الاعداد حظيت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفي العديد من الثقافات. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; في اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث في العديد من مسائل نظرية الأعداد التي لا تزال تحظى باهتمام حتى اليوم. &lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; ووفقًا [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصائص ومعاني محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt;الحكايات الشعبية في مختلف الثقافات تُظهر تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان ثلاثة وسبعة بأهمية خاصة في الثقافة الأوروبية، بينما يبرز الرقمان أربعة وخمسة في الحكايات الشعبية الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيانًا بالحظ: ففي المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، بينما يُعتبر الرقم ثمانية فألًا حسنًا في الثقافة الصينية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسي ==


يمكن تصنيف الأعداد إلى مجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، مثل [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] والأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| ٠، ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... أو ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; تُستخدم أحيانًا. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوي صفرًا 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعي الرسمي لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية هذه يُوسّع النظام السابق له. فعلى سبيل المثال، العدد النسبي هو أيضاً عدد حقيقي، وكل عدد حقيقي هو أيضاً عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات هذه رمزياً كما يلي: &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدءًا من 1]]


أكثر الأعداد شيوعًا هي [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيانًا الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليديًا، يبدأ تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (لم يكن الصفر يُعتبر رقمًا عند الإغريق القدماء). ومع ذلك، في القرن التاسع عشر&amp;nbsp;في القرن التاسع عشر، بدأ علماء نظرية المجموعات وغيرهم من علماء الرياضيات في تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أي 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;وبالتالي، فإن الصفر هو أصغر عدد أصلي في مجموعة الأعداد الطبيعية. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم العديد من علماء الرياضيات اليوم هذا المصطلح لوصف كلتا المجموعتين، بما في ذلك&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضي]] لمجموعة جميع الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب أيضًا &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; وأحيانًا &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt; عندما يكون من الضروري الإشارة إلى ما إذا كان ينبغي أن تبدأ المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالي.

في نظام العد العشري ، المستخدم بشكل شبه عالمي اليوم في العمليات الحسابية، تُكتب رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما في ذلك الصفر، التي يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (في النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;في النظام العشري، يكون للرقم الموجود في أقصى يمين العدد الطبيعي قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوي عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم الذي على يمينه. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

في نظرية المجموعات ، التي تُعدّ أساسًا بديهيًا للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; يمكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. على سبيل المثال، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة جميع المجموعات التي تحتوي على ثلاثة عناصر بالضبط. أو بدلاً من ذلك، في حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز إلى العدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هي دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة الثالث لـ&amp;nbsp;0). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد العديد من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسميًا&amp;nbsp;3 تعني كتابة رمز معين أو نمط من الرموز ثلاث مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات الأخرى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]


معكوس العدد الصحيح الموجب يُعرَّف بأنه العدد الذي ينتج&amp;nbsp;يساوي صفرًا عند إضافته إلى العدد الصحيح الموجب المقابل. تُكتب الأعداد السالبة عادةً بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). على سبيل المثال، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}} عندما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما في ذلك&amp;nbsp;0)، تُعرَّف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' والتي تُكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا يأتي الحرف Z from     . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتي الجمع والضرب. &lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد ما إذا كان الصفر موجودًا أم لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار عادةً إلى الأعداد الطبيعية التي لا تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، بينما يُشار إلى الأعداد الطبيعية التي تحتوي على الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبي هو عدد يمكن التعبير عنه ككسر ذي بسط صحيح ومقام صحيح موجب. يُسمح بالمقامات السالبة، ولكن يُتجنب استخدامها عادةً، لأن كل عدد نسبي يساوي كسرًا بمقام موجب. &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; تُكتب الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهما.  ''من'' الكل مقسمًا إلى ''n'' جزءًا متساويًا. قد يتوافق كسران مختلفان مع نفس العدد النسبي؛ على سبيل المثال   أي: &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]], by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' أكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، فإن القيمة المطلقة للكسر تكون أكبر من&amp;nbsp;1 ويُطلق عليه اسم الكسر غير الفعلي أو الكسر ذو البسط الثقيل . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; يمكن أن تكون الكسور أكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-257591-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ويمكن أن تكون أيضًا إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. تشمل مجموعة جميع الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث يمكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. على سبيل المثال&amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصارًا لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب أيضًا &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
     &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===


يرمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب أيضًا على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot; /&gt; تشمل هذه الأعداد جميع أعداد القياس. كل عدد حقيقي يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة وفقًا للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، على سبيل المثال -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوي عُشر القيمة المكانية للرقم الذي على يساره. على سبيل المثال، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، وأربعة أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. يمكن التعبير عن عدد حقيقي بعدد محدود من الاعداد العشرية فقط إذا كان عددًا نسبيًا وكان مقامه الكسري عوامله الأولية ٢ أو ٥ أو كليهما، لأن هذه هي العوامل الأولية للعدد ١٠، أساس النظام العشري. وهكذا، على سبيل المثال، النصف هو ٠.٥، والخمس هو ٠.٢، والعُشر هو ٠.١، والجزء من خمسين هو ٠.٠٢.

==== عدد عشري دوري ====
إذا كان الجزء الكسري من عدد حقيقي يحتوي على سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمطًا دوريًا، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أي رمز آخر يشير إلى النمط المتكرر. يُسمى هذا العدد العشري عددًا عشريًا دوريًا . يمكن كتابة  ، مع وضع ثلاث نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما تُكتب الأعداد 27 المتكررة إلى ما لا نهاية على الصورة 27 . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هذه الأعداد العشرية المتكررة، بما في ذلك تكرار الأصفار ، تدل تحديدًا على الأعداد النسبية، أي أن جميع الأعداد النسبية هي أعداد حقيقية، ولكن ليس كل عدد حقيقي عددًا نسبيًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;


بالنسبة للجزء الكسري الذي يحتوي على عدد عشري متكرر من التسعات المتتالية، يمكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، فإن 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسري الذي يحتوي على عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفري. &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما يمكن كتابة الكسر نفسه بأكثر من طريقة، فإن العدد الحقيقي نفسه قد يكون له أكثر من تمثيل عشري. على سبيل المثال، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====


بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، فإن تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. تُسمى هذه الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; وهو نسبة محيط أي دائرة إلى [[قطر (هندسه)|قطرها]] . عندما يُكتب π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيانًا، لا تعني علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهي لا تتكرر)، بل تعني أنها لا تنتهي. وقد ثبت أن π عدد غير نسبي . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقي غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعي للعدد 2 ، أي العدد الحقيقي الموجب الوحيد الذي مربعه يساوي 2. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب كلا العددين (بواسطة الحاسوب) إلى تريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، والتي تُعرَّف هنا بواسطة &lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; مثل &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبي π = 1.61803… يميل إلى الظهور في العديد من جوانب الفن والعلم. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، ولذلك لا تحتوي على أنماط متكررة، وبالتالي لا يوجد لها عدد عشري مقابل. لا يمكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، التي تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ذي القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أي عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي، والذي لا يوجد منه إلا عدد قابل للعد .

جميع القياسات، بطبيعتها، تقريبية، ودائماً ما يكون لها هامش خطأ . لذا، يُعتبر العدد 123.456 تقريبًا لأي عدد حقيقي في الفترة :

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{12345\mathit{55}}{10000}, \tfrac{12345\mathit{65}}{10000} \right)&lt;/math&gt;

عند التقريب إلى 3 اعداد عشرية، أو لأي عدد حقيقي في الفترة:

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{123456}{1000}, \tfrac{123457}{1000} \right)&lt;/math&gt;

عند إجراء عملية التقريب بعد الرقم العشري الثالث، يجب حذف الاعداد التي توحي بدقة أكبر من دقة القياس نفسه. وتُسمى الاعداد المتبقية بالاعداد المعنوية .

على سبيل المثال، نادرًا ما يمكن إجراء القياسات باستخدام المسطرة دون هامش خطأ لا يقل عن 0.001 [[متر]] . إذا تم قياس أضلاع مستطيل ما على أنها 1.23&amp;nbsp;م و 4.56&amp;nbsp;إذا ضربنا قيمة معينة في عدد صحيح، فإن مساحة المستطيل تتراوح بين {{Nowrap|5.614591 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} و {{Nowrap|5.603011 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} . ولأن الرقم الثاني بعد الفاصلة العشرية غير محفوظ، فإن الاعداد اللاحقة غير ''مهمة'' . لذلك، تُقرّب النتيجة عادةً إلى {{Nowrap|5.61 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bird|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=dOCAixjvUVkC&amp;pg=PA28-IA1|عنوان=Engineering Mathematics|ناشر=Routledge|سنة=2010|طبعة=6th, revised|صفحة=28|isbn=978-1-136-40640-9}}&lt;/ref&gt;

==== نظرية المجموعات ====


الأعداد الحقيقية تتمتع بخاصية مهمة ولكنها تقنية للغاية تسمى خاصية الحد الأعلى الأدنى . يمكن إثبات أن أي حقل كامل ومرتب متماثل مع حقل الأعداد الحقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Olmsted|الأول=John M. H.|مسار=https://books.google.com/books?id=UitnDwAAQBAJ&amp;pg=PA128|عنوان=The Real Number System|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=2018|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=128–129|isbn=978-0-486-83474-0}}&lt;/ref&gt; مع ذلك، فإن حقل الأعداد الحقيقية ليس حقلاً مغلقاً جبرياً ، لأنه لا يتضمن حلاً (يُسمى غالباً الجذر التربيعي لسالب واحد ) للمعادلة الجبرية &lt;math&gt; x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
[[ملف:Mandel_zoom_00_mandelbrot_set.jpg|يسار|تصغير|مجموعة ماندلبروت هي شكل كسري في المستوى المركب .]]
بالانتقال إلى مستوى أعلى من التجريد، يمكن توسيع نطاق الأعداد الحقيقية ليشمل الأعداد المركبة . مجموعة الحلول الكاملة لكثير الحدود من الدرجة الثانية أو أعلى يمكن أن تتضمن  الجذور التربيعية للأعداد السالبة. (مثال على ذلك: &lt;math&gt;x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBădescuCarletti2024&quot;&gt;Bădescu, Lucian; Carletti, Ettore (2024). [https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9 ''Lectures on Geometry'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. p.&amp;nbsp;9. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-031-51414-2|&lt;bdi&gt;978-3-031-51414-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ) لتمثيل ذلك بسهولة، الجذر التربيعي لـ&amp;nbsp;يُرمز للعدد -1 بالرمز ''i'' ، وهو رمز خصصه [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] ويُسمى الوحدة التخيلية . &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;/ref&gt; وبالتالي، تتكون الأعداد المركبة من جميع القيم التي تأخذ الشكل :

: &lt;math&gt;\,a + b i&lt;/math&gt;

حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان. ولهذا السبب، تُقابل الأعداد المركبة نقاطًا على المستوى المركب ، وهو فضاء متجهي ذو بُعدين حقيقيين. في التعبير {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، يُسمى العدد الحقيقي ''a'' الجزء الحقيقي ، ويُسمى ''b'' الجزء التخيلي . &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|&lt;bdi&gt;978-3-03164999-8&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

إذا كان الجزء الحقيقي من عدد مركب هو&amp;nbsp;إذا كان العدد يساوي صفرًا، فإنه يُسمى عددًا تخيليًا أو يُشار إليه بأنه ''عدد تخيلي بحت'' ؛ &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|&lt;bdi&gt;978-3-03164999-8&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; إذا كان الجزء التخيلي&amp;nbsp;إذا كان العدد المركب يساوي صفرًا، فهو عدد حقيقي. وبالتالي، فإن الأعداد الحقيقية هي مجموعة جزئية من الأعداد المركبة. إذا كان كل من الجزء الحقيقي والجزء التخيلي من عدد مركب عددًا صحيحًا، يُسمى هذا العدد عددًا صحيحًا غاوسيًا . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Exploring the Gaussian Integers|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Stein|الأول=Robert G.|المجلد=7|العدد=4|صفحات=4–10|doi-broken-date=26 October 2025|دوي=10.1080/00494925.1976.11974454}}&lt;/ref&gt; يرمز للأعداد المركبة بالرمز {{Math|'''C'''}} أو &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|&lt;bdi&gt;978-1-4704-7247-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;


النظرية الأساسية للجبر تنص على أن الأعداد المركبة تُشكّل حقلاً مغلقاً جبرياً ، أي أن لكل متعددة حدود ذات معاملات مركبة جذراً في الأعداد المركبة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gubareni|الأول=Nadiya|مسار=https://books.google.com/books?id=dpoIEQAAQBAJ&amp;pg=PA173|عنوان=Introduction to Modern Algebra and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2021|صفحات=172–173|isbn=978-1-000-20947-1}}&lt;/ref&gt; ومثل الأعداد الحقيقية، تُشكّل الأعداد المركبة حقلاً كاملاً ، ولكن على عكس الأعداد الحقيقية، فهو غير مُرتب . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rana|الأول=Inder K.|مسار=https://books.google.com/books?id=CIsOVPm6zE8C&amp;pg=PA327|عنوان=From Numbers to Analysis|ناشر=World Scientific|سنة=1998|صفحة=327|isbn=978-981-02-3304-4}}&lt;/ref&gt; أي أنه لا يوجد معنى مُتّسق يُمكن إسناده إلى القول بأن ''i'' أكبر من&amp;nbsp;1، ولا يوجد أي معنى في القول بأن ''i'' أقل من&amp;nbsp;1. من الناحية الفنية، تفتقر الأعداد المركبة إلى ترتيب كلي يتوافق مع عمليات المجال .

التحليل المركب هو فرع من فروع التحليل الرياضي يُعنى بدراسة دوال الأعداد المركبة. وهو مفيد في حل المسائل الفيزيائية، ويُستخدم على نطاق واسع في الرياضيات الحديثة والهندسة والعلوم. ومن أمثلة تطبيقاته: ديناميكا الموائع ، ونظرية التحكم ، ومعالجة الإشارات ، ونظرية الأعداد، وحل المعادلات التفاضلية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kreyszig|الأول=Erwin|مسار=https://books.google.com/books?id=IE5aEQAAQBAJ&amp;pg=PA647|عنوان=Advanced Engineering Mathematics, International Adaptation|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2025|صفحة=647|وصلة مؤلف=Erwin Kreyszig|isbn=978-1-394-31946-6}}&lt;/ref&gt; ويبدو أن الأعداد المركبة تُشكل جانبًا أساسيًا من [[الميكانيكا الكميه|ميكانيكا الكم]] ؛ إذ لا يمكن صياغتها باستخدام الأعداد الحقيقية فقط. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Quantum Mechanics Must Be Complex|صحيفة=Physics|مسار=https://physics.aps.org/articles/v15/7|مؤلف=Avella|الأول=Alessio|تاريخ=January 24, 2022|ناشر=American Physical Society|المجلد=15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104125410/https://physics.aps.org/articles/v15/7|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22|hdl-access=free|بيب_كود=2022PhyOJ..15....7A|hdl=11696/75499|دوي=10.1103/Physics.15.7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجي''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردي''' فهو عدد صحيح ليس زوجيًا. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; في الغالب إلى &quot; يقبل القسمة &quot;). تُسمى هذه الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; يمكن كتابة أي عدد فردي ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدءًا من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هي {1، 3، 5، 7، ...}. أي عدد زوجي ''m'' يُكتب على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح أيضًا. وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هي {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجي في عدد صحيح هو عدد زوجي آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردي في عدد فردي آخر فهو عدد فردي آخر. &lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد في أكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة منذ عام 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولي''' ، ويُختصر غالبًا إلى &quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح أكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هي 2، 3، 5، 7، و11. لا توجد صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية كما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تُعدّ أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، وهي أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل هذه الأعداد العديد من الاعداد القياسية لأكبر الأعداد الأولية المكتشفة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات عديد ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة هذه التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] . &lt;ref name=&quot;Ore&quot; /&gt;  حدسية غولدباخ مثالًا على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجي هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; وقد أُجيب على سؤال واحد، وهو ما إذا كان كل عدد صحيح أكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة فقط، باستثناء إعادة ترتيب هذه الأعداد؛ وتُعرف هذه الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . وقد ورد برهانها في [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] . &lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;


في العالم الحديث، تُستخدم الأعداد الأولية في العديد من التطبيقات المهمة، بما في ذلك التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمي ، وتوليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  تُستخدم في جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء (مثل تلك المستخدمة في [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ). &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات أخرى من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية عديد خضعت لدراسات متخصصة، وسُميت، في كثير من الأحيان، نسبةً إلى أول عالم رياضيات درسها. 

من أمثلة المجموعات هذه من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولي ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; وأعداد فيبوناتشي ، وأعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; والأعداد الكاملة . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الأعداد الجبرية وغير النسبية وا لمتسامية ===
[[Algebraic number|الأعداد الجبرية]] هي تلك التي تمثل حل لمعادلة متعددة الحدود ذات معاملات صحيحة. تُسمى الأعداد الحقيقية غير النسبية بالأعداد [[Irrational number|غير النسبية]] . أما الأعداد المركبة غير الجبرية فتُسمى [[Transcendental number|بالأعداد المتسامية]] .  وتُسمى الأعداد الجبرية التي تمثل حلاً لمعادلة [[Monic polynomial|متعددة الحدود أحادية المعامل]] ذات معاملات صحيحة [[Algebraic integer|بالأعداد الجبرية الصحيحة]] . 

=== الفترات و الفترات الأسية ===
الدورة هي عدد مركب يمكن التعبير عنه كتكامل لدالة جبرية على مجال جبري. الدورات هي فئة من الأعداد تشمل، إلى جانب الأعداد الجبرية، العديد من الثوابت الرياضية المعروفة مثل [[باى (رياضيات)|العدد ''π'']] . تشكل مجموعة الدورات حلقة قابلة للعد، وتربط بين الأعداد الجبرية والأعداد المتسامية. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|last=Kontsevich|first=Maxim|title=Periods|date=2001|journal=Mathematics Unlimited — 2001 and Beyond|pages=771–808|editor1-last=Engquist|editor1-link=Björn Engquist|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-56478-9_39|accessdate=2024-09-22|place=Berlin, Heidelberg|publisher=Springer|language=en|DOI=10.1007/978-3-642-56478-9_39|ISBN=978-3-642-56478-9|last2=Zagier|first2=Don|editor2-last=Schmid|editor2-first=Wilfried|editor2-link=Wilfried Schmid}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Algebraic Period|مسار=https://mathworld.wolfram.com/AlgebraicPeriod.html|تاريخ-الوصول=2024-09-22|صحيفة=mathworld.wolfram.com|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en}}&lt;/ref&gt;  يمكن توسيع نطاق الدورات بالسماح للدالة المُكاملة بأن تكون حاصل ضرب دالة جبرية في أسّ دالة جبرية أخرى. وهذا يُعطي حلقة قابلة للعد أخرى: الدورات الأسية. يُعدّ كلٌّ من العدد &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBko&quot;&gt;e&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; وثابت أويلر دورات أسية. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's constant: Euler's work and modern developments|صحيفة=Bulletin of the American Mathematical Society|مؤلف=Lagarias|الأول=Jeffrey C.|تاريخ=19 July 2013|المجلد=50|العدد=4|صفحات=527–628|issn=0273-0979|أرخايف=1303.1856|دوي=10.1090/S0273-0979-2013-01423-X}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للإنشاء ===


انطلاق من المسائل الكلاسيكية المتعلقة بالإنشاءات باستخدام المسطرة والفرجار ، تُعرَّف الأعداد القابلة للإنشاء بأنها تلك الأعداد المركبة التي يمكن إنشاء جزئيها الحقيقي والتخيلي باستخدام المسطرة والفرجار، بدءًا من قطعة مستقيمة معطاة طولها وحدة واحدة، في عدد محدود من الخطوات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vazzana|الأول=Anthony|مسار=https://books.google.com/books?id=yJ7SBQAAQBAJ&amp;pg=PA100|عنوان=Introduction to Number Theory|ناشر=CRC Press|سنة=2007|سلسلة=Textbooks in Mathematics|صفحة=100|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Erickson|مؤلف3=Garth|الأول2=Martin|الأول3=David|isbn=978-1-58488-938-0}}&lt;/ref&gt; ومن المواضيع ذات الصلة أعداد الأوريغامي ، وهي نقاط تُنشأ من خلال طي الورق. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hull|الأول=Thomas C.|مسار=https://books.google.com/books?id=LdX7DwAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Origametry: Mathematical Methods in Paper Folding|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2020|صفحات=48–57|isbn=978-1-108-47872-4}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للحساب ===


'''العدد القابل للحساب''' ، المعروف أيضًا ''بالعدد التكراري'' ، هو عدد حقيقي توجد له [[الجوريزم|خوارزمية]] ، عند إدخال عدد موجب ''n'' ، تُنتج أول ''n'' خانة من تمثيله العشري. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On computable numbers, with an application to the Druckproblem|صحيفة=Theoretical Computer Science|مؤلف=Berthelette|الأول=Sophie|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=29 June 2024|ناشر=Elsevier|المجلد=1002|مؤلف2=Brassard|مؤلف3=Coiteux-Roy|الأول2=Gilles|الأول3=Xavier|دوي=10.1016/j.tcs.2024.114573}}&lt;/ref&gt; يمكن تقديم تعريفات مكافئة باستخدام الدوال التكرارية μ ، أو آلات تورينج ، أو حساب λ . &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Stanford Encyclopedia of Philosophy|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/computability/|تاريخ-الوصول=2025-10-27|مؤلف=Immerman|الأول=Neil|تاريخ=October 18, 2021|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2021|الفصل=Computability and Complexity}}&lt;/ref&gt; الأعداد القابلة للحساب مستقرة لجميع العمليات الحسابية المعتادة، بما في ذلك حساب جذور كثير الحدود ، وبالتالي تُشكل حقلًا حقيقيًا مغلقًا يحتوي على الأعداد الجبرية الحقيقية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pour-El|الأول=Marian B.|مسار=https://books.google.com/books?id=9jMoDgAAQBAJ&amp;pg=PA44|عنوان=Computability in Analysis and Physics|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2017|سلسلة=Perspectives in Logic|المجلد=1|صفحة=44|مؤلف2=Richards|الأول2=J. Ian|isbn=978-1-107-16844-2}}&lt;/ref&gt;

يمكن اعتبار الأعداد القابلة للحساب بمثابة الأعداد الحقيقية التي يمكن تمثيلها بدقة في الحاسوب: يُمثَّل العدد القابل للحساب بدقة باعداده الأولى وبرنامج لحساب الاعداد اللاحقة. مع ذلك، نادرًا ما تُستخدم الأعداد القابلة للحساب عمليًا. أحد الأسباب هو عدم وجود خوارزمية لاختبار تساوي عددين قابلين للحساب. بتعبير أدق، لا يمكن أن توجد خوارزمية تأخذ أي عدد قابل للحساب كمدخل، وتُقرر في كل حالة ما إذا كان هذا العدد يساوي صفرًا أم لا.

مجموعة الأعداد القابلة للحساب لها نفس عدد عناصر مجموعة الأعداد الطبيعية. لذلك، فإن معظم الأعداد الحقيقية غير قابلة للحساب. ومع ذلك، من الصعب جدًا إيجاد عدد حقيقي غير قابل للحساب بشكل صريح.

== امتدادات المفهوم ==

=== الأعداد ''p'' -adic ===
قد تمتد تمثيلات الأعداد ''p'' -adic إلى ما لا نهاية على يسار الفاصلة العشرية، تمامًا كما هو الحال مع الأعداد الحقيقية. نظام العد الناتج يعتمد على [[Radix|الأساس]] المستخدم للاعداد: أي أساس ممكن، لكن أساس [[عدد اولى|الأعداد الأولية]] يوفر أفضل الخصائص الرياضية. تحتوي مجموعة الأعداد ''p'' -adic على الأعداد النسبية،   لكنها لا تنتمي إلى مجموعة الأعداد المركبة.

عناصر حقل الدوال الجبرية على حقل منتهٍ تتشابه مع الأعداد الجبرية في العديد من الخصائص (انظر: تشبيه حقل الدوال ). ولذلك، غالبًا ما يعتبرها علماء نظرية الأعداد أعدادًا. وتلعب الأعداد ''p'' -adic دورًا هامًا في هذا التشبيه.

=== أعداد فائقة التعقيد ===


يمكن بناء أنظمة عددية ذات أبعاد أعلى من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; بطريقة تعمم بناء الأعداد المركبة. تُسمى أحيانًا بالأعداد فائقة التعقيد ، وهي لا تُدرج ضمن مجموعة الأعداد المركبة. وتشمل هذه الأعداد الرباعية (الكواترنيونات) . &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; ، التي قدمها السير [[وليم روان هاملتون|ويليام روان هاميلتون]] ، والتي لا تكون فيها عملية الضرب تبديلية ؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Tragic Downfall and Peculiar Revival of Quaternions|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Brezov|الأول=Danail|سنة=2025|المجلد=13|العدد=4|صفحة=637|دوي=10.3390/math13040637|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; الأوكتونيونات &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; ، حيث لا تكون عملية الضرب تجميعية بالإضافة إلى كونها غير تبديلية؛ &lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;/ref&gt; والسيدنيونات &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; حيث لا يكون الضرب بديلاً ، ولا تجميعيًا ولا تبديليًا. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neto|الأول=Manoel Ferreira Borges|مسار=https://books.google.com/books?id=3Be_EAAAQBAJ&amp;pg=PA56|عنوان=Hypercomplex: Trends for a Mathematical Foundation|ناشر=Editora Appris|سنة=2023|صفحات=55–56|مؤلف2=Marão|الأول2=José|isbn=978-65-250-4443-9}}&lt;/ref&gt; تتضمن الأعداد فائقة التعقيد وحدة حقيقية واحدة بالإضافة إلى &lt;math&gt;2^n-1&lt;/math&gt; الوحدات التخيلية، حيث ''n'' عدد صحيح غير سالب. على سبيل المثال، يمكن تمثيل الكواترنيونات عمومًا باستخدام الشكل التالي:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j +d\,\mathbf k,&lt;/math&gt;

المعاملات {{Mvar|a}} و {{Mvar|b}} و {{Mvar|c}} و {{Mvar|d}} هي أعداد حقيقية، و {{Math|'''i''', '''j'''}} و {{Math|'''k'''}} هي 3 وحدات تخيلية مختلفة. &lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFYefremov2019&quot;&gt;Yefremov, Alexander P. (2019). [https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8 ''The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course'']. Cambridge Scholars Publishing. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8–&lt;/span&gt;11. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-5275-3292-2|&lt;bdi&gt;978-1-5275-3292-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

كل نظام أعداد فائق التعقيد هو مجموعة جزئية من نظام الأعداد فائق التعقيد التالي ذي الأبعاد المزدوجة، والذي يتم الحصول عليه عبر بناء كايلي-ديكسون . &lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot; /&gt; على سبيل المثال، الكواترنيونات رباعية الأبعاد &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; هي مجموعة فرعية من الأوكتونيونات ذات الأبعاد الثمانية &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; والتي بدورها تشكل مجموعة فرعية من السيدنيونات ذات الأبعاد الستة عشر &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; ، وهي بدورها مجموعة فرعية من المثلثات ذات الأبعاد 32 &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; وإلى ''ما لا نهاية'' مع &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد، حيث ''n'' أي عدد صحيح غير سالب. وبإضافة الأعداد المركبة والحقيقية ومجموعاتها الجزئية، يمكن التعبير عن ذلك رمزياً على النحو التالي: &lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hypercomplex Numbers—A Tool for Enhanced Efficiency and Intelligence in Digital Signal Processing|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Valkova-Jarvis|الأول=Zlatka|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2025|المجلد=13|العدد=3|صفحة=504|مؤلف2=Nenova|مؤلف3=Mihaylova|الأول2=Maria|الأول3=Dimitriya|دوي=10.3390/math13030504|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C} \subset \mathbb{H} \subset \mathbb{O} \subset \mathbb{S} \subset \mathbb{T} \subset \cdots&lt;/math&gt;

أو بدلاً من ذلك، بدءاً من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; والتي لا تحتوي على وحدات مركبة، يمكن التعبير عن ذلك على النحو التالي:

: &lt;math&gt;\mathcal C_0 \subset \mathcal C_1 \subset \mathcal C_2 \subset \mathcal C_3 \subset \mathcal C_4 \subset \mathcal C_5 \subset \cdots \subset \mathcal C_n&lt;/math&gt;

مع &lt;math&gt;\mathcal C_n&lt;/math&gt; يحتوي على &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد. &lt;ref name=&quot;Saniga&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Cayley-Dickson Algebras to Combinatorial Grassmannians|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Saniga|الأول=Metod|تاريخ=2015|ناشر=MDPI AG|المجلد=3|العدد=4|صفحات=1192–1221|مؤلف2=Holweck|مؤلف3=Pracna|issn=2227-7390|الأول2=Frédéric|الأول3=Petr|أرخايف=1405.6888|دوي=10.3390/math3041192|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الرباعية أثبتت فائدتها الكبيرة في حساب الدوران في ثلاثة أبعاد. على سبيل المثال، تُستخدم في أنظمة التحكم للصواريخ والطائرات، وكذلك في الروبوتات، والتصوير الحاسوبي، والملاحة، والرسوم المتحركة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = The many modern uses of quaternions
| first = Peter
| last = Lynch
| date = 4 October 2018
| work = The Irish Times
| url = https://www.irishtimes.com/news/science/the-many-modern-uses-of-quaternions-1.3642385
| accessdate = 2025-10-22
}}&lt;/ref&gt; ويبدو أن للأعداد الثمانية صلة نظرية أعمق بالفيزياء، لا سيما في نظرية الأوتار ، ونظرية إم، والجاذبية الفائقة . &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Peculiar Math That Could Underlie the Laws of Nature|مسار=https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=Quanta Magazine|تاريخ=20 July 2018|مؤلف=Wolchover|الأول=Natalie|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321075337/https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الأرشيف=21 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== أعداد لا نهائية ===
للتعامل مع المجموعات غير المنتهية، تم تعميم الأعداد الطبيعية لتشمل الأعداد الترتيبية والأعداد الأصلية . تُحدد الأعداد الترتيبية ترتيب المجموعة، بينما تُحدد الأعداد الأصلية حجمها. أما بالنسبة للمجموعات المنتهية، فتُعتبر كل من الأعداد الترتيبية والأصلية مرادفة للأعداد الطبيعية. في حالة المجموعات غير المنتهية، يقابل العديد من الأعداد الترتيبية نفس العدد الأصلي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA99|عنوان=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific|سنة=2022|سلسلة=World Scientific Series In Information Studies|المجلد=12|isbn=978-981-123-685-3}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===


الأعداد الفائقة الحقيقية تُستخدم في التحليل غير القياسي . تُشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز لها عادةً بـ * '''R''' )، إلى حقل مُرتب يُعد امتدادًا صحيحًا للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ هذا يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر وأعداد لا نهائية الكبر، لكنها لا تزال تُشكّل حقولاً . &lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;
 

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر}}

== للمزيد من القراءة ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== روابط خارجية ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>rg2re09cvggylsuv9szt5vy2ey94s5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024432</id>
      <parentid>13024431</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: الذين  ←  اللى  ،  عندما  ←   لما  (7)، أكبر ← اكبر (12)، الثاني  ← التانى  (3)، ثالث ← تالت (5)،  الذي  ←  اللى  (15)،  في عام  ←   سنة   (9)،  أيضًا  ←  كمان  (11)،  منذ  ←  من  (3)،  التي  ←  اللى  (26)،  وفقًا  ←  حسب   (2)، أفضل  ← احسن ، والذي  ←  اللى  (4)،  لا يوجد  ←  مافيش  (3)، وفقًا ←  حسب  ،  وكذلك  ←  كمان ،  لا سيما  ← بالخصوص ،  لاحقًا  ←  بعدين  (2)،  والتي  ←  اللى  (8)،  عادةً  ←  فى العاده  (6)،  ربما  ←  يمكن   (2)،  بدءًا من  ←  بدايه من  (3)، دائرة ←...</comment>
      <origin>13024432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142660" sha1="niy1oedxe5ru52ogz801sp7pa94x9kv" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the  ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (التى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (التى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول ل اوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى وفى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه ل حوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، وبالتالى الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، وبالتالى يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب أحيان التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين فى ذلك الوقت. بيتنسب أحيان ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] عام 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير عام 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ وفى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد أحيان بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى أحيان الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و أحيان &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، أى أن كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، وبالتالى مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

جميع القياسات، بطبيعتها، تقريبية، ودائم ما يكون ليها هامش غلط .   علشان كده، يُعتبر العدد 123.456 بالتقريب  لأى عدد حقيقى فى الفترة :

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{12345\mathit{55}}{10000}, \tfrac{12345\mathit{65}}{10000} \right)&lt;/math&gt;

عند التقريب ل3 اعداد عشرية، أو لأى عدد حقيقى فى الفترة:

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{123456}{1000}, \tfrac{123457}{1000} \right)&lt;/math&gt;

عند إجراء عملية التقريب بعد الرقم العشرى التالت، لازم حذف الاعداد اللى توحى بدقة اكبر من دقة القياس نفسه. وبتتسمما الاعداد المتبقية بالاعداد المعنوية .

زى ، نادر ما ممكن إجراء القياسات باستخدام المسطرة دون هامش غلط لا يقل عن 0.001 [[متر]] . إذا تم قياس أضلاع مستطيل ما على أنها 1.23&amp;nbsp;م و 4.56&amp;nbsp;إذا ضربنا قيمة معينة فى عدد صحيح، مساحة المستطيل تتراوح بين {{Nowrap|5.614591 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} و {{Nowrap|5.603011 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} . ولأن الرقم التانى بعد الفاصلة العشرية غير محفوظ، الاعداد اللى بعد كده  غير ''مهمة'' . لذلك، تُقرّب النتيجة فى العاده ل{{Nowrap|5.61 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bird|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=dOCAixjvUVkC&amp;pg=PA28-IA1|عنوان=Engineering Mathematics|ناشر=Routledge|سنة=2010|طبعة=6th, revised|صفحة=28|isbn=978-1-136-40640-9}}&lt;/ref&gt;

==== نظرية المجموعات ====

الأعداد الحقيقية ليها خاصية مهمة لكن تقنية اوى تسمى خاصية الحد الأعلى الأدنى . ممكن إثبات أن أى حقل كامل ومرتب متماثل مع حقل الأعداد الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Olmsted|الأول=John M. H.|مسار=https://books.google.com/books?id=UitnDwAAQBAJ&amp;pg=PA128|عنوان=The Real Number System|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=2018|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=128–129|isbn=978-0-486-83474-0}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، حقل الأعداد الحقيقية مش حقل مقفول جبرى ، لأنه مافيهوش  حل (بيتسما غالب الجذر التربيعى لسالب واحد ) للمعادلة الجبرية &lt;math&gt; x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
[[ملف:Mandel_zoom_00_mandelbrot_set.jpg|يسار|تصغير|مجموعة ماندلبروت هيا شكل كسرى فى المستوى المركب .]]
بالانتقال لمستوى أعلى من التجريد، ممكن توسيع نطاق الأعداد الحقيقية علشان يشمل الأعداد المركبة . مجموعة الحلول الكاملة لكتير الحدود من الدرجة التانيه أو أعلى ممكن تتضمن  الجذور التربيعية للأعداد السالبة. (مثال على ذلك: &lt;math&gt;x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBădescuCarletti2024&quot;&gt;Bădescu, Lucian; Carletti, Ettore (2024). [https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9 ''Lectures on Geometry'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. p.&amp;nbsp;9. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-031-51414-2|978-3-031-51414-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ) لتمثيل ذلك بسهولة، الجذر التربيعى لـ&amp;nbsp;يُرمز للعدد -1 بالرمز ''i'' ، و هو رمز خصصه [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] وبيتسما الوحدة التخيلية .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، تتكون الأعداد المركبة من كل القيم اللى تأخذ الشكل :

: &lt;math&gt;\,a + b i&lt;/math&gt;

حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان. و للسبب ده ، تُقابل الأعداد المركبة نقاط على المستوى المركب ، و هو فضاء متجهى ذو بُعدين حقيقيين. فى التعبير {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، بيتسما العدد الحقيقى ''a'' الجزء الحقيقى ، وبيتسما ''b'' الجزء التخيلى .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

إذا كان الجزء الحقيقى من عدد مركب هو&amp;nbsp;إذا كان العدد يساوى صفر، فإنه بيتسما عدد تخيلى أو يُشار ليه بأنه ''عدد تخيلى بحت'' ؛ &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; إذا كان الجزء التخيلي&amp;nbsp;إذا كان العدد المركب يساوى صفر، فهو عدد حقيقى. و علشان كده، الأعداد الحقيقية هيا مجموعة جزئية من الأعداد المركبة. إذا كان الجزء الحقيقى والجزء التخيلى من عدد مركب عدد صحيح ، بيتسما  العدد ده  عدد صحيح  غاوسى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Exploring the Gaussian Integers|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Stein|الأول=Robert G.|المجلد=7|العدد=4|صفحات=4–10|doi-broken-date=26 October 2025|دوي=10.1080/00494925.1976.11974454}}&lt;/ref&gt; بيترمز للأعداد المركبة بالرمز {{Math|'''C'''}} أو &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

النظرية الأساسية للجبر تنص على أن الأعداد المركبة تُشكّل حقل مقفول جبرى ، أى أن لكل متعددة حدود ذات معاملات مركبة جذر فى الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gubareni|الأول=Nadiya|مسار=https://books.google.com/books?id=dpoIEQAAQBAJ&amp;pg=PA173|عنوان=Introduction to Modern Algebra and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2021|صفحات=172–173|isbn=978-1-000-20947-1}}&lt;/ref&gt; ومثل الأعداد الحقيقية، تُشكّل الأعداد المركبة حقل كامل ، لكن على عكس الأعداد الحقيقية، فهو غير مُرتب .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rana|الأول=Inder K.|مسار=https://books.google.com/books?id=CIsOVPm6zE8C&amp;pg=PA327|عنوان=From Numbers to Analysis|ناشر=World Scientific|سنة=1998|صفحة=327|isbn=978-981-02-3304-4}}&lt;/ref&gt; أى أنه مافيش معنى مُتّسق يُمكن إسناده لالقول بأن ''i'' اكبر من&amp;nbsp;1، ومافيش أى معنى فى القول بأن ''i'' أقل من&amp;nbsp;1. من الناحية الفنية، تفتقر الأعداد المركبة لترتيب كلى يتوافق مع عمليات المجال .

التحليل المركب هو فرع من فروع التحليل الرياضى بيراعى بدراسة دوال الأعداد المركبة. و هو مفيد فى حل المسائل الفيزيائية، وبيستخدم على نطاق واسع فى الرياضيات الحديثة والهندسة و العلوم. ومن أمثلة تطبيقاته: ديناميكا الموائع ، ونظرية التحكم ، ومعالجة الإشارات ، ونظرية الأعداد، وحل المعادلات التفاضلية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kreyszig|الأول=Erwin|مسار=https://books.google.com/books?id=IE5aEQAAQBAJ&amp;pg=PA647|عنوان=Advanced Engineering Mathematics, International Adaptation|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2025|صفحة=647|وصلة مؤلف=Erwin Kreyszig|isbn=978-1-394-31946-6}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان الأعداد المركبة تُشكل جانب أساسى من [[الميكانيكا الكميه|ميكانيكا الكم]] ؛ علشان  مش ممكن صياغتها باستخدام الأعداد الحقيقية بس.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Quantum Mechanics Must Be Complex|صحيفة=Physics|مسار=https://physics.aps.org/articles/v15/7|مؤلف=Avella|الأول=Alessio|تاريخ=January 24, 2022|ناشر=American Physical Society|المجلد=15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104125410/https://physics.aps.org/articles/v15/7|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22|hdl-access=free|بيب_كود=2022PhyOJ..15....7A|hdl=11696/75499|دوي=10.1103/Physics.15.7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( مثل تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، فى كتير من الأحيان، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الأعداد الجبرية و مش النسبية وا لمتسامية ===
[[Algebraic number|الأعداد الجبرية]] هيا اللى تمثل حل لمعادلة متعددة الحدود ذات معاملات صحيحة. بتتسمما الأعداد الحقيقية غير النسبية بالأعداد [[Irrational number|غير النسبية]] . أما الأعداد المركبة غير الجبرية فبتتسمما [[Transcendental number|بالأعداد المتسامية]] .  وبتتسمما الأعداد الجبرية اللى تمثل حل لمعادلة [[Monic polynomial|متعددة الحدود أحادية المعامل]] ذات معاملات صحيحة [[Algebraic integer|بالأعداد الجبرية الصحيحة]] .

=== الفترات و الفترات الأسية ===
الدورة هيا عدد مركب ممكن التعبير عنه كتكامل لدالة جبرية على مجال جبرى. الدورات هيا فئة من الأعداد تشمل، مع الأعداد الجبرية، كتير من الثوابت الرياضية المعروفة زى [[باى (رياضيات)|العدد ''π'']] . تشكل مجموعة الدورات حلقة قابلة للعد، وتربط بين الأعداد الجبرية و الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|last=Kontsevich|first=Maxim|title=Periods|date=2001|journal=Mathematics Unlimited — 2001 and Beyond|pages=771–808|editor1-last=Engquist|editor1-link=Björn Engquist|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-56478-9_39|accessdate=2024-09-22|place=Berlin, Heidelberg|publisher=Springer|language=en|DOI=10.1007/978-3-642-56478-9_39|ISBN=978-3-642-56478-9|last2=Zagier|first2=Don|editor2-last=Schmid|editor2-first=Wilfried|editor2-link=Wilfried Schmid}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Algebraic Period|مسار=https://mathworld.wolfram.com/AlgebraicPeriod.html|تاريخ-الوصول=2024-09-22|صحيفة=mathworld.wolfram.com|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en}}&lt;/ref&gt;  ممكن توسيع نطاق الدورات بالسماح للدالة المُكاملة بأن تكون حاصل ضرب دالة جبرية فى أسّ دالة جبرية تانيه. وده يُعطى حلقة قابلة للعد تانيه: الدورات الأسية. كلٌّ من العدد &lt;i id=&quot;mwBko&quot;&gt;e وثابت أويلر دورات أسية.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's constant: Euler's work and modern developments|صحيفة=Bulletin of the American Mathematical Society|مؤلف=Lagarias|الأول=Jeffrey C.|تاريخ=19 July 2013|المجلد=50|العدد=4|صفحات=527–628|issn=0273-0979|أرخايف=1303.1856|دوي=10.1090/S0273-0979-2013-01423-X}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للإنشاء ===

انطلاق من المسائل الكلاسيكية المتعلقة بالإنشاءات باستخدام المسطرة والفرجار ، بتتعرف الأعداد القابلة للإنشاء بأنها تلك الأعداد المركبة اللى ممكن إنشاء جزئيها الحقيقى والتخيلى باستخدام المسطرة والفرجار، بدايه من قطعة مستقيمة معطاة طولها وحدة واحدة، فى عدد محدود من الخطوات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vazzana|الأول=Anthony|مسار=https://books.google.com/books?id=yJ7SBQAAQBAJ&amp;pg=PA100|عنوان=Introduction to Number Theory|ناشر=CRC Press|سنة=2007|سلسلة=Textbooks in Mathematics|صفحة=100|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Erickson|مؤلف3=Garth|الأول2=Martin|الأول3=David|isbn=978-1-58488-938-0}}&lt;/ref&gt; ومن المواضيع اللى ليها صله أعداد الأوريغامى ، هيا نقاط تُنشأ بطى الورق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hull|الأول=Thomas C.|مسار=https://books.google.com/books?id=LdX7DwAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Origametry: Mathematical Methods in Paper Folding|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2020|صفحات=48–57|isbn=978-1-108-47872-4}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للحساب ===

'''العدد القابل للحساب''' ، المعروف كمان ''بالعدد التكراري'' ، هو عدد حقيقى توجد له [[الجوريزم|خوارزمية]] ، عند إدخال عدد موجب ''n'' ، بتنتج أول ''n'' خانة من تمثيله العشرى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On computable numbers, with an application to the Druckproblem|صحيفة=Theoretical Computer Science|مؤلف=Berthelette|الأول=Sophie|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=29 June 2024|ناشر=Elsevier|المجلد=1002|مؤلف2=Brassard|مؤلف3=Coiteux-Roy|الأول2=Gilles|الأول3=Xavier|دوي=10.1016/j.tcs.2024.114573}}&lt;/ref&gt; ممكن تقديم تعريفات مكافئة باستخدام الدوال التكرارية μ ، أو آلات تورينج ، أو حساب λ .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Stanford Encyclopedia of Philosophy|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/computability/|تاريخ-الوصول=2025-10-27|مؤلف=Immerman|الأول=Neil|تاريخ=October 18, 2021|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2021|الفصل=Computability and Complexity}}&lt;/ref&gt; الأعداد القابلة للحساب مستقرة لجميع العمليات الحسابية المعتادة، بما فيها حساب جذور كتير الحدود ، وبالتالى تُشكل حقل حقيقى مقفول فيه الأعداد الجبرية الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pour-El|الأول=Marian B.|مسار=https://books.google.com/books?id=9jMoDgAAQBAJ&amp;pg=PA44|عنوان=Computability in Analysis and Physics|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2017|سلسلة=Perspectives in Logic|المجلد=1|صفحة=44|مؤلف2=Richards|الأول2=J. Ian|isbn=978-1-107-16844-2}}&lt;/ref&gt;

يمكن اعتبار الأعداد القابلة للحساب يعتبر الأعداد الحقيقية اللى ممكن تمثيلها بدقة فى الكومبيوتر: يُمثَّل العدد القابل للحساب بدقة باعداده الأولى وبرنامج لحساب الاعداد اللاحقة. رغم ده ، نادر ما بتستعمل الأعداد القابلة للحساب عملى.  واحد من الأسباب هو عدم وجود خوارزمية لاختبار تساوى عددين قابلين للحساب. بتعبير أدق،  مش ممكن توجد خوارزمية تأخذ أى عدد قابل للحساب كمدخل، وتُقرر فى كل حالة اذا كان  العدد ده  يساوى صفر أم لا.

مجموعة الأعداد القابلة للحساب ليها نفس عدد عناصر مجموعة الأعداد الطبيعية. لذلك، معظم الأعداد الحقيقية غير قابلة للحساب. بس، صعب اوى إيجاد عدد حقيقى غير قابل للحساب بشكل صريح.

== امتدادات المفهوم ==

=== الأعداد ''p'' -adic ===
 تمتد تمثيلات الأعداد ''p'' -adic لما لا نهاية على يسار الفاصلة العشرية، تمام زى ما هو الحال مع الأعداد الحقيقية. نظام العد الناتج بيعتمد على [[Radix|الأساس]] المستخدم للاعداد: أى أساس ممكن، لكن أساس [[عدد اولى|الأعداد الأولية]] يوفر احسن الخصايص الرياضية. تحتوى مجموعة الأعداد ''p'' -adic على الأعداد النسبية،   لكن لا تنتمى لمجموعة الأعداد المركبة.

عناصر حقل الدوال الجبرية على حقل منتهٍ تتشابه مع الأعداد الجبرية فى كتير من الخصايص (انظر: تشبيه حقل الدوال ). و علشان كده ، فى الغالب   يعتبرها علما نظرية الأعداد أعدادًا. وتلعب الأعداد ''p'' -adic دور مهم فى ده التشبيه.

=== أعداد فائقة التعقيد ===

يمكن بناء أنظمة عددية ذات أبعاد أعلى من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; بطريقة تعمم بناء الأعداد المركبة. بتتسمما أحيان بالأعداد فائقة التعقيد ، هيا لا تُدرج ضمن مجموعة الأعداد المركبة. وتشمل دى الأعداد الرباعية (الكواترنيونات) . &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; ، اللى قدمها السير [[وليم روان هاملتون|ويليام روان هاميلتون]] ، اللى لا تكون فيها عملية الضرب تبديلية ؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Tragic Downfall and Peculiar Revival of Quaternions|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Brezov|الأول=Danail|سنة=2025|المجلد=13|العدد=4|صفحة=637|دوي=10.3390/math13040637|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; الأوكتونيونات &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; ، حيث لا تكون عملية الضرب تجميعية و كونها غير تبديلية؛ &lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;/ref&gt; والسيدنيونات &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; حيث لا يكون الضرب بديل ، ولا تجميعى ولا تبديلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neto|الأول=Manoel Ferreira Borges|مسار=https://books.google.com/books?id=3Be_EAAAQBAJ&amp;pg=PA56|عنوان=Hypercomplex: Trends for a Mathematical Foundation|ناشر=Editora Appris|سنة=2023|صفحات=55–56|مؤلف2=Marão|الأول2=José|isbn=978-65-250-4443-9}}&lt;/ref&gt; تتضمن الأعداد فائقة التعقيد وحدة حقيقية واحدة و &lt;math&gt;2^n-1&lt;/math&gt; الوحدات التخيلية، حيث ''n'' عدد صحيح غير سالب. زى ، ممكن تمثيل الكواترنيونات عموم باستخدام الشكل التالي:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j +d\,\mathbf k,&lt;/math&gt;

المعاملات {{Mvar|a}} و {{Mvar|b}} و {{Mvar|c}} و {{Mvar|d}} هيا أعداد حقيقية، و {{Math|'''i''', '''j'''}} و {{Math|'''k'''}} هيا 3 وحدات تخيلية مختلفة.&lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFYefremov2019&quot;&gt;Yefremov, Alexander P. (2019). [https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8 ''The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course'']. Cambridge Scholars Publishing. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8–&lt;/span&gt;11. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-5275-3292-2|978-1-5275-3292-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

كل نظام أعداد فائق التعقيد هو مجموعة جزئية من نظام الأعداد فائق التعقيد اللى بعد كده   ليه الأبعاد المزدوجة،  اللى يتم الحصول عليه عبر بناء كايلي-ديكسون .&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot; /&gt; زى ، الكواترنيونات رباعية الأبعاد &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; هيا مجموعة فرعية من الأوكتونيونات ذات الأبعاد الثمانية &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; اللى بدورها تشكل مجموعة فرعية من السيدنيونات ذات الأبعاد الستة عشر &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; ، هيا بدورها مجموعة فرعية من المثلثات ذات الأبعاد 32 &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; و ل''ما لا نهاية'' مع &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد، حيث ''n'' أى عدد صحيح غير سالب. وبإضافة الأعداد المركبة و الحقيقية ومجموعاتها الجزئية، ممكن التعبير  عن ده رمزى على النحو التالي:&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hypercomplex Numbers—A Tool for Enhanced Efficiency and Intelligence in Digital Signal Processing|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Valkova-Jarvis|الأول=Zlatka|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2025|المجلد=13|العدد=3|صفحة=504|مؤلف2=Nenova|مؤلف3=Mihaylova|الأول2=Maria|الأول3=Dimitriya|دوي=10.3390/math13030504|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C} \subset \mathbb{H} \subset \mathbb{O} \subset \mathbb{S} \subset \mathbb{T} \subset \cdots&lt;/math&gt;

أو بدل ده ، بدءاً من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; اللى لا فيها وحدات مركبة، ممكن التعبير  عن ده على النحو التالي:

: &lt;math&gt;\mathcal C_0 \subset \mathcal C_1 \subset \mathcal C_2 \subset \mathcal C_3 \subset \mathcal C_4 \subset \mathcal C_5 \subset \cdots \subset \mathcal C_n&lt;/math&gt;

مع &lt;math&gt;\mathcal C_n&lt;/math&gt; فيه &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد.&lt;ref name=&quot;Saniga&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Cayley-Dickson Algebras to Combinatorial Grassmannians|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Saniga|الأول=Metod|تاريخ=2015|ناشر=MDPI AG|المجلد=3|العدد=4|صفحات=1192–1221|مؤلف2=Holweck|مؤلف3=Pracna|issn=2227-7390|الأول2=Frédéric|الأول3=Petr|أرخايف=1405.6888|دوي=10.3390/math3041192|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الرباعية أثبتت فائدتها الكبيرة فى حساب الدوران فى 3 أبعاد. زى ، بتستعمل فى أنظمة التحكم للصواريخ والطيارات، كمان فى الروبوتات، والتصوير الكومبيوتري، والملاحة، والرسوم المتحركة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = The many modern uses of quaternions
| first = Peter
| last = Lynch
| date = 4 October 2018
| work = The Irish Times
| url = https://www.irishtimes.com/news/science/the-many-modern-uses-of-quaternions-1.3642385
| accessdate = 2025-10-22
}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان للأعداد الثمانية صلة نظرية أعمق بالفيزياء،بالخصوص فى نظرية الأوتار ، ونظرية إم، والجاذبية الفائقة .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Peculiar Math That Could Underlie the Laws of Nature|مسار=https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=Quanta Magazine|تاريخ=20 July 2018|مؤلف=Wolchover|الأول=Natalie|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321075337/https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الأرشيف=21 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== أعداد لا نهائية ===
للتعامل مع المجموعات غير المنتهية، تم تعميم الأعداد الطبيعية لتشمل الأعداد الترتيبية و الأعداد الأصلية .  بتتحدد الأعداد الترتيبية ترتيب المجموعة، فى الوقت نفسه  بتتحدد الأعداد الأصلية حجمها. أما بالنسبة للمجموعات المنتهية، ف الأعداد الترتيبية و الأصلية مرادفة للأعداد الطبيعية. فى حالة المجموعات غير المنتهية، يقابل كتير من الأعداد الترتيبية نفس العدد الأصلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA99|عنوان=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific|سنة=2022|سلسلة=World Scientific Series In Information Studies|المجلد=12|isbn=978-981-123-685-3}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>niy1oedxe5ru52ogz801sp7pa94x9kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024433</id>
      <parentid>13024432</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحيان  ←  ساعات  (6)، عام 1 ← سنة 1 (2)، فى ذلك الوقت ←  ساعتها ،  مثل  ←  زى ،  ل  ←  ل (2)، وبالتالى ← و علشان كده (4)،  ]] ← ]]، (التى  ← (اللى  (2)،  وفى  ←  و فى  (2)، فى كتير من الأحيان ← ساعات كتير،  أى أن  ←  يعنى  (2)</comment>
      <origin>13024433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142649" sha1="0h6m40q873c5lhazx4t6uvr8qfcd49e" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the ]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، يعنى كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، و علشان كده مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

جميع القياسات، بطبيعتها، تقريبية، ودائم ما يكون ليها هامش غلط .   علشان كده، يُعتبر العدد 123.456 بالتقريب  لأى عدد حقيقى فى الفترة :

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{12345\mathit{55}}{10000}, \tfrac{12345\mathit{65}}{10000} \right)&lt;/math&gt;

عند التقريب ل3 اعداد عشرية، أو لأى عدد حقيقى فى الفترة:

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{123456}{1000}, \tfrac{123457}{1000} \right)&lt;/math&gt;

عند إجراء عملية التقريب بعد الرقم العشرى التالت، لازم حذف الاعداد اللى توحى بدقة اكبر من دقة القياس نفسه. وبتتسمما الاعداد المتبقية بالاعداد المعنوية .

زى ، نادر ما ممكن إجراء القياسات باستخدام المسطرة دون هامش غلط لا يقل عن 0.001 [[متر]] . إذا تم قياس أضلاع مستطيل ما على أنها 1.23&amp;nbsp;م و 4.56&amp;nbsp;إذا ضربنا قيمة معينة فى عدد صحيح، مساحة المستطيل تتراوح بين {{Nowrap|5.614591 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} و {{Nowrap|5.603011 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} . ولأن الرقم التانى بعد الفاصلة العشرية غير محفوظ، الاعداد اللى بعد كده  غير ''مهمة'' . لذلك، تُقرّب النتيجة فى العاده ل{{Nowrap|5.61 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bird|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=dOCAixjvUVkC&amp;pg=PA28-IA1|عنوان=Engineering Mathematics|ناشر=Routledge|سنة=2010|طبعة=6th, revised|صفحة=28|isbn=978-1-136-40640-9}}&lt;/ref&gt;

==== نظرية المجموعات ====

الأعداد الحقيقية ليها خاصية مهمة لكن تقنية اوى تسمى خاصية الحد الأعلى الأدنى . ممكن إثبات أن أى حقل كامل ومرتب متماثل مع حقل الأعداد الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Olmsted|الأول=John M. H.|مسار=https://books.google.com/books?id=UitnDwAAQBAJ&amp;pg=PA128|عنوان=The Real Number System|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=2018|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=128–129|isbn=978-0-486-83474-0}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، حقل الأعداد الحقيقية مش حقل مقفول جبرى ، لأنه مافيهوش  حل (بيتسما غالب الجذر التربيعى لسالب واحد ) للمعادلة الجبرية &lt;math&gt; x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
[[ملف:Mandel_zoom_00_mandelbrot_set.jpg|يسار|تصغير|مجموعة ماندلبروت هيا شكل كسرى فى المستوى المركب .]]
بالانتقال لمستوى أعلى من التجريد، ممكن توسيع نطاق الأعداد الحقيقية علشان يشمل الأعداد المركبة . مجموعة الحلول الكاملة لكتير الحدود من الدرجة التانيه أو أعلى ممكن تتضمن  الجذور التربيعية للأعداد السالبة. (مثال على ذلك: &lt;math&gt;x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBădescuCarletti2024&quot;&gt;Bădescu, Lucian; Carletti, Ettore (2024). [https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9 ''Lectures on Geometry'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. p.&amp;nbsp;9. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-031-51414-2|978-3-031-51414-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ) لتمثيل ذلك بسهولة، الجذر التربيعى لـ&amp;nbsp;يُرمز للعدد -1 بالرمز ''i'' ، و هو رمز خصصه [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] وبيتسما الوحدة التخيلية .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، تتكون الأعداد المركبة من كل القيم اللى تأخذ الشكل :

: &lt;math&gt;\,a + b i&lt;/math&gt;

حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان. و للسبب ده ، تُقابل الأعداد المركبة نقاط على المستوى المركب ، و هو فضاء متجهى ذو بُعدين حقيقيين. فى التعبير {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، بيتسما العدد الحقيقى ''a'' الجزء الحقيقى ، وبيتسما ''b'' الجزء التخيلى .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

إذا كان الجزء الحقيقى من عدد مركب هو&amp;nbsp;إذا كان العدد يساوى صفر، فإنه بيتسما عدد تخيلى أو يُشار ليه بأنه ''عدد تخيلى بحت'' ؛ &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; إذا كان الجزء التخيلي&amp;nbsp;إذا كان العدد المركب يساوى صفر، فهو عدد حقيقى. و علشان كده، الأعداد الحقيقية هيا مجموعة جزئية من الأعداد المركبة. إذا كان الجزء الحقيقى والجزء التخيلى من عدد مركب عدد صحيح ، بيتسما  العدد ده  عدد صحيح  غاوسى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Exploring the Gaussian Integers|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Stein|الأول=Robert G.|المجلد=7|العدد=4|صفحات=4–10|doi-broken-date=26 October 2025|دوي=10.1080/00494925.1976.11974454}}&lt;/ref&gt; بيترمز للأعداد المركبة بالرمز {{Math|'''C'''}} أو &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

النظرية الأساسية للجبر تنص على أن الأعداد المركبة تُشكّل حقل مقفول جبرى ، يعنى لكل متعددة حدود ذات معاملات مركبة جذر فى الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gubareni|الأول=Nadiya|مسار=https://books.google.com/books?id=dpoIEQAAQBAJ&amp;pg=PA173|عنوان=Introduction to Modern Algebra and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2021|صفحات=172–173|isbn=978-1-000-20947-1}}&lt;/ref&gt; ومثل الأعداد الحقيقية، تُشكّل الأعداد المركبة حقل كامل ، لكن على عكس الأعداد الحقيقية، فهو غير مُرتب .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rana|الأول=Inder K.|مسار=https://books.google.com/books?id=CIsOVPm6zE8C&amp;pg=PA327|عنوان=From Numbers to Analysis|ناشر=World Scientific|سنة=1998|صفحة=327|isbn=978-981-02-3304-4}}&lt;/ref&gt; أى أنه مافيش معنى مُتّسق يُمكن إسناده لالقول بأن ''i'' اكبر من&amp;nbsp;1، ومافيش أى معنى فى القول بأن ''i'' أقل من&amp;nbsp;1. من الناحية الفنية، تفتقر الأعداد المركبة لترتيب كلى يتوافق مع عمليات المجال .

التحليل المركب هو فرع من فروع التحليل الرياضى بيراعى بدراسة دوال الأعداد المركبة. و هو مفيد فى حل المسائل الفيزيائية، وبيستخدم على نطاق واسع فى الرياضيات الحديثة والهندسة و العلوم. ومن أمثلة تطبيقاته: ديناميكا الموائع ، ونظرية التحكم ، ومعالجة الإشارات ، ونظرية الأعداد، وحل المعادلات التفاضلية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kreyszig|الأول=Erwin|مسار=https://books.google.com/books?id=IE5aEQAAQBAJ&amp;pg=PA647|عنوان=Advanced Engineering Mathematics, International Adaptation|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2025|صفحة=647|وصلة مؤلف=Erwin Kreyszig|isbn=978-1-394-31946-6}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان الأعداد المركبة تُشكل جانب أساسى من [[الميكانيكا الكميه|ميكانيكا الكم]] ؛ علشان  مش ممكن صياغتها باستخدام الأعداد الحقيقية بس.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Quantum Mechanics Must Be Complex|صحيفة=Physics|مسار=https://physics.aps.org/articles/v15/7|مؤلف=Avella|الأول=Alessio|تاريخ=January 24, 2022|ناشر=American Physical Society|المجلد=15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104125410/https://physics.aps.org/articles/v15/7|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22|hdl-access=free|بيب_كود=2022PhyOJ..15....7A|hdl=11696/75499|دوي=10.1103/Physics.15.7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( زى تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، ساعات كتير، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الأعداد الجبرية و مش النسبية وا لمتسامية ===
[[Algebraic number|الأعداد الجبرية]] هيا اللى تمثل حل لمعادلة متعددة الحدود ذات معاملات صحيحة. بتتسمما الأعداد الحقيقية غير النسبية بالأعداد [[Irrational number|غير النسبية]] . أما الأعداد المركبة غير الجبرية فبتتسمما [[Transcendental number|بالأعداد المتسامية]] .  وبتتسمما الأعداد الجبرية اللى تمثل حل لمعادلة [[Monic polynomial|متعددة الحدود أحادية المعامل]] ذات معاملات صحيحة [[Algebraic integer|بالأعداد الجبرية الصحيحة]] .

=== الفترات و الفترات الأسية ===
الدورة هيا عدد مركب ممكن التعبير عنه كتكامل لدالة جبرية على مجال جبرى. الدورات هيا فئة من الأعداد تشمل، مع الأعداد الجبرية، كتير من الثوابت الرياضية المعروفة زى [[باى (رياضيات)|العدد ''π'']] . تشكل مجموعة الدورات حلقة قابلة للعد، وتربط بين الأعداد الجبرية و الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|last=Kontsevich|first=Maxim|title=Periods|date=2001|journal=Mathematics Unlimited — 2001 and Beyond|pages=771–808|editor1-last=Engquist|editor1-link=Björn Engquist|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-56478-9_39|accessdate=2024-09-22|place=Berlin, Heidelberg|publisher=Springer|language=en|DOI=10.1007/978-3-642-56478-9_39|ISBN=978-3-642-56478-9|last2=Zagier|first2=Don|editor2-last=Schmid|editor2-first=Wilfried|editor2-link=Wilfried Schmid}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Algebraic Period|مسار=https://mathworld.wolfram.com/AlgebraicPeriod.html|تاريخ-الوصول=2024-09-22|صحيفة=mathworld.wolfram.com|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en}}&lt;/ref&gt;  ممكن توسيع نطاق الدورات بالسماح للدالة المُكاملة بأن تكون حاصل ضرب دالة جبرية فى أسّ دالة جبرية تانيه. وده يُعطى حلقة قابلة للعد تانيه: الدورات الأسية. كلٌّ من العدد &lt;i id=&quot;mwBko&quot;&gt;e وثابت أويلر دورات أسية.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's constant: Euler's work and modern developments|صحيفة=Bulletin of the American Mathematical Society|مؤلف=Lagarias|الأول=Jeffrey C.|تاريخ=19 July 2013|المجلد=50|العدد=4|صفحات=527–628|issn=0273-0979|أرخايف=1303.1856|دوي=10.1090/S0273-0979-2013-01423-X}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للإنشاء ===

انطلاق من المسائل الكلاسيكية المتعلقة بالإنشاءات باستخدام المسطرة والفرجار ، بتتعرف الأعداد القابلة للإنشاء بأنها تلك الأعداد المركبة اللى ممكن إنشاء جزئيها الحقيقى والتخيلى باستخدام المسطرة والفرجار، بدايه من قطعة مستقيمة معطاة طولها وحدة واحدة، فى عدد محدود من الخطوات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vazzana|الأول=Anthony|مسار=https://books.google.com/books?id=yJ7SBQAAQBAJ&amp;pg=PA100|عنوان=Introduction to Number Theory|ناشر=CRC Press|سنة=2007|سلسلة=Textbooks in Mathematics|صفحة=100|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Erickson|مؤلف3=Garth|الأول2=Martin|الأول3=David|isbn=978-1-58488-938-0}}&lt;/ref&gt; ومن المواضيع اللى ليها صله أعداد الأوريغامى ، هيا نقاط تُنشأ بطى الورق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hull|الأول=Thomas C.|مسار=https://books.google.com/books?id=LdX7DwAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Origametry: Mathematical Methods in Paper Folding|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2020|صفحات=48–57|isbn=978-1-108-47872-4}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للحساب ===

'''العدد القابل للحساب''' ، المعروف كمان ''بالعدد التكراري'' ، هو عدد حقيقى توجد له [[الجوريزم|خوارزمية]] ، عند إدخال عدد موجب ''n'' ، بتنتج أول ''n'' خانة من تمثيله العشرى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On computable numbers, with an application to the Druckproblem|صحيفة=Theoretical Computer Science|مؤلف=Berthelette|الأول=Sophie|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=29 June 2024|ناشر=Elsevier|المجلد=1002|مؤلف2=Brassard|مؤلف3=Coiteux-Roy|الأول2=Gilles|الأول3=Xavier|دوي=10.1016/j.tcs.2024.114573}}&lt;/ref&gt; ممكن تقديم تعريفات مكافئة باستخدام الدوال التكرارية μ ، أو آلات تورينج ، أو حساب λ .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Stanford Encyclopedia of Philosophy|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/computability/|تاريخ-الوصول=2025-10-27|مؤلف=Immerman|الأول=Neil|تاريخ=October 18, 2021|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2021|الفصل=Computability and Complexity}}&lt;/ref&gt; الأعداد القابلة للحساب مستقرة لجميع العمليات الحسابية المعتادة، بما فيها حساب جذور كتير الحدود ، و علشان كده تُشكل حقل حقيقى مقفول فيه الأعداد الجبرية الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pour-El|الأول=Marian B.|مسار=https://books.google.com/books?id=9jMoDgAAQBAJ&amp;pg=PA44|عنوان=Computability in Analysis and Physics|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2017|سلسلة=Perspectives in Logic|المجلد=1|صفحة=44|مؤلف2=Richards|الأول2=J. Ian|isbn=978-1-107-16844-2}}&lt;/ref&gt;

يمكن اعتبار الأعداد القابلة للحساب يعتبر الأعداد الحقيقية اللى ممكن تمثيلها بدقة فى الكومبيوتر: يُمثَّل العدد القابل للحساب بدقة باعداده الأولى وبرنامج لحساب الاعداد اللاحقة. رغم ده ، نادر ما بتستعمل الأعداد القابلة للحساب عملى.  واحد من الأسباب هو عدم وجود خوارزمية لاختبار تساوى عددين قابلين للحساب. بتعبير أدق،  مش ممكن توجد خوارزمية تأخذ أى عدد قابل للحساب كمدخل، وتُقرر فى كل حالة اذا كان  العدد ده  يساوى صفر أم لا.

مجموعة الأعداد القابلة للحساب ليها نفس عدد عناصر مجموعة الأعداد الطبيعية. لذلك، معظم الأعداد الحقيقية غير قابلة للحساب. بس، صعب اوى إيجاد عدد حقيقى غير قابل للحساب بشكل صريح.

== امتدادات المفهوم ==

=== الأعداد ''p'' -adic ===
 تمتد تمثيلات الأعداد ''p'' -adic لما لا نهاية على يسار الفاصلة العشرية، تمام زى ما هو الحال مع الأعداد الحقيقية. نظام العد الناتج بيعتمد على [[Radix|الأساس]] المستخدم للاعداد: أى أساس ممكن، لكن أساس [[عدد اولى|الأعداد الأولية]] يوفر احسن الخصايص الرياضية. تحتوى مجموعة الأعداد ''p'' -adic على الأعداد النسبية،   لكن لا تنتمى لمجموعة الأعداد المركبة.

عناصر حقل الدوال الجبرية على حقل منتهٍ تتشابه مع الأعداد الجبرية فى كتير من الخصايص (انظر: تشبيه حقل الدوال ). و علشان كده ، فى الغالب   يعتبرها علما نظرية الأعداد أعدادًا. وتلعب الأعداد ''p'' -adic دور مهم فى ده التشبيه.

=== أعداد فائقة التعقيد ===

يمكن بناء أنظمة عددية ذات أبعاد أعلى من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; بطريقة تعمم بناء الأعداد المركبة. بتتسمما ساعات بالأعداد فائقة التعقيد ، هيا لا تُدرج ضمن مجموعة الأعداد المركبة. وتشمل دى الأعداد الرباعية (الكواترنيونات) . &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; ، اللى قدمها السير [[وليم روان هاملتون|ويليام روان هاميلتون]] ، اللى لا تكون فيها عملية الضرب تبديلية ؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Tragic Downfall and Peculiar Revival of Quaternions|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Brezov|الأول=Danail|سنة=2025|المجلد=13|العدد=4|صفحة=637|دوي=10.3390/math13040637|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; الأوكتونيونات &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; ، حيث لا تكون عملية الضرب تجميعية و كونها غير تبديلية؛ &lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;/ref&gt; والسيدنيونات &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; حيث لا يكون الضرب بديل ، ولا تجميعى ولا تبديلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neto|الأول=Manoel Ferreira Borges|مسار=https://books.google.com/books?id=3Be_EAAAQBAJ&amp;pg=PA56|عنوان=Hypercomplex: Trends for a Mathematical Foundation|ناشر=Editora Appris|سنة=2023|صفحات=55–56|مؤلف2=Marão|الأول2=José|isbn=978-65-250-4443-9}}&lt;/ref&gt; تتضمن الأعداد فائقة التعقيد وحدة حقيقية واحدة و &lt;math&gt;2^n-1&lt;/math&gt; الوحدات التخيلية، حيث ''n'' عدد صحيح غير سالب. زى ، ممكن تمثيل الكواترنيونات عموم باستخدام الشكل التالي:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j +d\,\mathbf k,&lt;/math&gt;

المعاملات {{Mvar|a}} و {{Mvar|b}} و {{Mvar|c}} و {{Mvar|d}} هيا أعداد حقيقية، و {{Math|'''i''', '''j'''}} و {{Math|'''k'''}} هيا 3 وحدات تخيلية مختلفة.&lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFYefremov2019&quot;&gt;Yefremov, Alexander P. (2019). [https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8 ''The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course'']. Cambridge Scholars Publishing. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8–&lt;/span&gt;11. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-5275-3292-2|978-1-5275-3292-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

كل نظام أعداد فائق التعقيد هو مجموعة جزئية من نظام الأعداد فائق التعقيد اللى بعد كده   ليه الأبعاد المزدوجة،  اللى يتم الحصول عليه عبر بناء كايلي-ديكسون .&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot; /&gt; زى ، الكواترنيونات رباعية الأبعاد &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; هيا مجموعة فرعية من الأوكتونيونات ذات الأبعاد الثمانية &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; اللى بدورها تشكل مجموعة فرعية من السيدنيونات ذات الأبعاد الستة عشر &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; ، هيا بدورها مجموعة فرعية من المثلثات ذات الأبعاد 32 &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; و ل''ما لا نهاية'' مع &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد، حيث ''n'' أى عدد صحيح غير سالب. وبإضافة الأعداد المركبة و الحقيقية ومجموعاتها الجزئية، ممكن التعبير  عن ده رمزى على النحو التالي:&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hypercomplex Numbers—A Tool for Enhanced Efficiency and Intelligence in Digital Signal Processing|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Valkova-Jarvis|الأول=Zlatka|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2025|المجلد=13|العدد=3|صفحة=504|مؤلف2=Nenova|مؤلف3=Mihaylova|الأول2=Maria|الأول3=Dimitriya|دوي=10.3390/math13030504|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C} \subset \mathbb{H} \subset \mathbb{O} \subset \mathbb{S} \subset \mathbb{T} \subset \cdots&lt;/math&gt;

أو بدل ده ، بدءاً من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; اللى لا فيها وحدات مركبة، ممكن التعبير  عن ده على النحو التالي:

: &lt;math&gt;\mathcal C_0 \subset \mathcal C_1 \subset \mathcal C_2 \subset \mathcal C_3 \subset \mathcal C_4 \subset \mathcal C_5 \subset \cdots \subset \mathcal C_n&lt;/math&gt;

مع &lt;math&gt;\mathcal C_n&lt;/math&gt; فيه &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد.&lt;ref name=&quot;Saniga&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Cayley-Dickson Algebras to Combinatorial Grassmannians|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Saniga|الأول=Metod|تاريخ=2015|ناشر=MDPI AG|المجلد=3|العدد=4|صفحات=1192–1221|مؤلف2=Holweck|مؤلف3=Pracna|issn=2227-7390|الأول2=Frédéric|الأول3=Petr|أرخايف=1405.6888|دوي=10.3390/math3041192|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الرباعية أثبتت فائدتها الكبيرة فى حساب الدوران فى 3 أبعاد. زى ، بتستعمل فى أنظمة التحكم للصواريخ والطيارات، كمان فى الروبوتات، والتصوير الكومبيوتري، والملاحة، والرسوم المتحركة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = The many modern uses of quaternions
| first = Peter
| last = Lynch
| date = 4 October 2018
| work = The Irish Times
| url = https://www.irishtimes.com/news/science/the-many-modern-uses-of-quaternions-1.3642385
| accessdate = 2025-10-22
}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان للأعداد الثمانية صلة نظرية أعمق بالفيزياء،بالخصوص فى نظرية الأوتار ، ونظرية إم، والجاذبية الفائقة .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Peculiar Math That Could Underlie the Laws of Nature|مسار=https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=Quanta Magazine|تاريخ=20 July 2018|مؤلف=Wolchover|الأول=Natalie|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321075337/https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الأرشيف=21 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== أعداد لا نهائية ===
للتعامل مع المجموعات غير المنتهية، تم تعميم الأعداد الطبيعية لتشمل الأعداد الترتيبية و الأعداد الأصلية .  بتتحدد الأعداد الترتيبية ترتيب المجموعة، فى الوقت نفسه  بتتحدد الأعداد الأصلية حجمها. أما بالنسبة للمجموعات المنتهية، ف الأعداد الترتيبية و الأصلية مرادفة للأعداد الطبيعية. فى حالة المجموعات غير المنتهية، يقابل كتير من الأعداد الترتيبية نفس العدد الأصلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA99|عنوان=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific|سنة=2022|سلسلة=World Scientific Series In Information Studies|المجلد=12|isbn=978-981-123-685-3}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>0h6m40q873c5lhazx4t6uvr8qfcd49e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024434</id>
      <parentid>13024433</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T14:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] ← ]]</comment>
      <origin>13024434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142648" sha1="exjto9uao76jncn94rkstt3oxg9v2nu" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
[[ملف:NumberSetinR2.svg|تصغير|احتواء المجموعات بين [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (ℕ), the]]
'''العدد''' هو كائن رياضى بيستخدم للعد [[قياس|والقياس]] والترميز . أبسط الأمثلة عليه هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] : 1، 2، 3، 4، 5، وهكذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=number, n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129082|لغة=en-GB|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004081907/http://www.oed.com/view/Entry/129082|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الفردية فى اللغة المنطوقة أو المكتوبة باستخدام كلمات الأعداد ، أو برموز مخصصة بتتسمما '''''الاعداد''''' ؛ زى ، &quot; واحد من عشر&quot; كلمة عددية و&quot;11&quot; هو الرقم المقابل لها. ولأن قائمة الرموز اللى ممكن حفظها محدودة، بيستخدم نظام ترقيم لتمثيل أى عدد بطريقة منظمة. اكتر أنظمة الترقيم شيوع هو النظام الهندوسى العربى ، و هو نظام عشرى يمكنه عرض أى عدد صحيح غير سالب باستخدام مجموعة من عشرة رموز رقمية عربية بتتسمما &lt;i id=&quot;mwKg&quot;&gt;الاعداد .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=numeral, adj. and n.|صحيفة=OED Online|مسار=http://www.oed.com/view/Entry/129111|ناشر=Oxford University Press|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220730095156/https://www.oed.com/start;jsessionid=B9929F0647C8EE5D4FDB3A3C1B2CA3C3?authRejection=true&amp;url=%2Fview%2FEntry%2F129111|تاريخ-الأرشيف=2022-07-30|تاريخ-الوصول=2017-05-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ملا|In [[linguistics]]. a [[numeral (linguistics)|numeral]] can refer to a symbol like 5, but also to a word or a phrase that names a number, like &quot;five hundred&quot;; numerals include also other words representing numbers, like &quot;dozen&quot;.
}} ممكن استخدام الاعداد للعد ( زى  مع العدد الأصلى لمجموعة أو مجموعة )، وللترميز ( زى  مع اعداد الهواتف)، وللترتيب ( زى  مع الاعداد التسلسلية )، وللرموز ( زى  مع [[رقم دولى معيارى للكتاب|اعداد ISBN]] ). لكن فى الاستخدام الشائع، لا يتم التمييز بوضوح بين ''الرقم'' ''والعدد'' اللى يمثله.

فى الرياضيات، تم توسيع مفهوم العدد على مر القرون علشان يشمل الصفر (0)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| url = https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| title = The Origin of Zero
| last = Matson
| first = John
| work = Scientific American
| accessdate = 2017-05-16
| language = en
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170826235655/https://www.scientificamerican.com/article/history-of-zero/
| archivedate = 2017-08-26
}}&lt;/ref&gt; و الأعداد السالبة زى سالب واحد (-1)، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hodgkin|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|عنوان=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity|تاريخ=2 June 2005|ناشر=OUP Oxford|صفحات=85–88|لغة=en|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190204012433/https://books.google.com/books?id=f6HlhlBuQUgC&amp;pg=PA88|تاريخ-الأرشيف=2019-02-04|url-status=live|isbn=978-0-19-152383-0}}&lt;/ref&gt; و الأعداد النسبية زى النصف &lt;math&gt;\left(\tfrac{1}{2}\right)&lt;/math&gt; الأعداد الحقيقية زى الجذر التربيعى للعدد 2 &lt;math&gt;\left(\sqrt{2}\right)&lt;/math&gt; ، و [[باى (رياضيات)|π]] ( π )، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Puttaswamy|الأول=T. K.|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-western mathematics|تاريخ=2012|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|مكان=Dordrecht|صفحات=409–422|الفصل=The Mathematical Accomplishments of Ancient Indian Mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=DbsqBgAAQBAJ&amp;pg=PA408|isbn=978-94-011-4301-1}}&lt;/ref&gt; و الأعداد المركبة &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Descartes|الأول=René|مسار=https://archive.org/details/geometryofrenede00rend|عنوان=La Géométrie: The Geometry of René Descartes with a facsimile of the first edition|ناشر=[[Dover Publications]]|سنة=1954|وصلة مؤلف=René Descartes|تاريخ-الوصول=20 April 2011|orig-date=1637|isbn=((0-486-60068-8))}}&lt;/ref&gt; اللى تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية، بجذر تربيعى (i), −1 ( i ) و تراكيبها مع الأعداد الحقيقية عن طريق جمع أو طرح مضاعفاتها.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بتتعمل  العمليات الحسابية على الأعداد، و أشهرها [[جمع|الجمع]] [[طرح|والطرح]] [[ضرب|والضرب]] [[قسمه|والقسمة]] و الأسس . بيتقال على دراسة دى العمليات أو استخدامها اسم علم الحساب ، و هو مصطلح قد بيشير كمان ل[[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] ، أى دراسة خصايص الأعداد.

النظر لمفهوم الصفر كعدد احتاج تحول جذرى فى الفلسفة،  تمّ ربط العدم بقيمة. خلال القرن التسعتاشر، ابتدا علما الرياضيات بتطوير الأنظمة المختلفة اللى معروفه دلوقتى بالبنى الجبرية ، اللى تشترك فى بعض خصايص الأعداد، ويمكن اعتبارها امتداداً لده المفهوم. يُشار صراحةً لبعض البنى الجبرية على أنها أعداد ( زى الأعداد المركبة الفائقة )، فى الوقت نفسه لا يُشار لالبعض التانى كذلك، لكن الأمر ده أقرب لالاصطلاح منه لالتمييز الرياضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gouvêa|الأول=Fernando Q.|عنوان=[[The Princeton Companion to Mathematics]]|تاريخ=28 September 2008|ناشر=Princeton University Press|صفحة=82|الفصل=II.1, The Origins of Modern Mathematics|اقتباس=Today, it is no longer that easy to decide what counts as a 'number.' The objects from the original sequence of 'integer, rational, real, and complex' are certainly numbers, but so are the ''p''-adics. The quaternions are rarely referred to as 'numbers,' on the other hand, though they can be used to coordinatize certain mathematical notions.|isbn=978-0-691-11880-2}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== أول استخدام للاعداد ===
[[ملف:Ishango_bone_(cropped).jpg|يسار|تصغير|عظمة إيشانغو معروضة فى المتحف البلجيكى للعلوم الطبيعية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Ishango Bone|مسار=https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|ناشر=Institute of Natural Sciences|تاريخ-الوصول=2025-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104215355/https://www.naturalsciences.be/en/museum/exhibitions-activities/exhibitions/250-years-of-natural-sciences/the-ishango-bone|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

عُثر على عظام وآثار تانيه تحمل علامات محفورة، يعتقد الكثيرون أنها علامات عدّ .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marshack|الأول=Alexander|مسار=https://books.google.com/books?id=vbQ9AAAAIAAJ|عنوان=The roots of civilization; the cognitive beginnings of man's first art, symbol, and notation|تاريخ=1971|ناشر=McGraw-Hill|طبعة=1st|مكان=New York|أكلس=257105|isbn=0-07-040535-2}}&lt;/ref&gt; ويشير بعض المؤرخين لأن عظمة ليبومبو (اللى يرجع تاريخها لحوالى 43000 عام) وعظمة إيشانغو (اللى يرجع تاريخها لما بين 22000 و30000 عام) هما أقدم القطع الأثرية الحسابية، لكن ده التفسير محل خلاف.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|عنوان=Trilogy of Numbers and Arithmetic - Book 1: History of Numbers and Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific Publishing Company|سنة=2022|مكان=Singapore|صفحات=2–3|تاريخ-الوصول=21 June 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231116181328/https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA2|تاريخ-الأرشيف=16 November 2023|url-status=live|isbn=978-981-12-3685-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Thiam|الأول=Thierno|مسار=https://books.google.com/books?id=EWSsDwAAQBAJ&amp;pg=PA164|عنوان=Sustainability, Emerging Technologies, and Pan-Africanism|ناشر=Springer International Publishing|سنة=2019|مكان=Germany|صفحة=164|مؤلف2=Rochon|الأول2=Gilbert|isbn=978-3-030-22180-5}}&lt;/ref&gt; ممكن  استُخدمت علامات العدّ دى لحساب الوقت المنقضي، زى عدد الأيام أو الدورات القمرية، أو لتسجيل الكميات ، زى كميات الحيوانات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt; ويُعتقد أن النظام الإدراكى للكمية ، اللى يُفترض أنه أساس الحساب، مشترك مع أنواع تانيه، ويشير التوزيع التطورى لأنه كان موجودًا قبل ظهور اللغة.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Numerosity, Abstraction, and the Emergence of Symbolic Thinking|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://osf.io/utn53/|مؤلف=Coolidge|الأول=Frederick L.|سنة=2012|المجلد=53|العدد=2|صفحات=204–225|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260222175520/https://osf.io/utn53/|تاريخ-الأرشيف=22 February 2026|تاريخ-الوصول=25 June 2025|مؤلف2=Overmann|الأول2=Karenleigh A.|s2cid=51918452|دوي=10.1086/664818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ما يمتلكش نظام العد مفهوم القيمة المكانية ( زى  فى الترميز العشرى الحديث)،و ده يحد من تمثيله للأعداد الكبيرة. بس،  أنظمة العد أول نوع من أنظمة الاعداد المجردة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The writing of numbers: recounting and recomposing numerical notations|صحيفة=[[Terrain (journal)|Terrain]]|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|سنة=2018|لغة=en|المجلد=70|دوي=10.4000/terrain.17506}}&lt;/ref&gt;

أقدم الاعداد اللى ما فيهاش لخبطه فى السجل الأثرى هيا القاعدة الميزوبوتانية&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwpQ&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;60 (النظام الستينى) ( {{حوالى|3400}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schmandt-Besserat|الأول=Denise|عنوان=Before Writing: From Counting to Cuneiform (2 vols)|تاريخ=1992|ناشر=University of Texas Press}}&lt;/ref&gt; ظهرت القيمة المكانية فى الألفية التالتة قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robson|الأول=Eleanor|عنوان=Mathematics in Ancient Iraq: A Social History|تاريخ=2008|ناشر=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; أقدم أساس معروف&amp;nbsp;يرجع تاريخ 10 أنظمة لسنة 3100&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Egyptian Mathematical Papyri|مسار=http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|ناشر=Mathematics Department, State University of New York at Buffalo|تاريخ-الوصول=2012-01-30|صحيفة=Mathematicians of the African Diaspora|مؤلف=Williams|الأول=Scott W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150407231917/http://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|تاريخ-الأرشيف=2015-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لوح طينى بابلى مؤرخ بين [[مصر|عامى]] 1900–1600 قبل الميلاد. يوفر 1900–1600 تقدير لمحيط الدايرة بالنسبة لقطرها &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3\frac{1}{8}&lt;/math&gt; = 3.125، ممكن  يكون ده أقدم تقريب لـ π.&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Arndt|الأول=Jörg|مسار=https://books.google.com/books?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA167|عنوان=Pi - Unleashed|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2001|صفحة=167|مؤلف2=Haenel|الأول2=Christoph|isbn=978-3-540-66572-4}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد ===
[[ملف:Numeral_Systems_of_the_World.svg|يسار|تصغير|من الأعلى، تظهر طريقة برايل ، واللغة العربية الهندوسية، والديفاناغارى ، [[ارقام عربى شرقى|والعربية الشرقية]] ، والصينية ، واللغة المالية الصينية، [[نمر رومانى|والاعداد الرومانية]]]]

ينبغى التمييز بين '''الأعداد''' والرموز المستخدمة لتمثيلها. ابتكر المصريين أول نظام ترقيم مشفر، وتبعهم الإغريق بربط أعدادهم العددية بالأبجديتين الأيونية والدورية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Egyptian origin of the Greek alphabetic numerals|صحيفة=Antiquity|مؤلف=Chrisomalis|الأول=Stephen|تاريخ=September 2003|المجلد=77|العدد=297|صفحات=485–96|issn=0003-598X|s2cid=160523072|دوي=10.1017/S0003598X00092541}}&lt;/ref&gt; (رغم ده ،  سنة  300 قبل الميلاد، أظهر [[ارشميدس|أرخميدس]] لأول مرة استخدام نظام ترقيم موضعى لعرض أعداد كبيرة اوى فى ''كتابه &quot;حاسبة الرمال&quot;'' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Archimedean Origin of Modern Positional Number Systems|صحيفة=Algorithms|مؤلف=Manca|الأول=Vincenzo|سنة=2024|المجلد=17|العدد=1|صفحة=11|دوي=10.3390/a17010011|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ) فضلت الاعداد الرومانية، و هو نظام يستخدم تركيبات من حروف الأبجدية الرومانية، سائدة فى  اوروبا لحد انتشار نظام الاعداد الهندية العربية فى أواخر القرن الاربعتاشر الميلادي، و لسه  النظام ده  الاكتر شيوع لتمثيل الأعداد فى العالم اليوم.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bulliet|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=Cengage Learning|سنة=2010|المجلد=1|صفحة=192|اقتباس=Indian mathematicians invented the concept of zero and developed the 'Arabic' numerals and system of place-value notation used in most parts of the world today|تاريخ-الوصول=2017-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170128072424/https://books.google.com/books?id=dOxl71w-jHEC&amp;pg=PA192|تاريخ-الأرشيف=2017-01-28|url-status=live|مؤلف2=Crossley|مؤلف3=Headrick|مؤلف4=Hirsch|مؤلف5=Johnson|الأول2=Pamela|الأول3=Daniel|الأول4=Steven|الأول5=Lyman|isbn=978-1-4390-8474-8}}&lt;/ref&gt; يكمن سر فعالية  النظام ده  فى رمز [[0|الصفر]] ، اللى طوره علما الرياضيات الهنود القدام  حوالى سنة  500 ميلادى.&lt;ref name=&quot;Cengage Learning2&quot; /&gt;

=== صفر ===
[[ملف:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg|تصغير|الرقم 605 بالاعداد الخميرية ، من نقش يرجع لسنة 683 ميلادى. الاستخدام المبكر للصفر كرقم عشرى.&lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Origin of the Number Zero|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/history/origin-number-zero-180953392|مؤلف=Aczel|الأول=Amir|تاريخ=December 2014|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;]]
أول استخدام موثق [[0|للصفر]] كعدد صحيح يرجع لسنة 628 ميلادي،  ظهر فى كتاب ''&quot;براهمسفوتاسيدانتا&quot;'' ، و هو العمل الرئيسى لعالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] . يُعتبر براهمغوبتا فى العاده أول من صاغ المفهوم الرياضى للصفر. تعامل براهمغوبتا مع الصفر كعدد، وناقش العمليات اللى تتضمنه، بما فيها القسمة على صفر . وضع قواعد لاستخدام الصفر مع الأعداد السالبة والموجبة، مثل: &quot;صفر زائد عدد موجب يساوى عدد موجب ، وعدد سالب زائد صفر يساوى عدد سالب &quot;. بحلول  الوقت ده (القرن السابع الميلادى)&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  الميلادي، وصل المفهوم بوضوح لكمبوديا فى شكل الاعداد الخميرية ، &lt;ref name=&quot;Aczel_2014&quot; /&gt; وتشير الوثائق لانتشار الفكرة بعدين للصين و العالم [[عالم اسلامى|الإسلامى]] . وبدأ المفهوم بالوصول لاوروبا عبر المصادر الإسلامية  حوالى سنة  1000 ميلادى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Gerbert of Aurillac and the Transmission of Arabic Numerals to Europe|صحيفة=Sudhoffs Archiv|مؤلف=Freudenhammer|الأول=Thomas|سنة=2021|المجلد=105|العدد=1|صفحات=3–19|جايستور=48636817|دوي=10.25162/sar-2021-0001}}&lt;/ref&gt;

توجد استخدامات تانيه للصفر قبل براهماغوبتا، رغم  أن التوثيق مش كامل زى ما هو الحال فى ''براهماسبوتاسيدانتا'' .&lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pranoto|الأول=Iwan|عنوان=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2020|محرر=Nair|محرر-الأول=Rukmini Bhaya|صفحات=73–74|الفصل=Zero|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;pg=PA74|مؤلف2=Nair|الأول2=Ranjit|محرر2=deSouza|محرر2-الأول=Peter Ronald|isbn=978-1-3500-3925-4}}&lt;/ref&gt; كان الاستخدام الاولانى للصفر مجرد رقم بديل فى أنظمة القيمة المكانية ، لتمثيل رقم آخر كما فعل البابليون.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Mighty Zero|صحيفة=Science Reporter|مسار=https://www.academia.edu/download/54827361/The_Mighty_Zero.pdf|مؤلف=Nath|الأول=R.|تاريخ=April 2012|صفحات=19–22|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; و استخدمت كتير من النصوص القديمة الصفر.&amp;nbsp;صفر، بما فيها النصوص البابلية والمصرية. استخدم المصريين كلمة ''nfr'' للدلالة على الصفر.&amp;nbsp;الميزان فى المحاسبة ذات القيد المزدوج . استخدمت النصوص الهندية كلمة [[سانسكريتى|سنسكريتية]] بتتسمما &quot; {{Lang|sa-Latn|Shunye}} أو {{Lang|sa|shunya}} للإشارة لمفهوم ''الفراغ'' . فى النصوص الرياضية، فى الغالب   تشير دى الكلمة لالعدد صفر.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Historia Matematica Mailing List Archive: Re: [HM] The Zero Story: a question|مسار=http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|ناشر=Dept. of History of Mathematics, Brown University|تاريخ-الوصول=2012-01-30|تاريخ=26 April 1999|مؤلف=Plofker|الأول=Kim|وصلة مؤلف=Kim Plofker|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120112073735/http://sunsite.utk.edu/math_archives/.http/hypermail/historia/apr99/0197.html|تاريخ-الأرشيف=2012-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وبالمثل، استخدم بانينى (القرن الخامس قبل الميلاد) عامل الصفر (العامل الفارغ) فى ''أشتاديايي'' ، &lt;ref name=&quot;Pranoto_Nair_2020&quot; /&gt; و هو مثال مبكر على قواعد اللغة الجبرية للغة السنسكريتية (شوف كمان بينغالا ).

[[ملف:Maya.svg|تصغير|الاعداد الماياوية مثال على نظام العد ليه الأساس 20.&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiely|الأول=Robert|عنوان=Numbers: A Cultural History|ناشر=Bloomsbury Publishing USA|سنة=2022|الفصل=Numbers and the Classical Maya|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=JQTHEAAAQBAJ&amp;pg=PT151|isbn=979-8-216-12409-2}}&lt;/ref&gt;]]
السجلات تشير إن الإغريق القدام بدوا غير متأكدين من وضع&amp;nbsp;الصفر كرقم: تساءلوا: &quot; ازاى ممكن يكون 'العدم' شيئً؟&quot;و ده اتسبب فى [[فلسفه|مناقشات فلسفية]] مثيرة للاهتمام، و  العصور الوسطانيه ، مناقشات دينية حول طبيعة ووجود&amp;nbsp;الصفر والفراغ. تعتمد مفارقات [[زينون من ايليا|زينون الإيلى]] جزئى على التفسير غير المؤكد لـ&amp;nbsp;0.&lt;ref name=&quot;Riviere_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Riviere|الأول=Jim E.|مسار=https://books.google.com/books?id=qd5TEQAAQBAJ&amp;pg=PA12|عنوان=Zero – Much to Do About Nothing?|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|صفحات=12, 22–23|isbn=978-3-031-82998-7}}&lt;/ref&gt; (حتى أن الإغريق القدام شككو إذا كان&amp;nbsp;كان {{Num|1}} مجرد رقم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is One A Number? According to 'Mathematicks Made Easie,' Yes|صحيفة=Smithsonian Magazine|مسار=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-number-according-mathematicks-made-easie-yes-180964318/|مؤلف=Eschner|الأول=Kat|تاريخ=8 August 2017|تاريخ-الوصول=2025-10-20}}&lt;/ref&gt; )

شعب الأولمك المتأخر فى جنوب وسط المكسيك ابتدا استخدام رمز بديل للصفر، و هو   رسم صدفي، فى العالم الجديد بحلول عام 38&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sen|الأول=Syamal K.|مسار=https://books.google.com/books?id=fwBaCgAAQBAJ&amp;pg=PA95|عنوان=Zero: A Landmark Discovery, the Dreadful Void, and the Ultimate Mind|ناشر=Academic Press|سنة=2015|صفحة=95|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Ravi P.|isbn=978-0-12-804624-1}}&lt;/ref&gt; كان شعب [[شعب المايا|المايا]] أول من طور الصفر كعدد أصلي، واستخدمه فى نظامهم العددى و فى تقويم المايا .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Non-power positional number representation systems, bijective numeration, and the Mesoamerican discovery of zero|صحيفة=Heliyon|مؤلف=Rojo-Garibaldia|الأول=Berenice|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=March 2021|المجلد=7|العدد=3|مؤلف2=Rangonib|مؤلف3=González|مؤلف4=Cartwright|الأول2=Costanza|الأول3=Diego L.|الأول4=Julyan H.E.|أرخايف=2005.10207|ببمد_سنترال=8022160|بيب_كود=2021Heliy...706580R|pmid=33851058|دوي=10.1016/j.heliyon.2021.e06580|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; استخدم شعب المايا نظام عددى أساسه 20 بدمج عدد من النقاط (الأساس 20).&amp;nbsp;5) مع عدد من القضبان (القاعدة)&amp;nbsp;4).&lt;ref name=&quot;Kiely_2022&quot; /&gt; أفاد جورج آى. سانشيز  سنة  1961 بوجود قاعدة&amp;nbsp;4، القاعدة&amp;nbsp;عداد ذو خمسة أصابع.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sánchez|الأول=George I.|عنوان=Arithmetic in Maya|ناشر=self published|سنة=1961|مكان=Austin, Texas|وصلة مؤلف=George I. Sánchez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Arithmetic in Maya''. George I. Sánchez. Privately printed|صحيفة=American Antiquity|مؤلف=Satterthwaite|الأول=Linton|المجلد=28|العدد=2|صفحة=256|جايستور=278400|دوي=10.2307/278400}}&lt;/ref&gt;

بحلول سنة 130 ميلادي، كان [[كلاوديوس بطليموس|بطليموس]] ، متأثر [[هيبارخوس|بهيبارخوس]] والبابليين، يستخدم رمز لـ&amp;nbsp;الصفر (دايرة صغيرة مع خط طويل فوقها) ضمن نظام عد ستينى يستخدم الاعداد اليونانية الأبجدية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Toeplitz|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=189kAkcrpYQC&amp;pg=PA17|عنوان=The Calculus: A Genetic Approach|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2024|صفحات=16–17|isbn=978-0-226-80669-3}}&lt;/ref&gt; ولأنه استُخدم لوحده، مش مجرد رمز مكاني، كان ده الصفر الهلنستى أول استخدام ''موثق'' للصفر الحقيقى فى العالم القديم. فى المخطوطات [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] اللى بعد كده  لكتابه ''&quot;النحو الرياضي&quot;'' ( ''المجسطي'' )، تحوّل الصفر الهلنستى لالحرف اليونانى أوميكرون &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pedersen|الأول=Olaf|مسار=https://books.google.com/books?id=8eaHxE9jUrwC&amp;pg=PA52|عنوان=A Survey of the Almagest: With Annotation and New Commentary by Alexander Jones|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2010|محرر=Jones|محرر-الأول=Alexander|سلسلة=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences: Mathematics and Statistics|isbn=978-0-387-84826-6}}&lt;/ref&gt; ( اللى يعنى فى الأصل&amp;nbsp;70 فى علم التماثل &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curtis|الأول=Todd A.|مسار=https://books.google.com/books?id=gHgZEQAAQBAJ&amp;pg=PA98|عنوان=Greek and Latin Roots of Medical and Scientific Terminologies|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2024|isbn=978-1-118-35863-4}}&lt;/ref&gt; ).

الصفر الحقيقى فى الجداول جنب [[نمر رومانى|الاعداد الرومانية]] استُخدم بحلول عام 525 (أول استخدام معروف له كان من قِبل ديونيسيوس إكسيغوس )، لكن ككلمة، {{Lang|la|nulla}} ''لا'' معنى له، مش كرمز.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mosshammer|الأول=Alden A.|مسار=https://books.google.com/books?id=9gkUDAAAQBAJ&amp;pg=PA33|عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era|ناشر=OUP Oxford|سنة=2008|سلسلة=Oxford Early Christian Studies|صفحات=8, 33|isbn=978-0-19-954312-0}}&lt;/ref&gt;  لما ينتج عن القسمة&amp;nbsp;الباقى صفر، {{Lang|la|nihil}} استُخدمت دى الأصفار اللى ''تعود'' للعصور الوسطى من قِبل كل الحاسبين فى العصور الوسطانيه  (حاسبى عيد القيامه). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;بحاجة لمصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; تم استخدام الحرف 1 اسمهم، N، بشكل منفرد فى جدول للاعداد الرومانية ب[[بيدا (عالم لاهوت)|بيدا]] أو  واحد من زملاته حوالى 725، و هو رمز الصفر الحقيقى.

=== الأعداد السالبة ===

تم التعرف على المفهوم المجرد للأعداد السالبة فى الصين فى وقت مبكر يرجع للفترة ما بين 100 و50 قبل الميلاد. يحتوى ''كتاب &quot;الفصول التسعة فى الفن الرياضي&quot;'' على طرق لإيجاد مساحات الأشكال؛ حيث استُخدمت قضبان حمرا للدلالة على المعاملات الموجبة، وقضبان سوداء للمعاملات السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Staszkow|الأول=Ronald|عنوان=The Mathematical Palette|ناشر=Brooks Cole|سنة=2004|طبعة=3rd|صفحة=41|مؤلف2=Bradshaw|الأول2=Robert|isbn=0-534-40365-4}}&lt;/ref&gt; و كان أول ذكر لده المفهوم فى عمل غربى فى القرن التالت الميلادى.&amp;nbsp;فى القرن الميلادى فى اليونان، أشار [[ديوفانتوس الاسكندرى|ديوفانتوس]] لالمعادلة المكافئة لـ {{Nowrap|4''x'' + 20 {{=}} 0}} (والحل سالب) فى ''[[ديوفانتوس الاسكندرى|كتابه &quot;الحساب&quot;]]'' ، قائل إن المعادلة تعطى نتيجة غير منطقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Symbolic and Mathematical Influence of Diophantus's Arithmetica|صحيفة=Journal of Humanistic Mathematics|مؤلف=Hettle|الأول=Cyrus|تاريخ=January 2015|المجلد=5|العدد=1|صفحات=139–166|دوي=10.5642/jhummath.201501.08|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; خلال القرن السابع الميلادي، استُخدمت الأعداد السالبة فى الهند لتمثيل الديون. و ناقش عالم الرياضيات الهندى [[براهماجوبتا|براهمغوبتا]] ، فى ''كتابه &quot;براهمسفوتاسيدانتا'' &quot; عام 628، إشارة ديوفانتوس السابقة بشكل اكتر وضوح ، حيث استخدم الأعداد السالبة لإنتاج [[الصيغة التربيعية|الصيغة العامة للمعادلة التربيعية]] اللى لسه مستخدمة لحد اليوم. بس، فى القرن الاتناشر الميلادي&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر  فى الهند، قدم بهاسكارا جذور سالبة للمعادلات التربيعية، لكنه قال إن القيمة السالبة &quot; مش ضرورى أخذها فى دى الحالة، لأنها مش كفايه؛ فالناس لا يوافقون على الجذور السالبة&quot;.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=CZU0EQAAQBAJ&amp;pg=PA46|عنوان=Mathematics Before and After Pythagoras: Exploring the Foundations and Evolution of Mathematical Thought|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|صفحات=46–47|isbn=978-3-031-74224-8}}&lt;/ref&gt;

علما الرياضيات الاوروبيون، فى معظمهم، قاومو مفهوم الأعداد السالبة لحد  القرن السبعتاشر.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;  رغم ان [[فيبوناتشى]] سمح بالحلول السلبية فى المشاكل المالية حيث ممكن تفسيرها على أنها ديون (الفصل&amp;nbsp;13 من {{Lang|la|[[Liber Abaci]]}} 1202) و بعدين  كخساير (فى {{Lang|la|Flos}} أطلق [[رينيه ديكارت]] عليها اسم الجذور الزائفة لأنها ظهرت فى كثيرات الحدود الجبرية، بس فقد وجد طريقة لتبديل الجذور الحقيقية والجذور الزائفة  كمان .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Development of Number Systems|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Knott|الأول=Roger|تاريخ=September 1979|المجلد=8|العدد=4|صفحات=23–25|جايستور=30213485}}&lt;/ref&gt; فى الوقت نفسه، كان الصينيين يشيرون لالأعداد السالبة برسم خط قطرى يمر عبر الرقم غير الصفرى الأقصى يمين من رقم العدد الموجب المقابل.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=David Eugene|عنوان=History of Modern Mathematics|ناشر=Dover Publications|سنة=1958|صفحة=259|وصلة مؤلف=David Eugene Smith|isbn=((0-486-20429-4))}}&lt;/ref&gt; كان [[نيكولاس شوكيت|نيكولاس شوكيه]] من أوائل الاوروبيين اللى  جربوا الأعداد السالبة خلال القرن  الخمستاشر  &amp;nbsp;القرن. استخدمها كأسس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pycior|الأول=Helena M.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|عنوان=Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements: British Algebra Through the Commentaries on Newton's Universal Arithmetick|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1997|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101044151/https://books.google.com/books?id=TJUJol1Qak4C&amp;pg=PA18|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live|isbn=978-0-521-48124-3}}&lt;/ref&gt; لكنه أشار ليها على أنها &quot;اعداد سخيفة&quot;. لحد القرن التمنتاشر، كان من الممارسات الشائعة تجاهل أى نتائج سلبية تُرجعها المعادلات على افتراض أنها ما لهاش معنى.

=== الأعداد النسبية ===
[[ملف:Archimedes_pi.svg|يسار|تصغير|طريقة أرخميدس فى تحديد قيمة باى باستخدام محيطات المضلعات المحيطة والمضلعات الداخلية توصل لتقديرات للأعداد النسبية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Modernizing Archimedes' Construction of π|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Weisbart|الأول=David|سنة=2020|المجلد=8|العدد=12|دوي=10.3390/math8122204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
مرجح أن مفهوم الأعداد الكسرية يرجع ل[[قبل التاريخ|عصور قبل التاريخ]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt; استخدم [[مصر القديمه|المصريين القدام]] رموزهم الكسرية المصرية للأعداد النسبية فى نصوص رياضية زى بردية ريند الرياضية وبردية كاهون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Roero|الأول=C. S.|عنوان=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|ناشر=JHU Press|سنة=2003|محرر=Grattan-Guinness|محرر-الأول=I.|سلسلة=A Johns Hopkins paperback|المجلد=1|صفحات=30–36|الفصل=Egyptian mathematics|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=2hDvzITtfdAC&amp;pg=PA30|isbn=978-0-8018-7396-6}}&lt;/ref&gt; تتضمن بردية ريند مثال على اشتقاق مساحة دايرة من قطرها،و ده يُعطى تقدير لقيمة π. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\bigl(\frac{16}{9}\bigr)^2&lt;/math&gt; ≈ 3.16049....&lt;ref name=&quot;Arndt_Haenel_2001&quot; /&gt; عمل علما الرياضيات اليونانيون والهنود الكلاسيكيون دراساتٍ حول نظرية الأعداد النسبية، كجزءٍ من الدراسة العامة [[نظريه الاعداد|لنظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Classical Greek culture (article)|مسار=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الوصول=2022-05-04|صحيفة=Khan Academy|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220504133917/https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/ancient-medieval/classical-greece/a/greek-culture|تاريخ-الأرشيف=2022-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ومن الأمثلة المؤثرة بشكلى خاص على ذلك كتاب [[عناصر اوكليديس|&quot; ''الأصول'' &quot; لإقليدس]] ، اللى يرجع تاريخه لحوالى سنة  300 ميلادى.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Posamentier|الأول=Alfred S.|مسار=https://books.google.com/books?id=qts6EQAAQBAJ&amp;pg=PT29|عنوان=Math Makers: The Lives and Works of 50 Famous Mathematicians|ناشر=Jaico Publishing House|سنة=2024|مؤلف2=Spreitzer|الأول2=Christian|isbn=978-93-48098-11-5}}&lt;/ref&gt; من النصوص الهندية، كتاب &quot;ستانانغا سوترا&quot; الاكتر صلةً،  اللى يتناول كمان نظرية الأعداد كجزء من دراسة عامة للرياضيات.&lt;ref name=&quot;Agarwal_2024&quot; /&gt;

مفهوم الكسور العشرية يرتبط ارتباط وثيق بنظام الترقيم المكانى العشري؛ ويبدو أنهما قد تطورا جنب لجنب. زى ، من الشائع فى نصوص الرياضيات الجينية تضمين حسابات تقريبية للكسور العشرية لقيمة [[باى (رياضيات)|باى]] أو الجذر التربيعى للعدد 2 .  بالمثل، النصوص الرياضية البابلية استخدمت  النظام الستينى (الأساس&amp;nbsp;60) كسور.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=History of fractions|مسار=https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-21|صحيفة=NRich|تاريخ=2 January 2011|مؤلف=Pumfrey|الأول=Liz|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104082353/https://nrich.maths.org/articles/history-fractions|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية و الأعداد غير النسبية ===
[[ملف:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|يسار|تصغير|لوح طينى بابلى YBC 7289 بيبيين القيم المكانية الستينية ال 4  الأولى لتقريب الجذر التربيعى للعدد 2:&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics: YBC 7289 in Context|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Fowler|الأول=David|تاريخ=November 1998|ناشر=Elsevier|المجلد=25|العدد=4|صفحات=366–378|مؤلف2=Robson|الأول2=Eleanor|دوي=10.1006/hmat.1998.2209}}&lt;/ref&gt; {{Nowrap|1 24 51 10}}]]
البابليين، من سنة 1800 قبل الميلاد، أظهرو تقريبات عددية للكميات غير النسبية زى √2 على ألواح طينية، بدقة توصل لستة منازل عشرية، كما فى اللوح YBC 7289.&lt;ref name=&quot;Fowler_Eleanor_1998&quot; /&gt; استُخدمت دى القيم بشكل أساسى فى الحسابات العملية فى الهندسة وقياس الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neugebauer|الأول=Otto|مسار=https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C&amp;pg=PA36|عنوان=The Exact Sciences in Antiquity|ناشر=Dover Publications|سنة=1969|مكان=New York|صفحات=36–38|isbn=((978-0-486-23356-7))}}&lt;/ref&gt; اتوجدت تقريبات عملية للأعداد غير النسبية فى نصوص شولبا سوترا الهندية اللى أُلفت بين 800 و500.&amp;nbsp;قبل الميلاد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/mathematicsacrossculturesthehistoryofnonwesternmathematicshelaineselin1946|عنوان=Mathematics across cultures: the history of non-Western mathematics|ناشر=Kluwer Academic Publishers|سنة=2000|محرر=Selin|محرر-الأول=Helaine|وصلة محرر=Helaine Selin|صفحة=412|isbn=0-7923-6481-3}}&lt;/ref&gt;

أول برهان على وجود الأعداد غير النسبية فى العاده بيتنسب ل[[بيثاجوراس]] ، و بالتحديد ل[[هيبياسى|هيباسوس]] [[فيثاغوريه|البيثاجوراسى]] ، اللى قدم برهان (هندسى فى الغالب) على عدم نسبية الجذر التربيعى للعدد 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|صحيفة=Annals of Mathematics|مؤلف=Von Fritz|الأول=Kurt|تاريخ=April 1945|المجلد=46|العدد=2|صفحات=242–264|جايستور=1969021|دوي=10.2307/1969021}}&lt;/ref&gt; تقول الرواية إن هيباسوس اكتشف الأعداد غير النسبية  لما حاول تمثيل الجذر التربيعى للعدد 2 على شكل كسر. رغم ده ، كان بيثاجوراس يؤمن بمطلقية الأعداد، ولم يستطع دحض وجود الأعداد غير النسبية أو قبولها،   علشان كده، حسب  للأسطورة، حكم على هيباسوس بالإعدام غرق لمنع انتشار ده الخبر المقلق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Frischer|الأول=Bernard|عنوان=Harvard Studies in Classical Philology|ناشر=Harvard University Press|سنة=1984|محرر=Bailey|محرر-الأول=D. R. Shackleton|وصلة محرر=D. R. Shackleton Bailey|المجلد=88|صفحة=83|الفصل=Horace and the Monuments: A New Interpretation of the Archytas ''Ode''|جايستور=311446|دوي=10.2307/311446|isbn=0-674-37935-7}}&lt;/ref&gt;

القرن الستاشر شاف قبول أوروبى نهائى للأعداد الصحيحة السالبة و الأعداد الكسرية. و   القرن السبعتاشر، كان علما الرياضيات بيستعملو الكسور العشرية بشكل عام بالترميز الحديث. و طُرح مفهوم الأعداد الحقيقية فى  القرن السبعتاشر على ايد [[رينيه ديكارت]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borthwick|الأول=D.|عنوان=A Primer for Mathematical Analysis|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Synthesis Lectures on Mathematics &amp; Statistics|صفحات=1–15|الفصل=Real Numbers|دوي=10.1007/978-3-031-91713-4_1|isbn=978-3-031-91712-7}}&lt;/ref&gt; وقت دراسته للفائدة المركبة ، اكتشف [[ياكوب بيرنولى|جاكوب برنولى]] سنة 1683 أنه مع تناقص فترات التراكم، يتقارب معدل النمو الأسى لأساس 2.71828...؛ و اتسما ده الثابت الرياضى الأساسى بعدين بعدد أويلر ( {{Mvar|e}} ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Number between 2 and 3|صحيفة=Mathematics in School|مؤلف=Winter|الأول=Graham|تاريخ=November 2007|ناشر=The Mathematical Association|المجلد=36|العدد=5|صفحات=30–32|جايستور=30216078}}&lt;/ref&gt; ابتدا دراسة الأعداد غير النسبية بشكل منهجى فى القرن التمنتاشر، مع [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] اللى أثبت أن الأعداد غير النسبية هيا تلك الأعداد اللى لا تكون كسورها المستمرة البسيطة منتهية، و أن عدد أويلر ( {{Mvar|e}} ) عدد غير نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The origins of Euler's early work on continued fractions|صحيفة=Historia Mathematica|مؤلف=Cretney|الأول=Rosanna|تاريخ=May 2014|ناشر=Elsevier|المجلد=41|العدد=2|صفحات=139–156|دوي=10.1016/j.hm.2013.12.004}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[يوهان هاينريخ لامبيرت|يوهان لامبرت]] عدم نسبية π سنة 1761.&lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On Lambert's Proof of the Irrationality of π|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مؤلف=Laczkovich|الأول=M.|وصلة مؤلف=Miklós Laczkovich|تاريخ=May 1997|ناشر=Taylor &amp; Francis, Ltd.|المجلد=104|العدد=5|صفحات=439–443|جايستور=2974737|دوي=10.2307/2974737}}&lt;/ref&gt;

فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، تم تعريف الأعداد الحقيقية، و علشان كده الأعداد غير النسبية، تعريف دقيق، بفضل أعمال [[اوجستين لوى كوشى|أوغستين لويس كوشى]] ، وشارل ميراى (1869)، [[كارل ويرستراس|وكارل فايرشتراس]] (1872)، [[ايدوارد هاين|و إدوارد هاينه]] (1872)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Die Elemente der Functionenlehre|صحيفة=[Crelle's] Journal für die reine und angewandte Mathematik|مؤلف=Heine|الأول=Eduard|تاريخ=December 14, 2009|المجلد=1872|العدد=74|صفحات=172–188|دوي=10.1515/crll.1872.74.172}}&lt;/ref&gt; [[جورج كانتور|وجورج كانتور]] (1883)، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, pt. 5|صحيفة=Mathematische Annalen|مؤلف=Cantor|الأول=Georg|تاريخ=December 1883|المجلد=21|العدد=4|صفحات=545–591|دوي=10.1007/BF01446819}}&lt;/ref&gt; [[ريتشارد ديدكايند|وريتشارد ديديكيند]] (1872).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dedekind|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=n-43AAAAMAAJ|عنوان=Stetigkeit und irrationale Zahlen|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1872|مكان=Braunschweig}} Subsequently published in: {{استشهاد بكتاب|عنوان=Gesammelte mathematische Werke|ناشر=Friedrich Vieweg &amp; Sohn|سنة=1932|محرر=Fricke|محرر-الأول=Robert|المجلد=3|مكان=Braunschweig|صفحات=315–334|محرر2=Noether|محرر3=Ore|محرر2-الأول=Emmy|محرر3-الأول=Öystein}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المتسامية و الأعداد الحقيقية ===

العدد المتسامى هو قيمة عددية مش جذر لكتير حدود ليه معاملات صحيحة. وده يعنى أنه مش عدد جبرى، و علشان كده يستثنى كل الأعداد النسبية.&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Transcendental Numbers|مسار=https://web.stanford.edu/~bvchurch/assets/files/talks/Liouville.pdf|ناشر=Stanford University|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Church|الأول=Benjamin}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جوزيف ليوفيل|ليوفيل]] (1844، 1851) وجود الأعداد المتسامية &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=What's a number?|مسار=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الوصول=11 July 2010|صحيفة=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles|مؤلف=Bogomolny|الأول=A.|وصلة مؤلف=Cut-the-Knot|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100923231547/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/numbers.shtml|تاريخ-الأرشيف=23 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لأول مرة. و أثبت [[شارل هيرمت|هيرميت]]  سنة  1873 أن العدد ''e'' عدد متسامى، و أثبت [[فيردينوند فون ليندمان|ليندمان]]  سنة  1882 أن العدد π عدد متسامى.&lt;ref name=&quot;NIE_14&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|سنة=1906|موسوعة=The New International Encyclopaedia|ناشر=Dodd, Mead|مسار=https://books.google.com/books?id=RTorAAAAMAAJ&amp;pg=PA676|محرر=Gilman|محرر-الأول=Daniel Coit|المجلد=14|صفحة=676|إظهار-المحررين=1|الفصل=Number|محرر2=Peck|محرر3=Colby|محرر2-الأول=Harry Thurston|محرر3-الأول=Frank Moore}}&lt;/ref&gt; و أخير، بيّن كانتور أن مجموعة كل الأعداد الحقيقية لانهائية غير قابلة للعد، فى الوقت نفسه مجموعة كل الأعداد الجبرية لانهائية قابلة للعد ، لذا فيه عدد لا نهائى غير قابل للعد من الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;/ref&gt;

=== اللانهاية و المتناهيات فى الصغر ===

اللانهاية فى الرياضيات، يُعتبر مفهوم مجرد مش عددًا؛ فبدل من أن يكون &quot;اكبر من أى عدد&quot;، فاللانهاية هيا خاصية عدم وجود نهاية لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baber|الأول=Robert L.|مسار=https://books.google.com/books?id=xHLG8cNQ14wC&amp;pg=PA102|عنوان=The Language of Mathematics: Utilizing Math in Practice|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2011|صفحات=102–103|isbn=978-1-118-06176-3}}&lt;/ref&gt; بيظهر أقدم مفهوم معروف للانهاية الرياضية فى ياجورفيدا ، هيا نص هندى قديم، حيث تنص فى موضع ما على: &quot;إذا طُرح &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; من &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; ، الباقى سيظل &amp;#x5B; الكل &amp;#x5D; &quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chopra|الأول=Omesh K.|مسار=https://books.google.com/books?id=xOmmEAAAQBAJ&amp;pg=PA201|عنوان=History of Ancient India, From the Last Ice Age to The Mahabharata War (≈9000–1400 BCE)|ناشر=Blue Rose Publishers|سنة=2023|صفحة=201}} The word 'purna' is used, which can mean whole.&lt;/ref&gt; كانت اللانهاية موضوع شائع للدراسة الفلسفية بين علما الرياضيات [[جاينيه|الجينيين]]  حوالى سنة  400.&amp;nbsp;قبل الميلاد. ميزوا بين خمسة أنواع من اللانهاية: اللانهاية فى اتجاه واحد واتجاهين، واللانهاية فى المساحة، واللانهاية فى كل مكان، واللانهاية بشكل دائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stewart|الأول=Ian|مسار=https://books.google.com/books?id=HDNdDgAAQBAJ&amp;pg=PT141|عنوان=Infinity: A Very Short Introduction|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|سلسلة=Very Short Introductions|isbn=978-0-19-107151-5}}&lt;/ref&gt;

[[اريسطو|أرسطو]] اتعرف المفهوم الغربى التقليدى للانهائية الرياضية. وميّز بين اللانهاية الفعلية واللانهاية الكامنة ، و كان الرأى السائد أن الأخيرة بس هيا اللى تمتلك قيمة حقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aristotelian Infinity|صحيفة=The Philosophical Review|مؤلف=Hintikka|الأول=Jaakko|وصلة مؤلف=Jaakko Hintikka|تاريخ=April 1966|ناشر=Duke University Press|المجلد=75|العدد=2|صفحات=197–218|جايستور=2183083|دوي=10.2307/2183083}}&lt;/ref&gt; ناقش [[جاليليو جاليلى|غاليليو غاليلى]] فى كتابه ''&quot;علمان جديدان&quot;'' فكرة التناظر الأحادى بين المجموعات اللانهائية، والمعروفة بمفارقة غاليليو .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galilei|الأول=Galileo|عنوان=[[Dialogues concerning two new sciences]]|ناشر=[[Dover Publications|Dover]]|سنة=1954|مكان=New York|صفحات=31–33|مترجم=Crew and de Salvio|وصلة مؤلف=Galileo Galilei|orig-date=1638}}&lt;/ref&gt; أما التقدم الرئيسى اللى بعد كده   فى دى النظرية فكان من نصيب [[جورج كانتور]] ؛ ف سنة 1895 نشر كتاب عن نظريته الجديدة فى المجموعات ، حيث قدّم، من أمور تانيه، الأعداد المتسامية وصاغ فرضية الاستمرارية .&lt;ref name=&quot;Johnson_1972&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Genesis and Development of Set Theory|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Johnson|الأول=Phillip E.|سنة=1972|ناشر=Taylor &amp; Francis|المجلد=3|العدد=1|صفحات=55–62|جايستور=3026799|دوي=10.2307/3026799}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJohnson1972&quot;&gt;Johnson, Phillip E. (1972). &quot;The Genesis and Development of Set Theory&quot;. ''The Two-Year College Mathematics Journal''. '''3''' (1). Taylor &amp; Francis: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;55–&lt;/span&gt;62. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.2307/3026799|10.2307/3026799]]. [[جايستور|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3026799 3026799].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; الرمز &lt;math&gt;\text{∞}&lt;/math&gt; تم تقديم الرمز ، اللى يستخدم فى الغالب  لتمثيل كمية لا نهائية، لأول مرة فى سياق رياضى ب[[جون واليس]]  سنة  1655.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Barukcic|الأول=Ilija|مسار=https://books.google.com/books?id=BazdDwAAQBAJ&amp;pg=PA134|عنوان=Zero and infinity: Mathematics without frontiers|ناشر=BoD – Books on Demand|سنة=2020|طبعة=2nd|isbn=9-783-7519-1873-2}}&lt;/ref&gt;

فى ستينات القرن العشرين، [[ابراهام روبنسون|أبراهام روبنسون]]  بيّن  ازاى ممكن تعريف الأعداد الكبيرة اوى والمتناهية الصغر تعريف دقيق واستخدامها لتطوير مجال التحليل غير القياسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Abraham Robinson|مسار=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=MacTutor|تاريخ=July 2000|مؤلف=O'Connor|الأول=J. J.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251121194018/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Robinson/|تاريخ-الأرشيف=21 November 2025|مؤلف2=Robertson|الأول2=E. F.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=An Introduction to Nonstandard Analysis|مسار=https://math.uchicago.edu/~may/VIGRE/VIGRE2009/REUPapers/Davis.pdf|ناشر=Department of Mathematics, The University of Chicago|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مؤلف=Davis|الأول=Isaac}}&lt;/ref&gt; يُمثّل نظام الأعداد الفائقة الحقيقية منهج  دقيق لمعالجة الأفكار المتعلقة بالأعداد [[ملهاش نهايه|اللانهائية]] والمتناهية الصغر ، اللى كان يستخدمها علما الرياضيات والعلما والمهندسين بشكل مش رسمى من اختراع [[ايزاك نيوتن|نيوتن]] [[لايبنيتس|وليبنيز]] [[تفاضل وتكامل|لحساب التفاضل والتكامل المتناهى الصغر]] .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Henle|الأول=Michael|مسار=https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|عنوان=Which Numbers are Real?|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2012|سلسلة=Classroom Resource Materials|صفحات=125–170|الفصل=The Hyperreals|تاريخ-الوصول=2025-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260301074515/https://www.cambridge.org/core/books/abs/which-numbers-are-real/hyperreals/D7D72569C82CC6F454549E59C440E105|تاريخ-الأرشيف=1 March 2026|url-status=live|دوي=10.5948/UPO9781614441076.010|isbn=978-1-61444-107-6}}&lt;/ref&gt;

علم الهندسة الإسقاطية يُقدّم نسخة هندسية حديثة لمفهوم اللانهاية، حيث يُاتعرف &quot; النقاط المثالية عند اللانهاية &quot;، نقطة واحدة لكل اتجاه مكانى. يُفترض أن كل مجموعة من الخطوط المتوازية فى اتجاه معين تتقارب للنقطة المثالية المقابلة. يرتبط ده ارتباط وثيق بفكرة نقاط التلاشى فى الرسم المنظورى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stahl|الأول=Saul|مسار=https://books.google.com/books?id=jLk7lu3bA1wC&amp;pg=PA191|عنوان=Geometry from Euclid to Knots|ناشر=Courier Corporation|سنة=2012|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحة=191|isbn=978-0-486-13498-7}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
أول إشارة عابرة للجذور التربيعية للأعداد السالبة وردت فى أعمال عالم الرياضيات والمخترع [[هيرون السكندرى|هيرون الإسكندرى]] فى {{Nowrap|1st century AD}} ،  لما درس حجم [[هرم|مخروط]] ناقص هرمى مستحيل.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=A complex mistake?|مسار=https://nrich.maths.org/complex-mistake|ناشر=University of Cambridge|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Nrich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104085553/https://nrich.maths.org/complex-mistake|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و برزت دى الجذور بشكل اكبر فى القرن الستاشر الميلادى.&amp;nbsp;اكتشف علما الرياضيات الإيطاليون، زى [[نيكولو فونتانا تارتاجليا|نيكولو فونتانا تارتاليا]] [[جيرولامو كاردانو|وجيرولامو كاردانو]] ، صيغ مقفولة لجذور كثيرات الحدود من الدرجة التالتة والرابعة. وبسرعه  تبيّن أن دى الصيغ، لحد عند الاهتمام بالحلول الحقيقية بس، تتطلب ساعات التعامل مع الجذور التربيعية للأعداد السالبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Short History of Imaginary Numbers|صحيفة=International Journal of Fundamental Physical Sciences|مسار=https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|مؤلف=Nikouravan|الأول=Misha|تاريخ=March 2019|المجلد=9|العدد=1|صفحات=01–05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251105111932/https://www.fundamentaljournals.com/index.php/ijfps/article/view/126|تاريخ-الأرشيف=5 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22 &lt;!-- Note: the doi=10.14331/ijfps.2019.330121 is broken --&gt;|دوي=10.14331/ijfps.2019.330121|url-status=live|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

كان ده مقلق للغاية، علشان لم يكونو يعتبرو الأعداد السالبة ذات أساس متين  ساعتها . بيتنسب ساعات ل[[رينيه ديكارت]] صياغة مصطلح &quot;التخيلي&quot; لهذه الكميات سنة 1637، بقصد الازدراء.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sepper|الأول=Dennis L.|مسار=https://books.google.com/books?id=bDS1cCdw7oEC&amp;pg=PA71|عنوان=Descartes's Imagination: Proportion, Images, and the Activity of Thinking|ناشر=University of California Press|سنة=1996|صفحة=71|isbn=978-0-520-20050-0}}&lt;/ref&gt; (شوف  العدد التخيلى لمناقشة &quot;واقعية&quot; الأعداد المركبة). و كان من مصادر الالتباس التانيه أن المعادلة

: &lt;math&gt;\left ( \sqrt{-1}\right )^2 =\sqrt{-1}\sqrt{-1}=-1&lt;/math&gt;

الأمر بدا متناقض بشكل متقلب مع الهوية الجبرية

: &lt;math&gt;\sqrt{a}\sqrt{b}=\sqrt{ab},&lt;/math&gt;

وهى صالحة للأعداد الحقيقية الموجبة ''a'' و ''b'' ، و استُخدمت كمان فى حسابات الأعداد المركبة  لما يكون  واحد من ''a'' أو ''b'' موجب والتانى سالب . الاستخدام الغلط لهذه المتدورة، والمتدورة المرتبطة بها

: &lt;math&gt;\frac{1}{\sqrt{a}}=\sqrt{\frac{1}{a}}&lt;/math&gt;

فى حالة كون ''a'' و ''b'' سالبين، لحد [[ليونارد يولر|أويلر]] واجه صعوبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's 'mistake'? The radical product rule in historical perspective|صحيفة=The American Mathematical Monthly|مسار=https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|مؤلف=Martínez|الأول=Alberto A.|سنة=2007|المجلد=114|العدد=4|صفحات=273–285|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230110162636/https://www.martinezwritings.com/m/Euler_files/EulerMonthly.pdf|تاريخ-الأرشيف=10 January 2023|تاريخ-الوصول=10 January 2023|s2cid=43778192|دوي=10.1080/00029890.2007.11920416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الصعوبة دفعته فى النهاية لاستخدام الرمز الخاص ''i'' بدل &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt; للحماية من ده الخطأ.
[[ملف:Euler's_formula_caimi.svg|يسار|تصغير|مخطط أرغاند لصيغة أويلر فى المستوى المركب ، موضح  الإحداثيات re &amp;#x5B; al &amp;#x5D; و im &amp;#x5B; aginary &amp;#x5D;]]

القرن  التمنتاشر شاف أعمال [[ابراهام دى موافر|أبراهام دى مويفر]] [[ليونارد يولر|وليونهارد أويلر]] . صيغة دى مويفر (1730) تنص على :&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellhouse|الأول=David R.|مسار=https://books.google.com/books?id=PPTRBQAAQBAJ&amp;pg=PA142|عنوان=Abraham De Moivre: Setting the Stage for Classical Probability and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2011|سلسلة=An A K Peters book|صفحة=142|isbn=978-1-4398-6578-1}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;(\cos \theta + i\sin \theta)^{n} = \cos n \theta + i\sin n \theta &lt;/math&gt;

صيغة أويلر للتحليل المركب (1748):

: &lt;math&gt;\cos \theta + i\sin \theta = e ^{i\theta }. &lt;/math&gt;

حالة خاصة من الصيغة دى متدورة أويلر :

: &lt;math&gt;e ^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt;

ده بيُظهر وجود علاقة عميقة بين الأعداد الأساسية فى الرياضيات.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=An Appreciation of Euler's Formula|first=Caleb|last=Larson|year=2017|journal=Rose-Hulman Undergraduate Mathematics Journal|volume=18|issue=1|article-number=17|url=https://scholar.rose-hulman.edu/rhumj/vol18/iss1/17|access-date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt;

ماكانش مقبول بشكل كامل وجود الأعداد المركبة لحد ما  كاسبار فيسل وصف تفسيرها الهندسى سنة 1799. بعد كده [[جاوس|كارل فريدريش غاوس]] أعاد اكتشافها و نشرها بعد كام سنة، وده أدى لتوسّع كبير فى نظرية الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowe|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=iVFAVqA91h4C&amp;pg=PA5|title=A History of Vector Analysis: The Evolution of the Idea of a Vectorial System|publisher=Courier Corporation|year=1994|series=Dover Books on Mathematics Series|pages=5–12|isbn=978-0-486-67910-5}}&lt;/ref&gt; و رغم ده ، فكرة التمثيل البيانى للأعداد المركبة ظهرت بدرى اوى، راجع سنة 1685 فى كتاب  [[جون واليس|واليس]] &quot;De algebra tractatus&quot;.

جاوس فى  نفس السنه، قدم  أول برهان مقبول عموم للنظرية الأساسية للجبر ،  بيبيين أن لكل متعددة حدود على الأعداد المركبة مجموعة كاملة من الحلول فى المجال ده . درس غاوس الأعداد المركبة من الشكل {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، حيث ''a'' و ''b'' عددين صحيحين (يتقال عليهم  دلوقتى الأعداد الصحيحة الغاوسية ) أو عددان كسريان.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Krantz|الأول=Steven G.|مسار=https://books.google.com/books?id=ulmAH-6IzNoC&amp;pg=PA189|عنوان=An Episodic History of Mathematics: Mathematical Culture Through Problem Solving|ناشر=Mathematical Association of America|سنة=2010|سلسلة=Mathematical Association of America Textbooks|المجلد=19|صفحة=189|isbn=978-0-88385-766-3}}&lt;/ref&gt; درس تلميذه، [[جوتهولد ايزنشتاين|غوتهولد آيزنشتاين]] ، النوع {{Nowrap|''a'' + ''bω''}} ، حيث ''ω'' جذر مركب للمعادلة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} (تتسما  دلوقتى الأعداد الصحيحة الآيزنشتاينية ). تُشتق فئات تانيه مماثلة (بتتسمما الحقول الدائرية ) من الأعداد المركبة من جذور الوحدة {{Nowrap|''x''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; − 1 {{=}} 0}} لقيم ''k'' الأعلى. يُعزى ده التعميم لحد كبير ل[[ارنشت كومر|إرنست كومر]] ، اللى ابتكر كمان الأعداد المثالية ، اللى عبّر عنها [[فيليكس كلاين]] ككيانات هندسية  سنة  1893.  سنة  1850 خد [[ڤيكتور پويسيوكس|فيكتور ألكسندر بويزو]] الخطوة الرئيسية المتمثلة فى التمييز بين الأقطاب ونقاط التفرع، وقدم مفهوم النقاط المفردة الأساسية . &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span title=&quot;Why is this a key step in the history of complex numbers? (September 2020)&quot;&gt;مطلوب توضيح&lt;/span&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; أدى ده فى النهاية لمفهوم المستوى المركب الممتد .

=== الأعداد الأولية ===

[[عدد اولى|الأعداد الأولية]] ممكن تكون اتدرست عبر التاريخ المُدوّن. هيا أعداد طبيعية لا تُحسب بضرب عددين طبيعيين أصغر منها. و اقتُرح أن عظمة إيشانغو تتضمن قائمة بالأعداد الأولية بين 10 و20.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Overmann|الأول=K. A.|عنوان=Cultural Number Systems|ناشر=Springer, Cham.|سنة=2025|سلسلة=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|صفحات=53–58|الفصل=The Ishango Bone|دوي=10.1007/978-3-031-83383-0_8|isbn=978-3-031-83382-3}}&lt;/ref&gt; بتبيين بردية ريند أشكال مختلفة للأعداد الأولية. لكن أول توثيق رسمى للأعداد الأولية يرجع لالإغريق القدام. فقد خصص إقليدس كتاب من كتاب ''الأصول'' لنظرية الأعداد الأولية؛ حيث أثبت فيه لانهائيتها والنظرية الأساسية فى الحساب ، وقدم خوارزمية إقليدس لإيجاد القاسم المشترك الاكبر لعددين.&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;/ref&gt;  سنة  240 قبل الميلاد، استخدم [[اراتوسثينس|إراتوستينس]] غربال إراتوستينس لعزل الأعداد الأولية بسرعة. لكن معظم التطورات اللى بعد كده  لنظرية الأعداد الأولية فى  اوروبا تعود لعصر [[عصر النهضه|النهضة]] وما تلاه. فى  حوالى سنة  1000 ميلادي، اكتشف [[ابن الهيثم]] نظرية ويلسون . ووجد ابن البنا المراكشى طريقة لتسريع غربال إراتوستينس عن طريق اختبار الأعداد لحد الجذر التربيعى بس. نقل فيبوناتشى إسهامات الرياضيات الإسلامية لاوروبا، و سنة 1202 كان أول من وصف طريقة القسمة التجريبية .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deza|الأول=Elena|مسار=https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39|عنوان=Mersenne Numbers and Fermat Numbers|ناشر=World Scientific|سنة=2021|سلسلة=Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers|المجلد=1|صفحات=39–40|isbn=978-981-123-033-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFDeza2021&quot;&gt;Deza, Elena (2021). [https://books.google.com/books?id=-Wo-EAAAQBAJ&amp;pg=PA39 ''Mersenne Numbers and Fermat Numbers'']. Selected Chapters Of Number Theory: Special Numbers. Vol.&amp;nbsp;1. World Scientific. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;39–&lt;/span&gt;40. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-981-123-033-2|978-981-123-033-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

[[ادريان مارى ليجاندر|أدريان مارى ليجندر]]  سنة  1796، وضع تخمين حول نظرية الأعداد الأولية ، اللى تصف التوزيع التقاربى للأعداد الأولية.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|مسار=https://books.google.com/books?id=bENTBQAAQBAJ&amp;pg=PA219|عنوان=Creators of Mathematical and Computational Sciences|ناشر=Springer|سنة=2014|صفحات=218–219|مؤلف2=Sen|الأول2=Syamal K.|isbn=978-3-319-10870-4}}&lt;/ref&gt; ومن النتائج التانيه المتعلقة بتوزيع الأعداد الأولية برهان أويلر على أن مجموع مقلوبات الأعداد الأولية متباعد، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New Proof That the Sum of the Reciprocals of Primes Diverges|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Jara-Vera|الأول=Vicente|سنة=2020|المجلد=8|العدد=9|مؤلف2=Sánchez-Ávila|الأول2=Carmen|دوي=10.3390/math8091414|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وتخمين غولدباخ ، اللى ينص على أن أى عدد زوجى كبير بما فيه الكفاية هو مجموع عددين أوليين.&lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Goldbach Conjecture|مسار=https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الوصول=2025-10-24|صحيفة=MathWorld–A Wolfram Resource|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251101043141/https://mathworld.wolfram.com/GoldbachConjecture.html|تاريخ-الأرشيف=1 November 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وهناك تخمين آخر متعلق بتوزيع الأعداد الأولية و هو فرضية ريمان ، اللى صاغها [[برنارد ريمان]] سنة 1859.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Riemann Hypothesis|صحيفة=Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200303/fea-conrey-web.pdf?adat=March%202003&amp;trk=200303fea-conrey-web&amp;cat=feature&amp;galt=feature|مؤلف=Conrey|الأول=J. B.|تاريخ=March 2003|المجلد=50|العدد=3|صفحات=341–353|تاريخ-الوصول=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; و أثبت [[جاك هادامار|جاك هادامارد]] [[تشارليس چيان دى لا ڤالى پوسين|وشارل دى لا فالى بوسان]] نظرية الأعداد الأولية أخير سنة 1896.&lt;ref name=&quot;Agarwal_Sen_2014&quot; /&gt; و لسه تخمينا غولدباخ وريمان غير مثبتين و مش نافذين.

=== الأهمية الثقافية و الرمزية ===
[[ملف:ShanghaiMissingFloors.jpg|يسار|تصغير|شقة فى شنغهاى تفتقر لال ادوار 0 و4 و13 و14]]

الاعداد كسبت بأهمية ثقافية ورمزية ودينية عبر التاريخ و فى كتير من الثقافات.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ore|الأول=Øystein|مسار=https://books.google.com/books?id=Sl_6BPp7S0AC|عنوان=Number theory and its history|تاريخ=1988|ناشر=Dover|مكان=New York|أكلس=17413345|isbn=0-486-65620-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kalvesmaki|الأول=Joel|مسار=https://chs.harvard.edu/book/kalvesmaki-joel-the-theology-of-arithmetic-number-symbolism-in-platonism-and-early-christianity/|عنوان=The Theology of Arithmetic: Number Symbolism in Platonism and Early Christianity|ناشر=Hellenic Studies Series 59|سنة=2013|مكان=Washington, DC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilsdorf&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilsdorf|الأول=Thomas E.|مسار=https://books.google.com/books?id=IN8El-TTlSQC|عنوان=Introduction to cultural mathematics : with case studies in the Otomies and the Incas|تاريخ=2012|ناشر=Wiley|مكان=Hoboken, N.J.|أكلس=793103475|isbn=978-1-118-19416-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Restivo&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Restivo|الأول=Sal P.|مسار=https://books.google.com/books?id=V0RuCQAAQBAJ&amp;q=Mathematics+in+Society+and+History|عنوان=Mathematics in society and history : sociological inquiries|تاريخ=1992|مكان=Dordrecht|أكلس=883391697|isbn=978-94-011-2944-2}}&lt;/ref&gt; فى اليونان القديمة، أثرت رمزية الاعداد بشكل كبير على تطور الرياضيات اليونانية ، محفزةً البحث فى كتير من مسائل نظرية الأعداد اللى لسه تاخد  باهتمام لحد اليوم.&lt;ref name=&quot;Ore2&quot; /&gt; و حسب   [[افلاطون|لأفلاطون]] ، نسب [[فيثاغوريه|الفيثاغوريون]] خصايص ومعانى محددة لاعداد معينة، واعتقدوا أن &quot;الأشياء نفسها اعداد&quot;.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=nVcNEAAAQBAJ&amp;pg=PA38|عنوان=Non-diophantine Arithmetics In Mathematics, Physics And Psychology|ناشر=World Scientific|سنة=2020|صفحة=38|مؤلف2=Czachor|الأول2=Marek|isbn=978-981-12-1432-5}}&lt;/ref&gt; الحكايات الشعبية فى مختلف الثقافات بتبيين تفضيلات لاعداد معينة، حيث يحظى الرقمان 3 وسبعة بأهمية خاصة فى الثقافة الاوروبية، فى الوقت نفسه يبرز الرقمان  4  وخمسة فى الحكايات الشعبية الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Number Symbolism to Arithmology|صحيفة=Zahlen- und Buchstabensysteme im Dienste religiöser Bildung|مسار=https://www.academia.edu/40206385|مؤلف=Zhmud|الأول=Leonid|تاريخ=29 August 2019|محرر=Schimmelpfennig|محرر-الأول=L.|مكان=Tübingen|ناشر=Seraphim|المجلد=25|صفحة=45|isbn=978-3-16-156930-2}}&lt;/ref&gt; ترتبط الاعداد ساعات بالحظ: ففى المجتمع الغربي، يُعتبر الرقم 13 نذير شؤم، فى الوقت نفسه يُعتبر الرقم ثمانية فأل حسن فى الثقافة الصينية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Lucky' numbers, unlucky consumers|صحيفة=The Journal of Socio-Economics|مؤلف=Yang|الأول=Zili|تاريخ=October 2011|ناشر=Elsevier|المجلد=40|العدد=5|صفحات=692–699|دوي=10.1016/j.socec.2011.05.008}}&lt;/ref&gt;

== التصنيف الرئيسى ==

يمكن تصنيف الأعداد لمجموعات ، تسمى '''مجموعات الأعداد''' أو '''أنظمة الأعداد''' ، زى [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] و الأعداد الحقيقية . أنظمة الأعداد الرئيسية هيا:&lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto; max-width: 600px; overflow-x: auto&quot;
|+أنظمة الاعداد الرئيسية
! scope=&quot;col&quot; | رمز
! scope=&quot;col&quot; | اسم
! scope=&quot;col&quot; | أمثلة/شرح 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]]
| 0، 1، 2، 3، 4، 5، ... أو 1، 2، 3، 4، 5، ... &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; بتستعمل أحيان. 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الصحيحة
| ..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد النسبية
| ''و'' ''b'' عددان صحيحان و ''b'' لا يساوى صفر 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد الحقيقية
| نهاية متتالية متقاربة من الأعداد النسبية 
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;
! scope=&quot;row&quot; | الأعداد المركبة
| ''a'' + ''bi'' حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان و ''i'' هو الجذر التربيعى الرسمى لـ&amp;nbsp;-1
|}
كل نظام من الأنظمة العددية دى بيوسع النظام السابق له. فزى ، العدد النسبى هو كمان عدد حقيقي، وكل عدد حقيقى هو كمان عدد مركب. ويمكن التعبير عن سلسلة احتواء المجموعات دى رمزى كما يلي:&lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;.

[[File:Venn_Diagram_of_Numbers_Expanded.svg|alt={{not a typo|Euler diagram: Natural numbers (ℕ) ⊊ integers (ℤ) ⊊ rational numbers (ℚ) ⊊ real numbers (ℝ) ⊊ complex numbers (ℂ); irrational numbers ⊊ real numbers (ℝ); imaginary numbers ⊊ complex numbers (ℂ)}}|يسار|تصغير| [[Euler diagram|مخطط أويلر]] لأنظمة الأعداد]]

=== الأعداد الطبيعية ===
[[ملف:Nat_num.svg|بديل=1, 2, 3, 4, 5, ...|تصغير|الأعداد الطبيعية، بدايه من 1]]

اكتر الأعداد شيوع هيا [[عدد طبيعى|الأعداد الطبيعية]] (و تسمى ساعات الأعداد الصحيحة أو أعداد العد): 1، 2، 3، وهكذا. تقليدى، يبتدى تسلسل الأعداد الطبيعية بـ&amp;nbsp;1 (ماكانش الصفر يُعتبر رقم عند الإغريق القدام). بس، فى القرن التسعتاشر&amp;nbsp;فى القرن التسعتاشر، ابتدا علما نظرية المجموعات وغيرهم من علما الرياضيات فى تضمين&amp;nbsp;0 ( عدد عناصر المجموعة الفارغة ، أى 0)&amp;nbsp;العناصر، حيث&amp;nbsp;و علشان كده، الصفر هو أصغر عدد أصلى فى مجموعة الأعداد الطبيعية.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|title=Natural Number}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=natural number|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|ناشر=[[Merriam-Webster]]|تاريخ-الوصول=4 October 2014|صحيفة=Merriam-Webster.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191213133201/https://www.merriam-webster.com/dictionary/natural%20number|تاريخ-الأرشيف=13 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يستخدم كتير من علما الرياضيات اليوم المصطلح ده  لوصف  المجموعتين، بما فيها&amp;nbsp;صفر أو لا. [[لستة الرموز الرياضيه|الرمز الرياضى]] لمجموعة كل الأعداد الطبيعية هو '''N''' ، ويكتب كمان &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; و ساعات &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fokas|الأول=Athanassios|مسار=https://books.google.com/books?id=QwuhEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=Modern Mathematical Methods For Scientists And Engineers: A Street-smart Introduction|تاريخ=12 December 2022|ناشر=World Scientific|صفحة=4|لغة=en|وصلة مؤلف2=Efthimios Kaxiras|مؤلف2=Kaxiras|الأول2=Efthimios|isbn=978-1-80061-182-5}}&lt;/ref&gt; أو &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Charatan|الأول=Quentin|مسار=https://books.google.com/books?id=OyJIEAAAQBAJ&amp;pg=PA26|عنوان=Formal Software Development: From VDM to Java|ناشر=Bloomsbury Publishing|سنة=2003|صفحة=26|مؤلف2=Kans|الأول2=Aaron|isbn=978-0-230-00586-0}}&lt;/ref&gt;  لما يكون من الضرورى الإشارة لما إذا كان ينبغى أن تبتدى المجموعة بـ 0 أو 1، على التوالى.

فى نظام العد العشرى ، المستخدم بشكل شبه عالمى اليوم فى العمليات الحسابية، بتتكتب  رموز الأعداد الطبيعية باستخدام عشرة اعداد : 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، و9. الأساس هو عدد الاعداد الفريدة، بما فيها الصفر، اللى يستخدمها نظام العد لتمثيل الأعداد (فى النظام العشري، الأساس هو 10).&amp;nbsp;فى النظام العشري، يكون للرقم الموجود فى أقصى يمين العدد الطبيعى قيمة مكانية قدرها&amp;nbsp;1، وكل رقم آخر له قيمة مكانية تساوى عشرة أضعاف القيمة المكانية للرقم اللى على يمينه.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Herrick|الأول=Clyde|مسار=https://books.google.com/books?id=KVaKP3y1t8MC&amp;pg=PA26|عنوان=Basic Electronics Math|ناشر=Newnes|سنة=1997|صفحة=26|isbn=978-0-7506-9727-9}}&lt;/ref&gt;

فى نظرية المجموعات ، اللى تعتبر أساس  بديهى للرياضيات الحديثة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Suppes|الأول=Patrick|مسار=https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1|عنوان=Axiomatic Set Theory|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=1972|صفحة=[https://archive.org/details/axiomaticsettheo00supp_0/page/1 1]|وصلة مؤلف=Patrick Suppes|isbn=0-486-61630-4}}&lt;/ref&gt; ممكن تمثيل الأعداد الطبيعية بفئات من المجموعات المتكافئة. زى ، العدد&amp;nbsp;يمكن تمثيل العدد 3 كفئة كل المجموعات اللى فيها 3 عناصر بالضبط. أو بدل ده ، فى حساب بيانو ، العدد&amp;nbsp;يُرمز لالعدد 3 بالرمز ''S'' ( ''S'' ( ''S'' (0)))، حيث ''S'' هيا دالة &quot;الخلف&quot; (أي،&amp;nbsp;3 هو الخليفة التالت لـ&amp;nbsp;0).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jacquette|الأول=Dale|مسار=https://books.google.com/books?id=wkuPBAAAQBAJ&amp;pg=PT190|عنوان=Logic and How it Gets That Way|ناشر=Routledge|سنة=2014|isbn=978-1-317-54653-5}}&lt;/ref&gt; توجد كتير من التمثيلات المختلفة الممكنة؛ كل ما هو مطلوب لتمثيلها رسمى&amp;nbsp;3 تعنى كتابة رمز معين أو نمط من الرموز 3 مرات.

=== الأعداد الصحيحة ===
[[ملف:The_Ancient_Quipu_Plate_XXI.jpg|يسار|تصغير|استخدمت [[انكا|إمبراطورية الإنكا]] الخيوط المعقودة، أو الكيبو ، للسجلات الرقمية والاستخدامات التانيه &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Ancient Quipu, a Peruvian Knot Record|صحيفة=American Anthropologist, New Series|مؤلف=Locke|الأول=L. Leland|تاريخ=April–June 1912|ناشر=Wiley|المجلد=14|العدد=2|صفحات=325–332|جايستور=659935|دوي=10.1525/aa.1912.14.2.02a00070}}&lt;/ref&gt;]]

معكوس العدد الصحيح الموجب بييتعرف بأنه العدد اللى ينتج&amp;nbsp;يساوى صفر عند إضافته لالعدد الصحيح الموجب المقابل. بتتكتب  الأعداد السالبة فى العاده بعلامة سالبة ( علامة ناقص ). زى ، معكوس العدد 1 هو 0.&amp;nbsp;7 مكتوبة&amp;nbsp;-7، و {{Nowrap|7 + (−7) {{=}} 0}}  لما يتم دمج مجموعة الأعداد السالبة مع مجموعة الأعداد الطبيعية (بما فيها&amp;nbsp;0)، بتتعرف النتيجة بأنها مجموعة الأعداد الصحيحة ، '''Z،''' اللى بتتكتب  كمان &lt;img typeof=&quot;mw:Extension/math&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Z}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; about=&quot;#mwt993333282&quot;&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;/ref&gt; هنا ييجى الحرف Z from . تشكل مجموعة الأعداد الصحيحة حلقة مع عمليتى الجمع والضرب.&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{MathWorld|Integer|Integer}}&lt;/ref&gt; الأعداد الطبيعية تشكل  مجموعة جزئية من الأعداد الصحيحة. ولعدم وجود معيار موحد لتحديد اذا كان الصفر موجودًا او لا ضمن الأعداد الطبيعية، يُشار فى العاده لالأعداد الطبيعية اللى لا فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة الموجبة''' ، فى الوقت نفسه يُشار لالأعداد الطبيعية اللى فيها الصفر '''بالأعداد الصحيحة غير السالبة''' .

=== الأعداد النسبية ===
{{Main|Rational number}}
العدد النسبى هو عدد ممكن التعبير عنه ككسر ليه بسط صحيح ومقام صحيح موجب. اتسمح  بالمقامات السالبة، لكن يُتجنب استخدامها فى العاده، لأن كل عدد نسبى يساوى كسر بمقام موجب.&lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;/ref&gt; بتتكتب  الكسور على شكل عددين صحيحين، البسط والمقام، مع وجود خط فاصل بينهم.  ''من'' الكل مقسم ل''n'' جزء متساوى. قد يتوافق كسران مختلفين مع نفس العدد النسبي؛ زى    أي:&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kossak|الأول=Roman|مسار=https://books.google.com/books?id=ohQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Mathematical Logic: On Numbers, Sets, Structures, and Symmetry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|طبعة=2nd|سلسلة=Springer Graduate Texts in Philosophy|المجلد=4|صفحات=48–49|isbn=978-3-031-56215-0}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;{1 \over 2} = {2 \over 4}.&lt;/math&gt;

بشكل عام، {{ملا|This follows from the [[substitution property of equality]]. by multiplying both fractions with the product of their denominators: &lt;math&gt;{{b \times d}}&lt;/math&gt;. Likewise, the converse is true by dividing with the product.
}}

: &lt;math&gt;{a \over b} = {c \over d}&lt;/math&gt; if and only if &lt;math&gt;{a \times d} = {c \times b}.&lt;/math&gt;

إذا كانت القيمة المطلقة لـ ''m'' اكبر من ''n'' (المفترض أن تكون موجبة)، القيمة المطلقة للكسر تكون اكبر من&amp;nbsp;1 ويتسما اسم الكسر غير الفعلى أو الكسر ذو البسط الثقيل .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Greer|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wX2dxeDahAwC&amp;pg=PA5|عنوان=New comprehensive mathematics for 'O' level|تاريخ=1986|ناشر=Thornes|طبعة=2nd, reprinted|مكان=Cheltenham|صفحة=5|isbn=978-0-85950-159-0}}&lt;/ref&gt; ممكن تكون الكسور اكبر من أو أصغر من أو تساوي&amp;nbsp;1 &lt;ref name=&quot;Renshaw_Ireland_2021&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renshaw|الأول=Geoffrey|مسار=https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25|عنوان=Maths for Economics|ناشر=Oxford University Press|سنة=2021|صفحات=25–27|مؤلف2=Ireland|الأول2=Norman J.|isbn=978-0-19-257591-3}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRenshawIreland2021&quot;&gt;Renshaw, Geoffrey; Ireland, Norman J. (2021). [https://books.google.com/books?id=k5whEQAAQBAJ&amp;pg=PA25 ''Maths for Economics'']. Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25–&lt;/span&gt;27. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-257591-3|978-0-19-257591-3]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و ممكن  تكون كمان إيجابية أو سلبية أو&amp;nbsp;0. بتشمل مجموعة كل الأعداد النسبية الأعداد الصحيحة، حيث ممكن كتابة كل عدد صحيح على شكل كسر مقامه&amp;nbsp;1. زى &amp;nbsp;يمكن كتابة -7 على النحو التالي&amp;nbsp;{{Sfrac|−7|1}} النسبية بالرمز '''Q''' (اختصار لـ ''&quot;ناتج القسمة'' &quot;)، ويكتب كمان &lt;span about=&quot;#mwt460&quot; class=&quot;mwe-math-element mwe-math-element-inline&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;name&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;math&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;attrs&amp;amp;quot;:{},&amp;amp;quot;body&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;extsrc&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;\\mathbb{Q}&amp;amp;quot;}}&quot; id=&quot;30&quot; typeof=&quot;mw:Extension/math&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;math xmlns=&quot;http://www.w3.org/1998/Math/MathML&quot;&gt;
 &lt;semantics&gt;
  &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
   &lt;mstyle displaystyle=&quot;true&quot; scriptlevel=&quot;0&quot;&gt;
    &lt;mrow class=&quot;MJX-TeXAtom-ORD&quot;&gt;
 &lt;mi mathvariant=&quot;double-struck&quot;&gt;Q&lt;/mi&gt;
    &lt;/mrow&gt;
   &lt;/mstyle&gt;
  &lt;/mrow&gt;
  &lt;annotation encoding=&quot;application/x-tex&quot;&gt;{\displaystyle \mathbb {Q} }&lt;/annotation&gt;
 &lt;/semantics&gt;
&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;img alt=&quot;{\displaystyle \mathbb {Q} }&quot; aria-hidden=&quot;true&quot; class=&quot;mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false}&quot; src=&quot;https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c5909f0b54e4718fa24d5fd34d54189d24a66e9a&quot; style=&quot;vertical-align: -0.671ex; width:1.808ex; height:2.509ex;&quot;&gt;&lt;/span&gt; [ &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الحقيقية ===

بيترمز للأعداد الحقيقية بالرمز '''R''' ، ويكتب كمان على النحو التالي: &lt;math&gt;\mathbb{R}.&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_20232&quot;/&gt; بتشمل دى الأعداد كل أعداد القياس. كل عدد حقيقى يُقابله نقطة على خط الأعداد . تُعامل الأعداد الحقيقية السالبة حسب  للقواعد العامة للحساب، ويتم تمثيلها ببساطة عن طريق إضافة علامة ناقص قبل العدد الموجب المقابل، زى  -123.456.

كل رقم على يمين الفاصلة العشرية له قيمة مكانية تساوى عُشر القيمة المكانية للرقم اللى على شماله . زى ، 123.456 يمثل  بالأحرى، مئة، وعشرتان، وثلاثة آحاد، و 4  أعشار، وخمسة أجزاء من مئة، وستة أجزاء من ألف. ممكن التعبير عن عدد حقيقى بعدد محدود من الاعداد العشرية بس إذا كان عدد نسبى و كان مقامه الكسرى عوامله الأولية 2 أو 5 أو الاتنين، لأن دى هيا العوامل الأولية للعدد 10، أساس النظام العشرى. وهكذا، زى ، النصف هو 0.5، والخمس هو 0.2، والعُشر هو 0.1، والجزء من خمسين هو 0.02.

==== عدد عشرى دورى ====
إذا كان الجزء الكسرى من عدد حقيقى فيه سلسلة لا نهائية من الاعداد تتبع نمط دورى، فيمكن كتابته باستخدام علامة الحذف أو أى رمز آخر يشير للنمط المتكرر. بيتسما  العدد ده  العشرى عدد عشرى دورى . ممكن كتابة  ، مع وضع 3 نقاط للدلالة على استمرار النمط. كما بتتكتب  الأعداد 27 المتكررة لما لا نهاية على الصورة 27 .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Repeating Decimal|مسار=https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الوصول=2020-07-23|صحيفة=Wolfram MathWorld|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805170548/https://mathworld.wolfram.com/RepeatingDecimal.html|تاريخ-الأرشيف=2020-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دى الأعداد العشرية المتكررة، بما فيها تكرار الأصفار ، تدل بالتحديد على الأعداد النسبية، يعنى كل الأعداد النسبية هيا أعداد حقيقية، لكن مش كل عدد حقيقى عدد نسبى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hafstrom|الأول=John Edward|مسار=https://books.google.com/books?id=DcR51Bv1g3sC&amp;pg=PA142|عنوان=Basic Concepts in Modern Mathematics|ناشر=Courier Corporation|سنة=2013|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=142–144|isbn=978-0-486-49729-7}}&lt;/ref&gt;

بالنسبة للجزء الكسرى اللى فيه عدد عشرى متكرر من التسعات المتتالية، ممكن استبدالها بزيادة الرقم الأخير قبل التسعات. وهكذا، 3.7399999999... أو 9 يكافئ 3.74. ويمكن إعادة كتابة الجزء الكسرى اللى فيه عدد غير محدود من الأصفار بحذف الأصفار الموجودة على يمين آخر رقم غير صفرى.&lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Heaton|الأول=Luke|مسار=https://books.google.com/books?id=cF7ODQAAQBAJ&amp;pg=PA80|عنوان=A Brief History of Mathematical Thought|ناشر=Oxford University Press|سنة=2017|صفحة=80|isbn=978-0-19-062179-7}}&lt;/ref&gt; وكما ممكن كتابة الكسر نفسه باكتر من طريقة، العدد الحقيقى نفسه ممكن يكون  له اكتر من تمثيل عشرى. زى ، 0.999... ، 1.0، &lt;ref name=&quot;Heaton_2017&quot; /&gt; 1.00، 1.000، ...، جميعها تمثل العدد الطبيعي&amp;nbsp;1.

==== الأعداد غير النسبية ====

بالنسبة للأعداد الحقيقية غير النسبية، تمثيلها كأعداد عشرية يتطلب سلسلة لا نهائية من الاعداد المتغيرة على يمين الفاصلة العشرية. بتتسمما دى الأعداد الحقيقية بالأعداد غير النسبية . ومن أشهر الأعداد الحقيقية غير النسبية العدد [[باى (رياضيات)|π]] ، &lt;ref name=&quot;Laczkovich_1997&quot; /&gt; و هو نسبة محيط أى دايرة ل[[قطر (هندسه)|قطرها]] .  لما بييتكتتب  π على الصورة π = 1/2

: &lt;math&gt;\pi = 3.14159265358979\dots,&lt;/math&gt;

أحيان، لا تعنى علامة الحذف أن الأعداد العشرية تتكرر (فهى لا تتكرر)، لكن تعنى أنها لا تنتهى. و ثبت أن π عدد غير نسبى . وهناك عدد آخر معروف، ثبت أنه عدد حقيقى غير نسبي، وهو

: &lt;math&gt;\sqrt{2} = 1.41421356237\dots,&lt;/math&gt;

الجذر التربيعى للعدد 2 ، أى العدد الحقيقى الموجب الوحيد اللى مربعه يساوى 2.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Faticoni|الأول=Theodore G.|مسار=https://books.google.com/books?id=TJuvjR4YM2kC&amp;pg=PA130|عنوان=The Mathematics of Infinity: A Guide to Great Ideas|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2006|سلسلة=Pure and Applied Mathematics|المجلد=80|صفحات=130–131|isbn=978-0-470-04913-6}}&lt;/ref&gt; تم تقريب العددين (بالكومبيوتر) لتريليونات {{Nowrap|( 1 trillion {{=}} 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; {{=}} 1,000,000,000,000 )}} من الاعداد.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Computation of the 100 quadrillionth hexadecimal digit of π on a cluster of Intel Xeon Phi processors|صحيفة=Parallel Computing|مؤلف=Takahashi|الأول=Daisuke|تاريخ=July 2018|ناشر=Elsevier|المجلد=75|صفحات=1–10|hdl=2241/00153370|دوي=10.1016/j.parco.2018.02.002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Origin of Irrational Numbers and Their Approximations|صحيفة=Computation|مؤلف=Agarwal|الأول=Ravi P.|سنة=2021|المجلد=9|العدد=3|صفحة=29|مؤلف2=Agarwal|الأول2=Hans|دوي=10.3390/computation9030029|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[ملف:SimilarGoldenRectangles.svg|يسار|تصغير|[[النسبه الدهبيه|النسبة الذهبية]] لإقليدس، اللى بتتعرف هنا ب&lt;math&gt;{\color{OliveGreen}a + b}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; زى &lt;math&gt;{\color{Blue}a}&lt;/math&gt; هو أن &lt;math&gt;{\color{Red}b}&lt;/math&gt; π هو عدد غير نسبى π = 1.61803… يميل لالظهور فى كتير من جوانب الفن والعلم.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Golden Ratio in Nature: A Tour across Length Scales|صحيفة=Symmetry|مؤلف=Marples|الأول=Callum Robert|سنة=2022|المجلد=14|العدد=10|مؤلف2=Williams|الأول2=Philip Michael|بيب_كود=2022Symm...14.2059M|دوي=10.3390/sym14102059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
معظم الأعداد الحقيقية غير نسبية، و علشان كده لا فيها أنماط متكررة، و علشان كده مافيش ليها عدد عشرى مقابل.  مش ممكن ''تمثيلها'' إلا بالاعداد العشرية ، اللى تدل على أعداد حقيقية مقربة أو مختصرة ، حيث توضع الفاصلة العشرية على يمين الرقم ليه القيمة المكانية.&amp;nbsp;1. أى عدد مقرب أو مقطوع هو بالضرورة عدد نسبي،  اللى مافيش منه إلا عدد قابل للعد .

جميع القياسات، بطبيعتها، تقريبية، ودائم ما يكون ليها هامش غلط .   علشان كده، يُعتبر العدد 123.456 بالتقريب  لأى عدد حقيقى فى الفترة :

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{12345\mathit{55}}{10000}, \tfrac{12345\mathit{65}}{10000} \right)&lt;/math&gt;

عند التقريب ل3 اعداد عشرية، أو لأى عدد حقيقى فى الفترة:

: &lt;math&gt;\left[\tfrac{123456}{1000}, \tfrac{123457}{1000} \right)&lt;/math&gt;

عند إجراء عملية التقريب بعد الرقم العشرى التالت، لازم حذف الاعداد اللى توحى بدقة اكبر من دقة القياس نفسه. وبتتسمما الاعداد المتبقية بالاعداد المعنوية .

زى ، نادر ما ممكن إجراء القياسات باستخدام المسطرة دون هامش غلط لا يقل عن 0.001 [[متر]] . إذا تم قياس أضلاع مستطيل ما على أنها 1.23&amp;nbsp;م و 4.56&amp;nbsp;إذا ضربنا قيمة معينة فى عدد صحيح، مساحة المستطيل تتراوح بين {{Nowrap|5.614591 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} و {{Nowrap|5.603011 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} . ولأن الرقم التانى بعد الفاصلة العشرية غير محفوظ، الاعداد اللى بعد كده  غير ''مهمة'' . لذلك، تُقرّب النتيجة فى العاده ل{{Nowrap|5.61 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bird|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=dOCAixjvUVkC&amp;pg=PA28-IA1|عنوان=Engineering Mathematics|ناشر=Routledge|سنة=2010|طبعة=6th, revised|صفحة=28|isbn=978-1-136-40640-9}}&lt;/ref&gt;

==== نظرية المجموعات ====

الأعداد الحقيقية ليها خاصية مهمة لكن تقنية اوى تسمى خاصية الحد الأعلى الأدنى . ممكن إثبات أن أى حقل كامل ومرتب متماثل مع حقل الأعداد الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Olmsted|الأول=John M. H.|مسار=https://books.google.com/books?id=UitnDwAAQBAJ&amp;pg=PA128|عنوان=The Real Number System|ناشر=Courier Dover Publications|سنة=2018|سلسلة=Dover Books on Mathematics|صفحات=128–129|isbn=978-0-486-83474-0}}&lt;/ref&gt; رغم ده ، حقل الأعداد الحقيقية مش حقل مقفول جبرى ، لأنه مافيهوش  حل (بيتسما غالب الجذر التربيعى لسالب واحد ) للمعادلة الجبرية &lt;math&gt; x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد المركبة ===
[[ملف:Mandel_zoom_00_mandelbrot_set.jpg|يسار|تصغير|مجموعة ماندلبروت هيا شكل كسرى فى المستوى المركب .]]
بالانتقال لمستوى أعلى من التجريد، ممكن توسيع نطاق الأعداد الحقيقية علشان يشمل الأعداد المركبة . مجموعة الحلول الكاملة لكتير الحدود من الدرجة التانيه أو أعلى ممكن تتضمن  الجذور التربيعية للأعداد السالبة. (مثال على ذلك: &lt;math&gt;x^2+1=0&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bădescu_Carletti_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bădescu|الأول=Lucian|مسار=https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9|عنوان=Lectures on Geometry|ناشر=Springer Nature|سنة=2024|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحة=9|مؤلف2=Carletti|الأول2=Ettore|isbn=978-3-031-51414-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBădescuCarletti2024&quot;&gt;Bădescu, Lucian; Carletti, Ettore (2024). [https://books.google.com/books?id=rhQDEQAAQBAJ&amp;pg=PA9 ''Lectures on Geometry'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. p.&amp;nbsp;9. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-031-51414-2|978-3-031-51414-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ) لتمثيل ذلك بسهولة، الجذر التربيعى لـ&amp;nbsp;يُرمز للعدد -1 بالرمز ''i'' ، و هو رمز خصصه [[ليونارد يولر|ليونارد أويلر]] وبيتسما الوحدة التخيلية .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;/ref&gt; و علشان كده، تتكون الأعداد المركبة من كل القيم اللى تأخذ الشكل :

: &lt;math&gt;\,a + b i&lt;/math&gt;

حيث ''a'' و ''b'' عددان حقيقيان. و للسبب ده ، تُقابل الأعداد المركبة نقاط على المستوى المركب ، و هو فضاء متجهى ذو بُعدين حقيقيين. فى التعبير {{Nowrap|''a'' + ''bi''}} ، بيتسما العدد الحقيقى ''a'' الجزء الحقيقى ، وبيتسما ''b'' الجزء التخيلى .&lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

إذا كان الجزء الحقيقى من عدد مركب هو&amp;nbsp;إذا كان العدد يساوى صفر، فإنه بيتسما عدد تخيلى أو يُشار ليه بأنه ''عدد تخيلى بحت'' ؛ &lt;ref name=&quot;Magalhães_2025&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magalhães|الأول=Luis T.|مسار=https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1|عنوان=Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2025|سلسلة=Mathematics and Statistics|صفحات=1–2|isbn=978-3-03164999-8}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMagalhães2025&quot;&gt;Magalhães, Luis T. (2025). [https://books.google.com/books?id=H-RYEQAAQBAJ&amp;pg=PA1 ''Complex Analysis and Dynamics in One Variable with Applications'']. Mathematics and Statistics. Springer Nature. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;2. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-03164999-8|978-3-03164999-8]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; إذا كان الجزء التخيلي&amp;nbsp;إذا كان العدد المركب يساوى صفر، فهو عدد حقيقى. و علشان كده، الأعداد الحقيقية هيا مجموعة جزئية من الأعداد المركبة. إذا كان الجزء الحقيقى والجزء التخيلى من عدد مركب عدد صحيح ، بيتسما  العدد ده  عدد صحيح  غاوسى .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Exploring the Gaussian Integers|صحيفة=The Two-Year College Mathematics Journal|مؤلف=Stein|الأول=Robert G.|المجلد=7|العدد=4|صفحات=4–10|doi-broken-date=26 October 2025|دوي=10.1080/00494925.1976.11974454}}&lt;/ref&gt; بيترمز للأعداد المركبة بالرمز {{Math|'''C'''}} أو &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; &lt;ref name=&quot;Bass_2023&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bass|الأول=Hyman|مسار=https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6|عنوان=The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics|ناشر=American Mathematical Society|سنة=2023|سلسلة=Miscellaneous Book Series|صفحة=6|isbn=978-1-4704-7247-4}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBass2023&quot;&gt;Bass, Hyman (2023). [https://books.google.com/books?id=UxnREAAAQBAJ&amp;pg=PA6 ''The Mathematical Neighborhoods of School Mathematics'']. Miscellaneous Book Series. American Mathematical Society. p.&amp;nbsp;6. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4704-7247-4|978-1-4704-7247-4]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

النظرية الأساسية للجبر تنص على أن الأعداد المركبة تُشكّل حقل مقفول جبرى ، يعنى لكل متعددة حدود ذات معاملات مركبة جذر فى الأعداد المركبة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gubareni|الأول=Nadiya|مسار=https://books.google.com/books?id=dpoIEQAAQBAJ&amp;pg=PA173|عنوان=Introduction to Modern Algebra and Its Applications|ناشر=CRC Press|سنة=2021|صفحات=172–173|isbn=978-1-000-20947-1}}&lt;/ref&gt; ومثل الأعداد الحقيقية، تُشكّل الأعداد المركبة حقل كامل ، لكن على عكس الأعداد الحقيقية، فهو غير مُرتب .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rana|الأول=Inder K.|مسار=https://books.google.com/books?id=CIsOVPm6zE8C&amp;pg=PA327|عنوان=From Numbers to Analysis|ناشر=World Scientific|سنة=1998|صفحة=327|isbn=978-981-02-3304-4}}&lt;/ref&gt; أى أنه مافيش معنى مُتّسق يُمكن إسناده لالقول بأن ''i'' اكبر من&amp;nbsp;1، ومافيش أى معنى فى القول بأن ''i'' أقل من&amp;nbsp;1. من الناحية الفنية، تفتقر الأعداد المركبة لترتيب كلى يتوافق مع عمليات المجال .

التحليل المركب هو فرع من فروع التحليل الرياضى بيراعى بدراسة دوال الأعداد المركبة. و هو مفيد فى حل المسائل الفيزيائية، وبيستخدم على نطاق واسع فى الرياضيات الحديثة والهندسة و العلوم. ومن أمثلة تطبيقاته: ديناميكا الموائع ، ونظرية التحكم ، ومعالجة الإشارات ، ونظرية الأعداد، وحل المعادلات التفاضلية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kreyszig|الأول=Erwin|مسار=https://books.google.com/books?id=IE5aEQAAQBAJ&amp;pg=PA647|عنوان=Advanced Engineering Mathematics, International Adaptation|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2025|صفحة=647|وصلة مؤلف=Erwin Kreyszig|isbn=978-1-394-31946-6}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان الأعداد المركبة تُشكل جانب أساسى من [[الميكانيكا الكميه|ميكانيكا الكم]] ؛ علشان  مش ممكن صياغتها باستخدام الأعداد الحقيقية بس.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Quantum Mechanics Must Be Complex|صحيفة=Physics|مسار=https://physics.aps.org/articles/v15/7|مؤلف=Avella|الأول=Alessio|تاريخ=January 24, 2022|ناشر=American Physical Society|المجلد=15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251104125410/https://physics.aps.org/articles/v15/7|تاريخ-الأرشيف=4 November 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-22|hdl-access=free|بيب_كود=2022PhyOJ..15....7A|hdl=11696/75499|دوي=10.1103/Physics.15.7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فئات فرعية من الأعداد الصحيحة ==

=== الأعداد الزوجية والفردية ===
{{Main|Even and odd numbers}}
'''العدد الزوجى''' هو عدد صحيح يقبل القسمة على اثنين بدون باقٍ ؛ أما '''العدد الفردى''' فهو عدد صحيح مش زوجى.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot; /&gt; (يُختصر مصطلح &quot;يقبل القسمة على اثنين&quot; فى الغالب ل&quot; يقبل القسمة &quot;). بتتسمما دى الخاصية للعدد الصحيح بالزوجية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Parity as a Property of Integers|صحيفة=Formalized Mathematics|مسار=https://journalspress.com/LJRS_Volume23/Pattern-and-Parity-in-Mathematics.pdf|مؤلف=Ziobro|الأول=R.|سنة=2018|المجلد=26|العدد=2|صفحات=91–100|تاريخ-الوصول=2025-10-26|دوي=10.2478/forma-2018-0008}}&lt;/ref&gt; ممكن كتابة أى عدد فردى ''n'' بالصيغة {{Nowrap|''n'' {{=}} 2''k'' + 1,}} حيث ''k'' عدد صحيح مناسب. بدايه من {{Nowrap|''k'' {{=}} 0,}} تكون الأعداد الفردية غير السالبة الأولى هيا {1، 3، 5، 7، ...}. أى عدد زوجى ''m'' بييتكتتب  على الصورة {{Nowrap|''m'' {{=}} 2''k''}} ، حيث ''k'' عدد صحيح  كمان . وبالمثل، تكون الأعداد الزوجية غير السالبة الأولى هيا {0، 2، 4، 6، ...}. حاصل ضرب عدد زوجى فى عدد صحيح هو عدد زوجى آخر؛ أما حاصل ضرب عدد فردى فى عدد فردى آخر فهو عدد فردى آخر.&lt;ref name=&quot;Sidebotham_2003&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sidebotham|الأول=Thomas H.|مسار=https://books.google.com/books?id=VsAZa5PWLz8C&amp;pg=PA181|عنوان=The A to Z of Mathematics: A Basic Guide|ناشر=John Wiley &amp; Sons|سنة=2003|صفحة=181|isbn=978-0-471-46163-0}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد الأولية ===
[[ملف:Largest_known_prime_number.svg|يسار|تصغير|الاعداد فى اكبر الأعداد الأولية المعروفة حسب السنة من سنة 1951 &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Largest Known prime by Year: A Brief History|مسار=https://t5k.org/notes/by_year.html|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=The PrimePages: prime number research &amp; records|مؤلف=Caldwell|الأول=Chris|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130808055216/http://primes.utm.edu/notes/by_year.html|تاريخ-الأرشيف=8 August 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
'''العدد الأولى''' ، ويُختصر فى الغالب  ل&quot; '''أولي&quot;''' ، هو عدد صحيح اكبر من 1 ولا يكون حاصل ضرب عددين صحيحين موجبين أصغر منه. الأعداد الأولية الأولى هيا 2، 3، 5، 7، و11. مافيش صيغة بسيطة لتوليد الأعداد الأولية زى ما هو الحال مع الأعداد الفردية والزوجية. تعتبر أعداد ميرسين الأولية فئة خاصة، هيا أعداد أولية على الصورة {{Nowrap|2&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; − 1}} ، حيث ''n'' عدد صحيح موجب. تحمل دى الأعداد كتير من الاعداد القياسية لاكبر الأعداد الأولية المكتشفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Great Prime Number Record Races|صحيفة=Monthly Notices of the American Mathematical Society|مسار=https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|مؤلف=Ziegler|الأول=Günter M.|تاريخ=April 2004|المجلد=51|العدد=4|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251003112012/https://www.ams.org/journals/notices/200404/comm-ziegler.pdf|تاريخ-الأرشيف=3 October 2025|تاريخ-الوصول=2025-10-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

دراسة الأعداد الأولية أثارت تساؤلات كتير ، لم يُجب إلا على بعضها. وتندرج دراسة دى التساؤلات ضمن [[نظريه الاعداد|نظرية الأعداد]] .&lt;ref name=&quot;Ore2&quot;/&gt;  حدسية غولدباخ مثال على سؤال لم يُجب عليه بعد: &quot;هل كل عدد زوجى هو مجموع عددين أوليين؟&quot; &lt;ref name=&quot;Weisstein_Goldbach&quot; /&gt; و أُجيب على سؤال واحد، و هو اذا كان كل عدد صحيح اكبر من واحد هو حاصل ضرب أعداد أولية بطريقة واحدة بس، باستثناء إعادة ترتيب دى الأعداد؛ ومعروفه دى الحقيقة المُثبتة باسم النظرية الأساسية للحساب . و ورد برهانها فى [[عناصر اوكليديس|كتاب الأصول لإقليدس]] .&lt;ref name=&quot;Deza_2021&quot; /&gt;

فى العالم الحديث، بتستعمل الأعداد الأولية فى كتير من التطبيقات المهمة، بما فيها التشفير بالمفتاح العام ، والتوقيع الرقمى ، و توليد الاعداد شبه العشوائية ، ومعالجة الإشارات ، وتصفية البيانات لمعالجة الصور الرقمية .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA4|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحة=4|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;  الأعداد الأولية  بتستعمل فى جداول التجزئة &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hash table size|مسار=https://cseweb.ucsd.edu/~kube/cls/100/Lectures/lec16/lec16-8.html|ناشر=UC San Diego|تاريخ-الوصول=2025-10-23|صحيفة=Advanced Data Structures: CSE 100}}&lt;/ref&gt; ورموز كشف الأخطاء ( زى تلك المستخدمة فى [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]] و [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]] ).&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Křížek|الأول=Michal|مسار=https://books.google.com/books?id=tklEEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|عنوان=From Great Discoveries in Number Theory to Applications|ناشر=Springer Nature|سنة=2021|صفحات=253–256|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Somer|مؤلف3=Šolcová|الأول2=Lawrence|الأول3=Alena|isbn=978-3-030-83899-7}}&lt;/ref&gt;

=== فئات تانيه من الأعداد الصحيحة ===
مجموعات فرعية للأعداد الطبيعية كتير خضعت لدراسات متخصصة، واتسمت، ساعات كتير، نسبةً لأول عالم رياضيات درسها.

من أمثلة المجموعات دى من الأعداد الصحيحة: أعداد برنولى ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An Arithmetical Theory of the Bernoulli Numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Vandiver|الأول=H. S.|تاريخ=May 1942|ناشر=American Mathematical Society|المجلد=51|العدد=3|صفحات=502–531|جايستور=1990076|دوي=10.2307/1990076}}&lt;/ref&gt; و أعداد فيبوناتشى ، و أعداد لوكاس ، &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Fibonacci Numbers—Exposed|صحيفة=Mathematics Magazine|مؤلف=Kalman|الأول=D.|سنة=2003|المجلد=76|العدد=3|صفحات=167–181|مؤلف2=Mena|الأول2=R.|دوي=10.1080/0025570X.2003.11953176}}&lt;/ref&gt; و الأعداد الكاملة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On perfect and near-perfect numbers|صحيفة=Journal of Number Theory|مؤلف=Pollack|الأول=Paul|تاريخ=December 2012|ناشر=Elsevier|المجلد=132|العدد=12|صفحات=3037–3046|مؤلف2=Shevelev|الأول2=Vladimir|دوي=10.1016/j.jnt.2012.06.008}}&lt;/ref&gt; لمزيد من الأمثلة، انظر متتالية الأعداد الصحيحة .

== فئات فرعية من الأعداد المركبة ==

=== الأعداد الجبرية و مش النسبية وا لمتسامية ===
[[Algebraic number|الأعداد الجبرية]] هيا اللى تمثل حل لمعادلة متعددة الحدود ذات معاملات صحيحة. بتتسمما الأعداد الحقيقية غير النسبية بالأعداد [[Irrational number|غير النسبية]] . أما الأعداد المركبة غير الجبرية فبتتسمما [[Transcendental number|بالأعداد المتسامية]] .  وبتتسمما الأعداد الجبرية اللى تمثل حل لمعادلة [[Monic polynomial|متعددة الحدود أحادية المعامل]] ذات معاملات صحيحة [[Algebraic integer|بالأعداد الجبرية الصحيحة]] .

=== الفترات و الفترات الأسية ===
الدورة هيا عدد مركب ممكن التعبير عنه كتكامل لدالة جبرية على مجال جبرى. الدورات هيا فئة من الأعداد تشمل، مع الأعداد الجبرية، كتير من الثوابت الرياضية المعروفة زى [[باى (رياضيات)|العدد ''π'']] . تشكل مجموعة الدورات حلقة قابلة للعد، وتربط بين الأعداد الجبرية و الأعداد المتسامية.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|last=Kontsevich|first=Maxim|title=Periods|date=2001|journal=Mathematics Unlimited — 2001 and Beyond|pages=771–808|editor1-last=Engquist|editor1-link=Björn Engquist|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-56478-9_39|accessdate=2024-09-22|place=Berlin, Heidelberg|publisher=Springer|language=en|DOI=10.1007/978-3-642-56478-9_39|ISBN=978-3-642-56478-9|last2=Zagier|first2=Don|editor2-last=Schmid|editor2-first=Wilfried|editor2-link=Wilfried Schmid}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Algebraic Period|مسار=https://mathworld.wolfram.com/AlgebraicPeriod.html|تاريخ-الوصول=2024-09-22|صحيفة=mathworld.wolfram.com|مؤلف=Weisstein|الأول=Eric W.|لغة=en}}&lt;/ref&gt;  ممكن توسيع نطاق الدورات بالسماح للدالة المُكاملة بأن تكون حاصل ضرب دالة جبرية فى أسّ دالة جبرية تانيه. وده يُعطى حلقة قابلة للعد تانيه: الدورات الأسية. كلٌّ من العدد &lt;i id=&quot;mwBko&quot;&gt;e وثابت أويلر دورات أسية.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Euler's constant: Euler's work and modern developments|صحيفة=Bulletin of the American Mathematical Society|مؤلف=Lagarias|الأول=Jeffrey C.|تاريخ=19 July 2013|المجلد=50|العدد=4|صفحات=527–628|issn=0273-0979|أرخايف=1303.1856|دوي=10.1090/S0273-0979-2013-01423-X}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للإنشاء ===

انطلاق من المسائل الكلاسيكية المتعلقة بالإنشاءات باستخدام المسطرة والفرجار ، بتتعرف الأعداد القابلة للإنشاء بأنها تلك الأعداد المركبة اللى ممكن إنشاء جزئيها الحقيقى والتخيلى باستخدام المسطرة والفرجار، بدايه من قطعة مستقيمة معطاة طولها وحدة واحدة، فى عدد محدود من الخطوات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vazzana|الأول=Anthony|مسار=https://books.google.com/books?id=yJ7SBQAAQBAJ&amp;pg=PA100|عنوان=Introduction to Number Theory|ناشر=CRC Press|سنة=2007|سلسلة=Textbooks in Mathematics|صفحة=100|إظهار-المؤلفين=1|مؤلف2=Erickson|مؤلف3=Garth|الأول2=Martin|الأول3=David|isbn=978-1-58488-938-0}}&lt;/ref&gt; ومن المواضيع اللى ليها صله أعداد الأوريغامى ، هيا نقاط تُنشأ بطى الورق.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hull|الأول=Thomas C.|مسار=https://books.google.com/books?id=LdX7DwAAQBAJ&amp;pg=PA48|عنوان=Origametry: Mathematical Methods in Paper Folding|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2020|صفحات=48–57|isbn=978-1-108-47872-4}}&lt;/ref&gt;

=== الأعداد القابلة للحساب ===

'''العدد القابل للحساب''' ، المعروف كمان ''بالعدد التكراري'' ، هو عدد حقيقى توجد له [[الجوريزم|خوارزمية]] ، عند إدخال عدد موجب ''n'' ، بتنتج أول ''n'' خانة من تمثيله العشرى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=On computable numbers, with an application to the Druckproblem|صحيفة=Theoretical Computer Science|مؤلف=Berthelette|الأول=Sophie|إظهار-المؤلفين=1|تاريخ=29 June 2024|ناشر=Elsevier|المجلد=1002|مؤلف2=Brassard|مؤلف3=Coiteux-Roy|الأول2=Gilles|الأول3=Xavier|دوي=10.1016/j.tcs.2024.114573}}&lt;/ref&gt; ممكن تقديم تعريفات مكافئة باستخدام الدوال التكرارية μ ، أو آلات تورينج ، أو حساب λ .&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|موسوعة=Stanford Encyclopedia of Philosophy|مسار=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/computability/|تاريخ-الوصول=2025-10-27|مؤلف=Immerman|الأول=Neil|تاريخ=October 18, 2021|محرر=Zalta|محرر-الأول=Edward N.|طبعة=Winter 2021|الفصل=Computability and Complexity}}&lt;/ref&gt; الأعداد القابلة للحساب مستقرة لجميع العمليات الحسابية المعتادة، بما فيها حساب جذور كتير الحدود ، و علشان كده تُشكل حقل حقيقى مقفول فيه الأعداد الجبرية الحقيقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pour-El|الأول=Marian B.|مسار=https://books.google.com/books?id=9jMoDgAAQBAJ&amp;pg=PA44|عنوان=Computability in Analysis and Physics|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2017|سلسلة=Perspectives in Logic|المجلد=1|صفحة=44|مؤلف2=Richards|الأول2=J. Ian|isbn=978-1-107-16844-2}}&lt;/ref&gt;

يمكن اعتبار الأعداد القابلة للحساب يعتبر الأعداد الحقيقية اللى ممكن تمثيلها بدقة فى الكومبيوتر: يُمثَّل العدد القابل للحساب بدقة باعداده الأولى وبرنامج لحساب الاعداد اللاحقة. رغم ده ، نادر ما بتستعمل الأعداد القابلة للحساب عملى.  واحد من الأسباب هو عدم وجود خوارزمية لاختبار تساوى عددين قابلين للحساب. بتعبير أدق،  مش ممكن توجد خوارزمية تأخذ أى عدد قابل للحساب كمدخل، وتُقرر فى كل حالة اذا كان  العدد ده  يساوى صفر أم لا.

مجموعة الأعداد القابلة للحساب ليها نفس عدد عناصر مجموعة الأعداد الطبيعية. لذلك، معظم الأعداد الحقيقية غير قابلة للحساب. بس، صعب اوى إيجاد عدد حقيقى غير قابل للحساب بشكل صريح.

== امتدادات المفهوم ==

=== الأعداد ''p'' -adic ===
 تمتد تمثيلات الأعداد ''p'' -adic لما لا نهاية على يسار الفاصلة العشرية، تمام زى ما هو الحال مع الأعداد الحقيقية. نظام العد الناتج بيعتمد على [[Radix|الأساس]] المستخدم للاعداد: أى أساس ممكن، لكن أساس [[عدد اولى|الأعداد الأولية]] يوفر احسن الخصايص الرياضية. تحتوى مجموعة الأعداد ''p'' -adic على الأعداد النسبية،   لكن لا تنتمى لمجموعة الأعداد المركبة.

عناصر حقل الدوال الجبرية على حقل منتهٍ تتشابه مع الأعداد الجبرية فى كتير من الخصايص (انظر: تشبيه حقل الدوال ). و علشان كده ، فى الغالب   يعتبرها علما نظرية الأعداد أعدادًا. وتلعب الأعداد ''p'' -adic دور مهم فى ده التشبيه.

=== أعداد فائقة التعقيد ===

يمكن بناء أنظمة عددية ذات أبعاد أعلى من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; بطريقة تعمم بناء الأعداد المركبة. بتتسمما ساعات بالأعداد فائقة التعقيد ، هيا لا تُدرج ضمن مجموعة الأعداد المركبة. وتشمل دى الأعداد الرباعية (الكواترنيونات) . &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; ، اللى قدمها السير [[وليم روان هاملتون|ويليام روان هاميلتون]] ، اللى لا تكون فيها عملية الضرب تبديلية ؛ &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Tragic Downfall and Peculiar Revival of Quaternions|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Brezov|الأول=Danail|سنة=2025|المجلد=13|العدد=4|صفحة=637|دوي=10.3390/math13040637|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; الأوكتونيونات &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; ، حيث لا تكون عملية الضرب تجميعية و كونها غير تبديلية؛ &lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;/ref&gt; والسيدنيونات &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; حيث لا يكون الضرب بديل ، ولا تجميعى ولا تبديلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neto|الأول=Manoel Ferreira Borges|مسار=https://books.google.com/books?id=3Be_EAAAQBAJ&amp;pg=PA56|عنوان=Hypercomplex: Trends for a Mathematical Foundation|ناشر=Editora Appris|سنة=2023|صفحات=55–56|مؤلف2=Marão|الأول2=José|isbn=978-65-250-4443-9}}&lt;/ref&gt; تتضمن الأعداد فائقة التعقيد وحدة حقيقية واحدة و &lt;math&gt;2^n-1&lt;/math&gt; الوحدات التخيلية، حيث ''n'' عدد صحيح غير سالب. زى ، ممكن تمثيل الكواترنيونات عموم باستخدام الشكل التالي:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j +d\,\mathbf k,&lt;/math&gt;

المعاملات {{Mvar|a}} و {{Mvar|b}} و {{Mvar|c}} و {{Mvar|d}} هيا أعداد حقيقية، و {{Math|'''i''', '''j'''}} و {{Math|'''k'''}} هيا 3 وحدات تخيلية مختلفة.&lt;ref name=&quot;Yefremov_2019&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Yefremov|الأول=Alexander P.|مسار=https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|عنوان=The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2019|صفحات=8–11|isbn=978-1-5275-3292-2}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFYefremov2019&quot;&gt;Yefremov, Alexander P. (2019). [https://books.google.com/books?id=3ZqSDwAAQBAJ&amp;pg=PA8 ''The General Theory of Particle Mechanics: A Special Course'']. Cambridge Scholars Publishing. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8–&lt;/span&gt;11. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-5275-3292-2|978-1-5275-3292-2]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

كل نظام أعداد فائق التعقيد هو مجموعة جزئية من نظام الأعداد فائق التعقيد اللى بعد كده   ليه الأبعاد المزدوجة،  اللى يتم الحصول عليه عبر بناء كايلي-ديكسون .&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot; /&gt; زى ، الكواترنيونات رباعية الأبعاد &lt;math&gt;\mathbb{H}&lt;/math&gt; هيا مجموعة فرعية من الأوكتونيونات ذات الأبعاد الثمانية &lt;math&gt;\mathbb{O}&lt;/math&gt; اللى بدورها تشكل مجموعة فرعية من السيدنيونات ذات الأبعاد الستة عشر &lt;math&gt;\mathbb{S}&lt;/math&gt; ، هيا بدورها مجموعة فرعية من المثلثات ذات الأبعاد 32 &lt;math&gt;\mathbb{T}&lt;/math&gt; و ل''ما لا نهاية'' مع &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد، حيث ''n'' أى عدد صحيح غير سالب. وبإضافة الأعداد المركبة و الحقيقية ومجموعاتها الجزئية، ممكن التعبير  عن ده رمزى على النحو التالي:&lt;ref name=&quot;Valkova-Jarvis_et_al_2025&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hypercomplex Numbers—A Tool for Enhanced Efficiency and Intelligence in Digital Signal Processing|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Valkova-Jarvis|الأول=Zlatka|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2025|المجلد=13|العدد=3|صفحة=504|مؤلف2=Nenova|مؤلف3=Mihaylova|الأول2=Maria|الأول3=Dimitriya|دوي=10.3390/math13030504|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C} \subset \mathbb{H} \subset \mathbb{O} \subset \mathbb{S} \subset \mathbb{T} \subset \cdots&lt;/math&gt;

أو بدل ده ، بدءاً من الأعداد الحقيقية &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; اللى لا فيها وحدات مركبة، ممكن التعبير  عن ده على النحو التالي:

: &lt;math&gt;\mathcal C_0 \subset \mathcal C_1 \subset \mathcal C_2 \subset \mathcal C_3 \subset \mathcal C_4 \subset \mathcal C_5 \subset \cdots \subset \mathcal C_n&lt;/math&gt;

مع &lt;math&gt;\mathcal C_n&lt;/math&gt; فيه &lt;math&gt;2^n&lt;/math&gt; الأبعاد.&lt;ref name=&quot;Saniga&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Cayley-Dickson Algebras to Combinatorial Grassmannians|صحيفة=Mathematics|مؤلف=Saniga|الأول=Metod|تاريخ=2015|ناشر=MDPI AG|المجلد=3|العدد=4|صفحات=1192–1221|مؤلف2=Holweck|مؤلف3=Pracna|issn=2227-7390|الأول2=Frédéric|الأول3=Petr|أرخايف=1405.6888|دوي=10.3390/math3041192|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الرباعية أثبتت فائدتها الكبيرة فى حساب الدوران فى 3 أبعاد. زى ، بتستعمل فى أنظمة التحكم للصواريخ والطيارات، كمان فى الروبوتات، والتصوير الكومبيوتري، والملاحة، والرسوم المتحركة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر
| title = The many modern uses of quaternions
| first = Peter
| last = Lynch
| date = 4 October 2018
| work = The Irish Times
| url = https://www.irishtimes.com/news/science/the-many-modern-uses-of-quaternions-1.3642385
| accessdate = 2025-10-22
}}&lt;/ref&gt; ويظهر ان للأعداد الثمانية صلة نظرية أعمق بالفيزياء،بالخصوص فى نظرية الأوتار ، ونظرية إم، والجاذبية الفائقة .&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=The Peculiar Math That Could Underlie the Laws of Nature|مسار=https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الوصول=2025-10-22|صحيفة=Quanta Magazine|تاريخ=20 July 2018|مؤلف=Wolchover|الأول=Natalie|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321075337/https://www.quantamagazine.org/the-octonion-math-that-could-underpin-physics-20180720/|تاريخ-الأرشيف=21 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== أعداد لا نهائية ===
للتعامل مع المجموعات غير المنتهية، تم تعميم الأعداد الطبيعية لتشمل الأعداد الترتيبية و الأعداد الأصلية .  بتتحدد الأعداد الترتيبية ترتيب المجموعة، فى الوقت نفسه  بتتحدد الأعداد الأصلية حجمها. أما بالنسبة للمجموعات المنتهية، ف الأعداد الترتيبية و الأصلية مرادفة للأعداد الطبيعية. فى حالة المجموعات غير المنتهية، يقابل كتير من الأعداد الترتيبية نفس العدد الأصلى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burgin|الأول=Mark|مسار=https://books.google.com/books?id=rWF2EAAAQBAJ&amp;pg=PA99|عنوان=Trilogy Of Numbers And Arithmetic - Book 1: History Of Numbers And Arithmetic: An Information Perspective|ناشر=World Scientific|سنة=2022|سلسلة=World Scientific Series In Information Studies|المجلد=12|isbn=978-981-123-685-3}}&lt;/ref&gt;

=== الاعداد غير القياسية ===

الأعداد الفائقة الحقيقية بتستعمل فى التحليل غير القياسى . بتشير الأعداد الفائقة الحقيقية، أو الأعداد الحقيقية غير القياسية (ويُرمز ليها فى العاده بـ * '''R''' )، لحقل مُرتب بيعتبر امتدادًا صحيح  للحقل المُرتب للأعداد الحقيقية '''R،''' ويُحقق مبدأ النقل . المبدأ ده يسمح بإعادة تفسير عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول '''R''' على أنها عبارات الرتبة الأولى الصحيحة حول * '''R''' .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Väth|الأول=Martin|مسار=https://books.google.com/books?id=sxxFDijkS1UC&amp;pg=PA59|عنوان=Nonstandard Analysis|ناشر=Springer Science &amp; Business Media|سنة=2007|صفحات=59–61|isbn=978-3-7643-7773-1}}&lt;/ref&gt;

الأعداد الفائقة الحقيقية و الأعداد السريالية تُوسّع نطاق الأعداد الحقيقية بإضافة أعداد متناهية الصغر و أعداد لا نهائية الكبر، لكن لسه تُشكّل حقول .&lt;ref name=&quot;Kuhlemann_2024&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kuhlemann|الأول=Karl|مسار=https://books.google.com/books?id=gUczEQAAQBAJ&amp;pg=PA105|عنوان=Nonstandard Analysis: In Higher Education, Logic and Philosophy|ناشر=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|سنة=2024|سلسلة=De Gruyter STEM|صفحات=105–106|isbn=978-3-11-143053-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Conway's field of surreal numbers|صحيفة=Transactions of the American Mathematical Society|مؤلف=Alling|الأول=Norman L.|سنة=1985|المجلد=287|صفحات=365–386|دوي=10.1090/S0002-9947-1985-0766225-7}}&lt;/ref&gt;

== ملحوظات ==
{{Notelist}}

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== قرايه اكتر ==

* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cory|الأول=Leo|عنوان=A Brief History of Numbers|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|isbn=978-0-19-870259-7}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dantzig|الأول=Tobias|عنوان=Number, the language of science; a critical survey written for the cultured non-mathematician|ناشر=The Macmillan Company|سنة=1930|مكان=New York|وصلة مؤلف=Tobias Dantzig}}
* {{استشهاد ويب|عنوان=What's special about this number?|مسار=http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|ناشر=Stetson University|تاريخ-الوصول=23 February 2018|مؤلف=Friedman|الأول=Erich|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html|تاريخ-الأرشيف=2018-02-23|url-status=live}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Galovich|الأول=Steven|عنوان=Introduction to Mathematical Structures|ناشر=Harcourt Brace Javanovich|سنة=1989|isbn=0-15-543468-3}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Halmos|الأول=Paul|عنوان=Naive Set Theory|ناشر=Springer|سنة=1974|وصلة مؤلف=Paul Halmos|isbn=0-387-90092-6}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kline|الأول=Morris|عنوان=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times|ناشر=Oxford University Press|سنة=1990|وصلة مؤلف=Morris Kline|isbn=978-0-19-506135-2}}
* {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=Alfred North|عنوان=[[Principia Mathematica]] to *56|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1910|وصلة مؤلف=Alfred North Whitehead|وصلة مؤلف2=Bertrand Russell|مؤلف2=Russel|الأول2=Bertrand}}

== لينكات برانيه ==
{{روابط شخص}}

* {{SpringerEOM|title=Number|id=Number|oldid=11869|first=V.I.|last=Nechaev|mode=cs1}}
* {{cite web
| url = http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| title = Do Numbers Exist
| work = Numberphile
| publisher = [[Brady Haran]]
| last = Tallant
| first = Jonathan
| access-date = 2013-04-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160308015528/http://www.numberphile.com/videos/exist.html
| archive-date = 2016-03-08
| url-status = dead
}}
* {{cite AV media|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|date=9 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531120903/https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|archive-date=31 May 2022|publisher=BBC Radio 4|url-status=live|title=In Our Time: Negative Numbers}}
* {{cite web
| url = http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| title = 4000 Years of Numbers
| date = 7 November 2007
| publisher = [[Gresham College]]
| archive-url = https://web.archive.org/web/20220408112133/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers
| url-status = live
| archive-date = 8 April 2022
| author = Robin Wilson
}}
* {{cite news|url=https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|title=What's the World's Favorite Number?|newspaper=NPR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518141211/https://www.npr.org/sections/krulwich/2011/07/22/138493147/what-s-your-favorite-number-world-wide-survey-v1|archive-date=18 May 2021|access-date=17 September 2011|date=22 July 2011|last1=Krulwich|first1=Robert}}; {{cite web
| url = https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360
| title = Cuddling With 9, Smooching With 8, Winking At 7
| date = 21 August 2011
| website = [[NPR]]
| url-status = live
| archive-url = https://web.archive.org/web/20181106205912/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=139797360?storyId=139797360
| archive-date = 6 November 2018
| access-date = 17 September 2011
}}
* [[oeis:|Online Encyclopedia of Integer Sequences]]
{{Number systems}}{{Number theory}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:تجريد]]
[[تصنيف:اعداد]]</text>
      <sha1>exjto9uao76jncn94rkstt3oxg9v2nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كنايس الاقباط الكاثوليك فى المهجر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301153</id>
    <revision>
      <id>13024480</id>
      <parentid>13018859</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: [[لوس انجلوس]] ← [[لوس انجليس]]، نيويورك ← نيو يورك، عائلة ← عيلة (2)، ي  ← ى، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="d8f2lugq1w4tprhe16v7f1uwucnej1f" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات كنيسة}}
==كنايس الاقباط الكاثوليك فى المهجر==

===[[روما]] – [[ايطاليا]]===
Roma – Italia

كنيسة سانت اناستاسيا
ٍSanta Anastasia

الاب/ ميلاد
P. Milad

Seminario Romane Minore
Via Boccea 00186 Roma

===[[ميلانو]] – [[ايطاليا]]===

Milano – Italia

كنيسة القديس اثناسيوس
San Atanasio

الأب/ انجيلوس شحاته
P. Angelos Shehata

2 Piazza S. Marco, 20121, Milano. Italia

E-mail boulesangelos66@hotmail.com

===[[باريس]] – [[فرنسا]]===

Paris – France

كنيسة سيدة مصر
Notre Dame d’Egypte

الأب/ ميشيل شفيق
P. Michel Chafik

70. rue Jouffroy d’Abbans Paroisse Saint François de Sales 75017 Paris

E-mail michelchafik@hotmail.com

===[[نيو يورك]] – [[امريكا]]===
New-York
USA

كنيسة القيامة
Resurrection

Coptic catholic Church

الأب فرنسيس فايز
Francis Fayez Attia Abaskhron

328 14th Street
P.O. Box 552
Brooklyn, N.Y 11215

===[[لوس انجليس]] – [[امريكا]]===
Los Angelos USA

كنيسةالعذراء
St. Mary Coptic Church

الأب/ فرنسيس مراد
Fr. Francis Mourad

2701 Newell St.

Los Angeles, CA. 90039 U.S.A.

===[[مونتريال]] – [[كندا]]===
Montrèal  Canada

كنيسة سيدة مصر
Notre Dame d’Egypte

الأب/ اغابيوس باخوم
P. Aghabios Bakhoum

3569, Boulevard Lèvesque O Choumedy-Laval Quèbec H7V IGI Monterèal. Canada

E-mailrafla@videotron.ca (سكرتارية)

===[[تورونتو]] – [[كندا]]===
Toronto Canada

كنيسة العيلة المقدسة
Holy Famiy Coptic catholic Church

الأب/ بيشوى يسى
Fr. Bishoi Yassa

Transfiguration of our Lord Parish

45 Ludstone Dr Etobicoke Ontario M9R 2J2 Canada

E-mail frbishoi@hotmail.com

===[[سيدنى]] – [[استراليا]]===
Sydney Australia

كنيسة القديس مرقس
San Mark

الأب/ ذكريا جيد
Fr.Zakaria Gayed

533, Reservoir Road Prospect P.O Box 578

ٍSydney N.S.W. 2148 Australia

E-mail frzakariagayed@hotmail.com

===[[ميلبورن]] – [[استراليا]]===

Melbourn Australia

كنيسة سان برندان
San Brendan

الأب/ متى شفيق
Matta Shafik

103 Wellington St. Flemington. Vic 3031

E-mail matta_shafik@yahoo.com

===[[الكويت]]===

Kuwait

كاتدرائية العيلة المقدسة
Holy Family Cathedral

الأب/ انجيلوس مسعود
P. Angelos Masoud

P. O. Box 266

13003 SAFAT

E-mail p_angelos2005@yahoo.it

[[تصنيف:كنايس]]
[[تصنيف:اقباط]]</text>
      <sha1>d8f2lugq1w4tprhe16v7f1uwucnej1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الرهبانيات الكاثوليكيه فى مصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301173</id>
    <revision>
      <id>13024451</id>
      <parentid>13018965</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: لها  ←  ليها  (2)، عائلة ← عيلة (2)، هذا ← ده، أوروبا  ←  اوروبا ،  هذه  ←  دى ،  وأ ←  و أ (3)، يبلغ عدد ← عدد، ي  ← ى  (78)،  يضم  ←  فيه، زود  وسمين [[قالب:يتيمه|يتيمه]]، [[قالب:ويكى|ويكى]]</comment>
      <origin>13024451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7151" sha1="2spe1xxwabwrx9bwbel2lzwznfivc9v" xml:space="preserve">{{ويكى|تاريخ=ابريل 2026}}
{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات منظمه|صورة= File:Scale of justice, canon law.svg}} 
'''الرهبانيات الكاثوليكية فى مصر''' ،عدد الرهبانيات الرجال 12 رهبنة أقدمهم رهبانية الأخوة الأصاغر &quot;الفرنسيسكان&quot; اللى ليها تواجد منن سنة 1219م. أما رهبانيات الفتيات فقد بلغت 39 نوع معظمهم تأسَّس فى غرب  اوروبا و أقدمهم راهبات المحبة للقديس منصور دى بول اللى ليها تواجد فى مصر من سنة 1844م، وفى سنة 1952م تأسَّس &quot; [[الاتحاد الارسالى للراهبات فى مصر]]&quot; واللى فيه رئيسات دى الرهبانيات أو من ينوب عنهم، وفى سنة 1966م اعترف الكرسى الرسولى بده الاتحاد، و ألحقه بالاتحاد الدولى للرئيسات العامة القائم فى روما.

 
== الرهبانيات الكاثوليكيه فى مصر==
=== رهبانيات الرجال الكاثوليكية فى مصر===
* 190	رهبنة الإخوة الصغار &quot;الفرنسيسكان&quot; الكاثوليك فى مصر
* 191	رهبنة الآباء اللعازريين الكاثوليك فى مصر
* 192	رهبنة أخوة المدارس المسيحية &quot;الفرير&quot; الكاثوليكية فى مصر
* 193	رهبنة المرسلين الكومينيانبين لقلب يسوع الكاثوليك فى مصر
* 194	رهبنة الآباء اليسوعيين &quot;الجزويت&quot; الكاثوليك فى مصر
* 195	رهبنة الآباء السالزيان الكاثوليك فى مصر
* 196	رهبنة الآباء الكرمليين الكاثوليك فى مصر
* 197	رهبنة الآباء الدومينيكان الكاثوليك فى مصر
* 198	رهبنة أخوة يسوع الصغار الكاثوليك فى مصر
* 199	رهبنة جماعة البرادو الكاثوليك فى مصر
* 200	رهبنة رهبانية المارى كنول الكاثوليكية فى مصر
* 201	رهبنة جمعية الإرساليات الإفريقية الكاثوليكية فى مصر
* 202	رهبنة جماعة الكلمة المتجسد للرجال الكاثوليكية فى مصر
===رهبانيات السيدات الكاثوليكية فى مصر===
* 204	راهبات المحبة للقديس منصور دى بول الكاثوليك فى مصر
* 205	راهبات سيدة المحبة للراعى الصالح الكاثوليكية فى مصر
* 206	الراهبات الفرنسيسكانيات لقلب مريم الطاهرة الكاثوليك فى مصر
* 207	الراهبات الكمبونيات &quot;بييه مادرى ديلا نيجريسيا&quot; الكاثوليك فى مصر
* 208	راهبات المير دى ديو الكاثوليك فى مصر
* 209	راهبات نوتردام دى سيون الكاثوليك فى مصر
* 210	راهبات سيدة الرسل &quot;نوتردام دى زابوتر&quot; الكاثوليك فى مصر
* 211	راهبات الرحمة للقديس شارل برومية (الراهبات الألمانيات) الكاثوليك فى مصر
* 212	الراهبات الدومينيكيات &quot;نوتردام دى لاديليفراند&quot; الكاثوليك فى مصر
* 213	راهبات سيدة الآلام الكاثوليك فى مصر
* 214	الراهبات الفرنسيسكانيات &quot;مُرسَلات للحبل بلا دنس&quot; الكاثوليك فى مصر
* 215	راهبات القلب المقدس &quot;سيكريد هارت&quot; الكاثوليك فى مصر
* 216	راهبات العيلة المقدسة الكاثوليك فى مصر
* 217	الراهبات الفرنسيسكانيات ليسوع الملك الكاثوليك فى مصر
* 218	راهبات المحبة &quot;دى بيزانسون&quot; الكاثوليك فى مصر
* 219	راهبات القديس يوسف دى ليون الكاثوليك فى مصر
* 220	راهبات قلب يسوع المصريات الكاثوليك فى مصر
* 221	الراهبات الكرمليات للعيلة المقدسة اللاجئة الكاثوليك فى مصر
* 222	رهبانيات بنات مريم أم المعونة (الراهبات السالزيانيات) الكاثوليك فى مصر
* 223	الراهبات الكلاريس الكاثوليك فى مصر
* 224	الراهبات الفرنسيسكانيات مرسلات مريم الكاثوليك فى مصر
* 225	راهبات الكرمل للقديس يوسف الكاثوليك فى مصر
* 226	راهبات الفرنسيسكانيات الإليصابيات الكاثوليك فى مصر
* 227	الراهبات الأرمنيات للحبل بلا دنس الكاثوليك فى مصر
* 228	راهبات يسوع المسيح الكاثوليك فى مصر
* 229	راهبات سيدة المعونة الدائمة الكاثوليك فى مصر
* 230	أخوات انتقال مريم الصغيرات الكاثوليك فى مصر
* 231	أخوات يسوع الصغيرات الكاثوليك فى مصر
* 232	راهبات قلب يسوع الفرنسيسكانيات الصغيرات الكاثوليك فى مصر
* 233	الراهبات الدومينيكيات للقديسة كاترين السيانية الكاثوليك فى مصر
* 234	راهبات يسوع ومريم القبطيات الكاثوليك فى مصر
* 235	راهبات العناية الإلهية الكاثوليك فى مصر
* 236	مرسلات المحبة للأم تريزا دى كالكوتا &quot;الراهبات الهنديات&quot; الكاثوليك فى مصر
* 237	راهبات بنات مريم الهنديات الكاثوليك فى مصر
* 238	الراهبات المُخلصات لسيدة البشارة الكاثوليك فى مصر
* 239	راهبات الصليب الفرنسيسكانيات اللبنانيات الكاثوليك فى مصر
* 240	الراهبات الباسليات الشويريات الكاثوليك فى مصر
* 241	الراهبات الكولومبيات المرسلات للقديسة تريزا الكاثوليك فى مصر
* 242	رهبانية الورديَّة الأورشليميَّة الكاثوليك فى مصر
* 243	رهبنة بنات القديسة حنة الكاثوليك فى مصر
* 244	رهبانيات الفتيات الكاثوليكيات و أديرة الابتداء الرهبانية
* 246	راهبات المحبة للقديس منصور، ورهبانية الآباء اللعازيين
* 247	القديس منصور | مارمنصور الكاثوليكى | سانت فينسينت دى بول
* 248	أخويَّة المحبة للأب منصور الكاثوليكي
* 249	الآباء اللعازيين للقديس منصور الكاثوليكي
* 250 رهبانية الآباء اليسوعيين &quot;الجزويت&quot; الكاثوليك | اغناطيوس دى ليولا
* 251	رهبانية الكرمل الكاثوليكية | تريزا دافيلا

[[تصنيف:مسيحيه]]
[[تصنيف:كاتوليك]]</text>
      <sha1>2spe1xxwabwrx9bwbel2lzwznfivc9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الاتحاد الارسالى للراهبات فى مصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2301257</id>
    <revision>
      <id>13024446</id>
      <parentid>13018967</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: التي  ←  اللى ،  سنوات ←  سنين،  جميع  ←  كل ، عائلة ← عيلة، هذا ← ده،  هذه  ←  دى  (2)،  ثلاث  ←  3 ،  وأ ←  و أ، ي. ← ى.، ي  ← ى  (14)،  يضم  ←  فيه  (2)، زود  وسم [[:قالب:نهايه مسدوده|نهايه مسدوده]]</comment>
      <origin>13024446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="gopw1tjx8avzsrahb8klzz19j97nra6" xml:space="preserve">{{نهايه مسدوده|تاريخ=ابريل 2026}}
{{معلومات منظمه}}
فى سنة 1952م تأسَّس &quot; الاتحاد الإرسالى للراهبات فى مصر&quot; واللى فيه رئيسات دى الرهبانيات أو من ينوب عنهم، وفى سنة 1966م اعترف الكرسى الرسولى بده الاتحاد، و ألحقه بالاتحاد الدولى للرئيسات العامة القائم فى روما.

وفى سنة 1968م تأسَس مجلس رؤساء الرهبانيات الكاثوليكية للرجال اللى فيه رؤساء دى الرهبانيات أو مندوبيهم، وله نفس أهداف اتحاد رئيسات الرهبانيات النسائية الكاثوليكية، ويجتمع المجلس مرة فى السنة للجمعية العمومية، ويدير المجلس رئيس ومستشاران يتم اختيارهم من أعضاء المجلس مرة كل 3 سنين،
===أهداف  الاتحاد===

1- دراسة المسائل اللى تهم كل الرهبانيات النسائية الكاثوليكية بمصر.

2- التعاون على تنمية الحياة الرهبانية والعمل الرسولى.

3- التضامن وتنسيق الجهود لتنشيط رسالة الراهبات مساهمة فى نشاط المجلس الرعوى العام للكنيسة الكاثوليكية فى مصر.

4- توحيد علاقات الرهبانيات النسائية الكاثوليكية مع مختلف السلطات المحلية &quot;

===مقر الاتحاد ===
مقر مجلس رؤساء الرهبانيات الكاثوليكية للفتيات
194 ش. رمسيس القاهرة (مدرسة السكركير Sacré Cœur School)، ومقر مجلس رؤساء الرهبانيات الكاثوليكية للرجال مدرسة العيلة المقدسة 1ش بستان المقسى بالفجالة- القاهرة.

[[تصنيف:منظمات]]</text>
      <sha1>gopw1tjx8avzsrahb8klzz19j97nra6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اكس بى آى زد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306285</id>
    <revision>
      <id>13024622</id>
      <parentid>13024291</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="cg4qxmefjqk02s5daw29hvu3lgrjhrf" xml:space="preserve">{{معلومات شركه}}
'''اكس بى آى زد''' (XBIZ) هى مؤسسة تجارية امريكية متخصصة فى نشر كل الاخبار والمعلومات فى مجال [[صناعة الجنس]] وال[[بورنوجرافيا]] ، اتأسست سنة [[1998]] ومقرها فى مدينة [[لوس انجليس]] فى ولاية [[كاليفورنيا]] الامريكية

بتمارس شركة اكس بى آى زد اعمالها عن طريق [[موقع ويب]] [http://www.xbiz.com] و [[مجله]] اكس بى آى زد اللى بتصدر كل شهرين

== جوايز ==
بتقدم شركة اكس بى آى زد كل سنة [[جايزة اكس بى آى زد]] للافراد والشركات والفنانين والمنتجات اللى بتلعب دور اساسى فى انتشار [[فيلم بورنوجرافى|الافلام البورنوجرافية]] ونجاحها

{{تصنيف كومونز|XBIZ}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
* [http://www.xbiz.com]

[[تصنيف:شركات امريكيه]]
[[تصنيف:صناعة الجنس]]

[[en:XBIZ]]</text>
      <sha1>cg4qxmefjqk02s5daw29hvu3lgrjhrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشاج سوبهانى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306293</id>
    <redirect title="اسحاق سبحانی" />
    <revision>
      <id>13024352</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[اشاج سوبهانى]] إلى [[اسحاق سبحانی]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>13024352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="llcbzevav1cw5srz3otu8cbmjqmkxl1" xml:space="preserve">#تحويل [[اسحاق سبحانی]]</text>
      <sha1>llcbzevav1cw5srz3otu8cbmjqmkxl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اصجر حاجيلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306294</id>
    <redirect title="اصغر حاجيلو" />
    <revision>
      <id>13024359</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[اصجر حاجيلو]] إلى [[اصغر حاجيلو]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>13024359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="8tbpneffxemdzx784z43e5x0gtohkn8" xml:space="preserve">#تحويل [[اصغر حاجيلو]]</text>
      <sha1>8tbpneffxemdzx784z43e5x0gtohkn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افشين تشاڤوشى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306295</id>
    <redirect title="افشين چاووشی" />
    <revision>
      <id>13024364</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MA Javadi</username>
        <id>111335</id>
      </contributor>
      <comment>نقل MA Javadi صفحه [[افشين تشاڤوشى]] إلى [[افشين چاووشی]]: عنوان غلط</comment>
      <origin>13024364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="1ts5bwqok45poagrbvhunyfmmr4p4f3" xml:space="preserve">#تحويل [[افشين چاووشی]]</text>
      <sha1>1ts5bwqok45poagrbvhunyfmmr4p4f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مواقع التراث العالمى فى مدجشقر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306296</id>
    <revision>
      <id>13024368</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:ar:Special:Redirect/revision/74446067|قائمة مواقع التراث العالمي في مدغشقر]]&quot;</comment>
      <origin>13024368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31621" sha1="5izkjtxpo9zoqmfgikvq9dgyxz8ry1u" xml:space="preserve">[[ملف:Flag_of_Madagascar.svg|تصغير|200x200بك|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ملف:Welterbe.svg|وصلة=موقع_تراث_عالمي|لاإطار|55x55بك]] [[ملف:UNESCO_logo.svg|وصلة=يونسكو|لاإطار|70x70بك]]&lt;/div&gt;]]
{{Location map+|مدغشقر}}

== مواقع التراث العالمى فى مدجشقر ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>5izkjtxpo9zoqmfgikvq9dgyxz8ry1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024369</id>
      <parentid>13024368</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31636" sha1="ehthls4gturbq6a8if05s1zmg4vr6bn" xml:space="preserve">[[ملف:Flag_of_Madagascar.svg|تصغير|200x200بك|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ملف:Welterbe.svg|وصلة=موقع_تراث_عالمي|لاإطار|55x55بك]] [[ملف:UNESCO_logo.svg|وصلة=يونسكو|لاإطار|70x70بك]]&lt;/div&gt;]]
{{مادجاسكار}}
== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>ehthls4gturbq6a8if05s1zmg4vr6bn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024386</id>
      <parentid>13024369</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31589" sha1="jafn1eentiej09vrtstoakz5txypiq2" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
مواقع التراث العالمى في مدغشقر هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة مدغشقر.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>jafn1eentiej09vrtstoakz5txypiq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024387</id>
      <parentid>13024386</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31618" sha1="3enmzbl3gtqd8uvjt7xze0gwgr1ffhk" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''مواقع التراث العالمى في مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]].

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>3enmzbl3gtqd8uvjt7xze0gwgr1ffhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024388</id>
      <parentid>13024387</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31753" sha1="5zgg8osdg4nckhnb1kkmh1kisht09f2" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''مواقع التراث العالمى في مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب اللى بتمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>5zgg8osdg4nckhnb1kkmh1kisht09f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024389</id>
      <parentid>13024388</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31747" sha1="0ywiu2ndpex93ub1txsa27ityzdagkf" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام}}
'''مواقع التراث العالمى في مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>0ywiu2ndpex93ub1txsa27ityzdagkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024390</id>
      <parentid>13024389</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31785" sha1="ft83e4fxhps38c2wbxihwvekngcmati" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى في مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>ft83e4fxhps38c2wbxihwvekngcmati</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024391</id>
      <parentid>13024390</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31794" sha1="gyv8n75leg0eg8f8hq9sn3eb1keyl6u" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى في مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>gyv8n75leg0eg8f8hq9sn3eb1keyl6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024410</id>
      <parentid>13024391</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T13:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31794" sha1="6w2po8y66zvryev9h9f8tdd4npfmhdj" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه والطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار |مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر ثلاثة مواقع، الأول في الصنف الثقافي، بينما الثاني والثالث ضمن الصنف الطبيعى، بالإضافة إلى ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعي للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (أولاً)، (ثانياً)، (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابعاً)، (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً) أو في بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية في أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (ثالثا)، (رابعاً)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية في المرتفعات الوسطى هي المركز الروحي والسياسي [[مرينا|لشعب الميرينا]] منذ القرن الـ16 على الأقل. بالإضافة إلى أنها مسقط رأس العديد من الملوك (بما في ذلك [[أندريانامبوانيميرينا]] الذي دخل في نهاية المطاف في مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; ونظراً لوقوع العديد من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلا تزال التلة والقرية التي تجاورها مواقعاً للحج إلى يومنا هذا.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة في تسينجي دي بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابعاً)، (عاشراً)
|في محمية تسينغي دي بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل تدريجياً الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلياً باسم ''تسينغي''. تتخلل هذه المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية التي يسكنها العديد من أنواع [[ليمور|الليمور]] والطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة في أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجي الوطني]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم الحدائق الوطنية الستة التي تتكون منها الغابات المطيرة في أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة في النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة في [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية في هذه المنتزهات للتهديد حيث تؤدي المطالب المتزايدة للسكان هناك إلى تسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 أغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

وقد تم إدراج هذا الموقع في قائمة التراث العالمي المعرض للخطر في عام [[2010]] بسبب زيادة قطع الأشجار بشكل غير قانوني في المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية في مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|تاريخ=أغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمي ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمي {{انج|Tentative List}}، هي جرد لخصائص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر في ترشيحها. وهي خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمي]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمي.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالي في جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هي منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، الذي يعمل في مجال تربية ورعي قطعان الزيبو في نظام بيئي تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، وهو منظر شبه صحراوي يضم جميع نباتات جنس [[ديدييرياسيايي]]. يشتهر شعب الماهافالي بفن الجنائز، ويتجلى هذا في المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) والتي أصبحت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة في أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة في أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[حديقة ماروجيجي الوطنية]]، وهي واحدة من الحدائق الست التي تشكل الغابات المطيرة في أتسينانانا والتي تُعد بدورها [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]. وقد تم العثور على العديد من الأنواع النباتية المتوطنة في &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات في بيتولانا المنتزه مع حديقة ماروجيجي، مما يضمن بقاء الحياة البرية في كل المتنزهات وذلك بغية الوصول إلى نطاق أكبر من الأراضي.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة في أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسعاً)، (عاشراً)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] في أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطني|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطني]]، [[متنزه أندوهايلا الوطني|ومتنزه أندوهايلا الوطني]] (الجزء الثاني)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسي الوطني]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة بالقرب من دارينا. وعلى النقيض من الغابات المطيرة في أتسينانانا، فإن المتنزهات الموجودة في الغابات الجافة في أندريفانا تقع ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجي شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانياً)، (خامساً)، (سادساً)
|تُعتبر المدينة العليا في أنتاناناريفو بمثابة موقع حضاري ذي جودة استثنائية لا مثيل لها في [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. وقد شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعماري بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لا تزال محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز هذا المكان بهندسته المعمارية فحسب، بل يتميز أيضاً بنمط حضاري محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دوراً مهماً وتسهم في إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعي السابق في ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانياً)، (رابعاً)
|الموقع الصناعي السابق في ماروسوا هو موقع تاريخي وثقافي وسياحي يدخل ضمن التنمية المحلية والإقليمية، وهو يتألف من مجموعة من الآثار في الطينية والخشبية التي تؤلف المدينة الصناعية والحرفية التي بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، وهو فرنسي كان في خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; الذي يعني الجمال الأبدي، هو الاسم الذي أطلقه جان لابورد إلى هذه المدينة. وكان هذا الموقع هو الأول في مدغشقر الذي يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] والأواني الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانياً)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هي تتويج لعشر سنوات من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند إلى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وخاصة في [[جزيرة سانت مارى|جزيرة سانت ماري]]، [[نوسى ب|نوسي بي]]، توليارا وإلى [[جزر القمر]]، في [[مايوت]].

وهي أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت في [[مادجاسكار|مدغشقر]]، وهي نصب تاريخي يقع في جزيرة سانت ماري قبالة الساحل الشرقي لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، وهي مبنية على تلة وطولها 35 متراً وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متراً. كما لديها برج جرس مدبب وأسفله توجد خزانة بثلاث نوافذ وباب. هي عبارة عن بناية مصنوعة من الحجر الجيري وأنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] الذي يستخدم لاحقاً كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. في وقت لاحق، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بواسطة إطار من الحديد الثقيل. يحتوي المبنى على باب رئيسي في الشمال وستة نوافذ مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على كلا الجانبين. في الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية التي تم صهرها وإعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. في الأساس، يوجد درج يتكون من 19 خطوة يؤدي إلى المبنى ثم إلى الدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسي لونيو في أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (ثالثاً)، (سابعاً)
|موقع نوسي لونيو هو موقع مختلط. يقع في أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] في خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسي لونيو هي جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيري [[نميات|النمياتي]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتي يتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدي]] مثل [[تبلدى سواريزى|التبلدي السواريزي]] وأشجار الأيكة الساحلية. يقطن الجزيرة حيوانات متنوعة بما في ذلك [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشي]]). كما تتميز هذه الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعي الأرجل، وعندما يُنظَر إليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامناً)، (تاسعاً)، (عاشراً)
|الجزء الشمالي من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوي مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصائصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق إلى الغرب. يغطي الموقع الشواطئ القارية عند حافة الهضبة، ويضم العديد من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. إلى الشرق، يكون الجرف القاري الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية إلى المياه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق مثل خليج أمبوديفاهيبي. إلى الغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] في نهايتها، وهي توجد حالياً على عمق 70 متراً، وتأوي مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على كلا الجانبين، تحتوي الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية وأشجار الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، مثل [[نوسي هارا]] حيث تلتقي هذه الأنواع المختلفة في أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربي قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر وأعماقها ضحلة يبدأ عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 أبريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز في بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة إحدى الممالك الأربع القديمة في [[بيتسيليو]]، مثالاً على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الري التي ظهرت في هذا الجزء من المرتفعات الجنوبية في [[القرن 17|القرن السابع عشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكي في تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (ثالثاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكي في تسينيواريفو، هو عبارة عن مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] في عام [[1834]]، ويُعتبر مثالاً جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم العديد من ملوك الجزيرة إلى الموقع، بما في ذلك رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا الثالثة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف في إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع في إساندرا الذي ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع العديد من الكهوف. وقد دُمجت بعض هذه الكهوف في قرية محصنة مأهولة بالسكان في القرنين [[القرن 17|السابع عشر]] [[القرن 18|والثامن عشر]]، في حين أن البعض الآخر كان ولا يزال يُستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (ثالثاً)، (رابعاً)، (خامساً)
|ابتداءً من [[القرن 16|القرن السادس عشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضي في أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. في [[عقد 1980|الثمانينات]]، أعادت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 أبريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمي في إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى|موقع تراث عالمي]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>6w2po8y66zvryev9h9f8tdd4npfmhdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024496</id>
      <parentid>13024410</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر، الثاني  ← التانى ، ثالث ← تالت (9)،  الذي  ←  اللى  (7)،  في عام  ←   سنة   (2)،  منذ  ←  من ،  التي  ←  اللى  (8)،  سنوات ←  سنين،  والتي  ←  اللى  (2)، في وقت لاحق ← بعد كده ،  ثم  ←  بعدين ،  هي  ←  هيا  (6)، أصبحت  ← بقت ، عديد ← كتير (7)،  لها  ←  ليها ،  جميع  ←  كل ، فرنسي  ← فرنساوى ، القرن السادس عشر ← القرن الستاشر، إحدى  ←  واحده من ، عندما  ← لما ، هذا ← ده (6)، القرن السابع عشر ←  القرن السبعتاشر،  لديها  ←  عندها ،  وهي  ←  هيا  (5)، عادت  ← رجعت...</comment>
      <origin>13024496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31235" sha1="he6m0jrjbdftwwkakvjvb9dhm700yqi" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه و الطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار|مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر 3 مواقع، الاولانى فى الصنف الثقافي، فى الوقت نفسه التانى والتالت ضمن الصنف الطبيعى، و ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعى للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (الاول )، (ثانى)، (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابع)، (ثامن)، (تاسع)، (عاشر) أو فى بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية فى أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (تالتا)، (رابع)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية فى المرتفعات الوسطى هيا المركز الروحى والسياسى [[مرينا|لشعب الميرينا]] من القرن الـ16 على الأقل. و أنها مسقط رأس كتير من الملوك (بما فيها [[اندريانامبوانيميرينا]] اللى دخل فى الاخر فى مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; و علشان وقوع كتير من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلسه التلة والقرية اللى تجاورها مواقع للحج ليومنا ده.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابع)، (عاشر)
|فى محمية تسينغى دى بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل  بالتدريج الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلى باسم ''تسينغي''. تتخلل دى المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية اللى يسكنها كتير من أنواع [[ليمور|الليمور]] و الطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة فى أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجى الوطنى]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم الحدائق الوطنية الستة اللى تتكون منها الغابات المطيرة فى أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة فى النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية فى دى المنتزهات للتهديد حيث توصل المطالب المتزايدة للسكان فيه لتسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 اغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

و تم إدراج ده الموقع فى قائمة التراث العالمى المعرض للخطر  سنة  [[2010]] بسبب زيادة قطع الشجر بشكل مش قانونى فى المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية فى مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|تاريخ=اغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمى ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمى {{انج|Tentative List}}، هيا جرد لخصايص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر فى ترشيحها. هيا خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمى]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمى.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالى فى جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هيا منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، اللى يعمل فى مجال تربية ورعى قطعان الزيبو فى نظام بيئى تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، و هو منظر شبه صحراوى فيه كل نباتات جنس [[ديدييرياسيايى]]. يشتهر شعب الماهافالى بفن الجنائز، ويتجلى ده فى المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) اللى بقت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة فى أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة فى أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسع)، (عاشر)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[جنينة ماروجيجى الوطنية]]، هيا واحدة من الحدائق الست اللى تشكل الغابات المطيرة فى أتسينانانا اللى بدورها [[مكان تراث عالمى]]. و  اتلقا  كتير من الأنواع النباتية المتوطنة فى &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات فى بيتولانا المنتزه مع جنينة ماروجيجي،و ده يضمن بقاء الحياة البرية فى كل المتنزهات و ده  بغية الوصول لنطاق اكبر من الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة فى أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] فى أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطنى|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطنى]]، [[متنزه أندوهايلا الوطنى|ومتنزه أندوهايلا الوطنى]] (الجزء الثانى)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة  قرب  دارينا. وعكس ده  من الغابات المطيرة فى أتسينانانا، المتنزهات الموجودة فى الغابات الجافة فى أندريفانا ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجى شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانى)، (خامساً)، (سادساً)
| المدينة العليا فى أنتاناناريفو يعتبر موقع حضارى ليه جودة استثنائية لا مثيل ليها فى [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. و شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعمارى بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لسه محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز ده المكان بهندسته المعمارية فحسب، لكن يتميز كمان بنمط حضارى محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دور مهم وتسهم فى إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانى)، (رابع)
|الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا هو موقع تاريخى وثقافى وسياحى يدخل ضمن التنمية المحلية و الإقليمية، و هو بيتكون من مجموعة من الآثار فى الطينية والخشبية اللى تؤلف المدينة الصناعية والحرفية اللى بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، و هو فرنساوى كان فى خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; اللى يعنى الجمال الأبدي، هو الاسم اللى أطلقه جان لابورد لدى المدينة. و كان ده الموقع هو الاولانى فى مدغشقر اللى يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] و الأوانى الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية فى [[جزيرة سانت مارى]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانى)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هيا تتويج لعشر سنين من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند ل[[مادجاسكار|مدغشقر]]، و بالخصوص فى [[جزيرة سانت مارى]]، [[نوسى ب|نوسى بى]]، توليارا و ل[[جزر القمر]]، فى [[مايوت]].

وهى أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، هيا نصب تاريخى يقع فى جزيرة سانت مارى قبالة الساحل الشرقى لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، هيا مبنية على تلة وطولها 35 متر وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متر. كما عندها برج جرس مدبب و تحته توجد خزانة بثلاث شبابيك وباب. هيا   بناية مصنوعة من الحجر الجيرى و أنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] اللى يستخدم لاحق كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. بعد كده ، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بإطار من الحديد الثقيل. يحتوى المبنى على باب رئيسى فى الشمال وستة شبابيك مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على الجانبين. فى الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية اللى تم صهرها و إعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. فى الأساس، فيه درج بيتكون من 19 خطوة يؤدى لالمبنى بعدين لالدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسى لونيو فى أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (تالتاً)، (سابع)
|موقع نوسى لونيو هو موقع مختلط. يقع فى أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] فى خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسى لونيو هيا جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيرى [[نميات|النمياتى]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتى بيتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدى]] زى [[تبلدى سواريزى|التبلدى السواريزى]] و شجر الأيكة الساحلية. عايش الجزيرة حيوانات متنوعة بما فيها [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشى]]). كما تتميز دى الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعى الأرجل، ولما يُنظَر ليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامن)، (تاسع)، (عاشر)
|الجزء الشمالى من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوى مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصايصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق للغرب. يغطى الموقع الشطوط  القارية عند حافة الهضبة، ويضم كتير من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. للشرق، يكون الجرف القارى الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية لالميه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق زى خليج أمبوديفاهيبى. للغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] فى نهايتها، هيا توجد حالى على عمق 70 متر، وتأوى مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على الجانبين، تحتوى الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية و شجر الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، زى [[نوسى هارا]] حيث تلتقى دى الأنواع المختلفة فى أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربى قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر و أعماقها ضحلة يبتدى عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز فى بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة  واحده من الممالك الأربع القديمة فى [[بيتسيليو]]، مثال على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الرى اللى ظهرت فى ده الجزء من المرتفعات الجنوبية فى [[القرن 17|القرن السبعتاشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكى فى تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (تالتاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكى فى تسينيواريفو، هو   مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]]  سنة  [[1834]]، ويُعتبر مثال جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم كتير من ملوك الجزيرة لالموقع، بما فيها رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا التالتة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف فى إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع فى إساندرا اللى ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع كتير من الكهوف. و دُمجت بعض دى الكهوف فى قرية محصنة مأهولة بالسكان فى القرنين [[القرن 17|السبعتاشر]] [[القرن 18|و التمنتاشر]]، فى حين أن البعض التانى كان و لسه بيستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
| من [[القرن 16|القرن الستاشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضى فى أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. فى [[عقد 1980|التمانينات]]، أرجعت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>he6m0jrjbdftwwkakvjvb9dhm700yqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024589</id>
      <parentid>13024496</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T21:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makvem</username>
        <id>287736</id>
      </contributor>
      <origin>13024589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31192" sha1="fvauvldrqcvfbefqavftr3mkwzhtsnt" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه و الطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار|مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر 3 مواقع، الاولانى فى الصنف الثقافي، فى الوقت نفسه التانى والتالت ضمن الصنف الطبيعى، و ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعى للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (الاول )، (ثانى)، (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابع)، (ثامن)، (تاسع)، (عاشر) أو فى بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية فى أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (تالتا)، (رابع)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية فى المرتفعات الوسطى هيا المركز الروحى والسياسى [[مرينا|لشعب الميرينا]] من القرن الـ16 على الأقل. و أنها مسقط رأس كتير من الملوك (بما فيها [[اندريانامبوانيميرينا]] اللى دخل فى الاخر فى مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; و علشان وقوع كتير من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلسه التلة والقرية اللى تجاورها مواقع للحج ليومنا ده.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابع)، (عاشر)
|فى محمية تسينغى دى بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل  بالتدريج الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلى باسم ''تسينغي''. تتخلل دى المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية اللى يسكنها كتير من أنواع [[ليمور|الليمور]] و الطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة فى أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجى الوطنى]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم الحدائق الوطنية الستة اللى تتكون منها الغابات المطيرة فى أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة فى النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية فى دى المنتزهات للتهديد حيث توصل المطالب المتزايدة للسكان فيه لتسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 اغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

و تم إدراج ده الموقع فى قائمة التراث العالمى المعرض للخطر  سنة  [[2010]] بسبب زيادة قطع الشجر بشكل مش قانونى فى المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية فى مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|تاريخ=اغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمى ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمى {{انج|Tentative List}}، هيا جرد لخصايص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر فى ترشيحها. هيا خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمى]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمى.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالى فى جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هيا منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، اللى يعمل فى مجال تربية ورعى قطعان الزيبو فى نظام بيئى تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، و هو منظر شبه صحراوى فيه كل نباتات جنس [[ديدييرياسيايى]]. يشتهر شعب الماهافالى بفن الجنائز، ويتجلى ده فى المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) اللى بقت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة فى أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة فى أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسع)، (عاشر)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[جنينة ماروجيجى الوطنية]]، هيا واحدة من الحدائق الست اللى تشكل الغابات المطيرة فى أتسينانانا اللى بدورها [[مكان تراث عالمى]]. و  اتلقا  كتير من الأنواع النباتية المتوطنة فى &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات فى بيتولانا المنتزه مع جنينة ماروجيجي،و ده يضمن بقاء الحياة البرية فى كل المتنزهات و ده  بغية الوصول لنطاق اكبر من الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة فى أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] فى أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطنى|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطنى]]، [[متنزه أندوهايلا الوطنى|ومتنزه أندوهايلا الوطنى]] (الجزء الثانى)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة  قرب  دارينا. وعكس ده  من الغابات المطيرة فى أتسينانانا، المتنزهات الموجودة فى الغابات الجافة فى أندريفانا ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجى شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانى)، (خامساً)، (سادساً)
| المدينة العليا فى أنتاناناريفو يعتبر موقع حضارى ليه جودة استثنائية لا مثيل ليها فى [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. و شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعمارى بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لسه محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز ده المكان بهندسته المعمارية فحسب، لكن يتميز كمان بنمط حضارى محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دور مهم وتسهم فى إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانى)، (رابع)
|الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا هو موقع تاريخى وثقافى وسياحى يدخل ضمن التنمية المحلية و الإقليمية، و هو بيتكون من مجموعة من الآثار فى الطينية والخشبية اللى تؤلف المدينة الصناعية والحرفية اللى بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، و هو فرنساوى كان فى خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; اللى يعنى الجمال الأبدي، هو الاسم اللى أطلقه جان لابورد لدى المدينة. و كان ده الموقع هو الاولانى فى مدغشقر اللى يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] و الأوانى الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية فى [[جزيرة سانت مارى]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانى)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هيا تتويج لعشر سنين من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند ل[[مادجاسكار|مدغشقر]]، و بالخصوص فى [[جزيرة سانت مارى]]، [[نوسى ب|نوسى بى]]، توليارا و ل[[جزر القمر]]، فى [[مايوت]].

وهى أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، هيا نصب تاريخى يقع فى جزيرة سانت مارى قبالة الساحل الشرقى لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، هيا مبنية على تلة وطولها 35 متر وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متر. كما عندها برج جرس مدبب و تحته توجد خزانة بثلاث شبابيك وباب. هيا   بناية مصنوعة من الحجر الجيرى و أنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] اللى يستخدم لاحق كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. بعد كده ، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بإطار من الحديد الثقيل. يحتوى المبنى على باب رئيسى فى الشمال وستة شبابيك مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على الجانبين. فى الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية اللى تم صهرها و إعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. فى الأساس، فيه درج بيتكون من 19 خطوة يؤدى لالمبنى بعدين لالدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسى لونيو فى أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (تالتاً)، (سابع)
|موقع نوسى لونيو هو موقع مختلط. يقع فى أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] فى خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسى لونيو هيا جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيرى [[نميات|النمياتى]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتى بيتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدى]] زى [[تبلدى سواريزى|التبلدى السواريزى]] و شجر الأيكة الساحلية. عايش الجزيرة حيوانات متنوعة بما فيها [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشى]]). كما تتميز دى الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعى الأرجل، ولما يُنظَر ليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامن)، (تاسع)، (عاشر)
|الجزء الشمالى من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوى مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصايصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق للغرب. يغطى الموقع الشطوط  القارية عند حافة الهضبة، ويضم كتير من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. للشرق، يكون الجرف القارى الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية لالميه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق زى خليج أمبوديفاهيبى. للغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] فى نهايتها، هيا توجد حالى على عمق 70 متر، وتأوى مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على الجانبين، تحتوى الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية و شجر الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، زى [[نوسى هارا]] حيث تلتقى دى الأنواع المختلفة فى أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربى قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر و أعماقها ضحلة يبتدى عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز فى بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة  واحده من الممالك الأربع القديمة فى [[بيتسيليو]]، مثال على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الرى اللى ظهرت فى ده الجزء من المرتفعات الجنوبية فى [[القرن 17|القرن السبعتاشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكى فى تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (تالتاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكى فى تسينيواريفو، هو   مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]]  سنة  [[1834]]، ويُعتبر مثال جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم كتير من ملوك الجزيرة لالموقع، بما فيها رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا التالتة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف فى إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع فى إساندرا اللى ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع كتير من الكهوف. و دُمجت بعض دى الكهوف فى قرية محصنة مأهولة بالسكان فى القرنين [[القرن 17|السبعتاشر]] [[القرن 18|و التمنتاشر]]، فى حين أن البعض التانى كان و لسه بيستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
| من [[القرن 16|القرن الستاشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضى فى أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. فى [[عقد 1980|التمانينات]]، أرجعت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== المراجع ==</text>
      <sha1>fvauvldrqcvfbefqavftr3mkwzhtsnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024627</id>
      <parentid>13024589</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>/* المراجع */</comment>
      <origin>13024627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31300" sha1="f07r5y9i6g859gcn1ul66wxnzw4ys9w" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات عام|صورة= File:Flag of Madagascar.svg}}
'''مواقع التراث العالمى فى مدغشقر''' هى مجموعه من المواقع الثقافيه و الطبيعيه الرائعه الموجوده فى دولة [[مادجاسكار|مدغشقر]] وهى مواقع مدرجه ضمن قائمة التراث العالمى بسبب ما تمتلكه من قيمه عالميه.

== مواقع التراث العالمى فى [[مادجاسكار|مدجشقر]] ==
تضم القائمة الرئيسية لمواقع التراث العالمى فى مدجشقر 3 مواقع، الاولانى فى الصنف الثقافي، فى الوقت نفسه التانى والتالت ضمن الصنف الطبيعى، و ذلك توجد بيانات اليونسكو والرقم المرجعى للموقع، ويتم اختيار الموقع بناء على [[مكان تراث عالمى|معايير الاختيار]] وهذه المعايير إما معايير ثقافية: (الاول )، (ثانى)، (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)، (سادساً)، أو معايير طبيعية (سابع)، (ثامن)، (تاسع)، (عاشر) أو فى بعض الأحيان تكون المعايير مختلطة ثقافية وطبيعية.:{{Legend|#FFE6BD|{{رمز الوفاة}} موقع معرض للخطر|outline=silver}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[التله الملكيه فى امبوهيمنجا|التلة الملكية فى أمبوهيمنغا]]
|[[ملف:Palace_ambohimanga_detail_salon.jpg|147x147بك|Ambohimanga]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|45|S|47|33|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالامانجا
|2001
|950؛ (تالتا)، (رابع)، (سادساً)
|تلة أمبوهيمانغا الملكية فى المرتفعات الوسطى هيا المركز الروحى والسياسى [[مرينا|لشعب الميرينا]] من القرن الـ16 على الأقل. و أنها مسقط رأس كتير من الملوك (بما فيها [[اندريانامبوانيميرينا]] اللى دخل فى الاخر فى مبادرة ناجحة لتوحيد جزيرة مدغشقر تحت حكم حاكم واحد)&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|الأول=Hilary|مسار=https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|عنوان=Madagascar|ناشر=The Globe Pequot Press Inc.|سنة=2011|طبعة=العاشرة|مكان=Guilford, Connecticut|صفحة=165|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170216211758/https://books.google.com/books?id=uTRPnMlOcwgC|تاريخ-الأرشيف=16 فبراير 2017|مؤلف6=Bradt|isbn=978-1-84162-341-2}}&lt;/ref&gt; و علشان وقوع كتير من أماكن الطقوس الملكية المقدسة فيها، فلسه التلة والقرية اللى تجاورها مواقع للحج ليومنا ده.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Hill of Ambohimanga|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/950|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402225619/http://whc.unesco.org/en/list/950/|تاريخ-الأرشيف=02 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الطبيعية الكاملة فى تسينجى دى بيماراها
|[[ملف:Tsingy_de_Bemaraha.jpg|137x137بك|Tsingy]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|40|S|44|45|E|type:landmark_region:MG}}
|ميلاكي
|1990
|494؛ (سابع)، (عاشر)
|فى محمية تسينغى دى بيماراها الضيقة الطبيعية، تتآكل  بالتدريج الحقول الشاسعة من أبراج الكارست الكلسية المعروفة محلى باسم ''تسينغي''. تتخلل دى المناظر الطبيعية الفريدة الغابات الجافة والبحيرات ومستنقعات الأيكة الساحلية اللى يسكنها كتير من أنواع [[ليمور|الليمور]] و الطيور المستوطنة والمهددة.&lt;ref name=&quot;Unesco&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/494|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190514052938/http://whc.unesco.org/en/list/494|تاريخ-الأرشيف=14 مايو 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#FFE6BD&quot; |الغابات المطيرة فى أتسينانانا{{Dagger}}
|[[ملف:Camp_Marojejia_01.jpg|149x149بك|[[متنزه ماروجيجى الوطنى]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|27|S|49|42|E|type:landmark_region:MG}}
|سافا، أنالانجيروفو، هوت ماتسياترا، واتوواوي-فيتوويناني، إيهورومبي، أنوسي
|2007
|1257؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم الحدائق الوطنية الستة اللى تتكون منها الغابات المطيرة فى أتسينانانا مجموعة متنوعة من النباتات والحيوانات المتوطنة فى النظم الإيكولوجية للغابات المطيرة فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]. وتتعرض الحياة النباتية والحيوانية فى دى المنتزهات للتهديد حيث توصل المطالب المتزايدة للسكان فيه لتسريع إزالة الغابات وتجزئة الغابات المتبقية.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Rainforests of the Atsinanana|مسار=http://whc.unesco.org/en/list/1257|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|مسار-الأرشيف=https://www.webcitation.org/61F7YBBDB?url=http://whc.unesco.org/en/list/1257|تاريخ-الأرشيف=27 اغسطس 2011|df=}}&lt;/ref&gt;

و تم إدراج ده الموقع فى قائمة التراث العالمى المعرض للخطر  سنة  [[2010]] بسبب زيادة قطع الشجر بشكل مش قانونى فى المنتزهات بنهاية عام [[2009]] نتيجة للأزمة السياسية فى مدغشقر 2009—2013.&lt;ref name=&quot;2009GW&amp;EIA_report&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Investigation into the illegal felling, transport and export of precious wood in SAVA region Madagascar|مسار=https://cdn.globalwitness.org/archive/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|ناشر=Global Witness, [[وكالة التحقيقات البيئية]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|تاريخ=اغسطس 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151121005803/https://www.globalwitness.org/sites/default/files/import/mada_report_revised_finalen.pdf|تاريخ-الأرشيف=21 نوفمبر 2015|صفحة=2}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مسجله على القائمة الإرشادية المؤقتة للتراث العالمى ==
القائمة الارشادية المؤقتة لمواقع التراث العالمي، أو القائمه المؤقته لمواقع التراث العالمى {{انج|Tentative List}}، هيا جرد لخصايص موقع ما لكل دولة على حدى اللى تعتزم كل دوله طرف أن تنظر فى ترشيحها. هيا خطوة ضرورية لولوج اللائحة الرسميه [[مكان تراث عالمى|لمواقع التراث العالمى]] حسب [[يونيسكو|اليونسكو]]، يتم المصادقة عليها من طرف لجنة التراث العالمى.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |سنة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |قرية ماهافالى فى جنوب غرب مدغشقر (''Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly'')
|[[ملف:Mahafaly_tomb_with_aloalo_detail_south_Madagascar_2.jpg|123x123بك|Mahafaly tomb]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|23|21|S|43|40|E|type:mountain_region:MG}}
|أتسيمو-أندرفانا
|1997
|949؛ غير مُتاح
|منطقة جنوب غرب مدغشقر هيا منطقة مأهولة من قبل شعب ماهافالي، اللى يعمل فى مجال تربية ورعى قطعان الزيبو فى نظام بيئى تغلب علبه الغابات الشوكية القاحلة، و هو منظر شبه صحراوى فيه كل نباتات جنس [[ديدييرياسيايى]]. يشتهر شعب الماهافالى بفن الجنائز، ويتجلى ده فى المقابر الحجرية المزخرفة والمنحوتات الخشبية أو (&quot;''ألوالو''&quot;) اللى بقت رمزاً [[مادجاسكار|لجزيرة مدغشقر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Sud-Ouest Malgache, Pays Mahafaly|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Malagasy southwest, Mahafaly country|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060039/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/949/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المحمية الخاصة فى أنياناهاريبي-سود (امتداد للغابات المطيرة فى أتسينانانا) (''Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud'')
|[[ملف:Ambatotsondrona_02.jpg|149x149بك|[[محمية أنياناهاريبي-سود]]]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|14|41|S|49|27|E|type:mountain_region:MG}}
|سافا
|2008
|5313؛ (تاسع)، (عاشر)
|تقع &quot;أنياناهاريبي-سود&quot; شرق [[جنينة ماروجيجى الوطنية]]، هيا واحدة من الحدائق الست اللى تشكل الغابات المطيرة فى أتسينانانا اللى بدورها [[مكان تراث عالمى]]. و  اتلقا  كتير من الأنواع النباتية المتوطنة فى &quot;أنياناهاريبي-سود&quot;، ويربط ممر الغابات فى بيتولانا المنتزه مع جنينة ماروجيجي،و ده يضمن بقاء الحياة البرية فى كل المتنزهات و ده  بغية الوصول لنطاق اكبر من الأراضى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Réserve Spéciale d’Anjanaharibe-Sud (extension des forêts humides de l’Atsinanana)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Special Reserve of Anjanaharibe-Sud (extension of the Rainforests of the Atsinanana)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060047/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5313/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الغابات الجافة فى أندريفانا (''Les forêts sèches de l’Andrefana'')
|[[ملف:Andohahela_NP.jpg|133x133بك|Dry Forests of the Andrefana]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|12|53|S|49|09|E|type:mountain_region:MG}}
|ديانا، بويني، أنوسي، أتسيمو-أندرفانا، أندروي، سافا، ميلاكي
|2008
|5314؛ (تاسع)، (عاشر)
|تضم [[غابة جافة|الغابات الجافة]] فى أندريفانا سبع مناطق طبيعية محمية وهي: [[محمية أنكارانا]]، [[متنزه أنكارافانتسيكا الوطنى|ومتنزه أنكارافانتسيكا الوطنى]]، [[متنزه أندوهايلا الوطنى|ومتنزه أندوهايلا الوطنى]] (الجزء الثانى)، [[متنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى|ومتنزه تسيمانامبيتسوتسى الوطنى]]، [[محمية أنيابيرامانا|ومحمية أنيابيرامانا]]، [[مانامولوماتاي-تسيمبيمو|ومانامولوماتاي-تسيمبيمو]] ومحمية جديدة مقررة  قرب  دارينا. وعكس ده  من الغابات المطيرة فى أتسينانانا، المتنزهات الموجودة فى الغابات الجافة فى أندريفانا ضمن مناطق إيكولوجية شبه قاحلة، وتتميز بحياة برية متنوعة ذات تنوع بيولوجى شديد.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Les forêts sèches de l’Andrefana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Dry Forests of the Andrefana|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060055/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5314/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المدينة العليا لأنتاناناريفو (''La Haute Ville d’Antananarivo'')
|[[ملف:Antananarivo_Madagascar_andohalo_plaza.JPG|100x100بك|Upper Town of Antananarivo]]
|
|أنالامانجا
|2016
|6078؛ (ثانى)، (خامساً)، (سادساً)
| المدينة العليا فى أنتاناناريفو يعتبر موقع حضارى ليه جودة استثنائية لا مثيل ليها فى [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]] بجنوب [[افريقيا|القارة الإفريقية]]. و شكل المزيج بين العناصر المعمارية الملغاشية النموذجية مع الوجود الاستعمارى بنية تحتية فريدة ذات جودة عالية لسه محفوظة بشكل جيد. ولا يتميز ده المكان بهندسته المعمارية فحسب، لكن يتميز كمان بنمط حضارى محدد تلعب فيه عناصر المناظر الطبيعية دور مهم وتسهم فى إنشاء مجموعة حضارية متماسكة ذات جودة عالية من التراث.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=La Haute Ville d’Antananarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Upper Town of Antananarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060103/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6078/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا (''Ancien site industriel de Mantasoa'')
|''لا توجد''
|غير متاحة
|أنالامانجا
|2018
|6302؛ (ثانى)، (رابع)
|الموقع الصناعى السابق فى ماروسوا هو موقع تاريخى وثقافى وسياحى يدخل ضمن التنمية المحلية و الإقليمية، و هو بيتكون من مجموعة من الآثار فى الطينية والخشبية اللى تؤلف المدينة الصناعية والحرفية اللى بناها جان لابورد ([[1805]]-[[1878]])، و هو فرنساوى كان فى خدمة الملكة [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]] ([[1828]]-[[1861]]). إن موقع &quot;''Soatsimanampiovana''&quot; اللى يعنى الجمال الأبدي، هو الاسم اللى أطلقه جان لابورد لدى المدينة. و كان ده الموقع هو الاولانى فى مدغشقر اللى يتم فيه إنتاج [[حديد|الحديد]] وحديد الزهر ومسحوق الحديد [[ازاز|والزجاج]] [[صابون|والصابون]] و الأوانى الفخارية ومواد مختلفة.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Ancien site industriel de Mantasoa|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060111/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6302/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية فى [[جزيرة سانت مارى]] (''Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie'')
|''لا توجد''
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|17|00|S|49|50|E|type:mountain_region:MG}}
|أنالانجيروفو
|2018
|6303؛ (ثانى)
|كنيسة أمبوديفوتاترا الكاثوليكية هيا تتويج لعشر سنين من [[تبشير بالانجيل|الإرساليات التبشيرية]] (1837-1847) للأب بيير دالموند ل[[مادجاسكار|مدغشقر]]، و بالخصوص فى [[جزيرة سانت مارى]]، [[نوسى ب|نوسى بى]]، توليارا و ل[[جزر القمر]]، فى [[مايوت]].

وهى أول [[كاتوليك|كنيسة كاثوليكية]] دائمة بنيت فى [[مادجاسكار|مدغشقر]]، هيا نصب تاريخى يقع فى جزيرة سانت مارى قبالة الساحل الشرقى لمنطقة أنالانجيروفو. تحتل الكنيسة مساحة كبيرة على الخليج وتقابل جزيرة السيدة، هيا مبنية على تلة وطولها 35 متر وعرضها 10 أمتار وارتفاعها 12 متر. كما عندها برج جرس مدبب و تحته توجد خزانة بثلاث شبابيك وباب. هيا   بناية مصنوعة من الحجر الجيرى و أنقاض [[جرانيت|الجرانيت]] اللى يستخدم لاحق كرابط بين المكونات ممزوج بالحصى والرمل. بعد كده ، تمت تقوية الجدران الحجرية والحفاظ عليها ثابتة من السقوط بإطار من الحديد الثقيل. يحتوى المبنى على باب رئيسى فى الشمال وستة شبابيك مقوسة ومكونة من [[ازاز|الزجاج]] على الجانبين. فى الداخل، هناك قبو مجوف مدعم بهياكل بحرية من [[خشب|الخشب]]. مذبح الكنيسة مصنوع من مكونات حديدية خاصة [[تورشة بناء السفن|بترسانات]] البحرية الفرنسية اللى تم صهرها و إعادة صنع لوحات منها خاصة بالقديسين ومرصعة بأحجار موضوعة على شكل صليب. فى الأساس، فيه درج بيتكون من 19 خطوة يؤدى لالمبنى بعدين لالدرابزينات فوق البوابة الرئيسية. ولا زالت تحتفظ الكنيسة بوظيفتها الأصلية كمكان للعبادة [[كاتوليك|للكاثوليك]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Eglise catholique d’Ambodifotatra de Sainte Marie|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060118/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6303/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |جزيرة نوسى لونيو فى أتسينانانا (''Nosy Lonjo d’Antsiranana'')
|[[ملف:Nosy_lonjo_Antsiranana.jpg|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا
|2018
|6304؛ (تالتاً)، (سابع)
|موقع نوسى لونيو هو موقع مختلط. يقع فى أقصى شمال [[مادجاسكار|مدغشقر]] فى خليج [[انتسيرانانا|دييغو-سواريز]]، بلدية [[رامينا]]، مقاطعة [[انتسيرانانا|أنتسيرانانا]]. نوسى لونيو هيا جزيرة ذات أصل بركاني، مخروطية الشكل بارتفاع 122 متر ومساحة 4.5 هكتار. تتألف من كميات من الحجر الجيرى [[نميات|النمياتى]] المنفصلة عن الجبل المسمى [[جبل الفرنسيين]]. تتميز الجزيرة بغطاء نباتى بيتكون من أنواع شجر [[تبلدى|التبلدى]] زى [[تبلدى سواريزى|التبلدى السواريزى]] و شجر الأيكة الساحلية. عايش الجزيرة حيوانات متنوعة بما فيها [[خفاشيات|الخفافيش]] أو &quot;''فانيهي''&quot; [[الملغاشيه|بالملغاشية]] (''إيدولوندوبريانوم''، [[ثعلب طيار ملغاشى|الثعلب الطيار الملغاشى]]). كما تتميز دى الجزيرة بزاوية رؤية خاصة. على بعد مسافة، تظهر كأنها صورة لحيوان رباعى الأرجل، ولما يُنظَر ليها عن قرب، تبدو كأنها رأس رجل نائم.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Nosy Lonjo d’Antsiranana|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060126/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6304/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |منطقة نوسيناكا (''NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)'')
|[[ملف:Black_Lemurs.JPG|100x100بك]]
|غير متاحة
|ديانا، صوفيا
|2018
|6306؛ (ثامن)، (تاسع)، (عاشر)
|الجزء الشمالى من [[مادجاسكار|مدغشقر]] يحوى مزيجاً فريداً من المواطن البحرية بفضل خصايصها الفيزيائية والمتغيرة من الشرق للغرب. يغطى الموقع الشطوط  القارية عند حافة الهضبة، ويضم كتير من أنواع الخلجان [[جزيره|والجزر]]. للشرق، يكون الجرف القارى الضيق والمنحدر على شكل خلجان ضيقة وعميقة مع أخاديد مؤدية لالميه العميقة، حيث توجد أماكن شديدة العمق زى خليج أمبوديفاهيبى. للغرب، يتقاطع شريط عريض ضحل مع [[شعب مرجان|الشعاب المرجانية]] فى نهايتها، هيا توجد حالى على عمق 70 متر، وتأوى مجموعات كبيرة من [[ليمور ساهامالازا المرح]]. على الجانبين، تحتوى الخلجان على مجموعات مختلطة من الشعاب المرجانية و شجر الأيكة الساحلية [[اعشاب البحر|والأعشاب البحرية]]، زى [[نوسى هارا]] حيث تلتقى دى الأنواع المختلفة فى أنظمة بيئية متنوعة. يقع الساحل الغربى قبالة ضفة كاستور، ويتراوح طول حافة الضفة بين 30–50 متر و أعماقها ضحلة يبتدى عمقها من 10 أمتار.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NOSYnakà (Sahamalaza, Nosy Hara, Nosy Tanikely, Lokobe, Ambodivahibe, Ankarea, Ankivonjy)|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190405060134/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6306/|تاريخ-الأرشيف=05 ابريل 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== مواقع مرشحة فى السابق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;10&quot; |الاسم
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |الصورة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;170&quot; |الإحداثيات
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |المنطقة
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;50&quot; |فترة التسجيل
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;100&quot; |بيانات اليونسكو &lt;small&gt;(الرقم [[مكان تراث عالمى|ومعايير الاختيار]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:#828282; color:#000000&quot; width=&quot;700&quot; |الوصف
|-
! scope=&quot;row&quot; |مزارع الأرز فى بيتافو والمناظر الطبيعية الهيدروليكية (''Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo'')
|[[ملف:Madagascar_-_Rice_paddy.jpg|149x149بك|Betafo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|50|S|46|51|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|947؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|تمثل المناظر الطبيعية المحيطة ببيتافو، عاصمة  واحده من الممالك الأربع القديمة فى [[بيتسيليو]]، مثال على تنظيم حقول الأرز التقليدية وشبكات الرى اللى ظهرت فى ده الجزء من المرتفعات الجنوبية فى [[القرن 17|القرن السبعتاشر]].&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Paysage culturel rizicole et hydraulique de Betafo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Rizicultural and hydraulic cultural landscape of Betafo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183203/https://web.archive.org/web/20170922135002/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/947/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |المجمع الملكى فى تسينيواريفو (''Site et Rova de Tsinjoarivo'')
|[[ملف:Tsinjoarivo_Rova_04.JPG|100x100بك|Tsinjoarivo]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|19|38|S|47|41|E|type:landmark_region:MG}}
|فاكينانكارترا
|1997-2018
|948؛ (تالتاً)، (سادساً)
|روفا أو المجمع الملكى فى تسينيواريفو، هو   مجموعة من خمسة قصور صيفية أرضية خشبية ومبنى، صممته ملكة [[مرينا]]، [[رانافالونا الاولى|رانافالونا الأولى]]  سنة  [[1834]]، ويُعتبر مثال جيداً على الحفاظ على الأعراف المعمارية التقليدية بين أفراد الطبقة النبيلة ''أندريانا''. قدم كتير من ملوك الجزيرة لالموقع، بما فيها رانافالونا الأولى (1840، 1842، 1856)، [[رانافالونا التانيه|رانافالونا الثانية]] (1880، 1882) [[رانالوفا التالته|ورانالوفا التالتة]] (1890).&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Site et Rova de Tsinjoarivo|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Site and Rova of Tsinjoarivo|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183155/https://web.archive.org/web/20170920113240/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/948/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |الجرف والكهوف فى إساندرا (''Falaise et grottes de l'Isandra'')
|[[ملف:Cliff_Madagascar.jpg|143x143بك|Isandra]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|21|27|S|47|05|E|type:mountain_region:MG}}
|هوت ماتسياترا
|1997-2018
|950؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
|منحدر [[جرانيت|الجرانيت]] الشاسع فى إساندرا اللى ظهر فجأة فوق حقول الأرز المحيطة هو نتاج تآكل مختلف ثقوب سطح الجرف مع كتير من الكهوف. و دُمجت بعض دى الكهوف فى قرية محصنة مأهولة بالسكان فى القرنين [[القرن 17|السبعتاشر]] [[القرن 18|و التمنتاشر]]، فى حين أن البعض التانى كان و لسه بيستخدم لدفن الموتى.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Falaise et grottes de l'Isandra|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|عنوان مترجم=Cliffs and caves of Isandra|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183147/https://web.archive.org/web/20170920110203/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/950/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |أنتونغونا
|[[ملف:Antoetra_crop.jpg|122x122بك|Antongona]]
|&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|18|59|S|47|19|E|type:landmark_region:MG}}
|إيتاسي
|1997-2018
|951؛ (تالتاً)، (رابع)، (خامساً)
| من [[القرن 16|القرن الستاشر]]، تم تدعيم الطبقات [[جرانيت|الجرانيتية]] الناتجة عن التفجر الأرضى فى أنتونغونا بخنادق دفاعية وجدران حجرية وبوابات لحماية المساكن الخشبية الملكية عند قممها. فى [[عقد 1980|التمانينات]]، أرجعت وزارة الثقافة بناء مبنيين خشبيين أصليين للموقع وفتحتهما للجمهور كمتحف.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Antongona|مسار=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|ناشر=[[يونسكو|اليونسكو]]|تاريخ-الوصول=10 ابريل 2018|لغة=fr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509183138/https://web.archive.org/web/20170919215830/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/951/|تاريخ-الأرشيف=9 مايو 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|}

== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== المراجع ==
{{مراجع}}

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>f07r5y9i6g859gcn1ul66wxnzw4ys9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>البيوتكنولوجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306297</id>
    <revision>
      <id>13024421</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omar M. Ghaly</username>
        <id>285485</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1350602715|Biotechnology]]&quot;</comment>
      <origin>13024421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="o6glkk81ks7lvg4gef3da20gjt3ztra" xml:space="preserve">[[ملف:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|تصغير|باحث بيوتكنولوجي بيعمل بحث في معمل]]
'''بيوتكنولوجي'''&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=معجم المصطلحات العلمية في الأحياء الدقيقة والعلوم المرتبطة بها|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q126042864|publisher=Maktabat Ūzūrīs|date=2003-01-01|author1=Mohamed El Sawy M.}}&lt;/ref&gt; '''(Biotechnology)''' هو مجال متعدد التخصصات بيجمع مابين تخصصين [[العلوم الطبيعيه]] و [[علوم الهندسه]] لتطبيق المعلومات المتعلقه بالكائنات الحيه لعمل منتجات و خدمات,&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|عنوان=IUPAC - biotechnology (B00666)|مسار=https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666|تاريخ-الوصول=2026-04-29|صحيفة=goldbook.iupac.org|مؤلف=Chemistry (IUPAC)|الأول=The International Union of Pure and Applied|لغة=en|دوي=10.1351/goldbook.B00666}}&lt;/ref&gt; و المتخصصين في المجال دا اسمهم اخصائي/مهندس/باحث بيوتكنولوجي.

مصطلح ''بيوتكنولوجي'' تم استخدامه لاول مره من [[كارولي إريكي]] في سنة 1919&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://catalog.hathitrust.org/Record/006798043
| title = Biotechnologie der Fleisch-, Fett-, und Milcherzeugung im landwirtschaftlichen Grossbetriebe :
für naturwissenschaftlich gebildete Landwirte verfasst /
von Karl Ereky.
| date = 2026-4-29
| website = HathiTrust
}}&lt;/ref&gt; و كان بيوصف عملية انتاج المنتجات من مواد خام بمساعدة الكائنات الحيه. الفكره الاساسيه للبيوتكنولوجي هي استخدام الانظمه و الكائنات الحيه زي [[بكتيريا|البكتيريا]] و [[خميره|الخميره]] و النباتات و نخليهم يعملو عمليات معينه او ينتجو مواد مفيده.

== مصادر ==

[[تصنيف:بيوتوكنولوجي]]</text>
      <sha1>o6glkk81ks7lvg4gef3da20gjt3ztra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024620</id>
      <parentid>13024421</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="n9okudws6p8uvtb4rqhjwzanqeb358n" xml:space="preserve">{{معلومات علم}}
[[ملف:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|تصغير|باحث بيوتكنولوجي بيعمل بحث في معمل]]
'''بيوتكنولوجي'''&lt;ref&gt;{{مرجع كتاب|title=معجم المصطلحات العلمية في الأحياء الدقيقة والعلوم المرتبطة بها|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q126042864|publisher=Maktabat Ūzūrīs|date=2003-01-01|author1=Mohamed El Sawy M.}}&lt;/ref&gt; '''(Biotechnology)''' هو مجال متعدد التخصصات بيجمع مابين تخصصين [[العلوم الطبيعيه]] و [[علوم الهندسه]] لتطبيق المعلومات المتعلقه بالكائنات الحيه لعمل منتجات و خدمات,&lt;ref&gt;{{مرجع ويب|عنوان=IUPAC - biotechnology (B00666)|مسار=https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666|تاريخ-الوصول=2026-04-29|صحيفة=goldbook.iupac.org|مؤلف=Chemistry (IUPAC)|الأول=The International Union of Pure and Applied|لغة=en|دوي=10.1351/goldbook.B00666}}&lt;/ref&gt; و المتخصصين في المجال دا اسمهم اخصائي/مهندس/باحث بيوتكنولوجي.

مصطلح ''بيوتكنولوجي'' تم استخدامه لاول مره من [[كارولي إريكي]] في سنة 1919&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://catalog.hathitrust.org/Record/006798043
| title = Biotechnologie der Fleisch-, Fett-, und Milcherzeugung im landwirtschaftlichen Grossbetriebe :
für naturwissenschaftlich gebildete Landwirte verfasst /
von Karl Ereky.
| date = 2026-4-29
| website = HathiTrust
}}&lt;/ref&gt; و كان بيوصف عملية انتاج المنتجات من مواد خام بمساعدة الكائنات الحيه. الفكره الاساسيه للبيوتكنولوجي هي استخدام الانظمه و الكائنات الحيه زي [[بكتيريا|البكتيريا]] و [[خميره|الخميره]] و النباتات و نخليهم يعملو عمليات معينه او ينتجو مواد مفيده.

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

[[تصنيف:بيوتوكنولوجي]]</text>
      <sha1>n9okudws6p8uvtb4rqhjwzanqeb358n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عزله كعيدنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306298</id>
    <revision>
      <id>13024482</id>
      <timestamp>2026-04-29T16:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:ceb:Special:Redirect/revision/22792628|Ku‘aydinah]]&quot;</comment>
      <origin>13024482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3087" sha1="iz7bl5waq3g6fc83zptcerysfpb6ddg" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هي إحدى مناطق]] [[اليمن]] .  في محافظة حجة في الجزء الغربي من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] . المناخ [[Kamadan|حر]] . &lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر أكتوبر فهو الأكثر حرارة، حيث تبلغ درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، وأبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمترًا. يُعد شهر أغسطس أكثر الشهور مطر،  معدل هطول الأمطار فيه 124 مليمترًا، بينما يُعد شهر فبراير أكثرها جفافًا، حيث يبلغ معدل هطول الأمطار فيه مليمتر 1 . &lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== See also ==

== مصادر ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>iz7bl5waq3g6fc83zptcerysfpb6ddg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024487</id>
      <parentid>13024482</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:ceb:Special:Redirect/revision/22792628|Ku‘aydinah]]&quot;</comment>
      <origin>13024487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4010" sha1="o4kelfxhrmzdg5xjbod0nizjljrn3xy" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هي إحدى مناطق]] [[اليمن]] .  في محافظة حجة في الجزء الغربي من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] . المناخ [[Kamadan|حر]] . &lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر أكتوبر فهو الأكثر حرارة، حيث تبلغ درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، وأبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمترًا. يُعد شهر أغسطس أكثر الشهور مطر،  معدل هطول الأمطار فيه 124 مليمترًا، بينما يُعد شهر فبراير أكثرها جفافًا، حيث يبلغ معدل هطول الأمطار فيه مليمتر 1 . &lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== See also ==

* &lt;bdi&gt;[[الكشيدى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[عزان الجيشى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الجوف]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[قلعه الوراد]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[قلعه المروى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الحراجيج]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[ظهر الغمام]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الخوار]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[جبل دميم]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[بنى وهان (اليمن)]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[جبل طفيان]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[السفاح]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الشعبه (عزله كعيدنه)]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)

== روابط ==
{{روابط تجمعات سكنيه}}{{روابط تجمعات سكنيه}}

== مصادر ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>o4kelfxhrmzdg5xjbod0nizjljrn3xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024504</id>
      <parentid>13024487</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكثر  ←  اكتر ، إحدى  ←  واحده من ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ،  بينما  ←  فى الوقت نفسه ، فًا ← ف ، أكثر  ← اكتر ،  يبلغ  ←  ، يُعد  ← بيعتبر  (2)، أغسطس ← اغسطس، رًا ← ر (2)،  وأ ←  و أ، See also ← شوف كمان ، أكثر ← اكتر،  هطول الأمطار  ←  مطر  (2)، == روابط == ← == لينكات برانيه ==، ي  ← ى  (4)، &lt;/bdi&gt; ← &lt;bdi&gt; (13)، شال: (→ وصلات | عدل) (13)، حيث تبلغ، &lt;bdi&gt; (26)</comment>
      <origin>13024504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="lggnp2m6tyf5ozqzbyq2xa8g6s5zswe" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هى واحده من مناطق]] [[اليمن]] .  فى محافظة حجة فى الجزء الغربى من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] . المناخ [[Kamadan|حر]] .&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر اكتوبر فهو الاكتر حرارة،  درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، و أبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمتر. بيعتبر شهر اغسطس اكتر الشهور مطر،  معدل مطر فيه 124 مليمتر، فى الوقت نفسه بيعتبر شهر فبراير اكترها جفاف ، حيث معدل مطر فيه مليمتر 1 .&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان  ==

* [[الكشيدى]] 
* [[عزان الجيشى]] 
* [[الجوف]] 
* [[قلعه الوراد]] 
* [[قلعه المروى]] 
* [[الحراجيج]] 
* [[ظهر الغمام]] 
* [[الخوار]] 
* [[جبل دميم]] 
* [[بنى وهان (اليمن)]] 
* [[جبل طفيان]] 
* [[السفاح]] 
* [[الشعبه (عزله كعيدنه)]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط تجمعات سكنيه}}{{روابط تجمعات سكنيه}}

== مصادر ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>lggnp2m6tyf5ozqzbyq2xa8g6s5zswe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024518</id>
      <parentid>13024504</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:ceb:Special:Redirect/revision/22792628|Ku‘aydinah]]&quot;</comment>
      <origin>13024518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4021" sha1="8tj6ox6lyzouy7j7bzhhzsijhcyc5of" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هي إحدى مناطق]] [[اليمن]] .  في محافظة حجة في الجزء الغربي من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] . 

== مناخ ==
المناخ [[Kamadan|حر]] . &lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر أكتوبر فهو الأكثر حرارة،  درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، وأبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمترًا. يُعد شهر أغسطس أكثر الشهور مطر،  معدل هطول الأمطار فيه 124 مليمترًا،  شهر فبراير أكثرها جفاف،  معدل هطول الأمطار فيه مليمتر 1 . &lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== See also ==

* &lt;bdi&gt;[[الكشيدى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الطياره (كعيدنه)]]&lt;/bdi&gt;
* &lt;bdi&gt;[[عزان الجيشى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الجوف]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[قلعه الوراد]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[قلعه المروى]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الحراجيج]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[ظهر الغمام]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الخوار]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[جبل دميم]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[بنى وهان (اليمن)]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[جبل طفيان]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[السفاح]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)
* &lt;bdi&gt;[[الشعبه (عزله كعيدنه)]]&lt;/bdi&gt;  (→ وصلات | عدل)

== روابط ==
{{روابط تجمعات سكنيه}}{{روابط تجمعات سكنيه}}

== مصادر ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>8tj6ox6lyzouy7j7bzhhzsijhcyc5of</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024519</id>
      <parentid>13024518</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكثر  ←  اكتر ، إحدى  ←  واحده من ،  أكتوبر  ←  اكتوبر ، أكثر  ← اكتر ، يُعد  ← بيعتبر ، أغسطس ← اغسطس، رًا ← ر (2)،  وأ ←  و أ، See also ← شوف كمان ، أكثر ← اكتر،  هطول الأمطار  ←  مطر  (2)، == روابط == ← == لينكات برانيه ==، ي  ← ى  (4)، &lt;/bdi&gt; ← &lt;bdi&gt; (14)، شال: (→ وصلات | عدل) (13)، &lt;bdi&gt; (28)</comment>
      <origin>13024519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="r5m2vmapn8yivsleldw020ddk0fh8xv" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هى واحده من مناطق]] [[اليمن]] .  فى محافظة حجة فى الجزء الغربى من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] .

== مناخ ==
المناخ [[Kamadan|حر]] .&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر اكتوبر فهو الاكتر حرارة،  درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، و أبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمتر. بيعتبر شهر اغسطس اكتر الشهور مطر،  معدل مطر فيه 124 مليمتر،  شهر فبراير اكترها جفاف،  معدل مطر فيه مليمتر 1 .&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان  ==

* [[الكشيدى]] 
* [[الطياره (كعيدنه)]]
* [[عزان الجيشى]] 
* [[الجوف]] 
* [[قلعه الوراد]] 
* [[قلعه المروى]] 
* [[الحراجيج]] 
* [[ظهر الغمام]] 
* [[الخوار]] 
* [[جبل دميم]] 
* [[بنى وهان (اليمن)]] 
* [[جبل طفيان]] 
* [[السفاح]] 
* [[الشعبه (عزله كعيدنه)]]

== لينكات برانيه ==
{{روابط تجمعات سكنيه}}{{روابط تجمعات سكنيه}}

== مصادر ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>r5m2vmapn8yivsleldw020ddk0fh8xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024621</id>
      <parentid>13024519</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="5qxt32akisyp2jttd9y4rvrdkytzyne" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}

'''كعيدنة''' ( [[لغه عربى|عربى]] : '''كعيدنة''' ‎) [[Administratibo nga mga dibisyon sa Yemen|هى واحده من مناطق]] [[اليمن]] .  فى محافظة حجة فى الجزء الغربى من البلاد، على بعد 100 كم شمال غرب العاصمة [[صنعا|صنعاء]] .

== مناخ ==
المناخ [[Kamadan|حر]] .&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;  متوسط درجة الحرارة 30 درجة مئوية . أما شهر اكتوبر فهو الاكتر حرارة،  درجة حرارته 32&amp;nbsp;درجة مئوية ، و أبرد شهر يناير، عند 26&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt; 563 مليمتر. بيعتبر شهر اغسطس اكتر الشهور مطر،  معدل مطر فيه 124 مليمتر،  شهر فبراير اكترها جفاف،  معدل مطر فيه مليمتر 1 .&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان  ==

* [[الكشيدى]] 
* [[الطياره (كعيدنه)]]
* [[عزان الجيشى]] 
* [[الجوف]] 
* [[قلعه الوراد]] 
* [[قلعه المروى]] 
* [[الحراجيج]] 
* [[ظهر الغمام]] 
* [[الخوار]] 
* [[جبل دميم]] 
* [[بنى وهان (اليمن)]] 
* [[جبل طفيان]] 
* [[السفاح]] 
* [[الشعبه (عزله كعيدنه)]]

== لينكات برانيه ==
* {{روابط تجمعات سكنيه}}

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;gn8736097&quot;&gt;[{{Geonameslink|gnid=8736097|name=ku`aydinah}} Ku‘aydinah] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-12; database download sa 2017-02-28&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;koppen&quot;&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|صحيفة=Hydrology and Earth System Sciences|مسار=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|مؤلف=Peel|الأول=M C|تاريخ=|ناشر=|المجلد=11|العدد=|صفحات=1633-1644|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016|مؤلف2=Finlayson|الأول2=B L|دوي=10.5194/hess-11-1633-2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations Data Set Index|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|ناشر=NASA|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nasarain&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|مسار=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|ناشر=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|تاريخ-الوصول=30 Enero 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

[[تصنيف:اليمن]]</text>
      <sha1>5qxt32akisyp2jttd9y4rvrdkytzyne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باتاجونيا (اريزونا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306299</id>
    <redirect title="پاتاجونيا (اريزونا)" />
    <revision>
      <id>13024517</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>نقل Ghaly صفحه [[باتاجونيا (اريزونا)]] إلى [[پاتاجونيا (اريزونا)]]</comment>
      <origin>13024517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="c1clr5kty9hriclpj9s0q3pr37fax66" xml:space="preserve">#تحويل [[پاتاجونيا (اريزونا)]]</text>
      <sha1>c1clr5kty9hriclpj9s0q3pr37fax66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهاز الغدد الصماء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306300</id>
    <revision>
      <id>13024521</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1337632832|Endocrine system]]&quot;</comment>
      <origin>13024521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8378" sha1="dgsk1gmufid2532hu8qhn7vezskx366" xml:space="preserve">
{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوي''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظامًا ناقلًا في [[كائن حى|الكائن الحي]] ، يتألف من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] التي تُفرزها الغدد الداخلية مباشرةً في [[جهاز دورى|الجهاز الدوري]] ، والتي تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. في [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبي لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية في [[انسان|الإنسان]] ، تشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، بالإضافة إلى الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل كل من الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، إلى جانب وظائف أخرى. (يُعدّ الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبي الصمّاوي . ومن أهم وظائف الوطاء — الذي يقع في [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوي بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبي]] عبر الغدة النخامية). وتؤدي أعضاء أخرى، مثل الكليتين ، أدوارًا ضمن الجهاز الصمّاوي من خلال إفراز هرمونات معينة. ويُعرف علم دراسة الجهاز الصمّاوي واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

== معدلات دالي ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|يمين|تصغير|450x450بك|سنوات العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000 نسمة في عام 2002. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنوات العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياسًا يعكس العبء الإجمالي للمرض. وهو يجمع بين سنوات العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنوات العمر التي تُعاش مع الإعاقة (معدلة وفقًا لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء في بلد ما. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt; 


الخريطة تُظهر أن أجزاء كبيرة من آسيا لديها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)، مما يشير إلى أن اضطرابات الغدد الصماء لها تأثير منخفض نسبيًا على الصحة العامة، في حين أن بعض البلدان في أمريكا الجنوبية وأفريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) لديها معدلات DALY أعلى (برتقالي داكن إلى أحمر)، مما يشير إلى عبء مرضي أكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات أخرى ==
لوحظ وجود نظام عصبي غدي في جميع [[حيوان|الحيوانات]] التي تمتلك جهازًا عصبيًا، كما أن جميع [[فقاريات|الفقاريات]] لديها محور الغدة النخامية-الوطائية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات غدة درقية، وهي ضرورية أيضًا في [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات إلى شكل بالغ. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات نسيجًا غديًا كظريًا، وتتميز الثدييات بتنظيمه في طبقات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات شكلًا من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك جميع [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشري معدني أساسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوي الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوي الذكري
&lt;/gallery&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== روابط خارجية ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>dgsk1gmufid2532hu8qhn7vezskx366</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024523</id>
      <parentid>13024521</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1337632832|Endocrine system]]&quot;</comment>
      <origin>13024523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29103" sha1="s0ggna64lsq2klgfv0zi8y3nhudhoo0" xml:space="preserve">
{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوي''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظامًا ناقل في [[كائن حى|الكائن الحي]] ، يتألف من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] التي تُفرزها الغدد الداخلية مباشرةً في [[جهاز دورى|الجهاز الدوري]] ، والتي تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. في [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبي لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية في [[انسان|الإنسان]] ، تشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، بالإضافة إلى الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل كل من الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، إلى جانب وظائف أخرى. (يُعدّ الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبي الصمّاوي . ومن أهم وظائف الوطاء — الذي يقع في [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوي بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبي]] عبر الغدة النخامية). وتؤدي أعضاء أخرى، مثل الكليتين ، أدوارًا ضمن الجهاز الصمّاوي من خلال إفراز هرمونات معينة. ويُعرف علم دراسة الجهاز الصمّاوي واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد التي تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها تُعرف باسم المحور، مثل محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . بالإضافة إلى الغدد الصماء المتخصصة المذكورة أعلاه، فإن العديد من الأعضاء الأخرى التي تُشكّل جزءًا من أجهزة الجسم الأخرى لها وظائف غدد صماء ثانوية، بما في ذلك العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . على سبيل المثال، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . يمكن أن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات . &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|&lt;bdi&gt;978-0-321-86158-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوي يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، التي تُفرز الهرمونات إلى خارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبيًا. لا تحتوي الغدد الصمّاوية على قنوات ، وهي غنية بالأوعية الدموية، وتحتوي عادةً على فجوات أو حبيبات داخلية تُخزّن هرموناتها. في المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، مثل الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية في [[قناة هضم|الجهاز الهضمي]] ، إلى أن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وتحتوي على قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطني . &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|&lt;bdi&gt;978-0-321-86158-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشري يتكون من عدة أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية العديد من أنظمة التغذية الراجعة المهمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتيني (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===


الغدد الصماء هي غدد تابعة للجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشرةً في الفراغات الخلالية حيث تُمتص في الدم بدلاً من مرورها عبر القنوات. تشمل الغدد الرئيسية في الجهاز الصمّاوي الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . يُعدّ كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية الأمامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة في نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره في نقل الإشارات الخلوية في الجهاز العصبي.

الوطاء: يُعدّ مُنظِّمًا رئيسيًا للجهاز العصبي اللاإرادي. يتكون الجهاز الصمّاوي من ثلاثة أنظمة إفراز هرموني &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، تشمل النظام الخلوي الكبير، والنظام الخلوي الصغير، والتدخل اللاإرادي. يُشارك النظام الخلوي الكبير في إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوي الصغير، فيُشارك في تنظيم إفراز الهرمونات من الفص الأمامي للغدة النخامية.

الغدة النخامية الأمامية : الدور الرئيسي للغدة النخامية الأمامية يتمثل في إنتاج وإفراز الهرمونات الموجهة . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة التي تفرزها الغدة النخامية الأمامية: هرمون تحفيز الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتيني (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع عديد من الخلايا التي تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا هذه عادة ما تشكل أنسجة و أعضاء أكبر تعمل داخل و خارج الجهاز الصمّاوي.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية الأمامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفي للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا يُنتج هذا العضو أي هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات مثل الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) الذي يُصنّعه النواة فوق البصرية في منطقة ما تحت المهاد، والأوكسيتوسين الذي يُصنّعه النواة المجاورة للبطين في منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، وهو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلي بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية في الغدة الدرقية بإنتاج وإفراز &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; و &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، الذي ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللاحقة من TSH ، الذي تنتجه الغدة النخامية الأمامية ، والتي تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضي]] ومعدل جميع الخلايا، بما في ذلك نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوي التحكم في جميع المشاعر والتحكم في درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دمويًا غزيرًا من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر هذا الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمي]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] وإفراز الفوسفات. إضافةً إلى ذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د إلى أكثر أشكاله نشاطًا، وهو 1,25-ثنائي هيدروكسي فيتامين د &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; ، الذي بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] في الجهاز الهضمي. &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوي البنكرياس على ما يقرب من مليون إلى مليوني جزيرة من جزر لانغرهانس (وهي نسيج يتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** تُنتج خلايا ألفا في البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر في الدم ضمن المعدل الطبيعي . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر في الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، الذي يُحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] في الكبد لإطلاق السكر في مجرى الدم، مما يرفع مستوى السكر في الدم إلى مستواه الطبيعي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة في جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، إلى جانب خلايا ألفا، في الحفاظ على مستويات الجلوكوز في الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر في الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، وهو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز في الدم من خلال مساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدي الأنسولين وظائف أيضية أخرى، منها تحفيز خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون وإطلاقها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوي الجنيني''' أحد أوائل الأجهزة التي تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال أربعة أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. في الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوي المتوسط إلى نسيج يُعرف باسم الحافة التناسلية. تُنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا التي ستصبح نسيجًا كظريًا خلف الصفاق إلى الجزء العلوي من الجنين الكلوي المتوسط. في الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، التي تنشأ من العرف العصبي، إلى خلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . في نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضوًا مميزًا فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، يبلغ وزن الغدد الكظرية حوالي ثمانية إلى تسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية لدى البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالي وزن الجسم. في الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية لدى البالغين، وهي المسؤولة عن التخليق الأساسي [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، الذي  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما الأخرى فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، والتي ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح في اليومين السادس عشر والسابع عشر من الحمل. في اليوم الرابع والعشرين تقريبًا من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، وهي عبارة عن رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنيني المتوسط. في الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والثاني والثلاثين تقريبًا من الحمل، يتطور النسيج الجنيني المتوسط إلى [[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . وبحلول اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنيني المتوسط والجانبي معًا. في الأسبوع الثاني عشر من الحمل، تصبح الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تحفيز الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. وفي الأسبوع العشرين، يصبح الجنين قادراً على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، يُعد هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسي المُنتَج، بينما لا يُكتشف هرمون ثلاثي يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) ومشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا في الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===


بمجرد أن يبلغ الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبدأ الغدد جارات الدرقية في النمو. يُكوّن الجنين البشري خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان الثالث والرابع مسؤولان عن التطور إلى الغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالي. يلتقي الجيب البلعومي الثالث بالغدة الدرقية النامية ويهاجران إلى أسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقي الجيب البلعومي الرابع لاحقًا بالغدة الدرقية النامية ويهاجر إلى القطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. في الأسبوع الرابع عشر من الحمل، تبدأ الغدد جارات الدرقية في التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 إلى 2 ملم تقريبًا&amp;nbsp;يبلغ طولها مليمترًا عند الولادة. تبدأ الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجي بدءًا من الثلث الثاني من الحمل.

الدراسات التي أُجريت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية، مما يُشير إلى أن هذا الجين يلعب دورًا هامًا في نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دورًا حاسمًا في تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات في جيني TBX1 وCRKL بمتلازمة دي جورج ، بينما أدت الطفرات في جين GATA3 إلى [[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دي جورج]] . أما التشوهات في جين GCM2 فقد أدت إلى قصور جار الدرقية . وأظهرت الدراسات التي أُجريت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دورًا في نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدي هذه الطفرات إلى درجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

== معدلات دالي ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|يمين|تصغير|450x450بك|سنوات العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000 نسمة في عام 2002. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنوات العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياسًا يعكس العبء الإجمالي للمرض. وهو يجمع بين سنوات العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنوات العمر التي تُعاش مع الإعاقة (معدلة وفقًا لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء في بلد ما. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt; 


الخريطة تُظهر أن أجزاء كبيرة من آسيا لديها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)، مما يشير إلى أن اضطرابات الغدد الصماء لها تأثير منخفض نسبيًا على الصحة العامة، في حين أن بعض البلدان في أمريكا الجنوبية وأفريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) لديها معدلات DALY أعلى (برتقالي داكن إلى أحمر)، مما يشير إلى عبء مرضي أكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات أخرى ==
لوحظ وجود نظام عصبي غدي في جميع [[حيوان|الحيوانات]] التي تمتلك جهازًا عصبيًا، كما أن جميع [[فقاريات|الفقاريات]] لديها محور الغدة النخامية-الوطائية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات غدة درقية، وهي ضرورية أيضًا في [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات إلى شكل بالغ. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات نسيجًا غديًا كظريًا، وتتميز الثدييات بتنظيمه في طبقات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات شكلًا من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك جميع [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشري معدني أساسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوي الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوي الذكري
&lt;/gallery&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== روابط خارجية ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>s0ggna64lsq2klgfv0zi8y3nhudhoo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024526</id>
      <parentid>13024523</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر (2)، الثاني  ← التانى  (3)، ثالث ← تالت (2)، أفريقيا ← افريقيا،  الذي  ←  اللى  (8)،  في عام  ←   سنة  ،  أيضًا  ←  كمان ،  التي  ←  اللى  (13)،  وفقًا  ←  حسب  ،  سنوات ←  سنين (2)،  لاحقًا  ←  بعدين ،  والتي  ←  اللى  (3)،  عادةً  ←  فى العاده ،  بدءًا من  ←  بدايه من ، أمام ← قدام (7)، نسمة ←  انسان ، سنوات ← سنين  (2)،  أكثر  ←  اكتر ،  هي  ←  هيا ، عديد ← كتير (3)،  لها  ←  ليها  (2)،  جميع  ←  كل  (8)،  إلى جانب  ←  مع  (2)، == روابط خارجية == ← == لينكات...</comment>
      <origin>13024526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28542" sha1="0unq0z7rl9pfns77b7vnq5xq7j4vrjt" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوى''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظام ناقل فى [[كائن حى|الكائن الحى]] ، بيتكون من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] اللى تُفرزها الغدد الداخلية مباشره فى [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] ، اللى تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبى لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية فى [[انسان|الإنسان]] ، بتشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، و الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، مع وظايف تانيه. (الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبى الصمّاوى . ومن أهم وظايف الوطاء — اللى يقع فى [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوى بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبى]] عبر الغدة النخامية). وتؤدى أعضاء تانيه، زى الكليتين ، أدوار ضمن الجهاز الصمّاوى بإفراز هرمونات معينة. ومعروف علم دراسة الجهاز الصمّاوى واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد اللى تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها معروفه باسم المحور، زى محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . و الغدد الصماء المتخصصة المكتوبه فوق، كتير من الأعضاء التانيه اللى تُشكّل جزء من أجهزة الجسم التانيه ليها وظايف غدد صماء ثانوية، بما فيها العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . زى ، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . ممكن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوى يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، اللى تُفرز الهرمونات لخارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبى. لا تحتوى الغدد الصمّاوية على قنوات ، هيا غنية بالأوعية الدموية، وتحتوى فى العاده على فجوات أو حبيبات داخلية بتخزن هرموناتها. فى المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، زى الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية فى [[قناة هضم|الجهاز الهضمى]] ، لأن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وفيها قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطنى .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشرى بيتكون من شوية أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية كتير من أنظمة التغذية الراجعة المهمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتينى (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===

الغدد الصماء هيا غدد تبع لجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشره فى الفراغات الخلالية حيث تُمتص فى الدم بدل مرورها عبر القنوات. بتشمل الغدد الرئيسية فى الجهاز الصمّاوى الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية القدامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة فى نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره فى نقل الإشارات الخلوية فى الجهاز العصبى.

الوطاء: مُنظِّم رئيسى للجهاز العصبى اللاإرادى. بيتكون الجهاز الصمّاوى من 3 أنظمة إفراز هرمونى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، بتشمل النظام الخلوى الكبير، والنظام الخلوى الصغير، والتدخل اللاإرادى. يُشارك النظام الخلوى الكبير فى إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوى الصغير، فيُشارك فى تنظيم إفراز الهرمونات من الفص القدامى للغدة النخامية.

الغدة النخامية القدامية : الدور الرئيسى للغدة النخامية القدامية يتمثل فى إنتاج و إفراز الهرمونات الموجهة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة اللى تفرزها الغدة النخامية القدامية: هرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتينى (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع كتير من الخلايا اللى تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا دى فى العاده  تشكل أنسجة و أعضاء اكبر تعمل جوه و بره الجهاز الصمّاوى.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية القدامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفى للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا بينتج ده العضو أى هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات زى الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) اللى يُصنّعه النواة فوق البصرية فى منطقة ما تحت المهاد، و الأوكسيتوسين اللى يُصنّعه النواة المجاورة للبطين فى منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، و هو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلى بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية فى الغدة الدرقية بإنتاج و إفراز &lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt; و &lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، اللى ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللى بعد كده  من TSH ، اللى تنتجه الغدة النخامية القدامية ، اللى تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضى]] ومعدل كل الخلايا، بما فيها نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوى التحكم فى كل المشاعر والتحكم فى درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دموى غزير من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر ده الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمى]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] و إفراز الفوسفات. اضافه  لذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د لاكتر أشكاله نشاطًا، و هو 1,25-ثنائى هيدروكسى فيتامين د &lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt; ، اللى بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] فى الجهاز الهضمى.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوى البنكرياس على  يقارب من مليون لمليونى جزيرة من جزر لانغرهانس (وهى نسيج بيتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** بتنتج خلايا ألفا فى البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر فى الدم ضمن المعدل الطبيعى . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر فى الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، اللى بيتحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] فى الكبد لإطلاق السكر فى مجرى الدم،و ده يرفع مستوى السكر فى الدم لمستواه الطبيعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة فى جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، مع خلايا ألفا، فى الحفاظ على مستويات الجلوكوز فى الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر فى الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، و هو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز فى الدم بمساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدى الأنسولين وظايف أيضية تانيه، منها تشجيع خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون و إطلاقها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوى الجنينى'''  واحد من أوائل الأجهزة اللى تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال  4  أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. فى الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوى المتوسط لنسيج معروف باسم الحافة التناسلية. بتنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا اللى ستصبح نسيج  كظرى خلف الصفاق للجزء العلوى من الجنين الكلوى المتوسط. فى الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، اللى تنشأ من العرف العصبي، لخلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . فى نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضو مميز فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، وزن الغدد الكظرية حوالى ثمانية لتسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية عند البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالى وزن الجسم. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية عند البالغين، هيا المسؤولة عن التخليق الأساسى [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، اللى  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما التانيه فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، اللى ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح فى اليومين  الستاشر و  السبعتاشر  من الحمل. فى اليوم الرابع والعشرين بالتقريب  من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، هيا   رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنينى المتوسط. فى الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والتانى و التلاتين بالتقريب  من الحمل، يتطور النسيج الجنينى المتوسط ل[[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . و  اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنينى المتوسط والجانبى مع بعض . فى الأسبوع الاتناشر من الحمل، تبقا الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. وفى الأسبوع العشرين، يبقا الجنين قادر على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، بيعتبر هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسى المُنتَج، فى الوقت نفسه لا يُكتشف هرمون ثلاثى يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) و مشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا فى الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===

بمجرد أن الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى النمو. يُكوّن الجنين البشرى خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان التالت والرابع مسؤولان عن التطور لالغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالى. يلتقى الجيب البلعومى التالت بالغدة الدرقية النامية ويهاجران لأسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقى الجيب البلعومى الرابع بعدين بالغدة الدرقية النامية ويهاجر لالقطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. فى الأسبوع الاربعتاشر من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 ل2 ملم بالتقريب &amp;nbsp;يبلغ طولها مليمتر عند الولادة. تبتدى الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجى بدايه من الثلث التانى من الحمل.

الدراسات اللى اتعملت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية،و ده بيشير لأن ده الجين يلعب دور مهم فى نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دور حاسم فى تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات فى جينى TBX1 وCRKL بمتلازمة دى جورج ، فى الوقت نفسه وصلت الطفرات فى جين GATA3 ل[[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دى جورج]] . أما التشوهات فى جين GCM2 فقد وصلت لقصور جار الدرقية . و أظهرت الدراسات اللى اتعملت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دور فى نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدى دى الطفرات لدرجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

== معدلات دالى ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|left|تصغير|450x450بك|سنين  العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000  انسان   سنة  2002.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنين العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياس  يعكس العبء الإجمالى للمرض. و هو يجمع بين سنين العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنين  العمر اللى تُعاش مع الإعاقة (معدلة حسب  لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء فى بلد ما.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt;

الخريطة بتبيين أن أجزاء كبيرة من آسيا عندها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)،و ده يشير لأن اضطرابات الغدد الصماء ليها تأثير منخفض نسبى على الصحة العامة، فى حين أن بعض البلاد فى امريكا الجنوبية وافريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) عندها معدلات DALY أعلى (برتقالى داكن لأحمر)،و ده يشير لعبء مرضى اكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات تانيه ==
لوحظ وجود نظام عصبى غدى فى كل [[حيوان|الحيوانات]] اللى تمتلك جهاز عصبى، كمان كل [[فقاريات|الفقاريات]] عندها محور الغدة النخامية-الوطائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات غدة درقية، هيا ضرورية كمان فى [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات لشكل بالغ.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات نسيج  غدى كظرى، وتتميز الثدييات بتنظيمه فى طبقات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات شكل من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك كل [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشرى معدنى أساسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوى الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوى الذكري
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>0unq0z7rl9pfns77b7vnq5xq7j4vrjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024527</id>
      <parentid>13024526</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: فى حين أن ←  ، القدامى  ← القدام ، يقع فى ← فى،  وفى  ←  و فى، شال: {{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}، زود  وسم [[قالب:يتيمه|يتيمه]]</comment>
      <origin>13024527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28519" sha1="cu2anj2b3ut17591nub0ax3jh6zhbab" xml:space="preserve">{{يتيمه|تاريخ=ابريل 2026}}

{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوى''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظام ناقل فى [[كائن حى|الكائن الحى]] ، بيتكون من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] اللى تُفرزها الغدد الداخلية مباشره فى [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] ، اللى تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبى لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية فى [[انسان|الإنسان]] ، بتشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، و الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، مع وظايف تانيه. (الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبى الصمّاوى . ومن أهم وظايف الوطاء — اللى فى [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوى بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبى]] عبر الغدة النخامية). وتؤدى أعضاء تانيه، زى الكليتين ، أدوار ضمن الجهاز الصمّاوى بإفراز هرمونات معينة. ومعروف علم دراسة الجهاز الصمّاوى واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد اللى تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها معروفه باسم المحور، زى محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . و الغدد الصماء المتخصصة المكتوبه فوق، كتير من الأعضاء التانيه اللى تُشكّل جزء من أجهزة الجسم التانيه ليها وظايف غدد صماء ثانوية، بما فيها العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . زى ، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . ممكن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوى يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، اللى تُفرز الهرمونات لخارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبى. لا تحتوى الغدد الصمّاوية على قنوات ، هيا غنية بالأوعية الدموية، وتحتوى فى العاده على فجوات أو حبيبات داخلية بتخزن هرموناتها. فى المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، زى الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية فى [[قناة هضم|الجهاز الهضمى]] ، لأن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وفيها قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطنى .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشرى بيتكون من شوية أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية كتير من أنظمة التغذية الراجعة المهمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتينى (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===

الغدد الصماء هيا غدد تبع لجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشره فى الفراغات الخلالية حيث تُمتص فى الدم بدل مرورها عبر القنوات. بتشمل الغدد الرئيسية فى الجهاز الصمّاوى الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية القدامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة فى نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره فى نقل الإشارات الخلوية فى الجهاز العصبى.

الوطاء: مُنظِّم رئيسى للجهاز العصبى اللاإرادى. بيتكون الجهاز الصمّاوى من 3 أنظمة إفراز هرمونى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، بتشمل النظام الخلوى الكبير، والنظام الخلوى الصغير، والتدخل اللاإرادى. يُشارك النظام الخلوى الكبير فى إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوى الصغير، فيُشارك فى تنظيم إفراز الهرمونات من الفص القدام للغدة النخامية.

الغدة النخامية القدامية : الدور الرئيسى للغدة النخامية القدامية يتمثل فى إنتاج و إفراز الهرمونات الموجهة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة اللى تفرزها الغدة النخامية القدامية: هرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتينى (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع كتير من الخلايا اللى تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا دى فى العاده  تشكل أنسجة و أعضاء اكبر تعمل جوه و بره الجهاز الصمّاوى.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية القدامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفى للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا بينتج ده العضو أى هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات زى الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) اللى يُصنّعه النواة فوق البصرية فى منطقة ما تحت المهاد، و الأوكسيتوسين اللى يُصنّعه النواة المجاورة للبطين فى منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، و هو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلى بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية فى الغدة الدرقية بإنتاج و إفراز &lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt; و &lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، اللى ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللى بعد كده  من TSH ، اللى تنتجه الغدة النخامية القدامية ، اللى تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضى]] ومعدل كل الخلايا، بما فيها نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوى التحكم فى كل المشاعر والتحكم فى درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دموى غزير من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر ده الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمى]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] و إفراز الفوسفات. اضافه  لذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د لاكتر أشكاله نشاطًا، و هو 1,25-ثنائى هيدروكسى فيتامين د &lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt; ، اللى بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] فى الجهاز الهضمى.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوى البنكرياس على  يقارب من مليون لمليونى جزيرة من جزر لانغرهانس (وهى نسيج بيتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** بتنتج خلايا ألفا فى البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر فى الدم ضمن المعدل الطبيعى . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر فى الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، اللى بيتحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] فى الكبد لإطلاق السكر فى مجرى الدم،و ده يرفع مستوى السكر فى الدم لمستواه الطبيعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة فى جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، مع خلايا ألفا، فى الحفاظ على مستويات الجلوكوز فى الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر فى الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، و هو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز فى الدم بمساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدى الأنسولين وظايف أيضية تانيه، منها تشجيع خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون و إطلاقها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوى الجنينى'''  واحد من أوائل الأجهزة اللى تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال  4  أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. فى الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوى المتوسط لنسيج معروف باسم الحافة التناسلية. بتنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا اللى ستصبح نسيج  كظرى خلف الصفاق للجزء العلوى من الجنين الكلوى المتوسط. فى الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، اللى تنشأ من العرف العصبي، لخلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . فى نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضو مميز فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، وزن الغدد الكظرية حوالى ثمانية لتسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية عند البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالى وزن الجسم. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية عند البالغين، هيا المسؤولة عن التخليق الأساسى [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، اللى  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما التانيه فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، اللى ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح فى اليومين  الستاشر و  السبعتاشر  من الحمل. فى اليوم الرابع والعشرين بالتقريب  من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، هيا   رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنينى المتوسط. فى الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والتانى و التلاتين بالتقريب  من الحمل، يتطور النسيج الجنينى المتوسط ل[[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . و  اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنينى المتوسط والجانبى مع بعض . فى الأسبوع الاتناشر من الحمل، تبقا الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. و فى الأسبوع العشرين، يبقا الجنين قادر على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، بيعتبر هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسى المُنتَج، فى الوقت نفسه لا يُكتشف هرمون ثلاثى يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) و مشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا فى الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===

بمجرد أن الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى النمو. يُكوّن الجنين البشرى خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان التالت والرابع مسؤولان عن التطور لالغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالى. يلتقى الجيب البلعومى التالت بالغدة الدرقية النامية ويهاجران لأسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقى الجيب البلعومى الرابع بعدين بالغدة الدرقية النامية ويهاجر لالقطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. فى الأسبوع الاربعتاشر من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 ل2 ملم بالتقريب &amp;nbsp;يبلغ طولها مليمتر عند الولادة. تبتدى الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجى بدايه من الثلث التانى من الحمل.

الدراسات اللى اتعملت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية،و ده بيشير لأن ده الجين يلعب دور مهم فى نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دور حاسم فى تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات فى جينى TBX1 وCRKL بمتلازمة دى جورج ، فى الوقت نفسه وصلت الطفرات فى جين GATA3 ل[[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دى جورج]] . أما التشوهات فى جين GCM2 فقد وصلت لقصور جار الدرقية . و أظهرت الدراسات اللى اتعملت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دور فى نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدى دى الطفرات لدرجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

== معدلات دالى ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|left|تصغير|450x450بك|سنين  العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000  انسان   سنة  2002.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنين العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياس  يعكس العبء الإجمالى للمرض. و هو يجمع بين سنين العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنين  العمر اللى تُعاش مع الإعاقة (معدلة حسب  لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء فى بلد ما.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt;

الخريطة بتبيين أن أجزاء كبيرة من آسيا عندها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)،و ده يشير لأن اضطرابات الغدد الصماء ليها تأثير منخفض نسبى على الصحة العامة،   بعض البلاد فى امريكا الجنوبية وافريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) عندها معدلات DALY أعلى (برتقالى داكن لأحمر)،و ده يشير لعبء مرضى اكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات تانيه ==
لوحظ وجود نظام عصبى غدى فى كل [[حيوان|الحيوانات]] اللى تمتلك جهاز عصبى، كمان كل [[فقاريات|الفقاريات]] عندها محور الغدة النخامية-الوطائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات غدة درقية، هيا ضرورية كمان فى [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات لشكل بالغ.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات نسيج  غدى كظرى، وتتميز الثدييات بتنظيمه فى طبقات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات شكل من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك كل [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشرى معدنى أساسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوى الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوى الذكري
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>cu2anj2b3ut17591nub0ax3jh6zhbab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024533</id>
      <parentid>13024527</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1337632832|Endocrine system]]&quot;</comment>
      <origin>13024533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57935" sha1="t53mcwpbsxi4il7rkkxwgszsblv5gnf" xml:space="preserve">
{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوي''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظامًا ناقل في [[كائن حى|الكائن الحي]] ، يتألف من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] التي تُفرزها الغدد الداخلية مباشرةً في [[جهاز دورى|الجهاز الدوري]] ، والتي تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. في [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبي لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية في [[انسان|الإنسان]] ، تشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، بالإضافة إلى الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل كل من الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، إلى جانب وظائف أخرى. (يُعدّ الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبي الصمّاوي . ومن أهم وظائف الوطاء — الذي يقع في [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوي بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبي]] عبر الغدة النخامية). وتؤدي أعضاء أخرى، مثل الكليتين ، أدوارًا ضمن الجهاز الصمّاوي من خلال إفراز هرمونات معينة. ويُعرف علم دراسة الجهاز الصمّاوي واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد التي تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها تُعرف باسم المحور، مثل محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . بالإضافة إلى الغدد الصماء المتخصصة المذكورة أعلاه، فإن العديد من الأعضاء الأخرى التي تُشكّل جزءًا من أجهزة الجسم الأخرى لها وظائف غدد صماء ثانوية، بما في ذلك العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . على سبيل المثال، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . يمكن أن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات . &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|&lt;bdi&gt;978-0-321-86158-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوي يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، التي تُفرز الهرمونات إلى خارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبيًا. لا تحتوي الغدد الصمّاوية على قنوات ، وهي غنية بالأوعية الدموية، وتحتوي عادةً على فجوات أو حبيبات داخلية تُخزّن هرموناتها. في المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، مثل الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية في [[قناة هضم|الجهاز الهضمي]] ، إلى أن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وتحتوي على قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطني . &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|&lt;bdi&gt;978-0-321-86158-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشري يتكون من عدة أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية العديد من أنظمة التغذية الراجعة المهمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتيني (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===


الغدد الصماء هي غدد تابعة للجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشرةً في الفراغات الخلالية حيث تُمتص في الدم بدلاً من مرورها عبر القنوات. تشمل الغدد الرئيسية في الجهاز الصمّاوي الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . يُعدّ كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية الأمامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة في نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره في نقل الإشارات الخلوية في الجهاز العصبي.

الوطاء: يُعدّ مُنظِّمًا رئيسيًا للجهاز العصبي اللاإرادي. يتكون الجهاز الصمّاوي من ثلاثة أنظمة إفراز هرموني &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، تشمل النظام الخلوي الكبير، والنظام الخلوي الصغير، والتدخل اللاإرادي. يُشارك النظام الخلوي الكبير في إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوي الصغير، فيُشارك في تنظيم إفراز الهرمونات من الفص الأمامي للغدة النخامية.

الغدة النخامية الأمامية : الدور الرئيسي للغدة النخامية الأمامية يتمثل في إنتاج وإفراز الهرمونات الموجهة . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة التي تفرزها الغدة النخامية الأمامية: هرمون تحفيز الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتيني (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع عديد من الخلايا التي تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا هذه عادة ما تشكل أنسجة و أعضاء أكبر تعمل داخل و خارج الجهاز الصمّاوي.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية الأمامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفي للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا يُنتج هذا العضو أي هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات مثل الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) الذي يُصنّعه النواة فوق البصرية في منطقة ما تحت المهاد، والأوكسيتوسين الذي يُصنّعه النواة المجاورة للبطين في منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، وهو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلي بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية في الغدة الدرقية بإنتاج وإفراز &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; و &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، الذي ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللاحقة من TSH ، الذي تنتجه الغدة النخامية الأمامية ، والتي تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضي]] ومعدل جميع الخلايا، بما في ذلك نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوي التحكم في جميع المشاعر والتحكم في درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دمويًا غزيرًا من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر هذا الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمي]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] وإفراز الفوسفات. إضافةً إلى ذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د إلى أكثر أشكاله نشاطًا، وهو 1,25-ثنائي هيدروكسي فيتامين د &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; ، الذي بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] في الجهاز الهضمي. &lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوي البنكرياس على ما يقرب من مليون إلى مليوني جزيرة من جزر لانغرهانس (وهي نسيج يتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** تُنتج خلايا ألفا في البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر في الدم ضمن المعدل الطبيعي . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر في الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، الذي يُحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] في الكبد لإطلاق السكر في مجرى الدم، مما يرفع مستوى السكر في الدم إلى مستواه الطبيعي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة في جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، إلى جانب خلايا ألفا، في الحفاظ على مستويات الجلوكوز في الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر في الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، وهو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز في الدم من خلال مساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدي الأنسولين وظائف أيضية أخرى، منها تحفيز خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون وإطلاقها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوي الجنيني''' أحد أوائل الأجهزة التي تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال أربعة أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. في الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوي المتوسط إلى نسيج يُعرف باسم الحافة التناسلية. تُنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا التي ستصبح نسيجًا كظريًا خلف الصفاق إلى الجزء العلوي من الجنين الكلوي المتوسط. في الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، التي تنشأ من العرف العصبي، إلى خلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . في نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضوًا مميزًا فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، يبلغ وزن الغدد الكظرية حوالي ثمانية إلى تسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية لدى البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالي وزن الجسم. في الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية لدى البالغين، وهي المسؤولة عن التخليق الأساسي [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، الذي  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما الأخرى فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، والتي ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح في اليومين السادس عشر والسابع عشر من الحمل. في اليوم الرابع والعشرين تقريبًا من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، وهي عبارة عن رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنيني المتوسط. في الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والثاني والثلاثين تقريبًا من الحمل، يتطور النسيج الجنيني المتوسط إلى [[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . وبحلول اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنيني المتوسط والجانبي معًا. في الأسبوع الثاني عشر من الحمل، تصبح الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تحفيز الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. وفي الأسبوع العشرين، يصبح الجنين قادراً على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، يُعد هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسي المُنتَج، بينما لا يُكتشف هرمون ثلاثي يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) ومشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا في الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===


بمجرد أن يبلغ الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبدأ الغدد جارات الدرقية في النمو. يُكوّن الجنين البشري خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان الثالث والرابع مسؤولان عن التطور إلى الغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالي. يلتقي الجيب البلعومي الثالث بالغدة الدرقية النامية ويهاجران إلى أسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقي الجيب البلعومي الرابع لاحقًا بالغدة الدرقية النامية ويهاجر إلى القطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. في الأسبوع الرابع عشر من الحمل، تبدأ الغدد جارات الدرقية في التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 إلى 2 ملم تقريبًا&amp;nbsp;يبلغ طولها مليمترًا عند الولادة. تبدأ الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجي بدءًا من الثلث الثاني من الحمل.

الدراسات التي أُجريت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية، مما يُشير إلى أن هذا الجين يلعب دورًا هامًا في نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دورًا حاسمًا في تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات في جيني TBX1 وCRKL بمتلازمة دي جورج ، بينما أدت الطفرات في جين GATA3 إلى [[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دي جورج]] . أما التشوهات في جين GCM2 فقد أدت إلى قصور جار الدرقية . وأظهرت الدراسات التي أُجريت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دورًا في نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدي هذه الطفرات إلى درجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

=== البنكرياس ===


[[بنكرياس]] الجنين البشري يبدأ التطور في الأسبوع الرابع من الحمل. بعد 5 أسابيع، تبدأ خلايا ألفا وبيتا البنكرياسية بالظهور. وعند بلوغ الأسبوع الثامن إلى العاشر من الحمل، يبدأ البنكرياس بإنتاج [[انسولين|الأنسولين]] ، والجلوكاجون ، والسوماتوستاتين ، وببتيد البنكرياس . خلال المراحل المبكرة من نمو الجنين، يفوق عدد خلايا ألفا البنكرياسية عدد خلايا بيتا . وتصل خلايا ألفا إلى ذروتها في منتصف الحمل. ومن منتصف الحمل وحتى الولادة، يستمر عدد خلايا بيتا في الازدياد حتى يصل إلى نسبة تقارب 1:1 مع خلايا ألفا. يبلغ تركيز [[انسولين|الأنسولين]] في بنكرياس الجنين 3.6 بيكومول/غرام في الأسبوع السابع إلى العاشر، ويرتفع إلى 30 بيكومول/غرام في الأسبوع السادس عشر إلى الخامس والعشرين من الحمل. وقرب الولادة، يرتفع تركيز الأنسولين إلى 93 بيكومول/غرام. وتنتشر خلايا الغدد الصماء في جميع أنحاء الجسم في غضون عشرة أسابيع. في الأسبوع الحادي والثلاثين من التطور، تمايزت جزر لانغرهانس . بينما  بنكرياس الجنين تحتوي على خلايا بيتا وظيفية بين الأسبوعين 14 و24 من الحمل، فإن كمية الأنسولين التي تُفرز في مجرى الدم تكون منخفضة نسبيًا. في دراسة أُجريت على نساء حوامل في منتصف الحمل وقرب نهايته، لم يرتفع مستوى الأنسولين في بلازما الأجنة استجابةً لحقن مستويات عالية من الجلوكوز. على النقيض من الأنسولين، يكون مستوى الجلوكاجون في بلازما الجنين مرتفعًا نسبيًا ويستمر في الارتفاع خلال مراحل النمو. في منتصف الحمل،  تركيز الجلوكاجون 6 ميكروغرام/غرام، مقارنةً بـ 2 ميكروغرام/غرام لدى البالغين. ومثل الأنسولين، لا يتغير مستوى الجلوكاجون في بلازما الجنين استجابةً لحقن الجلوكوز. مع ذلك، أظهرت دراسةٌ لحقن الألانين في النساء الحوامل زيادةً في تركيز الجلوكاجون في دم الحبل السري ودم الأم، مما يدل على استجابة الجنين للتعرض للأحماض الأمينية.


وبالتالي، فبينما تكون خلايا جزر لانغرهانس ألفا وبيتا في بنكرياس الجنين قد اكتمل نموها وأصبحت قادرة على إنتاج الهرمونات خلال فترة نضج الجنين المتبقية، إلا أنها لا تزال غير ناضجة نسبيًا في قدرتها على إنتاج الجلوكاجون والأنسولين. ويُعتقد أن هذا ناتج عن استقرار مستويات الجلوكوز في مصل دم الجنين نسبيًا، والذي يتحقق عبر انتقال الجلوكوز من الأم عبر المشيمة. من جهة أخرى، قد يُعزى استقرار مستويات الجلوكوز في مصل دم الجنين إلى غياب الإشارات البنكرياسية التي تُحفزها الإنكريتينات أثناء الرضاعة. إضافةً إلى ذلك، فإن خلايا جزر لانغرهانس في بنكرياس الجنين غير قادرة على إنتاج كمية كافية من cAMP ، كما أنها تُحلل cAMP بسرعة بواسطة [[فوسفودايستريزس|إنزيم فوسفودايستراز]] الضروري لإفراز الجلوكاجون والأنسولين. أثناء نمو الجنين، يُنظَّم تخزين الجليكوجين بواسطة الجلوكوكورتيكويدات الجنينية واللاكتوجين المشيمي . ويُعدّ الأنسولين الجنيني مسؤولاً عن زيادة امتصاص الجلوكوز وتكوين الدهون خلال المراحل التي تسبق الولادة. تحتوي خلايا الجنين على عدد أكبر من مستقبلات الأنسولين مقارنةً بخلايا البالغين، ولا تنخفض هذه المستقبلات في حالات فرط الأنسولين في الدم. في المقابل، تنخفض مستقبلات الجلوكاجون الجنينية مقارنةً بخلايا البالغين، ويضعف تأثير الجلوكاجون على مستوى السكر في الدم. يُسهم هذا التغير الفسيولوجي المؤقت في زيادة معدل نمو الجنين خلال الثلث الأخير من الحمل. يرتبط سوء إدارة [[مرض السكر|داء السكري]] لدى الأم بكبر حجم الجنين ، وزيادة خطر الإجهاض، وعيوب نمو الجنين. كما يرتبط ارتفاع سكر الدم لدى الأم بزيادة مستويات الأنسولين وتضخم خلايا بيتا لدى الرضيع بعد اكتمال فترة الحمل. أطفال الأمهات المصابات بداء السكري معرضون لخطر متزايد للإصابة بأمراض مثل: كثرة الحمر ، وتجلط الوريد الكلوي ، ونقص كالسيوم الدم ، ومتلازمة ضيق التنفس ، واليرقان ، واعتلال عضلة القلب ، وأمراض القلب الخلقية ، وضعف نمو الأعضاء.

=== الغدد التناسلية ===
الجهاز التناسلي يبدأ التطور في الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل بهجرة الخلايا الجرثومية. وتنتج الغدد التناسلية ثنائية القدرة من تجمع المنطقة الوسطى البطنية من الحافة البولية التناسلية . عند الأسبوع الخامس، تنفصل الغدد التناسلية النامية عن النسيج الأولي للغدة الكظرية. ويبدأ تمايز الغدد التناسلية بعد 42 يومًا من الإخصاب.

==== نمو الغدد التناسلية الذكرية ====


بالنسبة للذكور، الخصيتين تتشكل في الأسبوع السادس من الحمل، وتبدأ خلايا سيرتولي بالتطور في الأسبوع الثامن. يعمل جين SRY ، المسؤول عن تحديد الجنس، على تمايز خلايا سيرتولي . تُعد خلايا سيرتولي مصدرًا لهرمون مضاد مولر . بمجرد تصنيعه، يبدأ هذا الهرمون بتراجع قناة مولر في نفس الجانب، مما يمنع نمو الأعضاء التناسلية الأنثوية الداخلية. في الأسبوع العاشر من الحمل، تبدأ خلايا ليديج بإنتاج هرمونات الأندروجين. يُعد هرمون ثنائي هيدروتستوستيرون مسؤولًا عن نمو الأعضاء التناسلية الخارجية الذكرية. الخصيتان تنزل خلال التطور الجنيني على مرحلتين، تبدأ الأولى في الأسبوع الثامن من الحمل و تستمر حتى منتصف الثلث الثالث. خلال المرحلة البطنية (من الأسبوع الثامن إلى الخامس عشر من الحمل)، ينقبض الرباط الموجه للخصيتين ويبدأ بالتكاثف، بينما يبدأ الرباط القحفي المعلق بالتحلل. المرحلة هذه تُنظَّم بإفراز عامل شبيه بالأنسولين 3 (INSL3)، وهو عامل شبيه بالريلاكسين تُنتجه الخصيتان، ومستقبله المقترن ببروتين G، LGR8. خلال المرحلة الأربية (من الأسبوع الخامس والعشرين إلى الخامس والثلاثين من الحمل)، تنزل الخصيتان إلى كيس الصفن. تُنظَّم هذه المرحلة بالأندروجينات، والعصب التناسلي الفخذي، والببتيد المرتبط بجين الكالسيتونين. خلال الثلثين الثاني والثالث من الحمل، يكتمل نمو الخصيتين بانخفاض عدد خلايا ليديج الجنينية واستطالة ولف الحبال المنوية .

==== نمو الغدد التناسلية الأنثوية ====


بالنسبة للإناث، يصبح المبيضان مرئيين شكليًا بحلول الأسبوع الثامن من الحمل. يؤدي غياب هرمون التستوستيرون إلى ضمور قنوات وولف. تبقى قنوات مولر وتتطور إلى قناتي فالوب والرحم والجزء العلوي من المهبل. يتطور الجيب البولي التناسلي إلى الإحليل والجزء السفلي من المهبل، وتتطور الحديبة التناسلية إلى البظر، وتتطور الطيات البولية التناسلية إلى الشفرين الصغيرين، وتتطور الانتفاخات البولية التناسلية إلى الشفرين الكبيرين. في الأسبوع السادس عشر من الحمل، ينتج المبيضان مستقبلات الهرمون المنبه للجريب (FSH) والهرمون اللوتيني/هرمون موجهة الغدد التناسلية المشيمية البشرية (LH/hCG) . في الأسبوع العشرين من الحمل، تتواجد سلائف خلايا الغلاف الخارجي ويحدث انقسام الخلايا البيضية الأولية. في الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، يصبح المبيض محددًا شكليًا ويمكن أن تبدأ عملية تكوين الجريبات . دراسات [[تعبير چينى|التعبير الجيني]] تُظهر أن مجموعة محددة من الجينات، مثل الفوليستاتين ومثبطات كيناز السيكلين المتعددة، تُشارك في نمو المبيض. وقد ثبت أن مجموعة متنوعة من الجينات والبروتينات - مثل WNT4 وRSPO1 وFOXL2 ومستقبلات الإستروجين المختلفة - تمنع نمو الخصيتين أو سلالة الخلايا الذكرية.

=== الغدة النخامية ===


الغدة النخامية تتكون داخل الصفيحة العصبية الأمامية. يتشكل جيب راثكي، وهو تجويف من خلايا الأديم الظاهر في البلعوم الفموي ، بين الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل، وعند اكتمال نموه، يُنتج الفص الأمامي للغدة النخامية. بحلول الأسبوع السابع من الحمل، يبدأ الجهاز الوعائي للفص الأمامي للغدة النخامية بالتطور. خلال الأسابيع الاثني عشر الأولى من الحمل، يخضع الفص الأمامي للغدة النخامية لتخصص خلوي. في الأسبوع العشرين من الحمل، يكون الجهاز البابي النخامي قد تطور. ينمو جيب راثكي باتجاه البطين الثالث ويندمج مع الرتج. يؤدي هذا إلى اختفاء التجويف، ويصبح التركيب شق راثكي. يتكون الفص الخلفي للغدة النخامية من الرتج. قد تبقى أجزاء من نسيج الغدة النخامية في الخط المتوسط للبلعوم الأنفي. وفي حالات نادرة، ينتج عن ذلك أورام هرمونية خارج موضعها الطبيعي تعمل في البلعوم الأنفي. التطور الوظيفي للغدة النخامية الأمامية يتضمن تنظيمًا [[سبيس-تايم|مكانيًا وزمانيًا]] لعوامل النسخ المُعبر عنها في الخلايا الجذعية النخامية، وتدرجات ديناميكية لعوامل ذائبة محلية. يعتمد تنسيق التدرج الظهري لتكوين الغدة النخامية على إشارات الأديم العصبي من البروتين المورفوجيني العظمي 4 (BMP4) الموجود في قمع الغدة النخامية. هذا البروتين مسؤول عن تطور الانغماد الأولي لجيب راثكي. من البروتينات الأساسية الأخرى اللازمة لتكاثر خلايا الغدة النخامية: عامل نمو الخلايا الليفية 8 (FGF8)، وWnt4، وWnt5. يتأثر النمط التطوري البطني والتعبير عن عوامل النسخ بتدرجات BMP2 وبروتين سونيك هيدجهوج (SHH). هذه العوامل ضرورية لتنسيق الأنماط المبكرة لتكاثر الخلايا.

في الأسبوع السادس من الحمل، يمكن تحديد الخلايا الكورتيكوتروفية . وبحلول الأسبوع السابع، تصبح الغدة النخامية الأمامية قادرة على إفراز هرمون ACTH. وفي غضون ثمانية أسابيع من الحمل، تبدأ الخلايا السوماتوتروفية بالتطور مع التعبير السيتوبلازمي عن هرمون النمو البشري. وعندما يبلغ الجنين 12 أسبوعًا من النمو، تبدأ الخلايا الثيروتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرمون TSH، بينما تبدأ الخلايا الغونادوتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرموني LH وFSH. وتنتج الأجنة الذكور في الغالب خلايا غونادوتروفية معبرة عن هرمون LH، بينما تنتج الأجنة الإناث تعبيرًا متساويًا عن كل من هرموني LH وFSH. وفي الأسبوع 24 من الحمل، تبدأ الخلايا اللبنية المعبرة عن البرولاكتين بالظهور.

== وظيفة ==

=== الهرمونات ===
[[هرمون|الهرمون]] هو أيٌّ من جزيئات الإشارة التي تُنتجها خلايا الغدد في الكائنات متعددة الخلايا ، والتي ينقلها [[جهاز دورى|الجهاز الدوري]] إلى أعضاء مستهدفة بعيدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظائف الجسم]] [[سلوك|وسلوكه]] . تتنوع التركيبات الكيميائية للهرمونات، وتنقسم أساسًا إلى ثلاث فئات: الإيكوزانويدات ، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ، ومشتقات الأحماض الأمينية / [[بروتين|البروتينات]] ( الأمينات ، والببتيدات ، [[بروتين|والبروتينات]] ). تُشكل الغدد التي تُفرز الهرمونات الجهازَ الصمّاوي. يُستخدم مصطلح &quot;الهرمون&quot; أحيانًا ليشمل المواد الكيميائية التي تُنتجها الخلايا والتي تؤثر على الخلية نفسها (الإشارة الذاتية أو الداخلية ) أو على الخلايا المجاورة ( الإشارة المجاورة ).


الهرمونات تُستخدم للتواصل بين الأعضاء والأنسجة من أجل التنظيم [[فيسيولوجيا|الفسيولوجي]] والأنشطة [[سلوك|السلوكية]] ، مثل الهضم، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائي]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، ووظائف الأنسجة ، والإدراك الحسي ، [[نوم|والنوم]] ، والإخراج ، والإرضاع ، [[توتر|والتوتر]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والمزاج . &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neave N|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://www.medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=U.S. National Library of Medicine|صحيفة=MedlinePlus}}&lt;/ref&gt; الهرمونات تؤثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة في الخلية المستهدفة، مما يؤدي إلى تغيير في وظيفتها. وقد ينتج عن ذلك استجابات خاصة بنوع الخلية، تشمل تغيرات سريعة في نشاط البروتينات الموجودة، أو تغيرات أبطأ في [[تعبير چينى|التعبير الجيني]] للجينات المستهدفة. الهرمونات القائمة على الأحماض الأمينية ( الأمينات والهرمونات الببتيدية أو البروتينية ) قابلة للذوبان في الماء، وتعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر مسارات نقل الإشارة ؛ أما الهرمونات الستيرويدية ، لكونها قابلة للذوبان في الدهون، فتنتقل عبر أغشية البلازما للخلايا المستهدفة لتؤثر داخل نواتها .

=== إشارات الخلية ===
النمط النموذجي لإشارات الخلايا في جهاز الغدد الصماء هو الإشارات الصماء، أي استخدام الجهاز الدوري للوصول إلى الأعضاء المستهدفة البعيدة. ومع ذلك، توجد أنماط أخرى، مثل الإشارات المجاورة، والإشارات الذاتية، والإشارات العصبية الصماء . أما الإشارات العصبية الصماء البحتة بين [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] ، فهي تنتمي كلياً إلى [[جهاز عصبى|الجهاز العصبي]] .

==== ذاتية الإفراز ====
الإشارات الذاتية هي شكل من أشكال الإشارات التي تقوم فيها الخلية بإفراز هرمون أو رسول كيميائي (يسمى العامل الذاتي) يرتبط بمستقبلات ذاتية على نفس الخلية، مما يؤدي إلى تغييرات في الخلايا.

==== نظير الإفراز ====


بعض دكاترة الغدد الصمّا و الأطباء بيضيفوا نظام الإفرازات المجاورة كجزء من جهاز الغدد الصمّا، بس مافيش اتفاق كامل على كده. الإفرازات المجاورة بتشتغل بشكل أبطأ، و بتأثر على خلايا موجودة في نفس النسيج أو نفس العضو. ومن أمثلتها هرمون السوماتوستاتين اللي بتفرزه بعض خلايا البنكرياس و بيأثر على خلايا تانية في البنكرياس.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot; /&gt;

==== مجاور ====


الإشارات المجاورة هي نوع من أنواع التواصل بين الخلايا، وتنتقل عبر مكونات قليلة السكريات أو الدهون أو البروتينات الموجودة في غشاء الخلية، وقد تؤثر إما على الخلية المُصدرة أو على الخلايا المجاورة لها مباشرة. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10072/|عنوان=Developmental Biology|vauthors=Gilbert F|تاريخ=2000|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|لغة=en|الفصل=Juxtacrine Signaling|isbn=0-87893-243-7}}&lt;/ref&gt; ده يحدث بين الخلايا المتجاورة التي تحتوي على بقع واسعة من غشاء البلازما المتقابلة والمتصلة بقنوات عبر الغشاء تُعرف باسم الكونكسونات . وعادةً ما تكون الفجوة بين الخلايا ما بين 2 و 4 فقط.&amp;nbsp;نانومتر. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVander2008&quot;&gt;Vander A (2008). [[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|''Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function'']]. Boston: McGraw-Hill Higher Education. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|332–333]]. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-07-304962-5|&lt;bdi&gt;978-0-07-304962-5&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الأهمية السريرية ==

=== مرض ===


[[مرض الغدد الصماء|أمراض الغدد الصماء]] شائعة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kasper|الأول=Dennis L|مسار=https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp|عنوان=Harrison's Principles of Internal Medicine|ناشر=[[McGraw Hill]]|سنة=2005|صفحات=[https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp/page/n2102 2074]|url-access=limited|name-list-style=vanc|مؤلف2=Harrison|الأول2=Tinsley Randolph|isbn=978-0-07-139140-5}}&lt;/ref&gt; وتشمل حالات مثل [[مرض السكر|داء السكري]] ، وأمراض الغدة الدرقية ، [[تخن|والسمنة]] . وتتميز أمراض الغدد الصماء باضطراب إفراز الهرمونات ( ورم غدي نخامي منتج)، أو استجابة غير مناسبة للإشارات ( قصور الغدة الدرقية )، أو غياب الغدة ( داء السكري من النوع الأول ، وانخفاض تكوين خلايا الدم الحمراء في الفشل الكلوي المزمن )، أو تضخم بنيوي في موقع حيوي كالغدة الدرقية ( تضخم الغدة الدرقية العقدي السام ). وقد يحدث قصور في وظيفة الغدد الصماء نتيجة فقدان الاحتياطي، أو نقص الإفراز، أو غياب التكوين ، أو الضمور، أو التدمير النشط. بينما قد يحدث فرط النشاط نتيجة فرط الإفراز، أو فقدان الكبح، أو التغيرات التضخمية أو الورمية ، أو فرط التحفيز. [[مرض الغدد الصماء|اضطرابات الغدد الصماء]] تُصنّف إلى أولية وثانوية وثالثية. يُثبّط مرض الغدد الصماء الأولي عمل الغدد التابعة لها. ويشير مرض الغدد الصماء الثانوي إلى وجود مشكلة في الغدة النخامية. أما مرض الغدد الصماء الثالثي فيرتبط بخلل في وظيفة منطقة ما تحت المهاد والهرمونات المُفرزة لها. &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Macksey|الأول=Lynn Fitzgerald|عنوان=Surgical procedures and anesthetic implications: a handbook for nurse anesthesia practice|تاريخ=2012|ناشر=Jones &amp; Bartlett Learning|مكان=Sudbury, MA|صفحات=479|أكلس=632070527|name-list-style=vanc|isbn=978-0-7637-8057-9}}&lt;/ref&gt;

بما أن الغدة الدرقية والهرمونات تلعب دورًا في تحفيز تكاثر الأنسجة البعيدة، فقد ثبت، على سبيل المثال، أن مستقبلات الإستروجين متورطة في بعض أنواع [[سرطان الثدى|سرطان الثدي]] . وقد تبين أن الإشارات الهرمونية، والإشارات المجاورة، والإشارات الذاتية، جميعها تلعب دورًا في التكاثر، وهي إحدى الخطوات الأساسية لتكوّن الأورام . &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=TGF-beta signaling in fibroblasts modulates the oncogenic potential of adjacent epithelia|صحيفة=Science|vauthors=Bhowmick NA, Chytil A, Plieth D, Gorska AE, Dumont N, Shappell S, Washington MK, Neilson EG, Moses HL|تاريخ=February 2004|المجلد=303|العدد=5659|صفحات=848–51|بيب_كود=2004Sci...303..848B|s2cid=1703215|pmid=14764882|دوي=10.1126/science.1090922}}&lt;/ref&gt;


الأمراض الشائعة الأخرى الناتجة عن خلل في الغدد الصماء تشمل مرض أديسون ، ومرض كوشينغ ، ومرض غريفز . يُعدّ كل من مرض كوشينغ ومرض أديسون من الأمراض التي تُصيب الغدة الكظرية نتيجة خلل في وظائفها. قد يكون هذا الخلل ناتجًا عن عوامل أولية أو ثانوية، وقد يؤدي إلى فرط الكورتيزول أو نقصه . يتميز مرض كوشينغ بفرط إفراز الهرمون الموجه لقشرة الكظر (ACTH) بسبب ورم غدي في الغدة النخامية، مما يُسبب في النهاية فرط الكورتيزول الداخلي عن طريق تحفيز الغدد الكظرية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cushing's disease: a multidisciplinary overview of the clinical features, diagnosis, and treatment|صحيفة=Journal of Medicine and Life|vauthors=Buliman A, Tataranu LG, Paun DL, Mirica A, Dumitrache C|سنة=2016|المجلد=9|العدد=1|صفحات=12–18|ببمد_سنترال=5152600|pmid=27974908}}&lt;/ref&gt; تشمل بعض العلامات السريرية لمرض كوشينغ السمنة، ووجه القمر، والشعرانية. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; أما مرض أديسون فهو مرض غدد صماء ينتج عن نقص الكورتيزول بسبب قصور الغدة الكظرية. يُعدّ قصور الغدة الكظرية ذا أهمية بالغة لأنه يرتبط بانخفاض القدرة على الحفاظ على ضغط الدم ومستوى السكر في الدم، وهو خلل قد يكون مميتاً. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Management of hypertension and heart failure in patients with Addison's disease|صحيفة=Clinical Endocrinology|vauthors=Inder WJ, Meyer C, Hunt PJ|تاريخ=June 2015|المجلد=82|العدد=6|صفحات=789–92|s2cid=13552007|pmid=25138826|دوي=10.1111/cen.12592}}&lt;/ref&gt; مرض غريفز يُسبب فرط نشاط الغدة الدرقية التي تُنتج هرموني T3 و T4. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; تتراوح أعراض مرض غريفز بين التعرق المفرط، والإرهاق ، وعدم تحمل الحرارة، [[ارتفاع ضغط الدم|وارتفاع ضغط الدم]] ، وصولاً إلى تورم العينين الذي يُسبب احمرارًا وانتفاخًا، وفي حالات نادرة ضعفًا أو ازدواجية في الرؤية. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt;

== معدلات دالي ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|يمين|تصغير|450x450بك|سنوات العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000 نسمة في عام 2002. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنوات العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياسًا يعكس العبء الإجمالي للمرض. وهو يجمع بين سنوات العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنوات العمر التي تُعاش مع الإعاقة (معدلة وفقًا لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء في بلد ما. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt; 


الخريطة تُظهر أن أجزاء كبيرة من آسيا لديها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)، مما يشير إلى أن اضطرابات الغدد الصماء لها تأثير منخفض نسبيًا على الصحة العامة، في حين أن بعض البلدان في أمريكا الجنوبية وأفريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) لديها معدلات DALY أعلى (برتقالي داكن إلى أحمر)، مما يشير إلى عبء مرضي أكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات أخرى ==
لوحظ وجود نظام عصبي غدي في جميع [[حيوان|الحيوانات]] التي تمتلك جهازًا عصبيًا، كما أن جميع [[فقاريات|الفقاريات]] لديها محور الغدة النخامية-الوطائية. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات غدة درقية، وهي ضرورية أيضًا في [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات إلى شكل بالغ. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات نسيجًا غديًا كظريًا، وتتميز الثدييات بتنظيمه في طبقات. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك جميع الفقاريات شكلًا من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك جميع [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشري معدني أساسي. &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوي الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوي الذكري
&lt;/gallery&gt;

== انظر أيضاً ==
 

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== روابط خارجية ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}
[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]
[[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]]</text>
      <sha1>t53mcwpbsxi4il7rkkxwgszsblv5gnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024536</id>
      <parentid>13024533</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر (3)، الثاني  ← التانى  (4)، ثالث ← تالت (7)، أفريقيا ← افريقيا،  الذي  ←  اللى  (9)،  في عام  ←   سنة  ،  أيضًا  ←  كمان ،  التي  ←  اللى  (23)،  وفقًا  ←  حسب  ،  سنوات ←  سنين (2)، والذي  ←  اللى ،  لاحقًا  ←  بعدين ،  والتي  ←  اللى  (5)،  عادةً  ←  فى العاده ،  بدءًا من  ←  بدايه من ، أمام ← قدام (13)، نسمة ←  انسان ، سنوات ← سنين  (2)،  من أجل  ←  علشان ،  أكثر  ←  اكتر ،  هي  ←  هيا  (3)، أصبحت  ← بقت ، عديد ← كتير (3)،  لها  ←  ليها  (3)،  جميع  ←  كل  (...</comment>
      <origin>13024536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56877" sha1="bvl4ii7p6k9fr0wf3z6g4786m4n2l9k" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوى''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظام ناقل فى [[كائن حى|الكائن الحى]] ، بيتكون من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] اللى تُفرزها الغدد الداخلية مباشره فى [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] ، اللى تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبى لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية فى [[انسان|الإنسان]] ، بتشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، و الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، مع وظايف تانيه. (الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبى الصمّاوى . ومن أهم وظايف الوطاء — اللى يقع فى [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوى بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبى]] عبر الغدة النخامية). وتؤدى أعضاء تانيه، زى الكليتين ، أدوار ضمن الجهاز الصمّاوى بإفراز هرمونات معينة. ومعروف علم دراسة الجهاز الصمّاوى واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد اللى تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها معروفه باسم المحور، زى محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . و الغدد الصماء المتخصصة المكتوبه فوق، كتير من الأعضاء التانيه اللى تُشكّل جزء من أجهزة الجسم التانيه ليها وظايف غدد صماء ثانوية، بما فيها العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . زى ، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . ممكن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوى يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، اللى تُفرز الهرمونات لخارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبى. لا تحتوى الغدد الصمّاوية على قنوات ، هيا غنية بالأوعية الدموية، وتحتوى فى العاده على فجوات أو حبيبات داخلية بتخزن هرموناتها. فى المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، زى الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية فى [[قناة هضم|الجهاز الهضمى]] ، لأن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وفيها قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطنى .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشرى بيتكون من شوية أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية كتير من أنظمة التغذية الراجعة المهمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتينى (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===

الغدد الصماء هيا غدد تبع لجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشره فى الفراغات الخلالية حيث تُمتص فى الدم بدل مرورها عبر القنوات. بتشمل الغدد الرئيسية فى الجهاز الصمّاوى الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية القدامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة فى نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره فى نقل الإشارات الخلوية فى الجهاز العصبى.

الوطاء: مُنظِّم رئيسى للجهاز العصبى اللاإرادى. بيتكون الجهاز الصمّاوى من 3 أنظمة إفراز هرمونى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، بتشمل النظام الخلوى الكبير، والنظام الخلوى الصغير، والتدخل اللاإرادى. يُشارك النظام الخلوى الكبير فى إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوى الصغير، فيُشارك فى تنظيم إفراز الهرمونات من الفص القدامى للغدة النخامية.

الغدة النخامية القدامية : الدور الرئيسى للغدة النخامية القدامية يتمثل فى إنتاج و إفراز الهرمونات الموجهة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة اللى تفرزها الغدة النخامية القدامية: هرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتينى (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع كتير من الخلايا اللى تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا دى فى العاده  تشكل أنسجة و أعضاء اكبر تعمل جوه و بره الجهاز الصمّاوى.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية القدامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفى للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا بينتج ده العضو أى هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات زى الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) اللى يُصنّعه النواة فوق البصرية فى منطقة ما تحت المهاد، و الأوكسيتوسين اللى يُصنّعه النواة المجاورة للبطين فى منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، و هو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلى بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية فى الغدة الدرقية بإنتاج و إفراز &lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt; و &lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، اللى ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللى بعد كده  من TSH ، اللى تنتجه الغدة النخامية القدامية ، اللى تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضى]] ومعدل كل الخلايا، بما فيها نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوى التحكم فى كل المشاعر والتحكم فى درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دموى غزير من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر ده الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمى]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] و إفراز الفوسفات. اضافه  لذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د لاكتر أشكاله نشاطًا، و هو 1,25-ثنائى هيدروكسى فيتامين د &lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt; ، اللى بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] فى الجهاز الهضمى.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوى البنكرياس على  يقارب من مليون لمليونى جزيرة من جزر لانغرهانس (وهى نسيج بيتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** بتنتج خلايا ألفا فى البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر فى الدم ضمن المعدل الطبيعى . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر فى الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، اللى بيتحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] فى الكبد لإطلاق السكر فى مجرى الدم،و ده يرفع مستوى السكر فى الدم لمستواه الطبيعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة فى جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، مع خلايا ألفا، فى الحفاظ على مستويات الجلوكوز فى الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر فى الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، و هو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز فى الدم بمساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدى الأنسولين وظايف أيضية تانيه، منها تشجيع خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون و إطلاقها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوى الجنينى'''  واحد من أوائل الأجهزة اللى تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال  4  أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. فى الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوى المتوسط لنسيج معروف باسم الحافة التناسلية. بتنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا اللى ستصبح نسيج  كظرى خلف الصفاق للجزء العلوى من الجنين الكلوى المتوسط. فى الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، اللى تنشأ من العرف العصبي، لخلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . فى نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضو مميز فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، وزن الغدد الكظرية حوالى ثمانية لتسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية عند البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالى وزن الجسم. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية عند البالغين، هيا المسؤولة عن التخليق الأساسى [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، اللى  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما التانيه فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، اللى ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح فى اليومين  الستاشر و  السبعتاشر  من الحمل. فى اليوم الرابع والعشرين بالتقريب  من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، هيا   رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنينى المتوسط. فى الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والتانى و التلاتين بالتقريب  من الحمل، يتطور النسيج الجنينى المتوسط ل[[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . و  اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنينى المتوسط والجانبى مع بعض . فى الأسبوع الاتناشر من الحمل، تبقا الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. وفى الأسبوع العشرين، يبقا الجنين قادر على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، بيعتبر هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسى المُنتَج، فى الوقت نفسه لا يُكتشف هرمون ثلاثى يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) و مشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا فى الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===

بمجرد أن الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى النمو. يُكوّن الجنين البشرى خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان التالت والرابع مسؤولان عن التطور لالغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالى. يلتقى الجيب البلعومى التالت بالغدة الدرقية النامية ويهاجران لأسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقى الجيب البلعومى الرابع بعدين بالغدة الدرقية النامية ويهاجر لالقطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. فى الأسبوع الاربعتاشر من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 ل2 ملم بالتقريب &amp;nbsp;يبلغ طولها مليمتر عند الولادة. تبتدى الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجى بدايه من الثلث التانى من الحمل.

الدراسات اللى اتعملت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية،و ده بيشير لأن ده الجين يلعب دور مهم فى نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دور حاسم فى تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات فى جينى TBX1 وCRKL بمتلازمة دى جورج ، فى الوقت نفسه وصلت الطفرات فى جين GATA3 ل[[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دى جورج]] . أما التشوهات فى جين GCM2 فقد وصلت لقصور جار الدرقية . و أظهرت الدراسات اللى اتعملت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دور فى نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدى دى الطفرات لدرجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

=== البنكرياس ===

[[بنكرياس]] الجنين البشرى يبتدى التطور فى الأسبوع الرابع من الحمل. بعد 5 أسابيع، تبتدى خلايا ألفا وبيتا البنكرياسية بالظهور. وعند بلوغ الأسبوع الثامن لالعاشر من الحمل، يبتدى البنكرياس بإنتاج [[انسولين|الأنسولين]] ، والجلوكاجون ، والسوماتوستاتين ، وببتيد البنكرياس . خلال المراحل المبكرة من نمو الجنين، يفوق عدد خلايا ألفا البنكرياسية عدد خلايا بيتا . وتصل خلايا ألفا لذروتها فى نص الحمل. ومن نص الحمل وحتى الولادة، بيستمر عدد خلايا بيتا فى الزيادة لحد يوصل لنسبة تقارب 1:1 مع خلايا ألفا. تركيز [[انسولين|الأنسولين]] فى بنكرياس الجنين 3.6 بيكومول/غرام فى الأسبوع السابع لالعاشر، ويرتفع ل30 بيكومول/غرام فى الأسبوع  الستاشر لالخامس والعشرين من الحمل. وقرب الولادة، يرتفع تركيز الأنسولين ل93 بيكومول/غرام. وتنتشر خلايا الغدد الصماء فى كل اماكن الجسم فى عشرة أسابيع. فى الأسبوع الحادى و التلاتين من التطور، تمايزت جزر لانغرهانس . فى الوقت نفسه  بنكرياس الجنين فيها خلايا بيتا وظيفية بين الأسبوعين 14 و24 من الحمل، كمية الأنسولين اللى تُفرز فى مجرى الدم تكون منخفضة نسبى. فى دراسة اتعملت على ستات حوامل فى نص الحمل وقرب نهايته، لم يرتفع مستوى الأنسولين فى بلازما الأجنة استجابةً لحقن مستويات عالية من الجلوكوز. عكس ده  من الأنسولين، يكون مستوى الجلوكاجون فى بلازما الجنين مرتفع نسبى ويستمر فى الارتفاع خلال مراحل النمو. فى نص الحمل،  تركيز الجلوكاجون 6 ميكروغرام/غرام، مقارنه بـ 2 ميكروغرام/غرام عند البالغين. ومثل الأنسولين، لا يتغير مستوى الجلوكاجون فى بلازما الجنين استجابةً لحقن الجلوكوز. رغم ده ، أظهرت دراسةٌ لحقن الألانين فى الستات الحوامل زياده فى تركيز الجلوكاجون فى دم الحبل السرى ودم الأم،و ده يدل على استجابة الجنين للتعرض للأحماض الأمينية.

و علشان كده، فبينما تكون خلايا جزر لانغرهانس ألفا وبيتا فى بنكرياس الجنين قد اكتمل نموها وبقت قادرة على إنتاج الهرمونات خلال فترة نضج الجنين المتبقية، إلا أنها لسه غير ناضجة نسبى فى قدرتها على إنتاج الجلوكاجون و الأنسولين. ويُعتقد أن ده ناتج عن استقرار مستويات الجلوكوز فى مصل دم الجنين نسبى،  اللى يتحقق عبر انتقال الجلوكوز من الأم عبر المشيمة. من جهة تانيه، قد يُعزى استقرار مستويات الجلوكوز فى مصل دم الجنين لغياب الإشارات البنكرياسية اللى تُحفزها الإنكريتينات وقت الرضاعة. اضافه  لذلك، خلايا جزر لانغرهانس فى بنكرياس الجنين غير قادرة على إنتاج كمية كافية من cAMP ، كما أنها بتتحلل cAMP بسرعة ب[[فوسفودايستريزس|إنزيم فوسفودايستراز]] الضرورى لإفراز الجلوكاجون و الأنسولين. وقت نمو الجنين، يُنظَّم تخزين الجليكوجين بالجلوكوكورتيكويدات الجنينية واللاكتوجين المشيمى . و الأنسولين الجنينى مسؤول عن زيادة امتصاص الجلوكوز وتكوين الدهون خلال المراحل اللى تسبق الولادة. تحتوى خلايا الجنين على عدد اكبر من مستقبلات الأنسولين مقارنه بخلايا البالغين، ولا تنخفض دى المستقبلات فى حالات فرط الأنسولين فى الدم. فى المقابل، تنخفض مستقبلات الجلوكاجون الجنينية مقارنه بخلايا البالغين، ويضعف تأثير الجلوكاجون على مستوى السكر فى الدم. بيساهم ده التغير الفسيولوجى المؤقت فى زيادة معدل نمو الجنين خلال الثلث الأخير من الحمل. يرتبط سوء إدارة [[مرض السكر|داء السكرى]] عند الأم بكبر حجم الجنين ، وزيادة خطر الإجهاض، وعيوب نمو الجنين. كما يرتبط ارتفاع سكر الدم عند الأم بزيادة مستويات الأنسولين وتضخم خلايا بيتا عند الرضيع بعد اكتمال فترة الحمل. أطفال الأمهات المصابات بمرض السكر معرضون لخطر متزايد للإصابة بأمراض مثل: كثرة الحمر ، وتجلط الوريد الكلوى ، ونقص كالسيوم الدم ، ومتلازمة ضيق التنفس ، واليرقان ، واعتلال عضلة القلب ، و أمراض القلب الخلقية ، وضعف نمو الأعضاء.

=== الغدد التناسلية ===
الجهاز التناسلى يبتدى التطور فى الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل بهجرة الخلايا الجرثومية. وتنتج الغدد التناسلية ثنائية القدرة من تجمع المنطقة الوسطى البطنية من الحافة البولية التناسلية . عند الأسبوع الخامس، تنفصل الغدد التناسلية النامية عن النسيج الأولى للغدة الكظرية. ويبدأ تمايز الغدد التناسلية بعد 42 يوم من الإخصاب.

==== نمو الغدد التناسلية الذكرية ====

بالنسبة للذكور، الخصيتين تتشكل فى الأسبوع السادس من الحمل، وتبدأ خلايا سيرتولى بالتطور فى الأسبوع الثامن. يعمل جين SRY ، المسؤول عن تحديد الجنس، على تمايز خلايا سيرتولى . خلايا سيرتولى مصدر لهرمون مضاد مولر . بمجرد تصنيعه، يبتدى ده الهرمون بتراجع قناة مولر فى نفس الجانب،و ده يمنع نمو الأعضاء التناسلية الأنثوية الداخلية. فى الأسبوع العاشر من الحمل، تبتدى خلايا ليديج بإنتاج هرمونات الأندروجين. بيعتبر هرمون ثنائى هيدروتستوستيرون مسؤول عن نمو الأعضاء التناسلية الخارجية الذكرية. الخصيتان تنزل خلال التطور الجنينى على مرحلتين، تبتدى الأولى فى الأسبوع الثامن من الحمل و تستمر لحد نص الثلث التالت. خلال المرحلة البطنية (من الأسبوع الثامن ل الخمستاشر   من الحمل)، ينقبض الرباط الموجه للخصيتين ويبدأ بالتكاثف، فى الوقت نفسه يبتدى الرباط القحفى المعلق بالتحلل. المرحلة دى تُنظَّم بإفراز عامل شبيه بالأنسولين 3 (INSL3)، و هو عامل شبيه بالريلاكسين بتنتجه الخصيتان، ومستقبله المقترن ببروتين G، LGR8. خلال المرحلة الأربية (من الأسبوع الخامس والعشرين لالخامس و التلاتين من الحمل)، تنزل الخصيتان لكيس الصفن. تُنظَّم المرحله دى بالأندروجينات، والعصب التناسلى الفخذي، والببتيد المرتبط بجين الكالسيتونين. خلال الثلثين التانى والتالت من الحمل، يكتمل نمو الخصيتين بانخفاض عدد خلايا ليديج الجنينية واستطالة ولف الحبال المنوية .

==== نمو الغدد التناسلية الأنثوية ====

بالنسبة للإناث، يبقا المبيضان مرئيين شكلى بحلول الأسبوع الثامن من الحمل. يؤدى غياب هرمون التستوستيرون لضمور قنوات وولف. تبقى قنوات مولر وتتطور لقناتى فالوب والرحم والجزء العلوى من المهبل. يتطور الجيب البولى التناسلى لالإحليل والجزء السفلى من المهبل، وتتطور الحديبة التناسلية لالبظر، وتتطور الطيات البولية التناسلية لالشفرين الصغيرين، وتتطور الانتفاخات البولية التناسلية لالشفرين الكبيرين. فى الأسبوع  الستاشر من الحمل، ينتج المبيضان مستقبلات الهرمون المنبه للجريب (FSH) والهرمون اللوتيني/هرمون موجهة الغدد التناسلية المشيمية البشرية (LH/hCG) . فى الأسبوع العشرين من الحمل، تتواجد سلائف خلايا الغلاف الخارجى ويحدث انقسام الخلايا البيضية الأولية. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، يبقا المبيض محددًا شكلى و ممكن  تبتدى عملية تكوين الجريبات . دراسات [[تعبير چينى|التعبير الجينى]] بتبيين أن مجموعة محددة من الجينات، زى الفوليستاتين ومثبطات كيناز السيكلين المتعددة، تُشارك فى نمو المبيض. و ثبت أن مجموعة متنوعة من الجينات والبروتينات - زى WNT4 وRSPO1 وFOXL2 ومستقبلات الإستروجين المختلفة - تمنع نمو الخصيتين أو سلالة الخلايا الذكرية.

=== الغدة النخامية ===

الغدة النخامية تتكون جوه الصفيحة العصبية القدامية. يتشكل جيب راثكي، و هو تجويف من خلايا الأديم الظاهر فى البلعوم الفموى ، بين الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل، وعند اكتمال نموه، بينتج الفص القدامى للغدة النخامية. بحلول الأسبوع السابع من الحمل، يبتدى الجهاز الوعائى للفص القدامى للغدة النخامية بالتطور. خلال الأسابيع الاثنى عشر الأولى من الحمل، يخضع الفص القدامى للغدة النخامية لتخصص خلوى. فى الأسبوع العشرين من الحمل، يكون الجهاز البابى النخامى قد تطور. ينمو جيب راثكى باتجاه البطين التالت ويندمج مع الرتج. يؤدى ده لاختفاء التجويف، ويصبح التركيب شق راثكى. بيتكون الفص الخلفى للغدة النخامية من الرتج. قد تبقى أجزاء من نسيج الغدة النخامية فى الخط المتوسط للبلعوم الأنفى. وفى حالات نادرة، ينتج  عن ده أورام هرمونية بره موضعها الطبيعى تعمل فى البلعوم الأنفى. التطور الوظيفى للغدة النخامية القدامية يتضمن تنظيم [[سبيس-تايم|مكانى وزمانى]] لعوامل النسخ المُعبر عنها فى الخلايا الجذعية النخامية، وتدرجات ديناميكية لعوامل ذائبة محلية. يعتمد تنسيق التدرج الظهرى لتكوين الغدة النخامية على إشارات الأديم العصبى من البروتين المورفوجينى العظمى 4 (BMP4) الموجود فى قمع الغدة النخامية. ده البروتين مسؤول عن تطور الانغماد الأولى لجيب راثكى. من البروتينات الأساسية التانيه اللازمة لتكاثر خلايا الغدة النخامية: عامل نمو الخلايا الليفية 8 (FGF8)، وWnt4، وWnt5. يتأثر النمط التطورى البطنى والتعبير عن عوامل النسخ بتدرجات BMP2 وبروتين سونيك هيدجهوج (SHH). دى العوامل ضرورية لتنسيق الأنماط المبكرة لتكاثر الخلايا.

فى الأسبوع السادس من الحمل، ممكن تحديد الخلايا الكورتيكوتروفية . و  الأسبوع السابع، تبقا الغدة النخامية القدامية قادرة على إفراز هرمون ACTH. وفى ثمانية أسابيع من الحمل، تبتدى الخلايا السوماتوتروفية بالتطور مع التعبير السيتوبلازمى عن هرمون النمو البشرى. ولما الجنين 12 أسبوع من النمو، تبتدى الخلايا الثيروتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرمون TSH، فى الوقت نفسه تبتدى الخلايا الغونادوتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرمونى LH وFSH. وتنتج الأجنة الذكور فى الغالب خلايا غونادوتروفية معبرة عن هرمون LH، فى الوقت نفسه تنتج الأجنة الإناث تعبير متساوى عن هرمونى LH وFSH. وفى الأسبوع 24 من الحمل، تبتدى الخلايا اللبنية المعبرة عن البرولاكتين بالظهور.

== وظيفة ==

=== الهرمونات ===
[[هرمون|الهرمون]] هو أيٌّ من جزيئات الإشارة اللى بتنتجها خلايا الغدد فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى ينقلها [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] لأعضاء مستهدفة بعيدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الجسم]] [[سلوك|وسلوكه]] . تتنوع التركيبات الكيميائية للهرمونات، وتنقسم أساس  ل3 فئات: الإيكوزانويدات ، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ، و مشتقات الأحماض الأمينية / [[بروتين|البروتينات]] ( الأمينات ، والببتيدات ، [[بروتين|والبروتينات]] ). تُشكل الغدد اللى تُفرز الهرمونات الجهازَ الصمّاوى. بيستخدم مصطلح &quot;الهرمون&quot; أحيان علشان يشمل المواد الكيميائية اللى بتنتجها الخلايا اللى بتأثر على الخلية نفسها (الإشارة الذاتية أو الداخلية ) أو على الخلايا المجاورة ( الإشارة المجاورة ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة علشان التنظيم [[فيسيولوجيا|الفسيولوجى]] و الأنشطة [[سلوك|السلوكية]] ، زى الهضم، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، ووظايف الأنسجة ، و الإدراك الحسى ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، [[توتر|والتوتر]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والمزاج .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neave N|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://www.medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=U.S. National Library of Medicine|صحيفة=MedlinePlus}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يؤدى لتغيير فى وظيفتها. و ينتج  عن ده استجابات خاصة بنوع الخلية، بتشمل تغيرات سريعة فى نشاط البروتينات الموجودة، أو تغيرات أبطأ فى [[تعبير چينى|التعبير الجينى]] للجينات المستهدفة. الهرمونات القائمة على الأحماض الأمينية ( الأمينات والهرمونات الببتيدية أو البروتينية ) قابلة للذوبان فى الماء، وتعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر مسارات نقل الإشارة ؛ أما الهرمونات الستيرويدية ، لكونها قابلة للذوبان فى الدهون، فتنتقل عبر أغشية البلازما للخلايا المستهدفة لبتأثر جوه نواتها .

=== إشارات الخلية ===
النمط النموذجى لإشارات الخلايا فى جهاز الغدد الصماء هو الإشارات الصماء، أى استخدام الجهاز الدورى للوصول لالأعضاء المستهدفة البعيدة. بس، توجد أنماط تانيه، زى الإشارات المجاورة، و الإشارات الذاتية، و الإشارات العصبية الصماء . أما الإشارات العصبية الصماء البحتة بين [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] ، فهى تنتمى كلى ل[[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] .

==== ذاتية الإفراز ====
الإشارات الذاتية هيا شكل من أشكال الإشارات اللى تقوم فيها الخلية بإفراز هرمون أو رسول كيميائى (يسمى العامل الذاتى) يرتبط بمستقبلات ذاتية على نفس الخلية،و ده يؤدى لتغييرات فى الخلايا.

==== نظير الإفراز ====

بعض دكاترة الغدد الصمّا و الأطباء بيضيفوا نظام الإفرازات المجاورة كجزء من جهاز الغدد الصمّا، بس مافيش اتفاق كامل على كده. الإفرازات المجاورة بتشتغل بشكل أبطأ، و بتأثر على خلايا موجودة فى نفس النسيج أو نفس العضو. ومن أمثلتها هرمون السوماتوستاتين اللى بتفرزه بعض خلايا البنكرياس و بيأثر على خلايا تانية فى البنكرياس.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot; /&gt;

==== مجاور ====

الإشارات المجاورة هيا نوع من أنواع التواصل بين الخلايا، وتنتقل عبر مكونات قليلة السكريات أو الدهون أو البروتينات الموجودة فى غشاء الخلية، و بتأثر إما على الخلية المُصدرة أو على الخلايا المجاورة ليها مباشرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10072/|عنوان=Developmental Biology|vauthors=Gilbert F|تاريخ=2000|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|لغة=en|الفصل=Juxtacrine Signaling|isbn=0-87893-243-7}}&lt;/ref&gt; ده بيحصل بين الخلايا المتجاورة اللى فيها بقع واسعة من غشاء البلازما المتقابلة والمتصلة بقنوات عبر الغشاء معروفه باسم الكونكسونات . وفى العاده  تكون الفجوة بين الخلايا ما بين 2 و 4 بس.&amp;nbsp;نانومتر.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVander2008&quot;&gt;Vander A (2008). [[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|''Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function'']]. Boston: McGraw-Hill Higher Education. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|332–333]]. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-07-304962-5|978-0-07-304962-5]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الأهمية الاكلينيكيه ==

=== مرض ===

[[مرض الغدد الصماء|أمراض الغدد الصماء]] شائعة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kasper|الأول=Dennis L|مسار=https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp|عنوان=Harrison's Principles of Internal Medicine|ناشر=[[McGraw Hill]]|سنة=2005|صفحات=[https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp/page/n2102 2074]|url-access=limited|name-list-style=vanc|مؤلف2=Harrison|الأول2=Tinsley Randolph|isbn=978-0-07-139140-5}}&lt;/ref&gt; وتشمل حالات زى [[مرض السكر|داء السكرى]] ، و أمراض الغدة الدرقية ، [[تخن|والسمنة]] . وتتميز أمراض الغدد الصماء باضطراب إفراز الهرمونات ( ورم غدى نخامى منتج)، أو استجابة غير مناسبة للإشارات ( قصور الغدة الدرقية )، أو غياب الغدة ( مرض السكر من النوع الاولانى ، وانخفاض تكوين خلايا الدم الحمرا فى الفشل الكلوى المزمن )، أو تضخم بنيوى فى موقع حيوى كالغدة الدرقية ( تضخم الغدة الدرقية العقدى السام ). و بيحصل قصور فى وظيفة الغدد الصماء نتيجة فقدان الاحتياطي، أو نقص الإفراز، أو غياب التكوين ، أو الضمور، أو التدمير النشط. فى الوقت نفسه قد بيحصل فرط النشاط نتيجة فرط الإفراز، أو فقدان الكبح، أو التغيرات التضخمية أو الورمية ، أو فرط التحفيز. [[مرض الغدد الصماء|اضطرابات الغدد الصماء]] بتتصنف لأولية وثانوية وتالتية. يُثبّط مرض الغدد الصماء الأولى عمل الغدد التبع ها. ويشير مرض الغدد الصماء الثانوى لوجود مشكلة فى الغدة النخامية. أما مرض الغدد الصماء التالتى فيرتبط بخلل فى وظيفة منطقة ما تحت المهاد والهرمونات المُفرزة لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Macksey|الأول=Lynn Fitzgerald|عنوان=Surgical procedures and anesthetic implications: a handbook for nurse anesthesia practice|تاريخ=2012|ناشر=Jones &amp; Bartlett Learning|مكان=Sudbury, MA|صفحات=479|أكلس=632070527|name-list-style=vanc|isbn=978-0-7637-8057-9}}&lt;/ref&gt;

بما أن الغدة الدرقية والهرمونات تلعب دور فى تشجيع تكاثر الأنسجة البعيدة، فقد ثبت، زى ، أن مستقبلات الإستروجين متورطة فى بعض أنواع [[سرطان الثدى]] . و تبين أن الإشارات الهرمونية، و الإشارات المجاورة، و الإشارات الذاتية، جميعها تلعب دور فى التكاثر، هيا  واحده من الخطوات الأساسية لتكوّن الأورام .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=TGF-beta signaling in fibroblasts modulates the oncogenic potential of adjacent epithelia|صحيفة=Science|vauthors=Bhowmick NA, Chytil A, Plieth D, Gorska AE, Dumont N, Shappell S, Washington MK, Neilson EG, Moses HL|تاريخ=February 2004|المجلد=303|العدد=5659|صفحات=848–51|بيب_كود=2004Sci...303..848B|s2cid=1703215|pmid=14764882|دوي=10.1126/science.1090922}}&lt;/ref&gt;

الأمراض الشائعة التانيه الناتجة عن خلل فى الغدد الصماء بتشمل مرض أديسون ، ومرض كوشينغ ، ومرض غريفز . مرض كوشينغ ومرض أديسون من الأمراض اللى تُصيب الغدة الكظرية نتيجة خلل فى وظايفها. ممكن يكون  ده الخلل ناتج  عن عوامل أولية أو ثانوية، و يؤدى لفرط الكورتيزول أو نقصه . يتميز مرض كوشينغ بفرط إفراز الهرمون الموجه لقشرة الكظر (ACTH) بسبب ورم غدى فى الغدة النخامية،و ده يُسبب فى النهاية فرط الكورتيزول الداخلى عن طريق تشجيع الغدد الكظرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cushing's disease: a multidisciplinary overview of the clinical features, diagnosis, and treatment|صحيفة=Journal of Medicine and Life|vauthors=Buliman A, Tataranu LG, Paun DL, Mirica A, Dumitrache C|سنة=2016|المجلد=9|العدد=1|صفحات=12–18|ببمد_سنترال=5152600|pmid=27974908}}&lt;/ref&gt; بتشمل بعض العلامات الاكلينيكيه لمرض كوشينغ السمنة، ووجه القمر، والشعرانية.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; أما مرض أديسون فهو مرض غدد صماء ينتج عن نقص الكورتيزول بسبب قصور الغدة الكظرية. قصور الغدة الكظرية مهم بالغة لأنه يرتبط بانخفاض القدرة على الحفاظ على ضغط الدم ومستوى السكر فى الدم، و هو خلل ممكن يكون  مميتاً.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Management of hypertension and heart failure in patients with Addison's disease|صحيفة=Clinical Endocrinology|vauthors=Inder WJ, Meyer C, Hunt PJ|تاريخ=June 2015|المجلد=82|العدد=6|صفحات=789–92|s2cid=13552007|pmid=25138826|دوي=10.1111/cen.12592}}&lt;/ref&gt; مرض غريفز يُسبب فرط نشاط الغدة الدرقية اللى بتنتج هرمونى T3 و T4.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; تتراوح أعراض مرض غريفز بين التعرق المفرط، و الإرهاق ، وعدم تحمل الحرارة، [[ارتفاع ضغط الدم|وارتفاع ضغط الدم]] ، وصول لتورم العينين اللى يُسبب احمرار وانتفاخ ، وفى حالات نادرة ضعف أو ازدواجية فى الرؤية.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt;

== معدلات دالى ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|left|تصغير|450x450بك|سنين  العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000  انسان   سنة  2002.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنين العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياس  يعكس العبء الإجمالى للمرض. و هو يجمع بين سنين العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنين  العمر اللى تُعاش مع الإعاقة (معدلة حسب  لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء فى بلد ما.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt;

الخريطة بتبيين أن أجزاء كبيرة من آسيا عندها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)،و ده يشير لأن اضطرابات الغدد الصماء ليها تأثير منخفض نسبى على الصحة العامة، فى حين أن بعض البلاد فى امريكا الجنوبية وافريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) عندها معدلات DALY أعلى (برتقالى داكن لأحمر)،و ده يشير لعبء مرضى اكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات تانيه ==
لوحظ وجود نظام عصبى غدى فى كل [[حيوان|الحيوانات]] اللى تمتلك جهاز عصبى، كمان كل [[فقاريات|الفقاريات]] عندها محور الغدة النخامية-الوطائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات غدة درقية، هيا ضرورية كمان فى [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات لشكل بالغ.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات نسيج  غدى كظرى، وتتميز الثدييات بتنظيمه فى طبقات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات شكل من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك كل [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشرى معدنى أساسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوى الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوى الذكري
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>bvl4ii7p6k9fr0wf3z6g4786m4n2l9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024555</id>
      <parentid>13024536</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>تعديل و تمصير، غير: أحيان  ←  ساعات ، فى حين أن ←  ،  ل  ←  ل، القدامى  ← القدام  (4)، يقع فى ← فى،  وفى  ←  و فى  (6)، يؤدى ل ← يوصل ل (3)</comment>
      <origin>13024555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56852" sha1="dsknrmlafhengn20fp0i2sfj8vc50aq" xml:space="preserve">{{معلومات تشريح}}

'''الجهاز الصمّاوى''' &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Anatomy of the Endocrine System|مسار=https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/anatomy-of-the-endocrine-system|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=www.hopkinsmedicine.org|تاريخ=2019-11-19|لغة=en}}&lt;/ref&gt; نظام ناقل فى [[كائن حى|الكائن الحى]] ، بيتكون من حلقات تغذية راجعة [[هرمون|للهرمونات]] اللى تُفرزها الغدد الداخلية مباشره فى [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] ، اللى تستهدف وتنظم عمل الأعضاء البعيدة. فى [[فقاريات|الفقاريات]] ، يُعتبر الوطاء مركز التحكم العصبى لجميع الأجهزة الصمّاوية. [[غده صماء|الغدد الصماء]] الرئيسية فى [[انسان|الإنسان]] ، بتشمل الغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والغدة النخامية ، والغدة الصنوبرية ، والغدة الكظرية، و الخصيتين (لدى الذكور) والمبيضين (لدى الإناث). كما يعمل الوطاء [[بنكرياس|والبنكرياس]] والغدة الزعترية كغدد صماء، مع وظايف تانيه. (الوطاء والغدة النخامية من أعضاء الجهاز العصبى الصمّاوى . ومن أهم وظايف الوطاء — اللى فى [[مخ (بيولوجيا)|الدماغ]] بجوار الغدة النخامية — ربط الجهاز الصمّاوى بالجهاز [[جهاز عصبى|العصبى]] عبر الغدة النخامية). وتؤدى أعضاء تانيه، زى الكليتين ، أدوار ضمن الجهاز الصمّاوى بإفراز هرمونات معينة. ومعروف علم دراسة الجهاز الصمّاوى واضطراباته بعلم الغدد الصماء . تفرز الغدة الدرقية هرمون الثيروكسين ، وتفرز الغدة النخامية هرمون النمو ، وتفرز الغدة الصنوبرية هرمون الميلاتونين ، وتفرز الخصيتان هرمون التستوستيرون ، ويفرز المبيضان هرمون الإستروجين والبروجسترون .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gardner, Shoback|عنوان=Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology|ناشر=McGraw Hill / Medical|سنة=2017|طبعة=10th|صفحات=49–68|isbn=978-1259589287}}&lt;/ref&gt;

الغدد اللى تُرسل إشاراتٍ متتابعةٍ فيما بينها معروفه باسم المحور، زى محور الغدة النخامية-الوطائية-الكظرية . و الغدد الصماء المتخصصة المكتوبه فوق، كتير من الأعضاء التانيه اللى تُشكّل جزء من أجهزة الجسم التانيه ليها وظايف غدد صماء ثانوية، بما فيها العظام والكلى [[كبد|والكبد]] [[قلب|والقلب]] والغدد التناسلية . زى ، تُفرز الكلية هرمون الإريثروبويتين . ممكن تكون الهرمونات مُركّبات أحماض أمينية، أو [[ستيرويد|ستيرويدات]] ، أو إيكوزانويدات ، أو ليكوترينات ، أو بروستاجلاندينات .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

الجهاز الصمّاوى يُقارن بالغدد الخارجية الإفراز ، اللى تُفرز الهرمونات لخارج الجسم، وبالنظام المعروف بالإشارات نظيرة الإفراز بين الخلايا عبر مسافة قصيرة نسبى. لا تحتوى الغدد الصمّاوية على قنوات ، هيا غنية بالأوعية الدموية، وتحتوى فى العاده على فجوات أو حبيبات داخلية بتخزن هرموناتها. فى المقابل، تميل الغدد الخارجية الإفراز، زى الغدد اللعابية والغدد الثديية والغدد تحت المخاطية فى [[قناة هضم|الجهاز الهضمى]] ، لأن تكون أقل غنى بالأوعية الدموية، وفيها قنوات أو تجويف مجوف. علم الغدد الصمّاوية هو فرع من فروع الطب الباطنى .&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMarieb2014&quot;&gt;Marieb E (2014). ''Anatomy &amp; physiology''. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-321-86158-0|978-0-321-86158-0]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بناء ==

=== أنظمة الغدد الصماء الرئيسية ===
جهاز الغدد الصماء البشرى بيتكون من شوية أنظمة تعمل عبر حلقات التغذية الراجعة . وتتوسط منطقة ما تحت المهاد والغدة النخامية كتير من أنظمة التغذية الراجعة المهمة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sherwood, L.|مسار=https://archive.org/details/humanphysiologyf00sher|عنوان=Human Physiology: From Cells to Systems|ناشر=Wadsworth Pub Co|سنة=1997|url-access=registration|isbn=978-0-495-39184-5}}&lt;/ref&gt;

* TRH – TSH – T3/T4
* هرمون إطلاق موجهة الغدد التناسلية (GnRH) - الهرمون اللوتينى (LH) / الهرمون المنبه للجريب (FSH
* CRH – ACTH – الكورتيزول
* الرينين – أنجيوتنسين – الألدوستيرون
* اللبتين مقابل الغريلين

=== الغدد ===

الغدد الصماء هيا غدد تبع لجهاز الصمّاوي، تفرز [[هرمون|هرموناتها]] مباشره فى الفراغات الخلالية حيث تُمتص فى الدم بدل مرورها عبر القنوات. بتشمل الغدد الرئيسية فى الجهاز الصمّاوى الغدة الصنوبرية ، والغدة النخامية ، [[بنكرياس|والبنكرياس]] ، والمبيضين ، والخصيتين ، والغدة الدرقية ، والغدد جارات الدرقية ، والوطاء ، والغدد الكظرية . كلٌّ من الوطاء والغدة النخامية من الغدد الصماء العصبية . الوطاء والغدة النخامية القدامية اثنين من الغدد الصماء الثلاث المهمة فى نقل الإشارات الخلوية. وهما جزء من محور الوطاء-النخامية-الكظرية المعروف بدوره فى نقل الإشارات الخلوية فى الجهاز العصبى.

الوطاء: مُنظِّم رئيسى للجهاز العصبى اللاإرادى. بيتكون الجهاز الصمّاوى من 3 أنظمة إفراز هرمونى &lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Hypothalamus|صحيفة=Current Biology|مسار=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2814%2901299-8|مؤلف=Clifford B. Saper|تاريخ=December 1, 2014|المجلد=24|العدد=23|صفحات=R1111-6|url-access=subscription|مؤلف2=Bradford B. Lowell|بيب_كود=2014CBio...24R1111S|s2cid=18782796|pmid=25465326|دوي=10.1016/j.cub.2014.10.023|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ، بتشمل النظام الخلوى الكبير، والنظام الخلوى الصغير، والتدخل اللاإرادى. يُشارك النظام الخلوى الكبير فى إفراز الأوكسيتوسين أو الفازوبريسين. أما النظام الخلوى الصغير، فيُشارك فى تنظيم إفراز الهرمونات من الفص القدام للغدة النخامية.

الغدة النخامية القدامية : الدور الرئيسى للغدة النخامية القدامية يتمثل فى إنتاج و إفراز الهرمونات الموجهة .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=507&amp;sectionid=42540503|عنوان=Endocrine Physiology|ناشر=McGraw Hill|سنة=2013|وصلة محرر=Patricia E. Molina|طبعة=4|الفصل=Chapter 3. Anterior Pituitary Gland}}&lt;/ref&gt; ومن أمثلة الهرمونات الموجهة اللى تفرزها الغدة النخامية القدامية: هرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH)، وهرمون موجه قشر الكظر (ACTH)، وهرمون النمو (GH)، والهرمون اللوتينى (LH)، والهرمون المنبه للجريب (FSH).

=== الخلايا الصماء ===
فيه أنواع كتير من الخلايا اللى تشكل الجهاز الصمّاوي، والخلايا دى فى العاده  تشكل أنسجة و أعضاء اكبر تعمل جوه و بره الجهاز الصمّاوى.

* تحت المهاد
* الغدة النخامية القدامية
* الغدة الصنوبرية
* الغدة النخامية الخلفية
** الفص الخلفى للغدة النخامية هو جزء من الغدة النخامية. لا بينتج ده العضو أى هرمونات، ولكنه يُخزّن ويُفرز هرمونات زى الهرمون المضاد لإدرار البول (ADH) اللى يُصنّعه النواة فوق البصرية فى منطقة ما تحت المهاد، و الأوكسيتوسين اللى يُصنّعه النواة المجاورة للبطين فى منطقة ما تحت المهاد. يُساعد الهرمون المضاد لإدرار البول الجسم على الاحتفاظ بالماء، و هو أمرٌ بالغ الأهمية للحفاظ على التوازن الداخلى بين محاليل الدم والماء. أما الأوكسيتوسين، فيُحفّز انقباضات الرحم، ويُنشّط إدرار الحليب، ويُسهّل عملية القذف.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology of the pancreatic α-cell and glucagon secretion: role in glucose homeostasis and diabetes|صحيفة=Journal of Endocrinology|مسار=https://joe.bioscientifica.com/view/journals/joe/199/1/5.xml|مؤلف=Quesada|الأول=Ivan|تاريخ=2008|المجلد=199|العدد=1|صفحات=5–19|pmid=18669612|دوي=10.1677/JOE-08-0290|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Patel|الأول=H.|عنوان=How Does The Pancreas Work?|ناشر=StatPearls|سنة=2021|الفصل=Physiology, Posterior Pituitary|مسار-الفصل=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الدرقية
** تقوم الخلايا الجريبية فى الغدة الدرقية بإنتاج و إفراز &lt;sub id=&quot;mwqg&quot;&gt;T3&lt;/sub&gt; و &lt;sub id=&quot;mwrA&quot;&gt;T4&lt;/sub&gt; استجابة لمستويات مرتفعة من TRH ، اللى ينتجه الوطاء ، والمستويات المرتفعة اللى بعد كده  من TSH ، اللى تنتجه الغدة النخامية القدامية ، اللى تنظم بدورها [[تمثيل غذائى|النشاط الأيضى]] ومعدل كل الخلايا، بما فيها نمو الخلايا وتمايز الأنسجة .
* الغدة جار الدرقية: يستطيع الجهاز الصمّاوى التحكم فى كل المشاعر والتحكم فى درجة الحرارة.
** تتلقى الخلايا الظهارية للغدد جارات الدرقية إمدادًا دموى غزير من الشرايين الدرقية العلوية والسفلية، وتفرز هرمون جارات الدرقية (PTH). يؤثر ده الهرمون على العظام والكليتين [[قناة هضم|والجهاز الهضمى]] لزيادة إعادة امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] و إفراز الفوسفات. اضافه  لذلك، يحفز هرمون جارات الدرقية تحويل فيتامين د لاكتر أشكاله نشاطًا، و هو 1,25-ثنائى هيدروكسى فيتامين د &lt;sub id=&quot;mwwQ&quot;&gt;3&lt;/sub&gt; ، اللى بدوره يحفز امتصاص [[كالسيوم|الكالسيوم]] فى الجهاز الهضمى.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Marieb|الأول=Elaine|عنوان=Anatomy &amp; physiology|ناشر=Pearson Education, Inc|سنة=2014|مكان=Glenview, IL|name-list-style=vanc|isbn=978-0-321-86158-0}}&lt;/ref&gt;
* الغدة الزعترية
* الغدد الكظرية
** قشرة الغدة الكظرية
** لب الكظر
* [[بنكرياس|البنكرياس]]
** يحتوى البنكرياس على  يقارب من مليون لمليونى جزيرة من جزر لانغرهانس (وهى نسيج بيتكون من خلايا تفرز الهرمونات) والعنيبات. تفرز العنيبات إنزيمات هضمية. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2025)&quot;&gt;مطلوب مصدر&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
*** خلايا ألفا
**** بتنتج خلايا ألفا فى البنكرياس هرمون الجلوكاجون وتفرزه للحفاظ على مستوى السكر فى الدم ضمن المعدل الطبيعى . واستجابةً لانخفاض مستوى السكر فى الدم، تُفرز خلايا ألفا الجلوكاجون، اللى بيتحفز مخزون [[الجليكوچين|الجليكوجين]] فى الكبد لإطلاق السكر فى مجرى الدم،و ده يرفع مستوى السكر فى الدم لمستواه الطبيعى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physiology, Posterior Pituitary|صحيفة=NCBI|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526130/|مؤلف=Patel|الأول=H.|سنة=2020|ناشر=StatPearls|مؤلف2=Jessu|مؤلف3=Tiwari|الأول2=R.|الأول3=V.|pmid=30252386}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا بيتا
**** تشكل خلايا بيتا 60% من الخلايا الموجودة فى جزر لانغرهانس . وتساعد خلايا بيتا، مع خلايا ألفا، فى الحفاظ على مستويات الجلوكوز فى الجسم. فاستجابةً لارتفاع نسبة السكر فى الدم، تفرز خلايا بيتا هرمون [[انسولين|الأنسولين]] ، و هو هرمون خافض لسكر الدم. يعمل الأنسولين على خفض مستوى الجلوكوز فى الدم بمساعدة الخلايا على امتصاص الجلوكوز واستقلابه، ومنع الكبد من إطلاق المزيد منه. كما يؤدى الأنسولين وظايف أيضية تانيه، منها تشجيع خلايا العضلات على امتصاص الأحماض الأمينية، وتثبيط تكسير الدهون و إطلاقها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islet Biology and Metabolism|صحيفة=Metabolites|مؤلف=Yau|الأول=Belinda|سنة=2021|المجلد=11|العدد=11|صفحات=786|مؤلف2=Kebede|الأول2=Melkam A.|ببمد_سنترال=8619344|pmid=34822444|دوي=10.3390/metabo11110786|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
*** خلايا دلتا
*** خلايا F
* المبايض
** خلايا الحبيبية
* خصية
** خلايا ليديج &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Leydig cell {{!}} anatomy|مسار=https://www.britannica.com/science/Leydig-cell|تاريخ-الوصول=2022-06-14|صحيفة=Britannica|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== تطوير ==
'''الجهاز الصمّاوى الجنينى'''  واحد من أوائل الأجهزة اللى تتطور خلال التطور قبل الولادة .

=== الغدد الكظرية ===
يمكن تحديد قشرة الغدة الكظرية الجنينية خلال  4  أسابيع من الحمل . تنشأ قشرة الغدة الكظرية من زيادة سمك الأديم المتوسط الوسيط. فى الأسبوعين الخامس والسادس من الحمل، يتمايز الجنين الكلوى المتوسط لنسيج معروف باسم الحافة التناسلية. بتنتج الحافة التناسلية الخلايا المنتجة للهرمونات الستيرويدية لكل من الغدد التناسلية وقشرة الغدة الكظرية. ينشأ لب الغدة الكظرية من خلايا الأديم الظاهر . تنتقل الخلايا اللى ستصبح نسيج  كظرى خلف الصفاق للجزء العلوى من الجنين الكلوى المتوسط. فى الأسبوع السابع من الحمل، تنضم الخلايا الودية، اللى تنشأ من العرف العصبي، لخلايا الغدة الكظرية لتشكيل لب الغدة الكظرية . فى نهاية الأسبوع الثامن، تكون الغدد الكظرية قد أُحيطت بكبسولة، وشكلت عضو مميز فوق الكليتين الناميتين. عند الولادة، وزن الغدد الكظرية حوالى ثمانية لتسعة غرامات (ضعف وزن الغدد الكظرية عند البالغين) وتشكل 0.5% من إجمالى وزن الجسم. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، تتطور منطقة قشرة الغدة الكظرية عند البالغين، هيا المسؤولة عن التخليق الأساسى [[ستيرويد|للستيرويدات]] خلال الأسابيع الأولى بعد الولادة.

=== الغدة الدرقية ===
الغدة الدرقيةتتطور  من مجموعتين مختلفتين من الخلايا الجنينية. تتكون إحداهما من سماكة قاع البلعوم، اللى  النواة الأولية للخلايا الجريبية المنتجة لهرمون الثيروكسين ( &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; ). أما التانيه فتتكون من الامتدادات الذيلية للجيوب البلعومية الخيشومية الرابعة، اللى ينتج عنها الخلايا المجاورة للجريبات المُفرزة لهرمون الكالسيتونين. تظهر هاتان البنيتان بوضوح فى اليومين  الستاشر و  السبعتاشر  من الحمل. فى اليوم الرابع والعشرين بالتقريب  من الحمل، تتشكل الثقبة العمياء، هيا   رتج رقيق يشبه القارورة من النسيج الجنينى المتوسط. فى الفترة ما بين اليومين الرابع والعشرين والتانى و التلاتين بالتقريب  من الحمل، يتطور النسيج الجنينى المتوسط ل[[Bilobed structure|بنية ثنائية الفصوص]] . و  اليوم الخمسين من الحمل، يندمج النسيج الجنينى المتوسط والجانبى مع بعض . فى الأسبوع الاتناشر من الحمل، تبقا الغدة الدرقية للجنين قادرة على تخزين اليود لإنتاج هرمون إفراز الثيروتروبين (TRH) وهرمون تشجيع الغدة الدرقية (TSH ) وهرمون الغدة الدرقية الحر. و فى الأسبوع العشرين، يبقا الجنين قادر على تفعيل آليات التغذية الراجعة لإنتاج هرمونات الغدة الدرقية. خلال نمو الجنين، بيعتبر هرمون &lt;sub&gt;T4&lt;/sub&gt; الهرمون الرئيسى المُنتَج، فى الوقت نفسه لا يُكتشف هرمون ثلاثى يودوثيرونين ( &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; ) و مشتقه غير النشط، هرمون &lt;sub&gt;T3&lt;/sub&gt; العكسي، إلا فى الثلث الأخير من الحمل.

=== الغدد جارات الدرقية ===

بمجرد أن الجنين 4 أسابيع من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى النمو. يُكوّن الجنين البشرى خمس مجموعات من الجيوب البلعومية المبطنة بالأديم الباطن . الجيبان التالت والرابع مسؤولان عن التطور لالغدد جارات الدرقية السفلية والعلوية، على التوالى. يلتقى الجيب البلعومى التالت بالغدة الدرقية النامية ويهاجران لأسفل نحو القطبين السفليين لفصوص الغدة الدرقية. يلتقى الجيب البلعومى الرابع بعدين بالغدة الدرقية النامية ويهاجر لالقطبين العلويين لفصوص الغدة الدرقية. فى الأسبوع الاربعتاشر من الحمل، تبتدى الغدد جارات الدرقية فى التضخم من 0.1&amp;nbsp;يتراوح قطرها من 1 ل2 ملم بالتقريب &amp;nbsp;يبلغ طولها مليمتر عند الولادة. تبتدى الغدد جارات الدرقية النامية بالعمل بشكل فسيولوجى بدايه من الثلث التانى من الحمل.

الدراسات اللى اتعملت على الفئران أظهرت أن تعطيل جين HOX15 قد يُسبب انعدام الغدة جار الدرقية،و ده بيشير لأن ده الجين يلعب دور مهم فى نمو الغدة جار الدرقية. كما تبين أن الجينات TBX1 و CRKL و GATA3 و [[GCM2]] و SOX3 تلعب دور حاسم فى تكوين الغدة جار الدرقية. ترتبط الطفرات فى جينى TBX1 وCRKL بمتلازمة دى جورج ، فى الوقت نفسه وصلت الطفرات فى جين GATA3 ل[[DiGeorge-like syndrome|متلازمة شبيهة بمتلازمة دى جورج]] . أما التشوهات فى جين GCM2 فقد وصلت لقصور جار الدرقية . و أظهرت الدراسات اللى اتعملت على طفرات جين SOX3 أنه يلعب دور فى نمو الغدة جار الدرقية، كما تُؤدى دى الطفرات لدرجات متفاوتة من قصور الغدة النخامية.

=== البنكرياس ===

[[بنكرياس]] الجنين البشرى يبتدى التطور فى الأسبوع الرابع من الحمل. بعد 5 أسابيع، تبتدى خلايا ألفا وبيتا البنكرياسية بالظهور. وعند بلوغ الأسبوع الثامن لالعاشر من الحمل، يبتدى البنكرياس بإنتاج [[انسولين|الأنسولين]] ، والجلوكاجون ، والسوماتوستاتين ، وببتيد البنكرياس . خلال المراحل المبكرة من نمو الجنين، يفوق عدد خلايا ألفا البنكرياسية عدد خلايا بيتا . وتصل خلايا ألفا لذروتها فى نص الحمل. ومن نص الحمل وحتى الولادة، بيستمر عدد خلايا بيتا فى الزيادة لحد يوصل لنسبة تقارب 1:1 مع خلايا ألفا. تركيز [[انسولين|الأنسولين]] فى بنكرياس الجنين 3.6 بيكومول/غرام فى الأسبوع السابع لالعاشر، ويرتفع ل30 بيكومول/غرام فى الأسبوع  الستاشر لالخامس والعشرين من الحمل. وقرب الولادة، يرتفع تركيز الأنسولين ل93 بيكومول/غرام. وتنتشر خلايا الغدد الصماء فى كل اماكن الجسم فى عشرة أسابيع. فى الأسبوع الحادى و التلاتين من التطور، تمايزت جزر لانغرهانس . فى الوقت نفسه  بنكرياس الجنين فيها خلايا بيتا وظيفية بين الأسبوعين 14 و24 من الحمل، كمية الأنسولين اللى تُفرز فى مجرى الدم تكون منخفضة نسبى. فى دراسة اتعملت على ستات حوامل فى نص الحمل وقرب نهايته، لم يرتفع مستوى الأنسولين فى بلازما الأجنة استجابةً لحقن مستويات عالية من الجلوكوز. عكس ده  من الأنسولين، يكون مستوى الجلوكاجون فى بلازما الجنين مرتفع نسبى ويستمر فى الارتفاع خلال مراحل النمو. فى نص الحمل،  تركيز الجلوكاجون 6 ميكروغرام/غرام، مقارنه بـ 2 ميكروغرام/غرام عند البالغين. ومثل الأنسولين، لا يتغير مستوى الجلوكاجون فى بلازما الجنين استجابةً لحقن الجلوكوز. رغم ده ، أظهرت دراسةٌ لحقن الألانين فى الستات الحوامل زياده فى تركيز الجلوكاجون فى دم الحبل السرى ودم الأم،و ده يدل على استجابة الجنين للتعرض للأحماض الأمينية.

و علشان كده، فبينما تكون خلايا جزر لانغرهانس ألفا وبيتا فى بنكرياس الجنين قد اكتمل نموها وبقت قادرة على إنتاج الهرمونات خلال فترة نضج الجنين المتبقية، إلا أنها لسه غير ناضجة نسبى فى قدرتها على إنتاج الجلوكاجون و الأنسولين. ويُعتقد أن ده ناتج عن استقرار مستويات الجلوكوز فى مصل دم الجنين نسبى،  اللى يتحقق عبر انتقال الجلوكوز من الأم عبر المشيمة. من جهة تانيه، قد يُعزى استقرار مستويات الجلوكوز فى مصل دم الجنين لغياب الإشارات البنكرياسية اللى تُحفزها الإنكريتينات وقت الرضاعة. اضافه  لذلك، خلايا جزر لانغرهانس فى بنكرياس الجنين غير قادرة على إنتاج كمية كافية من cAMP ، كما أنها بتتحلل cAMP بسرعة ب[[فوسفودايستريزس|إنزيم فوسفودايستراز]] الضرورى لإفراز الجلوكاجون و الأنسولين. وقت نمو الجنين، يُنظَّم تخزين الجليكوجين بالجلوكوكورتيكويدات الجنينية واللاكتوجين المشيمى . و الأنسولين الجنينى مسؤول عن زيادة امتصاص الجلوكوز وتكوين الدهون خلال المراحل اللى تسبق الولادة. تحتوى خلايا الجنين على عدد اكبر من مستقبلات الأنسولين مقارنه بخلايا البالغين، ولا تنخفض دى المستقبلات فى حالات فرط الأنسولين فى الدم. فى المقابل، تنخفض مستقبلات الجلوكاجون الجنينية مقارنه بخلايا البالغين، ويضعف تأثير الجلوكاجون على مستوى السكر فى الدم. بيساهم ده التغير الفسيولوجى المؤقت فى زيادة معدل نمو الجنين خلال الثلث الأخير من الحمل. يرتبط سوء إدارة [[مرض السكر|داء السكرى]] عند الأم بكبر حجم الجنين ، وزيادة خطر الإجهاض، وعيوب نمو الجنين. كما يرتبط ارتفاع سكر الدم عند الأم بزيادة مستويات الأنسولين وتضخم خلايا بيتا عند الرضيع بعد اكتمال فترة الحمل. أطفال الأمهات المصابات بمرض السكر معرضون لخطر متزايد للإصابة بأمراض مثل: كثرة الحمر ، وتجلط الوريد الكلوى ، ونقص كالسيوم الدم ، ومتلازمة ضيق التنفس ، واليرقان ، واعتلال عضلة القلب ، و أمراض القلب الخلقية ، وضعف نمو الأعضاء.

=== الغدد التناسلية ===
الجهاز التناسلى يبتدى التطور فى الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل بهجرة الخلايا الجرثومية. وتنتج الغدد التناسلية ثنائية القدرة من تجمع المنطقة الوسطى البطنية من الحافة البولية التناسلية . عند الأسبوع الخامس، تنفصل الغدد التناسلية النامية عن النسيج الأولى للغدة الكظرية. ويبدأ تمايز الغدد التناسلية بعد 42 يوم من الإخصاب.

==== نمو الغدد التناسلية الذكرية ====

بالنسبة للذكور، الخصيتين تتشكل فى الأسبوع السادس من الحمل، وتبدأ خلايا سيرتولى بالتطور فى الأسبوع الثامن. يعمل جين SRY ، المسؤول عن تحديد الجنس، على تمايز خلايا سيرتولى . خلايا سيرتولى مصدر لهرمون مضاد مولر . بمجرد تصنيعه، يبتدى ده الهرمون بتراجع قناة مولر فى نفس الجانب،و ده يمنع نمو الأعضاء التناسلية الأنثوية الداخلية. فى الأسبوع العاشر من الحمل، تبتدى خلايا ليديج بإنتاج هرمونات الأندروجين. بيعتبر هرمون ثنائى هيدروتستوستيرون مسؤول عن نمو الأعضاء التناسلية الخارجية الذكرية. الخصيتان تنزل خلال التطور الجنينى على مرحلتين، تبتدى الأولى فى الأسبوع الثامن من الحمل و تستمر لحد نص الثلث التالت. خلال المرحلة البطنية (من الأسبوع الثامن لالخمستاشر   من الحمل)، ينقبض الرباط الموجه للخصيتين ويبدأ بالتكاثف، فى الوقت نفسه يبتدى الرباط القحفى المعلق بالتحلل. المرحلة دى تُنظَّم بإفراز عامل شبيه بالأنسولين 3 (INSL3)، و هو عامل شبيه بالريلاكسين بتنتجه الخصيتان، ومستقبله المقترن ببروتين G، LGR8. خلال المرحلة الأربية (من الأسبوع الخامس والعشرين لالخامس و التلاتين من الحمل)، تنزل الخصيتان لكيس الصفن. تُنظَّم المرحله دى بالأندروجينات، والعصب التناسلى الفخذي، والببتيد المرتبط بجين الكالسيتونين. خلال الثلثين التانى والتالت من الحمل، يكتمل نمو الخصيتين بانخفاض عدد خلايا ليديج الجنينية واستطالة ولف الحبال المنوية .

==== نمو الغدد التناسلية الأنثوية ====

بالنسبة للإناث، يبقا المبيضان مرئيين شكلى بحلول الأسبوع الثامن من الحمل. يؤدى غياب هرمون التستوستيرون لضمور قنوات وولف. تبقى قنوات مولر وتتطور لقناتى فالوب والرحم والجزء العلوى من المهبل. يتطور الجيب البولى التناسلى لالإحليل والجزء السفلى من المهبل، وتتطور الحديبة التناسلية لالبظر، وتتطور الطيات البولية التناسلية لالشفرين الصغيرين، وتتطور الانتفاخات البولية التناسلية لالشفرين الكبيرين. فى الأسبوع  الستاشر من الحمل، ينتج المبيضان مستقبلات الهرمون المنبه للجريب (FSH) والهرمون اللوتيني/هرمون موجهة الغدد التناسلية المشيمية البشرية (LH/hCG) . فى الأسبوع العشرين من الحمل، تتواجد سلائف خلايا الغلاف الخارجى ويحدث انقسام الخلايا البيضية الأولية. فى الأسبوع الخامس والعشرين من الحمل، يبقا المبيض محددًا شكلى و ممكن  تبتدى عملية تكوين الجريبات . دراسات [[تعبير چينى|التعبير الجينى]] بتبيين أن مجموعة محددة من الجينات، زى الفوليستاتين ومثبطات كيناز السيكلين المتعددة، تُشارك فى نمو المبيض. و ثبت أن مجموعة متنوعة من الجينات والبروتينات - زى WNT4 وRSPO1 وFOXL2 ومستقبلات الإستروجين المختلفة - تمنع نمو الخصيتين أو سلالة الخلايا الذكرية.

=== الغدة النخامية ===

الغدة النخامية تتكون جوه الصفيحة العصبية القدامية. يتشكل جيب راثكي، و هو تجويف من خلايا الأديم الظاهر فى البلعوم الفموى ، بين الأسبوعين الرابع والخامس من الحمل، وعند اكتمال نموه، بينتج الفص القدام للغدة النخامية. بحلول الأسبوع السابع من الحمل، يبتدى الجهاز الوعائى للفص القدام للغدة النخامية بالتطور. خلال الأسابيع الاثنى عشر الأولى من الحمل، يخضع الفص القدام للغدة النخامية لتخصص خلوى. فى الأسبوع العشرين من الحمل، يكون الجهاز البابى النخامى قد تطور. ينمو جيب راثكى باتجاه البطين التالت ويندمج مع الرتج. يؤدى ده لاختفاء التجويف، ويصبح التركيب شق راثكى. بيتكون الفص الخلفى للغدة النخامية من الرتج. قد تبقى أجزاء من نسيج الغدة النخامية فى الخط المتوسط للبلعوم الأنفى. و فى حالات نادرة، ينتج  عن ده أورام هرمونية بره موضعها الطبيعى تعمل فى البلعوم الأنفى. التطور الوظيفى للغدة النخامية القدامية يتضمن تنظيم [[سبيس-تايم|مكانى وزمانى]] لعوامل النسخ المُعبر عنها فى الخلايا الجذعية النخامية، وتدرجات ديناميكية لعوامل ذائبة محلية. يعتمد تنسيق التدرج الظهرى لتكوين الغدة النخامية على إشارات الأديم العصبى من البروتين المورفوجينى العظمى 4 (BMP4) الموجود فى قمع الغدة النخامية. ده البروتين مسؤول عن تطور الانغماد الأولى لجيب راثكى. من البروتينات الأساسية التانيه اللازمة لتكاثر خلايا الغدة النخامية: عامل نمو الخلايا الليفية 8 (FGF8)، وWnt4، وWnt5. يتأثر النمط التطورى البطنى والتعبير عن عوامل النسخ بتدرجات BMP2 وبروتين سونيك هيدجهوج (SHH). دى العوامل ضرورية لتنسيق الأنماط المبكرة لتكاثر الخلايا.

فى الأسبوع السادس من الحمل، ممكن تحديد الخلايا الكورتيكوتروفية . و  الأسبوع السابع، تبقا الغدة النخامية القدامية قادرة على إفراز هرمون ACTH. و فى ثمانية أسابيع من الحمل، تبتدى الخلايا السوماتوتروفية بالتطور مع التعبير السيتوبلازمى عن هرمون النمو البشرى. ولما الجنين 12 أسبوع من النمو، تبتدى الخلايا الثيروتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرمون TSH، فى الوقت نفسه تبتدى الخلايا الغونادوتروفية بالتعبير عن الوحدات الفرعية بيتا لهرمونى LH وFSH. وتنتج الأجنة الذكور فى الغالب خلايا غونادوتروفية معبرة عن هرمون LH، فى الوقت نفسه تنتج الأجنة الإناث تعبير متساوى عن هرمونى LH وFSH. و فى الأسبوع 24 من الحمل، تبتدى الخلايا اللبنية المعبرة عن البرولاكتين بالظهور.

== وظيفة ==

=== الهرمونات ===
[[هرمون|الهرمون]] هو أيٌّ من جزيئات الإشارة اللى بتنتجها خلايا الغدد فى الكائنات متعددة الخلايا ، اللى ينقلها [[جهاز دورى|الجهاز الدورى]] لأعضاء مستهدفة بعيدة لتنظيم [[فيسيولوجيا|وظايف الجسم]] [[سلوك|وسلوكه]] . تتنوع التركيبات الكيميائية للهرمونات، وتنقسم أساس  ل3 فئات: الإيكوزانويدات ، [[ستيرويد|والستيرويدات]] ، و مشتقات الأحماض الأمينية / [[بروتين|البروتينات]] ( الأمينات ، والببتيدات ، [[بروتين|والبروتينات]] ). تُشكل الغدد اللى تُفرز الهرمونات الجهازَ الصمّاوى. بيستخدم مصطلح &quot;الهرمون&quot; ساعات علشان يشمل المواد الكيميائية اللى بتنتجها الخلايا اللى بتأثر على الخلية نفسها (الإشارة الذاتية أو الداخلية ) أو على الخلايا المجاورة ( الإشارة المجاورة ).

الهرمونات بتستعمل للتواصل بين الأعضاء و الأنسجة علشان التنظيم [[فيسيولوجيا|الفسيولوجى]] و الأنشطة [[سلوك|السلوكية]] ، زى الهضم، [[تمثيل غذائى|والتمثيل الغذائى]] ، [[تنفس (فيسيولوجى)|والتنفس]] ، ووظايف الأنسجة ، و الإدراك الحسى ، [[نوم|والنوم]] ، و الإخراج ، و الإرضاع ، [[توتر|والتوتر]] ، والنمو والتطور ، والحركة ، [[تكاثر|والتكاثر]] ، والمزاج .&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Neave N|عنوان=Hormones and behaviour: a psychological approach|ناشر=Cambridge Univ. Press|سنة=2008|مكان=Cambridge|isbn=978-0-521-69201-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Hormones|مسار=https://www.medlineplus.gov/hormones.html|ناشر=U.S. National Library of Medicine|صحيفة=MedlinePlus}}&lt;/ref&gt; الهرمونات بتأثر على الخلايا البعيدة عن طريق الارتباط ببروتينات مستقبلة محددة فى الخلية المستهدفة،و ده يوصل لتغيير فى وظيفتها. و ينتج  عن ده استجابات خاصة بنوع الخلية، بتشمل تغيرات سريعة فى نشاط البروتينات الموجودة، أو تغيرات أبطأ فى [[تعبير چينى|التعبير الجينى]] للجينات المستهدفة. الهرمونات القائمة على الأحماض الأمينية ( الأمينات والهرمونات الببتيدية أو البروتينية ) قابلة للذوبان فى الماء، وتعمل على سطح الخلايا المستهدفة عبر مسارات نقل الإشارة ؛ أما الهرمونات الستيرويدية ، لكونها قابلة للذوبان فى الدهون، فتنتقل عبر أغشية البلازما للخلايا المستهدفة لبتأثر جوه نواتها .

=== إشارات الخلية ===
النمط النموذجى لإشارات الخلايا فى جهاز الغدد الصماء هو الإشارات الصماء، أى استخدام الجهاز الدورى للوصول لالأعضاء المستهدفة البعيدة. بس، توجد أنماط تانيه، زى الإشارات المجاورة، و الإشارات الذاتية، و الإشارات العصبية الصماء . أما الإشارات العصبية الصماء البحتة بين [[خليه عصبيه|الخلايا العصبية]] ، فهى تنتمى كلى ل[[جهاز عصبى|الجهاز العصبى]] .

==== ذاتية الإفراز ====
الإشارات الذاتية هيا شكل من أشكال الإشارات اللى تقوم فيها الخلية بإفراز هرمون أو رسول كيميائى (يسمى العامل الذاتى) يرتبط بمستقبلات ذاتية على نفس الخلية،و ده يوصل لتغييرات فى الخلايا.

==== نظير الإفراز ====

بعض دكاترة الغدد الصمّا و الأطباء بيضيفوا نظام الإفرازات المجاورة كجزء من جهاز الغدد الصمّا، بس مافيش اتفاق كامل على كده. الإفرازات المجاورة بتشتغل بشكل أبطأ، و بتأثر على خلايا موجودة فى نفس النسيج أو نفس العضو. ومن أمثلتها هرمون السوماتوستاتين اللى بتفرزه بعض خلايا البنكرياس و بيأثر على خلايا تانية فى البنكرياس.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot; /&gt;

==== مجاور ====

الإشارات المجاورة هيا نوع من أنواع التواصل بين الخلايا، وتنتقل عبر مكونات قليلة السكريات أو الدهون أو البروتينات الموجودة فى غشاء الخلية، و بتأثر إما على الخلية المُصدرة أو على الخلايا المجاورة ليها مباشرة.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10072/|عنوان=Developmental Biology|vauthors=Gilbert F|تاريخ=2000|ناشر=Sinauer Associates|طبعة=6th|مكان=Sunderland, MA|لغة=en|الفصل=Juxtacrine Signaling|isbn=0-87893-243-7}}&lt;/ref&gt; ده بيحصل بين الخلايا المتجاورة اللى فيها بقع واسعة من غشاء البلازما المتقابلة والمتصلة بقنوات عبر الغشاء معروفه باسم الكونكسونات . و فى العاده  تكون الفجوة بين الخلايا ما بين 2 و 4 بس.&amp;nbsp;نانومتر.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFVander2008&quot;&gt;Vander A (2008). [[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|''Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function'']]. Boston: McGraw-Hill Higher Education. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:isbn_9780071283663/page/332|332–333]]. [[رقم دولى معيارى للكتاب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-07-304962-5|978-0-07-304962-5]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== الأهمية الاكلينيكيه ==

=== مرض ===

[[مرض الغدد الصماء|أمراض الغدد الصماء]] شائعة، &lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kasper|الأول=Dennis L|مسار=https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp|عنوان=Harrison's Principles of Internal Medicine|ناشر=[[McGraw Hill]]|سنة=2005|صفحات=[https://archive.org/details/harrisonsprincip00kasp/page/n2102 2074]|url-access=limited|name-list-style=vanc|مؤلف2=Harrison|الأول2=Tinsley Randolph|isbn=978-0-07-139140-5}}&lt;/ref&gt; وتشمل حالات زى [[مرض السكر|داء السكرى]] ، و أمراض الغدة الدرقية ، [[تخن|والسمنة]] . وتتميز أمراض الغدد الصماء باضطراب إفراز الهرمونات ( ورم غدى نخامى منتج)، أو استجابة غير مناسبة للإشارات ( قصور الغدة الدرقية )، أو غياب الغدة ( مرض السكر من النوع الاولانى ، وانخفاض تكوين خلايا الدم الحمرا فى الفشل الكلوى المزمن )، أو تضخم بنيوى فى موقع حيوى كالغدة الدرقية ( تضخم الغدة الدرقية العقدى السام ). و بيحصل قصور فى وظيفة الغدد الصماء نتيجة فقدان الاحتياطي، أو نقص الإفراز، أو غياب التكوين ، أو الضمور، أو التدمير النشط. فى الوقت نفسه قد بيحصل فرط النشاط نتيجة فرط الإفراز، أو فقدان الكبح، أو التغيرات التضخمية أو الورمية ، أو فرط التحفيز. [[مرض الغدد الصماء|اضطرابات الغدد الصماء]] بتتصنف لأولية وثانوية وتالتية. يُثبّط مرض الغدد الصماء الأولى عمل الغدد التبع ها. ويشير مرض الغدد الصماء الثانوى لوجود مشكلة فى الغدة النخامية. أما مرض الغدد الصماء التالتى فيرتبط بخلل فى وظيفة منطقة ما تحت المهاد والهرمونات المُفرزة لها.&lt;ref&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Macksey|الأول=Lynn Fitzgerald|عنوان=Surgical procedures and anesthetic implications: a handbook for nurse anesthesia practice|تاريخ=2012|ناشر=Jones &amp; Bartlett Learning|مكان=Sudbury, MA|صفحات=479|أكلس=632070527|name-list-style=vanc|isbn=978-0-7637-8057-9}}&lt;/ref&gt;

بما أن الغدة الدرقية والهرمونات تلعب دور فى تشجيع تكاثر الأنسجة البعيدة، فقد ثبت، زى ، أن مستقبلات الإستروجين متورطة فى بعض أنواع [[سرطان الثدى]] . و تبين أن الإشارات الهرمونية، و الإشارات المجاورة، و الإشارات الذاتية، جميعها تلعب دور فى التكاثر، هيا  واحده من الخطوات الأساسية لتكوّن الأورام .&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=TGF-beta signaling in fibroblasts modulates the oncogenic potential of adjacent epithelia|صحيفة=Science|vauthors=Bhowmick NA, Chytil A, Plieth D, Gorska AE, Dumont N, Shappell S, Washington MK, Neilson EG, Moses HL|تاريخ=February 2004|المجلد=303|العدد=5659|صفحات=848–51|بيب_كود=2004Sci...303..848B|s2cid=1703215|pmid=14764882|دوي=10.1126/science.1090922}}&lt;/ref&gt;

الأمراض الشائعة التانيه الناتجة عن خلل فى الغدد الصماء بتشمل مرض أديسون ، ومرض كوشينغ ، ومرض غريفز . مرض كوشينغ ومرض أديسون من الأمراض اللى تُصيب الغدة الكظرية نتيجة خلل فى وظايفها. ممكن يكون  ده الخلل ناتج  عن عوامل أولية أو ثانوية، و يوصل لفرط الكورتيزول أو نقصه . يتميز مرض كوشينغ بفرط إفراز الهرمون الموجه لقشرة الكظر (ACTH) بسبب ورم غدى فى الغدة النخامية،و ده يُسبب فى النهاية فرط الكورتيزول الداخلى عن طريق تشجيع الغدد الكظرية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cushing's disease: a multidisciplinary overview of the clinical features, diagnosis, and treatment|صحيفة=Journal of Medicine and Life|vauthors=Buliman A, Tataranu LG, Paun DL, Mirica A, Dumitrache C|سنة=2016|المجلد=9|العدد=1|صفحات=12–18|ببمد_سنترال=5152600|pmid=27974908}}&lt;/ref&gt; بتشمل بعض العلامات الاكلينيكيه لمرض كوشينغ السمنة، ووجه القمر، والشعرانية.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; أما مرض أديسون فهو مرض غدد صماء ينتج عن نقص الكورتيزول بسبب قصور الغدة الكظرية. قصور الغدة الكظرية مهم بالغة لأنه يرتبط بانخفاض القدرة على الحفاظ على ضغط الدم ومستوى السكر فى الدم، و هو خلل ممكن يكون  مميتاً.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Management of hypertension and heart failure in patients with Addison's disease|صحيفة=Clinical Endocrinology|vauthors=Inder WJ, Meyer C, Hunt PJ|تاريخ=June 2015|المجلد=82|العدد=6|صفحات=789–92|s2cid=13552007|pmid=25138826|دوي=10.1111/cen.12592}}&lt;/ref&gt; مرض غريفز يُسبب فرط نشاط الغدة الدرقية اللى بتنتج هرمونى T3 و T4.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/345 345–347]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt; تتراوح أعراض مرض غريفز بين التعرق المفرط، و الإرهاق ، وعدم تحمل الحرارة، [[ارتفاع ضغط الدم|وارتفاع ضغط الدم]] ، وصول لتورم العينين اللى يُسبب احمرار وانتفاخ ، و فى حالات نادرة ضعف أو ازدواجية فى الرؤية.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vander|الأول=Arthur|مسار=https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332|عنوان=Vander's Human Physiology: the mechanisms of body function|ناشر=McGraw-Hill Higher Education|سنة=2008|مكان=Boston|صفحات=[https://archive.org/details/isbn_9780071283663/page/332 332–333]|name-list-style=vanc|isbn=978-0-07-304962-5}}&lt;/ref&gt;

== معدلات دالى ==
[[ملف:Endocrine_disorders_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|left|تصغير|450x450بك|سنين  العمر المصححة حسب الإعاقة لاضطرابات الغدد الصماء لكل 100000  انسان   سنة  2002.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002|مسار=https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|صحيفة=World Health Organization|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101161615/https://www.who.int/entity/healthinfo/statistics/bodgbddeathdalyestimates.xls|تاريخ-الأرشيف=2020-01-01|صيغة=xls}}&lt;/ref&gt;]]
 
مقياس سنين العمر المصححة باحتساب الإعاقة (DALY) مقياس  يعكس العبء الإجمالى للمرض. و هو يجمع بين سنين العمر المفقودة (بسبب الوفاة المبكرة) وسنين  العمر اللى تُعاش مع الإعاقة (معدلة حسب  لشدة الإعاقة). كلما انخفضت معدلات DALY، انخفض عبء اضطرابات الغدد الصماء فى بلد ما.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Age-standardized DALYs (per 100,000 population)|مسار=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/157|تاريخ-الوصول=2025-03-08|صحيفة=World Health Organization (WHO)|تاريخ=1900-01-01}}&lt;/ref&gt;

الخريطة بتبيين أن أجزاء كبيرة من آسيا عندها معدلات DALY منخفضة (أصفر باهت)،و ده يشير لأن اضطرابات الغدد الصماء ليها تأثير منخفض نسبى على الصحة العامة،   بعض البلاد فى امريكا الجنوبية وافريقيا (على وجه التحديد سورينام والصومال) عندها معدلات DALY أعلى (برتقالى داكن لأحمر)،و ده يشير لعبء مرضى اكبر من اضطرابات الغدد الصماء.

== حيوانات تانيه ==
لوحظ وجود نظام عصبى غدى فى كل [[حيوان|الحيوانات]] اللى تمتلك جهاز عصبى، كمان كل [[فقاريات|الفقاريات]] عندها محور الغدة النخامية-الوطائية.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The neuroendocrine system of invertebrates: a developmental and evolutionary perspective|صحيفة=The Journal of Endocrinology|vauthors=Hartenstein V|تاريخ=September 2006|المجلد=190|العدد=3|صفحات=555–70|pmid=17003257|دوي=10.1677/joe.1.06964|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات غدة درقية، هيا ضرورية كمان فى [[برمائيات|البرمائيات]] لتحول اليرقات لشكل بالغ.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of Thyroid Function and Its Control in Lower Vertebrates|صحيفة=American Zoologist|مؤلف=Dickhoff|الأول=Walton W.|name-list-style=vanc|سنة=1983|المجلد=23|العدد=3|صفحات=697–707|مؤلف2=Darling|جايستور=3882951|الأول2=Douglas S.|دوي=10.1093/icb/23.3.697|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Role of Thyroid Hormone in Amphibian Development|صحيفة=Integrative and Comparative Biology|مؤلف=Galton|الأول=Valerie Anne|name-list-style=vanc|تاريخ=January 1, 1988|المجلد=28|العدد=2|صفحات=309–18|جايستور=3883279|دوي=10.1093/icb/28.2.309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات نسيج  غدى كظرى، وتتميز الثدييات بتنظيمه فى طبقات.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adrenocortical control of epinephrine synthesis|صحيفة=Pharmacological Reviews|vauthors=Pohorecky LA, Wurtman RJ|تاريخ=March 1971|المجلد=23|العدد=1|صفحات=1–35|pmid=4941407|دوي=10.1016/S0031-6997(25)06886-3}}&lt;/ref&gt; تمتلك كل الفقاريات شكل من أشكال محور الرينين-أنجيوتنسين، وتمتلك كل [[رباعيات الاطراف|رباعيات الأطراف]] الألدوستيرون كهرمون قشرى معدنى أساسى.&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The renin-angiotensin system in nonmammalian vertebrates|صحيفة=Endocrine Reviews|vauthors=Wilson JX|سنة=1984|المجلد=5|العدد=1|صفحات=45–61|pmid=6368215|دوي=10.1210/edrv-5-1-45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Aldosterone and the conquest of land|صحيفة=Journal of Endocrinological Investigation|vauthors=Colombo L, Dalla Valle L, Fiore C, Armanini D, Belvedere P|تاريخ=April 2006|المجلد=29|العدد=4|صفحات=373–9|s2cid=25316873|pmid=16699307|دوي=10.1007/bf03344112}}&lt;/ref&gt;

== صور إضافية ==
&lt;gallery&gt;
ملف:Blausen_0345_EndocrineSystem_Female2.png|بديل=Female endocrine system| الجهاز الصمّاوى الأنثوي
ملف:Blausen_0346_EndocrineSystem_Male2.png|بديل=Male endocrine system| الجهاز الصمّاوى الذكري
&lt;/gallery&gt;

== شوف كمان ==

== مراجع ==
{{مصادر|30em}}

== لينكات برانيه ==
{{ويكيبوكس|Human Physiology|The endocrine system}}{{ويكيبوكس|Anatomy and Physiology of Animals|Endocrine System}}{{روابط شخص}}

* {{كومونز-مضمن}}
{{endocrine system}}{{Human systems and organs}}{{Hormones}}{{ظبط استنادى}}

[[تصنيف:جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>dsknrmlafhengn20fp0i2sfj8vc50aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تصنيف:جهاز الغدد الصماء</title>
    <ns>14</ns>
    <id>2306301</id>
    <revision>
      <id>13024522</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/953110076|Category:Endocrine system]]&quot;</comment>
      <origin>13024522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="b0x2yvkayv1bagtm8dgn9s44oe5y49j" xml:space="preserve">{{Main}}


'''الجهاز الصمّاوي''' نظامًا تحكّميًا [[غده صماء|للغدد الصمّاوية]] عديمة القنوات، التي تفرز [[هرمون|رسائل كيميائية]] تُسمى [[هرمون|الهرمونات]] ، والتي تنتشر في الجسم عبر مجرى الدم لتؤثر على الأعضاء البعيدة. ولا يشمل هذا الجهاز الغدد الخارجية الإفراز ، مثل الغدد اللعابية والغدد العرقية والغدد الموجودة في [[قناة هضم|الجهاز الهضمي]] .
[[تصنيف:نظام حيوى]]
[[تصنيف:غدد]]</text>
      <sha1>b0x2yvkayv1bagtm8dgn9s44oe5y49j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024525</id>
      <parentid>13024522</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: التي  ←  اللى ،  والتي  ←  اللى ، هذا ← ده، يًا  ← ى ، مًا  ← م ، ي]] ← ى]]،  مثل  ←  زى ، رسائل ← رسايل، تُسمى ← بتتسمما، ي''' ← ى'''، ي  ← ى  (2)،  تنتشر  ←  بتنتشر ، تؤثر ← بتأثر</comment>
      <origin>13024525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="652" sha1="linqi5l3b7wfw0im5rkdth639aw5lgz" xml:space="preserve">{{Main}}

'''الجهاز الصمّاوى''' نظام تحكّمى [[غده صماء|للغدد الصمّاوية]] عديمة القنوات، اللى تفرز [[هرمون|رسايل كيميائية]] بتتسمما [[هرمون|الهرمونات]] ، اللى بتنتشر فى الجسم عبر مجرى الدم لبتأثر على الأعضاء البعيدة. ولا يشمل ده الجهاز الغدد الخارجية الإفراز ، زى الغدد اللعابية والغدد العرقية والغدد الموجودة فى [[قناة هضم|الجهاز الهضمى]] .

[[تصنيف:نظام حيوى]]
[[تصنيف:غدد]]</text>
      <sha1>linqi5l3b7wfw0im5rkdth639aw5lgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endocrine system</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306302</id>
    <redirect title="جهاز الغدد الصماء" />
    <revision>
      <id>13024539</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>#تحويل</comment>
      <origin>13024539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="7jpjsc6qzwxurf7ny0wlfrsik9l7n90" xml:space="preserve">#تحويل [[جهاز الغدد الصماء]]</text>
      <sha1>7jpjsc6qzwxurf7ny0wlfrsik9l7n90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Hormones</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2306303</id>
    <revision>
      <id>13024548</id>
      <timestamp>2026-03-17T23:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;AlyInWikiWonderland</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>Tweaks.</comment>
      <origin>13024548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="jlqyxuchbdlf2rl77shdvo8vn3kxguu" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Hormones
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | bodyclass = hlist
 
 | title = [[Hormone]]s
 | group1 = [[Endocrine gland|Endocrine&lt;br/&gt;glands]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Hypothalamic–pituitary hormone|Hypothalamic–&lt;br/&gt;pituitary]]
   | list1 = {{Navbox|subgroup

     | group1 = [[Hypothalamus]]
     | list1 =
* [[Gonadotropin-releasing hormone|GnRH]]
* [[Thyrotropin-releasing hormone|TRH]]
* [[Dopamine]]
* [[Corticotropin-releasing hormone|CRH]]
* [[Growth hormone–releasing hormone|GHRH]]
* [[Somatostatin|Somatostatin (GHIH)]]
* [[Melanin concentrating hormone|MCH]]

     | group2 = [[Posterior pituitary]]
     | list2 =
* [[Oxytocin]]
* [[Vasopressin]]

     | group3 = [[Anterior pituitary]]
     | list3 =
* [[Follicle-stimulating hormone|FSH]]
* [[Luteinizing hormone|LH]]
* [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]]
* [[Prolactin]]
* [[Proopiomelanocortin|POMC]]
** [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
** [[Adrenocorticotropic hormone|ACTH]]
** [[Melanocyte-stimulating hormone|MSH]]
** [[Endorphins]]
** [[Lipotropin]]
* [[Growth hormone|GH]]

   }}

   | group4 = [[Hypothalamic–pituitary–adrenal axis|Adrenal axis]]
   | list4 = 
* [[Adrenal gland#Adrenal cortex|Adrenal cortex]]
** [[Aldosterone]]
** [[Cortisol]]
** [[Cortisone]]
** [[Dehydroepiandrosterone|DHEA]]
** [[Dehydroepiandrosterone sulfate|DHEA-S]]
** [[Androstenedione]]
*[[Adrenal gland#Adrenal medulla|Adrenal medulla]]
** [[Adrenaline]]
** [[Norepinephrine]]

   | group5 = [[Thyroid]]
   | list5 = 
* [[Thyroid hormones]]
** [[Triiodothyronine|T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
** [[Thyroxine|T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
* [[Calcitonin]]
* [[Hypothalamic–pituitary–thyroid axis|Thyroid axis]]

   | group6 = [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
   | list6 = 
* [[Parathyroid hormone|PTH]]

   | group7 = [[Hypothalamic–pituitary–gonadal axis|Gonadal axis]]
   | list7 = {{Navbox|subgroup

     | group1 = [[Testicle|Testis]]
     | list1 =
* [[Testosterone]]
* [[Anti-Müllerian hormone|AMH]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]

     | group2 = [[Ovary]]
	 | list2 =
* [[Estradiol]]
* [[Progesterone]]
* [[Activin and inhibin|Activin]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]
* [[Relaxin]]
* [[Gonadotropin surge-attenuating factor|GnSAF]]

     | group3 = [[Placenta]]
	 | list3 =
* [[Human chorionic gonadotropin|hCG]]
* [[Human placental lactogen|HPL]]
* [[Estrogen]]
* [[Progesterone]]

   }}

   | group8 = [[Pancreas]]
   | list8 = 
* [[Glucagon]]
* [[Insulin]]
* [[Amylin]]
* [[Somatostatin]]
* [[Pancreatic polypeptide]]

   | group9 = [[Pineal gland]]
   | list9 = 
* [[Melatonin]]
* [[Dimethyltryptamine]]
* [[5-MeO-DMT]]
 }}

 | group8 = Other
 | list8 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Thymus]]
   | list1 =
* [[Thymosin]]s
** [[Thymosin α1]]
** [[Beta thymosin]]s
* [[Thymopoietin]]
* [[Thymulin]]

   | group2 = [[Digestion|Digestive system]]
   | list2 = {{Navbox|subgroup
   
     | group1 = [[Stomach]]
	 | list1 =
* [[Gastrin]]
* [[Ghrelin]]

     | group2 = [[Duodenum]]
	 | list2 =
* [[Cholecystokinin|CCK]]
* [[Gastric inhibitory polypeptide|GIP]]
* [[Secretin]]
* [[Motilin]]
* [[vasoactive intestinal peptide|VIP]]

     | group3 = [[Ileum]]
	 | list3 =
* [[Enteroglucagon]]
* [[Peptide YY]]
* [[Glucagon-like_peptide-1|GLP-1]]

     | group4 = [[Liver]]/other
     | list4 =
* [[Insulin-like growth factor]]
** [[Insulin-like growth factor 1|IGF-1]]
** [[Insulin-like growth factor 2|IGF-2]]

   }}

   | group3 = [[Adipose tissue]]
   | list3 =
* [[Leptin]]
* [[Adiponectin]]
* [[Resistin]]

   | group4 = [[Human skeleton|Skeleton]]
   | list4 =
* [[Osteocalcin]]

   | group5 = [[Kidney]]
   | list5 =
* [[Renin]]
* [[Erythropoietin|EPO]]
* [[Calcitriol]]
* [[Prostaglandin]]

   | group6 = [[Heart]]
   | list6 =
* [[Natriuretic peptide]]
** [[Atrial natriuretic peptide|ANP]]
** [[Brain natriuretic peptide 32|BNP]]

 }}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option|default=collapsed}}
[[Category:Hormone templates| ]]
[[Category:Intercellular signaling peptides and proteins templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlqyxuchbdlf2rl77shdvo8vn3kxguu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024549</id>
      <parentid>13024548</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 تعديل من [[:en:Template:Hormones]]</comment>
      <origin>13024548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="jlqyxuchbdlf2rl77shdvo8vn3kxguu" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Hormones
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | bodyclass = hlist
 
 | title = [[Hormone]]s
 | group1 = [[Endocrine gland|Endocrine&lt;br/&gt;glands]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Hypothalamic–pituitary hormone|Hypothalamic–&lt;br/&gt;pituitary]]
   | list1 = {{Navbox|subgroup

     | group1 = [[Hypothalamus]]
     | list1 =
* [[Gonadotropin-releasing hormone|GnRH]]
* [[Thyrotropin-releasing hormone|TRH]]
* [[Dopamine]]
* [[Corticotropin-releasing hormone|CRH]]
* [[Growth hormone–releasing hormone|GHRH]]
* [[Somatostatin|Somatostatin (GHIH)]]
* [[Melanin concentrating hormone|MCH]]

     | group2 = [[Posterior pituitary]]
     | list2 =
* [[Oxytocin]]
* [[Vasopressin]]

     | group3 = [[Anterior pituitary]]
     | list3 =
* [[Follicle-stimulating hormone|FSH]]
* [[Luteinizing hormone|LH]]
* [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]]
* [[Prolactin]]
* [[Proopiomelanocortin|POMC]]
** [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
** [[Adrenocorticotropic hormone|ACTH]]
** [[Melanocyte-stimulating hormone|MSH]]
** [[Endorphins]]
** [[Lipotropin]]
* [[Growth hormone|GH]]

   }}

   | group4 = [[Hypothalamic–pituitary–adrenal axis|Adrenal axis]]
   | list4 = 
* [[Adrenal gland#Adrenal cortex|Adrenal cortex]]
** [[Aldosterone]]
** [[Cortisol]]
** [[Cortisone]]
** [[Dehydroepiandrosterone|DHEA]]
** [[Dehydroepiandrosterone sulfate|DHEA-S]]
** [[Androstenedione]]
*[[Adrenal gland#Adrenal medulla|Adrenal medulla]]
** [[Adrenaline]]
** [[Norepinephrine]]

   | group5 = [[Thyroid]]
   | list5 = 
* [[Thyroid hormones]]
** [[Triiodothyronine|T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
** [[Thyroxine|T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
* [[Calcitonin]]
* [[Hypothalamic–pituitary–thyroid axis|Thyroid axis]]

   | group6 = [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
   | list6 = 
* [[Parathyroid hormone|PTH]]

   | group7 = [[Hypothalamic–pituitary–gonadal axis|Gonadal axis]]
   | list7 = {{Navbox|subgroup

     | group1 = [[Testicle|Testis]]
     | list1 =
* [[Testosterone]]
* [[Anti-Müllerian hormone|AMH]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]

     | group2 = [[Ovary]]
	 | list2 =
* [[Estradiol]]
* [[Progesterone]]
* [[Activin and inhibin|Activin]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]
* [[Relaxin]]
* [[Gonadotropin surge-attenuating factor|GnSAF]]

     | group3 = [[Placenta]]
	 | list3 =
* [[Human chorionic gonadotropin|hCG]]
* [[Human placental lactogen|HPL]]
* [[Estrogen]]
* [[Progesterone]]

   }}

   | group8 = [[Pancreas]]
   | list8 = 
* [[Glucagon]]
* [[Insulin]]
* [[Amylin]]
* [[Somatostatin]]
* [[Pancreatic polypeptide]]

   | group9 = [[Pineal gland]]
   | list9 = 
* [[Melatonin]]
* [[Dimethyltryptamine]]
* [[5-MeO-DMT]]
 }}

 | group8 = Other
 | list8 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Thymus]]
   | list1 =
* [[Thymosin]]s
** [[Thymosin α1]]
** [[Beta thymosin]]s
* [[Thymopoietin]]
* [[Thymulin]]

   | group2 = [[Digestion|Digestive system]]
   | list2 = {{Navbox|subgroup
   
     | group1 = [[Stomach]]
	 | list1 =
* [[Gastrin]]
* [[Ghrelin]]

     | group2 = [[Duodenum]]
	 | list2 =
* [[Cholecystokinin|CCK]]
* [[Gastric inhibitory polypeptide|GIP]]
* [[Secretin]]
* [[Motilin]]
* [[vasoactive intestinal peptide|VIP]]

     | group3 = [[Ileum]]
	 | list3 =
* [[Enteroglucagon]]
* [[Peptide YY]]
* [[Glucagon-like_peptide-1|GLP-1]]

     | group4 = [[Liver]]/other
     | list4 =
* [[Insulin-like growth factor]]
** [[Insulin-like growth factor 1|IGF-1]]
** [[Insulin-like growth factor 2|IGF-2]]

   }}

   | group3 = [[Adipose tissue]]
   | list3 =
* [[Leptin]]
* [[Adiponectin]]
* [[Resistin]]

   | group4 = [[Human skeleton|Skeleton]]
   | list4 =
* [[Osteocalcin]]

   | group5 = [[Kidney]]
   | list5 =
* [[Renin]]
* [[Erythropoietin|EPO]]
* [[Calcitriol]]
* [[Prostaglandin]]

   | group6 = [[Heart]]
   | list6 =
* [[Natriuretic peptide]]
** [[Atrial natriuretic peptide|ANP]]
** [[Brain natriuretic peptide 32|BNP]]

 }}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option|default=collapsed}}
[[Category:Hormone templates| ]]
[[Category:Intercellular signaling peptides and proteins templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlqyxuchbdlf2rl77shdvo8vn3kxguu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024560</id>
      <parentid>13024549</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ←   (15)،  ]] ← ]]،  }} ← }} (5)، ]]s ← ]] (3)، [[Hormone]] ← [[هرمون]]</comment>
      <origin>13024560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4008" sha1="nd1l95s2k1tf32wa8uqs3jtcvfbcmke" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Hormones
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | bodyclass = hlist
 
 | title = [[هرمون]]
 | group1 = [[Endocrine gland|Endocrine&lt;br/&gt;glands]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Hypothalamic–pituitary hormone|Hypothalamic–&lt;br/&gt;pituitary]]
   | list1 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Hypothalamus]]
 | list1 =
* [[Gonadotropin-releasing hormone|GnRH]]
* [[Thyrotropin-releasing hormone|TRH]]
* [[Dopamine]]
* [[Corticotropin-releasing hormone|CRH]]
* [[Growth hormone–releasing hormone|GHRH]]
* [[Somatostatin|Somatostatin (GHIH)]]
* [[Melanin concentrating hormone|MCH]]

 | group2 = [[Posterior pituitary]]
 | list2 =
* [[Oxytocin]]
* [[Vasopressin]]

 | group3 = [[Anterior pituitary]]
 | list3 =
* [[Follicle-stimulating hormone|FSH]]
* [[Luteinizing hormone|LH]]
* [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]]
* [[Prolactin]]
* [[Proopiomelanocortin|POMC]]
** [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
** [[Adrenocorticotropic hormone|ACTH]]
** [[Melanocyte-stimulating hormone|MSH]]
** [[Endorphins]]
** [[Lipotropin]]
* [[Growth hormone|GH]]

  }}

   | group4 = [[Hypothalamic–pituitary–adrenal axis|Adrenal axis]]
   | list4 = 
* [[Adrenal gland#Adrenal cortex|Adrenal cortex]]
** [[Aldosterone]]
** [[Cortisol]]
** [[Cortisone]]
** [[Dehydroepiandrosterone|DHEA]]
** [[Dehydroepiandrosterone sulfate|DHEA-S]]
** [[Androstenedione]]
*[[Adrenal gland#Adrenal medulla|Adrenal medulla]]
** [[Adrenaline]]
** [[Norepinephrine]]

   | group5 = [[Thyroid]]
   | list5 = 
* [[Thyroid hormones]]
** [[Triiodothyronine|T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
** [[Thyroxine|T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
* [[Calcitonin]]
* [[Hypothalamic–pituitary–thyroid axis|Thyroid axis]]

   | group6 = [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
   | list6 = 
* [[Parathyroid hormone|PTH]]

   | group7 = [[Hypothalamic–pituitary–gonadal axis|Gonadal axis]]
   | list7 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Testicle|Testis]]
 | list1 =
* [[Testosterone]]
* [[Anti-Müllerian hormone|AMH]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]

 | group2 = [[Ovary]]
	 | list2 =
* [[Estradiol]]
* [[Progesterone]]
* [[Activin and inhibin|Activin]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]
* [[Relaxin]]
* [[Gonadotropin surge-attenuating factor|GnSAF]]

 | group3 = [[Placenta]]
	 | list3 =
* [[Human chorionic gonadotropin|hCG]]
* [[Human placental lactogen|HPL]]
* [[Estrogen]]
* [[Progesterone]]

  }}

   | group8 = [[Pancreas]]
   | list8 = 
* [[Glucagon]]
* [[Insulin]]
* [[Amylin]]
* [[Somatostatin]]
* [[Pancreatic polypeptide]]

   | group9 = [[Pineal gland]]
   | list9 = 
* [[Melatonin]]
* [[Dimethyltryptamine]]
* [[5-MeO-DMT]]
}}

 | group8 = Other
 | list8 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Thymus]]
   | list1 =
* [[Thymosin]]
** [[Thymosin α1]]
** [[Beta thymosin]]
* [[Thymopoietin]]
* [[Thymulin]]

   | group2 = [[Digestion|Digestive system]]
   | list2 = {{Navbox|subgroup
   
 | group1 = [[Stomach]]
	 | list1 =
* [[Gastrin]]
* [[Ghrelin]]

 | group2 = [[Duodenum]]
	 | list2 =
* [[Cholecystokinin|CCK]]
* [[Gastric inhibitory polypeptide|GIP]]
* [[Secretin]]
* [[Motilin]]
* [[vasoactive intestinal peptide|VIP]]

 | group3 = [[Ileum]]
	 | list3 =
* [[Enteroglucagon]]
* [[Peptide YY]]
* [[Glucagon-like_peptide-1|GLP-1]]

 | group4 = [[Liver]]/other
 | list4 =
* [[Insulin-like growth factor]]
** [[Insulin-like growth factor 1|IGF-1]]
** [[Insulin-like growth factor 2|IGF-2]]

  }}

   | group3 = [[Adipose tissue]]
   | list3 =
* [[Leptin]]
* [[Adiponectin]]
* [[Resistin]]

   | group4 = [[Human skeleton|Skeleton]]
   | list4 =
* [[Osteocalcin]]

   | group5 = [[Kidney]]
   | list5 =
* [[Renin]]
* [[Erythropoietin|EPO]]
* [[Calcitriol]]
* [[Prostaglandin]]

   | group6 = [[Heart]]
   | list6 =
* [[Natriuretic peptide]]
** [[Atrial natriuretic peptide|ANP]]
** [[Brain natriuretic peptide 32|BNP]]

}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option|default=collapsed}}
[[Category:Hormone templates|Hormone templates]]
[[Category:Intercellular signaling peptides and proteins templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nd1l95s2k1tf32wa8uqs3jtcvfbcmke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024569</id>
      <parentid>13024560</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (3)</comment>
      <origin>13024569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="d9i4vblsll8rpn6rn3z99i15auogkya" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Hormones
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | bodyclass = hlist
 
 | title = [[هرمون]]
 | group1 = [[Endocrine gland|Endocrine&lt;br/&gt;glands]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Hypothalamic–pituitary hormone|Hypothalamic–&lt;br/&gt;pituitary]]
   | list1 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Hypothalamus]]
 | list1 =
* [[Gonadotropin-releasing hormone|GnRH]]
* [[Thyrotropin-releasing hormone|TRH]]
* [[Dopamine]]
* [[Corticotropin-releasing hormone|CRH]]
* [[Growth hormone–releasing hormone|GHRH]]
* [[Somatostatin|Somatostatin (GHIH)]]
* [[Melanin concentrating hormone|MCH]]

 | group2 = [[Posterior pituitary]]
 | list2 =
* [[Oxytocin]]
* [[Vasopressin]]

 | group3 = [[Anterior pituitary]]
 | list3 =
* [[Follicle-stimulating hormone|FSH]]
* [[Luteinizing hormone|LH]]
* [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]]
* [[Prolactin]]
* [[Proopiomelanocortin|POMC]]
** [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
** [[Adrenocorticotropic hormone|ACTH]]
** [[Melanocyte-stimulating hormone|MSH]]
** [[Endorphins]]
** [[Lipotropin]]
* [[Growth hormone|GH]]

 }}

   | group4 = [[Hypothalamic–pituitary–adrenal axis|Adrenal axis]]
   | list4 = 
* [[Adrenal gland#Adrenal cortex|Adrenal cortex]]
** [[Aldosterone]]
** [[Cortisol]]
** [[Cortisone]]
** [[Dehydroepiandrosterone|DHEA]]
** [[Dehydroepiandrosterone sulfate|DHEA-S]]
** [[Androstenedione]]
*[[Adrenal gland#Adrenal medulla|Adrenal medulla]]
** [[Adrenaline]]
** [[Norepinephrine]]

   | group5 = [[Thyroid]]
   | list5 = 
* [[Thyroid hormones]]
** [[Triiodothyronine|T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
** [[Thyroxine|T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
* [[Calcitonin]]
* [[Hypothalamic–pituitary–thyroid axis|Thyroid axis]]

   | group6 = [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
   | list6 = 
* [[Parathyroid hormone|PTH]]

   | group7 = [[Hypothalamic–pituitary–gonadal axis|Gonadal axis]]
   | list7 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Testicle|Testis]]
 | list1 =
* [[Testosterone]]
* [[Anti-Müllerian hormone|AMH]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]

 | group2 = [[Ovary]]
	 | list2 =
* [[Estradiol]]
* [[Progesterone]]
* [[Activin and inhibin|Activin]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]
* [[Relaxin]]
* [[Gonadotropin surge-attenuating factor|GnSAF]]

 | group3 = [[Placenta]]
	 | list3 =
* [[Human chorionic gonadotropin|hCG]]
* [[Human placental lactogen|HPL]]
* [[Estrogen]]
* [[Progesterone]]

 }}

   | group8 = [[Pancreas]]
   | list8 = 
* [[Glucagon]]
* [[Insulin]]
* [[Amylin]]
* [[Somatostatin]]
* [[Pancreatic polypeptide]]

   | group9 = [[Pineal gland]]
   | list9 = 
* [[Melatonin]]
* [[Dimethyltryptamine]]
* [[5-MeO-DMT]]
}}

 | group8 = Other
 | list8 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Thymus]]
   | list1 =
* [[Thymosin]]
** [[Thymosin α1]]
** [[Beta thymosin]]
* [[Thymopoietin]]
* [[Thymulin]]

   | group2 = [[Digestion|Digestive system]]
   | list2 = {{Navbox|subgroup
   
 | group1 = [[Stomach]]
	 | list1 =
* [[Gastrin]]
* [[Ghrelin]]

 | group2 = [[Duodenum]]
	 | list2 =
* [[Cholecystokinin|CCK]]
* [[Gastric inhibitory polypeptide|GIP]]
* [[Secretin]]
* [[Motilin]]
* [[vasoactive intestinal peptide|VIP]]

 | group3 = [[Ileum]]
	 | list3 =
* [[Enteroglucagon]]
* [[Peptide YY]]
* [[Glucagon-like_peptide-1|GLP-1]]

 | group4 = [[Liver]]/other
 | list4 =
* [[Insulin-like growth factor]]
** [[Insulin-like growth factor 1|IGF-1]]
** [[Insulin-like growth factor 2|IGF-2]]

 }}

   | group3 = [[Adipose tissue]]
   | list3 =
* [[Leptin]]
* [[Adiponectin]]
* [[Resistin]]

   | group4 = [[Human skeleton|Skeleton]]
   | list4 =
* [[Osteocalcin]]

   | group5 = [[Kidney]]
   | list5 =
* [[Renin]]
* [[Erythropoietin|EPO]]
* [[Calcitriol]]
* [[Prostaglandin]]

   | group6 = [[Heart]]
   | list6 =
* [[Natriuretic peptide]]
** [[Atrial natriuretic peptide|ANP]]
** [[Brain natriuretic peptide 32|BNP]]

}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option|default=collapsed}}
[[Category:Hormone templates|Hormone templates]]
[[Category:Intercellular signaling peptides and proteins templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d9i4vblsll8rpn6rn3z99i15auogkya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024576</id>
      <parentid>13024569</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (3)</comment>
      <origin>13024576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4002" sha1="2dltlv4auhgr9h5l6jhshiudbql3e3x" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Hormones
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | bodyclass = hlist
 
 | title = [[هرمون]]
 | group1 = [[Endocrine gland|Endocrine&lt;br/&gt;glands]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Hypothalamic–pituitary hormone|Hypothalamic–&lt;br/&gt;pituitary]]
   | list1 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Hypothalamus]]
 | list1 =
* [[Gonadotropin-releasing hormone|GnRH]]
* [[Thyrotropin-releasing hormone|TRH]]
* [[Dopamine]]
* [[Corticotropin-releasing hormone|CRH]]
* [[Growth hormone–releasing hormone|GHRH]]
* [[Somatostatin|Somatostatin (GHIH)]]
* [[Melanin concentrating hormone|MCH]]

 | group2 = [[Posterior pituitary]]
 | list2 =
* [[Oxytocin]]
* [[Vasopressin]]

 | group3 = [[Anterior pituitary]]
 | list3 =
* [[Follicle-stimulating hormone|FSH]]
* [[Luteinizing hormone|LH]]
* [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]]
* [[Prolactin]]
* [[Proopiomelanocortin|POMC]]
** [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
** [[Adrenocorticotropic hormone|ACTH]]
** [[Melanocyte-stimulating hormone|MSH]]
** [[Endorphins]]
** [[Lipotropin]]
* [[Growth hormone|GH]]

}}

   | group4 = [[Hypothalamic–pituitary–adrenal axis|Adrenal axis]]
   | list4 = 
* [[Adrenal gland#Adrenal cortex|Adrenal cortex]]
** [[Aldosterone]]
** [[Cortisol]]
** [[Cortisone]]
** [[Dehydroepiandrosterone|DHEA]]
** [[Dehydroepiandrosterone sulfate|DHEA-S]]
** [[Androstenedione]]
*[[Adrenal gland#Adrenal medulla|Adrenal medulla]]
** [[Adrenaline]]
** [[Norepinephrine]]

   | group5 = [[Thyroid]]
   | list5 = 
* [[Thyroid hormones]]
** [[Triiodothyronine|T&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
** [[Thyroxine|T&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
* [[Calcitonin]]
* [[Hypothalamic–pituitary–thyroid axis|Thyroid axis]]

   | group6 = [[Parathyroid gland|Parathyroid]]
   | list6 = 
* [[Parathyroid hormone|PTH]]

   | group7 = [[Hypothalamic–pituitary–gonadal axis|Gonadal axis]]
   | list7 = {{Navbox|subgroup

 | group1 = [[Testicle|Testis]]
 | list1 =
* [[Testosterone]]
* [[Anti-Müllerian hormone|AMH]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]

 | group2 = [[Ovary]]
	 | list2 =
* [[Estradiol]]
* [[Progesterone]]
* [[Activin and inhibin|Activin]]
* [[Activin and inhibin|Inhibin]]
* [[Relaxin]]
* [[Gonadotropin surge-attenuating factor|GnSAF]]

 | group3 = [[Placenta]]
	 | list3 =
* [[Human chorionic gonadotropin|hCG]]
* [[Human placental lactogen|HPL]]
* [[Estrogen]]
* [[Progesterone]]

}}

   | group8 = [[Pancreas]]
   | list8 = 
* [[Glucagon]]
* [[Insulin]]
* [[Amylin]]
* [[Somatostatin]]
* [[Pancreatic polypeptide]]

   | group9 = [[Pineal gland]]
   | list9 = 
* [[Melatonin]]
* [[Dimethyltryptamine]]
* [[5-MeO-DMT]]
}}

 | group8 = Other
 | list8 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Thymus]]
   | list1 =
* [[Thymosin]]
** [[Thymosin α1]]
** [[Beta thymosin]]
* [[Thymopoietin]]
* [[Thymulin]]

   | group2 = [[Digestion|Digestive system]]
   | list2 = {{Navbox|subgroup
   
 | group1 = [[Stomach]]
	 | list1 =
* [[Gastrin]]
* [[Ghrelin]]

 | group2 = [[Duodenum]]
	 | list2 =
* [[Cholecystokinin|CCK]]
* [[Gastric inhibitory polypeptide|GIP]]
* [[Secretin]]
* [[Motilin]]
* [[vasoactive intestinal peptide|VIP]]

 | group3 = [[Ileum]]
	 | list3 =
* [[Enteroglucagon]]
* [[Peptide YY]]
* [[Glucagon-like_peptide-1|GLP-1]]

 | group4 = [[Liver]]/other
 | list4 =
* [[Insulin-like growth factor]]
** [[Insulin-like growth factor 1|IGF-1]]
** [[Insulin-like growth factor 2|IGF-2]]

}}

   | group3 = [[Adipose tissue]]
   | list3 =
* [[Leptin]]
* [[Adiponectin]]
* [[Resistin]]

   | group4 = [[Human skeleton|Skeleton]]
   | list4 =
* [[Osteocalcin]]

   | group5 = [[Kidney]]
   | list5 =
* [[Renin]]
* [[Erythropoietin|EPO]]
* [[Calcitriol]]
* [[Prostaglandin]]

   | group6 = [[Heart]]
   | list6 =
* [[Natriuretic peptide]]
** [[Atrial natriuretic peptide|ANP]]
** [[Brain natriuretic peptide 32|BNP]]

}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Collapsible option|default=collapsed}}
[[Category:Hormone templates|Hormone templates]]
[[Category:Intercellular signaling peptides and proteins templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dltlv4auhgr9h5l6jhshiudbql3e3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Endocrine system</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2306304</id>
    <redirect title="قالب:Endocrine system anatomy" />
    <revision>
      <id>13024550</id>
      <timestamp>2009-09-17T05:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Arcadian</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>moved [[Template:Endocrine system]] to [[Template:Endocrine system anatomy]]: more specific</comment>
      <origin>13024550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="oaln5o55ayd6lseffb0nma2dticaf9b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:Endocrine system anatomy]]</text>
      <sha1>oaln5o55ayd6lseffb0nma2dticaf9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024551</id>
      <parentid>13024550</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 تعديل من [[:en:Template:Endocrine_system]]</comment>
      <origin>13024550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="oaln5o55ayd6lseffb0nma2dticaf9b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:Endocrine system anatomy]]</text>
      <sha1>oaln5o55ayd6lseffb0nma2dticaf9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Endocrine system anatomy</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2306305</id>
    <revision>
      <id>13024552</id>
      <timestamp>2024-10-16T11:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;KimKelting</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>+navbox documentation</comment>
      <origin>13024552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="g875mnpgjwlm7a2xbeuffuaj4um4e4p" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Endocrine system anatomy
 | title = Anatomy of the [[endocrine system]]
 | state = {{{state|autocollapse}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = [[Pituitary gland]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Anterior pituitary|Anterior]]
   | list1 =
* [[Pars intermedia]]
* [[Pars tuberalis]]
* [[Anterior pituitary#Pars distalis|Pars distalis]]
* [[Acidophil cell]]
** [[Somatotropic cell]]
** [[Lactotropic cell|Prolactin cell]]
** [[Somatomammotrophic cell]]
* [[Basophil cell]]
** [[Corticotropic cell]]
** [[Gonadotropic cell]]
** [[Thyrotropic cell]]
* [[Chromophobe cell]]

   | group2 = [[Posterior pituitary|Posterior]]
   | list2 =
* [[Posterior pituitary|Pars nervosa]]
* [[Median eminence]]
* [[Pituitary stalk|Stalk]]
* [[Pituicyte]]
* [[Herring bodies]]

 }}

&lt;!-- group2 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group3 = [[Thyroid]]
 | list3 =
* [[Thyroid follicular cell|Follicular cell]]
* [[Parafollicular cell]]

 | group4 = [[Parathyroid gland]]
 | list4 =
* [[Parathyroid chief cell|Chief cell]]
* [[Oxyphil cell (parathyroid)|Oxyphil cell]]

 | group5 = [[Adrenal gland]]
 | list5 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Adrenal cortex|Cortex]]
   | list1 =
* [[Zona glomerulosa]]
* [[Zona fasciculata]]
* [[Zona reticularis]]

   | group2 = [[Adrenal medulla|Medulla]]
   | list2 =
* [[Chromaffin cell]]

 }}

&lt;!-- group6 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group7 = [[Gonad]]s
 | list7 =
* [[Testicle]]
** [[Leydig cell]]
** [[Sertoli cell]]
* [[Ovary]]
** [[Theca interna]]
** [[Granulosa cell]]
** [[Corpus luteum]]

 | group8 = [[Pancreatic islets|Islets of pancreas]]
 | list8 =
* [[Alpha cell]]
* [[Beta cell]]
* [[Pancreatic polypeptide cells|PP cell]]
* [[Delta cell]]
* [[Epsilon cell]]

 | group9 = [[Pineal gland]]
 | list9 =
* [[Pinealocyte]]
* [[Corpora arenacea]]

 | group10 = Other
 | list10 =
* [[Enteroendocrine cell]]
* [[Paraganglion|Paraganglia]]
** [[Organ of Zuckerkandl]]
* [[Placenta]]
* [[Development of the endocrine system|Development]]
* [[List of human endocrine organs and actions]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation|3=
==Editing this template==
{{Anatomy navbox doc}}
}}
[[Category:Anatomy navigational boxes]]
[[Category:Endocrinology templates]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g875mnpgjwlm7a2xbeuffuaj4um4e4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024553</id>
      <parentid>13024552</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 تعديل من [[:en:Template:Endocrine_system_anatomy]]</comment>
      <origin>13024552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="g875mnpgjwlm7a2xbeuffuaj4um4e4p" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Endocrine system anatomy
 | title = Anatomy of the [[endocrine system]]
 | state = {{{state|autocollapse}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = [[Pituitary gland]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Anterior pituitary|Anterior]]
   | list1 =
* [[Pars intermedia]]
* [[Pars tuberalis]]
* [[Anterior pituitary#Pars distalis|Pars distalis]]
* [[Acidophil cell]]
** [[Somatotropic cell]]
** [[Lactotropic cell|Prolactin cell]]
** [[Somatomammotrophic cell]]
* [[Basophil cell]]
** [[Corticotropic cell]]
** [[Gonadotropic cell]]
** [[Thyrotropic cell]]
* [[Chromophobe cell]]

   | group2 = [[Posterior pituitary|Posterior]]
   | list2 =
* [[Posterior pituitary|Pars nervosa]]
* [[Median eminence]]
* [[Pituitary stalk|Stalk]]
* [[Pituicyte]]
* [[Herring bodies]]

 }}

&lt;!-- group2 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group3 = [[Thyroid]]
 | list3 =
* [[Thyroid follicular cell|Follicular cell]]
* [[Parafollicular cell]]

 | group4 = [[Parathyroid gland]]
 | list4 =
* [[Parathyroid chief cell|Chief cell]]
* [[Oxyphil cell (parathyroid)|Oxyphil cell]]

 | group5 = [[Adrenal gland]]
 | list5 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Adrenal cortex|Cortex]]
   | list1 =
* [[Zona glomerulosa]]
* [[Zona fasciculata]]
* [[Zona reticularis]]

   | group2 = [[Adrenal medulla|Medulla]]
   | list2 =
* [[Chromaffin cell]]

 }}

&lt;!-- group6 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group7 = [[Gonad]]s
 | list7 =
* [[Testicle]]
** [[Leydig cell]]
** [[Sertoli cell]]
* [[Ovary]]
** [[Theca interna]]
** [[Granulosa cell]]
** [[Corpus luteum]]

 | group8 = [[Pancreatic islets|Islets of pancreas]]
 | list8 =
* [[Alpha cell]]
* [[Beta cell]]
* [[Pancreatic polypeptide cells|PP cell]]
* [[Delta cell]]
* [[Epsilon cell]]

 | group9 = [[Pineal gland]]
 | list9 =
* [[Pinealocyte]]
* [[Corpora arenacea]]

 | group10 = Other
 | list10 =
* [[Enteroendocrine cell]]
* [[Paraganglion|Paraganglia]]
** [[Organ of Zuckerkandl]]
* [[Placenta]]
* [[Development of the endocrine system|Development]]
* [[List of human endocrine organs and actions]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation|3=
==Editing this template==
{{Anatomy navbox doc}}
}}
[[Category:Anatomy navigational boxes]]
[[Category:Endocrinology templates]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g875mnpgjwlm7a2xbeuffuaj4um4e4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024554</id>
      <parentid>13024553</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (2)، ]]s ← ]]، [[endocrine system]] ← [[جهاز الغدد الصماء]]</comment>
      <origin>13024554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="cvsbxamp201r77j93g2imnqrs6t39tv" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Endocrine system anatomy
 | title = Anatomy of the [[جهاز الغدد الصماء]]
 | state = {{{state|autocollapse}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = [[Pituitary gland]]
 | list1 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Anterior pituitary|Anterior]]
   | list1 =
* [[Pars intermedia]]
* [[Pars tuberalis]]
* [[Anterior pituitary#Pars distalis|Pars distalis]]
* [[Acidophil cell]]
** [[Somatotropic cell]]
** [[Lactotropic cell|Prolactin cell]]
** [[Somatomammotrophic cell]]
* [[Basophil cell]]
** [[Corticotropic cell]]
** [[Gonadotropic cell]]
** [[Thyrotropic cell]]
* [[Chromophobe cell]]

   | group2 = [[Posterior pituitary|Posterior]]
   | list2 =
* [[Posterior pituitary|Pars nervosa]]
* [[Median eminence]]
* [[Pituitary stalk|Stalk]]
* [[Pituicyte]]
* [[Herring bodies]]

}}

&lt;!-- group2 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group3 = [[Thyroid]]
 | list3 =
* [[Thyroid follicular cell|Follicular cell]]
* [[Parafollicular cell]]

 | group4 = [[Parathyroid gland]]
 | list4 =
* [[Parathyroid chief cell|Chief cell]]
* [[Oxyphil cell (parathyroid)|Oxyphil cell]]

 | group5 = [[Adrenal gland]]
 | list5 = {{Navbox|subgroup

   | group1 = [[Adrenal cortex|Cortex]]
   | list1 =
* [[Zona glomerulosa]]
* [[Zona fasciculata]]
* [[Zona reticularis]]

   | group2 = [[Adrenal medulla|Medulla]]
   | list2 =
* [[Chromaffin cell]]

}}

&lt;!-- group6 omitted to preserve alternating striping --&gt;

 | group7 = [[Gonad]]
 | list7 =
* [[Testicle]]
** [[Leydig cell]]
** [[Sertoli cell]]
* [[Ovary]]
** [[Theca interna]]
** [[Granulosa cell]]
** [[Corpus luteum]]

 | group8 = [[Pancreatic islets|Islets of pancreas]]
 | list8 =
* [[Alpha cell]]
* [[Beta cell]]
* [[Pancreatic polypeptide cells|PP cell]]
* [[Delta cell]]
* [[Epsilon cell]]

 | group9 = [[Pineal gland]]
 | list9 =
* [[Pinealocyte]]
* [[Corpora arenacea]]

 | group10 = Other
 | list10 =
* [[Enteroendocrine cell]]
* [[Paraganglion|Paraganglia]]
** [[Organ of Zuckerkandl]]
* [[Placenta]]
* [[Development of the endocrine system|Development]]
* [[List of human endocrine organs and actions]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation|3=
==Editing this template==
{{Anatomy navbox doc}}
}}
[[Category:Anatomy navigational boxes]]
[[Category:Endocrinology templates]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvsbxamp201r77j93g2imnqrs6t39tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قالب:Signal transduction</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2306306</id>
    <revision>
      <id>13024557</id>
      <timestamp>2022-04-24T15:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Dabed</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>Undid revision 1084453062 by [[Special:Contributions/Dabed|Dabed]] ([[User talk:Dabed|talk]])</comment>
      <origin>13024557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="9jg50cuwd4jgzd4xljjbh4qjtjwcsne" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Signal transduction
 | title = [[Cell signaling]] / [[Signal transduction]]
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Signaling pathways
 | list1 =
* [[G protein-coupled receptor|GPCR]]
* 
* [[Wnt signaling pathway|Wnt]]
* [[Receptor tyrosine kinase|RTK]]
** [[TGF beta signaling pathway|TGF beta]]
** [[MAPK/ERK pathway|MAPK/ERK]]
* [[Notch signaling pathway|Notch]]
* [[JAK-STAT signaling pathway|JAK-STAT]]
* [[Akt/PKB signaling pathway|Akt/PKB]]
* [[Apoptosis|Fas apoptosis]]
* [[Hippo signaling pathway|Hippo]]
* [[PI3K/AKT/mTOR pathway]]
* [[Integrin#Signal_transduction|Integrin receptors]]

 | group2 = Agents
 | list2 = {{Navbox|child

   | group1 = [[Ligand (biochemistry)|Receptor ligands]]
   | list1 =
* [[Hormone]]s
* [[Neurotransmitter]]s/[[Neuropeptide]]s/[[Neurohormone]]s
* [[Cytokine]]s
* [[Growth factor]]s
* [[Cell signaling|Signaling molecules]]

   | group2 = [[Receptor (biochemistry)|Receptor]]s
   | list2 =
* [[Cell surface receptor|Cell surface]]
* [[Intracellular receptor|Intracellular]]
* [[Co-receptor]]

   | group3 = [[Second messenger system|Second messenger]]
   | list3 = {{Navbox|child

     | list1 =
* [[cAMP-dependent pathway]]
* [[Calcium signaling|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; signaling]]
* [[Lipid signaling]]

     | group2 =Assistants:
	 | list2 =
* [[Signal transducing adaptor protein]]
* [[Scaffold protein]]

   }}
   
   | group5 = [[Transcription factor]]s
   | list5 =
* [[General transcription factor|General]]
* [[Transcription preinitiation complex]]
* [[Transcription factor II D|TFIID]]
* [[Transcription factor II H|TFIIH]]

 }}

 | group3 = By distance
 | list3 =
* [[Juxtacrine signalling|Juxtacrine]]
* [[Autocrine signalling|Autocrine]] / [[Paracrine signalling|Paracrine]]
* [[Endocrine system|Endocrine]]

 | group4 = Other concepts
 | list4 =
* [[Intracrine|Intracrine action]]
* Neurocrine signaling
** [[Synaptic transmission]]
** [[Chemical synapse]] 
* [[Neuroendocrine cell|Neuroendocrine signaling]]
* [[Exocrine gland|Exocrine signalling]]
** [[Pheromone]]s
* [[Mechanotransduction]]
* [[Visual phototransduction|Phototransduction]]
* [[Ion channel|Ion channel gating]]
* [[Gap junction]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{doc|content=
{{collapsible option}}
[[Category:Signal transduction templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jg50cuwd4jgzd4xljjbh4qjtjwcsne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024558</id>
      <parentid>13024557</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 تعديل من [[:en:Template:Signal_transduction]]</comment>
      <origin>13024557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="9jg50cuwd4jgzd4xljjbh4qjtjwcsne" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Signal transduction
 | title = [[Cell signaling]] / [[Signal transduction]]
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Signaling pathways
 | list1 =
* [[G protein-coupled receptor|GPCR]]
* 
* [[Wnt signaling pathway|Wnt]]
* [[Receptor tyrosine kinase|RTK]]
** [[TGF beta signaling pathway|TGF beta]]
** [[MAPK/ERK pathway|MAPK/ERK]]
* [[Notch signaling pathway|Notch]]
* [[JAK-STAT signaling pathway|JAK-STAT]]
* [[Akt/PKB signaling pathway|Akt/PKB]]
* [[Apoptosis|Fas apoptosis]]
* [[Hippo signaling pathway|Hippo]]
* [[PI3K/AKT/mTOR pathway]]
* [[Integrin#Signal_transduction|Integrin receptors]]

 | group2 = Agents
 | list2 = {{Navbox|child

   | group1 = [[Ligand (biochemistry)|Receptor ligands]]
   | list1 =
* [[Hormone]]s
* [[Neurotransmitter]]s/[[Neuropeptide]]s/[[Neurohormone]]s
* [[Cytokine]]s
* [[Growth factor]]s
* [[Cell signaling|Signaling molecules]]

   | group2 = [[Receptor (biochemistry)|Receptor]]s
   | list2 =
* [[Cell surface receptor|Cell surface]]
* [[Intracellular receptor|Intracellular]]
* [[Co-receptor]]

   | group3 = [[Second messenger system|Second messenger]]
   | list3 = {{Navbox|child

     | list1 =
* [[cAMP-dependent pathway]]
* [[Calcium signaling|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; signaling]]
* [[Lipid signaling]]

     | group2 =Assistants:
	 | list2 =
* [[Signal transducing adaptor protein]]
* [[Scaffold protein]]

   }}
   
   | group5 = [[Transcription factor]]s
   | list5 =
* [[General transcription factor|General]]
* [[Transcription preinitiation complex]]
* [[Transcription factor II D|TFIID]]
* [[Transcription factor II H|TFIIH]]

 }}

 | group3 = By distance
 | list3 =
* [[Juxtacrine signalling|Juxtacrine]]
* [[Autocrine signalling|Autocrine]] / [[Paracrine signalling|Paracrine]]
* [[Endocrine system|Endocrine]]

 | group4 = Other concepts
 | list4 =
* [[Intracrine|Intracrine action]]
* Neurocrine signaling
** [[Synaptic transmission]]
** [[Chemical synapse]] 
* [[Neuroendocrine cell|Neuroendocrine signaling]]
* [[Exocrine gland|Exocrine signalling]]
** [[Pheromone]]s
* [[Mechanotransduction]]
* [[Visual phototransduction|Phototransduction]]
* [[Ion channel|Ion channel gating]]
* [[Gap junction]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{doc|content=
{{collapsible option}}
[[Category:Signal transduction templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jg50cuwd4jgzd4xljjbh4qjtjwcsne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024561</id>
      <parentid>13024558</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: ←   (2)،  }} ← }} (2)، ]]s ← ]] (9)، [[Endocrine system| ← [[جهاز الغدد الصماء|، [[Hormone]] ← [[هرمون]]</comment>
      <origin>13024561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="933ij14d79cj35o32fmfa7m7ua7jqpj" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Signal transduction
 | title = [[Cell signaling]] / [[Signal transduction]]
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Signaling pathways
 | list1 =
* [[G protein-coupled receptor|GPCR]]
* 
* [[Wnt signaling pathway|Wnt]]
* [[Receptor tyrosine kinase|RTK]]
** [[TGF beta signaling pathway|TGF beta]]
** [[MAPK/ERK pathway|MAPK/ERK]]
* [[Notch signaling pathway|Notch]]
* [[JAK-STAT signaling pathway|JAK-STAT]]
* [[Akt/PKB signaling pathway|Akt/PKB]]
* [[Apoptosis|Fas apoptosis]]
* [[Hippo signaling pathway|Hippo]]
* [[PI3K/AKT/mTOR pathway]]
* [[Integrin#Signal_transduction|Integrin receptors]]

 | group2 = Agents
 | list2 = {{Navbox|child

   | group1 = [[Ligand (biochemistry)|Receptor ligands]]
   | list1 =
* [[هرمون]]
* [[Neurotransmitter]]/[[Neuropeptide]]/[[Neurohormone]]
* [[Cytokine]]
* [[Growth factor]]
* [[Cell signaling|Signaling molecules]]

   | group2 = [[Receptor (biochemistry)|Receptor]]
   | list2 =
* [[Cell surface receptor|Cell surface]]
* [[Intracellular receptor|Intracellular]]
* [[Co-receptor]]

   | group3 = [[Second messenger system|Second messenger]]
   | list3 = {{Navbox|child

 | list1 =
* [[cAMP-dependent pathway]]
* [[Calcium signaling|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; signaling]]
* [[Lipid signaling]]

 | group2 =Assistants:
	 | list2 =
* [[Signal transducing adaptor protein]]
* [[Scaffold protein]]

  }}
   
   | group5 = [[Transcription factor]]
   | list5 =
* [[General transcription factor|General]]
* [[Transcription preinitiation complex]]
* [[Transcription factor II D|TFIID]]
* [[Transcription factor II H|TFIIH]]

}}

 | group3 = By distance
 | list3 =
* [[Juxtacrine signalling|Juxtacrine]]
* [[Autocrine signalling|Autocrine]] / [[Paracrine signalling|Paracrine]]
* [[جهاز الغدد الصماء|Endocrine]]

 | group4 = Other concepts
 | list4 =
* [[Intracrine|Intracrine action]]
* Neurocrine signaling
** [[Synaptic transmission]]
** [[Chemical synapse]] 
* [[Neuroendocrine cell|Neuroendocrine signaling]]
* [[Exocrine gland|Exocrine signalling]]
** [[Pheromone]]
* [[Mechanotransduction]]
* [[Visual phototransduction|Phototransduction]]
* [[Ion channel|Ion channel gating]]
* [[Gap junction]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{doc|content=
{{collapsible option}}
[[Category:Signal transduction templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>933ij14d79cj35o32fmfa7m7ua7jqpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024570</id>
      <parentid>13024561</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }}</comment>
      <origin>13024570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="h1qbchet6yofni4sg1d3waapnt4mmwb" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Signal transduction
 | title = [[Cell signaling]] / [[Signal transduction]]
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Signaling pathways
 | list1 =
* [[G protein-coupled receptor|GPCR]]
* 
* [[Wnt signaling pathway|Wnt]]
* [[Receptor tyrosine kinase|RTK]]
** [[TGF beta signaling pathway|TGF beta]]
** [[MAPK/ERK pathway|MAPK/ERK]]
* [[Notch signaling pathway|Notch]]
* [[JAK-STAT signaling pathway|JAK-STAT]]
* [[Akt/PKB signaling pathway|Akt/PKB]]
* [[Apoptosis|Fas apoptosis]]
* [[Hippo signaling pathway|Hippo]]
* [[PI3K/AKT/mTOR pathway]]
* [[Integrin#Signal_transduction|Integrin receptors]]

 | group2 = Agents
 | list2 = {{Navbox|child

   | group1 = [[Ligand (biochemistry)|Receptor ligands]]
   | list1 =
* [[هرمون]]
* [[Neurotransmitter]]/[[Neuropeptide]]/[[Neurohormone]]
* [[Cytokine]]
* [[Growth factor]]
* [[Cell signaling|Signaling molecules]]

   | group2 = [[Receptor (biochemistry)|Receptor]]
   | list2 =
* [[Cell surface receptor|Cell surface]]
* [[Intracellular receptor|Intracellular]]
* [[Co-receptor]]

   | group3 = [[Second messenger system|Second messenger]]
   | list3 = {{Navbox|child

 | list1 =
* [[cAMP-dependent pathway]]
* [[Calcium signaling|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; signaling]]
* [[Lipid signaling]]

 | group2 =Assistants:
	 | list2 =
* [[Signal transducing adaptor protein]]
* [[Scaffold protein]]

 }}
   
   | group5 = [[Transcription factor]]
   | list5 =
* [[General transcription factor|General]]
* [[Transcription preinitiation complex]]
* [[Transcription factor II D|TFIID]]
* [[Transcription factor II H|TFIIH]]

}}

 | group3 = By distance
 | list3 =
* [[Juxtacrine signalling|Juxtacrine]]
* [[Autocrine signalling|Autocrine]] / [[Paracrine signalling|Paracrine]]
* [[جهاز الغدد الصماء|Endocrine]]

 | group4 = Other concepts
 | list4 =
* [[Intracrine|Intracrine action]]
* Neurocrine signaling
** [[Synaptic transmission]]
** [[Chemical synapse]] 
* [[Neuroendocrine cell|Neuroendocrine signaling]]
* [[Exocrine gland|Exocrine signalling]]
** [[Pheromone]]
* [[Mechanotransduction]]
* [[Visual phototransduction|Phototransduction]]
* [[Ion channel|Ion channel gating]]
* [[Gap junction]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{doc|content=
{{collapsible option}}
[[Category:Signal transduction templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1qbchet6yofni4sg1d3waapnt4mmwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024577</id>
      <parentid>13024570</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GhalyBot</username>
        <id>863</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ تعديل و تمصير، غير: }} ← }}</comment>
      <origin>13024577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="6fe63f0zetamlqqz9la8kiu1uxw7tjd" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Signal transduction
 | title = [[Cell signaling]] / [[Signal transduction]]
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Signaling pathways
 | list1 =
* [[G protein-coupled receptor|GPCR]]
* 
* [[Wnt signaling pathway|Wnt]]
* [[Receptor tyrosine kinase|RTK]]
** [[TGF beta signaling pathway|TGF beta]]
** [[MAPK/ERK pathway|MAPK/ERK]]
* [[Notch signaling pathway|Notch]]
* [[JAK-STAT signaling pathway|JAK-STAT]]
* [[Akt/PKB signaling pathway|Akt/PKB]]
* [[Apoptosis|Fas apoptosis]]
* [[Hippo signaling pathway|Hippo]]
* [[PI3K/AKT/mTOR pathway]]
* [[Integrin#Signal_transduction|Integrin receptors]]

 | group2 = Agents
 | list2 = {{Navbox|child

   | group1 = [[Ligand (biochemistry)|Receptor ligands]]
   | list1 =
* [[هرمون]]
* [[Neurotransmitter]]/[[Neuropeptide]]/[[Neurohormone]]
* [[Cytokine]]
* [[Growth factor]]
* [[Cell signaling|Signaling molecules]]

   | group2 = [[Receptor (biochemistry)|Receptor]]
   | list2 =
* [[Cell surface receptor|Cell surface]]
* [[Intracellular receptor|Intracellular]]
* [[Co-receptor]]

   | group3 = [[Second messenger system|Second messenger]]
   | list3 = {{Navbox|child

 | list1 =
* [[cAMP-dependent pathway]]
* [[Calcium signaling|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; signaling]]
* [[Lipid signaling]]

 | group2 =Assistants:
	 | list2 =
* [[Signal transducing adaptor protein]]
* [[Scaffold protein]]

}}
   
   | group5 = [[Transcription factor]]
   | list5 =
* [[General transcription factor|General]]
* [[Transcription preinitiation complex]]
* [[Transcription factor II D|TFIID]]
* [[Transcription factor II H|TFIIH]]

}}

 | group3 = By distance
 | list3 =
* [[Juxtacrine signalling|Juxtacrine]]
* [[Autocrine signalling|Autocrine]] / [[Paracrine signalling|Paracrine]]
* [[جهاز الغدد الصماء|Endocrine]]

 | group4 = Other concepts
 | list4 =
* [[Intracrine|Intracrine action]]
* Neurocrine signaling
** [[Synaptic transmission]]
** [[Chemical synapse]] 
* [[Neuroendocrine cell|Neuroendocrine signaling]]
* [[Exocrine gland|Exocrine signalling]]
** [[Pheromone]]
* [[Mechanotransduction]]
* [[Visual phototransduction|Phototransduction]]
* [[Ion channel|Ion channel gating]]
* [[Gap junction]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{doc|content=
{{collapsible option}}
[[Category:Signal transduction templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6fe63f0zetamlqqz9la8kiu1uxw7tjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hormone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306307</id>
    <redirect title="هرمون" />
    <revision>
      <id>13024559</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghaly</username>
        <id>11</id>
      </contributor>
      <comment>#تحويل</comment>
      <origin>13024559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="377cg2vm3edaprypy33vxx8dbo4dwz4" xml:space="preserve">#تحويل [[هرمون]]</text>
      <sha1>377cg2vm3edaprypy33vxx8dbo4dwz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:ايمن بودغن اسطمبولي</title>
    <ns>3</ns>
    <id>2306308</id>
    <redirect title="نقاش المستخدم:ATAczr" />
    <revision>
      <id>13024582</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>علاء</username>
        <id>59704</id>
      </contributor>
      <comment>نقل علاء صفحه [[نقاش المستخدم:ايمن بودغن اسطمبولي]] إلى [[نقاش المستخدم:ATAczr]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/ايمن بودغن اسطمبولي|ايمن بودغن اسطمبولي]]» إلى «[[Special:CentralAuth/ATAczr|ATAczr]]».</comment>
      <origin>13024582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="thhpi2vh6pom3o669ioe3cp33m5rcss" xml:space="preserve">#تحويل [[نقاش المستخدم:ATAczr]]</text>
      <sha1>thhpi2vh6pom3o669ioe3cp33m5rcss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نقاش المستخدم:Captain Awesome</title>
    <ns>3</ns>
    <id>2306309</id>
    <redirect title="نقاش المستخدم:Reperto 04" />
    <revision>
      <id>13024584</id>
      <timestamp>2026-04-29T21:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Euphydryas</username>
        <id>62670</id>
      </contributor>
      <comment>نقل Euphydryas صفحه [[نقاش المستخدم:Captain Awesome]] إلى [[نقاش المستخدم:Reperto 04]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Captain Awesome|Captain Awesome]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Reperto 04|Reperto 04]]».</comment>
      <origin>13024584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="aw1hkq6n8hegmwwo440v38x1bsckqg7" xml:space="preserve">#تحويل [[نقاش المستخدم:Reperto 04]]</text>
      <sha1>aw1hkq6n8hegmwwo440v38x1bsckqg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شيزوجلوسيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306310</id>
    <revision>
      <id>13024608</id>
      <timestamp>2026-04-30T02:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1145696663|Schizoglossia]]&quot;</comment>
      <origin>13024608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="bwy592uh7xyyzo28hce8yigrw93c0v1" xml:space="preserve">'''الشيزوجلوسيا''' معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر}}

== اقرا اكتر ==

* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)
[[تصنيف:لغويات شعبيه]]</text>
      <sha1>bwy592uh7xyyzo28hce8yigrw93c0v1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024609</id>
      <parentid>13024608</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>english</comment>
      <origin>13024609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="nf8guo1vxrg5ngkgh79tnq4bu5nev25" xml:space="preserve">'''الشيزوجلوسيا''' ({{لغه|انجليزى}} schizoglossia, {{نطق|/{{nobreak}}ˌskɪzə{{nobreak}}ˈɡlɒsiə{{nobreak}}/}}) معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر}}

== اقرا اكتر ==

* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)
[[تصنيف:لغويات شعبيه]]</text>
      <sha1>nf8guo1vxrg5ngkgh79tnq4bu5nev25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024612</id>
      <parentid>13024609</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>تم إنشاؤه بترجمة القسم &quot; Description &quot; من الصفحة &quot; [[:fr:Special:Redirect/revision/234545427|Schizoglossie]] &quot;</comment>
      <origin>13024612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2708" sha1="c0jofd59a2o97itytwb6dkna4pfemek" xml:space="preserve">'''الشيزوجلوسيا''' ({{لغه|انجليزى}} schizoglossia, {{نطق|/{{nobreak}}ˌskɪzə{{nobreak}}ˈɡlɒsiə{{nobreak}}/}}) معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر}}

== اقرا اكتر ==

* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)
[[تصنيف:لغويات شعبيه]]

== Description ==

فى [[المغرب العربى|شمال غرب افريقيا]] ممكن بردو يحسو  بالشيزوجلوسيا لإن الشعوب بتتكلم لهجات مختلفه عن [[عربى قياسى حديث|العربى الاستاندارد]].&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr|prénom=Louis-Jean|nom=CALVET|titre=Quelles langues pour l'Algérie?|url=https://www.liberation.fr/tribune/2001/10/15/quelles-langues-pour-l-algerie_380498/|site=Libération|consulté le=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>c0jofd59a2o97itytwb6dkna4pfemek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024613</id>
      <parentid>13024612</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>copyedit</comment>
      <origin>13024613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="gkz5b274yl5mxkrawdk4qdbhbkvgmfz" xml:space="preserve">'''الشيزوجلوسيا''' ({{لغه|انجليزى}} schizoglossia, {{نطق|/{{nobreak}}ˌskɪzə{{nobreak}}ˈɡlɒsiə{{nobreak}}/}}) معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;
فى [[المغرب العربى|شمال غرب افريقيا]] ممكن بردو يحسو  بالشيزوجلوسيا لإن الشعوب بتتكلم لهجات مختلفه عن [[عربى قياسى حديث|العربى الاستاندارد]].&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr|prénom=Louis-Jean|nom=CALVET|titre=Quelles langues pour l'Algérie?|url=https://www.liberation.fr/tribune/2001/10/15/quelles-langues-pour-l-algerie_380498/|site=Libération|consulté le=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;


== شوف كمان ==

* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر}}

== اقرا اكتر ==

* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)
[[تصنيف:لغويات شعبيه]]</text>
      <sha1>gkz5b274yl5mxkrawdk4qdbhbkvgmfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024614</id>
      <parentid>13024613</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T02:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esperfulmo</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>breaking line</comment>
      <origin>13024614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="0b774eyvfzbnpb1oi0us2hoaddvik22" xml:space="preserve">'''الشيزوجلوسيا''' ({{لغه|انجليزى}} schizoglossia, {{نطق|/{{nobreak}}ˌskɪzə{{nobreak}}ˈɡlɒsiə{{nobreak}}/}}) معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;
فى [[المغرب العربى|شمال غرب افريقيا]] ممكن بردو يحسو  بالشيزوجلوسيا لإن الشعوب بتتكلم لهجات مختلفه عن [[عربى قياسى حديث|العربى الاستاندارد]].&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr|prénom=Louis-Jean|nom=CALVET|titre=Quelles langues pour l'Algérie?|url=https://www.liberation.fr/tribune/2001/10/15/quelles-langues-pour-l-algerie_380498/|site=Libération|consulté le=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==

* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر}}

== اقرا اكتر ==

* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)
[[تصنيف:لغويات شعبيه]]</text>
      <sha1>0b774eyvfzbnpb1oi0us2hoaddvik22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024619</id>
      <parentid>13024614</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>El Gaafary</username>
        <id>18310</id>
      </contributor>
      <origin>13024619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="ltwyqxxfpo7blb860w5mfu1ugm3rt8m" xml:space="preserve">{{مصطلح}}
'''الشيزوجلوسيا''' ({{لغه|انجليزى}} schizoglossia, {{نطق|/{{nobreak}}ˌskɪzə{{nobreak}}ˈɡlɒsiə{{nobreak}}/}}) معناه عدم ثقة لغويه او عقدة لغه ناحية [[اللغه الام]] بتاعة الشخص نفسه. عالم اللغويات &quot;[[اينار هاوجن|إينار هاوجن]]&quot; هو اول واحد يستخدم المصطلح ده سنة 1962.&lt;ref&gt;Einar Haugen (1962) ''Schizoglossia and the Linguistic Norm'' [https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/555455/GURT_1962.pdf;sequence=1 Monograph Series on Languages and Linguistics] Georgetown University. Number 15-1962&lt;/ref&gt;

عدم الثقه اللغويه منتشر فى المجتمعات اللى عندها لهجتين, واحده بتعتبر غلط و التانيه لغة استاندارد ليها پريستيچ. زى مثلا: [[فرنساوى|الفرنساوى]] الاستاندارد بالمقارنه مع [[الكريوليه الهايتيه|الكريول الهايتى]] أو [[انجليزى امريكانى|الانجليزى الامريكى]] الاستاندارد بالمقارنه مع الانجليزى الأفرو-أمريكانى. فى الحالات دى, لهجه من الاتنين بتعتبر وحشه و اللى بيتكلموها ممكن يبقو عايزين يصلحو بعض استخداماتها لصالح بدايل ليها پريستيچ اكتر. التصرفات السلبيه دى بتخلى اللى بيتكلموها مستعرين من استخدام اللغه اللى مش بيعبر عن پريستيچ, ياإما بصراحه او بطريقه مش مباشره بإستخدام خصايص لغويه, زى النطق بتاع اللهجه التانيه.&lt;ref&gt;{{citation|title=''Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts''|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|author=Wilma Bucci|author2=Milton Baxter|date=December 1984}}&lt;/ref&gt;
فى [[المغرب العربى|شمال غرب افريقيا]] ممكن بردو يحسو  بالشيزوجلوسيا لإن الشعوب بتتكلم لهجات مختلفه عن [[عربى قياسى حديث|العربى الاستاندارد]].&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=fr|prénom=Louis-Jean|nom=CALVET|titre=Quelles langues pour l'Algérie?|url=https://www.liberation.fr/tribune/2001/10/15/quelles-langues-pour-l-algerie_380498/|site=Libération|consulté le=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;

== شوف كمان ==
* [[ديجلوسيا]]

== مصادر ==
{{مصادر|30em}}

== اقرا اكتر ==
* Einar Haugen (1972) ''The Ecology of Language''  (Stanford University Press)

[[تصنيف:لغويات شعبيه]]</text>
      <sha1>ltwyqxxfpo7blb860w5mfu1ugm3rt8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مواقع التراث العالمى فى جنوب السودان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306311</id>
    <revision>
      <id>13024624</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:es:Special:Redirect/revision/170250712|Anexo:Patrimonio de la Humanidad en Sudán del Sur]]&quot;</comment>
      <origin>13024624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="3txa1j6jghnwv2eg6gzdfs6y22g58rk" xml:space="preserve">{| align=&quot;right&quot;
|[[ملف:Flag_of_UNESCO.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_UNESCO.svg|حد|150x150بك]]
|[[ملف:Flag_of_South_Sudan.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_South_Sudan.svg|حد|200x200بك]]
|}
مواقع [[مكان تراث عالمى|التراث]] [[مكان تراث عالمى|العالمي]] التابعة [[يونيسكو|لمنظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) هي أماكن ذات أهمية تراثية ثقافية أو طبيعية،  انضمت [[جنوب السودان|جمهورية جنوب السودان]] إلى الاتفاقية في 9 مارس 2016. لا يوجد في البلاد أي مواقع مُدرجة على قائمة التراث العالمي، ولكن هناك تلات مواقع على القائمة المؤقتة. ولم تُنفِّذ أيًا من مهام لجنة التراث. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== قائمة مبدئيه ==
في سنج2017، سجّلت جنوب السودان رسميا مواقعها المؤقتة لدى مركز التراث العالمي التابع لليونسكو. وكانت  هي المرة الأولى اللى تُسجّل فيها جنوب السودان مواقعها لدى المنظمة لإدراجها مستقبلا. وشملت القائمة ثلاثة مواقع في أنحاء البلاد: &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[ملف:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|وصلة=Archivo:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|حد|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''ديم زبير - موقع طريق العبيد'''&lt;/big&gt;
الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في عام 2017
|-
|[[ملف:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|وصلة=Archivo:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|حد|250x250بك]]
|&lt;big&gt;'''مستنقع سود'''&lt;/big&gt;
'''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;مزيج&lt;/font&gt; جيد &lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;لـ&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في عام 2017
|-
|[[ملف:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|وصلة=Archivo:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''بوما - باندينجيلو - منظر طبيعي للهجرة (الموقع المجاور)'''&lt;/big&gt;
خير '''&lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;طبيعي&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في عام 2017


|}

== مراجع ==</text>
      <sha1>3txa1j6jghnwv2eg6gzdfs6y22g58rk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024625</id>
      <parentid>13024624</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="7qbeo1qmjcf22ta31m2zlxvsma6g2se" xml:space="preserve">{| align=&quot;left&quot;
|[[ملف:Flag_of_UNESCO.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_UNESCO.svg|حد|150x150بك]]
|[[ملف:Flag_of_South_Sudan.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_South_Sudan.svg|حد|200x200بك]]
|}

مواقع [[مكان تراث عالمى|التراث]] [[مكان تراث عالمى|العالمي]] التابعة [[يونيسكو|لمنظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) هي أماكن ذات أهمية تراثية ثقافية أو طبيعية،  انضمت [[جنوب السودان|جمهورية جنوب السودان]] إلى الاتفاقية في 9 مارس 2016. لا يوجد في البلاد أي مواقع مُدرجة على قائمة التراث العالمي، ولكن هناك تلات مواقع على القائمة المؤقتة. ولم تُنفِّذ أيًا من مهام لجنة التراث. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== قائمة مبدئيه ==
في سنج2017، سجّلت جنوب السودان رسميا مواقعها المؤقتة لدى مركز التراث العالمي التابع لليونسكو. وكانت  هي المرة الأولى اللى تُسجّل فيها جنوب السودان مواقعها لدى المنظمة لإدراجها مستقبلا. وشملت القائمة ثلاثة مواقع في أنحاء البلاد: &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[ملف:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|وصلة=Archivo:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|حد|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''ديم زبير - موقع طريق العبيد'''&lt;/big&gt;
الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017
|-
|[[ملف:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|وصلة=Archivo:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|حد|250x250بك]]
|&lt;big&gt;'''مستنقع سود'''&lt;/big&gt;
'''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;مزيج&lt;/font&gt; جيد &lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;لـ&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017
|-
|[[ملف:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|وصلة=Archivo:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''بوما - باندينجيلو - منظر طبيعي للهجرة (الموقع المجاور)'''&lt;/big&gt;
خير '''&lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;طبيعي&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017


|}
== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== مراجع ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>7qbeo1qmjcf22ta31m2zlxvsma6g2se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024626</id>
      <parentid>13024625</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="ichb3g08zks0yawv1jp7olp2ohhsebu" xml:space="preserve">
{{صندوق معلومات عام}}
{| align=&quot;left&quot;
|[[ملف:Flag_of_UNESCO.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_UNESCO.svg|حد|150x150بك]]
|[[ملف:Flag_of_South_Sudan.svg|وصلة=Archivo:Flag_of_South_Sudan.svg|حد|200x200بك]]
|}

مواقع [[مكان تراث عالمى|التراث]] [[مكان تراث عالمى|العالمي]] التابعة [[يونيسكو|لمنظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) هي أماكن ذات أهمية تراثية ثقافية أو طبيعية،  انضمت [[جنوب السودان|جمهورية جنوب السودان]] إلى الاتفاقية في 9 مارس 2016. لا يوجد في البلاد أي مواقع مُدرجة على قائمة التراث العالمي، ولكن هناك تلات مواقع على القائمة المؤقتة. ولم تُنفِّذ أيًا من مهام لجنة التراث. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;

== قائمة مبدئيه ==
في سنج2017، سجّلت جنوب السودان رسميا مواقعها المؤقتة لدى مركز التراث العالمي التابع لليونسكو. وكانت  هي المرة الأولى اللى تُسجّل فيها جنوب السودان مواقعها لدى المنظمة لإدراجها مستقبلا. وشملت القائمة ثلاثة مواقع في أنحاء البلاد: &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=South Sudan - UNESCO World Heritage Convention|مسار=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss|تاريخ-الوصول=2025-06-07|صحيفة=UNESCO World Heritage Centre|مؤلف=Centre|الأول=UNESCO World Heritage|لغة=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[ملف:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|وصلة=Archivo:MariAftretMortvedt-DeimZubeir2017_ICRC-AVarchives_V-P-SS-E-01045.jpg|حد|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''ديم زبير - موقع طريق العبيد'''&lt;/big&gt;
الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017
|-
|[[ملف:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|وصلة=Archivo:Pantanal_Sudd,_Sudão_do_Sul.jpg|حد|250x250بك]]
|&lt;big&gt;'''مستنقع سود'''&lt;/big&gt;
'''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;مزيج&lt;/font&gt; جيد &lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;لـ&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017
|-
|[[ملف:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|وصلة=Archivo:Falta_imagen_UNESCO_Material_(ancho).svg|250x250بك]]
| &lt;big&gt;'''بوما - باندينجيلو - منظر طبيعي للهجرة (الموقع المجاور)'''&lt;/big&gt;
خير '''&lt;font color=&quot;#32CD32&quot;&gt;طبيعي&lt;/font&gt;'''

تم اقتراحه في سنة 2017


|}
== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== مراجع ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>ichb3g08zks0yawv1jp7olp2ohhsebu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مواقع التراث العالمى فى جنوب أفريقيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306312</id>
    <revision>
      <id>13024628</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>أُنشئَت بترجمة الصفحة &quot;[[:pt:Special:Redirect/revision/70121272|Lista do Patrimônio Mundial na África do Sul]]&quot;</comment>
      <origin>13024628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20687" sha1="id1ebh0xscuq6k7q5qnzj3f4xoauktw" xml:space="preserve">{{Location map+|África do Sul}}اقترحت [[يونيسكو|منظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) خطة لحماية التراث الثقافي العالمي من خلال لجنة حماية التراث الثقافي والطبيعي العالمي ، والتي أُقرت عام [[1972|١٩٧٢.]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Convenção para a Proteção do Património Mundial, Cultural e Natural|مسار=https://whc.unesco.org/archive/convention-pt.pdf|ناشر=[[UNESCO]]|تاريخ=21 de novembro de 1972}}&lt;/ref&gt; هذه '''قائمة بمواقع التراث العالمي القائمة في جنوب أفريقيا''' ، والتي صنفتها اليونسكو تحديدا ووضعتها وفق لعشرة معايير رئيسية يُقيّمها خبراء في هذا المجال. وقد صادقت [[جنوب افريقيا|جنوب أفريقيا]] ، إحدى أكثر دول [[افريقيا الجنوبيه|منطقة الجنوب الأفريقي]] تنوعًا، والتي تضم تحت رايتها ثقافات متنوعة، على الاتفاقية في [[10 يوليه|10 يوليو]] [[1997]] ، مما جعل مواقعها التاريخية مؤهلة للإدراج في القائمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Etiópia|مسار=http://whc.unesco.org/en/statesparties/et/|ناشر=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;

== الأصول الثقافيه والطبيعيه ==
تضم جنوب أفريقيا المواقع التالية اللى أعلنتها اليونسكو كمواقع تراث عالمي:
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Sterkfontein.jpg|وصلة=Ficheiro:Sterkfontein.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مواقع الحفريات البشرية في ستيركفونتين وسوارتكرانس وكرومدراي والمناطق المحيطة بها.'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : غاوتينغ / [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Foi neste local que o famoso crânio fóssil de Taung, pertencente a um espécime australopiteco africano, foi encontrado em 1924. Também está localizado neste local o Vale makapan, onde há numerosas cavernas com restos arqueológicos atestando a presença de um assentamento humano de 3,3 milhões de anos. Toda a área tem elementos essenciais para ser capaz de determinar a origem e evolução da humanidade. Fósseis encontrados identificaram vários espécimes de hominídeos precoces – particularmente o parântropo (2,5 a 4,5 milhão de anos) – e obtiveram evidências da domesticação do fogo pelo homem em um momento que varia entre 1,8 milhão e 1 milhão de anos. Este local é uma extensão do que estava na Lista do Patrimônio Mundial em 1999. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/915|título=Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Greater_St._Lucia.jpg|وصلة=Ficheiro:Greater_St._Lucia.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مجمع إيسيمانغاليسو للأراضي الرطبة'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال 
|-
|{{Cita|Os processos contínuos de rios, marinhas e eólicas deste local criaram uma topografia variada com recifes de corais, extensas praias arenosas, dunas costeiras, sistemas de lagos, pântanos e vastas áreas úmidas onde os papiros e canteiros crescem. A interação da heterogeneidade ambiental do parque com grandes enchentes e tempestades costeiras, bem como sua localização na área de transição entre as áreas subtropicais e tropicais do continente africano, são os fatores aos quais a excepcional biodiversidade do local e a continuidade da especiação são devidos. O mosaico de relevos e habitats oferece panoramas únicos no mundo. O parque é um habitat de importância essencial para uma infinidade de espécies que povoam o mar, pântanos e savana desta parte da África. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/914|título=iSimangaliso Wetland Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:SafrikaIMG_8414.JPG|وصلة=Ficheiro:SafrikaIMG_8414.JPG|حد|250x250بك]]
| '''جزيرة روبن'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية 
|-
|{{Cita|A Ilha Robben foi usada em diferentes épocas, entre os séculos XVIII e XX, como prisão, base militar e hospital para grupos classificados como socialmente indesejáveis. Os edifícios do século XX, e mais especificamente os da prisão de alta segurança para os presos políticos, são uma prova da opressão e do racismo que prevaleceram antes do triunfo da democracia e da liberdade. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/916|título=Robben Island|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Drakensburgmountains.jpg|وصلة=Ficheiro:Drakensburgmountains.jpg|حد|250x250بك]]
| '''منتزه مالوتي-دراكنزبرغ'''
|-
| '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;مختلط جيدًا،&lt;/span&gt;''' مسجل في [[2000|عام 2000]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال
|-
| ''يتم مشاركة هذا الأصل مع:{{LSO}} .'' 
|-
|{{Cita|As extremidades basálticas erguidas ao céu, vertiginosas íngremes, paredes de arenito refletidas a ouro, pastagens rolantes, vales fluviais intocados de encostas íngremes e desfiladeiros rochosos realçam a grande beleza deste local, que abriga em seus variados habitats um grande número de espécies endêmicas e ameaçadas no mundo, particularmente aves e plantas. Nesta espetacular paisagem natural há um grande número de abrigos sob as rochas e cavernas contendo a maior concentração de pinturas rupestais na África subsaariana. Feitas pelo povo de San ao longo de 4000 anos, essas pinturas, que representam animais e seres humanos, se destacam por sua qualidade e diversidade temática e são ilustrativas da vida espiritual desse povo extinto. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/985|título=uKhahlamba / Drakensberg Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|وصلة=Ficheiro:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي لـ مابونغوبوي'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2003|عام 2003]] .
|-
| '''الموقع''' : [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Este local está localizado na fronteira norte da África do Sul, na área de fronteira com Zimbábue e Botsuana. É uma vasta paisagem de savana revestida de árvores, espécies de plantas espinhosas e baobás colossais, com terraços de arenito subindo no meio da planície. Localizada na confluência dos rios Limpopo e Shashe,em uma encruzilhada das rotas norte-sul e leste-oeste da África Austral, Mapungubwe foi a capital do reino mais importante do subcontinente sul-africano, antes de ser abandonada no século XIV. Hoje permanecem vestígios quase intactos dos locais de seus palácios e áreas povoadas, bem como restos de duas outras capitais anteriores. O todo oferece uma visão geral excepcional da evolução das estruturas sociais e políticas ao longo de cerca de quatro séculos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1099|título=Mapungubwe Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:P1000617.JPG|وصلة=Ficheiro:P1000617.JPG|حد|250x250بك]]
| '''المناطق المحمية في منطقة كيب فلورال'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2004|عام 2004]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية / [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|A região das flores da província do Cabo, África do Sul, é um local em série composto por oito áreas protegidas que abrangem 553.000 hectares e é uma das áreas mais ricas de vegetação do planeta. Embora essa região seja responsável por menos de 0,5% da área total do continente africano, ela tem quase 20% de toda a sua flora. Aqui existem processos ecológicos e biológicos de importância excepcional relacionados a um tipo específico de vegetação de arbustos chamada fynbos. O grau de diversidade, densidade e endemismo da flora é um dos mais altos do mundo. Nas áreas do local há fenômenos únicos no mundo em termos da reação da flora ao fogo, estratégias de reprodução de plantas e a polinização das plantas por insetos. Também é possível observar estruturas de endemismo e expansão adaptativa de vegetais extremamente interessantes. Tudo isso dá a esta região um valor excepcional em nível científico. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Cape Floral Region Protected Areas|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Vredefort.jpg|وصلة=Ficheiro:Vredefort.jpg|حد|250x250بك]]
| '''فوهة فريديفورت'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2005|عام 2005]] .
|-
| '''الموقع''' : فري ستيت 
|-
|{{Cita|O Vredefort Vault está localizado cerca de 120&amp;nbsp;km ao sul de Joanesburgo e é um local representativo do impacto de um meteorito ou astroblem. O astroblema de Vredefort é o mais antigo (2.023 milhões de anos), o maior (raio de 190&amp;nbsp;km) e o mais erodido de todos os descobertos na Terra. É um testemunho excepcional do fenômeno de liberação de energia mais importante do nosso planeta, que, segundo alguns cientistas, causou profundas alterações na evolução. É, portanto, uma testemunha fundamental da história geológica e é essencial para entender sua evolução. Os impactos dos meteoros desempenharam um papel muito importante na história da Terra, mas a atividade geológica na superfície da Terra fez com que a maioria deles desaparecesse. Daí o caráter excepcional do sítio Vredefort, porque é o único de todo o mundo que oferece um perfil geológico completo de um astroblem abaixo do fundo da cratera. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1162|título=Vredefort Dome|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|وصلة=Ficheiro:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|حد|250x250بك]]
| '''[[صحرا ريشترسفيلد|المشهد الثقافي والنباتي لريتشترسفيلد]]'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2007|عام 2007]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Situado em um espetacular deserto montanhoso no noroeste da África do Sul, este local de 160.000 hectares é uma paisagem cultural de propriedade e gestão da comunidade. É habitada pelo povo Nama, cujo modo de vida pastoral e seminódico atesta a persistência de assentamentos humanos sazonais no sul da África por pelo menos dois milênios. É o único lugar onde esta vila continua a construir suas casas de tapetes portáteis juntas (haru oms). O local compreende as áreas de grama e acampamentos temporariamente utilizados durante as migrações sazonais. Colecionadores de plantas medicinais e outras, os pastores Nama possuem uma cultura oral arraigada intimamente ligada a vários lugares e atributos do local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1265|título=Richtersveld Cultural and Botanical Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|وصلة=Ficheiro:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي الخماني'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2017|عام 2017]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Esta paisagem cultural está localizada na fronteira com Botsuana e Namíbia, na parte norte do país. Compreende uma vasta área que coincide com a do Parque Nacional Kalahari Gemsbok. É uma grande extensão de dunas contendo vestígios de ocupação humana desde a Idade da Pedra até os dias atuais e está associada à cultura do Santo ǂkhomani. Esta outrora cidade nômade desenvolveu estratégias de subsistência para lidar com condições ambientais extremas. Assim, desenvolveu conhecimentos específicos em etnobotânica e práticas culturais e uma visão de mundo relacionada às características geográficas de seu ambiente. A paisagem cultural do ǂkhomani reflete o modo de vida que dominou a região por milênios e molda o local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1545|título=ǂKhomani Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|وصلة=Ficheiro:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|حد|250x250بك]]
| Montanhas Barberton Makhonjwa
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2018|عام 2018]] .
|-
| '''الموقع''' : مبومالانجا 
|-
|{{cita|Situadas no nordeste da África do Sul, as Montanhas Barberton Makhonjwa compreendem 40% do Cinturão de Barberton Greenstone, uma das estruturas geológicas mais antigas do mundo. A propriedade representa a sucessão mais bem preservada de rocha vulcânica e sedimentar que data de 3,6 a 3,25 bilhões de anos e forma um repositório diversificado de informações sobre condições superficiais, impactos de meteoritos, vulcanismo, processos de construção de continentes e o ambiente da vida precoce. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1575|título=Barberton Makhonjwa Mountains|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|وصلة=Ficheiro:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|حد|250x250بك|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.}}
| Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] / غاوتينغ 
|-
|{{cita|Este conjunto de sítios representa o legado da luta sul-africana pelos direitos humanos, a libertação e a reconciliação. Consiste em catorze sítios situados em todo o país, todos relacionados com a história política da África do Sul no século XX. Entre eles, incluem-se os [[Union Buildings]] (em [[Pretória]]), atual sede do governo; os sítios de [[Sharpeville]], que celebram o [[Massacre de Sharpeville|massacre de 69 pessoas]] que protestavam conta a injusta [[Lei do passe|Lei de Passes]]; e o Grande Lugar (''Mqhekezweni''), um local simbólico da liderança tradicional onde [[Nelson Mandela]] viveu quando era jovem. Estes locais celebram acontecimentos-chave ligados à longa luta contra o ''[[apartheid]]'', a influência de Mandela na promoção do entendimento mútuo e o perdão e os sistemas de crenças baseados em filosofias do [[não-racialismo]], [[pan-africanismo]] e ''[[ubuntu]]'', um conceito que defende que a humanidade não se limita unicamente a um indivíduo. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1676|título=Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|وصلة=Ficheiro:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|حد|250x250بك|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.}}
| '''[[Diepkloof|ظهور البشر الأوائل: مواقع الاستيطان في العصر البليستوسيني]]'''
|-
| تم تسجيل الملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الطبيعية&lt;/span&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|Esta propriedade serial contribui para a compreensão da origem dos humanos moderno a partir do ponto de vista do comportamento, suas habilidades cognitivas e culturas, assim como as transações climáticas as quais sobreviveram. É composto por três zonas arqueológicas distantes, a Rocha de Diepkloof, o Complexo de ''Pinnacle Point'' e a Caverna de Subhudu, situados nas províncias sul-africanas do [[Província do Cabo Ocidental|Cabo Ocidental]] e [[KwaZulu-Natal]]. Estes sítios proporcionam o registro mais variado e melhor conservado do desenvolvimento do comportamento humano moderno, que remonta a 162 mil anos atrás. O pensamento simbólico e as tecnologias avançadas são evidenciados pelo processamento do ocre, padrões gravados, contas decorativas, cascas de ovos decoradas, armamentos avançados e técnicas de fabricação de ferramentos e micrólitos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Emergência dos primeiros humanos: Locais de ocupação do pleistoceno|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== قائمة إرشادية ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |مكان
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | صورة
! scope=&quot;col&quot; | موقع
! scope=&quot;col&quot; | سنة
! scope=&quot;col&quot; | بيانات اليونسكو
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | وصف
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[ابارتهيد|مسار إرث التحرير]]''' [ ملاحظة 1 ]
|[[ملف:Steve_Biko_House.jpg|وصلة=Ficheiro:Steve_Biko_House.jpg|150x150بك]]
| جوتنج
| [[2009]]
| ثقافي: (ii)(iii)(vi) 
|{{Quote2|Modelada juntamente com os sítios australianos (na [[Lista do Patrimônio Mundial na Austrália#Lista Indicativa|Lista Indicativa da Austrália]]), esta indicação serial da África do Sul consiste em uma serie de locais que combinados expressam os principais aspectos da luta pela libertação do país e o valor dos direitos humanos do ponto de vista da história global.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Succulent Karoo|مناطق كارو المحمية للنباتات العصارية]]'''
|[[ملف:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|وصلة=Ficheiro:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|150x150بك]]
| [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]]
| [[2009]]
| طبيعي: (9)(1) 
|{{Quote2|O bioma Succulent Karoo é um ponto de biodiversidade mundialmente reconhecido e o único ponto árido do planeta. O bioma de 116 000 km2 se estende do sudoeste ao noroeste da África do Sul até o sul da Namíbia. O bioma abriga 6 356 espécies de flora, 40% das quais são endêmicas e 936 das quais são inscritas no Livro Vermelho. Além da diversidade florestal, 27 espécies anfíbias, 29% das quais são endêmicas; 121 espécies de répteis, 20% das quais são endêmicas; 68 mamíferos, 9% dos quais são endêmicos; e 431 espécies de pássaros já foram catalogadas.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Cape Winelands|المزارع البدائية في منطقة كيب واينلاندز]]'''
|[[ملف:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|وصلة=Ficheiro:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|150x150بك]]
| كيب الغربية
| [[2015]]
| ثقافي: (ii)(iii)(iv)(v) 
|{{Quote2|Cape Winelands está situado no extremo sudoeste do continente africano nas imediações da Cidade do Cabo, a capital da Província Oriental, uma das nove províncias da África do Sul.}}
|}
{{Referências}}</text>
      <sha1>id1ebh0xscuq6k7q5qnzj3f4xoauktw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024630</id>
      <parentid>13024628</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>/* قائمة إرشادية */</comment>
      <origin>13024630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21031" sha1="rg0f20yqrqcvzpi6j803evg7o0ndixo" xml:space="preserve">{{Location map+|África do Sul}}اقترحت [[يونيسكو|منظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) خطة لحماية التراث الثقافي العالمي من خلال لجنة حماية التراث الثقافي والطبيعي العالمي ، والتي أُقرت عام [[1972|١٩٧٢.]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Convenção para a Proteção do Património Mundial, Cultural e Natural|مسار=https://whc.unesco.org/archive/convention-pt.pdf|ناشر=[[UNESCO]]|تاريخ=21 de novembro de 1972}}&lt;/ref&gt; هذه '''قائمة بمواقع التراث العالمي القائمة في جنوب أفريقيا''' ، والتي صنفتها اليونسكو تحديدا ووضعتها وفق لعشرة معايير رئيسية يُقيّمها خبراء في هذا المجال. وقد صادقت [[جنوب افريقيا|جنوب أفريقيا]] ، إحدى أكثر دول [[افريقيا الجنوبيه|منطقة الجنوب الأفريقي]] تنوعًا، والتي تضم تحت رايتها ثقافات متنوعة، على الاتفاقية في [[10 يوليه|10 يوليو]] [[1997]] ، مما جعل مواقعها التاريخية مؤهلة للإدراج في القائمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Etiópia|مسار=http://whc.unesco.org/en/statesparties/et/|ناشر=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;

== الأصول الثقافيه والطبيعيه ==
تضم جنوب أفريقيا المواقع التالية اللى أعلنتها اليونسكو كمواقع تراث عالمي:
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Sterkfontein.jpg|وصلة=Ficheiro:Sterkfontein.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مواقع الحفريات البشرية في ستيركفونتين وسوارتكرانس وكرومدراي والمناطق المحيطة بها.'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : غاوتينغ / [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Foi neste local que o famoso crânio fóssil de Taung, pertencente a um espécime australopiteco africano, foi encontrado em 1924. Também está localizado neste local o Vale makapan, onde há numerosas cavernas com restos arqueológicos atestando a presença de um assentamento humano de 3,3 milhões de anos. Toda a área tem elementos essenciais para ser capaz de determinar a origem e evolução da humanidade. Fósseis encontrados identificaram vários espécimes de hominídeos precoces – particularmente o parântropo (2,5 a 4,5 milhão de anos) – e obtiveram evidências da domesticação do fogo pelo homem em um momento que varia entre 1,8 milhão e 1 milhão de anos. Este local é uma extensão do que estava na Lista do Patrimônio Mundial em 1999. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/915|título=Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Greater_St._Lucia.jpg|وصلة=Ficheiro:Greater_St._Lucia.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مجمع إيسيمانغاليسو للأراضي الرطبة'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال 
|-
|{{Cita|Os processos contínuos de rios, marinhas e eólicas deste local criaram uma topografia variada com recifes de corais, extensas praias arenosas, dunas costeiras, sistemas de lagos, pântanos e vastas áreas úmidas onde os papiros e canteiros crescem. A interação da heterogeneidade ambiental do parque com grandes enchentes e tempestades costeiras, bem como sua localização na área de transição entre as áreas subtropicais e tropicais do continente africano, são os fatores aos quais a excepcional biodiversidade do local e a continuidade da especiação são devidos. O mosaico de relevos e habitats oferece panoramas únicos no mundo. O parque é um habitat de importância essencial para uma infinidade de espécies que povoam o mar, pântanos e savana desta parte da África. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/914|título=iSimangaliso Wetland Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:SafrikaIMG_8414.JPG|وصلة=Ficheiro:SafrikaIMG_8414.JPG|حد|250x250بك]]
| '''جزيرة روبن'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية 
|-
|{{Cita|A Ilha Robben foi usada em diferentes épocas, entre os séculos XVIII e XX, como prisão, base militar e hospital para grupos classificados como socialmente indesejáveis. Os edifícios do século XX, e mais especificamente os da prisão de alta segurança para os presos políticos, são uma prova da opressão e do racismo que prevaleceram antes do triunfo da democracia e da liberdade. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/916|título=Robben Island|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Drakensburgmountains.jpg|وصلة=Ficheiro:Drakensburgmountains.jpg|حد|250x250بك]]
| '''منتزه مالوتي-دراكنزبرغ'''
|-
| '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;مختلط جيدًا،&lt;/span&gt;''' مسجل في [[2000|عام 2000]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال
|-
| ''يتم مشاركة هذا الأصل مع:{{LSO}} .'' 
|-
|{{Cita|As extremidades basálticas erguidas ao céu, vertiginosas íngremes, paredes de arenito refletidas a ouro, pastagens rolantes, vales fluviais intocados de encostas íngremes e desfiladeiros rochosos realçam a grande beleza deste local, que abriga em seus variados habitats um grande número de espécies endêmicas e ameaçadas no mundo, particularmente aves e plantas. Nesta espetacular paisagem natural há um grande número de abrigos sob as rochas e cavernas contendo a maior concentração de pinturas rupestais na África subsaariana. Feitas pelo povo de San ao longo de 4000 anos, essas pinturas, que representam animais e seres humanos, se destacam por sua qualidade e diversidade temática e são ilustrativas da vida espiritual desse povo extinto. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/985|título=uKhahlamba / Drakensberg Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|وصلة=Ficheiro:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي لـ مابونغوبوي'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2003|عام 2003]] .
|-
| '''الموقع''' : [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Este local está localizado na fronteira norte da África do Sul, na área de fronteira com Zimbábue e Botsuana. É uma vasta paisagem de savana revestida de árvores, espécies de plantas espinhosas e baobás colossais, com terraços de arenito subindo no meio da planície. Localizada na confluência dos rios Limpopo e Shashe,em uma encruzilhada das rotas norte-sul e leste-oeste da África Austral, Mapungubwe foi a capital do reino mais importante do subcontinente sul-africano, antes de ser abandonada no século XIV. Hoje permanecem vestígios quase intactos dos locais de seus palácios e áreas povoadas, bem como restos de duas outras capitais anteriores. O todo oferece uma visão geral excepcional da evolução das estruturas sociais e políticas ao longo de cerca de quatro séculos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1099|título=Mapungubwe Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:P1000617.JPG|وصلة=Ficheiro:P1000617.JPG|حد|250x250بك]]
| '''المناطق المحمية في منطقة كيب فلورال'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2004|عام 2004]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية / [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|A região das flores da província do Cabo, África do Sul, é um local em série composto por oito áreas protegidas que abrangem 553.000 hectares e é uma das áreas mais ricas de vegetação do planeta. Embora essa região seja responsável por menos de 0,5% da área total do continente africano, ela tem quase 20% de toda a sua flora. Aqui existem processos ecológicos e biológicos de importância excepcional relacionados a um tipo específico de vegetação de arbustos chamada fynbos. O grau de diversidade, densidade e endemismo da flora é um dos mais altos do mundo. Nas áreas do local há fenômenos únicos no mundo em termos da reação da flora ao fogo, estratégias de reprodução de plantas e a polinização das plantas por insetos. Também é possível observar estruturas de endemismo e expansão adaptativa de vegetais extremamente interessantes. Tudo isso dá a esta região um valor excepcional em nível científico. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Cape Floral Region Protected Areas|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Vredefort.jpg|وصلة=Ficheiro:Vredefort.jpg|حد|250x250بك]]
| '''فوهة فريديفورت'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2005|عام 2005]] .
|-
| '''الموقع''' : فري ستيت 
|-
|{{Cita|O Vredefort Vault está localizado cerca de 120&amp;nbsp;km ao sul de Joanesburgo e é um local representativo do impacto de um meteorito ou astroblem. O astroblema de Vredefort é o mais antigo (2.023 milhões de anos), o maior (raio de 190&amp;nbsp;km) e o mais erodido de todos os descobertos na Terra. É um testemunho excepcional do fenômeno de liberação de energia mais importante do nosso planeta, que, segundo alguns cientistas, causou profundas alterações na evolução. É, portanto, uma testemunha fundamental da história geológica e é essencial para entender sua evolução. Os impactos dos meteoros desempenharam um papel muito importante na história da Terra, mas a atividade geológica na superfície da Terra fez com que a maioria deles desaparecesse. Daí o caráter excepcional do sítio Vredefort, porque é o único de todo o mundo que oferece um perfil geológico completo de um astroblem abaixo do fundo da cratera. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1162|título=Vredefort Dome|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|وصلة=Ficheiro:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|حد|250x250بك]]
| '''[[صحرا ريشترسفيلد|المشهد الثقافي والنباتي لريتشترسفيلد]]'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2007|عام 2007]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Situado em um espetacular deserto montanhoso no noroeste da África do Sul, este local de 160.000 hectares é uma paisagem cultural de propriedade e gestão da comunidade. É habitada pelo povo Nama, cujo modo de vida pastoral e seminódico atesta a persistência de assentamentos humanos sazonais no sul da África por pelo menos dois milênios. É o único lugar onde esta vila continua a construir suas casas de tapetes portáteis juntas (haru oms). O local compreende as áreas de grama e acampamentos temporariamente utilizados durante as migrações sazonais. Colecionadores de plantas medicinais e outras, os pastores Nama possuem uma cultura oral arraigada intimamente ligada a vários lugares e atributos do local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1265|título=Richtersveld Cultural and Botanical Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|وصلة=Ficheiro:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي الخماني'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2017|عام 2017]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Esta paisagem cultural está localizada na fronteira com Botsuana e Namíbia, na parte norte do país. Compreende uma vasta área que coincide com a do Parque Nacional Kalahari Gemsbok. É uma grande extensão de dunas contendo vestígios de ocupação humana desde a Idade da Pedra até os dias atuais e está associada à cultura do Santo ǂkhomani. Esta outrora cidade nômade desenvolveu estratégias de subsistência para lidar com condições ambientais extremas. Assim, desenvolveu conhecimentos específicos em etnobotânica e práticas culturais e uma visão de mundo relacionada às características geográficas de seu ambiente. A paisagem cultural do ǂkhomani reflete o modo de vida que dominou a região por milênios e molda o local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1545|título=ǂKhomani Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|وصلة=Ficheiro:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|حد|250x250بك]]
| Montanhas Barberton Makhonjwa
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2018|عام 2018]] .
|-
| '''الموقع''' : مبومالانجا 
|-
|{{cita|Situadas no nordeste da África do Sul, as Montanhas Barberton Makhonjwa compreendem 40% do Cinturão de Barberton Greenstone, uma das estruturas geológicas mais antigas do mundo. A propriedade representa a sucessão mais bem preservada de rocha vulcânica e sedimentar que data de 3,6 a 3,25 bilhões de anos e forma um repositório diversificado de informações sobre condições superficiais, impactos de meteoritos, vulcanismo, processos de construção de continentes e o ambiente da vida precoce. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1575|título=Barberton Makhonjwa Mountains|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|وصلة=Ficheiro:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|حد|250x250بك|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.}}
| Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] / غاوتينغ 
|-
|{{cita|Este conjunto de sítios representa o legado da luta sul-africana pelos direitos humanos, a libertação e a reconciliação. Consiste em catorze sítios situados em todo o país, todos relacionados com a história política da África do Sul no século XX. Entre eles, incluem-se os [[Union Buildings]] (em [[Pretória]]), atual sede do governo; os sítios de [[Sharpeville]], que celebram o [[Massacre de Sharpeville|massacre de 69 pessoas]] que protestavam conta a injusta [[Lei do passe|Lei de Passes]]; e o Grande Lugar (''Mqhekezweni''), um local simbólico da liderança tradicional onde [[Nelson Mandela]] viveu quando era jovem. Estes locais celebram acontecimentos-chave ligados à longa luta contra o ''[[apartheid]]'', a influência de Mandela na promoção do entendimento mútuo e o perdão e os sistemas de crenças baseados em filosofias do [[não-racialismo]], [[pan-africanismo]] e ''[[ubuntu]]'', um conceito que defende que a humanidade não se limita unicamente a um indivíduo. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1676|título=Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|وصلة=Ficheiro:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|حد|250x250بك|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.}}
| '''[[Diepkloof|ظهور البشر الأوائل: مواقع الاستيطان في العصر البليستوسيني]]'''
|-
| تم تسجيل الملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الطبيعية&lt;/span&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|Esta propriedade serial contribui para a compreensão da origem dos humanos moderno a partir do ponto de vista do comportamento, suas habilidades cognitivas e culturas, assim como as transações climáticas as quais sobreviveram. É composto por três zonas arqueológicas distantes, a Rocha de Diepkloof, o Complexo de ''Pinnacle Point'' e a Caverna de Subhudu, situados nas províncias sul-africanas do [[Província do Cabo Ocidental|Cabo Ocidental]] e [[KwaZulu-Natal]]. Estes sítios proporcionam o registro mais variado e melhor conservado do desenvolvimento do comportamento humano moderno, que remonta a 162 mil anos atrás. O pensamento simbólico e as tecnologias avançadas são evidenciados pelo processamento do ocre, padrões gravados, contas decorativas, cascas de ovos decoradas, armamentos avançados e técnicas de fabricação de ferramentos e micrólitos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Emergência dos primeiros humanos: Locais de ocupação do pleistoceno|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== قائمه إرشاديه ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |مكان
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | صورة
! scope=&quot;col&quot; | موقع
! scope=&quot;col&quot; | سنة
! scope=&quot;col&quot; | بيانات اليونسكو
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | وصف
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[ابارتهيد|مسار إرث التحرير]]''' [ ملاحظة 1 ]
|[[ملف:Steve_Biko_House.jpg|وصلة=Ficheiro:Steve_Biko_House.jpg|150x150بك]]
| جوتنج
| [[2009]]
| ثقافي: (ii)(iii)(vi) 
|{{Quote2|Modelada juntamente com os sítios australianos (na [[Lista do Patrimônio Mundial na Austrália#Lista Indicativa|Lista Indicativa da Austrália]]), esta indicação serial da África do Sul consiste em uma serie de locais que combinados expressam os principais aspectos da luta pela libertação do país e o valor dos direitos humanos do ponto de vista da história global.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Succulent Karoo|مناطق كارو المحمية للنباتات العصارية]]'''
|[[ملف:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|وصلة=Ficheiro:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|150x150بك]]
| [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]]
| [[2009]]
| طبيعي: (9)(1) 
|{{Quote2|O bioma Succulent Karoo é um ponto de biodiversidade mundialmente reconhecido e o único ponto árido do planeta. O bioma de 116 000 km2 se estende do sudoeste ao noroeste da África do Sul até o sul da Namíbia. O bioma abriga 6 356 espécies de flora, 40% das quais são endêmicas e 936 das quais são inscritas no Livro Vermelho. Além da diversidade florestal, 27 espécies anfíbias, 29% das quais são endêmicas; 121 espécies de répteis, 20% das quais são endêmicas; 68 mamíferos, 9% dos quais são endêmicos; e 431 espécies de pássaros já foram catalogadas.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Cape Winelands|المزارع البدائية في منطقة كيب واينلاندز]]'''
|[[ملف:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|وصلة=Ficheiro:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|150x150بك]]
| كيب الغربية
| [[2015]]
| ثقافي: (ii)(iii)(iv)(v) 
|{{Quote2|Cape Winelands está situado no extremo sudoeste do continente africano nas imediações da Cidade do Cabo, a capital da Província Oriental, uma das nove províncias da África do Sul.}}
|}
==مراجع==
{{مراجع}}
== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== مراجع ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>rg0f20yqrqcvzpi6j803evg7o0ndixo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024633</id>
      <parentid>13024630</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <comment>/* الأصول الثقافيه والطبيعيه */</comment>
      <origin>13024633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21104" sha1="i0xehdj3cjlwj8l0xe7pwr9xotwaesh" xml:space="preserve">{{Location map+|África do Sul}}اقترحت [[يونيسكو|منظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) خطة لحماية التراث الثقافي العالمي من خلال لجنة حماية التراث الثقافي والطبيعي العالمي ، والتي أُقرت عام [[1972|١٩٧٢.]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Convenção para a Proteção do Património Mundial, Cultural e Natural|مسار=https://whc.unesco.org/archive/convention-pt.pdf|ناشر=[[UNESCO]]|تاريخ=21 de novembro de 1972}}&lt;/ref&gt; هذه '''قائمة بمواقع التراث العالمي القائمة في جنوب أفريقيا''' ، والتي صنفتها اليونسكو تحديدا ووضعتها وفق لعشرة معايير رئيسية يُقيّمها خبراء في هذا المجال. وقد صادقت [[جنوب افريقيا|جنوب أفريقيا]] ، إحدى أكثر دول [[افريقيا الجنوبيه|منطقة الجنوب الأفريقي]] تنوعًا، والتي تضم تحت رايتها ثقافات متنوعة، على الاتفاقية في [[10 يوليه|10 يوليو]] [[1997]] ، مما جعل مواقعها التاريخية مؤهلة للإدراج في القائمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Etiópia|مسار=http://whc.unesco.org/en/statesparties/et/|ناشر=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;


{{صندوق معلومات عام}}
== الأصول الثقافيه والطبيعيه ==
تضم جنوب أفريقيا المواقع التالية اللى أعلنتها اليونسكو كمواقع تراث عالمي:
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Sterkfontein.jpg|وصلة=Ficheiro:Sterkfontein.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مواقع الحفريات البشرية في ستيركفونتين وسوارتكرانس وكرومدراي والمناطق المحيطة بها.'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : غاوتينغ / [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Foi neste local que o famoso crânio fóssil de Taung, pertencente a um espécime australopiteco africano, foi encontrado em 1924. Também está localizado neste local o Vale makapan, onde há numerosas cavernas com restos arqueológicos atestando a presença de um assentamento humano de 3,3 milhões de anos. Toda a área tem elementos essenciais para ser capaz de determinar a origem e evolução da humanidade. Fósseis encontrados identificaram vários espécimes de hominídeos precoces – particularmente o parântropo (2,5 a 4,5 milhão de anos) – e obtiveram evidências da domesticação do fogo pelo homem em um momento que varia entre 1,8 milhão e 1 milhão de anos. Este local é uma extensão do que estava na Lista do Patrimônio Mundial em 1999. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/915|título=Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Greater_St._Lucia.jpg|وصلة=Ficheiro:Greater_St._Lucia.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مجمع إيسيمانغاليسو للأراضي الرطبة'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال 
|-
|{{Cita|Os processos contínuos de rios, marinhas e eólicas deste local criaram uma topografia variada com recifes de corais, extensas praias arenosas, dunas costeiras, sistemas de lagos, pântanos e vastas áreas úmidas onde os papiros e canteiros crescem. A interação da heterogeneidade ambiental do parque com grandes enchentes e tempestades costeiras, bem como sua localização na área de transição entre as áreas subtropicais e tropicais do continente africano, são os fatores aos quais a excepcional biodiversidade do local e a continuidade da especiação são devidos. O mosaico de relevos e habitats oferece panoramas únicos no mundo. O parque é um habitat de importância essencial para uma infinidade de espécies que povoam o mar, pântanos e savana desta parte da África. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/914|título=iSimangaliso Wetland Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:SafrikaIMG_8414.JPG|وصلة=Ficheiro:SafrikaIMG_8414.JPG|حد|250x250بك]]
| '''جزيرة روبن'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية 
|-
|{{Cita|A Ilha Robben foi usada em diferentes épocas, entre os séculos XVIII e XX, como prisão, base militar e hospital para grupos classificados como socialmente indesejáveis. Os edifícios do século XX, e mais especificamente os da prisão de alta segurança para os presos políticos, são uma prova da opressão e do racismo que prevaleceram antes do triunfo da democracia e da liberdade. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/916|título=Robben Island|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Drakensburgmountains.jpg|وصلة=Ficheiro:Drakensburgmountains.jpg|حد|250x250بك]]
| '''منتزه مالوتي-دراكنزبرغ'''
|-
| '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;مختلط جيدًا،&lt;/span&gt;''' مسجل في [[2000|عام 2000]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال
|-
| ''يتم مشاركة هذا الأصل مع:{{LSO}} .'' 
|-
|{{Cita|As extremidades basálticas erguidas ao céu, vertiginosas íngremes, paredes de arenito refletidas a ouro, pastagens rolantes, vales fluviais intocados de encostas íngremes e desfiladeiros rochosos realçam a grande beleza deste local, que abriga em seus variados habitats um grande número de espécies endêmicas e ameaçadas no mundo, particularmente aves e plantas. Nesta espetacular paisagem natural há um grande número de abrigos sob as rochas e cavernas contendo a maior concentração de pinturas rupestais na África subsaariana. Feitas pelo povo de San ao longo de 4000 anos, essas pinturas, que representam animais e seres humanos, se destacam por sua qualidade e diversidade temática e são ilustrativas da vida espiritual desse povo extinto. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/985|título=uKhahlamba / Drakensberg Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|وصلة=Ficheiro:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي لـ مابونغوبوي'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2003|عام 2003]] .
|-
| '''الموقع''' : [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Este local está localizado na fronteira norte da África do Sul, na área de fronteira com Zimbábue e Botsuana. É uma vasta paisagem de savana revestida de árvores, espécies de plantas espinhosas e baobás colossais, com terraços de arenito subindo no meio da planície. Localizada na confluência dos rios Limpopo e Shashe,em uma encruzilhada das rotas norte-sul e leste-oeste da África Austral, Mapungubwe foi a capital do reino mais importante do subcontinente sul-africano, antes de ser abandonada no século XIV. Hoje permanecem vestígios quase intactos dos locais de seus palácios e áreas povoadas, bem como restos de duas outras capitais anteriores. O todo oferece uma visão geral excepcional da evolução das estruturas sociais e políticas ao longo de cerca de quatro séculos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1099|título=Mapungubwe Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:P1000617.JPG|وصلة=Ficheiro:P1000617.JPG|حد|250x250بك]]
| '''المناطق المحمية في منطقة كيب فلورال'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2004|عام 2004]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية / [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|A região das flores da província do Cabo, África do Sul, é um local em série composto por oito áreas protegidas que abrangem 553.000 hectares e é uma das áreas mais ricas de vegetação do planeta. Embora essa região seja responsável por menos de 0,5% da área total do continente africano, ela tem quase 20% de toda a sua flora. Aqui existem processos ecológicos e biológicos de importância excepcional relacionados a um tipo específico de vegetação de arbustos chamada fynbos. O grau de diversidade, densidade e endemismo da flora é um dos mais altos do mundo. Nas áreas do local há fenômenos únicos no mundo em termos da reação da flora ao fogo, estratégias de reprodução de plantas e a polinização das plantas por insetos. Também é possível observar estruturas de endemismo e expansão adaptativa de vegetais extremamente interessantes. Tudo isso dá a esta região um valor excepcional em nível científico. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Cape Floral Region Protected Areas|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Vredefort.jpg|وصلة=Ficheiro:Vredefort.jpg|حد|250x250بك]]
| '''فوهة فريديفورت'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2005|عام 2005]] .
|-
| '''الموقع''' : فري ستيت 
|-
|{{Cita|O Vredefort Vault está localizado cerca de 120&amp;nbsp;km ao sul de Joanesburgo e é um local representativo do impacto de um meteorito ou astroblem. O astroblema de Vredefort é o mais antigo (2.023 milhões de anos), o maior (raio de 190&amp;nbsp;km) e o mais erodido de todos os descobertos na Terra. É um testemunho excepcional do fenômeno de liberação de energia mais importante do nosso planeta, que, segundo alguns cientistas, causou profundas alterações na evolução. É, portanto, uma testemunha fundamental da história geológica e é essencial para entender sua evolução. Os impactos dos meteoros desempenharam um papel muito importante na história da Terra, mas a atividade geológica na superfície da Terra fez com que a maioria deles desaparecesse. Daí o caráter excepcional do sítio Vredefort, porque é o único de todo o mundo que oferece um perfil geológico completo de um astroblem abaixo do fundo da cratera. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1162|título=Vredefort Dome|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|وصلة=Ficheiro:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|حد|250x250بك]]
| '''[[صحرا ريشترسفيلد|المشهد الثقافي والنباتي لريتشترسفيلد]]'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2007|عام 2007]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Situado em um espetacular deserto montanhoso no noroeste da África do Sul, este local de 160.000 hectares é uma paisagem cultural de propriedade e gestão da comunidade. É habitada pelo povo Nama, cujo modo de vida pastoral e seminódico atesta a persistência de assentamentos humanos sazonais no sul da África por pelo menos dois milênios. É o único lugar onde esta vila continua a construir suas casas de tapetes portáteis juntas (haru oms). O local compreende as áreas de grama e acampamentos temporariamente utilizados durante as migrações sazonais. Colecionadores de plantas medicinais e outras, os pastores Nama possuem uma cultura oral arraigada intimamente ligada a vários lugares e atributos do local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1265|título=Richtersveld Cultural and Botanical Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|وصلة=Ficheiro:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي الخماني'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2017|عام 2017]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Esta paisagem cultural está localizada na fronteira com Botsuana e Namíbia, na parte norte do país. Compreende uma vasta área que coincide com a do Parque Nacional Kalahari Gemsbok. É uma grande extensão de dunas contendo vestígios de ocupação humana desde a Idade da Pedra até os dias atuais e está associada à cultura do Santo ǂkhomani. Esta outrora cidade nômade desenvolveu estratégias de subsistência para lidar com condições ambientais extremas. Assim, desenvolveu conhecimentos específicos em etnobotânica e práticas culturais e uma visão de mundo relacionada às características geográficas de seu ambiente. A paisagem cultural do ǂkhomani reflete o modo de vida que dominou a região por milênios e molda o local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1545|título=ǂKhomani Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|وصلة=Ficheiro:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|حد|250x250بك]]
| Montanhas Barberton Makhonjwa
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2018|عام 2018]] .
|-
| '''الموقع''' : مبومالانجا 
|-
|{{cita|Situadas no nordeste da África do Sul, as Montanhas Barberton Makhonjwa compreendem 40% do Cinturão de Barberton Greenstone, uma das estruturas geológicas mais antigas do mundo. A propriedade representa a sucessão mais bem preservada de rocha vulcânica e sedimentar que data de 3,6 a 3,25 bilhões de anos e forma um repositório diversificado de informações sobre condições superficiais, impactos de meteoritos, vulcanismo, processos de construção de continentes e o ambiente da vida precoce. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1575|título=Barberton Makhonjwa Mountains|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|وصلة=Ficheiro:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|حد|250x250بك|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.}}
| حقوق الإنسان والتحرر والمصالحة: مواقع إرث نيلسون مانديلا. Nelson Mandela
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] / غاوتينغ 
|-
|{{cita|Este conjunto de sítios representa o legado da luta sul-africana pelos direitos humanos, a libertação e a reconciliação. Consiste em catorze sítios situados em todo o país, todos relacionados com a história política da África do Sul no século XX. Entre eles, incluem-se os [[Union Buildings]] (em [[Pretória]]), atual sede do governo; os sítios de [[Sharpeville]], que celebram o [[Massacre de Sharpeville|massacre de 69 pessoas]] que protestavam conta a injusta [[Lei do passe|Lei de Passes]]; e o Grande Lugar (''Mqhekezweni''), um local simbólico da liderança tradicional onde [[Nelson Mandela]] viveu quando era jovem. Estes locais celebram acontecimentos-chave ligados à longa luta contra o ''[[apartheid]]'', a influência de Mandela na promoção do entendimento mútuo e o perdão e os sistemas de crenças baseados em filosofias do [[não-racialismo]], [[pan-africanismo]] e ''[[ubuntu]]'', um conceito que defende que a humanidade não se limita unicamente a um indivíduo. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1676|título=Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|وصلة=Ficheiro:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|حد|250x250بك|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.}}
| '''[[Diepkloof|ظهور البشر الأوائل: مواقع الاستيطان في العصر البليستوسيني]]'''
|-
| تم تسجيل الملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الطبيعية&lt;/span&gt;''' في [[2024|سنة 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|Esta propriedade serial contribui para a compreensão da origem dos humanos moderno a partir do ponto de vista do comportamento, suas habilidades cognitivas e culturas, assim como as transações climáticas as quais sobreviveram. É composto por três zonas arqueológicas distantes, a Rocha de Diepkloof, o Complexo de ''Pinnacle Point'' e a Caverna de Subhudu, situados nas províncias sul-africanas do [[Província do Cabo Ocidental|Cabo Ocidental]] e [[KwaZulu-Natal]]. Estes sítios proporcionam o registro mais variado e melhor conservado do desenvolvimento do comportamento humano moderno, que remonta a 162 mil anos atrás. O pensamento simbólico e as tecnologias avançadas são evidenciados pelo processamento do ocre, padrões gravados, contas decorativas, cascas de ovos decoradas, armamentos avançados e técnicas de fabricação de ferramentos e micrólitos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Emergência dos primeiros humanos: Locais de ocupação do pleistoceno|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== قائمه إرشاديه ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |مكان
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | صورة
! scope=&quot;col&quot; | موقع
! scope=&quot;col&quot; | سنة
! scope=&quot;col&quot; | بيانات اليونسكو
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | وصف
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[ابارتهيد|مسار إرث التحرير]]''' [ ملاحظة 1 ]
|[[ملف:Steve_Biko_House.jpg|وصلة=Ficheiro:Steve_Biko_House.jpg|150x150بك]]
| جوتنج
| [[2009]]
| ثقافي: (ii)(iii)(vi) 
|{{Quote2|Modelada juntamente com os sítios australianos (na [[Lista do Patrimônio Mundial na Austrália#Lista Indicativa|Lista Indicativa da Austrália]]), esta indicação serial da África do Sul consiste em uma serie de locais que combinados expressam os principais aspectos da luta pela libertação do país e o valor dos direitos humanos do ponto de vista da história global.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Succulent Karoo|مناطق كارو المحمية للنباتات العصارية]]'''
|[[ملف:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|وصلة=Ficheiro:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|150x150بك]]
| [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]]
| [[2009]]
| طبيعي: (9)(1) 
|{{Quote2|O bioma Succulent Karoo é um ponto de biodiversidade mundialmente reconhecido e o único ponto árido do planeta. O bioma de 116 000 km2 se estende do sudoeste ao noroeste da África do Sul até o sul da Namíbia. O bioma abriga 6 356 espécies de flora, 40% das quais são endêmicas e 936 das quais são inscritas no Livro Vermelho. Além da diversidade florestal, 27 espécies anfíbias, 29% das quais são endêmicas; 121 espécies de répteis, 20% das quais são endêmicas; 68 mamíferos, 9% dos quais são endêmicos; e 431 espécies de pássaros já foram catalogadas.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Cape Winelands|المزارع البدائية في منطقة كيب واينلاندز]]'''
|[[ملف:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|وصلة=Ficheiro:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|150x150بك]]
| كيب الغربية
| [[2015]]
| ثقافي: (ii)(iii)(iv)(v) 
|{{Quote2|Cape Winelands está situado no extremo sudoeste do continente africano nas imediações da Cidade do Cabo, a capital da Província Oriental, uma das nove províncias da África do Sul.}}
|}
==مراجع==
{{مراجع}}
== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== مراجع ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>i0xehdj3cjlwj8l0xe7pwr9xotwaesh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>13024634</id>
      <parentid>13024633</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raafat</username>
        <id>2638</id>
      </contributor>
      <origin>13024634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21073" sha1="0xjwdngg17lm1w7hdsytqqe9r3kf1uc" xml:space="preserve">
{{صندوق معلومات عام}}

اقترحت [[يونيسكو|منظمة الأمم المتحدة للتربية والعلم والثقافة]] (اليونسكو) خطة لحماية التراث الثقافي العالمي من خلال لجنة حماية التراث الثقافي والطبيعي العالمي ، والتي أُقرت عام [[1972|١٩٧٢.]] &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Convenção para a Proteção do Património Mundial, Cultural e Natural|مسار=https://whc.unesco.org/archive/convention-pt.pdf|ناشر=[[UNESCO]]|تاريخ=21 de novembro de 1972}}&lt;/ref&gt; هذه '''قائمة بمواقع التراث العالمي القائمة في جنوب أفريقيا''' ، والتي صنفتها اليونسكو تحديدا ووضعتها وفق لعشرة معايير رئيسية يُقيّمها خبراء في هذا المجال. وقد صادقت [[جنوب افريقيا|جنوب أفريقيا]] ، إحدى أكثر دول [[افريقيا الجنوبيه|منطقة الجنوب الأفريقي]] تنوعًا، والتي تضم تحت رايتها ثقافات متنوعة، على الاتفاقية في [[10 يوليه|10 يوليو]] [[1997]] ، مما جعل مواقعها التاريخية مؤهلة للإدراج في القائمة. &lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Etiópia|مسار=http://whc.unesco.org/en/statesparties/et/|ناشر=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;

== الأصول الثقافيه والطبيعيه ==
تضم جنوب أفريقيا المواقع التالية اللى أعلنتها اليونسكو كمواقع تراث عالمي:
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Sterkfontein.jpg|وصلة=Ficheiro:Sterkfontein.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مواقع الحفريات البشرية في ستيركفونتين وسوارتكرانس وكرومدراي والمناطق المحيطة بها.'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : غاوتينغ / [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Foi neste local que o famoso crânio fóssil de Taung, pertencente a um espécime australopiteco africano, foi encontrado em 1924. Também está localizado neste local o Vale makapan, onde há numerosas cavernas com restos arqueológicos atestando a presença de um assentamento humano de 3,3 milhões de anos. Toda a área tem elementos essenciais para ser capaz de determinar a origem e evolução da humanidade. Fósseis encontrados identificaram vários espécimes de hominídeos precoces – particularmente o parântropo (2,5 a 4,5 milhão de anos) – e obtiveram evidências da domesticação do fogo pelo homem em um momento que varia entre 1,8 milhão e 1 milhão de anos. Este local é uma extensão do que estava na Lista do Patrimônio Mundial em 1999. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/915|título=Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Greater_St._Lucia.jpg|وصلة=Ficheiro:Greater_St._Lucia.jpg|حد|250x250بك]]
| '''مجمع إيسيمانغاليسو للأراضي الرطبة'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال 
|-
|{{Cita|Os processos contínuos de rios, marinhas e eólicas deste local criaram uma topografia variada com recifes de corais, extensas praias arenosas, dunas costeiras, sistemas de lagos, pântanos e vastas áreas úmidas onde os papiros e canteiros crescem. A interação da heterogeneidade ambiental do parque com grandes enchentes e tempestades costeiras, bem como sua localização na área de transição entre as áreas subtropicais e tropicais do continente africano, são os fatores aos quais a excepcional biodiversidade do local e a continuidade da especiação são devidos. O mosaico de relevos e habitats oferece panoramas únicos no mundo. O parque é um habitat de importância essencial para uma infinidade de espécies que povoam o mar, pântanos e savana desta parte da África. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/914|título=iSimangaliso Wetland Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:SafrikaIMG_8414.JPG|وصلة=Ficheiro:SafrikaIMG_8414.JPG|حد|250x250بك]]
| '''جزيرة روبن'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[1999|عام 1999]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية 
|-
|{{Cita|A Ilha Robben foi usada em diferentes épocas, entre os séculos XVIII e XX, como prisão, base militar e hospital para grupos classificados como socialmente indesejáveis. Os edifícios do século XX, e mais especificamente os da prisão de alta segurança para os presos políticos, são uma prova da opressão e do racismo que prevaleceram antes do triunfo da democracia e da liberdade. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/916|título=Robben Island|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Drakensburgmountains.jpg|وصلة=Ficheiro:Drakensburgmountains.jpg|حد|250x250بك]]
| '''منتزه مالوتي-دراكنزبرغ'''
|-
| '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;مختلط جيدًا،&lt;/span&gt;''' مسجل في [[2000|عام 2000]] .
|-
| '''الموقع''' : كوازولو ناتال
|-
| ''يتم مشاركة هذا الأصل مع:{{LSO}} .'' 
|-
|{{Cita|As extremidades basálticas erguidas ao céu, vertiginosas íngremes, paredes de arenito refletidas a ouro, pastagens rolantes, vales fluviais intocados de encostas íngremes e desfiladeiros rochosos realçam a grande beleza deste local, que abriga em seus variados habitats um grande número de espécies endêmicas e ameaçadas no mundo, particularmente aves e plantas. Nesta espetacular paisagem natural há um grande número de abrigos sob as rochas e cavernas contendo a maior concentração de pinturas rupestais na África subsaariana. Feitas pelo povo de San ao longo de 4000 anos, essas pinturas, que representam animais e seres humanos, se destacam por sua qualidade e diversidade temática e são ilustrativas da vida espiritual desse povo extinto. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/985|título=uKhahlamba / Drakensberg Park|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|وصلة=Ficheiro:Mapungubwe_hill_limpopo.jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي لـ مابونغوبوي'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2003|عام 2003]] .
|-
| '''الموقع''' : [[نهر ليمبوبو|ليمبوبو]] 
|-
|{{Cita|Este local está localizado na fronteira norte da África do Sul, na área de fronteira com Zimbábue e Botsuana. É uma vasta paisagem de savana revestida de árvores, espécies de plantas espinhosas e baobás colossais, com terraços de arenito subindo no meio da planície. Localizada na confluência dos rios Limpopo e Shashe,em uma encruzilhada das rotas norte-sul e leste-oeste da África Austral, Mapungubwe foi a capital do reino mais importante do subcontinente sul-africano, antes de ser abandonada no século XIV. Hoje permanecem vestígios quase intactos dos locais de seus palácios e áreas povoadas, bem como restos de duas outras capitais anteriores. O todo oferece uma visão geral excepcional da evolução das estruturas sociais e políticas ao longo de cerca de quatro séculos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1099|título=Mapungubwe Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:P1000617.JPG|وصلة=Ficheiro:P1000617.JPG|حد|250x250بك]]
| '''المناطق المحمية في منطقة كيب فلورال'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2004|عام 2004]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الغربية / [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|A região das flores da província do Cabo, África do Sul, é um local em série composto por oito áreas protegidas que abrangem 553.000 hectares e é uma das áreas mais ricas de vegetação do planeta. Embora essa região seja responsável por menos de 0,5% da área total do continente africano, ela tem quase 20% de toda a sua flora. Aqui existem processos ecológicos e biológicos de importância excepcional relacionados a um tipo específico de vegetação de arbustos chamada fynbos. O grau de diversidade, densidade e endemismo da flora é um dos mais altos do mundo. Nas áreas do local há fenômenos únicos no mundo em termos da reação da flora ao fogo, estratégias de reprodução de plantas e a polinização das plantas por insetos. Também é possível observar estruturas de endemismo e expansão adaptativa de vegetais extremamente interessantes. Tudo isso dá a esta região um valor excepcional em nível científico. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Cape Floral Region Protected Areas|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Vredefort.jpg|وصلة=Ficheiro:Vredefort.jpg|حد|250x250بك]]
| '''فوهة فريديفورت'''
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2005|عام 2005]] .
|-
| '''الموقع''' : فري ستيت 
|-
|{{Cita|O Vredefort Vault está localizado cerca de 120&amp;nbsp;km ao sul de Joanesburgo e é um local representativo do impacto de um meteorito ou astroblem. O astroblema de Vredefort é o mais antigo (2.023 milhões de anos), o maior (raio de 190&amp;nbsp;km) e o mais erodido de todos os descobertos na Terra. É um testemunho excepcional do fenômeno de liberação de energia mais importante do nosso planeta, que, segundo alguns cientistas, causou profundas alterações na evolução. É, portanto, uma testemunha fundamental da história geológica e é essencial para entender sua evolução. Os impactos dos meteoros desempenharam um papel muito importante na história da Terra, mas a atividade geológica na superfície da Terra fez com que a maioria deles desaparecesse. Daí o caráter excepcional do sítio Vredefort, porque é o único de todo o mundo que oferece um perfil geológico completo de um astroblem abaixo do fundo da cratera. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1162|título=Vredefort Dome|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|وصلة=Ficheiro:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|حد|250x250بك]]
| '''[[صحرا ريشترسفيلد|المشهد الثقافي والنباتي لريتشترسفيلد]]'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2007|عام 2007]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Situado em um espetacular deserto montanhoso no noroeste da África do Sul, este local de 160.000 hectares é uma paisagem cultural de propriedade e gestão da comunidade. É habitada pelo povo Nama, cujo modo de vida pastoral e seminódico atesta a persistência de assentamentos humanos sazonais no sul da África por pelo menos dois milênios. É o único lugar onde esta vila continua a construir suas casas de tapetes portáteis juntas (haru oms). O local compreende as áreas de grama e acampamentos temporariamente utilizados durante as migrações sazonais. Colecionadores de plantas medicinais e outras, os pastores Nama possuem uma cultura oral arraigada intimamente ligada a vários lugares e atributos do local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1265|título=Richtersveld Cultural and Botanical Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|وصلة=Ficheiro:Arri_Raats,_Kalahari_Khomani_San_Bushman,_Boesmansrus_camp,_Northern_Cape,_South_Africa_(19919544304).jpg|حد|250x250بك]]
| '''المشهد الثقافي الخماني'''
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الثقافية&lt;/span&gt;''' في [[2017|عام 2017]] .
|-
| '''الموقع''' : كيب الشمالية 
|-
|{{Cita|Esta paisagem cultural está localizada na fronteira com Botsuana e Namíbia, na parte norte do país. Compreende uma vasta área que coincide com a do Parque Nacional Kalahari Gemsbok. É uma grande extensão de dunas contendo vestígios de ocupação humana desde a Idade da Pedra até os dias atuais e está associada à cultura do Santo ǂkhomani. Esta outrora cidade nômade desenvolveu estratégias de subsistência para lidar com condições ambientais extremas. Assim, desenvolveu conhecimentos específicos em etnobotânica e práticas culturais e uma visão de mundo relacionada às características geográficas de seu ambiente. A paisagem cultural do ǂkhomani reflete o modo de vida que dominou a região por milênios e molda o local. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1545|título=ǂKhomani Cultural Landscape|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|وصلة=Ficheiro:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|حد|250x250بك]]
| Montanhas Barberton Makhonjwa
|-
| ملكية '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32;&quot;&gt;طبيعية&lt;/span&gt;''' مسجلة في [[2018|عام 2018]] .
|-
| '''الموقع''' : مبومالانجا 
|-
|{{cita|Situadas no nordeste da África do Sul, as Montanhas Barberton Makhonjwa compreendem 40% do Cinturão de Barberton Greenstone, uma das estruturas geológicas mais antigas do mundo. A propriedade representa a sucessão mais bem preservada de rocha vulcânica e sedimentar que data de 3,6 a 3,25 bilhões de anos e forma um repositório diversificado de informações sobre condições superficiais, impactos de meteoritos, vulcanismo, processos de construção de continentes e o ambiente da vida precoce. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1575|título=Barberton Makhonjwa Mountains|publicado=UNESCO}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|وصلة=Ficheiro:Naval_Hill_-_Bloemfontein_-_Mandela.jpg|حد|250x250بك|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Estátua de Nelson Mandela em Bloemfontein.}}
| حقوق الإنسان والتحرر والمصالحة: مواقع إرث نيلسون مانديلا. Nelson Mandela
|-
| تم تسجيل الأصول '''&lt;font color=&quot;#F4A460&quot;&gt;الثقافية&lt;/font&gt;''' في [[2024|عام 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] / غاوتينغ 
|-
|{{cita|Este conjunto de sítios representa o legado da luta sul-africana pelos direitos humanos, a libertação e a reconciliação. Consiste em catorze sítios situados em todo o país, todos relacionados com a história política da África do Sul no século XX. Entre eles, incluem-se os [[Union Buildings]] (em [[Pretória]]), atual sede do governo; os sítios de [[Sharpeville]], que celebram o [[Massacre de Sharpeville|massacre de 69 pessoas]] que protestavam conta a injusta [[Lei do passe|Lei de Passes]]; e o Grande Lugar (''Mqhekezweni''), um local simbólico da liderança tradicional onde [[Nelson Mandela]] viveu quando era jovem. Estes locais celebram acontecimentos-chave ligados à longa luta contra o ''[[apartheid]]'', a influência de Mandela na promoção do entendimento mútuo e o perdão e os sistemas de crenças baseados em filosofias do [[não-racialismo]], [[pan-africanismo]] e ''[[ubuntu]]'', um conceito que defende que a humanidade não se limita unicamente a um indivíduo. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1676|título=Direitos humanos, libertação e reconciliação: Sítios do legado de Nelson Mandela|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;gainsboro&quot; |[[ملف:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|وصلة=Ficheiro:Archaeological_Excavation,_Diep_Kloof_Rock_Shelter,_Elands_Bay,_Western_Cape.jpg|حد|250x250بك|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Small|Interior de uma das cavernas do complexo natural de Diep Kloof, no Cabo Oriental.}}
| '''[[Diepkloof|ظهور البشر الأوائل: مواقع الاستيطان في العصر البليستوسيني]]'''
|-
| تم تسجيل الملكية '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460;&quot;&gt;الطبيعية&lt;/span&gt;''' في [[2024|سنة 2024]] .
|-
| '''الموقع''' : [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]] 
|-
|{{Cita|Esta propriedade serial contribui para a compreensão da origem dos humanos moderno a partir do ponto de vista do comportamento, suas habilidades cognitivas e culturas, assim como as transações climáticas as quais sobreviveram. É composto por três zonas arqueológicas distantes, a Rocha de Diepkloof, o Complexo de ''Pinnacle Point'' e a Caverna de Subhudu, situados nas províncias sul-africanas do [[Província do Cabo Ocidental|Cabo Ocidental]] e [[KwaZulu-Natal]]. Estes sítios proporcionam o registro mais variado e melhor conservado do desenvolvimento do comportamento humano moderno, que remonta a 162 mil anos atrás. O pensamento simbólico e as tecnologias avançadas são evidenciados pelo processamento do ocre, padrões gravados, contas decorativas, cascas de ovos decoradas, armamentos avançados e técnicas de fabricação de ferramentos e micrólitos. (UNESCO/BPI)&lt;ref&gt;{{Citar web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1007|título=Emergência dos primeiros humanos: Locais de ocupação do pleistoceno|publicado=[[UNESCO]]|acessodata=15 de maio de 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== قائمه إرشاديه ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |مكان
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | صورة
! scope=&quot;col&quot; | موقع
! scope=&quot;col&quot; | سنة
! scope=&quot;col&quot; | بيانات اليونسكو
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | وصف
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[ابارتهيد|مسار إرث التحرير]]''' [ ملاحظة 1 ]
|[[ملف:Steve_Biko_House.jpg|وصلة=Ficheiro:Steve_Biko_House.jpg|150x150بك]]
| جوتنج
| [[2009]]
| ثقافي: (ii)(iii)(vi) 
|{{Quote2|Modelada juntamente com os sítios australianos (na [[Lista do Patrimônio Mundial na Austrália#Lista Indicativa|Lista Indicativa da Austrália]]), esta indicação serial da África do Sul consiste em uma serie de locais que combinados expressam os principais aspectos da luta pela libertação do país e o valor dos direitos humanos do ponto de vista da história global.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Succulent Karoo|مناطق كارو المحمية للنباتات العصارية]]'''
|[[ملف:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|وصلة=Ficheiro:Suráfrica,_Goegap_16.jpg|150x150بك]]
| [[كيب الشرقيه|كيب الشرقية]]
| [[2009]]
| طبيعي: (9)(1) 
|{{Quote2|O bioma Succulent Karoo é um ponto de biodiversidade mundialmente reconhecido e o único ponto árido do planeta. O bioma de 116 000 km2 se estende do sudoeste ao noroeste da África do Sul até o sul da Namíbia. O bioma abriga 6 356 espécies de flora, 40% das quais são endêmicas e 936 das quais são inscritas no Livro Vermelho. Além da diversidade florestal, 27 espécies anfíbias, 29% das quais são endêmicas; 121 espécies de répteis, 20% das quais são endêmicas; 68 mamíferos, 9% dos quais são endêmicos; e 431 espécies de pássaros já foram catalogadas.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | '''[[Cape Winelands|المزارع البدائية في منطقة كيب واينلاندز]]'''
|[[ملف:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|وصلة=Ficheiro:Cape_winelands_-_panoramio_-_Amanda_Gillespie.jpg|150x150بك]]
| كيب الغربية
| [[2015]]
| ثقافي: (ii)(iii)(iv)(v) 
|{{Quote2|Cape Winelands está situado no extremo sudoeste do continente africano nas imediações da Cidade do Cabo, a capital da Província Oriental, uma das nove províncias da África do Sul.}}
|}
==مراجع==
{{مراجع}}
== شوف كمان ==

* [[مواقع التراث العالمى فى افريقيا|مواقع التراث العالمى فى إفريقيا]]
* [[يونيسكو|اليونسكو]]
* [[مكان تراث عالمى]]

== مراجع ==

[[تصنيف:موقع تراث عالمى|*]]
[[تصنيف:مكان تراث عالمى|*]]</text>
      <sha1>0xjwdngg17lm1w7hdsytqqe9r3kf1uc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>