অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2330 606316 604841 2026-05-14T16:52:13Z ~2026-29171-51 49869 /* উৎপত্তি আৰু গতিপথ */ 606316 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ / লুইত / লৌহিত্য | other_name1 = Yarlung Tsangpo River |other_name2 = [[যমুনা]] | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Homeward bound.jpg | image_size = 300 | image_caption = [[শুক্লেশ্বৰ ঘাট]], [[গুৱাহাটী]], [[অসম]]ৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[বাংলাদেশ]] | country1 = [[ভাৰতবৰ্ষ]] | country2 = [[চীন]] | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | region = [[তিব্বত]] | region_type = স্বায়ত্ত্বশাসিত অঞ্চল <!-- *** Family *** --> | tributary_left = [[দিবং নদী]] | tributary_left1 = [[লোহিত নদী]] | tributary_left2 = [[ধনশিৰি নদী]] | tributary_right = [[কামেং নদী]] | tributary_right1 = ৰাইদাক নদী | tributary_right2 = জলঢাকা নদী | tributary_right3 = তিস্তা নদী | city = [[গুৱাহাটী]] <!-- *** Locations *** --> | source = Chemayungdung Glacier (new findings says Angsi Glacier) | source_note =<ref name=britannica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/77154/Brahmaputra-River/48053/Physical-features Brahmaputra River], Encyclopædia Britannica</ref> | source_location = [[হিমালয়]] | source_country = Tibet autonomous counties (Burang County) [China] | source_elevation = 5210 | source_elevation_note = | source_lat_d = 30 | source_lat_m = 23 | source_lat_NS = N | source_long_d = 82 | source_long_m = 0 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[বংগোপ সাগৰ]] | mouth_location = [[Ganges Delta]] | mouth_country = বাংলাদেশ | mouth_elevation_imperial = 0 | mouth_lat_d = 25 | mouth_lat_m = 13 | mouth_lat_s = 24 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 89 | mouth_long_m = 41 | mouth_long_s = 41 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 2900 (some finding says 2880-3300 km) | length_round = -1 | length_note =<ref name=britannica/> | watershed = 651334 | watershed_round = -2 | discharge = 19300 | discharge_round = -2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = 100000 | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_caption = ব্ৰহ্মপুত্ৰ, গঙ্গা , আৰু মেঘনা নদীৰ সংযুক্ত অববাহিকাৰ মানচিত্ৰ। | map_size = 300 }} '''ব্ৰহ্মপুত্ৰ''' ({{lang-en|Brahmaputa}}; {{lang-aho|𑜁𑜦 𑜃𑜪 𑜓𑜧 𑜇𑜣}} ''Khae Nam Daw Phie'', Tibetan: ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་) হৈছে [[ভাৰত]] তথা [[অসম]]ৰ এক প্ৰধান নদী। এই নদীক ''লুইত'', ''বৰলুইত'', ''চিৰিলুইত'', ''লৌহিত্য'' আদি নামেৰেও জনা যায়। প্ৰায় ২৯০০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ [[এছিয়া]]ৰ ভিতৰতে অন্যতম দীঘল নদী। ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ পুৰুষ নদী। অসমৰ সংস্কৃতি আৰু সভ্যতাৰ সৈতে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী অংগাংগীভাৱে জড়িত। সভ্যতা সদায় নদী-কেন্দ্ৰিক। প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপ-অসমৰ সভ্যতাক ব্ৰহ্মপুত্ৰ কেন্দ্ৰিক সভ্যতা আখ্যা দিব পাৰি। এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীক আশ্ৰয় কৰি নানা জাতি-উপজাতি অসমলৈ আহি অসমৰ বুকুত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ লৈ সমন্বয় আৰু সমাহাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ সংযোগত [[অসমীয়া জাতি]] গঠন কৰিছে। == কিম্বদন্তি == ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে [[কালিকাপুৰাণ|কালিকাপুৰাণত]] এটি আখ্যান আছে। অসমৰ পূৱফালে [[মিচিমি]] পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত [[ব্ৰহ্মকুণ্ড]] নামে এটা কুণ্ড আছে। ই [[হিন্দু|হিন্দুসকলৰ]] অতি পৱিত্ৰ তীৰ্থ। এই ব্ৰহ্মকুণ্ডতেই ভগৱান [[পৰশুৰাম|পৰশুৰামে]]([[দশাৱতাৰ]]ৰ এজন)পাপৰ পৰা উদ্ধাৰ হয়, অৰ্থাৎ ইয়াতেই তেওঁৰ হাতৰ পৰা কুঠাৰখন খহি পৰাত তেওঁ ইয়াৰ মহিমা দেখি ইয়াৰ পানী আনৰ উপকাৰৰ অৰ্থে তাৰ পাৰটো কাটি দিয়ে। ফলত ইয়াৰ পানী দেশ-দেশান্তৰলৈ যায়। এই দৰেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উৎপত্তি হয়। == উৎপত্তি আৰু গতিপথ == [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰে অৱস্থিত [[তিব্বত মালভূমি]]ৰ মানস সৰোবৰ হ্ৰদৰ পৰা [[চাংপো]] নামে এটি নৈ পূব মুৱাকৈ [[চীন]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ৰ মাজেৰে কিছুদূৰ বৈ আহি দক্ষিণ মূৱা হৈ প্ৰথমে [[চিয়াং]] তাৰ পিছত [[দিহাং নদী|দিহাং]] নামেৰে [[অৰুণাচল]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[অসম]]ত প্ৰৱেশ কৰে। দিহাঙৰ লগত অৰুণাচলৰ [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী|লোহিত]] নামৰ দুখন নৈ লগ লাগে। ইয়াৰ পিছৰ পৰা এই সন্মিলিত জলভাগে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নাম লাভ কৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰই অসমৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[যমুনা]] নামেৰে [[বাংলাদেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰি [[গংগা]]ত লগ লাগে আৰু [[হুগলী]] আৰু [[পদ্মা]] নামেৰে দুভাগত বিভক্ত হয়। তাৰ পিছত ই [[বঙ্গোপ সাগৰ]]ত পৰেগৈ। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু গংগাৰ সঙ্গমস্থলীত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[ব-দ্বীপ]] [[সুন্দৰবন]] অৱস্থিত।<ref>http://www.indianetzone.com/29/origin_brahmaputra_river.htm{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু অসম == ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে [[অসম]] আৰু [[অসমীয়া|অসমীয়াৰ]] ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক। অসমীয়া জীৱন আৰু সমাজৰ ওপৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰভাৱ সুদূৰ প্ৰসাৰী। অতি প্ৰাচীন কালতেই ইয়াৰ পাৰত [[প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ]], [[শোণিতপুৰ]], [[ধুবুৰী]] আদি নগৰ গঢ়ি উঠিছিল। এতিয়াও [[গোৱালপাৰা]], [[পলাশবাৰী]], [[গুৱাহাটী]],[[তেজপুৰ]], [[শিলঘাট]], [[খাৰুপেতীয়া]], [[বিশ্বনাথ]], [[ডিব্ৰুগড়]] আদি অসমৰ বহু নগৰ আৰু ব্যৱসায় প্ৰধান ঠাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰতে অৱস্থিত। প্ৰাচীন কালৰে পৰাই ই অসমৰ এটা প্ৰধান জলপথ। ভাৰত বিভক্ত হোৱাৰ আগলৈকে [[কলিকতা]]ৰ সৈতে বাণিজ্যৰ কাৰণে অসমৰ প্ৰধান জলপথ আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীয়ে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ, কাছ, খৰি আদিৰো যোগান ধৰে। আনপিনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুতেই ফেৰী নাও চলাই, মানুহ-দুনুহ পাৰ কৰি, বস্তু-বাহনি পাৰ কৰি এচাম মানুহে নিজৰ জীৱিকা চলাই আছে। পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰতম নদী দ্বীপ [[উমানন্দ]] (peacock island) আৰু বৃহত্তম নদী দ্বীপ [[মাজুলী]] অসমৰ সাংস্কৃতিক মানচিত্ৰৰ সৈতে অংগাগীভাৱে জড়িত। এতিয়াও নদী দ্বীপ [[মাজুলী]]ৰ লগত একমাত্ৰ সংযোগ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰত চলা নাও বা ফেৰী জাহাজ আদি। এই দৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰই অসমৰ শিল্প, বাণিজ্য, উদ্যোগ আদিৰ বিকাশ আৰু অগ্ৰগতিত বিশিষ্ট স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পৰিসৰ বৰ বহল। নাৱেৰে এই নদী পাৰ হোৱাটো অসুবিধা আৰু বিপদজনক। ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্মাণ হোৱা [[শৰাইঘাট দলং]] ,[[কলীয়াভোমোৰা সেতু]] , [[বগীবিল দলং]] , [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] দলঙে দুয়োপাৰৰ মানুহৰ মাজত সম্পৰ্ক গঢ়াত সহায় কৰিছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰই যিদৰে বাৰিষা খেতি পথাৰত পলস পেলাই মাটি সাৰুৱা কৰি পথাৰত নানা তৰহৰ শস্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰে আনপিনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়াই বছৰি অসমৰ অনেক গাঁও-ভুই, খেতি-পথাৰ আদি খহাই অসমৰ অৰ্থনীতিৰ বিস্তৰ ক্ষতি সাধন কৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ চৰ-চাপৰিসমূহ মৰাপাট আৰু শাক-পাচলিৰ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত। লুইতৰ [[বানপানী]] অসমৰ এটা প্ৰধান সমস্যা হৈ উঠিছে। == অসমত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনদীসমূহ == ===উত্তৰ দিশৰ উপনৈ=== {{refbegin|2}} * [[জীয়া ভৰলী]] * [[পাগলাদিয়া নদী|পাগলাদিয়া]] * [[মানস নদী|মানস]] * [[ৰঙানৈ]] * [[সোণকোষ]] * [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] * গংগাধৰ * গাভৰু * [[চম্পাৱতী নৈ|চম্পাৱতী]] * ছিয়াং * জীয়াঢল * জীয়া ধনশিৰি * ডিক্ৰং * দিবং * [[পুঠিমাৰী নদী|পুঠিমাৰী]] * বৰগাং * [[বৰনদী]] * [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ]] * [[বেকী নদী|বেকী]] * সৰলভাগা {{refend}} === দক্ষিণ দিশৰ উপনৈ=== {{refbegin|2}} * [[কপিলী নদী|কপিলী]] * [[কলং নদী|কলং]] * [[কাকডোঙা নদী|কাকডোঙা]] * [[জাঁজী নদী|জাঁজী]] * [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] * [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] * [[দিচাং নদী|দিচাং]] * দুধনৈ * [[ধনশিৰি নদী|ধনশিৰি]] * [[বুঢ়ী দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] * [[ভোগদৈ নদী|ভোগদৈ]] * কুলসি * [[কৃষ্ণাই নদী|কৃষ্ণাই]] * জিঞ্জিৰাম * জিনাৰী * ডিগাৰু * [[দৰিকা নদী|দৰিকা]] * [[দিহিং নদী|দিহিং]] * দিয়ুং * [[ভৰলু নদী|ভৰলু]] * যমুনা * [[লোহিত নদী|লোহিত]] {{refend}} == সামৰণি == {{Wikify|সামৰণি অনুচ্ছেদ}} ১৯৫০ চনৰ [[ভূমিকম্প]]ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তলি তৰাং হোৱাত অসমত বছৰি বানপানী আৰু গৰাখহনীয়া বৃদ্ধি পাইছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ইয়াৰ পানী সঠিক ব্যৱহাৰৰ কাৰণে "[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ আয়োগ]]" নামে এখন কমিটিও গঠন কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত সঠিকভাৱে মঠাউৰি বান্ধি, ঠায়ে ঠায়ে শ্লুইচ গেটৰ ব্যৱস্থা কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী অসমৰ বাবে আৰ্শীবাদ হৈ উঠিব। ইয়াৰ বাহিৰেই [[জলবিদ্যুৎ]] উৎপাদনৰ ব্যৱস্থা কৰিও অসমৰ বিদ্যুত নাটনিৰ পৰিমাণ কমাব পৰা যাব। কিন্তু আজিলৈকে এই দুয়োটা কাম সুচাৰুৰূপে হৈ উঠা নাই যাৰ কাৰণে এসময়ৰ মানুহৰ আৰ্শীবাদ মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী এতিয়া মানুহৰ কাৰণে সময়ে সময়ে অভিশাপ হৈ উঠিছে। আনপিনে অসমৰ অৱহেলা, আৰু উচিত ব্যৱহাৰ নকৰাৰ কাৰণেই পৰৰাষ্ট্ৰই ইয়াৰ পানী নিজৰ সুবিধাৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈও চেষ্টা কৰি আছে৷<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?724905 |access-date=2011-07-13 |archivedate=2011-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615084242/http://news.outlookindia.com/item.aspx?724905 |deadurl=yes }}</ref> যিটোৱে অসমত সুদূৰ ভৱিষ্যতে ব্যাপক প্ৰভাৱ পেলাব। ==চিত্ৰ বীথিকা== <gallery> চিত্ৰ:Brahm.JPG|[[তেজপুৰ]]ৰ এটি অঞ্চলৰ পৰা দেখা পোৱা [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ছবি চিত্ৰ:Yarlong Tsangpo.jpg|[[তিব্বত]]ত য়াৰলুংগ চাংপো নদী চিত্ৰ:Brahmaputra-verlaufsgebiet.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰ চিত্ৰ:Chitwan dugout.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত এজন নাৱৰীয়া চিত্ৰ:Fishing in Brahmaputra.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ ওপৰত মাছ ধৰি থকা অৱস্থাত এজন মাছমৰীয়া,তেজপুৰ চিত্ৰ:Silhouette of a fisherman on boat during sunset at Brahmaputra River, Assam, India.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰত সূৰ্যাস্ত চিত্ৰ:Namami Brahmaputra 2.jpg|নমামী ব্ৰহ্মপুত্ৰ(ব্ৰহ্মপুত্ৰ পূজন)ৰ এটি দৃশ্য চিত্ৰ:Brahmaputra river basin.png|ব্ৰহ্মপুত্ৰ অববাহিকা চিত্ৰ:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ খনন কাৰ্য.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পানী কমি যোৱাৰ সময়ত নাও, জাহাজ আদি চলাচলৰ সুবিধাৰ বাবে মেচিনৰ সহায়ত খনন কৰি আছে। [[ধুবুৰী জিলা]] চিত্ৰ:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ গৰাখহনীয়া.jpg|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পানী বাঢ়ি অহাৰ সময়ত নদীৰ পানিৰ তীব্ৰ সোঁ‌তৰ ফলত হোৱা গৰাখহনীয়াৰ দৃশ্য। [[ফকিৰগঞ্জ]] </gallery> {{-}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} {{ভাৰতৰ জলভাগ}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{Bridges over the Brahmaputra river}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] l56jxj4d7fxloz22kuhufgong3d54ab 0 22002 606366 605213 2026-05-15T05:10:23Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Great_Westward_Migration.png|Great_Westward_Migration.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Great Westward Migration.png|]]. 606366 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> |<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] [[File:The warring states map.jpg|thumb|wrring states map]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰপৰা ভূ-খণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰপৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পৱিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পৱিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। [[File:Ahom insignia plain.svg|thumb|right|200px|আহোম সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজচিহ্ন]] ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। [[File:Xorai worship.webp|thumb|xorai worship in namghor]] == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> mh3tefuwb0r7wx1351ef647qg1olip5 0 24461 606351 394366 2026-05-14T19:36:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606351 wikitext text/x-wiki {{Infobox Anthem |title =জন গণ মন |transcription = Jôno Gôno Mono |english_title = Jana Gana Mana <br />(Thou Art the Ruler of the Minds of All People) |image = [[চিত্ৰ:Janaganamana-score.png|300px]] |image_size = |caption = ভাৰতৰ জাতীয় সঙ্গীতৰ স্বৰলিপি, হাৰবাৰ্ট মুৰিলৰ দ্বাৰা |prefix = ৰাষ্ট্ৰীয় |country = {{IND}} |author = [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] |lyrics_date = |composer = ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ |music_date = |adopted = ১৯৫০ |until = |sound = Jana Gana Mana instrumental.ogg |sound_title = জনগণমন-অধিনায়ক জয় হে (যন্ত্ৰসঙ্গীত) }} '''জন গণ মন''' ({{lang-hi|जन गण मन}}) হৈছে [[ভাৰতবৰ্ষ]]ৰ [[জাতীয় সংগীত]]। এই গীতটো [[বঙালী ভাষা]]ত ৰচিত যদিও ইয়াত [[সংস্কৃত]] শব্দহে বেছিকৈ ব্যৱহাৰ হৈছে। [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] ৰচিত এই গীতটোৰ ৰচনাকাল জনা নাযায়। ১৯১১ চনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ এখন সভাত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই গীতটো গোৱা হয়। তাতেই স্বাধীন ভাৰতৰ জাতীয় সংগীত হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে ইয়াৰ প্ৰথম স্তৱকটোৱে। [[বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়]]ৰ ৰচিত গীত [[বন্দে মাতৰম্‌]] জাতীয় সংগীতৰ সমপৰ্য্যায়ৰ। বৰ্তমানে "জনগণমন" ভাৰতৰ জাতীয় সংগীত বা "ৰাষ্ট্ৰগান" (নেচনেল এন্থেম্‌) আৰু "[[বন্দে মাতৰম্‌]]" ভাৰতৰ "জাতীয় স্তোত্ৰ" বা "ৰাষ্ট্ৰগীত" (নেচনেল চং) বুলি বিবেচিত হয়। "জনগণমনঅধিনায়ক"ৰ ৰাগ ইমন, তাল কাহাৰবা। দীনেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ ইয়াৰ স্বৰলিপিকাৰ। "স্বৰবিতান ১৬"ত ইয়াৰ স্বৰলিপি মুদ্ৰিত। জাতীয় সংগীতৰূপে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা অনুমোদিত স্বৰলিপিটো বিশ্বভাৰতীৰ গ্ৰন্থন বিভাগৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত "ৰাষ্ট্ৰসংগীত" গ্ৰন্থত মুদ্ৰিত। ==পাঠ== "জন-গণ-মন অধিনায়ক জয় হে" ৰবীন্দ্ৰনাথৰ সংগীত সংকলনৰ [[গীতবিতান]] "স্বদেশ" পৰ্য্যায়ভুক্ত ১৪ নম্বৰৰ গান। কবিৰ কাব্য সংকলন [[সঞ্চয়িতা]]ত এই গীতটোৰ কথা "ভাৰতবিধাতা-" শিৰোনামৰে মুদ্ৰিত। মুঠ পাঁচোটি স্তবকৰ মাজত প্ৰথম স্তবকটোকেই জাতীয় সংগীতৰূপে গোৱা হয়। গানটোৰ সম্পূৰ্ণ পাঠটো এইধৰণৰ<ref> গানসংখ্যা ১৪, "স্বদেশ" পৰ্য্যায়, "গীতবিতান" (প্ৰথম খণ্ড), ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, বিশ্বভাৰতী গ্ৰন্থনবিভাগ, কলকাতা, বৈশাখ ১৩৮১, সংস্কৰণৰ পাঠ </ref> <poem> <center> জন-গণ-মন আধিনায়ক জয় হে ভাৰত ভাগ্য বিধাতা পঞ্জাব সিন্ধু গুজৰাট মাৰাঠা দ্ৰাবিড় উৎকল বংগ বিন্ধ্য হিমাচল যমুনা গংগা উচ্ছল জলধিতৰঙ্গ তৱ শুভ নামে জাগে &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; তৱ শুভ আশিস মাগে, গাহে তৱ জয়গাথা। জনগণ মংগলদায়ক জয় হে ভাৰত ভাগ্য বিধাতা! জয় হে, জয় হে, জয় হে, জয় জয় জয় জয় হে॥ অহৰহ তৱ আহ্বান প্ৰচাৰিত শুনি তৱ উদাৰ বাণী হিন্দু বৌদ্ধ শিখ জৈন পাৰ্চীক মুছলমান খ্ৰীষ্টান পূৰৱ পশ্চিমে আসে &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; তৱ সিংহাসন পাশে প্ৰেম হাৰ হয় গাঁথা। জনগণঐক্যবিধায়ক জয় হে ভাৰত ভাগ্য বিধাতা জয় হে, জয় হে, জয় হে, জয় জয় জয় জয় হে॥ পতন-অভ্যুদয়-বন্ধুৰ পন্থা, যুগ যুগ ধাৱিত যাত্ৰী। হে চিৰ সাৰথি, তৱ ৰথচক্ৰে মুখৰিত পথ দিনৰাত্ৰি। দাৰুণ বিপ্লৱমাজে-&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; তৱ শঙ্খধ্বনি বাজে সংকট দুঃখত্ৰাতা। জনগণ পথপৰিচায়ক জয় হে ভাৰত ভাগ্য বিধাতা! জয় হে, জয় হে, জয় হে, জয় জয় জয় জয় হে॥ ঘোৰ তিমিৰ ঘন নিবিড় নিশীথে পীড়িত মূৰ্ছিত দেশে জাগ্ৰত ছিল তৱ অবিচল মংগল নত নয়নে অনিমেষে। দুঃস্বপ্নে আতঙ্কে &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ৰক্ষা কৰিলে অংকে স্নেহময়ী তুমি মাতা। জনগণ দুঃখত্ৰায়ক জয় হে ভাৰত ভাগ্যবিধাতা! জয় হে,জয় হে, জয় হে, জয় জয় জয় জয় হে॥ ৰাত্ৰি প্ৰভাতিল উদিল সমীৰণ পূৰ্ব উদয়গিৰি ভালে- গাহে বিহংগম, পুণ্য সমীৰণ নৱজীৱন ৰস ঢালে। তৱ কৰুণাৰুণ ৰাগে &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; নিদ্ৰিত ভাৰত জাগে তৱ চৰণে নত মাথা। জয় জয় জয় হে জয় ৰাজেশ্বৰ ভাৰত ভাগ্য বিধাতা! জয় হে, জয় হে, জয় হে, জয় জয় জয় জয় হে॥ </center> </poem> ==ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|thumb|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] '''জন-গণ-মন''' সংগীতৰ কোনো পাণ্ডুলিপি পোৱা নাযায়। সেইকাৰণে এই গীতটো কেতিয়া ক’ত ৰচিত হৈছিল তাক নিশ্চিতভাৱে জনা নাযায়। গীতটো প্ৰথম ১৯১১ চনৰ ২৭ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কলকাতাত পোৱা যায়। [[কলকাতা]]ত আয়োজিত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ বাৰ্ষিক ২৬ নং অধিৱেশনত। গানটো গোৱা হৈছিল সমবেত কণ্ঠত। দীনেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ নেতৃত্বত গানৰ ৰিহাৰ্চেল হৈছিল ডাক্তৰ নীলৰতন সৰকাৰৰ (বৰ্তমানে মাহাত্মা) হ্যাৰিচন ৰোডস্থ গান্ধীৰ’ড বাসভৱনত। তাৰ পাছদিনা “দ্য বেঙ্গলী’’ কাকতত গানটোৰ ইংৰাজী অনুবাদসহ এই সংবাদৰ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হয়। ব্ৰাক্ষ্মসমাজ আদি ব্ৰাক্ষ্মসমাজৰ তত্ত্ববোধিনী আলোচনী মুখপত্ৰ ''তত্ত্ববোধিনী''ত মাঘ ১৩১৮ সংখ্যা, অৰ্থাৎ জানুৱাৰী সংখ্যাত ১৯১২ "ভাৰতবিধাতা" শিৰোনামৰে প্ৰকাশিত এই গীতটো ব্ৰহ্মসংগীত আখ্যাৰে প্ৰচাৰিত হৈছিল। সেই বছৰেই মাঘোত্সৱতো এই গীতটো গোৱা হয়।<ref>"গানৰ পাছত ৰবীন্দ্ৰনাথ", সমীৰ সেনগুপ্ত, প্যাপিৰাস, [[কলকাতা]], ২০০৮, পৃ.১১৬</ref> অধুনা ৰাজ্যৰ মদনপল্লী নামৰ ঠাইত ৰবীন্দ্ৰনাথে [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] "জনগণমন"ৰ ইংৰাজী অনুবাদ কৰিছিল। ১৯১১ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত হৈ এই গীতটো ৰবীন্দ্ৰনাথৰ সম্পাদিত তত্ত্ববোধিনী আলোচনীৰ পাততেই থাকি যায়(১৯১৮ - ১৯১৯)৷ ১৯ চনত “বেচান্ত থিওছফিকেল কলেজ’’ৰ অধ্যক্ষ জেমচ্‌ এইচ্‌ কাজিনচে ৰবীন্দ্ৰনাথক তাত কেইটামান দিন অতিবাহিত কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। কাজিনচ্‌ আইৰিচ ভাষাৰ লোক আছিল। আইৰিচ ভাষাৰ এজন বিতৰ্কিত কবি আৰু ৰবীন্দ্ৰনাথৰ বিশিষ্ট বন্ধুৰ কাজিনচৰ অনুৰোধক্ৰমে ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত এখন ছাত্ৰ সন্মিলনত তেওঁ গীতটো বঙালীতে গাই শুনায়। তাৰ কিছুদিনৰ পাছত মদনপল্লীৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যত মুগ্ধ হৈ কবিয়ে গীতটো ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰে আৰু পাশ্চাত্য সংগীতৰ বিশেষজ্ঞা কাজিনচৰ পত্নী মাৰ্গাৰেটে গীতটোৰ স্বৰলিপি ৰচনা কৰে। এই স্বৰলিপিটোৰ আজিও অনুসৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2006/03/19/stories/2006031900120400.htm |title=India beats: A Song for the Nation |accessdate=2007-07-25 |author=Vani Doraisamy |format=HTML |publisher=The Hindu |language=English }}</ref><ref> ৰবিজীৱনী (সপ্তম খণ্ড), প্ৰশান্তকুমাৰ পাল, আনন্দ পাবলিচাৰ্চ প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতা, ১৯৯৭ পৃ ৩৮১,</ref> মদনপল্লীৰ বেচান্ত থিওজফিক্যাল কলেজৰ গ্ৰন্থাগাৰত আজিও সেই মূল ইংৰাজী অনুবাদটোৰ ফ্ৰেমবদ্ধ আকাৰে প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>Our National Songs. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi, 1962, p.3 </ref> ১৯৩০ চনৰ ভ্ৰমণকালত [[ছ'ভিয়েট সংঘ]]ৰ মস্কোৰ- পায়োনিয়াৰ্চ কমিউনৰ এটি অনাথ বালকে ৰবীন্দ্ৰনাথক গান এটি গাবলৈ অনুৰোধ কৰাত তেওঁ তেওঁলোকক জন-গণ-মন গাই শুনাইছিল।<ref>"গায়ক ৰবীন্দ্ৰনাথ" পাৰ্থ বসু, আনন্দ পাব্লিচাৰ্চ প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতা, পৃ ৬৭.</ref> ১৯৩৭ চনতেই জাতীয় সংগীত হিচাপে প্ৰথম জন-গণ-মন গীতটোৰ প্ৰস্তাৱ কৰে৷ ৫জুলাই ১৯৪৩ চনত [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৱে [[আজাদ হিন্দ ফৌজ]] গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰাৰ দিনাই প্ৰথম জাতীয় সংগীত হিচাপে জন-গণ-মন গোৱা হয়। ইয়াৰ পাছত সেই বছৰেই ২৫ আগষ্টত নেতাজীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে আজাদ হিন্দ ফৌজৰ সেনাপতি পদ গ্ৰহণ কৰে আৰু ২১ অক্টোবৰত চিঙ্গাপুৰত ''আৰজি হুকুমত্‌হিন্দ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেইদিনাও জাতীয় সংগীত হিচাপে জন-গণ-মন গোৱা হৈছিল। নেতাজীয়ে আজাদ হিন্দ চৰকাৰৰ চেক্ৰেটাৰী আনন্দমোহন সাহায়ৰ ওপৰত দায়িত্ব দিয়ে গীতটো [[হিন্দী|হিন্দুঃস্থানী]] অনুবাদৰ বাবে। তেওঁ লয়ালপুৰৰ তৰুণ কবি হুছেইনৰ সাহায্যত কামটো সম্পাদন কৰে। অনুবাদৰ সময়ত মূল গীতটোৰ সামান্য পৰিবৰ্তন ঘটে যদিও তাৰ মূল ভাৱ আৰু সুৰ অক্ষুণ্ণ থাকে। পৰৱৰ্তীকালত আনন্দমোহন সাহায়ৰ লিখনিৰ পৰা জনা যায় যে, সেই সময়ত এইটো গীতে ভাৰতৰ লগতে বিদেশতো জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। জাপান আৰু জাৰ্মানীৰ বিজ্ঞ সমাজ এই গীত শুনি অভিভুত হৈছিল। ১৯৪৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত আজাদ হিন্দ ফৌজে ৰণক্ষেত্ৰত জয়লাভ কৰি ভাৰতৰ মাটিত প্ৰৱেশ কৰে আৰু সেইদিনাই প্ৰথম ভাৰতৰ মাটিত জন-গণ-মন ভাৰতৰ জাতীয় সংগীতৰূপে বজোৱা হয়।<ref>পশ্চিমবংগ আলোচনী, নেতাজী সংখ্যা, ১৪০৩ বঙ্গাব্দ, পৃ ৬৫-১৬৮ </ref> ==জাতীয় সংগীতৰ স্বীকৃতি লাভ== {{ভাৰতৰ প্ৰতীক}} '''জন-গণ-মন'''ক জাতীয় সংগীতৰূপে দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ ৰাখে নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ প্ৰাক্কালত কোনো জাতীয় সংগীত নিৰ্বাচিত নহ’ল। ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী কালত জাতিসংঘৰ দ্বাৰা ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিসকলৰ ওচৰত কোনো অনুষ্ঠানত বজাবলৈ ভাৰতৰ জাতীয় সংগীতৰ ৰেকৰ্ড বিচৰা হ'ল। তেওঁলোকে তৎক্ষণাত বিষয়টো ভাৰত চৰকাৰক অৱগত কৰে আৰু "জন-গণ-মন" বজোৱাৰ মত পোষণ কৰে। চৰকাৰৰ অনুমোদনক্ৰমে জাতিসংঘৰ অৰ্কেষ্ট্ৰাবাদনৰ এটা গ্ৰমোফোন ৰেকৰ্ড সেই অনুষ্ঠানত সফলতাৰে বজোৱা হয়। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৱে পাছত কৈছিল যে, সেইদিনা এই গীতৰ সুৰ সকলোৱে প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধিসকলে এই সুৰটোৰ স্বাতন্ত্ৰ্য আৰু আভিজাত্যত মুগ্ধ হৈ ইয়াৰ স্বৰলিপি বিচাৰিছিল। পৰৱৰ্তীকালত "গায়নযোগ্যতা" বা "singability"ৰ কাৰণে "বন্দে মাতৰম্‌"ৰ সলনি "জন-গণ-মন"কেই ভাৰতৰ জাতীয় সংগীত কৰাৰ পক্ষে বিশেষজ্ঞসকলে মত পোষণ কৰে। ভাৰতৰ মুছলমান সমাজেও এই গীতটো গ্ৰহণ কৰিছিল। "বন্দে মাতৰম্‌"ত দেশক হিন্দু দেৱীৰ ৰূপত বন্দনা কৰাত এই গীতটো তেওঁলোকে গ্ৰহণ নকৰিলে। অৱশেষত ২৪ জানুৱাৰী ১৯৫০ তাৰিখে ভাৰতৰ সংবিধান সভাত এই গীতটোকেই "জাতীয় সংগীত" বা "নেচনেল এন্থেম" হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। সভাপতি ডক্তৰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে কৈছিল, "জন-গণ-মন" নামে পৰিচিত গীতটো কথা আৰু সুৰসহ ভাৰতৰ জাতীয় সংগীতৰূপে চৰকাৰী গীত হ’ব। কোনো নিৰ্দিষ্ট কাৰণ উপস্থিত হ’লে চৰকাৰে এই গীতৰ কথাত যিকোনো ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰিব। "বন্দে মাতৰম্‌" গীতটোৱে যিহেতু ভাৰতৰ জাতীয় সংগ্ৰামত বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ অধিকাৰ কৰিছে, গতিকে এই গীতটোও জন-গণ-মনৰ সমমৰ্য্যাদাপূৰ্ণ হ’ব।<ref>Our National Songs, Publication Division,Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, NewDelhi, 1962, p.4 (মূল ইংৰাজীৰ পৰা অনূদিত)</ref> ==ব্যৱহাৰ== জাতীয় সংগীতৰ বাদনৰ বিষয়ে [[ভাৰতৰ সামৰিক বাহিনী|ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ]] কিছু স্পষ্ট নিৰ্দেশনামা আছে। জাতীয় অভিবাদনকালত- ভাৰত গণৰাজ্যৰ সাংবিধানিক প্ৰধান ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু ৰাজ্যবিলাকৰ সাংবিধানিক প্ৰধান ৰাজ্যপাল আৰু বিভিন্ন বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানসকলক জাতীয় অভিবাদন জনোৱাৰ বাবে (অনুষ্ঠান বিশেষে) জাতীয় সংগীত বজোৱা হয়। ১৯৫০ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ৰাজকীয় অভিবাদনৰ সলনি জাতীয় অভিবাদন জনোৱাৰ সময়ৰ পৰাই এই প্ৰথা চলি আহিছে। বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানসকলক অভিবাদন জনোৱাৰ সময়ত প্ৰথমে সেই দেশৰ জাতীয় সংগীত বজোৱা হয় আৰু পাছত ভাৰতৰ জাতীয় সংগীত বজোৱা হয়। এইখিনিতে মনত ৰখা ভাল যে এই নিৰ্দিষ্ট কেইজনমান পদাধিকাৰীৰ ভিন্ন দেশৰ বাদে কাৰো অভিবাদন জাতীয় সংগীতেৰে নহয়। তথাপিও কিছু নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত প্ৰধানমন্ত্ৰীক জাতীয় সংগীতৰ দ্বাৰা অভিবাদন জনোৱা হয়। ; [[ভাৰতৰ জাতীয় পতাকা|জাতীয় পতাকা]] উত্তোলনৰ সময়ত প্ৰতি বছৰে [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱসত]] জাতীয় পতাকা [[গণৰাজ্য দিৱস (ভাৰত)|গণতন্ত্ৰ দিৱস]]ত আৰু উত্তোলনৰ সময়ত জাতীয় সংগীত বজোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও ক্ষেত্ৰত জাতীয় সংগীত ব্যৱহৃত হয়। যেনে-সেনাবাহিনীত লয়েল টোষ্ট প্ৰদানৰ সময়ত, নৌবাহিনীৰ পতাকা উত্তোলনৰ সময়ত, কুচকাৱাজৰ প্ৰত্যয়নৰ উদ্দেশ্যে পতাকা আনীত হ'লে ইত্যাদি। অন্যান্য চৰকাৰী বিভাগ আৰু সাধাৰণ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো এই নিয়ম প্ৰযোজ্য। জাতীয় সংগীত ৫২ চেকেণ্ড গোৱা হয় অথবা সংক্ষেপতে গালে ২০ চেকেণ্ডতে ইয়াৰ প্ৰথম আৰু শেষ পংক্তি গোৱা হয়। কিন্তু এক মিনিটৰ অধিক সময় এই গীত গোৱা নহয়। জাতীয় সংগীত গোৱাৰ সময়ত উঠি থিয় দিয়াটো কৰ্তব্য। পূৰ্বতে চিনেমা হ'লত চিনেমা শেষ হোৱাৰ পাছত জাতীয় সংগীত বজোৱাৰ প্ৰথা আছিল। বৰ্তমানে এই প্ৰথা বিলুপ্ত। ==বিতৰ্ক== স্বাধীন ভাৰতৰ জাতীয় সংগীত ঘোষিত হোৱাৰ পাছত জনগণমনক লৈ কিছু বিতৰ্কৰ সূত্ৰপাত হয়। প্ৰকৃতপক্ষে গানটো লিখা হৈছিল ১৯১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৰজা পঞ্চম জৰ্জৰ দিল্লী দৰবাৰৰ কিছুদিন আগতে। এই গানটো প্ৰথম গোৱা হৈছিল সেই বছৰৰে ২৯ ডিচেম্বৰত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনৰ দ্বিতীয় দিনা। সেইদিনাৰ কাৰ্যসুচীত আছিল ৰজা পঞ্চম জৰ্জক অলপ আনুগত্যমূলক স্বাগত জনোৱাৰ প্ৰস্তাৱনা। ৰজাৰ সন্মানত সেইদিনা হিন্দীতে ৰামভূজ চৌধুৰীৰ এটা গান গোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=India: Are we still singing for the Empire? by Pradip Kumar Datta |url=http://www.sacw.net/DC/CommunalismCollection/ArticlesArchive/pkDatta092004.html |access-date=2012-05-23 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924093341/http://www.sacw.net/DC/CommunalismCollection/ArticlesArchive/pkDatta092004.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু সেইদিনাই ৰবীন্দ্ৰনাথ দৰে এজন বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ গান অনুষ্ঠানত গোৱা হোৱাত সংবাদমাধ্যমৰ ভুলতে এটা ভ্ৰান্ত খবৰ প্ৰচাৰিত হয় যে, ৰবীন্দ্ৰনাথৰ গানটোও সম্ৰাটৰ সন্মানাৰ্থে ৰচিত হৈছে। পাছদিনা ইংৰাজী বাতৰিকাকতসমূহত এই সংবাদ প্ৰচাৰিত হয় যে: "বঙালী কবি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে বিশেষকৈ সম্ৰাটক স্বাগত জনায়ে এই গান ৰচনা কৰিছে। "<ref> ষ্টেট্‌চমেন্‌, ডিচেম্বৰ ১৮, ১৯১১</ref> স্বাভাৱিকভাৱেই ৰবীন্দ্ৰনাথবিৰোধীসকলে প্ৰচাৰ কৰিলে যে গানটো আচলতে সম্ৰাটৰ বন্দনাগান। প্ৰসঙ্গক্ৰমে উল্লেখযোগ্য যে এই বাতৰিকাকতসমূহৰ দুই এখনে "বন্দে মাতৰম্‌" ৰবীন্দ্ৰনাথৰ ৰচিত আৰু "জনগণমন"ক হিন্দী গানৰ আখ্যাও দিছিল। প্ৰকৃত ঘটনা জনা যায় নবেম্বৰ ২০ চনৰ ১৯৩৭ বিশ্বভাৰতীৰ প্ৰাক্তন পুলিনবিহাৰী সেনলৈ ৰবীন্দ্ৰনাথে লিখা এখন চিঠিৰ পৰা: {{cquote|...সেই বছৰ ভাৰতসম্ৰাটৰ আগমনৰ আয়োজন চলিছিল। ৰাজ্য চৰকাৰৰ নিষ্ঠাবান মোৰ এজন বন্ধুৱে মোক সম্ৰাটৰ জয়গান ৰচনা কৰাৰ কাৰণে বিশেষভাৱে অনুৰোধ কৰিছিল। শুনি বিস্মিত হৈছিলোঁ। সেই বিস্ময়ৰ লগতে মনৰ উত্তেজনাও সংযোগ হৈছিল। তাৰেই প্ৰবল প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ফলত মই “জন-গণ-মন-অধিনায়ক’’ গানত সেই ভাৰত-ভাগ্যবিধাতাৰ জয় ঘোষণা কৰিছোঁ। পতনৰ ফালে ধাবিত যাত্ৰীসকলৰ যি চিৰ সাৰথি, বন্ধুৰ বিপৰীত যুগৰ অভ্যুদয়, যি জনগণৰ অন্তৰ্যামী পথ-পৰিচায়ক, সেই যুগ-যুগান্তৰৰ মানৱভাগ্য ৰথচালক যে পঞ্চম বা ষষ্ঠ জৰ্জ কোনোপধ্যেই হ’ব নোৱাৰে, সেই কথা ৰাজভক্ত বন্ধুজনেও অনুভৱ কৰিব পাৰিছিল।<ref> গানৰ পাছত ৰবীন্দ্ৰনাথ, সমীৰ সেনগুপ্ত, প্যাপিৰাচ, ২০০৮, পৃথকে উদ্ধৃত ১১৬ </ref>}} ভাৰতৰ জাতীয় সংগীতৰ 'সিন্ধু' শব্দটোক পৰিৱৰ্তন কৰি কাশ্মীৰ শব্দটো যোগ কৰাৰ দাবী উঠিল। যিসকলে দাবী তুলিছিল ২০০৫ চনত, তেওঁলোকৰ যুক্তি আছিল, ১৯৪৭ চনৰ [[ভাৰত বিভাজন]]ৰ পাছত সম্পূৰ্ণ [[সিন্ধু প্ৰদেশ]] [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। এই দাবীৰ বিপৰীতে বিৰোধীসকলে যুক্তি দিয়ে যে জাতীয় সংগীতত 'সিন্ধু' শব্দটো কেৱলমাত্ৰ সিন্ধু প্ৰদেশ নহয় বৰং সিন্ধি আৰু ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ [[সিন্ধু নদী]] ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ পৰিচায়ক। এই যুক্তি মানি [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] জাতীয় সংগীতৰ ভাষাত কোনোধৰণৰ পৰিবৰ্তনৰ নকৰাৰ পক্ষে মত দিয়ে। ১৯৮৫ চনত কেইজনমান ছাত্ৰই ৰাজ্যৰ জিহোবাস উইটনেচ কেৰালা বিদ্যালয়ত জাতীয় সংগীত গাবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত সিহঁতক স্কুলখনৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হয়। এজন অভিভাৱকে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ দ্বাৰস্থ হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কেৱল উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় সলনি কৰি স্কুল কৰ্তৃপক্ষক ছাত্ৰকেইজনক পুনৰ ভৰ্তি কৰোৱাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই ঐতিহাসিক ৰায়ত কোৱা হৈছিল যে-"আমাৰ ঐতিহ্যই আমাক সহিষ্ণুতা শিকায় (ভাৰতীয়), আমাৰ দৰ্শনে আমাক সহিষ্ণুতা শিকায়, আমাৰ সংবিধানে আমাক সহিষ্ণুতা শিকায়, আমি যেন তাক নষ্ট নকৰোঁ। "<ref>{{cite web |title=Bijoe Emmanuel & Ors V. State of Kerala & Ors [1986] INSC 167 |publisher=World Legal Information Institute |date=[[August 11]], [[1986]] |url=http://www.worldlii.org/in/cases/INSC/1986/167.html |format= |doi= |accessdate= }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</Ref> ==='কামৰূপ'ৰ উল্লেখ বিতৰ্ক=== ইংৰাজী ৰাষ্ট্ৰীয় দৈনিক 'দা টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া'ত ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত প্ৰকাশিত বাতৰিত (১৯৯৭ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ সংখ্যা 'দা টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া'ৰ লগত স্বাধীনতাৰ ৫০ বৰ্ষপুৰ্তি উপলক্ষত ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ সংখ্যা বিশেষ পৰিপুৰিকা হিচাপে পুনৰ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল) 'জন গণ মন'ৰ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কৰা মূল অনুবাদত 'কামৰূপ' শব্দটো আছিল বুলি উল্লেখ কৰে, যিটো পাছলৈ 'সিন্ধু' শব্দলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=at1712>{{Cite web |title=''State to seek newspaper clarification on report''. STAFF Reporter. Assam Tribune, 17-12-2013 |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1813/at096 |access-date=2013-12-18 |archivedate=2013-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131223042359/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1813/at096 |deadurl=yes }}</ref> এই বিষয়টো লৈ ই-জগত আৰু সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজত বিয়পা গুঞ্জনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বিষয়টো অসমৰ বিধান সভাত আলোচিত হয়। ১৭ ডিচেম্বৰ, ২০১৩-ত [[অসম গণ পৰিষদ]]ৰ বিধায়ক ফণীভূষণ চৌধুৰীয়ে [[অসম বিধানসভা|বিধানসভাত]] উত্থাপন কৰা এক সংকল্প প্ৰস্তাৱৰ উত্তৰ দি বনমন্ত্ৰী ৰকিবুল হুছেইনে কয় যে, সংশ্লিষ্ট কাকত গোষ্ঠীৰপৰা চৰকাৰীভাৱে স্পষ্টীকৰণ বিচৰা হৈছে। কাকতখনৰ উদ্ধৃতিৰে চৌধুৰীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতত পুনৰাই 'কামৰূপ'ৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে দাবী কৰে। ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰত ভিত্তিহীন বাতৰিৰে অসমৰ ৰাইজক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ অভিযোগ তুলি হুছেইনে প্ৰয়োজনবশতঃ কাকতখনৰ বিৰূদ্ধে আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণতো ইংগিত দিয়ে। বিধান সভাই ''টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ'' পৰা তথ্য বিচৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে, আৰু প্ৰয়োজন হ'লে আইনী ব্যৱস্থা লোৱাৰ পথো মুকলি ৰাখে।<ref name=aa1812>''বিধান সভাত আলোচনা, 'জন গণ মন'ত 'কামৰূপ' শব্দ'', ষ্টাফ ৰিপ'ৰ্টাৰ, আমাৰ অসম, ১৮ ডিচেম্বৰ ২০১৩, প্ৰথম পৃষ্ঠা</ref><ref name=at1712 /> ==বিদগ্ধজনৰ মত== ===সুভাষ চন্দ্ৰ বসু=== (আৰজি হিন্দ-এৰ হুকুমতৰ নিদেৰ্শনামা) {{cquote|ৰবীন্দ্ৰনাথৰ গান "জয় হে" আমাৰ জাতীয় সংগীত হ'ল।<ref>পশ্চিমবংগ আলোচনী. নেতাজী সংখ্যা, ১৪০৩ বঙ্গাব্দ, পৃ এ-১৬৫: উদ্ধৃত আৰু মূল ইংৰাজীৰ পৰা অনূদিত</ref>}} ===অনন্দমোহন সহায়=== চেক্ৰেটাৰী, আৰজি হুকুমত হিন্দ-এ {{cquote|অনেক উচ্চশিক্ষিত জাপানীয়ে স্বীকাৰ কৰে যে আমাৰ জাতীয় সংগীতে মানুহক অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ জাতীয় সংগীতকো চেৰ পেলায় যায়। বিভিন্ন সময়ৰ জনসমীক্ষাত তেওঁলোকে এই কথা কৈছে। নেতাজীয়ে মোক কৈছিল যে জাৰ্মানীসকল যিয়ে নিজৰ জাতীয় সংগীতকে পৃথিৱীৰ শ্ৰেষ্ঠ বুলি ভাবে তেওঁলোকৰো সৰহ সংখ্যক নহ'লেও তেখেতৰ কাষত মুক্তকণ্ঠে স্বীকাৰ কৰিছিল যে আমাৰ জাতীয় সংগীতো তেওঁলোকৰটোৰ দৰেই উদ্দীপক।<ref>The Nation, March 10, 1949 (মূল ইংৰাজীৰ পৰা অনূদিত)</ref>}} ===জেমচ্‌ এইচ কাজিনচ=== {{cquote|মোৰ প্ৰস্তাৱ হ'ল ডক্তৰ ৰবীন্দ্ৰনাথৰ গভীৰ দেশাত্মবোধক, আদৰ্শ প্ৰণোদিত আৰু লগতে বিশ্বাত্মবোধক "মৰ্নিং চং অৱ ইণ্ডিয়া" ("জনগণমন") যিটো বিগত বিছ বছৰ ধৰি বেচৰকাৰীভাৱে ভাৰতৰ সংগীতৰ মৰ্য্যাদাত প্ৰতিষ্ঠিত তাক চৰকাৰীভাৱে অনুমোদন জনোৱা হওক।<ref>ৰবিজীবনী (সপ্তম খণ্ড), প্ৰশান্তকুমাৰ পাল, আনন্দ পাবলিচাৰ্চ প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতাত ১৯৯৭ (উদ্ধৃত আৰু মূল ইংৰাজীৰ পৰা অনূদিত) ৩৮১. পৃ [[</ref>}} ===মহাত্মা গান্ধী=== {{cquote|"জনগণমন" মাত্ৰ এটি গান নহয় এইটো এটা "দিব্য স্তোত্ৰ।" ইয়াৰ চৰিত্ৰ স্বতন্ত্ৰভাৱেই জাতীয়। ইয়াৰ "গায়নযোগ্যতা"ও আছে।<ref>Our National Songs, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi, 1962,(মূল ইংৰাজী পৰা অনূদিত)</ref>}} ===জৱাহৰলাল নেহৰু=== {{cquote|…১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত অনতিপলমে অৰ্কেষ্ট্ৰা আৰু বেণ্ডত বজোৱাৰ উপযোগী সুৰ এটি আমাৰ হাতত থকাটো এক অত্যন্ত জৰুৰী প্ৰশ্ন হৈ উত্থাপিত হয়। আমাৰ প্ৰতিৰক্ষা বিভাগ, বৈদেশিক দূত আৰু প্ৰতিনিধিসকলৰ দৃষ্টিভঙ্গীত কথাটো খুব গুৰুত্ব্পূৰ্ণ। নিশ্চিতভাৱেই স্বাধীনতাৰ পাছত "গড চেভ দ্য কিং" আমাৰ সেনাবাহিনীত বজোৱাৰ উপযুক্ত নাছিল। বাৰম্বাৰ বজাব পৰা সুৰ এটি আমাৰ পৰা বিচৰা হয় কিন্তু আমি তাৰ কোনো সদুত্তৰ দিব পৰা নাছিলো। কাৰণ এই সংক্ৰান্তত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ অধিকাৰী একমাত্ৰ সংবিধান সভা। কিঞ্চিত পৰিবৰ্তনৰ সৈতে "জনগণমন"ৰ সুৰ দক্ষিণপূব এচিয়াত আজাদ বিন্দ ফৌজৰ কতৃত্বত জাতীয় সংগীত হিচাপে গৃহীত হৈছিল আৰু তাৰ লগে লগে ভাৰততো তাৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছিল। চন ১৯৪৭ত নিউয়ৰ্কত জাতিসংঘৰ সাধাৰণ সভাৰ সময়ৰ কথা। কোনো এখন অনুষ্ঠানত বজাবলৈ আমাৰ প্ৰতিনিধিসকলক আমাৰ জাতীয় সংগীতটো বিচৰা হয়। প্ৰতিনিধিসকলে "জনগণমন"ৰেকৰ্ড কৰি অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ অনুশীলনৰ কাৰণে তাকে প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে যেতিয়া এক বৃহত্‌ সন্মিলনত ইয়াক বজায় তেতিয়া এই গানটো অত্যন্ত প্ৰশংসিত হয় আৰু অনেক দেশৰ প্ৰতিনিধিসকলে এই নতুন সুৰৰ স্বতন্ত্ৰ আৰু আভিজাত্যত মুগ্ধ হৈ ইয়াৰ স্বৰলিপি বিচাৰে। "জনগণমন"ৰ সেই অৰ্কেষ্ট্ৰাবাদনটো ৰেকৰ্ড কৰি ভাৰতলৈ পঠোৱা হয়। আমাৰ প্ৰতিৰক্ষা বিভাগৰ বেণ্ডত এই সুৰটি বজোৱা হ'ল আৰু আমাৰ বৈদেশিক দূতাবাস আৰু প্ৰতিনিধিমহলত প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হ'ল। অনেক দেশৰ পৰা আমালৈ এই সুৰৰ কাৰণে প্ৰশংসাবাৰ্তা আৰু অভিনন্দন পত্ৰ আহি থাকিল। বিশেষজ্ঞসকলে ক'লে তেওঁলোকে ইতিপূৰ্বে শুনা আন্যান্য দেশৰ জাতীয় সংগীতৰ সুৰতকৈ এই সুৰ শ্ৰেষ্ঠতৰ। দেশেবিদেশে –বিশেষজ্ঞ সংগীতবিদ, বেণ্ড আৰু অৰ্কেষ্ট্ৰা অকলোতে এই সুৰ বজা হ'ল। কোনো কোনো সময়ত সুৰৰ সামান্য তাৰতম্য হৈ যায়। যাৰ কাৰণে অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ'ই এই গানৰ অনেক ৰূপান্তৰণ সংগ্ৰহ কৰাত সক্ষম হৈছে। সুৰৰ এই সাধাৰণ প্ৰশংসাৰ বাদেও কব পাৰি যে সেই সময়ত নিৰ্বাচনযোগ্য কোনো যথাযথ জাতীয় গানৰ সংগীতায়োজন আমাৰ হাতত নাছিল, যাক বিদেশলৈ পঠাব পাৰি। সেই অৱস্থাত মই সকলো প্ৰাদেশিক গভৰ্নৰসকললৈ চিঠি দিওঁ আৰু জনগণমন বা অন্য কোনো গান জাতীয় সংগীত হিচাপে কৰিব লগা নিৰ্বাচনত তেওঁলোকৰ মতামত বিচাৰো। মই তেওঁলোকক কৈছিলো যে উত্তৰ দিয়াৰ আগতেই তেওঁলোকে যেন তেওঁলোকৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলৰ লগতো কথা হয়। মই তেওঁলোকক এইটো স্পষ্টকৈ জনাই দিছিলো যে চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ অধিকাৰী একমাত্ৰ সংবিধান সভা। কিন্তু বৈদেশিক দূতাবাস আৰু প্ৰতিৰক্ষা বিভাগত নিৰ্দেশ পঠাবলৈ জৰুৰী হোৱাৰ হেতুকে সাময়িক এক সিদ্ধান্তৰ প্ৰয়োজনীয়তা দেখা দিছে। এজনৰ বাহিৰে চেণ্ট্ৰেল প্ৰভিঞ্চ বা মধ্য প্ৰদেশৰ সকলো গভৰ্নৰেই ("জনগণমন"ৰ) পক্ষত স্বাক্ষৰ প্ৰদান কৰে। এই কাৰণে কেবিনেটে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে যে সংবিধান সভাই কোনো সিদ্ধান্তত উপনীত নোহোৱা পৰ্য্যন্ত সাময়িকভাৱে জনগণমন ব্যৱহৃত হ'ব। প্ৰাদেশিক গভৰ্নৰসকলক সেই ধৰণেই নিৰ্দেশ দিয়া হয়। এইটো স্পষ্ট হৈ যায় যে "জনগণমন"ৰ বিন্যাস সম্পূৰ্ণ যথাযথ নাছিল। কিছু পৰিবৰ্তনৰ প্ৰয়োজন আছিল। কেবল শব্দবিন্যাসতেই নহয় আটাইতকৈ দৰকাৰী সুৰটিতে প্ৰয়োজন আছিল সেইয়া যাতে সেইটো অৰ্কেষ্ট্ৰা আৰু বেণ্ডত বজাব পাৰি।<ref> ভাৰতৰ সংসদত প্ৰদান কৰা এক বক্তব্য, ২৫ আগষ্ট, ১৯৪৮ (Our National Songs, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi, 1962, p.7-8 মূল ইংৰাজীৰ পৰা অনূদিত)</ref>}} ==জনপ্ৰিয় মাধ্যমত জাতীয় সংগীত== জন গণ মন-ইণ্ডিয়ান নেচনেল এন্থেম শীৰ্ষক এটা ঐতিহাসিক ভিডিঅ' ভাৰত গণৰাজ্যৰ স্বৰ্ণজয়ন্তী উপলক্ষে মুকলি কৰা হয়। ২৬ জানুৱাৰীত ভাৰতৰ সংসদ ভৱনৰ চেণ্ট্ৰেল হ'লত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে এই ভিডিঅ'ৰ উদ্বোধন কৰে। ভৰত বালা প্ৰযোজিত এই ভিডিঅ'ৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে ভাৰত চৰকাৰে। আৰু প্ৰকাশ কৰে [[এ আৰ ৰহমান]] ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি যুৱ ও ক্ৰীড়া মন্ত্ৰণালায়ে। দেশৰ ৩৫জন প্ৰধান শিল্পীয়ে এই এলবামত কণ্ঠ বা বাদ্যদান কৰিছিল। ==সুৰ== {| | align="center" style="background:#f0f0f0; "|'''অসমীয়া লিপি''' | align="center" style="background:#f0f0f0; "|'''লেটিন লিপি ''' |- | সা ৰে গ গ গ গ গ গ গ - গ গ ৰে গ ম -||sā rē ga ga ga ga ga ga ga - ga ga rē ga ma - |- | গ - গ গ ৰে - ৰে ৰে নি, ৰে সা -||ga - ga ga rē - rē rē ni, rē sā - |- | সা সা প - প প - প প প প - প ম ধ প ম||sā sā pa - pa pa - pa pa pa pa - pa ma dha pa ma |- | ম ম - ম ম ম - ম গ ৰে ম গ||ma ma - ma ma ma - ma ga rē ma ga |- | গ - গ গ গ - গ ৰে গ প প - ম - ম -||ga - ga ga ga - ga rē ga pa pa - ma - ma - |- | গ - গ গ ৰে ৰে ৰে ৰে নি, ৰে সা||ga - ga ga rē rē rē rē ni, rē sā |- | সা ৰে গ গ গ - গ - ৰে গ ম - - - - -||sā rē ga ga ga - ga - rē ga ma - - - - - |- | গ ম প প প - ম গ ৰে ম গ -||ga ma pa pa pa - ma ga rē ma ga - |- | গ - গ - গ ৰে ৰে ৰে ৰে নি, ৰে সা -||ga - ga - ga rē rē rē rē ni, rē sā - |- | সা সা প প প - প প প - প প ম ধ প ম||sā sā pa pa pa - pa pa pa - pa pa ma' dha pa ma |- | ম - ম ম ম - ম গ ৰে ম গ -||ma - ma ma ma - ma ga rē ma ga - |- | সাং নি সাং - - - - -||sāṁ ni sāṁ - - - - - |- | নি ধ নি - - - - -||ni dha ni - - - - - |- | ধ প ধ - - - - -||dha pa dha - - - - - |- | সা ৰে গ গ গ গ ৰে গ ম - - - - -||sā rē ga ga ga ga rē ga ma - - - - - |- | |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://india.gov.in/knowindia/national_anthem.php National Anthem - Know India. National Portal of India. Government of India. (Also contains the official version of the Indian National Anthem in mp3 format] * [http://www.nationalanthems.info/in.htm Indian Anthem in MIDI Format]. * [http://www.indembassy-lisbon.org/uk/mp3/indian_anthem.mp3 A rendition of Indian Anthem in MP3 format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701040213/http://www.indembassy-lisbon.org/uk/mp3/indian_anthem.mp3 |date=2007-07-01 }} from the [http://www.indembassy-lisbon.org/uk/emb_history.html Indian embassy in Lisbon, Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100512150607/http://www.indembassy-lisbon.org/uk/emb_history.html |date=2010-05-12 }}. * [http://video.google.com/videoplay?docid=7399792002477900458&q=jana+gana+mana Video of ''Jana Gana Mana'' as performed by various vocalists and instrumentalists.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827114133/http://video.google.com/videoplay?docid=7399792002477900458&q=jana+gana+mana |date=2006-08-27 }} * [http://www.hamiltoninstitute.com/index.php?option=com_content&task=view&id=70&Itemid=30 Jana Gana Mana (India's National Anthem) - An Inferential Linguistic Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427020359/http://www.hamiltoninstitute.com/index.php |date=2010-04-27 }} from [http://www.hamiltoninstitute.com/index.php The Hamilton Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427020359/http://www.hamiltoninstitute.com/index.php |date=2010-04-27 }} {{ভাৰতৰ প্ৰতীকসমূহ}} [[শ্ৰেণী:কবিতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত]] 8s40eyjqdsgs2abkzio1g4krocigywo 0 26832 606358 606219 2026-05-15T02:20:05Z Ananya Taye 28065 606358 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] ec55pvdsc9kj9k4irowj52duywe88jb 606359 606358 2026-05-15T02:33:55Z Ananya Taye 28065 606359 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] eqmcjaehq1upvhxca1sfqwl4z4jex8q 606361 606359 2026-05-15T03:33:06Z Ananya Taye 28065 606361 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 6h6a34swbb76mbsjaeghzrpk2ml3mv7 606363 606361 2026-05-15T04:36:22Z Ananya Taye 28065 606363 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 4is87conpztucfbqzyhkebj6ixash3b 606365 606363 2026-05-15T05:07:06Z Ananya Taye 28065 /* উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল */ 606365 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] skpn8lkuka59zrgrc5swdu58igaif2p 606392 606365 2026-05-15T06:51:28Z Ananya Taye 28065 /* */ 606392 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] aobzr2zwokvvlsv4cj9s7g9kzvbfzbq 606408 606392 2026-05-15T07:40:08Z Ananya Taye 28065 606408 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] kvfpacf3mfdms7nqju9robcxxkq1bkn 606416 606408 2026-05-15T09:57:20Z Ananya Taye 28065 /* উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল */ 606416 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref>সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] evcob9d9fh27xc3hufq6rskq9pkjexs 606417 606416 2026-05-15T10:04:51Z Ananya Taye 28065 /* উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল */ 606417 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। ====লখিমপুৰ জিলা==== বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ====ধেমাজি জিলা==== ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref>সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> ====বিশ্বনাথ জিলা==== বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ৰামঘাট দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ, বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] pie5mruei9xcr1egzgk4188f7c1n3vm 606420 606417 2026-05-15T10:12:37Z Ananya Taye 28065 606420 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। ====লখিমপুৰ জিলা==== বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ====ধেমাজি জিলা==== ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref>সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> ====বিশ্বনাথ জিলা==== বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ৰামঘাট দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ, বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 2zenmi9c5u6z1ehgh1e6aes84zf89cj 606425 606420 2026-05-15T10:18:07Z Ananya Taye 28065 606425 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। ====লখিমপুৰ জিলা==== বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ====ধেমাজি জিলা==== ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref>সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> ====বিশ্বনাথ জিলা==== বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ৰামঘাট দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ, বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ====মাজুলী জিলা==== বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। ====ডিব্জিৰুগড়ৰ জিলা==== বৰ্তমানৰ ===পাহাৰীয়া অঞ্চল=== ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 9bhldqx1biwr6onzdq1ua4wzeo2n3k9 606437 606425 2026-05-15T10:47:36Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ */ 606437 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। ====লখিমপুৰ জিলা==== বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ====ধেমাজি জিলা==== ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> ====বিশ্বনাথ জিলা==== বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ৰামঘাট দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ, বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ====নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল==== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ====মাজুলী জিলা==== বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। ====ডিব্ৰুগড়ৰ জিলা==== বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ====তিনিচুকীয়া জিলা==== তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 1nkor4j35lzltiv2ihg0dh6ahvl99d7 0 27758 606357 574292 2026-05-15T00:51:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606357 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Infobox person |image= Daniel Radcliffe SDCC 2014.jpg |imagesize=200px |alt= A male in his early twenties with brown hair and blue eyes is smiling at the camera. |caption= ডেনিয়েল জেকব ৰেডক্লিফ |birth_name=ডেনিয়েল জেকব ৰেডক্লিফ |birth_date={{Birth date and age|1989|7|23|df=yes}} |birth_place=[[লণ্ডন]], [[ইংলেণ্ড]] |occupation= অভিনেতা |years_active= ১৯৯৯–বৰ্তমানলৈকে }} '''ডেনিয়েল জেকব ৰেডক্লিফ '''<ref name="gofbio">{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=Daniel Jacob Radcliffe (actor bio)|publisher=HarryPotter.Warnerbros|date=|url=http://harrypotter.warnerbros.co.uk/gobletoffire/master/index.html|format=|accessdate=2007-06-05}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/topic-1378521/Daniel-Radcliffe Daniel Radcliffe, or Daniel Jacob Radcliffe (British actor) - Britannica Online Encyclopedia<!-- Bot generated title -->]</ref> '({{lang-en|Daniel Radcliffe}}) (জন্ম: ২৩ জুলাই, ১৯৮৯)<ref name="danradcliffe.com">{{Cite web |title=DanRadcliffe.com: Daniel Radcliffe Biography<!-- Bot generated title --> |url=http://www.danradcliffe.com/biography.html |access-date=2012-08-24 |archivedate=2010-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106125038/http://www.danradcliffe.com/biography.html |deadurl=yes }}</ref> এজন [[ইংৰাজ]] অভিনেতা। [[হেৰী পটাৰ (চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা)]]ত [[হেৰী পটাৰ (চৰিত্ৰ)|হেৰী পটাৰৰ]] ভূমিকাত অভিনয় কৰি বিশেষভাবে পৰিচিত হয়। ইয়াৰ উপৰিও ৰেডক্লিফে একাধিক মঞ্চ, টিভি আৰু চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে ৰয়েছে আইটিভি ফিল্ম ''মাই বয় জেক'' আৰু ''ইকুয়াছ'' নাটকখন। নাটকখনত ৰেডক্লিফৰ অভিনয় বিশেষভাবে প্ৰশংসিত হয়। ডেনিয়েল ৰেডক্লিফে ১০ বছৰ বয়সত [[:en:BBC One|বিবিচি ৱান]]ৰ ১৯৯৯ চনৰ টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ ''[[:en:David Copperfield (1999 film)|ডেভিড কপাৰফিল্ড]]''ত অভিনয় কৰি অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে। ২০০১ চনত ''[[:en:The Tailor of Panama|দা টেলৰ অফ পানামা]]'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত অভিলয় কৰে। ১১ বছৰ বয়সত ৰেডক্লিফে হেৰী পটাৰ (চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা)ৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন]]ৰ মূল চৰিত্ৰ [[হেৰী পটাৰ (চৰিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ]] চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ৰেডক্লিফে এই শৃংখলাৰ আটাইকেইখন চলচ্চিত্ৰৰ হেৰী পটাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৮৯ চনৰ ২৩ জুলাইত [[ইংলেণ্ড]]ৰ পশ্চিম লণ্ডনত ডেনিয়েল ৰেডক্লিফে জন্মগ্ৰহণ কৰে<ref name="heatworld">{{cite web |url=http://www.heatworld.com/Celeb-AZ/Daniel-Radcliffe/ |title=Daniel Radcliffe |work=[[Heat World]] |publisher=[[Bauer Media Group]] |accessdate=27 May 2011}}</ref>। ১৯৯৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত, পাঁচ বছৰ বয়সতে<ref name="agefive">{{cite news |title=Faces of the week: DANIEL RADCLIFFE |work=BBC News |date=2 March 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/6413257.stm |accessdate=27 May 2011}}</ref> ৰেডক্লিফে ''ডেভিড কপাৰফিল্ড'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত শিশু ডেভিড কপাৰফিল্ডৰ চৰিত্ৰত<ref name="dcref1">{{cite web |last=Roberts |first=Sheila |title=Daniel Radcliffe Interview, December Boys |publisher=Movies Online |date=10 September 2007 |url=http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html |accessdate=27 May 2011 |archivedate=11 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110411092919/http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html |deadurl=yes }}</ref> অভিনয় কৰে। ৰেডক্লিফে লণ্ডনৰ ছেলছীৰ [[:en:Sussex House School|ছাছেক্স হাউচ স্কুল]]<ref name="Sussex">{{Cite news |title=Sussex House School, London |publisher=Independent Special Boarding International}}</ref> আৰু তাৰ পিছত [[:en:City of London School|চিটি অফ লণ্ডন স্কুল]],<ref>[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1198936/From-Potter-poet-Daniel-Radcliffe-secret-verse.html "From Potter to Poet: Daniel Radcliffe Unmasked as a Budding Creative Writer"]. ''[[Daily Mail]]''. 13 July 2009. Retrieved 1 November 2011.</ref>ত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল। [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন]] মুক্তি পোৱাৰ পিছত স্কুলত যোৱা ৰেডক্লিফৰ বাবে কঠিন হৈ পৰে। ৰেডক্লিফে কৈছে যে, হেৰী পটাৰৰ চৰিত্ৰক লৈ সকলোৱে হিংসাতে ঠাট্টা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল<ref name="details07">{{cite web |url=http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/200706/meet-the-new-grown-up-harry-potter-star-daniel-radcliffe?currentPage=2 |title=DANIEL RADCLIFFE |first=Simon |last=Garfield |work=[[Details (magazine)|Details]] |page=2 |date=June 2007 |accessdate=27 May 2011 |archivedate=6 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006153820/http://www.details.com/culture-trends/cover-stars/200706/meet-the-new-grown-up-harry-potter-star-daniel-radcliffe/?currentPage=2 |deadurl=yes }}</ref>। যেতিয়া ডেনিয়েল অভিনয় কেৰিয়াৰত ব্যস্ত হ’ল, তেতিয়া ঘৰুৱা শিক্ষকৰ সহায়ত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৬ চনত ডেনিয়েলে শিক্ষাৰ পৰা বিৰতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয়<ref name="exams">{{cite web |last=Vineyard |first=Jennifer |title='Harry Potter' Star Daniel Radcliffe Gets Leather-y In Racy Photo Spread |publisher=MTV |date=10 July 2007 |url=http://www.mtv.com/news/articles/1564452/daniel-radcliffe-gets-leathery-photo-spread.jhtml |accessdate=27 May 2011 |archivedate=20 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020134323/http://www.mtv.com/news/1564452/harry-potter-star-daniel-radcliffe-gets-leather-y-in-racy-photo-spread/ |deadurl=yes }}</ref>। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে যে, সাধাৰণ কলেজীয়া জীৱনতকৈ ডেনিয়েলে অভিনয় আৰু লিখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব বিচাৰিছিল। ==কেৰিয়াৰ== ===''হেৰী পটাৰ''=== [[File:Daniel Radcliffe 2009.jpg|thumb|right|150px|alt=A young male is signing his signature with a fan. His hair is slicked over to the side.|২০০৯ চনৰ জুলাইত ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা হাফ ব্লাড প্ৰিন্স (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা হাফ ব্লাড প্ৰিন্স]]''ৰ প্ৰিমিয়াৰত ডেনিয়েল ৰেডক্লিফ]] ২০০০ চনত প্ৰযোজক [[:en:David Heyman|ডেভিড হেইমেনে]] [[জে কে ৰাউলিঙ]]ৰ গ্ৰন্থ [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন]]ৰ ওপৰত আধাৰিত চলচ্চিত্ৰত ৰেডক্লিফক হেৰী পটাৰৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে পৰীক্ষা দিবলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে<ref name="play2000">{{Cite news|last=McLean|first=Craig|title=Hobnobs & broomsticks|publisher=Herald & Times Group|work=[[Sunday Herald]]|date=15 July 2007|url=http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|accessdate=15 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070718083907/http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|archivedate=18 July 2007|deadurl=no}}</ref><ref name="play2001">{{Cite news|last=Koltnow|first=Barry|title=One Enchanted Night at Theater, Radcliffe Became Harry Potter|publisher=East Valley Tribune|date=8 July 2007|url=http://www.eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|accessdate=15 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011092955/http://eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|archivedate=11 October 2007|deadurl=yes}}</ref>। ৰাউলিঙে এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে এজন অচিনাকি ব্ৰিটিছ অভিনেতা বিচাৰি আছিল। কিন্তু ৰেডক্লিফৰ মাক-দেউতাকে এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে ডেনিয়েল পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হোৱাতো বিচৰা নাছিল। কাৰণ, চুক্তি মতে, হেৰী পটাৰৰ আটাইকেইখন চলচ্চিত্ৰ লছ এঞ্জেলছ, কেলিফৰ্নিয়াত শ্বুটিং হোৱাৰ কথা<ref name="potteranquus">{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/who-owns-daniel-radcliffe-the-curse-of-child-fame-438724.html |title=Who owns Daniel Radcliffe? The curse of child fame |work=The Independent |publisher=Independent Print Limited |date=4 March 2007 |accessdate=27 May 2011 |location=London |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421062600/http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/who-owns-daniel-radcliffe-the-curse-of-child-fame-438724.html |archivedate=21 April 2008 |deadurl=no }}</ref>। আঠ মাহৰ পাছত আৰু কেইবাটাও পৰীক্ষাৰ অন্তত ডেনিয়েলক হেৰী পটাৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়.<ref name="Young Daniel gets Potter part">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/890287.stm|title=Young Daniel gets Potter part|date=21 August 2000|work=BBC News |publisher=BBC |accessdate=12 April 2011}}</ref>। ৰাউলিঙে পাছত কৈছিল, '''"I don't think Chris Columbus could have found a better Harry."'''<ref>{{cite news |first=Paul |last=Sussman |url=http://premium.edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/ |title=British child actor 'a splendid Harry Potter' |publisher=CNN |date=22 August 2000 |accessdate=20 October 2007 |archivedate=26 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926042509/http://edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/ |deadurl=yes }}</ref>। ডেনিয়েলৰ পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰথমতে এই চুক্তিটো প্ৰত্যাখান কৰিছিল, কাৰণ হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ ছখন চলচ্চিত্ৰৰ শ্বুটিং লছ এঞ্জেলছত কৰা হ’ব<ref name="turned down">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/8907268/Daniel-Radcliffe-turned-down-Harry-Potter-film-offer-at-first.html|title=Daniel Radcliffe turned down Harry Potter film offer at first|work=The Daily Telegraph|date=22 November 2011|accessdate=27 November 2011|location=London}}</ref>। পাছত [[:en:Warner Bros.|ৱাৰ্ণাৰ ব্ৰ’ছ]]য়ে হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ দুখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে ডেনিয়েলক চুক্তি কৰে<ref name="potteranquus"/>। তথাপি চুক্তি কৰাৰ সময়ত ৰেডক্লিফে পাছৰ চলচ্চিত্ৰ কেইখনত অভিনয় কৰিব নে নকৰে তাক লৈ অনিশ্চিয়তা আছিল<ref>{{cite news |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20431232_20045416_2,00.html |title=Mr. Wizard |work=Entertainment Weekly |publisher=[[Time Warner|Time Warner Inc]] |page=2 |first=Steve |last=Daly |date=11 July 2007 |accessdate=28 May 2011 |archivedate=21 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120521112626/http://www.ew.com/ew/article/0,,20431232_20045416_2,00.html |deadurl=yes }}</ref>। ===২০০১-২০০৯=== [[File:DANIEL RADCLIFFE 07.jpg|thumb|left|150px|alt=An eighteen-year-old is with short brown hair and blue eyes is smiling.|২০০৭ চনৰ ''ডিচেম্বৰ বয়জ''ৰ প্ৰিমিয়াৰত ৰেডক্লিফ]] ২০০১ চনত ৰেডক্লিফৰ প্ৰথম ছবি ''দা টেলৰ অফ পানামা''ই মুক্তি পায়<ref name="thenumbersbo">{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/people/DRADC.php |title=Daniel Radcliffe |work=The-Numbers.com |publisher=Nash Information Services, LLC |accessdate=28 May 2011 |archivedate=7 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807083053/http://www.the-numbers.com/people/DRADC.php |deadurl=yes }}</ref>। ইয়াৰ পিছত ২০০২ চনত ''দা প্লে হোৱাট আই ৰ’ট'' (The Play What I Wrote)ৰ জৰিয়তে ৰেডক্লিফে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত অভিনয় কৰে<ref name="dcref1"/><ref name="playbill2007">{{cite web |url=http://www.playbill.com/news/article/103200-Equus-Revival-with-Harry-Potter-Star-Radcliffe-Sets-West-End-Dates |title=Equus Revival{{spaced ndash}}with "Harry Potter" Star Radcliffe{{spaced ndash}}Sets West End Dates |work=[[Playbill]] |publisher=Playbill, Inc |first=John |last=Nathan |date=2 November 2006 |accessdate=27 May 2011}}</ref>। ইয়াৰ পিছত ৰেডক্লিফে ''ডিচেম্বৰ বয়জ''ত অভিনয় কৰে। ২০০৭ চনত এই ছবিখনে মুক্তি লাভ কৰে<ref name="ewdb">{{cite news |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20048635,00.html |title=Daniel Radcliffe Talks 'Deathly Hallows' |first=Steve |last=Daly |work=Entertainment Weekly |date=27 July 2007 |accessdate=28 May 2011 |archivedate=6 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006131728/http://www.ew.com/ew/article/0,,20048635,00.html |deadurl=yes }}</ref>। ইয়াৰ উপৰিও ৰেডক্লিফে টেলিভিছন ড্ৰামা ফিল্ম ''[[:en:My Boy Jack (film)|মাই বয় জেক]]''ত অভিনয় কৰে। [[File:Daniel Radcliffe cropped.jpg|thumb|150px|Radcliffe in [[Theatre District, New York]], 13 December 2008]] <!-- At age 17, in a bid to show people he was not a kid any more,<ref name="heatworld"/> he performed onstage in [[Peter Shaffer]]'s play ''[[Equus (play)|Equus]]'', which had not been revived since its first run in 1973, at the [[Gielgud Theatre]].<ref name="potteranquus"/> Radcliffe took on the lead role<ref name="playbill2007"/> as Alan Strang, a stable boy who has an obsession with horses. Advance sales topped £1.7&nbsp;million, and the role generated significant pre-opening media interest, as Radcliffe appeared in a nude scene.<ref name="potteranquus">{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/who-owns-daniel-radcliffe-the-curse-of-child-fame-438724.html |title=Who owns Daniel Radcliffe? The curse of child fame |work=The Independent |publisher=Independent Print Limited |date=4 March 2007 |accessdate=27 May 2011 |location=London}}</ref><ref name="equus">{{cite news |title=Naked stage role for Potter star|work=BBC News |publisher=BBC |date=28 July 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5223520.stm |accessdate=5 June 2007}}</ref> ''Equus'' opened on 27 February 2007 and ran until 9 June 2007.<ref name="playbill2007">{{cite web |url=http://www.playbill.com/news/article/103200-Equus-Revival-with-Harry-Potter-Star-Radcliffe-Sets-West-End-Dates |title=Equus Revival{{spaced ndash}}with "Harry Potter" Star Radcliffe{{spaced ndash}}Sets West End Dates |work=[[Playbill]] |publisher=Playbill, Inc |first=John |last=Nathan |date=2 November 2006 |accessdate=27 May 2011}}</ref> Radcliffe's performance received positive reviews<ref name="reviews1">{{Cite news|title=RADCLIFFE'S WOMEN NERVES|publisher=Contact Music|date=5 June 2007|url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/radcliffes%20women%20nerves_1033227|accessdate=5 June 2007}}</ref> as critics were impressed by the nuance and depth of his against-type role.<ref>{{Cite news|last=Burchell|first=Kenzie|title=Moving the Magic|publisher=[[NBCUniversal]] |work=MSNBC|date=28 February 2007|url=http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/|accessdate=5 June 2007 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20070318003305/http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/ |archivedate = 18 March 2007}}</ref> Charles Spencer of ''[[The Daily Telegraph]]'' wrote that he "displays a dramatic power and an electrifying stage presence that marks a tremendous leap forward." He added: "I never thought I would find the diminutive (but perfectly formed) Radcliffe a sinister figure, but as Alan Strang ... there are moments when he seems genuinely scary in his rage and confusion."<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/drama/3663477/Radcliffes-naked-talent-makes-Equus-a-hit.html |first=Charles |last=Spencer |title=Radcliffe's naked talent makes Equus a hit |work=The Daily Telegraph |location=UK |publisher=Telegraph Media Group Limited |date=28 February 2007 |accessdate=27 May 2011}}</ref> The production then transferred to Broadway in September 2008, with Radcliffe still in the lead role.<ref name="equus08">{{cite web |last=Vineyard |first=Jennifer |title=Radcliffe To Bare All On Broadway As ‘Equus’ Eyes Late ‘08 Opening |publisher=MTV |date=4 September 2007 |url=http://moviesblog.mtv.com/2007/09/04/radcliffe-to-bare-all-on-broadway-as-equus-eyes-late-08-opening/ |accessdate=5 September 2007}}</ref><ref>{{cite web |last=Nathan |first=John |title=London Equus{{spaced ndash}}Starring Radcliffe and Griffiths{{spaced ndash}}Closes 9&nbsp;June |publisher=Playbill, Inc |work=Playbill |date=9 June 2007 |url=http://www.playbill.com/news/article/108659.html |accessdate=27 May 2011}}</ref> Radcliffe stated he was nervous about repeating the role on Broadway because he considered American audiences more discerning than those in London.<ref>{{cite news |last=Nichols |first=Michelle |agency=Reuters |title=Radcliffe nervous about baring all on Broadway|publisher=Thomson Reuters |date=5 September 2007 |url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSN0521724920070905?src=090507_1743_ARTICLE_PROMO_also_on_reuters |accessdate=27 May 2011}}</ref> Radcliffe's performance was nominated for a [[Drama Desk Award]].<ref name="dramadeskenquus">{{cite web |url=http://www.dramadesk.com/press084.html |title=Press Release |publisher=[[Drama Desk Awards|Drama Desk]] |date=27 April 2009 |accessdate=27 May 2011}}</ref> ===২০১০-বৰ্তমানলৈকে=== After voicing a character in [[Treehouse of Horror XXI|an episode]] of the animated television series ''[[The Simpsons]]'' in late 2010,<ref>{{cite web |url=http://popwatch.ew.com/2010/11/08/daniel-radcliffe-simpsons/ |title=Daniel Radcliffe on 'The Simpsons': 'Harry Potter' star pokes fun at 'Twilight' |first=Kate |last=Ward |work=Entertainment Weekly |date=8 November 2010 |accessdate=27 May 2011}}</ref> Radcliffe debuted as J. Pierrepont Finch in the 2011 Broadway revival ''[[How to Succeed in Business Without Really Trying]]'', a role previously held by Broadway veterans [[Robert Morse]] and [[Matthew Broderick]].<ref>{{cite news |last=Itzkoff |first=David |title=Daniel Radcliffe to Star in 'How to Succeed' Revival on Broadway |work=The New York Times |date=15 April 2010 |url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2010/04/15/daniel-radcliffe-to-star-in-how-to-succeed-revival-on-broadway/ |accessdate=27 May 2011}}</ref> Other cast members included [[John Larroquette]], [[Rose Hemingway]] and [[Mary Faber]].<ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/daniel-radcliffes-how-succeed-business-171770 |title=Daniel Radcliffe's How to Succeed in Business Without Really Trying: Review |work=Hollywood Reporter |first=David |last=Rooney |date=27 March 2011 |accessdate=27 May 2011}}</ref> Both the actor and production received favourable reviews,<ref>{{cite news |title=Daniel Radcliffe gets rave reviews for Broadway debut |work=[[Oneindia.in]] |publisher=Greynium Information Technologies Pvt. Ltd |date=29 March 2011}}</ref> with ''USA Today'' commenting: "Radcliffe ultimately succeeds not by overshadowing his fellow cast members, but by working in conscientious harmony with them{{spaced ndash}}and having a blast in the process."<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/theater/reviews/2011-03-28-succeed28_ST_N.htm|title=Danel Radcliffe Succeeds in 'Business'|last=Gardner|first=Elysa|work=USA Today|date=27 March 2011|accessdate=15 October 2011}}</ref> Radcliffe's performance in the show earned him Drama Desk Award, [[Drama League Award]] and [[Outer Critics Circle Award]] nominations.<ref name='howcritic'/><ref name='howleague'/><ref name='howdesk'/> The production itself later received nine [[Tony Award]] nominations.<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/life/theater/awards/tonys/2011-05-03-tony-list_N.htm |title=List of nominees for 2011 Tony Awards |work=USA Today |publisher=Gannett Co. Inc |date=3 May 2011 |accessdate=27 May 2011}}</ref> Radcliffe left the show on 1 January 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.broadway.com/shows/how-succeed-business-without-really-trying/buzz/157567/nick-jonas-to-follow-darren-criss-and-daniel-radcliffe-in-how-to-succeed/|title=Nick Jonas to Follow Darren Criss (and Daniel Radcliffe) in 'How to Succeed'|author=Broadway.com Staff |work=Broadway.com |publisher=Broadway.com Inc |date=7 September 2011 |accessdate=24 September 2011}}</ref> His first post-''Harry Potter'' project was the 2012 horror film ''[[The Woman in Black (2012 film)|The Woman in Black]]'', adapted from the [[The Woman in Black|1983 novel]] by [[Susan Hill]]. The film was released on 3 February 2012 in the United States and Canada, and was released on 10 February in the UK. Radcliffe portrays a man sent to deal with the legal matters of a mysterious woman who has just died, and soon after he begins to experience strange events and hauntings from the ghost of a woman dressed in black.<ref>{{cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2011/04/11/daniel-radcliffe-in-the-woman-in-black_n_847335.html |title=Daniel Radcliffe In 'The Woman In Black': First Teaser Trailer (VIDEO) |work=Huffington Post |location=USA |publisher=HuffingtonPost.com Inc |date=11 April 2011 |accessdate=27 May 2011 |first=Jordan |last=Zakarin}}</ref> He has said he was "incredibly excited" to be part of the film and described the script as "beautifully written".<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-10684914 |title=Daniel Radcliffe to star in The Woman in Black |publisher=BBC |work=BBC News |date=19 July 2010 |accessdate=28 May 2011}}</ref> Radcliffe's [[Godparent|godson]] Mischa, the son of [[Thea Sharrock]], who co-directed the revival of ''Equus'' with Radcliffe, portrayed Arthur's son in the film.<ref>{{cite web|url=http://www.dailyrecord.co.uk/showbiz/celebrity-interviews/2011/09/30/i-m-ready-for-criticism-of-any-role-i-play-in-aftermath-of-harry-potter-admits-daniel-radcliffe-86908-23457251/ |title=I'm ready for criticism of any role I play in aftermath of Harry Potter, admits Daniel Radcliffe |date=30 September 2011|last=Fulton|first=Rick|work=The Daily Record |accessdate=10 October 2011}}</ref> ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' has confirmed Radcliffe will star in the [[Independent film|indie]] comedy ''The Amateur Photographer'', a film adaptation of the book of the same name, directed by [[Christopher Monger]]. Set in 1970, it follows a man (Radcliffe) who discovers his calling after being drafted by the residents of a small English mill town to serve as a photographer for their most personal moments.<ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/article/VR1118032335 |title='Photographer' snaps Daniel Radcliffe |work=Variety |publisher=Reed Business Information |first=Jeff |last=Snieder |date=15 February 2011 |accessdate=27 May 2011}}</ref> He is set to portray [[Allen Ginsberg]] in the upcoming [[Thriller (genre)|thriller]] drama ''[[Kill Your Darlings (2013 film)|Kill Your Darlings]]'', directed by John Krokidas.<ref name="NY Daily News">{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/daniel-radcliffe-manscape-kill-darlings-role-prefers-women-hair-article-1.1015296|title=Daniel Radcliffe reveals he doesn't manscape his nether region{{spaced ndash}}and prefers women don't either|work=Daily News |location=New York |accessdate=3 February 2012|first=Joyce|last=Chen|date=1 February 2012}}</ref><ref name="MTV">{{cite web|url=http://moviesblog.mtv.com/2012/02/03/daniel-radcliffe-kill-your-darlings/|title=Daniel Radcliffe Prepares To 'Kill Your Darlings'|work=''MTV''|accessdate=3 February 2012}}</ref> Radcliffe has been cast as Wallace in ''The F Word''.<ref name="Hollywood Reporter; The F Word">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/rafe-spall-megan-park-f-word-363190|title=The Canadian indie is shooting for six weeks in Toronto and Dublin, with Daniel Radcliffe and Zoe Kazan in the lead roles.|publisher=HollywoodReporter.com|accessdate=2 September 2012}}</ref> In July 2012, it was announced that Radcliffe would play the character Ig Perrish in [[Alexandre Aja]]'s ''Horns''.<ref name="Hollywood Reporter; Horns">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/daniel-radcliffe-horns-harry-potter-349028|title=Daniel Radcliffe to Star in Fantasy-Thriller 'Horns'|publisher=HollywoodReporter.com|accessdate=2 September 2012}}</ref><ref name="Entertainment Weekly; Horns">{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2012/07/16/daniel-radcliffe-horns/|title=Daniel Radcliffe to star in supernatural thriller 'Horns'|publisher=Ew.com|accessdate=2 September 2012}}</ref><ref name="The Guardian; Horns">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/film/2012/jul/16/daniel-radcliffe-horns-new-role|title=Daniel Radcliffe to grow Horns for new role|publisher=Guardian.co.uk|accessdate=2 September 2012}}</ref> He will also provide the voice for the [[Pinocchio|title role]] in the upcoming [[stop-motion animation|stop-motion animated]] adaptation ''Pinocchio'', directed by [[Guillermo del Toro]].<ref name="Collider; Pinocchio">{{cite web|url=http://collider.com/daniel-radcliffe-pinocchio-guillermo-del-toro/167245/|title=Daniel Radcliffe, Christopher Walken, and Tom Waits Eyed for Guillermo del Toro’s PINOCCHIO; 2014 Release Possible|publisher=Collider.com|accessdate=2 September 2012}}</ref><ref name="Digital Spy; Pinocchio">{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a382871/daniel-radcliffe-linked-to-guillermo-del-toros-pinocchio.html|title=Daniel Radcliffe linked to Guillermo del Toro's 'Pinocchio'|publisher=DigitalSpy.co.uk|accessdate=2 September 2012}}</ref> --> == ব্যক্তিগত জীৱন == ৰেডক্লিফ এজন নাস্তিক আৰু কৈছে যে তেওঁ এজন [[ইহুদী]] হিচাপে গৰ্ব অনুভৱ কৰে<ref name="dailybeast">{{cite web|last=Sessums|first=Kevin |title=Dirty Harry |publisher=[[The Newsweek Daily Beast Company]] |work=[[The Daily Beast]] |date=26 January 2009|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2009-01-26/dirty-harry/full/|accessdate=26 May 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh|first=Anita |title=Daniel Radcliffe: a cool nerd |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5734000/Daniel-Radcliffe-a-cool-nerd.html |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group Limited |date=4 June 2009 |accessdate=6 June 2009 |location=London}}</ref><ref name="dantheman">{{cite news |last=McLean|first=Craig|title=Dan the Man |url=http://www.guardian.co.uk/film/2009/jul/04/daniel-radcliffe-harry-potter-jk-rowling |work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media Limited |date=4 July 2009|accessdate=11 July 2009 |location=London}}</ref>। ২০০৮ চনত ৰেডক্লিফে কয় যে তেওঁ ''dyspraxia'' {{enwiki|dyspraxia}} নামৰ স্নায়ুৰোগত আক্ৰান্ত। ইয়াৰ ফলত ৰেডক্লিফে কেতিয়াবা লিখিবলৈ, নিজৰ জোতাৰ ফিতা আদিৰ নিচিনা সৰু সৰু কাম কৰাত অসুবিধা পায়। ৰেডক্লিফে কৈছে যে, তেওঁ স্কুলত এই ৰোগৰ বাবে বহুতো অসুবিধা হৈছিল<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Health/story?id=5605093&page=1 |title=Dyspraxia Explains Harry Potter's Klutziness |first=Emily |last=Friedman |work=ABC News |publisher=American Broadcasting Company |date=19 August 2008 |accessdate=26 May 2011}}</ref>। ৰেডক্লিফ [[:en: Underground music|আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড]]<ref name="tomfeltonfriend">{{cite news |title=Harry Potter Y EL MISTERIO DEL PRINCIPE |publisher=Cinemanía |date=July 2009}}</ref> আৰু [[:en:Punk rock|পাংক ৰক মিউজিক]]<ref>{{harvnb|Norwich|2005|pp=120–121}}</ref><ref name="favband">{{cite web |title=Harry Potter reveals his favourite band |work=NME |date=20 July 2007}}</ref> আৰু ভাৰতীয় [[ক্ৰিকেট]] খেলুৱৈ [[শচীন টেণ্ডুলকাৰ]]<ref name="cricket1">{{cite news |last=Pidd|first=Helen |title='If the script says have sex, I have sex'|publisher=Guardian News and Media Limited |work=The Guardian |date=7 September 2007 |url=http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,2163370,00.html |accessdate=7 September 2007 |location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Daniel-Radcliffe-is-a-huge-Sachin-fan/Article1-721526.aspx|title=Daniel Radcliffe is a huge Sachin fan|date=15 July 2011|last=Bansal|first=Robin|accessdate=24 September 2011|newspaper=Hindustan Times|archivedate=4 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110904043651/http://www.hindustantimes.com/Daniel-Radcliffe-is-a-huge-Sachin-fan/Article1-721526.aspx|deadurl=yes}}</ref>ৰ বিশেষ অনুৰাগী। ডেনিয়েলে চুটি গল্প আৰু কবিতাও লিখে<ref name="otherauthorname"/>। ২০০৭ চনৰ নৱেম্বৰত ''ৰাবিশ্ব'' (Rubbish) নামৰ ফেশ্বন আলোচনীখনত "জেকব গেৰশ্বন'' ছদ্মনামত কেইবাটাও কবিতা প্ৰকাশ কৰে<ref name="dantheman"/><ref name="otherauthorname">{{cite news |title=Harry Potter actor Daniel Radcliffe's 'secret life as a published poet' |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5799717/Harry-Potter-actor-Daniel-Radcliffes-secret-life-as-a-published-poet.html |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group Limited |date=11 July 2009|accessdate=26 May 2011 |location=London}}</ref>। হেৰী পটাৰৰ সহ-অভিনেতা [[টম ফেলটন]]<ref name="tomfeltonfriend"/> আৰু [[ইমা ৱাটছন]]<ref>{{cite episode|serieslink=Friday Night with Jonathan Ross|series=Friday Night with Jonathan Ross|title=Emma Watson |url=|network=BBC One|airdate=5 July 2009|seriesno=16|number=22|minutes=7:40–19:40}}</ref> ৰ লগত গভীৰ বন্ধুত্ব আছে। কিছুমান উৎসৰ মতে প্ৰথমখন হেৰী পটাৰ চলচ্চিত্ৰৰ<ref name="maincastinter">{{Cite news |title=When Danny Met Harry |work=The Times |date=3 November 2001}}</ref> পৰা ৰেডক্লিফে প্ৰায় ১মিলিয়ন পাউণ্ড আৰু ষষ্ঠখনৰ<ref name="parade09info">{{cite web |url=http://www.parade.com/celebrity/2009/06/daniel-radcliffe-breaks-free.html |title=Daniel Radcliffe Breaks Free |first=James |last=Kaplan |work=[[Parade (British magazine)|Parade]] |publisher=Parade Publications |date=28 June 2009 |accessdate=27 May 2011}}</ref> পৰা প্ৰায় ১৫ মিলিয়ন উপাৰ্জন কৰে। [[:en: Sunday Times Rich List|২০০৬ চনৰ ছানডে টাইমছ ৰিছ লিষ্ট]]ত প্ৰায় ১৫ মিলিয়ন পাউণ্ড সম্পত্তিৰ সৈতে ইংলেণ্ডৰ কম বয়সীয়া ধনী লোকসকলৰ মাজত ৰেডক্লিফৰ নাম প্ৰকাশ পায়<ref name="fortune">{{cite news |title=Daniel Radcliffe |work=The Times |year=2006 |url=http://www.timesonline.co.uk/richlist/person/0,,39471,00.html |accessdate=31 May 2011 |location=London |first1=Sam |last1=Coates |first2=Anushka |last2=Asthana }}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ২০০৯ চনৰ মাৰ্চত ''ফৰ্বছ'' আলোচনীৰ "Most Valuable Young Stars" তালিকাত শীৰ্ষস্থান,<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2009/03/10/teen-star-currency-business-media-forbes-star-currency_slide_2.html |title=In Pictures: Hollywood's Most Valuable Young Stars |date=10 March 2009 |first=John |last=Burman |work=Forbes |publisher=Forbes.com LLC |accessdate=27 May 2011}}</ref> আৰু এপ্ৰিলত ''দা ডেইলি টেলিগ্ৰাফ''ত ৩০ মিলিয়ন পাউণ্ড সম্পত্তিৰ সৈতে ইংলেণ্ডৰ কম বয়সীয়া লোকৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থান পায়<ref name='70m'>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/5224902/Harry-Potter-magic-puts-Daniel-Radcliffe-12th-on-young-Rich-List.html|title=Harry Potter magic puts Daniel Radcliffe 12th on young Rich List |accessdate=26 May 2011 |first=Sarah |last=Knapton |date=27 April 2009|work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group Limited |location=London}}</ref>। সেই বছৰতে ৰেডক্লিফ ইংলেণ্ডৰ আটাইতকৈ ধনী কিশোৰৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থান পায়<ref name="parade09info"/>। ২০১০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰেডক্লিফৰ নাম হলিউডৰ আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জনকাৰী ষষ্ঠজন অভিনেতা হিচাপে স্থান পায়<ref name="earnings 2010">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8500494.stm|title=Harry Potter star Emma Watson is top-earning actress|date=5 February 2010 |publisher=BBC |work=BBC News |accessdate=27 May 2011}}</ref>। ২০১০ চনৰ অন্তত ৰেডক্লিফৰ মুঠ সম্পত্তিৰ পৰিমাণ হ’ল প্ৰায় ২৮.৫ মিলিয়ন পাউণ্ড<ref>{{cite news |title=Now that's magic: Harry Potter star doubles his wealth to £28.5m in just a year |work=Daily Mail |location=UK |publisher=Associated Newspapers Ltd |url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1321246/Now-thats-magic-Harry-Potter-star-doubles-wealth-28-5m-just-year.html |date=16 October 2010 |accessdate=27 May 2011}}</ref>। ৰেডক্লিফে কৈছে যে তেওঁ বিলাসী জীৱনতকৈ সাধাৰণভাৱে থাকিবলৈহে বেছি ভাল পায়। তেওঁ কিতাপ কিনাত বহুতো খৰচ কৰে আৰু কৈছে "I read a lot"<ref>{{Cite news |last=Maddocks |first=Fiona |title=From Harry to hunk |publisher=[[London Evening Standard]] |date=2 February 2007 |url=http://www.thisislondon.co.uk/film/article-23384050-from-harry-to-hunk.do |accessdate=5 October 2010}}</ref>। ৰেডক্লিফে কৈছে যে, অৰ্থ আৰু সম্পত্তিৰ ওপৰত কেতিয়াও জীৱনটো কেন্দ্ৰীভূত কৰিব নালাগে<ref name="parade09info"/>। ==অভিনয়== ===চলচ্চিত্ৰ=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! নাম ! ক্ষৰিত্ৰ ! তথ্য |- | ২০০১ | ''{{sortname|The|Tailor of Panama}}'' | মাৰ্ক পেণ্ডেল | |- | ২০০১ | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল'চ'ফাৰ্ছ ষ্ট'ন (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল'চ'ফাৰ্ছ ষ্ট'ন]]'' | [[হেৰী পটাৰ (চৰিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ]] | Released as ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' in the [[United States]] and [[India]] |- | ২০০২ | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা চেম্বাৰ অফ চিক্ৰেট্‌ছ (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা চেম্বাৰ অফ চিক্ৰেটছ]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০০৪ | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান (চলচ্চিত্ৰ)]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০০৫ | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা গ'ব্‌লেট অফ ফায়াৰ (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা গ'বলেট অফ ফায়াৰ (চলচ্চিত্ৰ)]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০০৭ | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা অৰ্ডাৰ অফ দা ফিনিক্স (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা অৰ্ডাৰ অফ দা ফিনিক্স]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | 2007 | ''[[:en:December Boys|ডিচেম্বৰ বয়জ]]'' | মেপছ | |- | 2009 | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা হাফ ব্লাড প্ৰিন্স (চলচ্চিত্ৰ|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা হাফ ব্লাড প্ৰিন্স]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০১০ |''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০১১ |''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড]]'' | হেৰী পটাৰ | |- | ২০১২ | ''{{sortname|The|Woman in Black|dab=2012 film}}'' | আৰ্থাৰ কিপছ | |- | ২০১৩ | ''[[:en:Kill Your Darlings (2013 film)|কিল য়'ৰ ডাৰ্লিঙছ]]'' | [[এলেন গিন্সবাৰ্গ]] | |} ===টেলিভিছন=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! নাম ! চৰিত্ৰ ! তথ্য |- | ১৯৯৯ | ''[[:en:David Copperfield (1999 film)|ডেভিড কপাৰফিল্ড]]'' | শিশু ডেভিড কপাৰফিল্ড | |- | ২০০৫ | ''ফ'লি এণ্ড মেকক'ল:দিছ ৱে আপ'' | ট্ৰেফিক ৱাৰ্ডেন / নিজে | |- | ২০০৬ | ''[[:en:Extras|এক্সট্ৰাছ]]'' | লিজে | |- | ২০০৭ | ''[[:en:My Boy Jack (film)|মাই বয় জেক]]'' | জেক কিপলিঙ | |- | ২০১০ | ''The Simpsons'' | এডমাণ্ড | "[[:en:Treehouse of Horror XXI|Treehouse of Horror XXI]]", কণ্ঠ |- | ২০১০ | ''[[:en:QI (H series)|QI]]'' | নিজে | |- | ২০১২ | ''[[:en:Saturday Night Live|চেটাৰডে নাইট লাইভ]]'' | নিজে | Host on 14 January episode |- | ২০১৩ | ''{{sortname|nolink=1|A|Young Doctor's Notebook}}'' | |''Filming''; Four episode mini-series |} ===নাটক=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! নাম ! চৰিত্ৰ ! তথ্য |- | 2002 | ''{{sortname|The|Play What I Wrote}}'' | অতিথি | [[Wyndham's Theatre]] |- | 2007 | ''[[Equus (play)|Equus]]'' | Alan Strang | [[Gielgud Theatre]] |- |2008-09 | ''Equus'' | Alan Strang | [[Broadhurst Theatre]] |- | 2011-12 | ''[[How to Succeed in Business Without Really Trying]]'' | J. Pierrepont Finch | [[Al Hirschfeld Theatre]] |} ==পুৰস্কাৰ== {| class="wikitable" style="margin:1em 0;" |- style="background:#b0c4de;" ! বৰ্ষ!! সংস্থান!! পুৰস্কাৰ!! কাম!! ফলাফল |- | rowspan=4 | 2001 | [[Broadcast Film Critics Association|Broadcast Film Critics Association Awards]]<ref>{{cite web |url=http://www.bfca.org/ccawards/2001.php |title=THE 7th CRITICS' CHOICE MOVIE AWARDS WINNERS AND NOMINEES |publisher=[[Broadcast Film Critics Association]] |accessdate=31 May 2011 |archivedate=19 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219132005/http://www.bfca.org/ccawards/2001.php |deadurl=yes }}</ref> | [[Broadcast Film Critics Association Award for Best Young Performer|Best Young Performer]] | rowspan=4 | ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' | {{nom}} |- | [[Hollywood Women's Press Club]]<ref>{{cite news |title=Daniel Radcliffe Wins First Award |publisher=[[World Entertainment News Network]] |date=6 December 2001}}</ref> | Male Youth Discovery of the Year | {{won}} |- | [[MTV Movie Awards]]<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1453554/2002-mtv-movie-award-nominees.jhtml |title='Lord Of The Rings,' 'Fast And The Furious' Top MTV Movie Award Nominees |first=Robert |last=Mancini |work=MTV |publisher=Viacom |date=23 April 2002 |accessdate=31 May 2011 |archivedate=7 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107082929/http://www.mtv.com/news/articles/1453554/2002-mtv-movie-award-nominees.jhtml |deadurl=yes }}</ref> | [[MTV Movie Award for Best Breakthrough Performance|Best Breakthrough Male Performance]] | {{nom}} |- | [[Young Artist Awards]]<ref>{{cite news |title=Twenty-Third Annual Young Artist Awards 2002 |publisher=[[Young Artist Awards]]}}</ref> | Best Ensemble in a Feature Film (shared with the movie's cast) | {{nom}} |- | 2005 | rowspan=2 | Broadcast Film Critics Association Awards<ref name="bfc2">{{cite web |url=http://www.bfca.org/individual_movie.asp?id=1769 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071229055819/http://www.bfca.org/individual_movie.asp?id=1769 |title=Goblet of Fire awards |publisher=[[Broadcast Film Critics Association]] |archivedate=29 December 2007 |accessdate=30 May 2011 |deadurl=no }}</ref><ref name="bfc2"/> | rowspan=2 | Best Young Actor | ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (film)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]'' | {{nom}} |- | rowspan=3 | 2006 | rowspan=3 | ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (film)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'' | {{nom}} |- | rowspan=2 | MTV Movie Awards<ref name=mtv1>{{cite news|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529112/story.jhtml|title=Alba, Carell, 'Crashers,' 'Virgin' Big Nominees For MTV Movie Awards|date=24 April 2006|accessdate=30 May 2011|last=Carroll|first=Larry|publisher=Viacom|work=MTV|archivedate=19 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219091809/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529112/story.jhtml|deadurl=yes}}</ref> | [[MTV Movie Award for Best On-Screen Duo|Best On-Screen Team]] (shared with Rupert Grint and Emma Watson) | {{nom}} |- | [[MTV Movie Award for Best Hero|Best Hero]] | {{nom}} |- | 2007 | [[National Movie Awards]]<ref name="nma">{{cite web |url=http://www.nationalmovieawards.com/winners |title=The 2011 NMAs |publisher=[[National Movie Awards]] |accessdate=28 May 2011 |archivedate=19 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019224608/http://www.nationalmovieawards.com/winners |deadurl=yes }}</ref> | Best Male Performance | rowspan=4 | ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (film)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' | {{won}} |- | rowspan=3 | 2008 | [[Empire Award]]<ref>{{cite web |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=21920 |title=The Empire Award Nominations Are In |work=Empire |publisher=Bauer Media Group |date=4 February 2008 |accessdate=30 May 2011}}</ref> | [[Empire Award for Best Actor|Best Actor]] | {{nom}} |- | MTV Movie Awards<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1586901/mtv-movie-award-nominees-superbad-leads-pack.jhtml |title=MTV Movie Award Nominations Show Some McLovin To 'Superbad,' 'Juno,' 'Transformers' And More |first=Shawn |last=Adler |work=MTV |publisher=Viacom |date=6 May 2008 |accessdate=30 May 2011 |archivedate=5 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105084632/http://www.mtv.com/news/articles/1586901/mtv-movie-award-nominees-superbad-leads-pack.jhtml |deadurl=yes }}</ref> | [[MTV Movie Award for Best Kiss|Best Kiss]] (shared with [[Katie Leung]]) | {{nom}} |- | Saturn Awards<ref>{{cite web |url=http://blog.moviefone.com/2008/02/20/2007-saturn-award-nominees-have-landed/ |title=2007 Saturn Award Nominees Have Landed |first=Scott |last=Weinberg |work=Moviefone |publisher=AOL Inc |date=20 February 2008 |accessdate=30 May 2011 |archivedate=12 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212233138/http://blog.moviefone.com/2008/02/20/2007-saturn-award-nominees-have-landed/ |deadurl=yes }}</ref> | Best Performance by a Young Actor | {{nom}} |- | rowspan=4 | 2009 | rowspan=2 | Broadway.com Audience Award<ref>{{cite web |url=http://www.broadway.com/shows/wicked/buzz/98556/the-fans-have-spoken-2009-broadwaycom-audience-award-winners-announced/ |title=The Fans Have Spoken! 2009 Broadway.com Audience Award Winners Announced |author=Broadway.com Staff |work=Broadway.com |publisher=Broadway.com Inc |date=22 May 2011 |accessdate=30 May 2011}}</ref> | Favorite Leading Actor in a Broadway Play | rowspan=4 | ''[[Equus (play)|Equus]]'' | {{won}} |- | Favorite Breakthrough Performance | {{won}} |- | [[Drama Desk Award]]<ref name="dramadeskenquus">{{cite web |url=http://www.dramadesk.com/press084.html |title=Press Release |publisher=[[Drama Desk Awards|Drama Desk]] |date=27 April 2009 |accessdate=27 May 2011 |archivedate=3 July 2011 |archiveurl=https://archive.today/20110703135859/http://www.dramadesk.com/press084.html |deadurl=yes }}</ref> | [[Drama Desk Award for Outstanding Actor in a Play|Outstanding Actor in a Play]] | {{nom}} |- | [[Drama League Award]]<ref>{{cite web |url=http://www.broadway.com/buzz/98420/2009-drama-league-award-nominees-announced/ |title=2009 Drama League Award Nominees Announced |author=Broadway.com Staff |work=Broadway.com |publisher=Broadway.com Inc |date=21 April 2011 |accessdate=30 May 2011}}</ref> | Distinguished Performance Award |{{nom}} |- | rowspan=3 | 2010 | [[J-14 magazine|J-14's Teen Icon Awards]]<ref>{{cite web |url=http://www.j-14.com/2010/09/introducing-j-14s-teen-icon-awards-official-nominations.html |work=[[J-14 magazine]] |publisher=Bauer Teen Network |title=Vote for J-14's Teen Icon Awards! |date=14 September 2010 |accessdate=30 May 2011 |archivedate=28 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121228003248/http://www.j-14.com/2010/09/introducing-j-14s-teen-icon-awards-official-nominations.html |deadurl=yes }}</ref> | Iconic Movie Star | {{n/a}} | {{nom}} |- | rowspan=2 | MTV Movie Awards<ref name="mtvma10">{{cite web |url=http://hollywoodcrush.mtv.com/2010/05/12/mtv-movie-awards-2010-nominees-list/ |title=MTV Movie Awards 2010: Full Nominees List! |publisher=MTV |date=12 May 2010 |accessdate=28 May 2011 |archivedate=20 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120223702/http://hollywoodcrush.mtv.com/2010/05/12/mtv-movie-awards-2010-nominees-list |deadurl=yes }}</ref> | [[MTV Movie Award for Best Performance|Best Male Performance]] | ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' | {{nom}} |- | Global Superstar | {{n/a}} | {{nom}} |- | rowspan=14 | 2011 | rowspan=2 | Broadway.com Audience Award<ref>{{cite web |url=http://www.broadway.com/buzz/156403/2011-broadwaycom-audience-choice-award-winners-announced/ |title=2011 Broadway.com Audience Choice Award Winners Announced |author=Broadway.com Staff |work=Broadway.com |publisher=Broadway.com Inc |date=15 May 2011 |accessdate=30 May 2011}}</ref> | Favorite Actor in a Broadway Play | rowspan=5 | ''[[How to Succeed in Business Without Really Trying]]'' | {{won}} |- | Favorite Onstage Pair (shared with [[John Larroquette]]) |{{won}} |- | [[Outer Critics Circle Award]]<ref name='howcritic'>{{cite web|url=http://broadwayworld.com/article/2011-Outer-Critics-Circle-Nominations-Announced-SISTER-ACT-Leads-20110426|title=2011 Outer Critics Circle Nominations Announced! SISTER ACT LEADS WITH 9!|work=BroadwayWorld.com |publisher=Broadway.com Inc |date=26 April 2011 |accessdate=21 September 2011}}</ref> | Outstanding Actor in a Musical |{{nom}} |- |Drama League Award<ref name='howleague'>{{cite web|url=http://www.playbill.com/news/article/151069-Mormon-War-Horse-Normal-Heart-Anything-Goes-Mark-Rylance-Win-Drama-League-Awards|title=Mormon, War Horse, Normal Heart, Anything Goes, Mark Rylance Win Drama League Awards|last=Gans|first=Andrew|work=Playbill|publisher=Playbill, Inc.|date=20 May 2011|accessdate=21 September 2011}}</ref> |Distinguished Performance Award |{{nom}} |- | Drama Desk Award<ref name='howdesk'>{{cite web |url=http://www.dramadesk.com/press111.html |title=56th ANNUAL DRAMA DESK AWARDS ANNOUNCED AT NY FRIARS CLUB BY AUDRA McDONALD AND LIEV SCHREIBER |publisher=Drama Desk |accessdate=31 May 2011 |archivedate=3 July 2011 |archiveurl=https://archive.today/20110703115401/http://www.dramadesk.com/press111.html |deadurl=yes }}</ref> |[[Drama Desk Award for Outstanding Actor in a Musical|Outstanding Actor in a Musical]] |{{nom}} |- | Do Something Awards<ref>{{cite web |url=http://www.vh1.com/shows/events/do_something_awards/2011/movie-star/ |title=Movie Star Nominees |publisher=[[VH1]] |year=2011 |accessdate=12 September 2011}}</ref> | Movie Star | {{n/a}} | {{nom}} |- | rowspan=3 | MTV Movie Awards<ref name="mtv11">{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1663149/2011-mtv-movie-awards-nominations-list.jhtml |title='Eclipse,' 'Inception' Lead 2011 MTV Movie Awards Nominations |author=MTV Movie Award Staff |work=MTV |publisher=Viacom |date=3 May 2011 |accessdate=30 May 2011 |archivedate=25 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525013423/http://www.mtv.com/news/articles/1663149/2011-mtv-movie-awards-nominations-list.jhtml |deadurl=yes }}</ref> | Best Kiss (shared with Emma Watson) | rowspan=3 | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড]]'' | {{nom}} |- | [[MTV Movie Award for Best Fight|Best Fight]] (shared with Rupert Grint and Emma Watson) | {{nom}} |- | Best Male Performance | {{nom}} |- | rowspan=2 | [[Scream Awards]]<ref>{{cite web |url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/voting/best-fantasy-actor |title=Best Fantasy Actor |publisher=[[Spike TV]] |accessdate=12 September 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/voting/best-ensemble |title=Best Ensemble |publisher=[[Spike TV]] |accessdate=12 September 2011}}</ref> | Best Fantasy Actor | rowspan=2 | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড]]'' | {{won}} |- |Best Ensemble (shared with rest of cast) |{{nom}} |- | rowspan=3 | [[2011 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]]<ref>{{cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2011/06/29/teen-choice-awards-2011-nominees_n_887197.html |title=Teen Choice Awards 2011 Nominees Announced: Harry Potter vs Twilight |work=Huffington Post |publisher=HuffingtonPost.com Inc |date=29 June 2011 |accessdate=16 August 2011 |first=Rae |last=Votta}}</ref> | Choice Movie Actor: Sci-Fi/Fantasy | rowspan=2 | ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-প্ৰথম খণ্ড]]'' | {{nom}} |- | Choice Movie: Liplock (shared with Emma Watson) | {{won}} |- | Choice Summer Movie Star: Male | rowspan=5 |''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড]]'' | {{won}} |- | rowspan=7 | 2012 | rowspan=3 | [[People's Choice Awards]]<ref>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/08/nominations-announced-for-the-peoples-choice-awards-2012/109957/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Tvbythenumbers+%28TVbytheNumbers%29|title=Nominations Announced for the 'People's Choice Awards 2012'|work=TVbythenumbers|publisher=Zap2it.com|date=8 November 2011|accessdate=1 January 2012|archivedate=15 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115072738/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/08/nominations-announced-for-the-peoples-choice-awards-2012/109957/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed:+Tvbythenumbers+(TVbytheNumbers)|deadurl=yes}}</ref> | Favorite Movie Ensemble (shared with rest of cast) | {{won}} |- | Favorite Movie Actor | {{nom}} |- | Favorite Movie Star (''under 25'') | {{nom}} |- | Nickelodeon Kids' Choice Awards | Favorite Movie Actor | {{nom}} |- | rowspan=3 | MTV Movie Awards<ref>{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/06/03/mtv-movie-awards-winners/ |title=MTV Movie Awards: Check out the winners here |work=Entertainment Weekly |date=3 June 2012 |accessdate=3 June 2012 |archivedate=6 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120606221644/http://insidemovies.ew.com/2012/06/03/mtv-movie-awards-winners/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=2012 MTV Movie Awards Nominees: The Full List |url=http://www.mtv.com/news/articles/1684181/2012-mtv-movie-awards-nominees.jhtml |access-date=2012-08-25 |archivedate=2013-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119142424/http://www.mtv.com/news/articles/1684181/2012-mtv-movie-awards-nominees.jhtml |deadurl=yes }}</ref> | Best Male Performance | rowspan=3 |''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড (চলচ্চিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ডেথলি হেল’জ-দ্বিতীয় খণ্ড]]'' | {{nom}} |- | [[MTV Movie Award for Best On-Screen Duo|Best Cast]] (shared with Rupert Grint, Emma Watson, and Tom Felton) | {{won}} |- | Best Hero | {{won}} |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{imdb name|id=0705356|name=Daniel Radcliffe}} * [http://www.danradcliffe.co.uk/ DanRadcliffe.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611142820/http://www.danradcliffe.co.uk/ |date=2010-06-11 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Daniel's publicist, and Daniel's family. * [http://www.DanRadcliffe.com/ DanRadcliffe.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923133933/http://www.danradcliffe.com/ |date=2010-09-23 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Daniel's publicist, and Daniel's family. * [http://www.thecinemasource.com/v3/spotlight.php?id=542 Daniel Radcliffe interview for Order of the Phoenix] at [http://www.thecinemasource.com TheCinemaSource.com] * [http://wor710.com/Joan-Hamburg-interviews-Daniel-Radcliffe/3232989 Interview with WOR Radio's Joan Hamburg]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{সাঁচ:হেৰী পটাৰ}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:হেৰী পটাৰ]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনয় শিল্পী]] ayds266ytegszlefosmgccbk6cftfuz 0 39997 606343 546402 2026-05-14T18:42:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606343 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox officeholder |name = ছি জিনপিং |image = 2025 Xi Jinping (cropped).jpg |caption = ছি জিনপিং |office = চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদক |term_start = [[১৫ নৱেম্বৰ]] ২০১২ |term_end = |predecessor = [[হু জিণ্টাও]] |successor = |office1 = [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি |premier1 = [[লি কেকিয়াং]] |vicepresident1 = [[লি য়ুৱাঞ্চাও]] |term_start1 = ১৪ মাৰ্চ, ২০১৩ |term_end1 = |predecessor1 = [[হু জিণ্টাও]] |successor1 = |office2 = কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ |deputy2 = [[ফেন চাংলং]]<br>[[ছু ছিলিয়াং]] |term_start2 = [[১৪ মাৰ্চ]] ২০১৩ {{small|(State Commission)}}<br>[[১৫ নৱেম্বৰ]] ২০১২ {{small|(Party Commission)}} |term_end2 = |predecessor2 = [[হু জিণ্টাও]] |successor2 = |birth_date = {{birth date and age|1953|6|15|df=yes}} |birth_place = [[বেইজিং]], [[চীন]] |death_date = |death_place = |party = [[চীনা সাম্যবাদী দল]] |spouse = {{ubl | {{marriage|কে' লিংলিং|1979|1982|end=divorced}} | {{marriage|পেং লিয়ুৱান|1987}}}} |children = [[ছি মিংজে]] |residence = [[ছংনান্থাই]] |alma_mater = [[ছিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়]] |signature =Xi Jinping Signature.jpg }}{{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|reason=জীৱিত ব্যক্তি|date=2020-10-01}} '''ছি জিনপিং''' হৈছে [[চীনা সাম্যবাদী দল]] (কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অফ চাইনা)-ৰ সাধাৰণ সম্পাদক, [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি তথা কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ। চীন ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাৰ লগতে সামৰিক বাহিনী আৰু পাৰ্টিৰো মুখ্য নেতা হোৱাৰ বাবে তেওঁক অনানুষ্ঠানিকভাৱে চীনৰ "পাৰামাউণ্ট লিডাৰ" বা "সৰ্বোচ্চ নেতা" বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref name=cary>{{cite web|last1=Huang|first1=Cary|title=Xi Jinping pledges renewal of the nation|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1094272/xi-jinping-pledges-renewal-nation|publisher=''South China Morning Post''}}</ref><ref name=wang>{{cite news|last1=Wang|first1=Xiangwei|title=Xi moves closer to becoming another paramount leader|url=http://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/1358774/xi-moves-closer-becoming-another-paramount-leader|publisher=''South China Morning Post''|date=November 18, 2013}}</ref> সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে, ছি [[পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটি]]ৰ পদাধিকাৰী সদস্য, যি চীন দেশৰ প্ৰকৃত সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা। অভিজ্ঞ সাম্যবাদী নেতা [[ছি ঝংচুন]]ৰ পুত্ৰ, ছি জিনপিং প্ৰথমে চীনৰ উপকূলীয় প্ৰান্তসমূহত ৰাজনৈতিক পদলৈ আহিল। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ [[ফুজিয়ান]]ৰ শাসক (গভাৰ্ণৰ) আছিল, তাৰ পিছত ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ কাষৰীয়া [[ঝেজিয়াং|ঝেজিয়াঙ]]ৰ গভাৰ্ণৰ আৰু দলীয় প্ৰধান আছিল। [[চেন লিয়াংয়ু]]ৰ অপসাৰণৰ পিছত তেওঁক ২০০৭ চনত অলপ সময়ৰ বাবে ছাংহাইলৈ পঠিওৱা হয়, দলীয় নেতাৰ ৰূপত। ছি জিনপিং ২০০৮ চনৰ পৰা ২০১৩ চনলৈ গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি আছিল। ছি এতিয়া গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰখনৰ পঞ্চম প্ৰজন্মৰ নেতৃবৰ্গৰ নেতা।<ref>{{cite web |url=http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=/content/ias/archiv/cds/cds_0905.pdf |title=deckblatt-ca-data sup-form.pdf |format=PDF |accessdate=20 October 2010 |archivedate=17 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |deadurl=yes }}</ref> নেতৃত্ব বহন কৰাৰ পিছতে তেওঁ চীনত অভূতপূৰ্ব আৰু দূৰগামী দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযান আৰম্ভ কৰিলে, যাৰ মুখ্য দিশ বজাৰ সম্বন্ধিত আৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ, আইনৰ মতে শাসন কৰা আৰু আইনী সংস্থাসমূহ শক্তিশালী কৰা, আৰু ন-চীনা স্বপ্নৰ আকাংক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9935609/Xi-Jinping-calls-for-a-Chinese-Dream.html|title=Xi Jinping calls for a Chinese dream, Daily Telegraph|accessdate=2013-03-20}}</ref> জিনপিঙে চীনা সমাজত চীনা সাম্যবাদী দলৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলৈ অনুষ্ঠিত কৰা মতাদৰ্শগত বক্তৃতাৰ ওপৰতো বিভিন্ন বাধা আৰোপ কৰিছে, পিচে তেওঁ ঐক্য আৰু পাৰ্টিৰ শৃংখলা বৃদ্ধিৰ বাবেও বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ সাংগঠনিক শক্তি বহু পৰিমাণে কেন্দ্ৰীভূত কৰিছে, তাৰ বাবে তেওঁ নকৈ গঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আয়োগৰ পদকে ধৰি বিভিন্ন পদ নিজে গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ ওপৰোৱা সংস্কাৰ, সামৰিক সংস্কাৰ আৰু [[ইণ্টাৰনেট]]ৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিবলৈও নতুন সংগঠনৰ সৃষ্টি কৰিছে। জিনপিঙৰ অন্য উল্লেখনীয় কাম এটি হ'ল বৈদেশিক নীতি- তেওঁ চীন আৰু জাপানৰ সম্বন্ধ, দক্ষিণ সাগৰীয় বিবাদ, এছিয়াৰ আঞ্চলিক প্ৰসংগক বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ শক্তি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ দিশতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref name=lam2014>{{cite news|title=China’s Soft-Power Deficit Widens as Xi Tightens Screws Over Ideology|url=http://www.jamestown.org/programs/chinabrief/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43160&tx_ttnews%5BbackPid%5D=25&cHash=d5d24d2f82c5981963c0180d300e62cd#.VOOBN_nF9uM|work=the China Brief|publisher=Brookings Institution|date=December 5, 2014}}</ref> ==শৈশৱ আৰু শিক্ষা== ছি জিনপিঙৰ জন্ম [[১৫ জুন]] ১৯৫৩ চনত [[বেইজিং|বেইজিঙত]] হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ [[ছি ঝংচুন]] আছিল এজন সাম্যবাদী বিপ্লৱী নেতা।<ref>{{cite book|last=Isogawa |first=Tomoyoshi|title=Understand Xi Jinping in 30 Minutes|url=http://www.amazon.com/gp/product/B00A82TX3K/|year=2012 |publisher=United Books|location=Japan|page=151}}</ref> ১৯৪৯ চনত সাম্যবাদী ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ পিতৃয়ে বিভিন্ন পদ গ্ৰহণ কৰিছিলে, যাৰ অন্তৰ্গত সাম্যবাদী দলৰ প্ৰচাৰ প্ৰমুখ, গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-প্ৰধান, আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গণ কংগ্ৰেছৰ উপাধ্যক্ষৰ পদ।<ref name=rfe711>{{cite news|title=Profile: Chinese Vice President Xi Jinping|url=http://www.rferl.org/content/china-profile-xi-jinping/24764283.html|accessdate=26 August 2013|newspaper=Radio Free Europe|date=7 November 2012}}</ref> ছিৰ দেউতাকৰ ঘৰ চাঞ্চিৰ ফুপিং অঞ্চল। ছিৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ হেনানৰ ডেংঝৌৰ সৈতেও সম্পৰ্ক আছিল।<ref>{{cite news|url=http://hn.wenweipo.com/news/zhuanti/2012-11-16/23713.html|title=本报独家探访河南邓州习营村|date=16 November 2012|publisher=[[Wen Wei Po]]|accessdate=15 November 2012|archivedate=23 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123040758/http://hn.wenweipo.com/news/zhuanti/2012-11-16/23713.html|deadurl=yes}}</ref> ছি জিনপিং ছি ঝংচুন আৰু তেওঁৰ পত্নী ছি ছিনৰ দ্বিতীয় সন্তান।<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/book/2009-04/28/content_11270872.htm |title=与丈夫习仲勋相伴58年 齐心：这辈子无比幸福_读书频道_新华网|work=Xinhuanet|date=28 April 2009|accessdate=18 March 2013}}</ref> ছিৰ ১০ বছৰ বয়সত তেওঁৰ পিতৃক শুদ্ধ কৰি হেনানৰ লুৱয়াঙৰ এখন কাৰখানাত কাম কৰিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref>[[Charles-Edouard Bouée|Bouée, Charles-Edouard]], [http://books.google.com/books?id=FhtRA3XJY9gC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Luoyang+factory+xi+jinping&source=bl&ots=5P9joXBHtp&sig=Ee73FKw784tZvKG4Qv-RtXnRNnE&hl=en&sa=X&ei=si08T9jJK8jC2wWC5ZXzBg&ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Luoyang%20factory%20xi%20jinping&f=false ''China's Management Revolution: Spirit, Land, Energy'']{{Dead link|date=September 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, (Palgrave Macmillan, 15 December 2010), p. 93; via [[Googlebooks]]. Retrieved 15 February 2012.</ref> [[মে']] ১৯৬৬ চনত ছিৰ শিক্ষা চিন্ন হৈছিল সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ বাবে, য'ত মাধ্যমিক শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলে শিক্ষকসকলক সমালোচনা আৰু বিৰোধিতা কৰিছিল। ১৯৬৮ চনত সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ বাবে ছিৰ দেউতাকক ছিৰ [[১৫]] বছৰ বয়সত কাৰাদণ্ড বিহা হ'ল। ১৯৬৯ চনত [[মাও জে ডং|মাও জে ডঙ]]ৰ "ডাউন টু দা কাণ্ট্ৰি ছাইড আন্দোলন"ত পিতৃৰ সুৰক্ষা অবিহনে ছি গ'ল [[য়াঞ্চুৱান]]ৰ [[চাঞ্চি]]ৰ এখন কাৰখানাত কাম কৰিবলৈ। তেওঁ পিছলৈ উৎপাদক দলৰ পাৰ্টি ব্ৰাঞ্চ সম্পাদক হ'ল। ১৯৭৫ চনত কাম ত্যাগ কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল মাথোঁঁ [[২২]] বছৰ। পিছত এটি চৰকাৰী দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই তেওঁৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে কৰা প্ৰশ্নৰ উত্তৰত তেওঁ ক'লে যে, "সেয়া আবেগিক আছিল। সেয়া মেজাজ আছিল। আৰু যেতিয়া সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ আদৰ্শ বুজিব পৰা নগ'ল, ই মায়াৱী প্ৰমাণিত হ'ল। "<ref>{{cite news|first=Jonathan|last=Watts|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/oct/26/china.uknews4 |title=Most corrupt officials are from poor families but Chinese royals have a spirit that is not dominated by money|accessdate=11 June 2008 |work=The Guardian|location=London|date= 26 October 2007}}</ref> ১৯৭৫ চনৰ পৰা ১৯৭৯চনলৈ তেওঁ চীনৰ বিখ্যাত [[চিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়]]ত [[ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা]] অধ্যয়ন কৰিছিলে, এজন "কৰ্মী, কৃষক, পিএলএ" ছাত্ৰৰ ৰূপত (''গংনংবিং চুৱেচেং'')। ১৯৭৫ত শিক্ষা বৃত্তিমূলক নাছিল, ই আছিল ৰাজনৈতিক আৰু ব্যৱহাৰিক, আৰু চিংঘুৱা ৱিশ্ববিদ্যালয় "আৰু শিক্ষা গ্ৰহণৰ কেন্দ্ৰ নাছিল, পিচে এক যোগাযোগৰ কাৰ্যালয় আছিল, য'ত বিজ্ঞান আৰু আভিযান্ত্ৰিকীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে ৮০% সময় কল-কাৰখানাত কাম কৰি বা ব্যৱহাৰিক বিষয় শিকি কটাইছিল, ১৫% সময় মাৰ্ক্স, লেনিন আৰু মাও জেডঙৰ বিচাৰ অধ্যয়ন কৰি, আৰু ৫% সময় খেতি কৰি বা "পিপুল্স লিবাৰেচন আৰ্মিৰ পৰা শিকি" পাৰ কৰিছিল। "<ref name="SimonCao2009">{{cite book|author1=Denis Fred Simon|author2=Cong Cao|title=China's Emerging Technological Edge: Assessing the Role of High-End Talent|url=http://books.google.com/books?id=ImkmKGIwhWUC&pg=PA28|date=19 March 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88513-3|pages=28–}}</ref> সেই শিক্ষাৰ মানদণ্ডৰ বিষয়ে জছেফ ফিউস্মিথে ক'লে, "ই সম্ভৱতঃ ভাল শিক্ষাই আছিল, কিন্তু ইমান ভাল নাছিল যিমান সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ পূৰ্বে, পিছত অতিকৈ কম, তেওঁ লাভ কৰিব পাৰিলেহেতেন। "<ref name="Fewsmith">{{cite book|author=Joseph Fewsmith|title=Civil-Military Change in China Elites, Institutes, and Ideas after the 16th Party Congress|url=http://books.google.com/books?id=uSPtntAP0ucC&pg=PA87|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1026-3|pages=87–}}</ref> ১৯৯৮ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ তেওঁ মাৰ্ক্সৰ দৰ্শন আৰু আদৰ্শগত শিক্ষা অধ্যয়ন কৰিলে, এটি "অন-দা-জব" স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমত, ছিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মনুষ্যত্ব আৰু সমাজ বিজ্ঞানৰ বিদ্যালয়ত। তেওঁ আইনৰ ডক্টেেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিলে, যাৰ অন্তৰ্গত আইন, ৰাজনীতি, ব্যৱস্থাপনা আৰু বিপ্লৱী বুৰঞ্জী।<ref>{{cite news |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/99727/6934773.html|title=Xi Jinping|date=30 March 2010}}</ref> পিচে, মন্তব্যকাৰীসকলে তেওঁৰ এই শিক্ষাগত যোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰশ্ন তুলিছে। [[লণ্ডন]]ৰ ''[[দা ছাণ্ডে' টাইমছ|দা ছাণ্ডে' টাইমছে]]'' অপ্ৰকাশিত পিএইছডি গৱেষণা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰি বিশেষজ্ঞক পঢ়িবলৈ দিলে, তেওঁলোকে লক্ষ কৰিলে যে গৱেষণ প্ৰবন্ধটোৰ আইনৰ লগত বিশেষ সম্বন্ধ নাই, আৰু প্ৰবন্ধটোত বিশেষ মৌলিক গৱেষণা দেখা নগ'ল, পিচে ই আছিল পূৰ্বে প্ৰকাশিত কিছু কৰ্মৰ পৰা সংগ্ৰগিত টোকা মাত্ৰ।<ref>{{cite news |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/Asia/article1298782.ece |title=Objection, Mr Xi. Did you earn that law degree? |date=11 August 2013 |accessdate=13 May 2014 |archivedate=13 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513160507/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/Asia/article1298782.ece |deadurl=yes }}</ref> লিখক [[জি চুং|জি চুঙে]] ছি জিনপিঙৰ কৰ্মসমূহ অন্য পণ্ডিতৰ কৰ্মৰ সৈতে তুলনা কৰি পালে যে ছিৰ প্ৰবন্ধৰ কিছু দফা ছিৰ প্ৰবন্ধৰ পূৰ্বে প্ৰকাশিত বা একে সময়তে প্ৰকাশিত কিছু কৰ্মৰ পৰা লোৱা। এটি উদাহৰণত, উদ্ধৃতিসমূহ অন্য এটি কৰ্মৰ পৰা নকল কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল, পূৰ্বে প্ৰকাশিত কৰ্মটোৰ বানান আদিৰ ভুলো ছিৰ প্ৰবন্ধত হুবহু দেখা গ'ল। চুঙৰ এই গবেষণাটি আধাৰ কৰি তেওঁ এই সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছে যে ছিয়ে হয়টো সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধটো আন কৰ্মৰ পৰা নকল কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.asiasentinel.com/politics/plagiarism-and-xi-jinping/|title=Plagiarism and Xi Jinping |date=24 September 2013 |accessdate=13 May 2014 }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮২ চনলৈ ছিয়ে পূৰ্বে তেওঁৰ পিতৃৰ অধীনস্থ [[গেং বিয়াও]]ৰ সম্পাদকৰ কাম কৰিলে, পিছত তেওঁ গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-প্ৰধান আৰু কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ সাধাৰণ-সম্পাদকৰ দায়িত্ব লাভ কৰিলে। এই ঘটনাৱলীয়ে ছিক এক সামৰিক ভেটি প্ৰদান কৰিলে। ১৯৮৫ চনত, আমেৰিকাৰ কৃষি প্ৰণালী অধ্যয়ন কৰিবলৈ যোৱা চীনা প্ৰতিনিধিৰ দলৰ সৈতে ছিও গৈছিল [[আয়'ৱা|আয়'ৱাৰ]] [[মুস্কাটাইন|মুস্কাটাইনলৈ]]।<ref>Associated Press, [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2101652/Xi-Jinping-Chinas-Vice-President-visits-Midwest-farming-family-stayed-exchange-trip.html "China's Vice-President revisits youth with a trip to the Midwest to meet farming family he stayed with on exchange trip"], ''[[The Daily Mail]]'', 15 February 2012.</ref> == শক্তিলৈ উত্থান == ছি জিনপিঙে ১৯৭১ চনত [[সাম্যবাদী যুৱ লীগ]] আৰু ১৯৭৪ চনত [[চীনা সাম্যবাদী দল|চীনা সাম্যবাদী দলত]] যোগদান কৰিলে।<ref>{{cite news |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:Zy479_jx11YJ:www.aerospaceindia.org/Issue%2520Briefs/2010/25%2520October%25202010%2520-%2520CHINA%25E2%2580%2599S%2520NEXT%2520CHAIRMAN%25E2%2580%2594XI%2520JINPING.pdf+&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjpQjUAtfkdEgw0cxv3UMunFfoLBcy0_po2aPN4xvPoQ-K9lFpIdgtf7PAw5ebYoTd8NwaRSswzfWmws278UPehKckL3Zb0TXlci2R0HsZGceCYRpBiD6EfBrspdjUh8CZzwcMg&sig=AHIEtbRjgFp8BCiHybWUtaP2uVF8BVuVZA |title=China's Next Chairman - Xi Jinping |date=25 October 2010 |accessdate=27 May 2012 |first=Jayadva |last=Ranade |publisher=Centre for Air Power Studies}}</ref> ১৯৮২ চনত, জিনপিঙক ঝেংডিং কাউণ্টিৰ উপ-পাৰ্টি-সঞ্চালকৰ দায়িত্বত ঝেংডিং পঠিওৱা হ'ল।<ref>{{cite news |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/china/xi-jinping.htm |title=Xi Jinping |publisher=GlobalSecurity.org |date=7 November 2011 |accessdate=27 May 2012}}</ref> ছি জিনপিঙে তেওঁৰ আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক পেচাৰ কালত মুঠ চাৰিটা স্থানত কাম কৰিলে, ১৯৮২ চনৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈ হেবেইত, ১৯৮৫ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ [[ফুজিয়ান|ফুজিয়ানত]], ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ [[ঝেজিয়াং]] প্ৰান্তত আৰু ২০০৭ চনত [[ছাংঘাই|ছাংঘাইত]]। ছি ফঝৌৰ নগৰ পালিকা পাৰ্টি সমিতিৰ দায়িত্বতো আছিল, তেওঁ ১৯৯০ চনত ফঝৌৰ পাৰ্টি বিদ্যালয়ৰ সভাপতি হ'ল। ১৯৯৯ চনত তেওঁক জিনপিঙক ফুজিয়ানৰ উপ-শাসকৰ দায়িত্ব-ভাৰ দিয়া হ'ল, এবছৰ পিছত তেওঁ সেই ঠাইৰেই শাসক হ'ল। ফুজিয়ানত ছিয়ে [[টাইৱান|টাইৱানৰ]] পৰা বিনিয়োগকাৰীক আকৃষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, যাতে প্ৰন্তটোৰ ব্যক্তিগত খণ্ড উন্নীত হওক। ফেব্ৰুৱাৰী ২০০০ চনত জিনপিং আৰু তেতিয়াৰ প্ৰান্তীয় পাৰ্টি সঞ্চালক [[চেন মিংয়ি|চেন মিংয়িক]] দলৰ কেন্দ্ৰীয় পলিটবিউৰ; ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ শীৰ্ষ স্থানীয় নেতাসকল: সাধাৰণ সঞ্চালক [[জিয়াং জেমিন]], প্ৰধান [[ঝু ৰংজি]], উপ-সভাপতি [[হু জিণ্টাও]] আৰু অনুশাসন- নিৰীক্ষক [[ৱেই জিয়ান্সিং|ৱেই জিয়ান্সিঙৰ]] সন্মুখত মতা হ'ল, [[য়ুৱান্থুৱা কেলেংকাৰী|য়ুৱান্থুৱা কেলেংকাৰীৰ]] বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিবলৈ।<ref>{{cite news|last=Yu|first=Xiao|title=Fujian leaders face Beijing top brass|url=http://www.scmp.com/article/308424/fujian-leaders-face-beijing-top-brass|newspaper=[[South China Morning Post]]|date=18 February 2000}}</ref> চন ২০০২ত ছিয়ে ফুজিয়ান ত্যাগ কৰিলে, আৰু কাষৰীয়া ঝেজিয়াং প্ৰান্তত তেওঁ শীৰ্ষ ৰাজনৈতিক পদ লাভ কৰিলে, তেওঁ প্ৰান্তীয় দলীয় প্ৰধানৰ পদ গ্ৰহণ কৰিলে। প্ৰথমবাৰৰ বাবে তেওঁ শীৰ্ষ প্ৰান্তীয় দপ্তৰ দখল কৰিলে। ১৯৯৭ চনত ছিক পঞ্চদশ কেন্দ্ৰীয় দলীয় সমিতিৰ বৈকল্পিক সদস্য ঘোষিত কৰা হ'ল। ছিয়ে আটাইতকৈ কম সংখ্যক ভোট লাভ কৰিলে, তেওঁ নীম্নতম স্থানত আছিলে, বিশেষকৈ পূৰ্বৰ এজন শক্তিশালী নেতাৰ সন্তান হোৱাৰ বাবে।<ref>It should be duly noted that [[Liu Yandong]], [[Wang Qishan]], and [[Deng Pufang]] (Deng Xiaoping's son) all placed among the bottom of the alternate member list. Like Xi, all three were seen as "Princelings". It should also be noted that [[Bo Xilai]] did not get elected to the Central Committee at all; that is, Bo placed lower in the vote count compared to Xi.</ref><ref>http://www.canyu.org/n24349c6.aspx 中共十五大习近平位列候补委员最后一名为何 April 22, 2011 Canyu.org</ref> ২০০২ চনত, ছিক ষোড়শ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ সম্পূৰ্ণ সদস্যৰ স্বীকৃতি দিয়া হ'ল। এই ঘটনাই তেওঁৰ প্ৰভাৱ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত দাঙি ধৰিলে। ঝেজিয়াঙত থাকোঁতে জিনপিঙৰ তলত অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰ ১৪% হ'লগৈ। ঝেজিয়াঙত তেওঁৰ শাসন কাল দুৰ্নীতিপৰায়ণ বিষয়াৰ বাবে কঠোৰ সময় বুলি চিহ্নিত কৰা হয়। তেওঁৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী স্থিতিয়ে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ নেতাসকলৰ চকুত জিলিকাই তুলিলে।<ref>http://opinion.dwnews.com/news/2014-12-25/59626005.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203225014/http://opinion.dwnews.com/news/2014-12-25/59626005.html |date=2015-02-03 }} 习近平为官之道 拎着乌纱帽干事 December 25, 2014 Duowei News Lei Wang</ref> ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতা চেন লিয়াংয়ুৰ ২০০৬ চনৰ চেপ্টেম্বৰ মাহত সামাজিক সুৰক্ষা পুজি কেলেংকাৰীৰ বাবে অপসাৰণৰ পিছত ছিক মাৰ্চ ২০০৭ চনত পাৰ্টি নেতাৰ ৰূপত ছাংঘাইলৈ পঠিওৱা হ'ল।<ref>http://news.sohu.com/20070324/n248946143.shtml 习近平任上海市委书记 韩正不再代理市委书记 March 24, 2007 Sohu</ref> যদিও ছিয়ে সেই ঠঈত কেৱল সাত মাহহে কাৰ্য নিৰ্বাহ কৰিলে, পিচে চীনৰ এনে এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলত তেওঁক বাব দিয়াই এই কথা প্ৰমাণিত কৰিলে যে ছিৰ ওপৰত উচ্চ নেতাসকলৰ বিশ্বাস আছিল আৰু ছিয়ে ভৱিষ্যতলৈ অধিক শক্তিশালী বাব লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। ছাংঘাইত জিনপিঙে সমালোচনা এৰাই চলিলে, তেওঁ পাৰ্টিৰ অনুশাসনৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিলে। উদাহৰণ স্বৰূপে, ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতাৰ দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰিলৈ, ঝেজিয়াঙৰ ৰাজধানী হাংঝৌৰ পৰা ছাংঘাইলৈ যাবলৈ, ছিৰ মন জিকিবলৈ ছাংঘাইৰ শাসকসকলে হাংঝৌৰ পৰা ছাংঘাইলৈ এখন বিশেষ ৰে'ল গাড়ীৰ প্ৰবন্ধ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, পিচে ছিয়ে এই প্ৰস্তাৱ এই বুলি কৈ গ্ৰহণ নকৰিলে যে বিশেষ ট্ৰেইনৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ নীয়ম কেৱল ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাসকলৰ বাবেহে।<ref>http://www.boxun.com/news/gb/china/2013/07/201307110449.shtml#.VTxXVvnF_tU 从上海到北京 习近平贴身秘书只有钟绍军 July 11, 2013 Mingjing News Boxun</ref> ছাংঘাইত কাম কৰি থাকোঁতে ছিয়ে স্থানীয় পাৰ্টি সংগঠনটোৰ ঐক্য দৃঢ় কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলে। তেওঁ ঘোষণা কৰিলে যে তেওঁৰ শাসনকালত ছাংঘাইত কোনো বিষয়াকে অপসাৰিত কৰা নহ'ব, যদিও ছাংঘাইৰ বহুতো বিষয়া চেন লিয়াংয়ুৰ সামাজিক সুৰক্ষা পুঁজি কেলেংকাৰীৰ লগত জড়িত থকাৰ কথা অনেকে ভাবিছিল।<ref>Chinese Politics in the Era of Xi Jinping March 20, 2015 Routledge Willy Lam</ref> প্ৰায়বোৰ ক্ষেত্ৰতে জিনপিঙে ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাসকলৰ মতকে দোহাৰিলে।<ref>http://www.caijing.com.cn/2007-10-22/100034588.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222175301/http://www.caijing.com.cn/2007-10-22/100034588.html |date=2015-12-22 }} 新晋政治局常委：习近平 October 22, 2007 Caijing</ref> ছিৰ আঞ্চলিক কাৰ্যভাৰত এই কথা মন কৰিবলগীয়া যে তেওঁৰ কোনো ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৈতে জড়িত নহ'ল। তেওঁ বিশেষ ৰাজনৈতিক বিৰোধিতাৰ সন্মুখীনো নহ'ল। == পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য == [[চিত্ৰ:President George W. Bush with Vice President Xi Jinping.jpg|thumb|আগষ্ট ২০০৮ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি [[জৰ্জ বুশ্ব|জৰ্জ বুশ্বৰ]] সৈতে [[চীন|চীনৰ]] তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিং]] [[চিত্ৰ:Dmitry Medvedev in China 28 September 2010-6.jpeg|thumb|[[২৮ চেপ্তেম্বৰ]], ২০১০ চনত [[ৰাছিয়া|ৰাছিয়াৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি [[মিট্ৰি মেডভেলেভ|মিট্ৰি মেডভেলেভৰ]] সৈতে ছি জিনপিং]] [[চিত্ৰ:Leon Panetta and Xi Jinping in Beijing, Sept. 19, 2012.jpg|thumb|[[১৯ চেপ্তেম্বৰ]]  ২০১২ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিৰক্ষা সচিব লিয়ন পানেটাৰ সৈতে ছি জিনপিং]] ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতাৰ হিচাপে ছিৰ নিযুক্তিক তেওঁৰ পঞ্চম প্ৰজন্মৰ নেতৃত্বৰ অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰাত এটি অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ বুলি বিবেচনা কৰা হয়। [[অক্টোবৰ]] ২০০৭ চনত সপ্তদশ পাৰ্টি কংগ্ৰেছৰ দ্বাৰা তেওঁক ন-জনীয়া পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য ঘোষিত কৰা হ'ল। ছিৰ স্থান লি কেকিয়াঙতকৈ উচ্চ আছিল, ই এই কথাকে সূচাইছিল যে ছি চীনৰ নেতা হিচাপে হু জিণ্টাওৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পথত আছিল। তাৰ লগতে ছি সাম্যবাদী দলটোৰ কেন্দ্ৰীয় দপ্তৰৰো শীৰ্ষ স্থানীয় সদস্য আছিল। এই ধাৰা অধিক স্পষ্ট হ'ল যেতিয়া একাদশ ৰাষ্ট্ৰীয় লোক কংগ্ৰেছত ছি জিনপিঙক [[চীন|চীনৰ]] উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি পতা হ'ল, ২০০৮ চনৰ মাৰ্চত। কোনো কোনোৰ মতে ছিয়ে হু জিণ্টাও আৰু কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্বৰ আন এজন মুখ্য নেতা জেং চিংগঙৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক ৰখাৰ বাবেই তেওঁ এই পদোন্নতি লাভ কৰিলে। পদোন্নতিৰ পিছতে ছিয়ে পিভিন্ন পদবী লাভ কৰিলে। তেওঁক [[২০০৮ বেইজিং অলিম্পিক|২০০৮ বেইজিং অলিম্পিকৰ]] ব্যাপক দলৰ শীৰ্ষ নেতা পতা হ'ল। তেওঁ মাকাও আৰু হংকঙৰ সমস্যা আদিৰ বাবেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ মুখ্য ব্যক্তিত্ব আছিল। তাৰ লগতে, তেওঁ কেন্দ্ৰীয় পাৰ্টি বিদ্যালয়ৰো সভাপতি হ'ল, যি সাম্যবাদী দলৰ কেডাৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু মতাদৰ্শগত শিক্ষাৰ মুখ্য অনুষ্ঠান। ২০০৮ চনৰ ছুছুৱানৰ ভূমিকম্পৰ পিছত ছিয়ে ছাঞ্চি আৰু গান্সু ভ্ৰমণ কৰিলে। ২০০৮ চনৰ ১৭ৰ পৰা ২৫ তাৰিখলৈ ছি গ'ল উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে নিজৰ প্ৰথম বিদেশ ভ্ৰমণত, [[উত্তৰ কোৰিয়া]], [[চৌদি আৰৱ]], [[কাটাৰ]] আৰু [[য়েমেন|য়েমেনলৈ]]।<ref>http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t462294.htm Vice-President Xi Jinping to Visit DPRK, Mongolia, Saudi Arabia, Qatar and Yemen 5 June 2008 Ministry of Foreign Affairs 20 October 2010</ref> [[অলিম্পিক]]ৰ পিছত ছিক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ ৬০তম বাৰ্ষিকীৰ সমিতিৰ অধ্যক্ষৰ পদত নিযুক্ত কৰা হ'ল। তেওঁ সাম্যবাদী দলৰ শীৰ্ষ-স্থানীয় এক সমিতিৰো সদস্য হ'ল যাৰ উদ্দেশ্য আছিল ২০০৯ চনত হোৱা কিছু ৰাজনৈতিক অশান্তিক শান্ত কৰা, প্ৰকল্পটোৰ নাম আছিল [[৬৫২১ প্ৰকল্প]]।<ref>Michael Wines. [http://www.nytimes.com/2009/03/10/world/asia/10china.html 'China's Leaders See a Calendar Full of Anniversaries, and Trouble']. ''The New York Times'', 9 March 2009.</ref> ছিক "ক্ৰাউন প্ৰিঞ্চ পাৰ্টি"ৰ আটাইতকৈ সফল নেতাসকলৰ মাজত গণ্য কৰা হয়; এই দল পূৰ্বৰ চীনা সাম্যবাদী বিপ্লৱী নেতাসকলৰ বংশধৰৰ। সেই সময়ত ছিক এনে এজন বিকাশশীল নেতাৰ ৰূপত চোৱা হ'ল যাৰ সৈতে বজাৰ-অৰ্থনীতিৰ সংস্কাৰ, আৰু ৰাজনৈতিক সংস্কাৰৰো কথা পতা ফলপ্ৰসূ, যদিও ছিৰ ব্যক্তিগত ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগী কোনেও নাজানিছিল। ছিক বিদেশৰ নেতাসকলে খুব ভাল পাইছিল, তেওঁলোক ছিৰ মুক্ত ব্যৱহাৰ আদিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। যেতিয়া [[চিংগাপুৰ]]ৰ পূৰ্বৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী লি কুঁৱান য়িউক তেওঁৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰা হ'ল, উত্তৰ আছিল, "তেওঁ আছিল এজন চিন্তাশীল ব্যক্তি যিয়ে বহু কষ্ট আৰু মুকৰ্দমা পাৰ কৰিছে। "<ref name=NWK01>{{cite web|first=Jonathan|last=Ansfield|date=22 December 2007|url=http://www.newsweek.com/id/81558 |title=Xi Jinping: China’s New Boss And The ‘L’ Word|work=Newsweek|accessdate=20 October 2010}}</ref> লিয়ে এই বুলিও ক'লে, "মই তেওঁক [[নেল্সন মেণ্ডেলা]]ৰ পৰ্যায়ৰ ব্যক্তিসকলৰ লগত ৰাখিম। এজন এনে ব্যক্তি যাৰ বহুত আবেগিক স্থিৰতা আছে, আৰু যিয়ে নিজৰ ব্যক্তিগত দুৰ্ভাগ্য বা কষ্টক সিদ্ধান্তক প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ নিদিয়ে। "<ref>{{Cite news|url=http://china.blogs.time.com/2007/11/19/chinas_nelson_mandela/|title=China's Nelson Mandela|work=Time|date=19 November 2007|access-date=25 July 2015|archivedate=28 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090728171010/http://china.blogs.time.com/2007/11/19/chinas_nelson_mandela/|deadurl=yes}}</ref> পূৰ্বৰ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ কোষাগাৰৰ অধ্যক্ষ হেন্ৰি পলছনে ছিক এনেদৰে বৰ্ণাইছিল, "এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে জানে কেনেকৈ সকলো বস্তু লক্ষৰেখালৈ আনিব লাগে। "<ref>{{cite web|last=Tang|first=Eugene|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aDpLoVnlKn6E&refer=home |title=China Appoints Xi Vice President, Heir Apparent to Hu|work=Bloomberg |date=15 March 2008|accessdate=20 October 2010}}</ref> [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী [[কেভিন ৰুড|কেভিন ৰুডে]] ছিৰ বিষয়ে কৈছিল, "ছিৰ যথেষ্ট সংস্কাৰবাদী, দলীয় আৰু সামৰিক পটভূমি আছে মোৰ নিজৰ মানুহ বুলিবলৈ। "<ref>[http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/rudd-seeks-to-pre-empt-pms-china-white-paper-with-his-own-version/story-fn59niix-1226488505695 Rudd seeks to pre-empt PM's China white paper with his own version] ''The National,'' David Uren, 5 October 2012</ref> ==উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে যাত্ৰা আৰু মেক্সিকো ভাষ্য ঘটনা== ২০০৯ চনৰ [[ফেব্ৰুৱাৰী]]ত উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে ছিয়ে [[লেটিন আমেৰিকা]] ভ্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ অংশ স্বৰূপে তেওঁ [[মেক্সিকো]],<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific_business/view/408236/1/.html|title=Chinese vice president in Mexico to boost trade|work=[[Channel NewsAsia]]|date=11 February 2009|agency=[[Agence France-Presse]]|access-date=25 July 2015|archivedate=4 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504162027/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific_business/view/408236/1/.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.apimages.com/OneUp.aspx?st=k&kw=Xi%20Jinping%20Mexico&showact=results&sort=relevance&intv=None&sh=10&kwstyle=or&adte=1349993434&pagez=60&cfasstyle=AND&rids=b043d439632347769bc9fdf8dc8025bb&dbm=PY2009&page=1&xslt=1&mediatype=Photo|title=Chinese Vice President Xi Jinping speaks during a news conference in Mexico City. Jinping is on a two-day official visit to Mexico. |agency=[[Associated Press]]|date=10 February 2009}}</ref> [[জামাইকা]],<ref>{{cite news |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/chinese-spanish-gallery/photogallery/slideshow.swf|title=Photo Gallery of the Official Visit of the Vice President of the People's Republic of China and the State Visit of the King and Queen of Spain|work=Jamaica Information Service|date=12 February 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cctv.com/english/20090213/101253.shtml|work=[[China Central Television]] |title=China, Jamaica vow to enhance friendly partnership|date=13 February 2009}}</ref> [[কলম্বিয়া]],<ref>{{cite news|title=Chinese vice president concludes official visit to Colombia|author=Mu Xuequan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/17/content_10836527.htm|work=Xinhua News Agency |date=17 February 2009|accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&ArticleId=327778 |title=China Names Colombia Official Tourism Destination |work=[[Latin American Herald Tribune]] |access-date=2015-07-25 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114757/http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&ArticleId=327778 |deadurl=yes }}</ref> [[ভেনেজুৱেলা]],<ref>{{cite news |title=Chinese VP meets Venezuelan top legislator on parliamentary co-op, bilateral ties |author=Fang Yang |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/19/content_10851136.htm |agency=Xinhua News Agency |date=19 February 2009 |accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.businessweek.com/news/2012-09-25/china-bankrolling-chavez-s-re-election-bid-with-oil-loans|title=China Bankrolling Chavez’s Re-Election Bid With Oil Loans|work=[[Bloomberg News]]|first=Charlie |last=Devereux|date=26 September 2012}}</ref> আৰু [[ব্ৰাজিল]]<ref>{{cite news|title=Chinese VP meets Brazilian president on deepening strategic partnership|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/20/content_10855970.htm|work=Xinhua News Agency |date=20 February 2009|accessdate=4 November 2012}}</ref> ভ্ৰমণ কৰিলে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল বৈশ্বিক অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত সেই অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰা আৰু চীনৰ ছবি সন্মানীয় কৰা। তেওঁ চীনলৈ ঘূৰি অহাৰ পূৰ্বে [[মালটা]] আৰু [[ভেলেটা]] ভ্ৰমণ কৰিলে। [[১১ ফেব্ৰুৱাৰী]]ত মেক্সিকোত তেওঁ প্ৰবাসী চীনাসকলৰ আগত ভাষণ দিলে। তেওঁ বৈশ্বিক অৰ্থনৈতিক সংকটটোৰ সময়ত চীনে আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বিষয়ে ক'লে যে "এই অৱদান চীনে সমগ্ৰ মানৱ জাতিলৈ আগ বঢ়োৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদান, চীনৰ ১৩০ কোটি লোকক খাদ্যৰ অভাৱৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ।<ref>Original: 在国际金融风暴中，中国能基本解决13亿人口吃饭的问题，已经是对全人类最伟大的贡献|t=在國際金融風暴中，中國能基本解決13億人口吃飯的問題，已經是對全人類最偉大的貢獻</ref> তাৰ পিছত তেওঁ চীনৰ আভ্যন্তৰীন সমস্যাত দখল দিয়া বিদেশীসকলক পোণপটীয়াকৈ সমালোচনা কৰিলে। এই বিষয় চীনা ৰাজনীতিত এক অতিকৈ সংবেদনশীল বিষয়। তেওঁ চীনা ভাষাত কোৱা কথাষাৰ আছিল: "কিছুমান আমণিদায়ক, পেট ভৰি থকা বিদেশী আছে, যাৰ [[চীন]]ৰ ওপৰত আঙুলিওৱাৰ বাহিৰে কোনো কাম নাই। প্ৰথম কথা, চীনে বিপ্লৱ ৰপ্তানি নকৰে, দ্বিতীয়তে, চীনে ভূক আৰু দৰিদ্ৰতা ৰপ্তানি নকৰে, তৃতীয়তে, চীনে আপুনাৰ মূৰ নিবিষুৱাই, আৰু ক'বলৈ কি আছে?"<ref>Original: 有些吃饱没事干的外国人，对我们的事情指手画脚。中国一不输出革命，二不输出饥饿和贫困，三不折腾你们，还有什么好说的？|t=有些吃飽沒事干的外國人，對我們的事情指手畫腳。中國一不輸出革命，二不輸出飢餓和貧困，三不折騰你們，還有什麽好說的？</ref><ref>{{cite web |url=http://news.asiaone.com/News/the%2BStraits%2BTimes/Story/A1Story20090214-121872.html |title=AsiaOne.com: Chinese VP blasts meddlesome foreigners |publisher=News.asiaone.com |date=14 February 2009 |accessdate=20 October 2010 |archivedate=11 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711171035/http://news.asiaone.com/News/the%2BStraits%2BTimes/Story/A1Story20090214-121872.html |deadurl=yes }}</ref> বাতৰিটো স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশিত হৈছিল। এই বাতৰিয়ে চীনৰ ইণ্টাৰনেট ফৰামসমূহত একপ্ৰকাৰে আলোচনাৰ "বান"ৰ সৃষ্টি কৰিলে। চীনা বৈদেশিক মন্ত্ৰণালয়ক ছিৰ মন্তব্যই বিপদত পেলালে। প্ৰথমে হংকঙৰ সাংবাদিকে গ্ৰহণ কৰা ভিডিঅ'টো হনকং টিভিত প্ৰকাশ পালে, আৰু তাৰ পিছত ইণ্টাৰনেটৰ কেইবাটাও ভিডিঅ' ৱেবছাইটত।<ref>{{Cite news|url=http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|title=習近平出訪罵老外 外交部捏冷汗|trans_title=Xi Jinping scored at foreigners, Ministry of foreign affairs had cold sweat|last=記者賴錦宏|date=18 February 2009|publisher=聯合報|accessdate=27 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221023838/http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|archivedate=21 February 2009|deadurl=no}}</ref> ছি আন বহুতো বিদেশ ভ্ৰমণত গ'ল। কোনো কোনোৰ মতে চীনৰ নেতৃত্ব বহন কৰাৰ পূৰ্বে বিদেশত নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ। ২০০৯ চনৰ ৭ৰ পৰা ২১ অক্টোবৰলৈ তেওঁ [[বেলজিয়াম]], [[জাৰ্মানী]], [[বুলগেৰিয়া]], [[হাংগাৰী]] আৰু [[ৰোমানিয়া]] ভ্ৰমণ কৰিলে।<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t619527.htm |title=Vice President Xi Jinping to visit Belgium, Germany, Bulgaria, Hungary and Romania and attend Europalia Chinese Art Festival and China's Guest-of-Honor Activities in Frankfurt Book Fair |publisher=Mfa.gov.cn |date=10 October 2009 |accessdate=20 October 2010}}</ref> ২০০৯ চনৰ ১৪ৰ পৰা ২২ ডিচেম্বৰৰ [[এছিয়া]] ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ [[জাপান]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ম্যানমাৰ]] ভ্ৰমণ কৰিলে।<ref>{{cite web |last=Raman |first=B. |url=http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |title=China's Cousin-Cousin Relations with Myanmar |publisher=South Asia Analysis Group |date=25 December 2009 |accessdate=14 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317074826/http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |archivedate=2010-03-17}}</ref> ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২ চনত ছিয়ে [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[আয়াৰলেণ্ড]], [[তুৰস্ক]] ভ্ৰমণ কৰিলে। এই ভ্ৰমণত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক অ'বামা]]ক হুৱাইট হাউছত লগ ধৰিলে।<ref>[http://www.reuters.com/article/2012/01/24/us-usa-china-xi-idUSTRE80N06E20120124 Reuters].</ref> তেওঁ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি [[জ' বাইডেন]]কো লগ লগ ধৰিলে, যাক তেওঁ ২০১১ চনৰ আগষ্টত বহুবাৰ লগ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ কেলিফৰ্ণিয়া আৰু আয়'ৱা গ'ল, তেওঁ ১৯৮৫ চনত হেবেই ভ্ৰমণত তেওঁক আতিথ্য প্ৰদান কৰা মানুহ এঘৰক লগ কৰিলে।<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2102001/Chinese-Vice-President-Xi-Jinping-heads-Mississippi-town-27-years-1st-visit.html "Chinese Vice President Xi Jinping heads back to his favourite U.S. town 27 years after he first stayed there"], ''Daily Mail Online'', 16 February 2012</ref> ==গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ নেতৃত্বত== ===দায়িত্ব গ্ৰহণ=== ১৫ নৱেম্বৰ ২০১২ চনত, ছি জিনপিঙক চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদকৰ দায়িত্ব দিয়া হ'ল। চীনা সাম্যবাদী দলৰ ১৮তম কেন্দ্ৰীয় সমিতি হয় মানে তেওঁক চীনা সাম্যবাদী দলৰ কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ পদ দিয়া হ'ল, যিয়ে তেওঁক অনানুষ্ঠানিকভাৱে চীনৰ "পাৰামাউণ্ট লিডাৰ" বা "সৰ্বোচ্চ নেতা"ৰ শক্তি প্ৰদান কৰিলে। পাছ দিনা প্ৰথম ৰাজহুৱা মেলত ছিয়ে পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ নেতৃত্ব বহন কৰিলে।<ref name=BBCconfirm>{{cite web|title=China Confirms Leadership Change|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20322288|work=BBC News|accessdate=15 November 2012}}</ref> নতুন ষ্টেণ্ডিং কমিটিখনে সদস্যৰ সংখ্যা [[৯]]ৰ পৰা [[৭]]লৈ কমালে। পূৰ্বৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত কেৱল ছি জিনপিং আৰু লি কেকিয়াংহে থাকিলে, আন সকলো নতুন আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/China/Xi-Jinping-China-s-princeling-new-leader/Article1-959519.aspx|title=Xi Jinping: China's 'princeling' new leader|accessdate=15 November 2012|archivedate=19 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119005317/http://www.hindustantimes.com/world-news/China/Xi-Jinping-China-s-princeling-new-leader/Article1-959519.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2012/11/15/world/asia/communists-conclude-party-congress-in-china.html?ref=asia&_r=0|title= Ending Congress, China Presents New Leadership Headed by Xi Jinping|date= 14 November 2012|work=The New York Times|accessdate=16 November 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/11/14/world/asia/china-leadership-transition/index.html|title= After months of mystery, China unveils new top leaders|date= 16 November 2012|work=CNN|accessdate=16 November 2012 }}</ref> এক প্ৰকাৰে পৰম্পৰা ভংগ কৰি, ছিৰ সাধাৰণ সম্পাদকৰ বাবত প্ৰথম ভাষণ আছিল একেবাৰে সাধাৰণ, এই ভাষণত নাছিল কোনো ৰাজনৈতিল শ্ল'গান বা পূৰ্বৰ নেতাসকলৰ নাম।<ref name=nytimes2>{{cite news|last1=Johnson|first1=Ian|title=A Promise to Tackle China’s Problems, but Few Hints of a Shift in Path|url=http://www.nytimes.com/2012/11/16/world/asia/new-chinese-leader-offers-few-hints-of-a-shift-in-direction.html?pagewanted=all|accessdate=16 July 2014|publisher=New York Times|date=November 15, 2012}}</ref> ছিয়ে সাধাৰণ মানুহৰ আশা-আকাংক্ষা দাঙি ধৰিলে, তেওঁ ক'লে, "আমাৰ মানুহে [...] ভাল শিক্ষা, সুৰক্ষিত চাকৰি, অধিক আয়, অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য সামাজিক সুৰক্ষা, উচ্চ মানৰ চিকিৎসা ব্যৱস্থা আৰু এক সুন্দৰ পৰিবেশ আশা কৰে। " ছিয়ে দুৰ্নীতি দূৰ কৰাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দি ক'লে যে ই দলৰ অস্তিত্বক সংকটত পেলাব; তেওঁ দূৰগামি সামাজিক সংস্কাৰৰ কথাও ক'লে।<ref>{{cite web|title=Full text: China's new party chief Xi Jinping's speech|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-20338586|website=BBC|date=15 November 2012}}</ref> দলীয় নেতা হোবাৰ পিছত বেইজিঙৰ বাহিৰত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গুৱাংডং গ'ল। ভ্ৰমণৰ উদ্দেশ্য আছিল অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ আৰু অধিক শক্তিশালী সেনাৰ বিকাশ। ছিয়ে তাত ডেং জিয়াঅ'পঙৰ প্ৰতিমাক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰিলে। তেওঁ ডেঙৰ দক্ষিণলৈ যাত্ৰাক অনুকৰণ কৰাৰ কথা কোৱা হয়। ডেঙৰ সেই ভ্ৰমণৰ পিছত কনজাৰ্ভেটিভ দলৰ সদস্য আন্দোলনত নামিছিল। ছি জিনপিঙে ধ্বংসকাৰী হাইকৌক লগ ধৰিলে, যি আছিল দক্ষিণ চীনা সাগৰত। তেওঁ গুৱাংঝৌ সামৰিক অঞ্চলত বক্তৃতা আগ বঢ়ালে। সমগ্ৰ যাত্ৰা কালত তেওঁ নিজৰ শ্ল'গান "চীনা স্বপ্ন" দোহাৰিলে। "এই সপোন এখন শক্তিশালী দেশৰ সপোন বুলি ক'ব পাৰি। আৰু সেনাৰ বাবে, ই এক শক্তিশালী সেনাৰ সপোন।<ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324128504578348774040546346.html "For Xi, a 'China Dream' of Military Power"], 13 March 2013 [[WSJ]]</ref> বেইজিঙত ১২তম ৰাষ্ট্ৰীয় গণ কংগ্ৰেছে ভোট দি [[১৪ মাৰ্চ]] ২০১৩ চনত তেওঁক [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত কৰিলে। তেওঁৰ সপক্ষে ২৯৫২টা ভোট পৰিল, বিপক্ষে ১টা আৰু ৩টা নিৰপেক্ষ আছিল।<ref name="bbcnews">BBC News (2012). [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20322288 "China confirms leadership change"], ''BBC'', Retrieved 17 November 2012.</ref> তেওঁ [[হু জিণ্টাও]]ৰ স্থান ল'লে। দুবাৰ সেৱা আগ বঢ়োৱা হুৱে অৱসৰ ল'লে।<ref name="Demick">{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-china-xi-presidency-20130313,0,1240600.story|title=China's Xi Jinping formally assumes title of president|first=Barbara|last=Demick|date=3 March 2013|accessdate=16 March 2013|newspaper=Los Angeles Times}}</ref> যদিও ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ মাথোঁঁ এক ঔপচাৰিক পদ, ই অতিকৈ সন্মানীয়। ৰাষ্ট্ৰপতি চীন দেশৰ মুৰব্বী। গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ সংবিধানে ৰাষ্ট্ৰপতিক শক্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক চীন দেশৰ মুৰব্বীৰ সন্মান দিয়ে। পিচে চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দৰে প্ৰকৃত শক্তিধৰ নহয়। চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক [[ভাৰত]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি বা [[ইউনাইটেড কিংডম]]ৰ ৰাজ-পৰিয়ালৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref>[http://www.kkhsou.in/main/polscience/structure_function.html Krishna Kanta Handique State Open University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502002431/http://www.kkhsou.in/main/polscience/structure_function.html |date=2014-05-02 }}, EXECUTIVE: THE PRESIDENT OF THE CHINESE REPUBLIC.</ref> বিগত সময়চোৱাত ই এক পৰম্পৰাত পৰিণত হৈছে, শক্তিৰ উত্থানৰ ঔপচাৰিক স্বীকৃতি স্বৰূপে। লি য়ুৱাঞ্চাঅ’ক ২৮৩৯ বনাম ৮০ ভোটেৰে উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ দিয়া হ’ল। ১৯৯৮ত ৰং য়িৰেনৰ পিছত তেওঁ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পলিটবিউৰ’ ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য হ’ল।<ref name="Demick"/><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9928925/Xi-Jinping-becomes-Chinas-president.html|title=Xi Jinping becomes China's president|first=Malcolm|last=Moore|date=14 March 2013|accessdate=16 March 2013|work=The Sunday Telegraph}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে ন-কৈ নিৰ্বাচিত হৈ, ১৬ মাৰ্চত ছিয়ে চীন আৰু শ্ৰী লংকাৰ সম্পৰ্কত কোনো ধৰণৰ দখল সহ্য কৰা নহ'ব বুলি ঘোষণা কৰিলে, শ্ৰী লংকাৰ অসামৰিক যুদ্ধৰ বিষয়ে অনুষ্ঠিত এক ৰাষ্ট্ৰ সংঘৰ সুৰক্ষা সমিতিৰ বৈথকত।<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/world/china-s-xi-jinping-hints-at-backing-sri-lanka-against-un-resolution-343378|title=China's Xi Jinping hints at backing Sri Lanka against UN resolution|work=Press Trust of India|date=16 March 2013|accessdate=16 March 2013}}</ref> ১৭ মাৰ্চত ছি আৰু তেওঁৰ ন-কৈ গঠিত মন্ত্ৰীমণ্ডলে হংকঙৰ ছীফ এগজিকিউটিভ ছি-ৱাই লিউঙৰ সৈতে কথা পাতিলে। এই বৈঠকে লিউঙৰ প্ৰতি ছিৰ সমৰ্থনকে দৰ্শালে।<ref>{{cite news|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1192587/cy-leung-meet-xi-jinping-beijing-and-explain-cross-border-policies|title=CY Leung to meet Xi Jinping in Beijing and explain cross-border policies|first=Tony|last=Cheung|first2=Jolie|last2=Ho|date=17 March 2013|accessdate=16 March 2013|work=South China Morning Post}}</ref> নিৰ্বাচিত হোৱাৰ কেইঘণ্টামানৰ পিছতে তেওঁ ইণ্টাৰনেটৰ সুৰক্ষা আৰু উত্তৰ কোৰিয়াৰ বিষয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সৈতে কথা পাতিলে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে লগে লগে কোষাগাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পাদক সম্পাদক [[জেকব লিউ]] আৰু [[জন এফ. ফেৰি]]ক চীন ভ্ৰমণত পঠিওৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিলে।<ref>{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/373967/china-names-xi-jinping-as-new-president|title=China names Xi Jinping as new president|work=Agence France-Presse|date=15 March 2013|accessdate=16 March 2013}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰাৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰতে ছিয়ে [[ৰাছিয়া]], [[টানজানিয়া]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] আৰু [[কংগ' গণৰাজ্য]] ভ্ৰমণ কৰিলে।<ref>Chris Buckley, [http://www.nytimes.com/2013/03/26/world/asia/chinese-leader-xi-jinping-offers-africa-assurance-and-aid.html "China’s Leader Tries to Calm African Fears of His Country’s Economic Power"], ''The New York Times'', 26 March 2013</ref> ===সংস্কাৰ ঘোষণা=== ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ১৮ সংখ্যক কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ তৃতীয় প্লেনামৰ অন্তত , সাম্যবাদী দলটোৱে এটি দূৰগামী সংস্কাৰৰ নীতি তৈয়াৰ কৰিলে, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক নীতিক সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰা। প্লেনাম চলি থকাৰ সময়ত ছিয়ে ইংগিত দিলে যে তেওঁ শক্তি গ্ৰহণ কৰিছে, বৃহৎ আভ্যন্তৰীন সুৰক্ষা সংস্থাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি, যি পূৰ্বতে [[ঝৌ য়ংকাং|ঝৌ য়ংকাঙ]]ৰ দখলত আছিল।<ref name=brook>{{cite news|last1=Kroeber|first1=Arthur R.|title=Xi Jinping's Ambitious Agenda for Economic Reform in China|url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2013/11/17-xi-jinping-economic-agenda-kroeber|accessdate=21 July 2014|publisher=The Brookings Institution|date=November 17, 2013}}</ref> চীনা সাম্যবাদী দলৰ এক নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আয়োগ ৎহন কৰা হ'ল, ছি জিনপিঙৰ নেতৃত্বত। "ছেণ্ট্ৰেল লিডিং গ্ৰুপ ফৰ কম্প্ৰেহেন্সিভলি ডিপেনিং ৰিফৰ্ম্স" ঘঠন কৰা হ'ল ছিৰ নেতৃত্বত, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল সংস্কাৰসমূহৰ সফলতাক নিৰীক্ষণ কৰা। ১৯৯২ চনত ডেং ছিয়াওপিঙৰ দক্ষিণলৈ যাত্ৰাৰ পিছত "কম্প্ৰেহেন্সিভ ডিপেনিং ৰিফৰ্ম্স" বা "ছহুৱান্মিয়ান ছেন্থুৱা গাইগে"কে নীতিটোৱে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা বুলি উল্লেখ কৰিলে। অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত, প্লেনামটোৱে ক'লে, যে "বজাৰ বল"সমূহে সম্পদ বিতৰণত এক "নিৰ্ণায়ক" ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব।<ref name=brook/> ইয়াৰ অৰ্থ এইটোৱেই আছিল যে চৰকাৰে ধন বিতৰণত নিজৰ ভূমিকা হ্ৰাস কৰিব, আৰু এনে খণ্ডতো প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিদেশী আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানসমূহক অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা দিব, যি ক্ষেত্ৰ পূৰ্বে অতিকৈ চৰকাৰীভাৱে নিয়ন্ত্ৰিত আছিল। এই সিদ্ধান্ত ৰাজহুৱা খণ্ডক মনত ৰাখি লোৱা হৈছিল, যিয়ে পূৰ্বৰ বজাৰ নীতিৰ সুবিধাত, বজাৰ মূল্যতকৈ কমত সম্পদ ক্ৰয় কৰিছিল আৰু সম্পদ নষ্ট কৰিছিল। প্লেনামটোৱে চীনৰ "লাঅ'গাই" প্ৰথা বা "শ্ৰমেৰে শিক্ষা গ্ৰহণৰ প্ৰথা"ৰো অন্ত সূচনা কৰিলে। এই প্ৰথাই দীঘলীয়া সময়ৰ পৰা চীনৰ মানৱ অধিকাৰৰ ফলাফলত কেৰুণ ৰূপে ঠিয় দি আছিল। এই প্ৰথা বহু দেশী তথা বিদেশী সমালোচকৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref name=brook/> "ৱান ছাইল্ড পলিছি" বা "এটি সন্তানৰ নীতি"কো কিছু পৰিমাণে সকাহ দিয়া হ'ল। সেই পৰিয়ালসমূহত, য'ত এজন অভিভাৱক একমাত্ৰ সন্তান, তেনে পৰিয়ালসমূহত দুটা সন্তানৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হ'ল।<ref name="ftimes">{{cite web| last=Ouyang| first=Yadan| title=China Chips Away at One-Child Policy| url=http://news.sciencemag.org/asiapacific/2013/11/china-chips-away-one-child-policy| publisher=Science| date=19 November 2013}}</ref> ২০১৩ চনত ছাইনা ইউৰোপ ইণ্টাৰনেছনেল বিজনেছ স্কুলৰ একাডেমিয়া ছিনিকা ইউৰোপিয়াৰ সঞ্চালক ডেভিড গছেটে ছি জিনপিঙক "বছৰটোৰ ব্যক্তি"ড়ৰ সন্মান দিলে।<ref name="Gosset">{{cite web|last=Gossett|first=David|title=Xi Jinping - Person of the Year 2013|url=http://www.huffingtonpost.com/david-gosset/xi-jinping-person-of-the-_b_4381233.html|publisher=Huffington Post}}</ref> গছেটে ক'লে যে ছিৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ তৎপৰতা অথচ অমায়িকতাই তেওঁ আৰু তেওঁৰ চৰকাৰক ইউৰোপ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰতকৈ পৃথক কৰে।<ref name=Gosset/> ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰত কোনো পূৰ্বজাননী নিদিয়াকৈ ছি গৈ পালেগৈ বেইজিঙৰ এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত "বাঅ'জি" খাবলৈ, লগত কেৱল এজন ব্যক্তি লৈ। তেওঁ খাদ্যৰ দাম নিজেই ব্যয় কৰিলে আৰু সাধাৰণ লোকৰ লগতে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিলে।<ref name=economist>{{cite news|title=Presidential Style: A New Flavour|url=http://www.economist.com/news/china/21592665-xi-jinping-gets-down-people-new-flavour|accessdate=17 July 2014|publisher=The Economist|date=Jan 4, 2014}}</ref> ছিক এই কাৰ্যৰ "সাধাৰণ ৰহণ"ৰ বাবে বাৰুকৈ প্ৰশংসা কৰা হ'ল। এই ঘটনাৰ আলোকচিত্ৰ চচিয়েল মিডিয়াত বহুলভাৱে প্ৰচাৰিত হ'ল।<ref name=economist/> ===দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযান=== ১৮ সংখ্যক দলীয় কংগ্ৰেছৰ শক্তি গ্ৰহণ কৰাৰ পিছতে ছি জিনপিঙে চীনৰ পৰা দুৰ্নীতিক সম্পূৰ্ণৰূপে উৎখাত কৰাৰ সংকল্প ল'লে। তেওঁৰ প্ৰথমটো ভাষণত তেওঁ কৈছিল, যে দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধ কৰা কাৰ্যটো দলৰ আটাইতকৈ কষ্টসাধ্য কামৰ মাজত এটা।<ref name=inaug>{{cite news|title=Xi Jinping's inaugural Speech|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-20338586|publisher=BBC News|date=November 15, 2012}}</ref> দায়িত্ব গ্ৰহণৰ কেইমাহমানৰ পিছত তেওঁ এটি "আঁঠ পইণ্টযুক্ত নিৰ্দেশাৱলী" তৈয়াৰ কৰিলে, য'ত দুৰ্নীতি আৰু পাৰ্টি বাণিজ্যৰ আৱৰ্জনাৰ বিৰুদ্ধে ল'বলগীয়া ব্যৱস্থা ঠিক কৰা হ'ল; এই কাৰ্যৰ উদ্দেশ্য আছিল পাৰ্টিৰ পদাধিকাৰীসকলৰ অনুশাসন বৃদ্ধি কৰা। ছিয়ে "বাঘ আৰু মাখি"ৰ ব্যৱস্থাও সলনি কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে, যি উচ্চ পদস্থ দলীয় বিষয়া আৰু তলৰ খাপৰ দলীয় কৰ্মীৰ পাৰ্থক্য।<ref name=elite>{{cite news|title=Elite in China Face Austerity Under Xi’s Rule|url=http://www.nytimes.com/2013/03/28/world/asia/xi-jinping-imposes-austerity-measures-on-chinas-elite.html?pagewanted=all&_r=0|publisher=''The New York Times''|date=March 27, 2013}}</ref> কাৰ্যকালৰ প্ৰথম দুই বৰ্ষৰ ভিতৰতে ছিয়ে কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ উপ-সভাপতি ছু ছাইহৌ, পপূৰ্বৰ পলিটবিুৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য আৰু সুৰক্ষা নেতা ঝৌ য়ংকাং আৰু হু জিণ্টাওৰ সময়ৰ মুখ্য সহায়ক লিং জিহুৱাৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ দাখিল কৰিলে।<ref name=bloom>{{cite news|title=President Xi’s Anti-Corruption Campaign Biggest Since Mao|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-03-03/china-s-xi-broadens-graft-crackdown-to-boost-influence.html|publisher=''Bloomberg''|date=March 4, 2014}}</ref> অনুশাসনমূলক নেতা ৱাং ছিছানৰ সৈতে ছি জিনপিং প্ৰশাসনে "ছেণ্ট্ৰেলি ডিস্পেস্ড ইন্স্পেক্সন টীম্স" (中央巡视组)ৰ গঠনতো বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিলে, যি ন্যায়িক শক্তি থকা বিষয়াৰ দল, বিশেষকৈ প্ৰান্তীয় অঞ্চলসমূহত পাৰ্টিৰ কৰ্মীসকলৰ কাম আৰু অনুশাসনৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিবলৈ। ইয়াৰ উদ্দেশ্য বেইজিঙে কোৱাৰ দৰে পাৰ্টি অনুশাসন বৰ্তাই ৰখা। কেইবাটাও কৰ্মী-দলে কেইববাজনো উচ্চ পদস্থ পাৰ্টি বিষয়াৰ বিৰুদ্ধে তদন্ত আৰম্ভ কৰিলে। সমগ্ৰ চীন ৰাষ্ট্ৰতে, প্ৰায় ৫০ প্ৰান্তীয় মন্ত্ৰী স্তৰৰ বিষয়াক সাঙুৰা হ'ল, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযানত। তেওঁলোকৰ ভিতৰত তেতিয়াৰ আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰান্তীয় বিষয়া: ছু ৰং, বাই এনপেই, ৱান ছিংলিয়াং, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা চালিত প্ৰতিষ্ঠানৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি: চং লিন, লিউ টিয়েনান, উচ্চ পদস্থ সামৰিক বিষয়া গু জুনছান আদিৰ নামো আছিল। ছাঞ্চি প্ৰান্তীয় পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ কৰা হ'ল। এসপ্তাহৰ ভিতৰত চাৰি বিষয়াক প্ৰান্তীয় পাৰ্টি সংস্থাৰ উচ্চ-দৰ্জাৰ চাকৰিৰ পৰা খেদি দিয়া হ'ল। ===ন্যায়িক সংস্কাৰ=== ২০১৪ চনৰ শেষৰ ফালে চতুৰ্থ প্লেনামত ছিৰ নেতৃত্বত পাৰ্টিয়ে কেইবাটাও ন্যায়িক সংস্কাৰ ঘোষণা কৰিলে। তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য আছিল "য়িফাছিগুৱ'" বা "আইনৰ ৰাজ" বা "আইনেৰে ৰাজ" স্থাপন কৰা। পাৰ্টিয়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থা সলোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে, পূৰ্বৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থা মানুহক ন্যায় প্ৰদান কৰাত অসমৰ্থ আছিল, ই দুৰ্নীতিৰে প্ৰভাৱিত আছিল, আঞ্চলিক প্ৰশাসনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আছিল আৰু চীনৰ সংবিধানে কোনো বিশেষ ব্যৱস্থা নিৰ্ধাৰণ কৰা নাছিল। যদিও প্লেনামটোৱে পাৰ্টিৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰাত গুৰুত্ব দিছিল, ই দেশখনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সংবিধানৰ ভূমিকা বৃদ্ধি কৰাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব ডিছিল আৰু সংবিধানখন বলৱৎ কৰাত নেছনেল পিপল্স কংগ্ৰেছ ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ ভূমিকা বৃদ্ধি কৰিব বিচাৰিছিল।<ref name=scm3>{{cite news|title=Communist Party pledges greater role for constitution, rights in fourth plenum|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1623286/communist-party-pledges-greater-role-constitution-rights-fourth-plenum|work=South China Morning Post|date=October 24, 2014}}</ref> ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া সকলোৰে বাবে খোলা কৰাৰ, সাধাৰণ মানুহক অধিক মহত্ত্ব দিয়াৰ আৰু ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে অধিক জড়িত কৰাৰ আৰু ক'বলৈ গ'লে ন্যায়িক কাৰ্যবলক "বৃত্তমূলক" কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হ'ল। পাৰ্টিয়ে পাৰ-ক্ষেত্ৰাধিকাৰ চাৰ্কিট আইনী অধিকৰণ গঠন কৰিলে আৰু স্থানীয় চৰকাৰক নীম্ন স্তৰৰ সম্পদ সম্বন্ধিত ন্যায়ী প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত অধিক শক্তি প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে।<ref name=dww>{{cite news|last1=Doyon|first1=J|last2=Winckler|first2=H|title=The Fourth Plenum, Party Officials and Local Courts|issue=22|date=November 20, 2014}}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰপতি ছিৰ বিদেশ ভ্ৰমণ=== ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰায় এসপ্তাহমান পিছতে ২২ মাৰ্চ ২০১৩ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাৰ পিছত নিজৰ প্ৰথম বিদেশ ভ্ৰমণ কৰিলে, তেওঁ ৰাছিয়া ভ্ৰমণত ওলাল। তেওঁ ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[ভ্লাডিমিৰ পুটিন]]ক সাক্ষাত কৰিলে। দুয়োজন নেতাই বাণিজ্য আৰু শক্তিৰ বিষয়ত আলোচনা কৰিলে। তাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতি ছি গ'ল [[আফ্ৰিকা]]ৰ দক্ষিণ অঞ্চলৰ [[টানজানিয়া]]লৈ (য'ত তেওঁ [[ডাৰবান]]ত [[ব্ৰিস্ক দেশসমূহ|ব্ৰিস্ক সন্মিলন]]ত অংশগ্ৰহণ কৰিলে)। তেওঁ কংগ' গণৰাজ্যও ভ্ৰমণ কৰিলে।<ref name=russiaafrica>{{cite news|title=Xi's maiden foreign tour historic, fruitful|url=http://en.people.cn/90883/8189481.html|work=People.cn|date=April 1, 2015}}</ref> তাৰ পিছত ছি গ'ল [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]। তাত তেওঁ কেলিফ'ৰ্ণিয়াৰ ছানিলেণ্ডছ এষ্টেটত ছাৰ্টস্লিভ সন্মিলনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক অ'বামা]]ক লগ ধৰিলে জুন ২০১৩ চনত। পিচে এই ভ্ৰমণক আনুষ্ঠানিক ৰাষ্ট্ৰভ্ৰমণ বুলি গণ্য কৰা নহয়।<ref name=sunnylands>{{cite news|last1=Bush|first1=Richard C. III|title=Obama and Xi at Sunnylands: A Good Start|url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/06/10-obama-xi-sunnylands-bush|work=Brookings Institution}}</ref> অক্টোবৰ ২০১৩ চনত ছিয়ে ইণ্ডোনেছিয়াৰ বালিত এপেক সন্মিলনত যোগদান কৰিলে। মাৰ্চ ২০১৪ চনত ছি গ'ল পশ্চিম ইউৰোপৰ নেডাৰলেণ্ডছ, ফ্ৰাঞ্চ, জাৰ্মানী আৰু বেলজিয়াম। নেডাৰলেণ্ডছত তেওঁ হে'গত পৰমাণৱিক সুৰক্ষা সন্মিলনত যোগদান কৰিলে।<ref name=europe>{{cite news|title=President Xi visits Western Europe|url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2014xivisiteu/|work=Xinhua|date=March 22, 2014}}</ref> এপ্ৰিল ২০১৪ চনত ছি গ'ল জাকাৰ্টালৈ। তাত তেওঁ এফ্ৰ'-এচিয়ান লিডাৰ্ছ ছামিট (আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াৰ নেতাসকলৰ সন্মিলন)ত যোগদান কৰিলে। তেওঁ বাণ্ডুং কনফাৰেঞ্চৰ ৬০ সংখ্যক বাৰ্ষিকীতো যোগদান কৰিলে। [[৪ জুলাই]] ২০১৪ চনত তেওঁ দক্ষিণ কোৰিয়া গ'ল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি পাৰ্ক গেউন-হিয়েক লগ ধৰিলে।<ref>http://www.korea.net/NewsFocus/Society/view?articleId=120421</ref> ১৪ জুলাইৰ পৰা ২৩ জুলাইলৈ ছিয়ে ব্ৰাজিলত ব্ৰিস্ক সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিলে। তেওঁ আৰ্জেণ্টিনা, ভেনেজুৱেলা, আৰু ক্যুবাও ভ্ৰমণ কৰিলে।<ref name=latin>{{cite news|title=Xi Jinping's July 2014 Trip to Latin America|url=http://carnegieendowment.org/2014/09/05/xi-jinping-s-july-2014-trip-to-latin-america|work=Carnegie Endowment for World Peace|date=September 5, 2014|access-date=July 27, 2015|archivedate=October 29, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029232408/http://carnegieendowment.org/2014/09/05/xi-jinping-s-july-2014-trip-to-latin-america|deadurl=yes}}</ref> চেপ্তেম্বৰ ২০১৪ চনত ছি এক আনুষ্ঠানিক ভ্ৰমণত [[ভাৰত]]লৈ গ'ল, তাত তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ক লগ ধৰিলে। নতুন দিল্লী ভ্ৰমণ কৰাৰ লগতে তেওঁ [[গুজৰাট]]ত মোডীৰ গৃহ চহৰলৈও গ'ল।<ref name=india>{{cite news|title=Chinese incursion in Ladakh: A little toothache can paralyze entire body, Modi tells Xi Jinping|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Chinese-incursion-in-Ladakh-A-little-toothache-can-paralyze-entire-body-Modi-tells-Xi-Jinping/articleshow/42940337.cms|work=Time of India|date=September 20, 2014}}</ref> নৱেম্বৰ ২০১৪ চনত ছি অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ গ'ল আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী ট'নি এবটক লগ ধৰিলে।<ref name=smh>{{cite news|title=Xi says time to lift relations|url=http://www.smh.com.au//breaking-news-national/xi-says-time-to-lift-relations-20141119-3kn7n.html|work=The Sydney Morning Herald|date=November 19, 2014|access-date=July 27, 2015|archivedate=September 24, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924102909/http://www.smh.com.au//breaking-news-national/xi-says-time-to-lift-relations-20141119-3kn7n.html|deadurl=yes}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰ ফিজিলৈ গ'ল।<ref name=fiji>{{cite news|title=Chinese president Xi Jinping signs five agreements with Fiji as part of China's Pacific engagement strategy|url=http://www.abc.net.au/news/2014-11-22/chinese-president-xi-visits-fiji-to-strengthen-economic-ties/5911144|work=ABC News (Australia)|date=November 22, 2015}}</ref> ছি জিনপিঙে এপ্ৰিল ২০১৫ চনত [[পাকিস্তান]] ভ্ৰমণ কৰিলে। তাত তেওঁ চীন-পাকিস্তান অৰ্থনৈতিক কৰিডৰৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিলে।<ref>[http://www.nytimes.com/2015/04/20/world/asia/chinas-president-heads-to-pakistan-with-billions-in-infrastructure-aid.html Xi Jinping Heads to Pakistan, Bearing Billions in Infrastructure Aid] ''The New York Times''. April 19, 2015</ref> তাৰ পিছত ছিয়ে ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰিলে। ৰাছিয়াত ছিক মিত্ৰ শক্তিৰ বিজয়ক স্মৰণ কৰি অনুষ্ঠিত কৰা ৭০ সংখ্যক মস্ক' ভিক্টৰি দে' পেৰেডত ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাডিমিৰ পুটিনৰ "গেষ্ট অৱ অ'নাৰ"ৰ সন্মান দিয়া হ'ল। পেৰেডত ছি আৰু প্ৰথম মহিলা পেং লিয়ুৱান ভ্লাডিমিৰ পুটিনৰ কাষতে বহিল। বাহিৰে বাহিৰে তেওঁ কাজাখস্তান ভ্ৰমণ কৰি ৰাষ্ট্ৰপতি নুৰছুল্টান নজৰবয়েভক লগ ধৰিলে আৰু বেলাৰুছত আলেগজেণ্ডাৰ লুকাছেংক'ক লগ ধৰিলে।<ref name=russia>{{cite news|title=At Russia's Military Parade, Putin and Xi Cement Ties|url=http://thediplomat.com/2015/05/at-russias-military-parade-putin-and-xi-cement-ties/|work=The Diplomat|date=May 9, 2015}}</ref> ছিয়ে এবাৰো উত্তৰ কোৰিয়াৰ নেতা কিম জং-উনৰ সৈতে মুখা-মুখি বৈঠকত মিলিত হোৱা নাই।<ref name=brooknorth>{{cite news|title=Is Xi Jinping Rethinking Korean Unification?|url=http://www.brookings.edu/research/presentations/2015/01/20-xi-jinping-korean-unification-pollack|publisher=Brookings Institution|date=January 20, 2015}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৮০ৰ দশকৰ আগৰ অংশত ছি জিনপিঙে ব্ৰিটেইনলৈ চীনৰ ৰাষ্ট্ৰদূত কে হুৱাৰ জীয়ৰী কে লিংলিঙক বিয়া কৰালে। কেইবছৰমানৰ পিছতেই তেওঁলোকৰ বিহাহ বিচ্ছেদ হ'ল।<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/11/07/world/asia/china-xi-jinping-profile/index.html|title=Xi Jinping: From 'sent-down youth' to China's top|author=Elizabeth Yuan|work=CNN|date=8 November 2012|accessdate=8 November 2012}}</ref> ১৯৮৭ চনত জিনপিঙে প্ৰখ্যাত চীনা গায়িকা [[পেং লিয়ুৱান]]ক বিয়া কৰালে।<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2007/oct/23/world/fg-chileaders23|title=China's 'fifth generation' of leaders reflects nation's shifts|last=Magnier|first=Mark|date=23 October 2007|work=Los Angeles Times|accessdate=21 December 2009}}</ref> ছিৰ ৰাজনৈতিক উত্থানৰ আগলৈকে সকলোৰে পৰিচিত পেং লিয়ুৱানক ছিতকৈ চীনা ৰাইজে অধিক জানিছিল। এই দম্পতী কেইবাবাৰো দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে পৃথকে থাকিছিল, বিশেষকৈ দুয়োৰে পৃথক বৃত্তিৰ বাবে। ছি জিনপিঙ আৰু পেং লিয়ুৱানৰ এজনী কন্যা আছে, তাইৰ নাম ছি মিংজে। ছি মিংজেই ২০১০ চনত হাৰ্ভাৰ্ডত ফ্ৰেছমেন হিচাপে যোগদান কৰিলে।<ref name="Red Nobility">{{cite web|title=Red Nobility: Xi Jinping's Harvard daughter|url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120216000104&cid=1601&MainCatID=16|work=Want China Times|accessdate=7 November 2012|date=16 February 2012|archivedate=20 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120214141/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1601&MainCatID=16&id=20120216000104|deadurl=yes}}</ref> পেঙে ছিক এজন কষ্ট কৰা আৰু সহজ সৰল ব্যক্তি বুলি অভিহিত কৰিছিল। "যেতিয়া তেওঁ ঘৰলৈ আহে, মোৰ কেতিয়াও এজন নেতা ঘৰত থকা যেন অনুভৱ নহয়। মোৰ দৃষ্টিত, তেওঁ কেৱল মোৰ গিৰিয়েক। "<ref>{{cite web|title=China's Leaders|url=http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/leadership/html/6.stm|work=BBC|accessdate=26 August 2013}}</ref> প্ৰথম মহিলা হিচাপে পেঙে চীনৰ পূৰ্বৰ আন কোনো প্ৰথম মহিলাতকৈ অধিক ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা দেখা গৈছে। যেতিয়া মাৰ্চ ২০১৪ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা মিচেল অ'বামা চীন ভ্ৰমণত আহিল, পেং লিয়ুৱানেই তেওঁক আতিথ্য প্ৰদান কৰিলে।<ref name=beech>{{cite news|last1=Beech|first1=Hannah|title=Michelle Obama Tours Beijing With China’s First Lady|url=http://time.com/33164/michelle-obama-china-beijing-peng-liyuan/|accessdate=17 July 2014|date=March 21, 2014|archivedate=26 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626122108/http://time.com/33164/michelle-obama-china-beijing-peng-liyuan/|deadurl=yes}}</ref> ছিৰ বিষয়ে এটি প্ৰবন্ধ ২০১১ চনত "দা ৱাছিংটন প'ষ্ট"ত প্ৰকাশ পাইছিল, সেইসকলৰ দ্বাৰা যিসকলে তেওঁ এজন "ব্যৱহাৰিক, গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ, সাৱধান, কষ্ট কৰা, সহজ-সৰল আৰু কম-মহত্ত্বপূৰ্ণ" ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। তেওঁক এজন সমস্যা সমাধানকাৰী ব্যক্তি হিচাপে দাঙি ধৰা হৈছিল, আৰু এনে এজন ব্যক্তি হিচাপেও যি "উচ্চ-পদৰ বান্ধোনৰ প্ৰতি আকৃষ্ট নহয়"।<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/xi-jinping-likely-chinas-next-leader-called-pragmatic-low-key/2011/08/15/gIQA5W83GJ_story.html|title=Xi Jinping, likely China’s next leader, called pragmatic, low-key |work=The Washington Post|first=Keith B.|last=Richburg|date=15 August 2011}}</ref> তেওঁ আমেৰিকাৰ চলচ্চিত্ৰ খুব ভাল পাই, যেনে ছেভিং প্ৰাইভেট ৰায়ান, দা ডিপাৰ্টেড আদি।<ref>Buckley, Chris, [http://www.reuters.com/article/2012/02/08/us-china-usa-xi-idUSTRE8170FZ20120208 "China leader-in-waiting carries heavy political baggage to U.S."], [[Reuters]], 8 February 2012. Retrieved 14 February 2012.</ref> তেওঁ স্বাধীন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা জিয়া ঝাংকেৰো প্ৰশংসক।<ref>{{cite web| first=Tania| last= Branigan|url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/feb/13/xi-jinping-profile-china|title=The Guardian profile: Xi Jinping|work=The Guardian|location=UK|date=13 February 2012|accessdate=14 February 2012}}</ref> দা গডফাডাৰ মুভিজ তেওঁৰ অতিকৈ প্ৰিয় বুলি কোৱা হয়।<ref>Buckley, Chris, [http://sinosphere.blogs.nytimes.com/2013/11/15/xi-in-godfather-mold-looks-assertive-and-even-imperial "Xi, in ‘Godfather’ Mold, Looks Assertive and Even Imperial"] [[New York Times]], 15 November 2013. Retrieved 14 May 2012.</ref> ১৮০ চেণ্টি মিটাৰ (৫'১১") ওখ ছি জিনপিং তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী [[হু জিণ্টাও]]তকৈ প্ৰায় ৭ চেণ্টি মিটাৰ ওখ।<ref name=karen>{{cite news|last1=Karen|first1=Christensen|title=The "Rise of China" Takes on New Meaning|url=http://www.berkshirepublishing.com/blog/2011/04/01/the-rise-of-china-takes-on-new-meaning/|accessdate=16 July 2014|work=Berkshire Publishing|date=1 April 2011|archivedate=13 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713053005/http://www.berkshirepublishing.com/blog/2011/04/01/the-rise-of-china-takes-on-new-meaning/|deadurl=yes}}</ref> বেইজিঙত ডাঙৰ হোৱা জিনপিঙে শুদ্ধ মান্য মাণ্ডাৰিন চীনা ভাষা কয়, কোনো ধৰণৰ আঞ্চলিক প্ৰভাৱ নপৰাকৈ।<ref name=nytimes2/> জুন ২০১২ চনত ব্লুম্বাৰ্গ বিজনেছৱিকে এক প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰিলে যে ছি জিনপিঙৰ দূৰৰ পৰিয়ালবৰ্গসমূহৰ বাণিজ্যিক সম্পত্তি বহুল পৰিমাণৰ, যদিও এই কথাৰ কোনো প্ৰমাণ নাই যে ছিৰ ৰাজনৈতিক পদবীৰ সেই ক্ষেত্ৰত অলপো অৱদান আছে।<ref>{{cite news| url=http://www.bloomberg.com/news/2012-06-29/xi-jinping-millionaire-relations-reveal-fortunes-of-elite.html|title=Xi Jinping Millionaire Relations Reveal Fortunes of Elite|work=Bloomberg|date=29 June 2012}}</ref> ফলস্বৰূপে মূলসুঁতিৰ চীনত ব্লুম্বাৰ্গ ৱেবচাইটটোৰ প্ৰচাৰ বন্ধ কৰি দিয়া হ'ল।<ref name=guardian29612>{{cite news|last=Branigan|first=Tania|title=China blocks Bloomberg for exposing financial affairs of Xi Jinping's family|url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/jun/29/china-bloomberg-xi-jinping|accessdate=11 September 2012|newspaper=The Guardian|date=29 June 2012|location=Beijing}}</ref> ছিয়ে দুৰ্নীতিবিৰোধী অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ পিছতে, নিউ য়ৰ্ক টাইমছত প্ৰকাশ পোৱাৰ মতে ছিৰ পৰিয়ালবৰ্গই নিজৰ ক'ৰ্প'ৰেট আৰু মাটি-বাৰিজনিত সম্পত্তি বিক্ৰি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যাতে ছি দুৰ্বল নপৰক।<ref name=nytimes>{{cite news|last1=Forsythe|first1=Michael|title=As China’s Leader Fights Graft, His Relatives Shed Assets|url=http://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/chinas-president-xi-jinping-investments.html?_r=0|accessdate=16 July 2014|work=New York Times|date=17 June 2012}}</ref> ==ৰাজনৈতিক স্থান== ===চীনা স্বপ্ন=== ছি জিনপিং আৰু তেওঁৰ চীনা সাম্যবাদী দলে "চীনা স্বপ্ন" শব্দকেইটা আগ বঢ়ালে। এই শব্দকেইটা তেওঁলোকৰ দেশ আৰু তেওঁলোকৰ নেতাক লৈ দূৰগামী নীতিক সূচাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হ'ল। ২০১৩ চনৰ পৰা এই শব্দকেইটা ছি জিনপিং চৰকাৰৰ মুখ্য নীতিত পৰিণত হৈছে, ঠিক ততেনেদৰেই যেনেদৰে "উন্নতিৰ বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী" হু জিণ্টাওৰ সপোন আছিল, আৰু "তিনি প্ৰতিনিধি" ঝিয়াং জেমিনৰ মূল নীতি আছিল। <!-- ===বৈদেশিক নীতি=== [[File:Xi Jinping in USA.jpg|thumb|250px|Xi giving a speech at the U.S. Department of State in 2012, with Secretary of State [[Hillary Clinton]] and Vice-President [[Joe Biden]] in the background.]][[File:BRICS heads of state and government hold hands ahead of the 2014 G-20 summit in Brisbane, Australia (Agencia Brasil).jpg|thumb|240px|[[BRICS]] leaders at the [[2014 G-20 Brisbane summit|G-20 summit]] in [[Brisbane]], Australia, 15 November 2014]] --> ==সন্মান== ===বিদেশত সন্মান=== *{{flag|Belgium}}: অৰ্ডাৰ অৱ লিয়'পল্ডৰ গ্ৰেণ্ড কৰ্ডন (Grand Cordon of the Order of Leopold) ([[৩০ মাৰ্চ]] ২০১৪)<ref>{{cite web|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/china-belgium.uml/|title=China's Xi receives royal welcome in Belgium before EU talks|publisher=''EUbusiness''|access-date=2015-07-27|archivedate=2019-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616192408/https://www.eubusiness.com/news-eu/china-belgium.uml/|deadurl=yes}}</ref> *{{flag|Cuba}}: অৰ্ডাৰ অৱ জ'চ মাৰ্টি (Order of José Martí) ([[২ জুলাই]], ২০১৪)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1177769.shtml|title=Xi Jinping Receives Order of José Marti of Cuba|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}</ref> *[[File:Olympic flag.svg|25px|border]] আই-অ'-চি: দা গ'ল্ডেন অলিম্পিক অৰ্ডাৰ (The golden olympic order) (১৯ নৱেম্বৰ ২০১৩)<ref>{{cite web|url=http://www.chinaconsulatesf.org/eng/zgxw/t1101193.htm|title=Xi Jinping Meets with International Olympic Committee President Thomas Bach and Receives the Olympic Order in Gold|publisher=''Consulate-General of the People's Republic of China in San Francisco''}}</ref> *{{flag|Pakistan}}: নিচান-এ-পাকিস্তান (Nishan-e-Pakistan) (এপ্ৰিল ২১, ২০১৫)<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/pak-confers-highest-civilian-award-on-chinese-president-xi/article1-1339490.aspx|title=Pakistan confers Nishan-e-Pakistan on Chinese President Xi Jinping|publisher=''Hindustantimes''|access-date=2015-07-27|archivedate=2015-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811203441/http://www.hindustantimes.com/world-news/pak-confers-highest-civilian-award-on-chinese-president-xi/article1-1339490.aspx|deadurl=yes}}</ref> *{{flag|Venezuela}}: অৰ্ডাৰ অৱ লিবাৰেটৰ (Order of the Liberator) (২০ জুলাই ২০১৪)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1177105.shtml|title=Xi Jinping Receives the Order of the Liberator from Venezuela|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}</ref> ===চহৰলৈ চাবি=== *[[File:Flag_of_Iowa.svg|25px|border]] মুস্কাটাইন, আয়'ৱা (Muskatine, Iowa) (১৯৮৫)<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/2012/02/14/146888717/iowa-a-top-destination-for-chinas-vice-president/|title=A Familiar Face Back In Iowa: China's Vice President|publisher=''National Public Radio''}}</ref> *[[File:Flag_of_Iowa.svg|25px|border]] মুস্কাটাইন আয়'ৱা (Muskatine, Iowa) (১৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২)<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/2012/02/14/146888717/iowa-a-top-destination-for-chinas-vice-president/|title=A Familiar Face Back In Iowa: China's Vice President|publisher=''National Public Radio''}}</ref> *{{flagicon|Jamaica}} ম'ণ্টেগ' বে' (Montego Bay), জামাইকা (১৩ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৯)<ref>{{cite web|url=http://jis.gov.jm/chinese-vp-receives-key-to-the-city-of-montego-bay/|title=Chinese VP Receives Key to the City of Montego Bay|publisher=''Jamaica Information Service''}}</ref> *[[File:Flag of Mexico City.svg|25px|border]] মেক্সিকো চিটি (Mexico City), [[মেক্সিকো]] (৫ জুন ২০১৩)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpttcrmux_665688/t1048545.shtml|title=President Xi Jinping Receives Key to Mexico City|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}</ref> *[[File:Bandera de San José (Costa Rica).svg|25px|border]] ছেন হ'জে (San José), ক'ষ্টা ৰিকা (৩ জুন, ২০১৩)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpttcrmux_665688/t1047968.shtml|title=President Xi Jinping Receives Key to City of San Jose|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}</ref> *[[File:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|25px|border]] বুৱেন'চ আইৰিচ, আৰ্জেণ্টিনা (১৯ জুলাই, ২০১৪)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1176661.shtml|title=Xi Jinping Receives Key to the City of Buenos Aires|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|3}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Xi Jinping|ছি জিনপিং}} * [http://www.chinavitae.com/biography_display.php?id=303 Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827012450/http://chinavitae.com/biography_display.php?id=303 |date=2006-08-27 }} at www.chinavitae.com * {{C-SPAN|jinpingxi}} * [http://chinadigitaltimes.net/china/xi-jinping/ Xi Jinping] collected news and commentary at the [[China Digital Times]] * {{Guardiantopic|world/xi-jinping}} * {{NYTtopic|people/x/xi_jinping}} * [http://www.nytimes.com/2012/09/30/world/asia/aiming-for-top-xi-jinping-forged-ties-early-in-china.html feature article on Xi], 29 September 2012 * {{WSJtopic|person/X/xi-jinping/6475}} * {{Worldcat id|lccn-nr93-50857}} * U.S. Embassy Beijing, [http://www.wikileaks.org/cable/2009/11/09BEIJING3128.html Portrait of Xi Jinping], via [[United States diplomatic cables leak]] * [[Evan Osnos|Osnos, Evan]], [http://www.newyorker.com/online/blogs/evanosnos/2012/02/chinas-valentines-day-in-washington.html "China’s Valentine’s Day in Washington"], ''The New Yorker'', 14 February 2012. Review of comment accompanying Xi's visit. {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] lbgisim8stqoneqip40bompyf65nlov 0 44143 606355 604665 2026-05-14T20:46:25Z Ananya Taye 28065 606355 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=[[আহোম ভাষা]]|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign=|reign-type=|consort=|coronation=|cor-type=|predecessor=|pre-type=|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=|posthumous name=|temple name=|house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=|date of birth=|place of birth=|date of death=|place of death=|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[আহোম ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া সকলে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== সৎসৰী বুৰঞ্জীত মতছ চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক পৰিচাৰক নোহোৱাকৈ নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল। কিন্তু বুৰাঞ্জীবোৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ বিষয়ে মিল পোৱা‌ নাযায়: কোনো‌ এখনত তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে, আন এখনত তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে। চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌(ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি সুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে হয় তেওঁক ৰক্ষাৰ বাবে বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কোনো উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 0zr59akt663lpteuhwte6a0y5bezxx3 606356 606355 2026-05-14T20:49:12Z Ananya Taye 28065 606356 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=[[আহোম ভাষা]]|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign=|reign-type=|consort=|coronation=|cor-type=|predecessor=|pre-type=|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=|posthumous name=|temple name=|house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=|date of birth=|place of birth=|date of death=|place of death=|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[আহোম ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া সকলে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== সৎসৰী বুৰঞ্জীত মতছ চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক পৰিচাৰক নোহোৱাকৈ নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল। কিন্তু বুৰাঞ্জীবোৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ বিষয়ে মিল পোৱা‌ নাযায়: কোনো‌ এখনত তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে, আন এখনত তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে। চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌(ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 1ymhwr4qdclavq25jtdfdjbf3uv8455 0 44258 606283 606220 2026-05-14T13:14:36Z Ananya Taye 28065 606283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ কামৰুপ অঞ্চলৰ বʼকুত উদ্ধাৰ হোৱা এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> [[File:Coin of Shamsuddin Muzaffar Shah dated to 1492 (898 AH).png||thumb|১৪৯২ চনৰ (৮৯৮ হিজৰী) শ্বামছুদ্দিন মুজাফ্ফাৰ শ্বাহৰ মুদ্ৰা, কামতাহৰ ওপৰত জয়লাভৰ স্মৃতিত। তেওঁ মুদ্ৰাটোত "কামতাহ মৰ্দন" বুলি উল্লেখ কৰিছে।]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 4fq2g00071qxjh5uhefk7oojg3g6avy 606284 606283 2026-05-14T13:19:15Z Ananya Taye 28065 606284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ কামৰুপ অঞ্চলৰ বʼকুত উদ্ধাৰ হোৱা এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> [[File:Coin of Shamsuddin Muzaffar Shah dated to 1492 (898 AH).png||thumb|১৪৯২ চনৰ (৮৯৮ হিজৰী) শ্বামছুদ্দিন মুজাফ্ফাৰ শ্বাহৰ মুদ্ৰা, কামতাহৰ ওপৰত জয়লাভৰ স্মৃতিত। তেওঁ মুদ্ৰাটোত "কামতাহ মৰ্দন" বুলি উল্লেখ কৰিছে।]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 2nnq6up1wx93cxhf3gae4pmq4o3uqt7 606292 606284 2026-05-14T14:27:31Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজবংশ */ 606292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ কামৰুপ অঞ্চলৰ বʼকুত উদ্ধাৰ হোৱা এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা [[গোপালদেৱ|বংশীগোপালদেৱৰ]] ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> চৰিত পুথিখনৰ পৰা জনা যায় যে গোপালদেৱৰ জন্ম উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলত হৈছিল আৰু‌ কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁক পৰিয়ালৰ সৈতে কামৰূপৰ ভৱানীপুৰত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। <ref>https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.463350/page/n145/mode/2up?q=Gopal Barua, Birichi Kumar, "Sankardeva: Vaishnavite Saint of Assam",p.121</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> [[File:Coin of Shamsuddin Muzaffar Shah dated to 1492 (898 AH).png||thumb|১৪৯২ চনৰ (৮৯৮ হিজৰী) শ্বামছুদ্দিন মুজাফ্ফাৰ শ্বাহৰ মুদ্ৰা, কামতাহৰ ওপৰত জয়লাভৰ স্মৃতিত। তেওঁ মুদ্ৰাটোত "কামতাহ মৰ্দন" বুলি উল্লেখ কৰিছে।]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] nmq222lu8gims9052d2n4jzts7eig2t 0 49042 606353 602263 2026-05-14T20:09:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ড॰ জহৰুল হক | image = ইছলামিক বিদ্বান ডঃ জহৰুল হক.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1926|10|11|df=y}} | birth_place = দেওবাৰী গাঁও, [[কৰিমগঞ্জ জিলা]][[অসম]], [[ভাৰত]] | death_date = {{death date and age|2017|1|18|1926|10|11|df=y}} | death_place = [[মস্কট]], [[ওমান]] |alma_mater=[[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]<br> মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয় | occupation = জনস্বাস্থ্য বিষয়া, অনুবাদক }} '''ড॰ জহৰুল হক'''( ১১ অক্টোবৰ ১৯২৬ – ১৮ জানুৱাৰী ২০১৭) এগৰাকী বিখ্যাত ইছলামিক বিদ্বান। তেওঁ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] আৰু [[ইংৰাজী ভাষা]]ত পৱিত্ৰ [[কোৰআন]]ৰ অনুবাদ কৰিছিল। তেওঁ অসমীয়া ভাষাত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৱিত্ৰ কোৰানক ভাঙনি কৰিছিল। এজন জনস্বাস্থ্য বিষয়া হিচাপে তেওঁ জীৱনৰ শেষৰফালে [[ওমান]]ত বাস কৰিছিল। ==জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯২৬ চনৰ ১১ অক্টোবৰ তাৰিখে অসমৰ [[কৰিমগঞ্জ জিলা]]ৰ দেওবাৰী গাঁৱত ড॰ জহৰুল হকৰ এক চুন্নী মুছলমান পৰিয়ালত জন্ম হৈছিল। তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা জনস্বাস্থ্য অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে আমেৰিকাৰ মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যায়। পিছলৈ তেওঁ অসমৰ স্বাস্থ্য সেৱাৰ সঞ্চালক হৈছিল। লগতে তেওঁ [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰামৰ্শদাতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ [[ওমান]]লৈ যায় আৰু তাতে স্থায়ী ভাবে থাকিবলৈ লয়। ==অনুবাদ== প্ৰায় বাৰ বছৰ অশেষ কষ্ট কৰাৰ পিছত তেওঁ ১৯৮৬ চনত বঙালী ভাষাত [[কোৰান]] অনুবাদ কৰে। বঙালী ভাষাত অনুবাদ কৰিবলৈ লোৱাৰ আগতেই তেওঁ অসমীয়া ভাষাত কোৰান অনুবাদ কৰিবলৈ লৈছিল। ড॰ হকে কোৰানৰ অসমীয়া ভাঙনি তিনিটা খণ্ডত প্ৰকাশ কৰিছিল। তাৰ পিছত ১৯৯৩ চনত তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত কোৰান অনুবাদ কৰিবলৈ লৈছিল। ২০০০ চনৰ ১ এপ্ৰিল তাৰিখে তেওঁ ১২৫০ পৃষ্ঠাজোৰা ''ট্ৰান্সলেচন এণ্ড কমেণ্টৰী অন দা হলি কোৰান'' প্ৰকাশ কৰে। এইখন ''পৱিত্ৰ কোৰান পূব প্ৰকল্প''ৰ অধীন আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/Translation-Commentary-Quran-Zohurul-Hoque/dp/0967830400|title=Translation and Commentary on The Holy Qur-an|first=Zohurul|last=Hoque|date=1 April 2000|publisher=Holy Quran Publishing Project|accessdate=22 January 2017|via=Amazon}}</ref> তেওঁৰ অসমীয়া অনুবাদ গ্ৰন্থখন [[গুৱাহাটী]]ৰ বীণা লাইব্ৰেৰীয়ে প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.qurananubad.com/|title=Qur'an Bangla Anubad|work=qurananubad.com|accessdate=22 January 2017|archivedate=25 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525085348/http://qurananubad.com/|deadurl=yes}}</ref> ==মৃত্যু== ২০১৭ চনৰ ১৮ জানুৱাৰী তাৰিখে [[ওমান]]ৰ ৰাজধানী মস্কটত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofoman.com/article/101009/Oman/Education/Noted-Indian-Islamic-scholar-passes-away-in-Oman|title=Noted Indian Islamic scholar passes away in Oman|date=21 January 2017|newspaper=Times of Oman|first=Rejimon|last=K|accessdate=8 October 2018|archivedate=1 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001150804/https://timesofoman.com/article/101009/Oman/Education/Noted-Indian-Islamic-scholar-passes-away-in-Oman|deadurl=yes}}</ref> মৃত্যুৰ পিছত তেওঁক ওমানৰ কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা কবৰস্থানত সমাধিস্থ কৰা হয়। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://web.archive.org/web/20110929233259/http://www.qurantoday.com/translator.htm চমু জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ Al-Quran ড॰ জহৰুল হকৰ বঙালী কোৰান] * ড॰ হকৰ দ্বাৰা পৱিত্ৰ কোৰানৰ [https://web.archive.org/web/20110926192038/http://www.qurantoday.com/bangla.htm বঙালী] আৰু [https://web.archive.org/web/20110928150830/http://www.qurantoday.com/assamese.htm অসমীয়া] অনুবাদ (pdf) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] t99senb51qs5755rg56gpwydbaz9tep 0 54806 606336 513897 2026-05-14T18:23:21Z ~2026-27428-40 49871 সঠিক 606336 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = কামৰূপী উপভাষা | altname = | nativename = | pronunciation = {{IPA|/kämɹupi/, /kämɹupiä/}}<ref>{{cite web |url=http://trove.nla.gov.au/work/9087859?selectedversion=NBD1507246 |title=1970, English, Thesis edition:A study on Kāmrūpī : a dialect of Assamese.Goswami, Upendranath. |author=<!--Not stated--> |date= |website= |publisher=trove.nla.gov.au |access-date=22 February 2017 |quote=}}</ref> | ethnicity = কামৰূপীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = কামৰূপ অঞ্চল | speakers = | ref = | date = | familycolor = ইণ্ডো-ইউৰোপীয় ভাষা | fam2 = ইণ্ডো-ইৰানীয় | fam3 = [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ভাৰতীয় আৰ্য]] | fam4 = পূব ভাৰতীয় আৰ্য | fam5 = [[অসমীয়া-বঙালী ভাষাগোষ্ঠী|বঙালী-অসমীয়া]] | fam6 = [[বঙালী বলয়]] বা [[বঙালী-অসমীয়া]] উপভাষা দল | dialects = {{Bulletlist|[[বৰপেটীয়া উপভাষা]]|নলবাৰীয়া উপভাষা|পলাশবাৰীয়া উপভাষা}} | script = [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]] | isoexception = উপভাষা | glotto = None }} '''কামৰূপী উপভাষা''' বা '''কামৰূপীয়া''' অসমৰ কামৰূপ অঞ্চলত বহুলভাৱে প্ৰচলিত [[বঙালী ভাষা|বঙালী-]] [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ উপভাষা।<ref>Kamrupi is defined as a dialect of Assamese in the title of the seminal work&mdash;Goswami, Upendranath (1970), ''A Study on Kamrupi: A dialect of Assamese''</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1970|p=4}}</ref> পশ্চিম অসমত প্ৰচলিত বঙালী- অসমীয়াৰ দুই উপভাষাৰ ভিতৰত কামৰূপী অন্যতম। আনটো উপভাষা হৈছে [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা]] বা গোৱালপাৰীয়া।<ref>{{Harv|Kakati|1941|p=16}}</ref> কামৰূপীয়াৰ লগত বৰপেটীয়া, নলবাৰীয়া আৰু পলাশবাৰীয়া উপভাষাৰ লগত মিল আছে। কিছুমানৰ মতে এই তিনিটা কামৰূপীৰ উপ-উপভাষা।<ref>{{cite book |last=Goswami |first=, Upendranath |date=1970 |title=A study on Kāmrūpī: a dialect of Assamese |url= |location= |publisher=Dept. of Historical Antiquarian Studies, Assam |page=28 |isbn= |author-link= |quote=The sub-dialectical varieties of Kamrupi may be grouped mainly into three divisions —western, central and southern. The variety spoken in the area comprising Barpeta, Sundardiya, Patbausi, Bhabani- pur etc. is western, that of Nalbari and its surrounding areas is central.}}</ref> মধ্যযুগত গোটেই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলত [[সংস্কৃত ভাষা]]ৰ সমান্তৰালকৈ কামৰূপী পদ্য আৰু গদ্য ৰচনাত সাহিত্যিক ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। সেই সময়ত মধ্য ভাৰতত প্ৰচলিত ৰীতিৰ ই ওলোটা আছিল, যেনে বিদ্যাপতিয়ে গদ্যৰ বাবে সংস্কৃত আৰু পদ্যৰ বাবে [[মৈথিলী ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Medhi |first=Kaliram |date=1988 |title=Assamese grammar and origin of the Assamese language |url= |location= |publisher= |page= |isbn= |author-link= |quote=Prose had also been used by the Maithili poets, Vidyapati, Harsanatha and others,--in their dramas. But whereas the Maithili poets prose was in Sanskrit and their songs alone in Maithili Sankara Deva's prose and songs were both in Kamrupi.}}</ref> বৰ্তমান সময়ত [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] বিজয়ী সাহিত্যিক [[ইন্দিৰা গোস্বামী]]য়ে তেওঁৰ সাহিত্যত দক্ষিণ কামৰূপী ভাষা প্ৰয়োগ কৰিছিল। সেইদৰে কবি [[অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]য়েও তেখেতৰ সাহিত্যত কামৰূপী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Sahitya Akademi, ''Indian literature: Volume 30'', 1987 Ambikagiri set a new trend in Assamese by his abundant use of Kamrupi language in his writings.</ref>২০১৮ চনত কামৰূপী ভাষাত নিৰ্মিত [[ৰীমা দাস]]ৰ [[ভিলেজ ৰকষ্টাৰ্ছ]] [[অস্কাৰ বঁটা]]লৈ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ মনোনয়নৰ বাবে ভাৰতৰ আধিকাৰীক প্ৰবিষ্টি লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/india-picks-national-award-winning-village-rockstars-as-oscar-entry-1920419|title='Village Rockstars, Film On Guitar-Playing Girl, Is India's Oscar Entry'|publisher=|accessdate=11 October 2018}}</ref> ==কামৰূপ অঞ্চল== [[File:Kamrup-1931-gazateerofindia.png|200px|right|thumb|<center>কামৰূপী ভাষা প্ৰচলিত অঞ্চল</center>]] কামৰূপী [[মানস নদী]] আৰু [[বৰনদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত প্ৰচলিত।<ref>Deba Brat Sharma (1995), ''Changing Cultural Mosaic of a Village in Assam'', Page 10, an end the kingdom of Kamarupa and since then the area between the rivers the Manas on the west and the Barnadi on the east came to be known as Kamrup</ref> এই অঞ্চল প্ৰাচীন কালত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থৰ পৰা দ্বাদশ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ কামৰূপ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ]]ৰ পৰা দুই বা তিনি ৰাজবংশয়ে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>T. Raatan (2006), History, Religion and Culture of North East India - Page 70 Known in the ancient lore as the kingdom of Pragjyotisha and Kamrupa, the capital having been Pragjyotishpura situated in or near Guwahati</ref> সেইদৰে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ৰাজধানী আছিল দুৰ্জয়।<ref>Chandra Dhar Tripathi, Indian Institute of Advanced Study (2002), Aspects of the medieval history of Assam, Page 17 Ratnapala founded a new city called Sri Durjaya and shifted his capital there. It has been identified with the ruins at modern North Gauhati</ref> এই ৰাজ্য মধ্য অসমৰ [[ডবকা ৰাজ্য]]ৰ সমসাময়িক আছিল।<ref>Suresh Kant Sharma, Usha Sharma (2005), Discovery of North-East India: Geography, History, Culture, ..., Davaka (Nowgong) and Kamarupa as separate and submissive friendly kingdoms</ref> পিছলৈ ডবকা ৰাজ্য কামৰূপৰ লগত অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু আৰু ইয়াৰ পৰিসৰ পূবলৈ বৃদ্ধি হয়।<ref>Kanak Lal Barua (1966), ''Early history of Kāmarupa'', Page 31 in the sixth or the seventh century this kingdom of Davaka was absorbed by Kamarupa</ref> ইয়াৰ পশ্চিমে কৰতোৱা নদী, পূবে শদিয়া ৰাজ্য, উত্তৰে [[ভূটান]] আৰু দক্ষিণে [[বাংলাদেশ]] অৱস্থিত আছিল।<ref>S. P. Sinha (2007), ''Lost Opportunities: 50 Years of Insurgency in the North-east'' Kamrup included the whole of Brahmaputra Valley, Bhutan, Rangpur district (Bangladesh), Cooch Behar, part of Mymensingh district of Bangladesh and Garo</ref><ref>...the temple of the goddess Tameshwari (Dikkaravasini) is now located at modern Sadiya about 100 miles to the northeast of Sibsagar" {{harv|Sircar|1990|pp=63–64}}.</ref> ===মধ্যযুগ=== মোগল সকলে কামৰূপ অঞ্চলক চাৰিটা চৰকাৰত (প্ৰশাসনিক গোট) ভাগ কৰিছিল। সেইকেইটা হ'ল: বঙালভূম, ঢেকেৰী, দক্ষিণকুল আৰু কামৰূপ।<ref>{{harv|Gogoi|2002|p=99}} চৰকাৰ কামৰূপ মানস নদী আৰু বৰনদীৰ মাজত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূবে অসুৰৰ আলি আছিল। </ref> কামৰূপী ভাষা ইয়াৰ কামৰূপ চৰকাৰত প্ৰচলিত আছিল।<ref>"Uttorkol or Dhenkiri north of the Brohmoputro, Dokhyinkul south of the same, Bangalbhumi west of the Brohmoputro, and Kamrup proper, called so as containing Gohati, the most ancient capital of the country." {{harv|Martin|1838|p=417}}</ref> মধ্যযুগৰ পিছৰছোৱাত কামৰূপী ভাষা লাহে লাহে পূব অসমলৈ বিস্তাৰিত হয়।<ref>{{harv|Goswami|1970|p=10}}</ref> মধ্যযুগীয়া অসমীয়াৰ নিদৰ্শন ১৪শ শতিকাৰ উত্তৰ বংগ, পশ্চিম অসম আৰু কিছুপৰিমাণে মধ্য অসমত পোৱা গৈছে। পিছলৈ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] প্ৰমুখ্যে আন বৈষ্ণৱ কবি সকলে কামৰূপী ভাষাত সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। ===ঔপনিৱেশিক কাল=== ১৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত কামৰূপ ব্ৰিটিছসকলৰ অধীন হয়। ব্ৰিটিছে কামৰূপ চৰকাৰ আৰু কামপীঠক একত্ৰিত কৰি অবিভক্ত কামৰূপ জিলা স্থাপন কৰে। সেইসময়তে ১৮৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আমেৰিকান বাপিষ্ট মিছনেৰী সকলৰ সহযোগত পূব অসমৰ কথিত ভাষাত [[বাইবেল]]ৰ অনুবাদ কৰা হয়। তাৰপিছত ব্ৰিটিছ সকলে ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত পূব অসমৰ শিৱসাগৰীয়া কথিত ভাষাক মান্য চৰকাৰী ভাষাৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite book |last=Garg |first=Gaṅgā Rām |date=1992 |title=Encyclopaedia of the Hindu world: Volume 3 |url= |location= |publisher= |page= |isbn= |author-link= |quote=With the publication of the translation of the Bible (1838) done by Nathan Brown of the American Baptist Mission Group, modern period of Assamese language began. }}</ref><ref>{{cite book |last=George |first=K. M. |date= |title=Modern Indian literature, an anthology: Volume 3 |url= |location= |publisher= |page= |isbn= |author-link= |quote=In the restoration of the language (Eastern Assamese), American Baptist missionaries played a very significant role.}}</ref> কামৰূপী ভাষাৰ স্থান ভেদে পাৰ্থক্য পৰিলক্ষিত হয় কিন্তু পূব অসমৰ ভাষা এক বৃহৎ অঞ্চলত প্ৰায় অপৰিৱৰ্তিত ৰূপত দেখা যায়।<ref>{{harv|Goswami|1970|p=11}}</ref><ref name="Chatterji 1970 140">{{harv|Chatterji|1970|p=140}}</ref> সেইসময়ৰ কামৰূপী পণ্ডিত সকল যেনে শ্যামল চৌধুৰী, [[অমৃতভূষণ দেৱ অধিকাৰী]] আৰু [[কালিৰাম মেধি]]য়ে গোটেই উপত্যকাতে পূব অসমীয়া ভাষা আৰোপ কৰা আৰু বিশেষকৈ কামৰূপী ভাষাক অৱমাননা কৰা চৰকাৰৰ এই সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ===আধুনিক কাল=== সাহিত্যৰ মূল স্থান কামৰূপৰ [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ হোৱাৰ পিছত মান্য [[অসমীয়া ভাষা]]ত কামৰূপী ভাষাৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। কামৰূপী উপভাষা বৰ্তমান কালত [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ গ্ৰাম্য জিলা]], [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]], [[নলবাৰী জিলা]] (নলবাৰীয়া উপভাষা), [[বৰপেটা জিলা]] (বৰপেটীয়া উপভাষা), [[দৰং জিলা]] (দৰঙীয়া উপভাষা), [[কোকৰাঝাৰ জিলা]] আৰু [[বঙাইগাঁও জিলা]]ত (ৰাজবংশী ভাষা) প্ৰচলিত।<ref>Robert Montgomery Martin, ''Puraniya, Ronggopoor and Assam'', 1838 The ancient Hindu territory of Kamrup, which extends east from the Korotoya, where it joined the kingdom of Motsyo, to Dikkorbasini.</ref><ref>Great Britain. India Office, ''The India list and India Office list'', 1819 The earliest authentic traditions attest the existence of a Hindu kingdom of Kamrup, with its capital at Gauhati.</ref> ==ভাষাবিদৰ মত== সুনীতি কুমাৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে [[গংগা নদী]]ৰ উত্তৰৰ মাগধী প্ৰাকৃতৰ পৰা উত্তৰ বংগ আৰু পশ্চিম অসমত প্ৰাচীন কামৰূপীৰ উৎপত্তি হৈছিল। তেওঁ মগধৰ ভাষা সমূহক অঞ্চলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাঢ়, ভাৰেন্দ্ৰ, ভংগ আৰু কামৰূপ হিচাপে বিভক্ত কৰিছিল।<ref>Suniti Kumar Chatterji (1926), ''The origin and development of the Bengali language, Volume 1'' One would expect one and identical language to have been current in North Central Bengal (Pundra-vardhana) and North Bengal and West Assam (Kamarupa) in the 7th century, since these tracts, and other parts of Bengal, had almost the same speech</ref><ref name=Bangladesh_Itihas_Samiti>Bangladesh Itihas Samiti (1999), ''Sylhet: History and Heritage'' , Page 591 Suniti Kumar Chatterjee in his Origin and Development of Bangla Language (ODBL) divided the Bangla dialect into four groups in accordance with the name of the regions such as Rada, Pundra or Barindra, Banga and Kamrupi</ref><ref name="Chatterji 1970 140"/><ref>Suniti Kumar Chatterji, ''The origin and development of the Bengali language, Volume 1'' Eastern Magadhi Prakrita and Apabhramsa has four dialect groups (1) Radha-the language of West Bengal and Orissa (2) Varendra-dialect of North Central Bengal (3)Kamarupa-dialect of Northern Bengal and Assam and (4) Vanga-dialect of East Bengal.</ref> সুকুমাৰ সেনৰ মতে, "অসমীয়া, বা বিশেষকৈ পুৰণি কামৰূপী পশ্চিম অসম বা কামৰূপত সোমোৱাৰ পিছত ইয়াৰ কথা প্ৰথমবাৰৰ বাবে অসমীয়া হিচাপে বৈশিষ্ট্যযুক্ত হয়। "<ref name=Grammatical_sketches>Sukumar Sen, ''Grammatical sketches of Indian languages with comparative vocabulary and texts'', Volume 1, 1975, P 31, Assamese, or more appropriately the old Kamarupi dialect entered into Kamrup or western Assam, where this speech was first characterized as Assamese.</ref> [[উপেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী]]ৰ মতে, "অসমীয়া ভাষা, পশ্চিমৰ পৰা আহি কামৰূপ অঞ্চলত প্ৰথমে বৈশিষ্ট্যযুক্ত হয়, ইয়াৰ সীমা অতীতত উত্তৰ বংগৰ কোচ বিহাৰ, ৰংপুৰ আৰু জলফাইগুড়ি জিলা আছিল। ".<ref>{{cite book |title=''A study on Kamrupi: a dialect of Assamese''|last=Goswami|first=Upendranath Goswami|authorlink= |coauthors= |year=1970|publisher=Dept. of Historical Antiquarian Studies|location= |isbn=|page=4 |pages= |accessdate=|url=}}</ref> ==সাহিত্য== {{wide image|Charyapada.jpg|1100px|align-cap=center|[[চৰ্যাপদ]]|alt=Sample of Kamrupi}} [[বৰ্মণ ৰাজবংশ]]ৰ সময়ত তামৰ ফলিত উদ্ধাৰ হোৱা অষ্টমৰ পৰা দশম শতিকাৰ উত্তৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত প্ৰচলিত বজ্ৰযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ [[চৰ্যাপদ]] সমূহত কামৰূপী বা প্ৰাক অসমীয়াৰ প্ৰথম লিখিত নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। চৰ্যাপদ সমূহ গীত হিচাপে গোৱা হৈছিল। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত [[নেপাল]]ত হৰিপ্ৰসাদ শাস্ত্ৰীৰ দ্বাৰা আৱিষ্কৃত চৰ্যাপদ সমূহত কামৰূপীৰ লগতে অন্যান্য ভাৰতীয় আৰ্য ভাষাসমূহৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। চৰ্যাপদৰ ৰচক মহাসিদ্ধ আৰু সিদ্ধাচাৰ্য সকল বিভিন্ন অঞ্চল যেনে কামৰূপ (অসম), গৌড় (বংগ), কলিংগ (ওড়িশা) আৰু মিথিলা (বিহাৰ) আদি অঞ্চলৰ আছিল।<ref>Upendranath Goswami, ''A study on Kamrupi: a dialect of Assamese'', 1970, They cannot furnish the grammatical structure of Kamrupl or Assamese for which we are to turn our attention to the songs of the Buddhist Siddhacaryas, known as Caryas, composed in between 8th to 12th centuries A.D.</ref> মধ্যযুগত [[ৰাম সৰস্বতী]], [[অনন্ত কন্দলী]], [[শ্ৰীধৰ কন্দলি]], [[সৰ্বভৌম ভট্টাচাৰ্য]], [[কলাপচন্দ্ৰ দ্বিজ]] আৰু [[ভট্টদেৱ]] আদিয়ে কামৰূপী ভাষাত সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1970|p=4}}</ref> [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]] দুগৰাকী বিখ্যাত কামৰূপী কবি আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে বামন পুৰাণৰ আধাৰত "প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ" আৰু হৰিহৰ বিপ্ৰয়ে [[মহাভাৰত]]ৰ আধাৰত "অশ্বমেধ পৰ্ব" ৰচনা কৰিছিল। বৰপেটাৰ কবিৰত্নয়ে "জয়দ্ৰথ বধ" ৰচনা কৰিছিল। পিছলৈ [[মাধৱ কন্দলি]]ৰ [[সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ]] আৰু [[ৰুদ্ৰ কন্দলি]]ৰ মহাভাৰতৰ ভাঙনিত কামৰূপী ব্যৱহৃত হৈছিল। ১৬ শতিকাৰ [[যোগিনী তন্ত্ৰ]]ত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ সীমা বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থ [[পাল ৰাজবংশ]]য়ে ৰাজত্ব কৰা কালছোৱাত ১৬ শতিকাৰ আদি ভাগত ৰচনা কৰা হৈছিল। এই সময়তে [[দুৰ্গাবৰ কায়স্থ]]য়ে "বেহুলা উপাখ্যান" ৰচনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh: Volume 100 |last= Shashi|first=S. S.|authorlink= |coauthors= |year=1996|publisher=Anmol Publications|location= |isbn=8170418593 |page= |pages= |accessdate=|url=}}</ref> বৰ্তমান সময়ত [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] বিজয়ী সাহিত্যিক [[ইন্দিৰা গোস্বামী]]য়ে তেওঁৰ সাহিত্যত দক্ষিণ কামৰূপী ভাষা প্ৰয়োগ কৰিছিল। তেওঁৰ [[দঁতাল হাতীৰ উঁয়ে খোৱা হাওদা]] উপন্যাসখন সম্পূৰ্ণৰূপে কামৰূপী ভাষাত ৰচিত। সেইদৰে কবি [[অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]য়েও তেওঁৰ সাহিত্যত কামৰূপী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>Sahitya Akademi, ''Indian literature: Volume 30'', 1987 Ambikagiri set a new trend in Assamese by his abundant use of Kamrupi language in his writings.</ref> ==তথ্য উৎস== {{reflist|30em}} {{অসমীয়া ভাষা|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:উপভাষা]] la7jus13kgs3hn79g1trj5bcojijabt 0 62397 606352 380993 2026-05-14T20:05:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606352 wikitext text/x-wiki [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|upright=1.35|thumb|300px|মধ্য [[চীন]]ত থকা "[[তিনি গিৰিসংকটৰ বান্ধ]]" হৈছে পৃথিৱীত থকা যিকোনো ধৰণৰ বৈদ্যুতিক শক্তি উৎপাদন-কেন্দ্ৰৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ]] [[File:Hydropower generation, OWID.svg|upright=1.35|thumb|দেশভেদে জলবিদ্যুৎ উৎপাদন]] '''জলবিদ্যুৎ''' ({{Lang-en|Hydroelectricity}}) হৈছে জলশক্তিৰ পৰা উৎপাদন হোৱা বিদ্যুৎ। ২০১৫ চনৰ তথ্য মতে, পৃথিৱীৰ সৰ্বমুঠ বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ প্ৰায় ১৬.৬%য়েই হৈছে জলবিদ্যুৎ। আনহাতে, নৱীকৰণযোগ্য বৈদ্যুতিক শক্তিৰ প্ৰায় ৭০%য়েই হৈছে জলবিদ্যুৎ।<ref name="ren21.net">http://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf</ref> অনুমান কৰা হৈছে, পৰৱৰ্তী ২৫ বছৰলৈকে জলবিদ্যুতৰ পৰিমাণ প্ৰতিটো বছৰতে ৩.১%কৈ বাঢ়ি থাকিব। পৃথিৱীৰ ১৫০খন দেশত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আছে। তাৰে ভিতৰত, ২০১৩ চনত এছিয়া-প্ৰশান্ত ক্ষেত্ৰই গোলকীয় উৎপাদনৰ প্ৰায় ৩৩% জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিছিল। জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ তালিকাত [[চীন]]ৰ স্থান শীৰ্ষত আছে। ২০১৩ চনত চীনদেশে ৯২০ টেৰাৱাট-ঘণ্টা জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিছে, যিটো আছিল তেওঁলোকৰ ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ প্ৰায় ১৬.৯% বিদ্যুৎ শক্তি। জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ ব্যয় কম। কয়লা আৰু গেছৰ দৰে জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প এটাই পানীৰ খৰচ (Consume) নকৰে। ১০ মেগাৱাটতকৈ ডাঙৰ প্ৰকল্প এটাৰ পৰা উৎপাদিত হোৱা এক ইউনিট বিদ্যুতৰ খৰচ আমেৰিকান মূল্যৰ হিচাপত ৩ৰ পৰা ৫ চেণ্ট (২৩-৩৮ পইছা) হ'ব পাৰে।<ref name="wi2012">{{cite web | url=http://www.worldwatch.org/node/9527 | title=Use and Capacity of Global Hydropower Increases | accessdate=11 August 2020 | archivedate=24 September 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924062448/http://www.worldwatch.org/node/9527 | deadurl=unfit }}</ref> এনেধৰণৰ প্ৰকল্পত বান্ধ আৰু জলভাণ্ডাৰ এটা থাকে, যিয়ে ইয়াক বিদ্যুতৰ নমনীয় উৎস হিচাপে গঢ়ি তোলে। কিয়নো উৎপাদিত কৰিবলগীয়া বিদ্যুৎ সময় আৰু পৰিস্থিতিবিশেষে সঘনাই সলনি কৰিব পাৰি। জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প এটা আৰম্ভ হৈ যোৱাৰ পাছত কোনোধৰণৰ পোনপটীয়া অপচয়ৰ (Waste) সৃষ্টি নহয়। সাধাৰণতে ফটো-ভলটেইক উৎপাদন আৰু জীৱাশ্মচালিত শক্তিকেন্দ্ৰৰ তুলনাত জলবিদ্যুতে কম পৰিমাণৰ গ্ৰীনহাউচ গেছ সৃষ্টি কৰে।<ref name="REN21-2011">[http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf Renewables 2011 Global Status Report, page 25, Hydropower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924085959/http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf |date=2015-09-24 }}, ''[[REN21]]'', published 2011, accessed 2016-02-19.</ref> অৱশ্যে জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ কেতবোৰ নেতিবাচক দিশো আছে। প্ৰসংগক্ৰমে ক'ব পাৰি যে, জলভাণ্ডাৰত যদি প্ৰয়োজনাধিক পানী জমা কৰি ৰখা হয়, তেন্তে তলেৰে বৈ যোৱা জলভাণ্ডাৰটোৰ নদীৰ অংশ শুকাই যাব পাৰে। সেইকাৰণে অধিকাংশ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পই বছৰৰ বিশেষ সময়ত জমা পানীৰ কিছু অংশ এৰি দিবলগীয়া হয়। যদিহে পানীহে সঠিক হাৰত এৰি দিয়া নহয়, তেন্তে নিম্নাংশ জলৰ পৰিমাণ কমি যাব আৰু পশু তথা উদ্ভিদকুলৰ জীৱন বিপদাপন্ন হ'ব।<ref name="UCSUSA">{{cite web | url=https://www.ucsusa.org/resources/environmental-impacts-hydroelectric-power | title=Environmental Impacts of Hydroelectric Power | publisher=Union of Concerned Scientists | date=5 March, 2013 | accessdate=11 August 2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:শক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিদ্যুৎ শক্তি]] [[শ্ৰেণী:নবীকৰণযোগ্য শক্তি]] l4if0n05ptn8pmipnfi8lh64ha89a4y 0 68004 606415 545808 2026-05-15T08:54:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606415 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নুৰ জাহান | image = Noor Jehan in Zeenat.jpg | image_size = 160px | alt = | caption = 'জীন্নত' (১৯৪৫) ছবিত নুৰ জাহান | birth_name = | birth_date = ২১ চেপ্তেম্বৰ ১৯২৭ | birth_place = কাচুৰ, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ত) | death_date = ২৩ ডিচেম্বৰ ২০০০ | death_place =[[কৰাচী]], পাকিস্তান | residence = | nationality = পাকিস্তানী | other_names =মালিকা-ই-তৰন্নুম | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = অভিনেত্ৰী, নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী | years_active = | known_for = | notable_works = জীন্নত (১৯৪৫), আনমোল ঘড়ী (১৯৪৬), আনাৰকলী (১৯৫৮) | style = | influences = | influenced = | home_town = | television = | title = | term = | religion = | spouse = চৌকত হুছেইন ৰিজৱী (১৯৪২- বি.১৯৫৩)<br>ইজাজ দুৰানী (১৯৫৯-বি.১৯৭০) | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''নুৰ জাহান''' ({{lang-en|Noor Jehan}}; জন্ম নাম: আল্লাহ ৱাচাই; ২১ চেপ্তেম্বৰ ১৯২৬–২৩ ডিচেম্বৰ ২০০০)<ref>Firoze Rangoonwalla, 'Indian Filmography,' publisher: J. Udeshi, Bombay, August 1970, 'passim'.</ref><ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166">Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen, 'Encyclopaedia of Indian Cinema,' British Film Institute, Oxford University Press, New Delhi, 2002, pp. 166.</ref> এগৰাকী পাকিস্তানী নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণি হৈছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতত। ১৯৪৭ চনত দেশ বিভাজনৰ সময়ত তেওঁ [[পাকিস্তান]]লৈ গুছি গৈছিল। সুদীৰ্ঘ ছয় দশকৰ কৰ্মজীৱন (১৯৩০-৯০) অতিক্ৰম কৰা নুৰ জাহানক এগৰাকী অন্যতম মহান আৰু দক্ষিণ [[এছিয়া]]ৰ প্ৰভাৱশালী সঙ্গীত শিল্পী বুলি গণ্য কৰা হয়। পাকিস্তানত তেওঁক সন্মানীয় 'মালিকা-ই-তৰন্নুম' (সুৰৰ ৰাণী) উপাধি দিয়া হৈছিল। হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতৰ লগতে সঙ্গীতৰ অন্যান্য শৈলীতো তেওঁৰ দখল আছিল।<ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166"/> আহমেদ ৰুচদীৰ সৈতে তেৱেঁ [[পাকিস্তানী চলচ্চিত্ৰ]]ৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি ছবিত গীত গোৱাৰ ৰেকৰ্ডৰ অধিকাৰী। তেওঁৰ কৰ্মজীৱনত চল্লিশখনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু প্ৰায় বিশ হাজাৰ গীত গাইছিল। তেওঁক পাকিস্তানী চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথম মহিলা পৰিচালক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jan/05/guardianobituaries.filmnews |title=Obituary: Noor Jehan |last=Azad |first=Arif |date=5 January 2001 |website=the Guardian |language=en |access-date=8 April 2018}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:Humjoli 1946.jpg|thumb|120px|১৯৪৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ 'হমজোলী'ত নুৰ জাহান]] ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাব প্ৰদেশৰ এখন সৰু গাঁও- কোত মুৰাদ খান, কসুৰত (বৰ্তমান পাকিস্তানত) নুৰ জাহানৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাকৰ নাম আছিল মদদ আলি আৰু মাকৰ নাম ফটেহ বিবি। মাক-দেউতাকে তেওঁৰ আল্লাহ ৱাচাই নাম দিছিল। তেওঁৰ জন্ম তাৰিখটোক লৈ অলপ খেলি-মেলি আছে। কাৰো মতে ১৯২৬ চনৰ আৰু কাৰো মতে ১৯২৯ চনৰ ২১ চেপ্তেম্বৰত তেওঁৰ জন্ম। নুৰ জাহানৰ পাঁচজন ভায়েক আৰু পাঁচজনী ভনীয়েক আছিল। তেওঁ যে এক সুৰীয়া কণ্ঠৰ অধিকাৰী, তাৰ প্ৰকাশ শৈশৱতে দেখা গৈছিল। মাকে নুৰ জাহানৰ গীত আৰু নৃত্যৰ প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।<ref name="Noor Jehan's Biography">{{cite web |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |title=Noor Jehan's Biography |date=4 June 2008 |access-date=25 November 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-date=4 June 2008 |archivedate=4 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |deadurl=yes }}</ref><ref name="CITEREFNoor1">{{cite web |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |title=Noor Jahan Biography |access-date=29 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=4 June 2008 |archivedate=4 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |deadurl=yes }}, Retrieved 7 July 2015</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hamaraforums.com/index.php?showtopic=33048 |title=Noor Jehan : Marsiya Meer Anis |website=Hamaraforums.com |access-date=25 November 2017 |archivedate=13 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713232824/http://www.hamaraforums.com/index.php?showtopic=33048 |deadurl=yes }}</ref> ==কৰ্মজীৱন: ব্ৰিটিছ ভাৰত== মাত্ৰ সাত বছৰ বয়সতে নুৰ জাহানে বায়েক ঐদন বাঈ আৰু হাইদৰ বান্দীৰ সৈতে 'টাকা থিয়েটাৰ' নামেৰে জনাজাত গ্ৰাম্য থিয়েটাৰ কোম্পানীৰ মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰে। এক উন্নত সুযোগৰ সন্ধানত বায়েকহঁতৰ সৈতে তেওঁ লাহোৰলৈ আহে আৰু 'জিন্দা নাচ-গানা'ৰ দলত অংশ লয়। জিন্দা নাচ-গান দৰাচলতে চিত্ৰগৃহত মূল চলচ্চিত্ৰ আৰম্ভ হোৱাৰ আগেআগে প্ৰদৰ্শিত হোৱা গীত-নাচৰ অনুষ্ঠান। অৱশেষত এখন ডাঙৰ মঞ্চ পোৱাৰ আশাৰে তেওঁলোক তিনি ভনী ১৯৩৪-৩৫ চনমানত কলকাতালৈ গুছি আহে আৰু তাত মঞ্চৰ সঙ্গীত তাৰকা মুখতাৰ বেগমে তেওঁলোকক বহু কেইজন প্ৰযোজকৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়ে। পিছৰ জীৱনত নুৰ জাহানে মুখতাৰ বেগমৰ সঙ্গীত পৰিবেশন শৈলী গ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও বেগমৰ দৰে শাৰী পিন্ধিবলৈ লৈছিল।<ref name="Noor Jehan's Biography"/> তিনি ভনীয়ে ইন্দিৰা মোভীটোনত স্থায়ী কাম পায়। তেওঁলোকৰ জনপ্ৰিয়তা ইমানে বৃদ্ধি পাইছিল যে তেওঁলোক 'পঞ্জাব মেইল' নামে পৰিচিত হয়। পৰিচালক কে.ডি. মেহতাই নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা 'পিণ্ড দি কুৰী'ত (১৯৩৫) নুৰ জাহানক অভিনয় কৰাৰ সুযোগ দিয়ে। এনেকৈয়ে বেবী নুৰ জাহান নামেৰে তেওঁৰ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ একে কোম্পানীৰ ছবি 'মিছৰ কী চিতাৰা'ত (১৯৩৬) অভিনয় কৰাৰ উপৰিও দামোদৰ শৰ্মাৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত গীতো গায়। পাঁচখন ছবি কৰাৰ পিছত তেওঁ 'হীৰ চায়্যাল'ৰ (১৯৩৭) সুৰ হীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="Noor Jehan's Biography"/> ১৯৪৫ চনত [[বোম্বে]]ত তেওঁৰ প্ৰথম চুপাৰহিট ছবি 'জীন্নত' মুক্তি পায়। ১৯৪৬ চনত অভিনয় কৰে 'অনমোল ঘড়ী'ত। এই ছবিখনত তেওঁ এগৰাকী কবিৰ চৰিত্ৰত সেই যুগৰ দুগৰাকী সঙ্গীত তাৰকা [[সুৰাইয়া]] আৰু সুৰেন্দ্ৰ নাথৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। সেই বছৰতে তেওঁৰ আৰু দুখন ছবিয়ে মুক্তি পাইছিল- 'দিল' আৰু 'হমজোলী'। [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]ত নুৰ জাহানৰ শেষ ছবি 'মিৰ্জা চাহিবা' (১৯৪৭); য'ত নায়কৰ চৰিত্ৰত আছিল [[পৃথ্বীৰাজ কাপুৰ]]।<ref name="Noor Jehan's Biography"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] tglkwzteoh8zit3hffy04snt8ihtk8w 0 87491 606422 604735 2026-05-15T10:14:39Z KhiLanTzi 23530 /* */ According to new studies it's erected by Ahoms 606422 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]], লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম চাওঁফা চুহুংমুংৰ দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত আহোম লিপিৰ আদিমতম চানেকি আছে, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref>{{cite journal |title=Artificial Intelligence in Education: Transforming Learning Experiences |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদ সকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰজা]] চুহুংমুঙৰ‌ দিনত এই স্তম্ভটোত এখন আহোম ভাষাৰ লিপি খোদিত কৰোৱা হৈছিল। == বিৱৰণ আৰু অৱস্থান == ===চুতীয়া যুগ=== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] pgj1eccth682mens2wr8dgttjmc9c7t 606423 606422 2026-05-15T10:16:24Z KhiLanTzi 23530 /* */ Expanding 606423 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]], লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম চাওঁফা চুহুংমুংৰ দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত আহোম লিপিৰ আদিমতম চানেকি আছে, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref>{{cite journal |title=Artificial Intelligence in Education: Transforming Learning Experiences |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদ সকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়। == বিৱৰণ আৰু অৱস্থান == ===চুতীয়া যুগ=== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] ny8ww0lpl57ymfm5yl3klt2izl59nm7 606426 606423 2026-05-15T10:19:01Z KhiLanTzi 23530 /* */ 606426 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]], লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম চাওঁফা চুহুংমুংৰ দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত আহোম লিপিৰ আদিমতম চানেকি আছে, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref>{{cite journal |title=Artificial Intelligence in Education: Transforming Learning Experiences |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদ সকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়। প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, মিছমী জনগোষ্ঠীৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। == বিৱৰণ আৰু অৱস্থান == ===চুতীয়া যুগ=== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] pjhifj6ae2mmj7qh215zg9h3nh30edh 606432 606426 2026-05-15T10:26:16Z KhiLanTzi 23530 606432 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদ সকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, মিছমী জনগোষ্ঠীৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> == বিৱৰণ আৰু অৱস্থান == ===চুতীয়া যুগ=== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 5x731ra7gr855l7xx99kylicctryv0h 606443 606432 2026-05-15T11:38:57Z KhiLanTzi 23530 /* */ Self published claim 606443 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> == বিৱৰণ আৰু অৱস্থান == ===চুতীয়া যুগ=== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] ofecrqg0x40byskbxlnyr9xofemskdy 606444 606443 2026-05-15T11:44:20Z KhiLanTzi 23530 /* স্থাপন */ Orginal thoughts, there's a difference between SIMILAR and SAME 606444 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==স্থাপন== এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] বিজয় কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। ==অনুৰূপ স্তম্ভ== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] jdou5limnw5qqp9fhs8o0k46rvafmb8 606445 606444 2026-05-15T11:49:19Z KhiLanTzi 23530 Structural details 606445 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। স্তম্ভটোৰ চাৰিওফালে এডাল সাপৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==স্থাপন== এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমি সকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিবৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] বিজয় কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা আহোমসকলে চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ১১ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত এটা শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল, যিটো এটা বৃহৎ সৰ্পৰ আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ স্তম্ভটো আৱৰি ৰাখিছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো ফ্ৰাছেংমুং বৰগোহাঁ‌য়ে ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। ==অনুৰূপ স্তম্ভ== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 0p4uzi21ytszsc6swz5lekrpra6vuoi 606446 606445 2026-05-15T11:52:41Z KhiLanTzi 23530 606446 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। স্তম্ভটোৰ চাৰিওফালে এডাল সাপৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==স্থাপন== ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা সদিয়া অঞ্চল বিজয়কৰাৰ পিছত প্ৰথম সদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে এই স্তম্ভ স্থাপন কৰিছিল। আহোম প্ৰশাসন আৰু কাষৰীয়া পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিমি জনজাতিসকলৰ মাজত শান্তি চুক্তিৰ স্বাৰ্থত এই স্তম্ভটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল।  এই সন্ধিৰ লক্ষ্য আছিল কেইবাবাৰো বিদ্ৰোহ আৰু অশান্তিৰ পিছত সীমান্ত অঞ্চলত সংঘাত হ্ৰাস আৰু শান্তি বজাই ৰখা। স্তম্ভটোৰ শিলালিপিত ভূমিৰ সীমা, কৰ পৰিশোধ, মিছমী জনগোষ্ঠীৰ কৰ্তব্য আদিৰ কথা উল্লেখ আছে।  লগতে চুক্তি ভংগ বা অবৈধভাৱে নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশৰ বিৰুদ্ধে সকীয়াই দিয়ে। বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰৰ সৈতে অসমক সংযোগ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক পথ সদিয়াৰ ওচৰত দেওপানী নদীৰ ওচৰত এই স্তম্ভটো স্থাপন কৰা হৈছিল।  ই আহোম আৰু মিছিমিৰ মাজত বন্ধুত্ব, সহযোগিতা, শান্তিপূৰ্ণ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীক আছিল। ==অনুৰূপ স্তম্ভ== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] tknj0sbpq91tec7v9fiq9qiafoal930 606447 606446 2026-05-15T11:55:37Z KhiLanTzi 23530 /* স্থাপন */ 606447 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|image_size=150|writing=[[টাই-আহোম ভাষা]]|created= ফ্ৰাছেংমুঙ বৰগোহাঞি<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]|period=আহোম যুগ|height=৩.৪ মিটাৰ|width=৩৮ চেণ্টিমিটাৰ}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন আঠকোণীয়া শিলৰ স্তম্ভ। ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত স্থাপন কৰা এই স্তম্ভত [[টাই-আহোম লিপি|টাই-আহোম লিপিৰ]] আদিমতম চানেকি আছে, য'ত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিজয় কৰা শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল।‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> শদিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৭ মাইল উত্তৰে দেওপানী নদীৰ ওচৰত ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> প্ৰথম শদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে জাৰি কৰা এই শিলালিপিত ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ আৰু কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। স্তম্ভটোৰ চাৰিওফালে এডাল সাপৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==স্থাপন== ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা সদিয়া অঞ্চল বিজয়কৰাৰ পিছত প্ৰথম সদিয়া খোৱা গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে এই স্তম্ভ স্থাপন কৰিছিল। আহোম প্ৰশাসন আৰু কাষৰীয়া পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিমি জনজাতিসকলৰ মাজত শান্তি চুক্তিৰ স্বাৰ্থত এই স্তম্ভটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=A History of Assam |edition=3rd |url=https://ia601403.us.archive.org/8/items/in.ernet.dli.2015.126153/2015.126153.A-History-Of-Assam-Ed-3rd.pdf |access-date=15 May 2026}}</ref> এই সন্ধিৰ লক্ষ্য আছিল কেইবাবাৰো বিদ্ৰোহ আৰু অশান্তিৰ পিছত সীমান্ত অঞ্চলত সংঘাত হ্ৰাস আৰু শান্তি বজাই ৰখা। স্তম্ভটোৰ শিলালিপিত ভূমিৰ সীমা, কৰ পৰিশোধ, মিছমী জনগোষ্ঠীৰ কৰ্তব্য আদিৰ কথা উল্লেখ আছে।  লগতে চুক্তি ভংগ বা অবৈধভাৱে নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশৰ বিৰুদ্ধে সকীয়াই দিয়ে। বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰৰ সৈতে অসমক সংযোগ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক পথ সদিয়াৰ ওচৰত দেওপানী নদীৰ ওচৰত এই স্তম্ভটো স্থাপন কৰা হৈছিল।  ই আহোম আৰু মিছিমিৰ মাজত বন্ধুত্ব, সহযোগিতা, শান্তিপূৰ্ণ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীক আছিল। ==অনুৰূপ স্তম্ভ== ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰ খনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিবৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ ঠিয় কৰোৱা হৈছিল।‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যি বোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} বৃটিছ সকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল খনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} == বৰ্তমান == ১৯৫৩ চনত ইয়াক মূল স্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়|অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত]] ৰখা হয় আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী ==  {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Sen|first1=Pada Sen|title=Sources of the History of India: Assam. Sikkim. Tamilnadu|date=1978}} *{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Asutosh|title=The Sun and the Serpent Lore of Bengal|date=1977|publisher=Firma KLM|url=https://archive.org/details/sunserpentloreof0000vari/page/142/mode/2up}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] gtjcvkk3f58zy1bpre685qzzu7znsz9 0 96394 606327 525745 2026-05-14T17:13:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606327 wikitext text/x-wiki [[File:PM_installs_‘Sengol’_at_new_Parliament_building,_in_New_Delhi_on_May_28,_2023_(4).jpg|thumb|right|২০২৩ চনৰ ২৮ মে' তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নৱনিৰ্মিত [[নতুন সংসদ ভৱন]]ত চেংগোল স্থাপন কৰাৰ মুহূৰ্ত]] '''চেংগোল''' ({{lang-ta|செங்கோல்}}, ৰোমানীকৃত: ceṅkōl) হৈছে ২০২৩ চনত ভাৰতৰ [[নতুন সংসদ ভৱন]]ত স্থাপন কৰা সোণেৰে আবৃত ৰূপৰ ৰাজদণ্ড।<ref>{{Cite news |date=2023-05-24 |title=Inspired by the Cholas, handed over to Nehru: historic 'Sengol' to be installed in new Parliament building |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/inspired-by-cholas-handed-over-by-british-to-nehru-historic-sengol-to-be-installed-in-new-parliament-building/article66888185.ece |access-date=2023-05-28 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-26 |title=Vummidi Sudhakar: How 'Sengol' was crafted? |language=en-GB |work=www.hamaribaat.com |url=https://www.hamaribaat.com/vummidi-sudhakar-how-sengol-was-crafted |access-date=2023-05-26 |archivedate=2023-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230526143600/https://www.hamaribaat.com/vummidi-sudhakar-how-sengol-was-crafted |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী পণ্ডিত [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ হাতত স্বাধীনতাৰ প্ৰাকক্ষণত ১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টত শ্ৰী অম্বলাৱন দেশীগৰৰ দুগৰাকী পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে ক্ষমতা আৰু গুণৰ প্ৰতীক হিচাপে চেংগোলক গতাই দিছিল।<ref name=":0">{{Cite magazine |date=1947-08-25 |title=INDIA: Oh Lovely Dawn |language=en-US |magazine=Time |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,798062,00.html |access-date=2023-05-26 |issn=0040-781X |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524200128/https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,798062,00.html |url-status=live }}</ref> চেংগোল ব্ৰিটিছ ৰাজৰ পৰা মুক্তি আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ ক্ষমতাৰ হস্তান্তৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। যদিও [[তামিল ভাষা]]ত চেংগোল মানে ৰাজদণ্ড<ref>{{Citation |title=செங்கோல் |date=2016-08-24 |url=https://ta.wiktionary.org/w/index.php?title=%E0%AE%9A%E0%AF%86%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%8B%E0%AE%B2%E0%AF%8D&oldid=1461798 |work=தமிழ் விக்சனரி |access-date=2023-05-25 |language=ta}}</ref>, [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২০২৩ চনৰ নতুন সংসদ ভৱনত ৰাজদণ্ড স্থাপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পিছত এই শব্দটোৱে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক প্ৰচাৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title='Sengol' to be installed in the new parliament: Significance of the sceptre, first given to Nehru |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/sengol-new-parliament-significance-nehru-8626977/ |access-date=2023-05-27 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524134242/https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/sengol-new-parliament-significance-nehru-8626977/ |url-status=live }}</ref> ২০২৩ চনৰ ২৮ মে’ তাৰিখে নৱনিৰ্মিত নতুন সংসদ ভৱন উদ্বোধনৰ সময়ত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে [[লোকসভাৰ অধ্যক্ষ]]ৰ আসনৰ ওচৰত চেংগোল স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/historic-sengol-installed-in-new-parliament-building-by-pm-modi-101685240768840.html | title=Historic 'Sengol' installed in new Parliament building by PM Modi | date=28 May 2023 }}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== চেংগোল শব্দটো তামিল শব্দ 'চেম্মাই' আৰু 'কল'ৰ সংমিশ্ৰণত সৃষ্টি হৈছে।<ref>{{Citation |title=செம்மை |date=2022-04-20 |url=https://ta.wiktionary.org/w/index.php?title=%E0%AE%9A%E0%AF%86%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AE%E0%AF%88&oldid=1968967 |work=தமிழ் விக்சனரி |access-date=2023-05-25 |language=ta}}</ref> 'চেম্মাই'ৰ অৰ্থ হৈছে 'ধাৰ্মিকতা' বা 'সমৃদ্ধি' আৰু 'কল'ৰ অৰ্থ হৈছে 'দণ্ড'।<ref>{{Citation |title=கோல் |date=2017-04-25 |url=https://ta.wiktionary.org/w/index.php?title=%E0%AE%95%E0%AF%8B%E0%AE%B2%E0%AF%8D&oldid=1634223 |work=தமிழ் விக்சனரி |access-date=2023-05-25 |language=ta}}</ref> কথিত ভাষাত ভাৰতত ইয়াক প্ৰাচীন কালৰে পৰা বিভিন্ন নামেৰে যেনে ৰাজদণ্ড, ধৰ্মদণ্ড ইত্যাদিৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[চোল ৰাজবংশ]]ৰ পৰম্পৰা অনুসৰি তামিল ভাষাত চেংগোল নামৰ এটা ৰাজদণ্ড তেওঁলোকৰ ৰাজ অভিষেকৰ সময়ত ৰাজপৰিয়ালৰ নতুন ৰজাৰ হাতত গতাই দিয়া হৈছিল।<ref name="indiatoday2"/> তামিল পৰম্পৰাত চেংগোলে চোল ৰজাসকলৰ বাবে ধাৰ্মিকতাৰ ধাৰণাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। তামিল ভাষাৰ প্ৰাচীন মহাকাব্য চিলাপতিকাৰমকে ধৰি তামিল সাহিত্যত চেংগোলৰ লগত চোল ৰাজবংশৰ লগত সম্পৰ্কৰ বিষয়ে উল্লেখ পোৱা গৈছে।<ref name =Hindu-Sengol>{{Cite news |date=2023-05-28 |title=Sengol | A symbol of virtue |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/sengol-a-symbol-of-virtue/article66901846.ece |access-date=2023-05-28</ref> ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰে। ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ পূৰ্বে লৰ্ড মাউণ্টবেটেনে নেহৰুক প্ৰশ্ন কৰিছিল যে ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰিলে ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ প্ৰতীক কি হোৱা উচিত। নেহৰুৱে এই বিষয়ে ভাৰতৰ শেষ গভৰ্ণৰ জেনেৰেল [[চক্ৰৱৰ্তী ৰাজাগোপালাচাৰী]]ৰ পৰামৰ্শ বিচাৰে। ৰাজগোপালাচাৰী তামিল পৰিয়ালৰ হোৱাৰ বাবে তেওঁ নেহৰুক তামিলনাডুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ পৰম্পৰাৰ বিষয়ে কয়। পৰম্পৰা অনুসৰি ৰাজ অভিষেকৰ অনুষ্ঠানত এডাল ৰাজদণ্ড ৰাজ পৰিয়ালৰ নতুন ৰজাৰ হাতত গতাই দিয়া হয়। এই প্ৰথা চোল ৰজাৰ শাসনকালৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="thehindu2">{{cite web |title=Inspired by the Cholas, handed over to Nehru: historic ‘Sengol’ to be installed in new Parliament building |url=https://www.thehindu.com/news/national/inspired-by-cholas-handed-over-by-british-to-nehru-historic-sengol-to-be-installed-in-new-parliament-building/article66888185.ece |website=www.thehindu.com |publisher=The Hindu |access-date=25 May 2023 |language=en |date=24 May 2023}}</ref> ৰাজগোপালাচাৰীয়ে নেহৰুক ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ হস্তান্তৰৰ প্ৰতীক হিচাপে মাউণ্টবেটেনৰ পৰা ৰাজদণ্ড ল'বলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। ৰাজগোপালাচাৰীয়ে দায়িত্ব লৈ [[তামিলনাডু]]ৰ তিৰুৱদুথুৰাই আধীনম মঠৰ কাষ চাপি ৰাজদণ্ড তৈয়াৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেতিয়াৰ মঠৰ মুৰব্বীয়ে সেই সময়ৰ মাদ্ৰাজৰ গহনা বিক্ৰেতা ৱুম্মিডি বাংগাৰু চেট্টীক সোণৰ চেংগোল নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰে। স্বাধীনতা দিৱসৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানৰ পূৰ্বে [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ক ব্ৰিটিছ ৰাজৰ পৰা ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ প্ৰতীক হিচাপে শ্ৰী অম্বলাৱন দেশীগাৰৰ দূতসকলে চেংগোল উপহাৰ দিছিল।<ref name=":1">{{cite magazine |date=25 August 1947 |title=INDIA: Oh Lovely Dawn |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,798062-2,00.html |access-date=28 May 2023 |magazine=Time}}</ref> ১৯৪৭ চনত টাইম আলোচনীয়ে এইদৰে লিখিছিল: {{quote|"দক্ষিণ ভাৰতৰ তাঞ্জোৰৰ পৰা হিন্দু তপস্বীসকলৰ সন্ন্যাসী শ্ৰেণীৰ মুৰব্বী শ্ৰী অম্বলাৱন দেশীগৰৰ দুজন দূত আহিছিল। শ্ৰী অম্বলাৱনে ভাবিছিল যে প্ৰকৃততে ভাৰতীয় চৰকাৰৰ প্ৰথম ভাৰতীয় মুৰব্বী হিচাপে নেহৰুৱে প্ৰাচীন ভাৰতীয় ৰজাসকলৰ দৰে পবিত্ৰ লোকৰ পৰা ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্বৰ প্ৰতীক হিচাপে ৰাজদণ্ড লাভ কৰা উচিত... এজন সংন্যাসীয়ে পাঁচ ফুট দীঘল আৰু দুই ইঞ্চি ব্যাসৰ সোণৰ ৰাজদণ্ড দিল্লীলৈ আনি তাঞ্জোৰৰ পৰা অনা পৱিত্ৰ পানী ছটিয়াই নেহৰুৰ কপালৰ ওপৰেৰে পৱিত্ৰ ভস্মৰ তিলক অংকন কৰিলে। তাৰ পাছত নেহৰুক তেওঁ নেহৰুক পীতাম্বৰত মেৰিয়াই সোণৰ ৰাজদণ্ডটো প্ৰদান কৰিলে"<ref name=":1" />}} শেহতীয়াকৈ চৰ্চালৈ অহাৰ পূৰ্বে চেংগোলডাল এলাহাবাদৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত আছিল। ইয়াক ‘পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুক উপহাৰ দিয়া সোণালী খোজকাঢ়ি যোৱা লাঠি’ বুলি উল্লেখ কৰা আছিল।<ref name="WalkingStickReference">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sengol-chola-jawaharlal-nehru-golden-walking-stick-allahabad-museum-mislabel-new-parliament-building-pm-modi-2383950-2023-05-25|title=The Sengol saga: Lost as Nehru's 'golden walking stick', how the historic sceptre was rediscovered|author= Chingkheinganbi Mayengbam|publisher=India Today|date=25 May 2023|access-date=1 June 2023}}</ref> ১৯৪৭ চনত নেহৰুৰ হাতত চেংগোল গতাই দিয়া অনুষ্ঠান বহুলভাৱে চৰ্চিত নাছিল। শেহতীয়াকৈ ২০২৩ চনত ভাৰতৰ [[নতুন সংসদ ভৱন]] উদ্বোধনৰ সময়ত ই বিশেষভাবে চৰ্চালৈ আহে। সংসদ ভৱনৰ উদ্বোধনৰ সময়ত চেংগোল সম্পৰ্কীয় ভাৰত চৰকাৰৰ শেহতীয়া নতুন ব্যাখ্যা বহুতো আগশাৰীৰ বাতৰি কাকত আৰু গণমাধ্যমত প্ৰকাশিত হয়। এই নতুন ব্যাখ্যাক বহু পৰ্যবেক্ষকে ঐতিহাসিক ভিত্তি নাই বুলি সমালোচনা কৰিছে।<ref name="TOI-Sengol">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/why-is-a-golden-sceptre-being-talked-about-today/articleshow/100531917.cms?%7Caccess-date=2023-05-28 | title=Explained: Why is all of India talking about a blessed 'gold baton'? | newspaper=The Times of India }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Many Holes in the Union Government's Claims Around the Sengol |url=https://thewire.in/history/the-many-holes-in-the-union-governments-claims-around-the-sengol |access-date=2023-05-28 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |title=सेंगोल क्या है जिसे पीएम मोदी ने नए संसद भवन में स्थापित किया है |language=hi |work=BBC News हिंदी |url=https://www.bbc.com/hindi/india-65694270 |access-date=2023-05-28}}</ref> চেংগোলৰ বাবে এটা নিৰ্দিষ্ট চৰকাৰী ৱেবছাইটত কোৱা হৈছে: {{quote|"এয়াই হৈছে সেই সংজ্ঞায়িত অনুষ্ঠান যিয়ে প্ৰকৃততে ব্ৰিটিছৰ পৰা ভাৰতীয় হাতলৈ ক্ষমতা হস্তান্তৰ কৰাৰ প্ৰতীক স্বৰূপ। পবিত্ৰ চেংগোল ধৰ্মদণ্ড হিচাপে বিশেষকৈ নিয়োজিত ধৰ্মীয় পুৰোহিতে প্ৰথমে লৰ্ড মাউণ্টবেটেনক দিছিল। ধৰ্মীয় পুৰোহিতসকলক বিশেষভাৱে তামিলনাডুৰ পৰা উৰাজাহাজেৰে দিল্লীলৈ অনা হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে ইয়াক শোভাযাত্ৰা কৰি পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ ওচৰলৈ লৈ যায় আৰু তেওঁৰ হাতত তুলি দিয়ে নেহৰুৱে মহাপুৰোহিতসকলে পবিত্ৰ কৰা চেংগোলক গ্ৰহণ কৰিছিল। পৱিত্ৰ অনুষ্ঠানত তেওঁলোকে কুপ্ৰভাৱ লাঘৱ কৰিবলৈ সপ্তম শতিকাৰ তামিল সন্ত থিৰুগনাসম্বন্দৰৰ চিত্ৰনাট্যৰে নিৰ্মিত "কোলাৰু পধিগম" নামৰ পবিত্ৰ গীতটো গাইছিল।" }} ==সংসদ ভৱনত স্থাপন== [[File:Narendra Modi Sengol.jpg|thumb|প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে লোকসভাত চেংগোলক স্থাপন কৰা মুহূৰ্ত, কাষত লোকসভাৰ অধ্যক্ষ [[ঔম বিৰলা]]]] জৱাহৰলাল নেহৰুক দিয়াৰ পিছত উত্তৰ প্ৰদেশৰ প্ৰয়াগৰাজৰ এলাহাবাদ সংগ্ৰহালয়ত চেংগোলডাল ৰখা হৈছিল।<ref name=":5">{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Fact-Check: The Sengol Was Never Labelled 'Walking Stick', Nor Kept in Anand Bhawan |url=https://thewire.in/politics/fact-check-the-sengol-was-never-labelled-walking-stick-nor-kept-in-anand-bhawan |access-date=3 June 2023 |website=The Wire}}</ref> ২০২২ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত ইয়াক দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ২০২৩ চনৰ ২৮ মে' তাৰিখে ইয়াক নতুন সংসদ ভৱনলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/historic-sengol-installed-in-new-parliament-building-by-pm-modi-101685240768840.html | title=Historic 'Sengol' installed in new Parliament building by PM Modi | date=28 May 2023 }}</ref><ref name="indiatoday2">{{cite web |author1=Poulomi Saha |title=Sacred ritual steeped in Tamil culture: How PM Modi will install Sengol in new Parliament building |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sengol-ceremony-new-parliament-building-sacred-ritual-tamil-culture-pm-modi-2383774-2023-05-24 |website=www.indiatoday.in |publisher=India Today |access-date=25 May 2023 |location=New Delhi |language=en |date=24 May 2023 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524154522/https://www.indiatoday.in/india/story/sengol-ceremony-new-parliament-building-sacred-ritual-tamil-culture-pm-modi-2383774-2023-05-24 |url-status=live }}</ref> নতুন সংসদ ভৱনৰ উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে তামিল পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰি নতুন সংসদ ভৱনত লোকসভাৰ অধ্যক্ষৰ অধ্যক্ষৰ আসনৰ ওচৰত চেংগোল স্থাপন কৰে।<ref name="hindustantimes1">{{cite web |author1=Lingamgunta Nirmitha Rao |title='Sengol' (sceptre) to be installed by PM Modi in new Parliament on May 28: All you need to know |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-what-is-sengol-a-historic-sceptre-to-be-intalled-101684915055857.html |website=www.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |access-date=25 May 2023 |language=en |date=24 May 2023 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105632/https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-building-what-is-sengol-a-historic-sceptre-to-be-intalled-101684915055857.html |url-status=live }}</ref><ref name="pib1">{{cite web |title=At the inauguration of the new Parliament House, PM Modi will establish the historical and sacred "Sengol" in the Parliament House. |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1926883 |website=pib.gov.in |publisher=PIB Delhi |access-date=25 May 2023 |language=en |date=24 May 2023}}</ref> উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত চেংগোল স্থাপনৰ পূৰ্বে হিন্দুধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত সনাতন ধৰ্ম, বজ্ৰায়ান বৌদ্ধ, মহাযান বৌদ্ধ, [[জৈন ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]], [[ইহুদী]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইছলাম]], বাহাই ধৰ্ম আৰু জুৰাষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ ধৰ্মগুৰু সকলৰ নেতৃত্বত সৰ্বধৰ্ম প্ৰাৰ্থনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>https://www.businessinsider.in/india/news/new-parliament-building-inauguration-sarva-dharma-prarthana-ceremony-held/articleshow/100563171.cms{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="HistoricDay">{{cite news |date=10 December 2020 |title='Historic Day': PM Modi After Laying Foundation of New Parliament |language=en |work=TheQuint |url=https://www.thequint.com/news/breaking-news/new-parliament-building-central-vista-groundbreaking-foundation-stone-laying-ceremony-live-updates |url-status=live |access-date=10 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210035754/https://www.thequint.com/news/breaking-news/new-parliament-building-central-vista-groundbreaking-foundation-stone-laying-ceremony-live-updates |archive-date=10 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Religious leaders perform 'Sarva Dharma Prarthana' at foundation stone laying ceremony of new Parliament building |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130024253/https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |archive-date=30 January 2021 |access-date=2021-03-06 |website=ANI News |language=en |archivedate=2021-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130024253/https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |deadurl=yes }}</ref> ==বৈশিষ্ট্য আৰু ৰূপাঙ্কণ== চেংগোল সোণেৰে আবৃত এডাল ৰাজদণ্ড। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫ ফুট (১.৫ মিটাৰ) আৰু ইয়াৰ ব্যাস ২ ইঞ্চি (৫ চে.মি.) আৰু ইয়াৰ আধাৰ ৰূপৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=New Parliament: What Is The Significance Of Sengol In Rs 20,000 Crore-Worth Central Vista Project? |url=https://www.outlookindia.com/business/new-parliament-what-is-the-significance-of-sengol-in-rs-20-000-crore-worth-central-vista-project--news-289354}}</ref> চেংগোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ মুঠ ৮০০ গ্ৰাম (১.৮ পাউণ্ড) সোণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-05-25 |title=Jeweller had charged Centre Rs 15,000 in 1947 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/jeweller-had-charged-centre-rs-15000-in-1947/articleshow/100487698.cms?from=mdr |access-date=2023-05-28 |issn=0971-8257}}</ref> ইয়াত জটিল ডিজাইনেৰে সজাই তোলা হৈছে আৰু ওপৰত [[নন্দী]] খোদিত কৰা হৈছে। নন্দী হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ বাহন আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ এক পবিত্ৰ প্ৰাণী। ইয়াক ধৰ্মৰ প্ৰতীক হিচাপে ৰূপায়িত কৰা হৈছে। পুৰাণত নন্দীৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায় আৰু ইয়াক পৱিত্ৰ বলধ হিচাপে চিত্ৰায়ণ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=2023-05-24 |title=New Parliament building opening {{!}} How a letter to PMO set off a search for the Sengol |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/new-parliament-building-opening-how-a-letter-to-pmo-set-off-search-for-the-sengol/article66889495.ece |access-date=2023-05-25 |issn=0971-751X |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524181219/https://www.thehindu.com/news/national/new-parliament-building-opening-how-a-letter-to-pmo-set-off-search-for-the-sengol/article66889495.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=அகஸ்டஸ் |date=2023-05-25 |title=நாடாளுமன்றத்தில் செங்கோல்; இதற்கும் சோழர்களுக்கும் என்ன தொடர்பு? - தரவுகளுடன் விரிவான அலசல் |url=https://www.vikatan.com/government-and-politics/story-about-historic-sengol-to-be-installed-in-new-parliament-building |access-date=2023-05-25 |website=www.vikatan.com |language=ta}}</ref> নতুন দিল্লীত নতুন সংসদ ভৱন মুকলিৰ প্ৰাকক্ষণত প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে চেংগোলৰ শিল্পকলা নিৰ্মাণ কৰা অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ লগত জড়িত ৱুম্মিডি বাংগাৰুৰ সোণাৰি পৰিয়ালক সম্বৰ্ধনা জনায়।<ref>{{Cite news |date=2023-05-29 |title=Vummidi Bangaru Chetty family that made Sengol in 1947 felicitated at PM Modi’s residence |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/vummidi-bangaru-chetty-family-that-made-sengol-in-1947-felicitated-at-pms-residence/article66908106.ece |access-date=2023-06-04 |issn=0971-751X}}</ref> ==বিতৰ্ক== কিছুমান ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকে লক্ষ্য কৰিছে যে চেংগোল হৈছে ৰাজতন্ত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত ঐশ্বৰিক শক্তিৰ প্ৰতীক; কিন্তু ই গণতন্ত্ৰৰ সংসদত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা উচিত নহয়। কাৰণ সংসদৰ ক্ষমতা জনসাধাৰণৰ পৰা আহে।<ref name=":6">{{Cite news |date=2023-05-28 |title=The Sengol Is a Symbol of 'Divine Right' to Power |language=en-IN |work=The Wire |url=https://thewire.in/politics/sengol-divine-right-parliament-people |access-date=2023-05-28}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও আন কিছুমানৰ মতে চেংগোল হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ দ্বাৰা হিন্দুত্ববাদী প্ৰতীকবাদক বৈধতা প্ৰদানৰ প্ৰয়াস।<ref>{{Cite news |date=2023-05-28 |title=New Parliament building seeks to legitimise Hindutva victory over India's multicultural past |language=en-IN |work=Scroll|url=https://scroll.in/article/1049855/new-parliament-building-seeks-to-legitimise-hindutva-victory-over-indias-multicultural-past |access-date=2023-05-28}}</ref> নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ মতে, নতুন ভাৰতীয় সংসদৰ উদ্বোধনীৰ সময়ত এই স্থাপন কৰা ৰাজদণ্ডডালে নতুন সংসদৰ অৰ্থক সামৰি লোৱা এটা মূল বস্তু হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। কাকতখনৰ মতে "ই কেৱল ভাৰতৰ ঔপনিৱেশিক অতীতৰ অৱশিষ্টখিনি আঁতৰাই দিয়াই নহয়, ক্ৰমান্বয়ে সেই ধৰ্মনিৰপেক্ষ শাসন ব্যৱস্থাৰ ঠাই ল'বলৈও অনুসৰণ কৰিলে।" <ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/05/28/world/asia/india-parliament.html|title=Modi Opens India's New Parliament Building as Opposition Boycotts|publisher=New York Times}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== [[শ্ৰেণী:আনুষ্ঠানিক প্ৰতীক]] ja4rlxmbyiwc6imtscjz17690mwql9t 0 102853 606385 591963 2026-05-15T06:39:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606385 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নন্দিনী চাহু | image = |caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|07|23}} | birth_place = জি. উদয়গিৰি, [[ওড়িশা]], [[ভাৰত]] | nationality = ভাৰতীয় | occupation = Writer, poet, critic | children = | parents = }} '''নন্দিনী চাহু''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Nandini Sahu; জন্ম: ২৩ জুলাই ১৯৭৩) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় কবি আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ বিদেশী ভাষা বিদ্যালয়ৰ সঞ্চালিকা আৰু নতুন দিল্লীৰ [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ (IGNOU) ইংৰাজী বিষয়ৰ অধ্যাপিকা। তেওঁৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে ভাৰতীয় সাহিত্য, নতুন সাহিত্য, [[লোককথা]] আৰু সংস্কৃতি অধ্যয়ন, আমেৰিকান সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আৰু সমালোচনাত্মক তত্ত্ব। তেখেত ইংৰাজী ভাষাৰ আলোচনী “Interdisciplinary Journal of Literature and Language ”(IJLL), আৰু “Panorama Literaria”ৰ মুখ্য সম্পাদিকা/প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদিকা।<ref name="goog">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q_MKAQAAMAAJ&q=%22nandini+sahu%22|title=The Atlantic Literary Review, Volume 7|year=2006|access-date=16 February 2013}}</ref><ref name="theper">{{cite web|url=http://www.theperegrinemuse.com/PoetsInternational/bios-of-the-poets/|title=Nandini Sahu|publisher=The Peregrine Muse.com-Poets International|access-date=23 February 2013|archive-date=22 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722072121/http://www.theperegrinemuse.com/PoetsInternational/bios-of-the-poets/|url-status=dead|archivedate=22 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130722072121/http://www.theperegrinemuse.com/PoetsInternational/bios-of-the-poets/|deadurl=yes}}</ref><ref name="isahitya">{{cite web|url=http://isahitya.com/index.php/books/book-review/320-folklore-and-the-alternative-modernities|title=Book Review : Folklore and the Alternative Modernities|publisher=Isahitya.com|date=25 March 2012|access-date=7 September 2012}}</ref><ref name="poet">{{cite web|url=http://www.poetsprintery.co.za/index.php/authors/141-nandini-sahu|title=Nandini Sahu|publisher=Poets Printery.com|access-date=27 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010012241/http://www.poetsprintery.co.za/index.php/authors/141-nandini-sahu|archive-date=10 October 2012|url-status=dead|archivedate=10 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010012241/http://www.poetsprintery.co.za/index.php/authors/141-nandini-sahu|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ নতুন দিল্লীৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী বিষয়ৰ অধ্যাপিকা হিচাপেও কৰ্মৰত। তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত কবিতাকে ধৰি কেইবাখনো গ্ৰন্থ লিখিছে।<ref name="tribune">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050925/spectrum/book11.htm|title=The Other Voice by Nandini Sahu Authors Press|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=25 September 2005|access-date=23 February 2013}}</ref><ref name="allabout">{{cite web|url=http://www.allaboutbookpublishing.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=52&Itemid=164&limitstart=5|title=Poetic tongue is the idiom that comes from the spirit|publisher=All About Book Publishing.Com|access-date=20 August 2012|archivedate=17 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017222248/http://www.allaboutbookpublishing.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=52&Itemid=164&limitstart=5|deadurl=yes}}</ref> ভাৰত, আমেৰিকা, ব্ৰিটেইন, আফ্ৰিকা আৰু পাকিস্তানত তেওঁৰ কবিতা প্ৰকাশ পাইছে।<ref name="motime">{{cite news|url=http://mauritiustimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2520:dr-nandini-sahu&catid=1:latest-news&Itemid=50|title=In conversation with Dr Nandini Sahu|newspaper=Muritius Times.com|date=25 October 2013|access-date=27 October 2013}}</ref> ইংৰাজী সাহিত্যত তিনিটা স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰাৰ লগতে ১৯৯৩ চনত ৰাঁচীৰ চেণ্ট জেভিয়াৰ কলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা সৰ্বভাৰতীয় কবিতা প্ৰতিযোগিতাৰ বঁটা আৰু শিক্ষা ৰত্ন পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে।<ref name="motime"/><ref name="mtimes">{{cite news|url=http://mauritiustimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2515:sarita-boodhoo-&catid=1:latest-news&Itemid=50|title=Laudable Folklore Workshop of the MGI's Department of Bhojpuri, Folklore and Oral Traditions|newspaper=Mauritius Times|date=18 October 2013|access-date=25 October 2013}}</ref><ref name="ignou">{{cite web|title=Nandini Sahu Associate Professor|publisher=Ignou The People's University|url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/school/soh/faculty/detail/Dr_Nandini_Sahu-418|access-date=20 August 2012|archivedate=5 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171105134728/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/school/soh/faculty/detail/Dr_Nandini_Sahu-418|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৭৩ চনৰ ২৩ জুলাইত ভাৰতৰ উৰিষ্যাৰ জি. উদয়গিৰিত নন্দিনী চাহুৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ মাক-দেউতাকে ভাৰতীয় স্থানীয় বিদ্যালয়ত শিক্ষকতা কৰিছিল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পাঁচগৰাকী ভগ্নী পৰিয়ালৰ আজ্ঞাকাৰী হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="motime"/> বিশ্ব ভাৰতীৰ শান্তিনিকেতনৰ ইংৰাজী অধ্যাপক প্ৰয়াত নিৰঞ্জন মহন্তৰ নেতৃত্বত তেওঁ ইংৰাজী সাহিত্যত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰিছে। স্থানীয় আমেৰিকান সাহিত্যতো<ref name="ignou"/> তেওঁ ডি.লিট. লাভ কৰিছে।[9] বৰ্তমান তেওঁ নতুন দিল্লীৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী ভাষাৰ অধ্যাপিকা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref name="high">{{cite web|url=http://updates.highereducationinindia.com/2010/ignou-likely-to-launch-ma-programme-in-4577.php|title=IGNOU Likely To Launch MA Programme in Folklore & Culture Studies|publisher=Higher Education in India.com|date=13 October 2010|access-date=23 February 2013|archivedate=27 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927161937/http://updates.highereducationinindia.com/2010/ignou-likely-to-launch-ma-programme-in-4577.php|deadurl=yes}}</ref> বহু ৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনা চক্ৰতো তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="indian">{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/national-seminar-held-at-gndec/437298/|title=National seminar held at GNDEC|newspaper=The Indian Express|date=9 February 2009|access-date=23 February 2013}}</ref> ==সাহিত্যিক জীৱন== নন্দিনী চাহুৱে কবিতা সংকলনকে ধৰি কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে। তেওঁ ১৭খন কিতাপ প্ৰকাশ কৰি আমাজনৰ “বেষ্ট চেলাৰ লেখিকা” হিচাপেও পৰিচয় লাভ কৰিছে। তেওঁৰ লেখাসমূহ ভাৰতীয়-ইংৰাজী সাহিত্য, আমেৰিকান সাহিত্য, ইংৰাজী ভাষা পাঠদান (ELT), লোককথা আৰু সংস্কৃতি অধ্যয়ন আৰু লগতে শিশু সাহিত্য বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত। প্ৰখ্যাত হিন্দী অনুবাদক দীনেশ কুমাৰ মালিয়ে তেওঁৰ বিখ্যাত কাব্য গ্ৰন্থ সীতা (Sita),<ref>https://professornandinisahusita.blogspot.com {{User-generated source|date=August 2022}}</ref> আৰু তেওঁৰ গল্পসমূহ হিন্দীলৈ অনুবাদ কৰিছিল। তেওঁ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে লোককথা আৰু সংস্কৃতি অধ্যয়নৰ কাৰ্যসূচী সজ্জিত আৰু বিকশিত কৰিছে।<ref name="ignou"/> তেওঁ নতুন দিল্লীৰ “ইণ্টাৰডিচিপ্লিনেৰী জাৰ্নেল অৱ লিটাৰেচাৰ এণ্ড লেংগুৱেজ” (Interdisciplinary Journal of Literature And Language) আলোচনীৰ মুখ্য সম্পাদিকাও। তদুপৰি চাহুৱে ভাৰত আৰু বিদেশত বিভিন্ন বিষয়ৰ ওপৰত বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছে।<ref name="motime"/><ref name="ignou"/> ==বঁটা== •সৰ্বভাৰতীয় কবিতা প্ৰতিযোগিতাৰ বঁটা<ref name="ignou"/> •শিক্ষাৰত্ন পুৰস্কাৰৰ বঁটা<ref name="ignou"/> •ইংৰাজী সাহিত্যত তিনিটা স্বৰ্ণ পদক<ref name="ignou"/> •পয়েচিছ এৱাৰ্ড অৱ অনাৰ-২০১৫<ref name="ignou"/> •বুদ্ধ সৃষ্টিশীল লেখকৰ বঁটা।<ref name="ignou"/> •ভাৰতত ইংৰাজী অধ্যয়নত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা স্বৰ্ণ পদক।<ref name="ignou"/> ==প্ৰকাশন== ===নিৰ্বাচিত লেখা=== •''The Other Voice'', কবিতা সংকলন, ২০০৪<ref name="tribune"/><ref name="google"/> •''The Silence'', ২০০৫<ref name="google">{{cite web|url=https://www.google.nl/search?hl=nl&tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Nandini+Sahu%22|title=List of Nandini Sahu books|access-date=20 August 2012}}</ref> •''Silver Poems on My Lips'', ২০০৯<ref name="books.google">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vLXmQQAACAAJ|title=Silver Poems on My Lips|date=January 2009|publisher=Authorspress |isbn=9788172734718|access-date=20 August 2012}}</ref> •''Sukamaa and Other Poems'' ভাৰতীয় কবিতা সমাজ, গুড়গাঁৱৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত {{ISBN|978-81-925839-2-1}}<ref name="gal">{{cite web|url=http://www.galaxyimrj.com/V3/n3/Niroj.pdf|title=Sukamaa and other Poems|publisher=Galaxyimrj.com|date=|access-date=11 June 2014}}</ref><ref name="bol">{{cite web|url=http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=14982|title=Nandini Sahu's Magic Cadence of Poetic Thoughts Reigns|publisher=Boloji.com|date=22 September 2013|access-date=23 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403014517/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=14982|archive-date=3 April 2014|url-status=dead|archivedate=3 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140403014517/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=14982|deadurl=yes}}</ref> •''Suvarnarekha'' :ভাৰতীয় মহিলা কবিৰ কবিতা সংকলন<ref name="glob">{{cite web|url=http://www.globalfraternityofpoets.com/bookstore/index.php/yayati-madan-g-gandhi/suvarnarekha.html#sthash.kgyfXFbW.GQyIPM8O.dpbs|title=Suvarnarekha|publisher=Global Fraternityof Poets.com|date=|access-date=11 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620182002/http://www.globalfraternityofpoets.com/bookstore/index.php/yayati-madan-g-gandhi/suvarnarekha.html#sthash.kgyfXFbW.GQyIPM8O.dpbs|archive-date=20 June 2014|url-status=dead}}</ref> •''Sita'' (এটা কবিতা) •''Dynamics of Children’s Literature'' •''Zero Point'' •''Re-reading Jayanta Mahapatra: Selected Poems''<ref>[https://www.amazon.in/-/hi/Jayanta-Mahapatra/dp/1645602001/ref=sr_ Re-reading Jayanta Mahapatra: Selected Poems]</ref> •''सीता महाकाव्य: हिन्दी अनुवाद'' (''Sita'' কবিতাপুথিৰ হিন্দী অনুবাদ)<ref>[https://www.amazon.in/-/hi/Nandini-Sahu/dp/1645014199/ref=sr_ सीता महाकाव्य: हिन्दी अनुवाद]</ref> •''A Song Half & Half''<ref>[https://www.amazon.in/-/hi/Song-Half-Nandini-Sahu/dp/1645602567/ref=sr_ A Song Half & Half]</ref> •''Shedding-Metaphors''<ref>[https://www.amazon.in/Shedding-Metaphors-Nandini-Sahu/dp/1645603482/ref=sr_1_6?qid=1692262638&refinements=p_27%3ANandini+Sahu&s=books&sr=1-6/ref=sr_ Shedding-Metaphors]</ref> ===সমালোচনাত্মক গ্ৰন্থ=== •''Recollection as Redemption'', ২০০৪<ref name="ignou"/> •''Post Modernist Delegations in English Language Teaching: The Quixotic Deluge'', ২০০৫<ref name="google"/> •''The Post Colonial Space: Writing the Self and The Nation'', ২০০৮<ref name="ignou"/><ref>A.C. Bradley Oxford Lectures On Poetry – Page 400 1999 "Also of Interest The Post-Colonial Space : Writing the Self and the Nation, Ed.Nandini Sahu.."</ref><ref>Mohit Kumar Ray ''Studies In Elt, Linguistics And Applied Linguistics'' Page vii 2004 "Dr Nandini Sahu makes out a case for Indian poetics as a significant body of critical criteria and pleads for their ... "</ref> •''Folklore and the Alternative Modernities'' (প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় খণ্ড), ২০১২ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কবি]] 16b2r22k3fephbom9psm2wkbssbkitb 0 115508 606308 491157 2026-05-14T16:13:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606308 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = চিকি সৰকাৰ | image = | caption = চিকি সৰকাৰ | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[কলকাতা]], ভাৰত <br /> (এতিয়া [[কলকাতা]], পশ্চিম বংগ ) | occupation = প্ৰকাশক | parents ={{plainlist}} * [[অবীক সৰকাৰ]] (পিতৃ) {{endplainlist}} | awards = | website = {{URL|juggernaut.in}} | yearsactive = ১৯৯৯–বৰ্তমান }} '''চিকি সৰকাৰ''' {{lang-en|: Chiki Sarkar}}: ১৯৭৯ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা কলকাতাৰ এগৰাকী গ্ৰন্থ প্ৰকাশক ৷ তেওঁ [[জাগাৰনাট বুকছ]]ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/2018-was-a-phenomenal-year-for-books-publishers-say/articleshow/67377979.cms|title=2018 was a phenomenal year for books, according to publishers – Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-01-07}}</ref> ==পৃষ্ঠভূমি== চিকি সৰকাৰ বঙ্গালী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ পিতৃ [[আভীক সৰকাৰ ]] আৰু মাতৃ ৰাখী সৰকাৰ কন্যা। আভীক সৰকাৰ এজন সাংবাদিক আৰু সংবাদপত্ৰৰ গৰাকী, যি কলকাতা-ভিত্তিক [[আনন্দবাজাৰ প্ৰতিকা]] মিডিয়া গ্ৰুপৰ সৈতে জড়িত। এই সংবাদ মাধ্যম গোষ্ঠী ১৮৭৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ==কৰ্মজীৱন== লণ্ডনস্থিত কোম্পানী [[ব্লুমছবেৰী পাব্লিছিঙ]]ৰ পৰা প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তাত সাত বছৰ কাম কৰিছিল, আৰু পিছলৈ ২০০৬ চনত দিল্লীলৈ গুচি আহি [[ৰেণ্ডম হাউচ]]ত যোগদান কৰে। ২০১১ চনত চিকি সৰকাৰ [[পেংগুইন বুকছ ইণ্ডিয়া]]ৰ প্ৰকাশক হয়।<ref>{{cite web| url=http://www.ibnlive.com/news/books/penguin-india-appoints-chiki-sarkar-as-publisher-371363.html| title=former editor in chief of Random House India, has been appointed publisher of Penguin India| publisher=CNN-IBN| access-date=20 February 2016}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/chiki-sarkar-on-juggernaut-to-become-india-s-first-phone-publisher-115092201056_1.html| title=Chiki Sarkar on 'Juggernaut' to become India's first phone publisher| work=Business Standard| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-chiki-sarkar-s-juggernaut-is-ready-to-roll-2129001| title=Juggernaut, Chiki Sarkar's publishing start-up| work=Daily News and Analysis| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web| url=http://afmagazine.in/home/shobhaa-de-in-conversation-with-chiki-sarkar/| title=Shobhaa De in Conversation With Chiki Sarkar| access-date=20 February 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160321163209/http://afmagazine.in/home/shobhaa-de-in-conversation-with-chiki-sarkar/| archive-date=21 March 2016| url-status=dead| archivedate=21 March 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160321163209/http://afmagazine.in/home/shobhaa-de-in-conversation-with-chiki-sarkar/| deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ambafrance-in.org/Writers-etc-Rana-Dasgupta-in| title=Rana Dasgupta in conversation with Chiki Sarkar| publisher=ambafrance-in.org| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-chiki-sarkar-111083000012_1.html| title=Lunch with BS: Chiki Sarkar| work=Business Standard| access-date=20 February 2016}}</ref> ২০১৩ চনত প্ৰকাশক পেংগুইন বুকছ আৰু ৰেণ্ডম হাউছ একত্ৰিত হৈ সৰকাৰক ভাৰতৰ প্ৰকাশন মুৰব্বী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। দুবছৰৰ পাছত ২০১৫ চনত তেওঁ নিজাকৈ প্ৰকাশন কোম্পানী [[জাগাৰনাট বুকছ]] স্থাপন কৰে। [[বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চ]]ৰ এগৰাকী যুৱ গ্ল'বেল লিডাৰ,<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140311/nation-current-affairs/article/14-indians-wefs-young-global-leaders-class-2014|title=14 Indians in WEF's Young Global Leaders class of 2014|date=11 March 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2018-03-24|language=en}}</ref> সৰকাৰ এগৰাকী [[ফৰ্চুন ইণ্ডিয়া]]ৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী মহিলা,<ref>{{Cite web|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/chiki-sarkar?year=2020|title=Chiki Sarkar – Most Powerful Women in 2020 – Fortune India|website=www.fortuneindia.com}}</ref> ফৰ্বছ ২০১৮ৰ ডব্লিউ-পাৱাৰ ট্ৰেইলব্লেজাৰ[10] আৰু ইকনমিক টাইমছৰ ২০১৫ চনৰ উদীয়মান মহিলা নেত্ৰী।<ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/2018-wpower-trailblazers/2018-wpower-trailblazers-chiki-sarkar-is-a-publisher-of-the-millennials/49587/1|title=2018 W-Power Trailblazers: Chiki Sarkar is a publisher of the millennials |website=Forbes India|language=en-US|access-date=2018-03-24}}</ref> ==কেৰিয়াৰৰ সময়সীমা== *ব্লুমছবেৰী পাব্লিছিং ১৯৯৯–২০০৬ *ৰেণ্ডম হাউচ ২০০৬–২০১১ প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰকাশক *পেংগুইন বুকছ ইণ্ডিয়া ২০১১–২০১৩<ref> {{cite web |url=http://www.thebetterindia.com/34699/juggernaut-by-chiki-sarkar/| title=So This Is Why Chiki Sarkar Quit Penguin Random House India| publisher=thebetterindia.com| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2015/04/17/chiki-sarkar-exits-penguin_n_7084326.html| title=Chiki Sarkar, 4 Others Quit Penguin Random House India| work=huffingtonpost.in| access-date=20 February 2016}}</ref> *পেংগুইন ৰেণ্ডম হাউচ ২০১৩–২০১৫<ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/chiki-sarkar-named-publisher-of-penguin-random-house-india/article5809319.ece| title=Chiki Sarkar named Publisher of Penguin Random House India| work=Business Line| access-date=20 February 2016}}</ref> *জাগাৰনাট বুকছৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-প্ৰকাশক ২০১৫–বৰ্তমান<ref> {{cite web |url=http://scroll.in/article/757239/chiki-sarkar-launches-a-new-publishing-company-with-audacious-new-digital-strategies| title=Chiki Sarkar launches a new publishing company with audacious new digital strategies| work=scroll.in/| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/explained/why-chiki-sarkar-goes-electronic-in-new-publishing-venture/| title=Why Chiki Sarkar goes electronic in new publishing venture| work=indianexpress.com/| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.abplive.in/india-news/publishing-company-juggernaut-launched-114333| title=Chiki Sarkar, Durga Raghunath launch publishing company 'Juggernaut'| work=abplive.in| access-date=20 February 2016| archive-date=20 March 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320213720/http://www.abplive.in/india-news/publishing-company-juggernaut-launched-114333| url-status=dead}}</ref> ==জাগাৰনাট বুকছ== ২০১৫ চনত সৰকাৰে নিজাকৈ এটা প্ৰকাশন ঘৰ জাগাৰনাট বুকছ নামৰ এটা প্ৰকাশন কোম্পানী স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/books/literary-review/chiki-sarkar-and-durga-raghunath-talk-about-juggernaut-with-jaya-bhattacharji-rose/article7720019.ece| title=A way ahead for words| work=The Hindu|access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vogue.in/content/what-chiki-sarkar-wants-you-to-know-about-her-new-publishing-house-juggernaut-books/| title=What Chiki Sarkar wants you to know about her new publishing house, Juggernaut Books| work=Vogue|access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.businesstoday.in/magazine/special/hottest-young-executive-2015-penguin-india-chiki-sarkar/story/215939.html| title=Great Book Value| work=businesstoday.in| access-date=20 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/chiki-sarkar-penguin-random-house-penguin-books-india/story/209139.html| title=Her Own Woman| work=businesstoday.in| access-date=20 February 2016}}</ref> জাগাৰনাটৰ বিনিয়োগকাৰীসকলৰ ভিতৰত আছে নন্দন নিলেকানী,<ref>{{Cite news|url=https://inc42.com/flash-feed/juggernaut-secures-2-mn-from-nandan-nilekani/|title=Chiki Sarkar's New Mobile First Publishing Startup, Juggernaut, Secures $2 Mn From Nandan Nilekani & Others – Inc42 Media|date=23 September 2015|work=Inc42 Media|access-date=2018-03-24|language=en-US}}</ref> নীৰজ আগৰৱাল আৰু ভাৰতী এয়াৰটেল।<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/vEuoRh9bs6BVqU93VJ7UXJ/Bharti-Airtel-buys-stake-in-Juggernaut-Books.html|title=Bharti Airtel buys stake in Juggernaut Books|last=Choudhary|first=Vidhi|date=4 December 2017|work=livemint.com/|access-date=2018-03-24}}</ref> অপেশাদাৰী লেখকসকলে তেওঁলোকৰ গল্পসমূহ পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পৰাকৈ জাগাৰনাট এপটোৰ নিজা লেখাৰ মঞ্চ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/tech/news-analysis/bharti-airtel-acquires-stake-in-juggernaut-books-a-digital-platform-for-books-and-to-submit-amateur-writing-4241117.html|title=Bharti Airtel acquires stake in Juggernaut Books, a digital platform for books and to submit amateur writing|website=Tech2|language=en-US|access-date=2018-03-24}}</ref> Juggernaut-এ তলত উল্লেখ কৰা লেখকসকলৰ দ্বাৰা লিখা গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰিছে: *অভিজিত বেনাৰ্জী, এষ্টাৰ ডুফ্লো *উইলিয়াম ডালৰিম্পল<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|last1=Dalrymple|first1=William|last2=Anand|first2=Anita|date=11 December 2016|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228086|location=New Delhi|language=en}}</ref> *অৰুন্ধতী ৰায়<ref>{{Cite book|title=Things That Can and Cannot Be Said|last1=Roy|first1=Arundhati|last2=Cusack|first2=John|date=5 August 2016|publisher=Juggernaut|isbn=9788193284100|language=en}}</ref> *আদিত্য তিৱাৰী<ref>{{Cite book |last=Tiwari |first=Aditya |title=Over the Rainbow: India's Queer Heroes |publisher=Juggernaut |year=2023 |isbn=9789353451752}}</ref> *নন্দিনী সুন্দৰ<ref>{{Cite book|title=The Burning Forest: India's War in Bastar|last=Sundar|first=Nandini|date=17 October 2016|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228000|location=New Delhi|language=en}}</ref> *পেৰুমাল মুৰুগান<ref>{{Cite book|title=The Goat Thief|last=results|first=search|date=30 October 2017|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228499|location=S.l.|language=en|translator-last=Raman|translator-first=N. Kalyan}}</ref> *শ্যাম সাৰণ<ref>{{Cite book|title=How India Sees The World: From Kautilya to Modi: Kautilya to the 21st Century|last=Saran|first=Shyam|date=15 August 2017|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228406|language=en}}</ref> *মনু এছ পিল্লাই *ৰাজদ্বীপ চৰ্দেছাই<ref>{{Cite book|title=Democracy's XI: The Great Indian Cricket Story|last=Sardesai|first=Rajdeep|date=15 October 2017|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228482|location=S.l.|language=en}}</ref> *সৌৰভ গাংগুলী<ref>{{Cite book|title=A Century is not Enough: My Roller-coaster Ride to Success|last=Ganguly|first=Sourav|date=24 February 2018|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228567|location=S.l.|language=en}}</ref> *টুইংকল খান্না<ref>{{Cite book|title=The Legend of Lakshmi Prasad|last=Khanna|first=Twinkle|date=8 November 2016|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228055|language=en}}</ref> *ছানি লিওনে<ref>{{Cite book|title=Sweet Dreams|last=Leone|first=Sunny|date=6 June 2016|publisher=Juggernaut|isbn=9788193237229|language=en}}</ref> *ইয়াছেৰ উছমান<ref>{{Cite book|title=Sanjay Dutt: The Crazy Untold Story of Bollywood's Bad Boy|last=Usman|first=Yasser|date=31 March 2018|publisher=Juggernaut|isbn=9789386228581|location=S.l.|language=en}}</ref> *ৰজত গুপ্ত<ref>{{cite book |last1=Gupta |first1=Rajat |title=Mind Without Fear |publisher=Juggernaut Books}}</ref> *‘পাটনা ব্লুজ’ৰ লেখক আব্দুল্লা খানে লেখক হোৱাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰামৰ ওপৰত টনি জোচেফ<ref>{{Cite news|last=Joseph|first=Tony|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/theres-no-confusion-the-new-reports-clearly-confirm-arya-migration-into-india/article29409611.ece|title=New reports clearly confirm 'Arya' migration into India}}</ref> অনিৰ্বাণ মহাপাত্ৰ ২০২০ চনৰ পৰা জাগাৰনাট কিতাপৰ কাম বন্ধ হৈ গৈছে। ==তথ্য সূত্ৰ== {{ reflist }} ok70ga7rfb3tn1bmlmaexbilh7idy1l 0 122183 606294 513856 2026-05-14T14:45:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606294 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}[[File:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|thumb|২০০৭ চনৰ [[জুন]] মাহত কানাডাৰ মেনিটোবাৰ এলিৰ কাষ চাপি অহা এলিয়ে টৰ্নেডো।]] '''ঘূৰ্ণীবতাহ''' ([[ইংৰাজী]]: Tornado ('''টৰ্ণেডো''')) হৈছে এটা অতি বেগেৰে বলা ঘূৰ্ণীয়মান বায়ুৰ স্তম্ভ, যাৰ [[পৃথিৱী]] পৃষ্ঠ আৰু মেঘৰ লগত সংযোগত থাকে, বা কেতিয়াবা এটুকুৰা [[মেঘ]]ৰ তলৰ অংশৰ সৈতে। ইয়াক '''টুইষ্টাৰ''' আৰু '''চাইক্লোন''' বুলিও কোৱা হয়,<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cyclone |title=merriam-webster.com |publisher=merriam-webster.com |access-date=2012-09-03 |archive-date=2017-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709022406/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cyclone |url-status=live }}</ref> যদিও চাইক্লোন শব্দটো বায়ুমণ্ডলবিদ্যাত সাধাৰণতে এটা নিৰ্বল চাপৰ অঞ্চলৰ কেন্দ্ৰত থকা বায়ু প্ৰণালীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য'ত উত্তৰ গোলাৰ্ধত বতাহবোৰ ঘড়ীৰ বিৰোধী দিশত আৰু দক্ষিণ গোলাৰ্ধত ঘড়ীৰ দিশত ঘূৰে।<ref>{{Cite book|title=Essentials of Oceanography|last=Garrison|first=Tom|publisher=Cengage Learning|year=2012|isbn=978-0-8400-6155-3}}</ref> ঘূৰ্ণীবতাহ বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰত দেখা যায়, আৰু সিহঁত প্ৰায় সময়ত (যদিও সদায় নহয়) মেঘৰ তলৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা ঘন মেঘৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দৃশ্যমান হয়, যাৰ তলত ঘূৰ্ণীয়মান ধূলি আৰু আৱৰ্জনা থাকে। অধিকাংশ ঘূৰ্ণীবতাহৰ বতাহৰ বেগ প্ৰতি ঘণ্টাত ১১০ কিল'মিটাৰতকৈ কম, প্ৰস্থত প্ৰায় ১৫০ ফুট আৰু কেইব কিল'মিটাৰ যাত্ৰা কৰাৰ পিছত অন্তৰ্ধান হয়। সৰ্বাধিক বেগৰ ঘূৰ্ণীবতাহৰ বতাহৰ গতি প্ৰতি ঘণ্টাত ৩০০ কিল'মিটাৰতকৈ বেছি হ’ব পাৰে, প্ৰস্থত ৩ কিল'মিটাৰতকৈ ডাঙৰ হ’ব পাৰে, আৰু মাটিত ১০০ কিল'মিটাৰতকৈ অধিক দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিব পাৰে।<ref name="fastest wind">{{cite web |url=http://cswr.org/dow/DOW.htm |title=Doppler on Wheels |access-date=2009-12-13 |last=Wurman |first=Joshua |publisher=Center for Severe Weather Research |date=2008-08-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |archive-date=2007-02-05 |archivedate=2007-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |deadurl=yes }}</ref><ref name="widest tornado">{{cite web|url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php|title=Hallam Nebraska Tornado|access-date=2009-11-15|work=[[National Weather Service]]|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|date=2005-10-02|archive-date=2013-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430223118/http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php|url-status=live}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{cite web|url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/|title=The Online Tornado FAQ|access-date=2006-09-08|first=Roger|last=Edwards|author-link=Roger Edwards (meteorologist)|date=2006-04-04|work=[[Storm Prediction Center]]|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/|archive-date=2006-09-29|archivedate=2006-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/|deadurl=yes}} {{Pd-notice}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:জলবায়ু বিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] kmixr9bbnhb75uhml9b9l25uirk192l 0 127679 606315 603909 2026-05-14T16:46:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606315 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = চীনা নুডলছ | image = File:On Hing Noodle Shop in Tuen Mun.jpg | image_size = 250px | caption = হংকঙৰ [[টুয়েন মুন]]ৰ এখন নুডলছৰ দোকানত চীনা নুডলছ | alternate_name = | country = [[চীনা]] | region = | creator = | course = | type = [[নুডলছ]] | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} '''চীনা নুডলছ''' ({{lang-en| Chinese noodles}}), চীন দেশত উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল। ই চীনা খাদ্য-সংস্কৃতিৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান আৰু সমগ্ৰ চীনৰ প্ৰধান খাদ্য। চীনা নুডলছসমূহ উৎপাদনৰ অঞ্চল, ব্যৱহৃত উপাদান, আকাৰ আৰু প্ৰস্তুত কৰাৰ ধৰণ অনুসৰি বহুত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। কেবল চীন দেশৰ ভিতৰতে নহয়, চীনা বসতি থকা বহিঃৰাজ্যৰ অন্যান্য দেশসমূহৰ প্ৰায় সকলোতে আঞ্চলিক খাদ্য ৰূপে বহুলভাৱে প্ৰচলিত ই এবিধ গুৰুত্বপূৰ্ণ খাদ্য। চীনা নুডলছ ঘেঁহু, কুটু,চাউল, বাজৰা,মিলেট, ওটছ, ৱেলগুটি(একৰ্ণ), কুডু, চাইবেৰিয়ান এলম, ছইবীন,মগু ডাল, সাগৰীয় শাক-পাচলি, ৰঙালাও, কচু, আলু, মিঠা আলু, আৰু মাছ আৰু চিঙাডীৰ দৰে মাংসৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। আজিৰ দিনত চীনত বাৰ হাজাৰৰো অধিক বিভিন্ন ধৰণৰ নুডুলচ খোৱা হয়,<ref>{{Cite web |title=Noodles in Contemporary China: Social Aspects underlying the Noodle Evolution (Qiulun Li) – Noodles on the Silk Road |url=https://scholarblogs.emory.edu/noodles/2018/06/29/noodles-in-contemporary-china-social-aspects-underlying-the-noodle-evolution-qiulun-li/ |access-date=2022-07-01 |language=en-US |archivedate=2020-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027073946/https://scholarblogs.emory.edu/noodles/2018/06/29/noodles-in-contemporary-china-social-aspects-underlying-the-noodle-evolution-qiulun-li/ |deadurl=yes }}</ref> এইনুডুলচবোৰৰ দুহাজাৰৰো অধিকপ্ৰকাৰৰ ৰন্ধন-পদ্ধতি আছে,<ref>{{Citation |last=Yü |first=Ying-shih |title=Food in Chinese Culture: The Han Period (206 b.c.e.–220 c.e.) |date=2016-09-20 |work=Chinese History and Culture: Sixth Century B.C.E. to Seventeenth Century |pages=0 |editor-last=Yü |editor-first=Ying-shih |url=https://doi.org/10.7312/columbia/9780231178587.003.0005 |access-date=2025-07-29 |publisher=Columbia University Press |doi=10.7312/columbia/9780231178587.003.0005 |isbn=978-0-231-17858-7 |editor2-last=Chiu-Duke |editor2-first=Josephine |editor3-last=Duke |editor3-first=Michael S.|url-access=subscription }}</ref> আৰু এই নুডুলচৰদ্বাৰা দশহাজাৰো অধিকপ্ৰকাৰৰ খাদ্যপদাৰ্থ প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Na |last2=Ma |first2=Guansheng |date=2016-09-01 |title=Noodles, traditionally and today |journal=Journal of Ethnic Foods |volume=3 |issue=3 |pages=209–212 |doi=10.1016/j.jef.2016.08.003 |issn=2352-6181|doi-access=free }}</ref> চুবুৰীয়া পূব এছিয়াৰ দেশ যেনে কোৰিয়া, জাপান, মংগোলিয়াৰ লগতে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ দেশ যেনে মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, ইণ্ডোনেছিয়া, ভিয়েটনাম, কম্বোডিয়া, ম্যানমাৰ, লাওছ, ফিলিপাইনছ আৰু থাইলেণ্ডৰ খাদ্যত চীনা নুডলছ প্ৰৱেশ কৰিছে। ==নামকৰণ== [[File:Fried noodles at Chinese Food Shop in Yuen Long Market.jpg|thumb|[[ইউয়েন লং]]ৰ এখন দোকানত নুডলছ]] চীনত উপলব্ধ বিপুলসংখ্যক নুডলছৰ প্ৰকাৰ আৰু ইয়াৰ নামকৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো ভাষা আৰু উপভাষাৰ বাবে চীনা নুডলছৰ নামকৰণ কৰা কঠিন কাম। পশ্চিমীয়া দেশসমূহত "নুডলছ"ৰ ধাৰণাটোৰ সমতুল্য কোনো এটা চীনা শব্দ নাই, নতুবা চীনা খাদ্যৰ ভিতৰত "নুডলছ"ক এক ঐক্যবদ্ধ খাদ্যৰ শ্ৰেণী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই। মেণ্ডাৰিন ভাষাত “miàn” বুলিলে ঘেঁহুৰ গুৰিৰে বনোৱা নুডলছ বুজায়, আনহাতে “fěn” বা “fun” বুলিলে আন ধৰণৰ ষ্টাৰ্চ—বিশেষকৈ চাউলৰ গুৰি আৰু মুগ ডালৰ ষ্টাৰ্চৰে বনোৱা নুডলছ বুজায়। প্ৰতিটো নুডলছৰ নাম মেণ্ডাৰিন ভাষাত পিনইন (pinyin)ত লিখা যায়, কিন্তু Hong Kong আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী গুৱাংডঙত এইবোৰক কেণ্টনিজ উচ্চাৰণ অনুসাৰে জনা যায় (“meen” বা “mien” — ঘেঁহুৰ নুডলছৰ বাবে, “fun” — অঘেঁহুৰ নুডলছৰ বাবে)। টাইৱান, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ আৰু দক্ষিণ-পূৰ্ব এছিয়াৰ বহু চীনা প্ৰবাসী সমাজত হকিয়েন (Min Nan) ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয় (যেনে—ঘেঁহুৰ নুডলছৰ বাবে “mee”, আৰু অঘেঁহুৰ বাহিৰে নুডলছৰ বাবে “hoon” বা “hun”)। উদাহৰণস্বৰূপে ঘেঁহুৰ নুডলছক মেণ্ডেৰিন ভাষাত "মিয়ান", কেণ্টনিজ ভাষাত "মেইন", জাপানী ভাষাত "মেন", থাই ভাষাত "মি" আৰু কোৰিয়ান ভাষাত "মিয়েন" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite news |last=RAICHLEN |first=STEVEN |date=January 30, 1992 |title=Noodle nomenclature |pages=W/6 |work=Atlanta Journal-Constitution, The (GA)}}</ref> সাধাৰণতে প্ৰায়বোৰ নুডলছৰ নাম ইয়াৰ প্ৰধান উপাদানৰ নামৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দিয়া হয় (যেনে ঘেঁহু,কুটু, চাউল, আলু, কুঁহিয়াৰৰ আটা, বীন বা সৰিয়হৰ আটা, ৰঙালাওৰ আটা, মগুমাহৰ ষ্টাৰচ, মিঠা আলু বা কচু।<ref>{{Cite journal |last1=Adejuwon |first1=Ololade H. |last2=Jideani |first2=Afam I. O. |last3=Falade |first3=Kolawole O. |date=2020-04-02 |title=Quality and Public Health Concerns of Instant Noodles as Influenced by Raw Materials and Processing Technology |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/87559129.2019.1642348 |journal=Food Reviews International |language=en |volume=36 |issue=3 |pages=276–317 |doi=10.1080/87559129.2019.1642348 |s2cid=199628755 |issn=8755-9129|url-access=subscription }}</ref> ==নুডলছৰ ইতিহাস== নুডলছৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন লিখিত নথি (২৫–২২০ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ পূব হান যুগৰ এখন কিতাপৰপৰা পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite web |last=Yasmin Noone |date=2019-01-07 |title=Who invented the noodle, Italy or China? |url=https://www.sbs.com.au/food/article/2016/07/29/who-invented-noodle-italy-or-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606045200/https://www.sbs.com.au/food/article/2016/07/29/who-invented-noodle-italy-or-china |archive-date=2022-06-06 |website=[[SBS Food]] |language=en}}</ref> সেই হান বংশৰ সময়ত প্ৰায়ে ঘেঁহুৰ আটাৰে তৈয়াৰী নুডলছ চীনা খাদ্যভ্যাসৰ এক প্ৰধান খাদ্য ৰূপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite book|last=Sinclair|first=Thomas R.|title=Bread, beer and the seeds of change : agriculture's imprint on world history|year=2010|publisher=CABI|location=Wallingford|isbn=978-1-84593-704-1|pages=91|author2=Sinclair, Carol Janas}}</ref>সেই সময়ত হান বংশত সামৰিক বাহিনীৰ চাহিদাৰ বাবে চৰকাৰে এনে খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তি ৰূপায়ণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছিল যাতে খাদ্য সহজ আৰু সুলভ কৰি মজুতকৰণ ৰাখিব পাৰে। এই সময়ছোৱাত ষ্টাৰচ সমৃদ্ধ বুকৱেট, বাজৰা আৰু মটৰৰ গুড়িৰ লগত কম পানী যোগ কৰি তৈয়াৰ কৰা "লাওমিয়ান"ৰ আৱিৰ্ভাৱ ঘটিছিল, আৰু ইয়াক সংৰক্ষণ আৰু পৰিবহণ কৰাটো সহজ আছিল।<ref name="AACCI Grain Science Library">{{Cite journal|title=AACCI Grain Science Library|doi=10.1094/cfw-62-2-0044|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> ছং বংশৰ সময়ত (৯৬০–১২৭৯) চহৰবোৰত নুডলৰ দোকান অতি জনপ্ৰিয় আছিল, আৰু গোটেই ৰাতি খোলা আছিল। পূৰ্বৰ বংশৰ যুগত চীনা ঘেঁহুৰ নুডলছক "চূপ কেক" (চীনা: 湯餅; পিনয়ন: tāng bǐng) বুলি জনা গৈছিল, যিটো ছং বংশৰ পণ্ডিত ''Huáng Cháo Yīng'' (黃朝英)-এ তেওঁৰ গ্ৰন্থ ''"বিভিন্ন পণ্ডিত বিষয়ৰ ওপৰত এক আনন্দদায়ক মিশ্ৰিত আলোচনা"''ত উল্লেখ কৰিছে (চীনা: 靖康緗素雜記; পিনয়ন: jìngkāngxiāngsùzájì, স্ক্ৰল ২) যে প্ৰাচীন কালত পাস্তাৰ দৰে ব্ৰেডী খাদ্যক সামূহিকভাৱে "বিং" বুলি কোৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰন্ধা পদ্ধতিৰদ্বাৰা পৃথক কৰা হয়।<ref>{{citation |last=黃 |first=朝英| language=zh | script-title =zh:靖康緗素雜記 |volume=2 |url=http://zh.wikisource.org/wiki/靖康緗素雜記/卷二}}</ref>· ১৯৯২ চনলৈকে আমেৰিকাত বেছিভাগ শুকান চীনা নুডলছ কণী অবিহনে তৈয়াৰ কৰা বাবে "নুডলছ" বুলি লেবেল লগাই বিক্ৰী কৰিবলৈ দিয়া নাছিল।<ref name=":0">{{Cite web|last=Service|first=Steven Raichlen, Cox News|title=NOODLENOMENCLATURE|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-05-07-9202100632-story.html|access-date=2021-02-23|website=chicagotribune.com|date=7 May 1992 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cook's Thesaurus: Asian Noodles|url=http://www.foodsubs.com/Noodles.html|access-date=2021-02-23|website=www.foodsubs.com|archivedate=2018-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729025331/http://www.foodsubs.com/Noodles.html|deadurl=yes}}</ref> ইয়াক আমেৰিকাৰ কৃষি বিভাগে নুডলছ প্ৰস্তুতকাৰীসকলক "ইমিটেচন নুডলছ" বা "এলিমেণ্টৰী পেষ্ট" বুলি লেবেল লগাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref name=":0" /> ==উৎপাদন== চীনা নুডলছ সাধাৰণতে ঘেঁহুৰ গুড়ি, চাউলৰ গুড়ি বা মগু মাহৰ ষ্টাৰচৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ঘেঁহুৰ গুড়িৰপৰা তৈয়াৰী নুডলছত কণী, লাই, শস্যজাতীয় খাদ্যও যোগ কৰা হয় যাতে নুডলছৰ ৰং বা সোৱাদ বেলেগ হয়। নুডলছ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মিশ্ৰণত কেতিয়াবা কণীৰ কুহুম, এৰোৰুট বা টেপিঅ’কা ষ্টাৰচ কম পৰিমাণে মিহলাই নুডলছৰ টেক্সচাৰ আৰু কোমলতা সলনি কৰা হয়। নুডলছ বগা কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ টেক্সচাৰ উন্নত কৰিবলৈ ৰাসায়নিক ক্ৰছ-লিংকাৰ বৰেক্স যোগ কৰাৰ প্ৰথাও পূব এছিয়াত যথেষ্ট সাধাৰণ কথা।<ref>{{citation |title=使用硼砂替代品吃得更安心 |date=4 September 2008 |publisher=彰化縣衛生局 (Changhua county health bureau) |url=http://www.chshb.gov.tw/news_detail.asp?news_type=3&sysno=3431 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729183344/http://www.chshb.gov.tw/news_detail.asp?news_type=3&sysno=3431 |url-status=dead |archive-date=29 July 2013 |access-date=25 November 2025 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729183344/http://www.chshb.gov.tw/news_detail.asp?news_type=3&sysno=3431 }}</ref> সাধাৰণতে চীনা নুডলছ প্ৰস্তুত কৰণ পদ্ধতিত আটা, নিমখ আৰু পানীৰে লাড তৈয়াৰ কৰি লৈ হাতেৰে লাডৰ পৰাবাৰৰ আকৃতি তৈয়াৰ কৰা হয়; এতিয়া প্ৰুফিঙৰ বাবে বাৰবোৰ বেঁকা কৰি; বাৰবোৰপৰা ফিতা আকৃতিত টানি; উতলি থকা পানীৰ পাত্ৰ এটাত ফিতাবোৰ সিজিবলৈ দিয়া হয়; ৰন্ধা শেষ হ’লে নুডলছবোৰ পানীৰপৰা উঠাই আঁতৰাই ৰখা হয়।<ref name="AACCI Grain Science Library"/> চীনা নুডলছ সাধাৰণতে ডাঠ ঘেঁহুৰ আটাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে উজ্জ্বল ক্ৰীমযুক্ত বগা বা উজ্জ্বল হালধীয়া ৰং আৰু দৃঢ় গঠন।<ref>{{Cite journal|last=Ranhotra|first=Gur|date=1998|title=ASIAN NOODLE TECHNOLOGY|url=https://secure.aibonline.org/aibOnline_/secure.aibonline.org/catalog/example/V20Iss12.pdf|journal=Asian Noodle|volume=XX|issue=12|pages=1|access-date=2 March 2019|archive-date=25 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725003030/https://secure.aibonline.org/aibOnline_/secure.aibonline.org/catalog/example/V20Iss12.pdf|url-status=dead|archivedate=25 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725003030/https://secure.aibonline.org/aibOnline_/secure.aibonline.org/catalog/example/V20Iss12.pdf|deadurl=yes}}</ref> ==ৰন্ধাৰ নিয়ম== [[File:Datong Fideos.jpg|thumb|এ বাতি ''[[Mala (seasoning)|mala]]'' গৰুমাংসৰ ''daoxiaomian'' (刀削面)]] নুডলছ ভিজাই বা শুকান অৱস্থাত ৰান্ধিব পাৰি। সাধাৰণতে উতলাই লোৱা হয় যদিও তেলত খৰখৰীয়া হোৱাকৈ ভাজি বা ঝোল কৰিও পৰিৱেশন কৰিব পাৰি। সিজোৱা নুডলছ প্ৰায়ে মাংস আৰু অন্যান্য শাক-পাচলিৰ উপাদানৰ সৈতে ভাজি লৈ চচৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰিব পাৰি। কিছুমান নুডলছ চাউলৰ গুড়িৰৰপৰা পোনপটীয়াকৈ ভাপত দি তৈয়াৰ কৰি খোৱা হয়। বহুতো পশ্চিমীয়া নুডলছ আৰু পাস্তা ঘেঁহুৰ নিমখীয়া আটাগুড়িৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, আৰু সেয়েহে ইয়াক সিজোৱা তৰল পদাৰ্থত নিমখ যোগ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। চীনা নুডলছ অতি সহজে সিদ্ধ হয়। চাউল বা মগুমাহৰ ষ্টাৰচৰপৰা তৈয়াৰী চাইনিজ নুডলছত সাধাৰণতে নিমখ নাথাকে। ==নুডলছৰ প্ৰকাৰ== ===ঘেঁহু=== এই নুডলছ কেৱল ঘেঁহুৰ আটা আৰু পানীৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ===লাই-পানী বা কণী=== এই ঘেঁহুৰ আটাৰ সৈতে লাই (ছডিয়াম কাৰ্বনেট, পটাছিয়াম কাৰ্বনেট, কেলচিয়াম হাইড্ৰ'ক্সাইড, বা পটাছিয়াম হাইড্ৰ'ক্সাইড) বা কণী (হয়তো কেৱল কণীৰ কুহুম, কুহুম বা দুয়োটা ব্যৱহাৰ কৰি) যোগ কৰাৰ বাবে। এই শ্ৰেণীৰ লাই-ৱাটাৰ নুডলছ (চীনা: 碱面/碱麵; পিনয়ন: jiǎn miàn)ৰ সূক্ষ্ম কিন্তু স্বকীয় গোন্ধ আৰু সোৱাদ থাকে, কিছুমানে ইয়াক "কণী" বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{citation |title=For Old-Fashioned Flavor, Bake the Baking Soda |first=HAROLD |last=McGEE |date=14 September 2010 |publisher=The New York Times Company |url=https://www.nytimes.com/2010/09/15/dining/15curious.html}}</ref> ===চাউল=== এই নুডলছ সাধাৰণতে নিমখ যোগ নকৰাকৈ কেৱল চাউল আৰু পানীৰেহে তৈয়াৰ কৰা হয়। ===ষ্টাৰচ=== বিভিন্ন উদ্ভিদৰ ষ্টাৰচ ব্যৱহাৰ কৰি এই নুডলছ তৈয়াৰ কৰা হয়। মুং বিন ষ্টাৰচ নুডলছ প্ৰায়ে টেপিওকা ষ্টাৰচৰ সৈতে কাটি তৈয়াৰ কৰা হয় যাতে ইয়াক অধিক চোবাই খাব পাৰি আৰু উৎপাদন খৰচ কম হয়। ===ওট=== চীনত বিশেষকৈ পশ্চিম মংগোলিয়া আৰু ছানচি প্ৰদেশত ওট (Avena nuda) আটাক yóu miàn (莜面) বুলি কোৱা হয়, আৰু ইয়াক নুডলছ বা পাতল বেৰৰ ৰোল হিচাপে তৈয়াৰ কৰি প্ৰধান খাদ্য হিচাপে খোৱা হয়।<ref>{{cite web|title=Braised potato and oat noodles|url=http://shanxi.chinadaily.com.cn/2013-11/01/content_17074487.htm|website=China Daily|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627073235/http://shanxi.chinadaily.com.cn/2013-11/01/content_17074487.htm|archive-date=27 June 2018|url-status=dead|archivedate=27 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180627073235/http://shanxi.chinadaily.com.cn/2013-11/01/content_17074487.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াক উতলাই বা ভাপত দিব পাৰি, তাৰ পিছত বিভিন্ন চাটনিৰ সৈতে পৰিবেশন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=[Eat it]: Shanxi Oat Noodles|url=http://www.smartshanghai.com/articles/dining/eat-it-shanxi-oat-noodles|website=smartshanghai|access-date=16 October 2017}}</ref> ===বাজৰা=== নুডলছৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে ই চীনৰ পৰা আহিছিল আৰু উত্তৰ চীনৰ থলুৱা শস্য বাজৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০০৫ চনত পুৰাতত্ত্ববিদৰ এটা দলে লাজিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত ৪০০০ বছৰ পুৰণি নুডলছ থকা মাটিৰ বাটি এটা পোৱাৰ কথা জনাইছিল। এই নুডলছবোৰ চীনা নুডলৰ এক প্ৰকাৰৰ লেমিয়ানৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Roach">{{cite journal |last=Roach |first=John |date=12 October 2005 |title=4,000-Year-Old Noodles Found in China |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/10/1012_051012_chinese_noodles.html |journal=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]] |archive-url=https://archive.today/20210831004300/https://www.nationalgeographic.com/history/article/4-000-year-old-noodles-found-in-china |archive-date=31 August 2021}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|mee}} *[https://web.archive.org/web/20180729025331/http://www.foodsubs.com/Noodles.html Cook's Thesaurus: Asian Noodles] [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] 2f763ervcp63iz2tdkrhauxethfc19z 0 128066 606350 556787 2026-05-14T19:04:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606350 wikitext text/x-wiki '''ছুয়াংগী''' বা '''ছুয়াংগি'''<ref name="KBBI">{{cite web | title=Arti kata suangi | website=Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI) Online | url=https://kbbi.web.id/suangi | language=id | access-date=2024-04-23}}</ref> পূব [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ বহু অঞ্চলৰ লোককথাৰ এক দুষ্ট আত্মা। [[File:Tari Soanggi.jpg|thumb|280x280px|ছুয়াংগি নৃত্য দুষ্ট আত্মাক দূৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, পাপুয়াৰ ৱাৰোপেনৰ পৰা]] ==বিৱৰণ== ডব্লিউ আৰ ভান হ'ভেলৰ মতে ছুয়াংগী হৈছে ৰোগ আৰু ৰোগ সৃষ্টি কৰাৰ যাদুকৰী শক্তি থকা ব্যক্তিৰ আকৃতিৰ এক দুষ্ট আত্মা।<ref>W. R. van Hoëvell, ''Tanimbar en Timor Laoet-Eilanden,'' di Tijdschrift Batavian Genootschap (1889)</ref> ছুয়াংগী নৃশংস ডাইনী বুলি সন্দেহ কৰা গাঁৱৰ লোকসকলৰ বাবেও মলুকান মালয় শব্দ। <ref>[https://pure.au.dk/portal/files/12750257/Genesis_in_Buli__Ethnology_2004_43_3_.pdf Nils Bubandt, ''Genesis in Buli: Christianity, Blood and Vernacular Modernity on an Indonesian Island'']</ref> ছুয়াংগী বুলি অভিযোগ মাৰাত্মক হ'ব, কাৰণ যিসকলক ছুয়াংগী বুলি প্ৰমাণিত কৰা হৈছে তেওঁলোকক হত্যা কৰা হ'ব আৰু তেওঁলোকৰ মৃতদেহ সাগৰত পেলোৱা হ'ব<ref>{{Cite web |title=Dedy Supriadi Adhur, ''Selling the Sea, Fishing for Power: A Study of Conflict Over Marine Tenure'' |url=http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2013/03/whole.pdf |access-date=2025-11-24 |archivedate=2013-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515220801/http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2013/03/whole.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==ছুয়াংগী আৰু টবেলোৰ পৰিঘটনাসমূহ== ১৯৯৯–২০০০ চনত হালমাহেৰা দ্বীপৰ এখন চহৰ আৰু জিলা টোবেলোত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতৰ পিছত সেই অঞ্চলত পিছলৈ দেখা দিয়া এটা কু-অভিপ্ৰায়ী নাৰী আত্মাৰ নাম ছুয়াংগি ৰখা হৈছিল। ২০০৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত এই আত্মাই এগৰাকী যুৱতীৰ ৰূপত প্ৰকাশ পাইছিল, প্ৰায় দুমাহ ধৰি টোবেলো অঞ্চলত খেদি ফুৰিছিল। ই আছিল ছুয়াংগিৰ এটা কথিত অগতানুগতিক ৰূপ যিটো স্থানীয় কু-অভিপ্ৰায়ী আত্মা অ' টোকাটাৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref name= "Hedman">Hedman, Eva-Lotta E. ''"Conflict, violence, and displacement in Indonesia". Old Spirits and new names'', SEAP Publications, 2008. p. 278-280 {{ISBN|0-87727-745-1}}</ref> ছুয়াংগী এগৰাকী ধুনীয়া মহিলা হিচাপে দেখা দিছিল যিয়ে যুৱক-যুৱতীসকলক বিশেষকৈ শিক্ষকসকলক প্ৰলোভিত কৰিছিল। যেতিয়া মানুহজনে তাইৰ লগত যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ সন্মত হ’ব তেতিয়া তাই তাক আক্ৰমণ কৰি তাৰ যৌনাংগবোৰ খাই পেলাব। আত্মাৰ উপস্থিতিয়ে কেৱল টোবেলোতে নহয় উত্তৰ মালুকুৰ অন্যান্য ঠাইবোৰতো ভয়ৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছিল। গাঁৱৰ মানুহ বিশেষকৈ শিশুসকলক নিশা ঘৰৰ বাহিৰলৈ যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছিল। এই ছুয়াংগী আছিল এগৰাকী মুছলমান ছোৱালীৰ প্ৰতিশোধপৰায়ণ ভূত বুলি দাবী কৰা হৈছিল যিয়ে নিজৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিশোধ বিচাৰিছিল। যুৱতীগৰাকী টোবেলো গাঁৱৰ এজন নেতাৰ কন্যা আছিল আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত চহৰখনত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গাৰ সময়ত এদল যুৱকে তেওঁক ধৰ্ষণ কৰি নিৰ্মমভাৱে হত্যা কৰিছিল। মৃত্যুৰ পিছত তাইৰ অৱস্থান জনা নাছিল যদিও ছমাহৰ পাছত এটা খাদত পৰি থকা তাইৰ মৃতদেহৰ স্থান সপোনত এজন ভৱিষ্যদ্বাণীকাৰীৰ আগত প্ৰকাশ পাইছিল।সেই স্থানত যেতিয়া তাইৰ মৰ্ত্যৰ অৱশিষ্ট পোৱা গৈছিল, তেতিয়া আনুষ্ঠানিকভাৱে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই ছোৱালীজনীৰ আত্মাই আঘাতৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত প্ৰতিশোধমূলক ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name= "Hedman"/> পিছলৈ ২০০৪ চনত পূব ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচনৰ সময়ত এজন স্থানীয় খ্ৰীষ্টান কৃষকে তেওঁৰ বাগিচাৰ ওচৰত এগৰাকী মহিলাৰ জোৰেৰে কান্দোন শুনিছিল। তেওঁ দাবী কৰে যে তেওঁলোক ছুয়াংগি নামৰ ৰক্তপিপাসু আত্মাৰ পৰা আহিছে “যেনেকৈ তাই মেগাফোনত কান্দিছে,” নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ সময়ত টোবেলোত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা লাউডস্পীকাৰৰ দৰেই। ১৯৯৯–২০০০ চনত খ্ৰীষ্টান আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গাৰ সময়ত বৃহৎ পৰিসৰৰ হত্যাকাণ্ডৰ সঠিক স্থান আছিল য'ত এই চিঞৰ শুনা গৈছিল, য'ত ৮০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref name= "Hedman, p. 295">Hedman, p. 295</ref> ==মালুকুৰ বাহিৰত ছুয়াংগী== মালুকুৰ চুবুৰীয়া প্ৰদেশ ইষ্ট নুছা টেংগাৰাত ছুয়াংগী বিশ্বাসৰ অস্তিত্ব আছে। ২০১০-২০১১ চনত ইষ্ট ফ্ল'ৰেছ ৰিজেন্সিৰ আডোনাৰাত দুটা ঘৰত বাসিন্দাসকলক ছুয়াংগি বুলি ধৰা পৰাৰ বাবে ভিৰৰ দ্বাৰা ধ্বংস কৰা হয়।<ref name="pos-kupang">{{cite web |title=Suanggi kembali makan korban |url=http://kupang.tribunnews.com/2011/01/05/suanggi-kembali-makan-korban |website=Pos-Kupang.com |accessdate=16 August 2018}}</ref> ইষ্ট নুছা টেংগাৰা পৰ্যটন কাৰ্যালয়ে এক্সপ' এল'ৰ ২০১৯ৰ সৈতে জড়িত অন্যতম অনুষ্ঠান হিচাপে ছুয়াংগিৰ বাবে উৰণৰ দৌৰৰ সমন্বয়ৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।<ref name="bisnis">{{cite web |last1=Junita |first1=Nancy |title=Alor gelar 'lomba terbang' dengan kekuatan metafisika |url=http://traveling.bisnis.com/read/20180320/224/751983/alor-gelar-lomba-terbang-dengan-kekuatan-metafisika |website=Bisnis.com |date=20 March 2018 |accessdate=16 August 2018}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়া]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] kbyqwezkmrc2hkk0sy3pxa4ck341z71 0 128252 606360 605505 2026-05-15T02:34:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606360 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = তেহেলকা | logo = | image_file = | editor_title = সম্পাদক | editor = চৰণজিত অহুজা<ref name=RNI/> | previous_editor = {{flatlist| * তৰুণ তেজপাল * অনিৰুদ্ধ বাহল * সঞ্জয় দুবে}} | category = সংবাদ প’ৰ্টেল, সাময়িকী | frequency = | circulation = ৫৮,৭৪১ (মাৰ্চ ২০১৯ৰ গড়)* | founder = {{ubl|তৰুণ তেজপাল|অনিৰুদ্ধ বাহল}} | founded = {{start date and age|1999}} | firstdate = ২০০০–২০০৩ (ৱেবছাইট)<br /> ২০০৪–২০০৭ (টেবলয়েড)<br /> ২০০৭–বৰ্তমান (আলোচনী) | company = Tehelka.com Pvt. Ltd.<br>অনন্ত মিডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড (কে. ডি. সিং)<ref name=RNI/> | country = [[ভাৰত]] | based = [[নতুন দিল্লী]] | language = [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী]] | website = {{ubl|{{URL|http://tehelka.com/|tehelka.com}}|{{URL|http://tehelkahindi.com/|tehelkahindi.com}}}} | publisher = সুইন্দৰ বাজৱা |logo_size=}} '''তেহেলকা''' হৈছে অনুসন্ধানমূলক সাংবাদিকতা আৰু ষ্টিং অপাৰেচনৰ বাবে জনাজাত এখন ভাৰতীয় বাতৰি-আলোচনী। ব্ৰিটিছ কাকত ''দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট''ৰ মতে, ''তেহেলকা'' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল [[তৰুণ তেজপাল]], অনিৰুদ্ধ বাহাল আৰু তেওঁলোকৰ অন্য এজন সহকৰ্মীয়ে, যিয়ে ''আউতলুক'' আলোচনীত একেলগে কাম কৰিছিল, কাৰণ “যথেষ্ট ধনবান এগৰাকী বিনিয়োগকাৰীয়ে” তেওঁলোকৰ ষ্টাৰ্টআপৰ ব্যয় আণ্ডাৰৰাইট কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল।<ref name="independent">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-6229903.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-6229903.html |archive-date=২৬ মে’ ২০২২ |title=Aniruddha Bahal: The King of Sting |last=Zaitchik |first=Alexander |date=১৯ নৱেম্বৰ ২০০৬ |work=The Independent |url-access=subscription}}</ref> ২০০৫ চনত বাহালে ''তেহেলকা'' এৰি আন এটা ভাৰতীয় বাতৰি ৱেবছাইট "কোব্ৰাপোষ্ট" আৰম্ভ কৰে। তাৰ পিছত ২০১৩ চনলৈকে ''তেহেলকা'' তেজপালে পৰিচালনা কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ আগলৈকে ''তেহেলকা''ৰ সঞ্চিত লোকচান প্ৰায় ₹৬৬ কোটি (৭.৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) হৈছিল। আনহাতে আলোচনা-গোটটোৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ মালিকানা আৰু বিত্তীয় সহায় আগবঢ়াইছিল উদ্যোগপতি আৰু ৰাজ্যসভাৰ সদস্য কনোৱাৰ দীপ সিঙে।<ref name="business">{{cite web |url=https://www.business-standard.com/article/companies/tarun-tejpal-s-many-businesses-113112800009_1.html |title=Tarun Tejpal's many businesses |work=Business Standard |date=২৮ নৱেম্বৰ ২০১৩}}</ref><ref name="economictimes">{{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/will-tehelkas-real-owners-please-stand-up/articleshow/26226176.cms |title=Will Tehelka's real owners please stand up? |work=The Economic Times |date=২৩ নৱেম্বৰ ২০১৩}}</ref> ২০০৪ চনত আলোচনীটোৱে টেবলয়ড ফৰ্মেটৰ বাতৰি-কাকত ৰূপত প্ৰকাশ আৰম্ভ কৰে আৰু ২০০৭ চনত সম্পূৰ্ণ আলোচনী ৰূপ লৈছিল। ২০০০ চনত ''তেহেলকা''ৰ প্ৰথম ষ্টিং অপাৰেচন আছিল ক্ৰিকেট মেচ-ফিক্সিং কেলেংকাৰীৰ ওপৰত। ২০০১ চনৰ এই আণ্ডাৰকাভাৰ অভিযানত চৰকাৰী বিষয়াসকলে ভুৱা অস্ত্ৰ চুক্তিত উৎকোচ আৰু পতিতা গ্ৰহণ কৰাৰ দৃশ্য ভিডিওত সংৰক্ষণ কৰি সদৰি কৰা হৈছিল। ঘটনাটো অনুসৰি তৎকালীন প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসহ শাসক দলৰ দুজন সভাপতীয়ে পদত্যাগ কৰিছিল।<ref name="independent"/> ২০০৭ চনত, ''তেহেলকা''ই বজৰং দলৰ সদস্যসকলৰ বিৰুদ্ধে আৰু নৰোদা পাটিয়া হত্যাকাণ্ড (২০০২ গুজৰাট হিংসাৰ অংশ)ত তেওঁলোকৰ ভূমিকা উন্মোচন কৰি ‘‘দ্য ট্ৰুথ: গুজৰাট ২০০২’’ নামৰ এক বিশদ অনুসন্ধানমূলক প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰে। ছমাহজুৰি চলা ষ্টিং অপাৰেচনত সদস্যসকলৰ স্বীকাৰোক্তিসহ ভিডিঅ' ফুটেজ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। ২০১০ আৰু ২০১১ চনত এই প্ৰতিৱেদনটোৱে আই পি আই ভাৰত বঁটা লাভ কৰে। == ইতিহাস == তৰুণ তেজপাল, অনিৰুদ্ধ বাহল আৰু এজন সহকৰ্মীয়ে ''আউতলুক'' আলোচনীৰ চাকৰি এৰি ২০০০ চনত নতুন দিল্লীত তেহেলকা ৱেবছাইট হিচাপে আৰম্ভ কৰে।<ref name=Independent2006>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-6229903.html |title=Aniruddha Bahal: The King of Sting |work=The Independent |first=Alexander |last=Zaitchik |date=19 November 2006 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-6229903.html |archive-date=26 May 2022 |access-date=9 February 2010}}</ref> ২০০૧ চনত অনিৰুদ্ধ বাহল আৰু মেথিউ চেমুৱেলে ষ্টিং – "অপাৰেচন ৱেষ্ট এণ্ড"ৰ জৰিয়তে ভুৱা অস্ত্ৰ চুক্তিত হোৱা দুৰ্নীতিৰ বিষয়ে আণ্ডাৰকাভাৰ ভিডিঅ’টেপ সম্পূৰ্ণ কৰি প্ৰকাশ কৰাৰ পাছত তেহেলকাই ৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি লাভ কৰে। তেহেলকাৰ প্ৰতিৱেদনে চৰকাৰী তদন্তৰ সূচনা কৰে।<ref name=TGHarding2>{{cite news |last=Harding |first=Thomas |title=Indian defence minister resigns over Tehelka scandal |newspaper=The Telegraph |date=22 March 2001 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/1327404/Indian-defence-minister-resigns-over-Tehelka-scandal.html}}</ref> এই উন্মোচনত সমতা পাৰ্টি, ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি আদিৰ জ্যেষ্ঠ প্ৰতিৰক্ষা কৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদসকলে ভুৱা প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা ভুৱা কোম্পানী এটাৰপৰা উৎকোচ গ্ৰহণ কৰা দেখা যায়। এই কেলেংকাৰী আৰু পৰৱৰ্তী তদন্তৰ ফলত ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীকে ধৰি বহু লোকে পদত্যাগ কৰে।<ref name=TGHarding2/><ref name=NYTPhalnikar>{{cite news |last=Phalnikar |first=Siddharth |title=Scandal pushes Indian news site to close |newspaper=The New York Times |date=15 August 2003 |url=https://www.nytimes.com/2003/08/15/world/scandal-pushes-indian-news-site-to-close.html}}</ref> বিভিন্ন দলৰ ৰাজনীতিবিদসকলে তেহেলকা সাংবাদিকসকলৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা ল’বলৈ আহ্বান জনায়, কাৰণ ইয়াৰ আণ্ডাৰকাভাৰ ষ্টিংৰ বাবে বেশ্যা ক্ৰয় আৰু যোগান ধৰাৰ দৰে অনৈতিক পদ্ধতি।<ref name=NYTDugger1>{{cite news |last=Dugger |first=Celia W. |title=Indian Journalism’s New Battleground |newspaper=The New York Times |date=19 March 2001 |url=https://www.nytimes.com/2001/03/19/world/indian-journalism-s-new-battleground.html}}</ref> নৱদীপ ধৰিৱালৰ মতে, তেহেলকাৰ কৰ্মচাৰীসকলে চৰকাৰী তদন্তক তেওঁলোকৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষ আক্ৰমণ বুলি ভাবে।<ref name=BBCDhariwal>{{cite news |last=Dhariwal |first=Navdip |title=India’s muckraking website in trouble |newspaper=BBC News |date=29 March 2001 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1249777.stm }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০০৩ চনৰ ভিতৰত তেহেলকাৰ কৰ্মচাৰী ১২০ৰপৰা ৩লৈ হ্ৰাস পায় আৰু ঋণৰ বাবে ৱেবছাইটটো বন্ধ হৈ পৰে।<ref name=NYTPhalnikar/><ref name=TGHarding>{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=India’s fearless news website shuts down |newspaper=The Guardian |date=17 August 2003 |url=https://www.theguardian.com/media/2003/aug/17/pressandpublishing.internationalnews}}</ref> বাহালে একে বছৰতে তেহেলকা এৰি কয় যে চৰকাৰে “আমাক বহুত আইনী আজে বাজে কথাৰে ডুবাই ৰাখিছে” আৰু তাৰ পিছত কোব্ৰাপোষ্ট ডট কম প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name=OLReddy>{{cite journal |last=Reddy |first=OL |title=Investigative portals and new journalism in India |journal=Online Journalism Review |date=2004}}</ref> ২০০৪ চনত ২০০ৰো অধিক লেখক, অধিবক্তা, ব্যৱসায়ী আৰু কৰ্মী প্ৰতিষ্ঠাপক-গ্ৰাহক হোৱাৰ পিছত তেহেলকাক টেবলয়ড ফৰ্মেটত পাঠকৰ বিত্তীয় সাহায্যযুক্ত সাপ্তাহিক কাকত হিচাপে পুনৰ মুকলি কৰা হয়। সমৰ্থকসকলৰ ভিতৰত আছিল কৰ্মী অৰুন্ধতী ৰায়, শশী থাৰুৰ আৰু নোবেল বিজয়ী ভি. এছ. নাইপল।<ref name=NYTPhalnikar/> ই নিজকে “জনতাৰ কাগজ’’ বুলি আখ্যা দিছিল আৰু সাংবাদিকসকলে দেশৰ বিভিন্ন ঠাই ভ্ৰমণ কৰি “মুক্ত, ন্যায়সংগত আৰু নিৰ্ভীক” সাংবাদিকতাৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name=BBCDhariwal/> ২০০৭ চনৰ নৰোদা পাটিয়া ষ্টিং অপাৰেচনৰ পিছত প্ৰতি সপ্তাহত ইয়াৰ প্ৰায় ৭৫,০০০–৯০,০০০ কঁপি বিক্ৰী হৈছিল। কিন্তু আলোচনীখন কম বিজ্ঞাপনৰ বাবে বিশাল অৰ্থিক লোকচানত পৰে আৰু ২০০৮ চনলৈকে মূলতঃ গ্ৰাহক আৰু বিক্ৰী হোৱা কপিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।<ref name=NYTPhalnikar/> তেহেলকাৰ ২০১৩ চনলৈকে সঞ্চিত লোকচান আছিল ₹৬৬ কোটি, আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ মালিক আছিল উদ্যোগপতি তথা ৰাজনীতিবিদ কানোৱাৰ দীপ সিং।<ref name="Tarun Tejpal's many businesses">{{cite news |title=Tarun Tejpal's many businesses |newspaper=Business Standard |date=28 November 2013 |url=https://www.business-standard.com/article/companies/tarun-tejpal-s-many-businesses-113112800009_1.html}}</ref><ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |title=Will Tehelka's real owners please stand up? |newspaper=The Economic Times |date=23 November 2013 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/will-tehelkas-real-owners-please-stand-up/articleshow/26226176.cms}}</ref> ২০০৭ চনত তেজপালে অধিক বিজ্ঞাপন আকৰ্ষণ কৰিবলৈ তেহেলকাক টেবলয়ডৰপৰা আলোচনীলৈ সলনি কৰে। পাছতেই হিন্দী ৱেবছাইট আৰু হিন্দী নিউজ আলোচনী আৰম্ভ কৰে। সঞ্জয় ডুবে হিন্দী আলোচনীৰ কাৰ্যবাহী সম্পাদক আছিল। প্ৰথম বছৰবোৰত তেজপালে তেওঁৰ শ্বেল কোম্পানী অগ্নি মিডিয়াৰ জৰিয়তে তেহেলকাৰ সৰ্ববৃহৎ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ আছিল।<ref name=NYTPhalnikar/> ‘‘THiNK Fest’’ ২০১১ চনত বাৰ্ষিক সাহিত্য উৎসৱ হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল, যদিও ই Thinkworks Pvt. Ltd–এ পৰিচালনা কৰিছিল — যাৰ মালিক আছিল তেজপাল, তেওঁৰ ভগ্নী নীনা আৰু সম্পাদক শোমা চৌধুৰী।<ref name=IE_2511>{{cite news |title=Think Fest organiser under scanner |newspaper=The Indian Express |date=25 November 2013 |url=https://indianexpress.com/article/india/politics/think-fest-organiser-under-scanner/ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইয়াত বলীউড অভিনেতা, বিশ্ববিদ্বান আৰু প্ৰযুক্তি–বিশ্লেষকৰ অধিৱেশন হৈছিল।<ref name=NYTPolgreen>{{cite news |last=Polgreen |first=Lydia |title=A Festival of Ideas in Goa |newspaper=The New York Times |date=13 November 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/11/14/world/asia/think-fest-in-goa-india.html}}</ref> ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰত ‘‘THiNK Fest’’ৰ সময়ত তেহেলকাৰ এজন মহিলা কৰ্মচাৰীয়ে তেজপালৰ বিৰুদ্ধে ধৰ্ষণ আৰু যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ তোলে।<ref>{{cite news |title=Top Indian editor accused of sexual assault |newspaper=The New York Times |date=22 November 2013 |url=https://www.nytimes.com/2013/11/23/world/asia/top-indian-editor-accused-of-sex-assault.html}}</ref><ref name=TDBVaradarajan>{{cite news |last=Varadarajan |first=TP |title=The fall of Tarun Tejpal |newspaper=The Daily Beast |date=2013 |url=https://www.thedailybeast.com/the-fall-of-tarun-tejpal}}</ref> তাৰ পিছত গোৱা আৰক্ষীয়ে তেজপালক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে আৰু তেওঁ সম্পাদক পদৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite news |agency=PTI |title=Tehelka editor-in-chief Tarun Tejpal arrested |newspaper=The Hindu |date=30 November 2013 |url=https://www.thehindu.com/news/national/tehelka-editorinchief-tarun-tejpal-arrested/article5408302.ece}}</ref> তেওঁৰ সহযোগী শোমা চৌধুৰীয়ে ২৮ নৱেম্বৰত পদত্যাগ কৰে।<ref name=TOI2>{{cite news |title=Shoma Chaudhury quits Tehelka |newspaper=The Times of India |date=28 November 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shoma-chaudhury-quits-tehelka/articleshow/26449545.cms}}</ref> ২০১৪ চনত মেথিউ চেমুৱেল তেহেলকাৰ পৰিচালন সম্পাদক হয়।<ref name=ST1>{{cite news |title=Tehelka appoints new managing editor |newspaper=The Sunday Times |date=2014}}</ref><ref name="Editorial team">{{cite web |title=Editorial Team |url=https://tehelka.com/editorial-team/}}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চত চৰণজিৎ আহুজা সম্পাদক পদত যোগ দেয়।<ref name="RNI">{{cite web |title=RNI Registration |url=https://rni.nic.in/}}</ref> == ষ্টিং অপাৰেচন == === মেচ-ফিক্সিং কেলেংকাৰী (২০০০) === ২০০০ চনৰ মাৰ্চ মাহত হান্সি ক্ৰনিয়েৰ সৈতে জড়িত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ক্ৰিকেট মেচ ফিক্সিং কেলেংকাৰীৰ পিছত, বাহাল আৰু তেজপালে ক্ৰিকেটাৰ মনোজ প্ৰভাকৰক তেওঁৰ সতীৰ্থসকলৰ সৈতে হোৱা কথোপকথন ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ সৈমান কৰিছিল। প্ৰভাকৰ আৰু বাহাল সমগ্ৰ দেশ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু প্ৰভাকৰে গোপন ৰেকৰ্ডিং যন্ত্ৰ পৰিধান কৰি ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড (BCCI)ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু খেলুৱৈসকলৰ সৈতে বৈঠকত মিলিত হৈছিল। তেওঁ এনে কিছুমান কথোপকথন ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল য’ত খেলুৱৈ আৰু বুকীৰ মাজৰ সম্পৰ্ক, ধনৰ বিনিময়ত মেচ এৰি দিয়া, ইচ্ছাকৃতভাৱে ৰান-আউট হোৱা আৰু ইয়াত জড়িত খেলুৱৈসকলৰ নামৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে ৪০ ঘণ্টাতকৈও অধিক সময়ৰ টেপ কৰা কথোপকথন ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল, যিবোৰ কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা (CBI)-য়ে ইয়াৰ নিজা তদন্তৰ বাবে প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চিবিআই-য়ে এই ঘটনাত মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন, অজয় জাদেজা আৰু অজয় শৰ্মাক জড়িত থকা বুলি অভিযুক্ত কৰিছিল। সেই একে বছৰৰে মে’ মাহত মুক্তি পোৱা তথ্যচিত্ৰ ‘ফলন হিৰ’জ: দ্য বিট্ৰায়েল অৱ এ নেচন’ত প্ৰভাকৰৰ এই কাম প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু বাহালে তেওঁৰ প্ৰতিৱেদন Tehelka.com-ত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>Vivek Chaudhary (4 December 2000). [https://www.theguardian.com/sport/story/0,3604,406524,00.html "The man who blew the gaff on the big fix"]. The Guardian. Archived from the original on 2 December 2013. Retrieved 23 November 2013.</ref> === অপাৰেচন ৱেষ্ট এণ্ড (২০০১) === মুখ্য প্ৰবন্ধ: [[:en:Operation_West_End|অপাৰেচন ৱেষ্ট এণ্ড]] ২০০১ চনত তেহেলকাই তেওঁলোকৰ প্ৰথমটো বৃহৎ ষ্টিং অপাৰেচন চলাইছিল, যাৰ নাম আছিল "[[:en:Operation_West_End|অপাৰেচন ৱেষ্ট এণ্ড]]"। ইয়াত মেথিউ চামুৱেল আৰু বাহালে অস্ত্ৰ ব্যৱসায়ীৰ ছদ্মবেশ ধৰি তেতিয়াৰ শাসকীয় এন.ডি.এ. (NDA) চৰকাৰৰ কেইবাজনো প্ৰতিৰক্ষা বিষয়া আৰু ৰাজনীতিবিদক কেনেকৈ ঘোচ দিছিল, তাৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিছিল। ভাৰতত প্ৰতিৰক্ষা চুক্তিত কমিছন লোৱাটো অবৈধ। ১৯৮০-ৰ দশকত এনেধৰণৰ চুক্তিত মধ্যভোগীসকলে অগাধ সম্পত্তি গঢ়াৰ উৰাবাতৰি শুনি তেওঁলোকে ২০০০ চনৰ আগষ্ট মাহত এই তদন্ত আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>Harding, Luke (21 March 2001). [https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,460371,00.html "Sting on a shoestring"]. The Guardian. Retrieved 23 November 2013.</ref> তেওঁলোকে লণ্ডনৰ ৰিজেণ্ট ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত "ৱেষ্ট এণ্ড"নামৰ এখন ভুৱা ব্ৰিটিছ কোম্পানী সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাহাল আৰু চামুৱেলে জানিবলৈ পালে যে ভাৰতীয় সেনাই 'থাৰ্মাল ইমেজিং কেমেৰা' ক্ৰয় কৰিবলৈ আগ্ৰহী। তেওঁলোকে দিল্লীৰ উপনগৰত থকা তেহেলকাৰ কাৰ্যালয়তে ব্যাৱসায়িক কাৰ্ড আৰু বিশেষ কেমেৰাৰ আৰ্হিৰ ফটো ছপা কৰিছিল আৰু চামুৱেলে মূল লেনদেনৰ কামবোৰ চলাইছিল।<ref>Celia W. Dugger (16 March 2001). "[https://www.nytimes.com/2001/03/16/world/the-sting-that-has-india-writhing.html?src=pm The Sting That Has India Writhing]". The New York Times. Retrieved 24 November 2013.</ref> প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোকে প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কনিষ্ঠ বিষয়াসকলক ১০,০০০ ₹ (১১০ মাৰ্কিন ডলাৰ)ৰপৰা ৬০,০০০ ₹ (৬৩০ মাৰ্কিন ডলাৰ)লৈকে উৎকোচ দিবলগীয়া হৈছিল, যাতে তেওঁলোকক কেইবাজনো মধ্যভোগীৰ সৈতে চুক্তি নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰিব পৰা যায়। এই মধ্যভোগীসকলে কয় যে তেওঁলোকে জেট আৰু আৰ্টিলাৰীৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ পূৰ্বে চুক্তিসমূহ "নিৰ্ধাৰিত" কৰিছিল; চেমুৱেল আৰু বাহালে এই কথা-বতৰাবোৰ লুকাই থকা কেমেৰা ব্যৱহাৰ কৰি ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল। তেওঁলোকে সমাতা পাৰ্টিৰ সভানেত্ৰী জয়া জেটলীৰ সৈতে লেনদেন কৰিছিল (তেতিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডেছ এই দলৰ আছিল), যাক তেওঁলোকে ৩ লাখ ₹ (৩,২০০ মাৰ্কিন ডলাৰ) দিছিল আৰু তেওঁ ফাৰ্নাণ্ডেছক তেওঁলোকৰ বিষয়ে ক'বলৈ সন্মত হৈছিল। আন বিষয়াক উৎকোচ দিয়াৰ পাছত তেওঁলোকক তেতিয়াৰ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সভাপতি বংগৰু লক্ষ্মণৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া হয় যিয়ে ১৫০,০০০ ₹ (১,৬০০ মাৰ্কিন ডলাৰ) "নতুন বছৰৰ সৰু উপহাৰ" হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী অটল বিহাৰী বাজপেয়ীৰ [[:en:National_Security_Advisor_(India)|ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা উপদেষ্টা]] ব্ৰজেশ মিশ্ৰক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ লক্ষ্মণে পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article3360364.ece "Bangaru Laxman convicted of taking bribe"]. [[দ্য হিন্দু|The Hindu]]. Retrieved 18 April 2013.</ref> এই গোটেই অভিযানটোৰ বাবে প্ৰায় সাত মাহৰো অধিক সময় লাগিছিল। পিছলৈ তেজপালে কৈছিল যে তেওঁলোকে ঘোচ হিচাপে প্ৰদান কৰা মুঠ ধনৰ পৰিমাণ আছিল ১৫ লাখ টকা। এই চুক্তিবোৰ দামী হোটেলত সম্পন্ন কৰা হৈছিল আৰু কিছুমান বিষয়াই দামী ব্ৰেণ্ডৰ হুইস্কীও বিচাৰিছিল। সমগ্ৰ অভিযানটোত তেওঁলোকে প্ৰায় ১০০ ঘণ্টাৰ ভিডিঅ' ফুটেজ ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল। <ref>Harding, Luke (21 March 2001). [https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,460371,00.html "Sting on a shoestring"]. The Guardian. Retrieved 23 November 2013.</ref> তেহেলকাই ইয়াৰ তদন্তৰ কথা ৰাজহুৱা কৰাৰ ছয় মাহৰ পিছত, '[[দ্য ইণ্ডিয়ান এক্মপ্ৰেছ|দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে]]' ভিডিঅ' টেপসমূহৰ লিখিত পাঠ (transcripts) সংগ্ৰহ কৰি প্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াৰপৰা পোহৰলৈ আহিছিল যে তদন্তৰ অংশ হিচাপে সাংবাদিকসকলে বিষয়াসকলক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ যৌনকৰ্মীৰ যোগান ধৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ব্যৱহৃত পদ্ধতিবোৰক লৈ নৈতিক প্ৰশ্নৰ উত্থাপন হৈছিল। তেজপালে পিছত এটা বিবৃতি জাৰি কৰি অস্বীকাৰ কৰে যে তেওঁলোকৰ কোনো মহিলা কৰ্মীক যৌনকৰ্মী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name=":0">Nadja Vancauwenberghe; Maurice Frank (4 June 2001). [https://www.theguardian.com/media/2001/jun/04/newmedia.mondaymediasection2 "If you take a bribe, we'll nail you"]. The Guardian. Retrieved 24 November 2013.</ref> শাসকীয় দলৰ ৰাজনীতিবিদসকলে যৌনকৰ্মী যোগান ধৰাৰ অপৰাধত সাংবাদিকসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিবলৈ দাবী জনায় আৰু তেওঁলোকৰ নৈতিকতাক লৈ প্ৰশ্ন তোলে। তেজপালে তদন্তৰ সেই অংশটোক এক "প্ৰয়োজনীয় সীমা লংঘন" (needed transgression) বুলি অভিহিত কৰে। জনসাধাৰণ আৰু তেওঁলোকৰ বেছিভাগ প্ৰতিযোগীয়ে তেওঁলোকক সমৰ্থন জনাইছিল; 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ই মত দিছিল যে তেওঁলোকৰ দলে যি দুৰ্নীতি উন্মোচন কৰিছে তাৰ তুলনাত নৈতিকতাৰ বিষয়টো নগণ্য। 'দ্য হিন্দু'ৱে ইয়াক "ভাৰতীয় সাংবাদিকতাৰ এক সন্ধিক্ষণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল যদিও 'দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'য়ে তেহেলকাৰ দলে ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতিৰ সমালোচনা কৰিছিল। তেজপালে প্ৰাণৰ ভাবুকি পাইছিল আৰু তেওঁক আৰক্ষীৰ নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰা হৈছিল। তেওঁৰ সাংবাদিকসকলে কৈছিল যে তেওঁলোকৰ এই "অসাধাৰণ পদ্ধতিসমূহ" বৃহৎ জনস্বাৰ্থ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থৰ বাবেহে আছিল।<ref name=":0" /> ভি. এছ. নাইপলে এখন সংবাদ-মেল সম্বোধন কৰাৰ লগতে সেই সময়ৰ উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী এল. কে. আদৱানীক সাক্ষাৎ কৰিছিল। নাইপলে সংবাদ মাধ্যমক জনাইছিল, "তেহেলকাৰ সৈতে যি ঘটিল সেয়া মোৰ বাবে অত্যন্ত হতাশাজনক। ই এটা পুৰণি যুগৰ মানসিকতাৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই। মোৰ বোধেৰে ই দেশখনৰ গভীৰ ক্ষতি কৰিব।" ২০০৪ চনত, চিবিআই-য়ে জেটলী, লক্ষ্মণ আৰু সেনাবাহিনী তথা প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ আন কেইবাজনৰো বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু কৰে। ২০১২ চনত, অতিৰিক্ত সত্ৰ ন্যায়াধীশ কানৱাল জিৎ আৰোৰাই এই গোচৰত বংগাৰু লক্ষ্মণক চাৰি বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহিছিল। লেখিকা তথা সাংবাদিক মধু ত্ৰেহানে ২০০৯ চনত এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক লৈ 'তেহেলকা এজ মেটাফৰ' নামৰ এখন বাস্তৱধৰ্মী কিতাপ লিখিছিল।<ref>Roshan, Nikhil (28 February 2009). [http://archive.indianexpress.com/news/the-write-way/429099/0 "The write way"]. [[দ্য ইণ্ডিয়ান এক্মপ্ৰেছ|The Indian Express]]. Retrieved 9 December 2014.</ref> === "দ্য ট্ৰুথ: গুজৰাট ২০০২" (২০০৭) === মুখ্য প্ৰবন্ধ: [[:en:The_Truth:_Gujarat_2002|দ্য ট্ৰুথ: গুজৰাট ২০০২]] ২০০৭ চনত, তেহেলকাই ২০০২ চনৰ গুজৰাটৰ মুছলমান বিৰোধী দাঙ্গাৰ সৈতে জড়িত আৰু ছয় মাহ ধৰি চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা এটা ফুটেজ মুকলি কৰিছিল। '[[ইণ্ডিয়া টুডে|ইণ্ডিয়া টুডে']]ত উদয় মাহুৰকাৰে লিখা অনুসৰি, ইয়াত দেখুওৱা হৈছিল যে "ভি.এইচ.পি. (VHP) কৰ্মীসকল, অপৰাধৰ প্ৰকৃত দোষীসকলৰ লগতে চৰকাৰী অধিবক্তাসকলে গৌৰৱ কৰিছিল" যে ২০০২ চনৰ গুজৰাট হিংসাৰ সময়ত মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল। "দ্য ট্ৰুথ: গুজৰাট ২০০২" নামৰ এই প্ৰতিৱেদনখন ইয়াৰ ২০০৭ চনৰ ৭ নৱেম্বৰৰ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল আৰু ভিডিঅ' ফুটেজখিনি '[[আজ তক]]' চেনেলত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যিক আৰক্ষীৰ লগতে গুজৰাটৰ সেই সময়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]ৰ অনুমোদনৰ বাবেই এই হিংসা সম্ভৱ হৈছিল।<ref name=":1">Mahurkar, Uday (1 November 2007). [https://www.indiatoday.in/magazine/states/story/20071112-gujarat-the-noose-tightens-734431-2007-11-01 "Gujarat: The noose tightens"]. [[ইণ্ডিয়া টুডে|India Today]]. [https://web.archive.org/web/20141207101903/http://indiatoday.intoday.in/story/Gujarat:+The+noose+tightens/1/1716.html Archived] from the original on 7 December 2014. Retrieved 17 December 2014.</ref> তেহেলকাৰ এই প্ৰতিৱেদনটো ছদ্মবেশী সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত কৰা অভিযোগৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। মাহুৰকাৰৰ মতে, এই অভিযোগসমূহৰ সত্যতা নিৰূপণ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত দেখা গৈছে যে ইয়াত কিছুমান "অহংকাৰী মিছা কথা" অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। উদাহৰণস্বৰূপ, দুজন সাক্ষাৎকাৰ দিওঁতাই দাবী কৰিছিল যে মোদীয়ে নাৰোদা পাটিয়া ভ্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক ধন্যবাদ জনাইছিল, কিন্তু মুখ্যমন্ত্ৰী মোদীৰ ভ্ৰমণৰ চৰকাৰী নথি-পত্ৰই দেখুৱাইছে যে তেওঁ তেনে কৰা নাছিল। একেদৰে, আন এজন ভি.এইচ.পি. কৰ্মীয়ে তেহেলকাৰ প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰিছিল যে গাধৱী নামৰ এজন আৰক্ষী অধীক্ষক কৰ্তব্যৰত অৱস্থাত আছিল আৰু তেওঁ দাঙ্গাৰ সময়ত দৰিয়াপুৰত পাঁচজন মুছলমানক হত্যা কৰিছিল। অৱশ্যে, তেহেলকাৰ এই দাবীটো সত্য বুলি প্ৰমাণিত নহ’ল, কাৰণ গাধৱী সেই ঘটনাৰ এক মাহৰ পিছতহে দৰিয়াপুৰলৈ আহিছিল।<ref name=":1" /> == অন্যান্য উল্লেখযোগ্য ষ্টিং অপাৰেচন == * ২০০৯ চনৰ ২৩ জুলাইত যেতিয়া মণিপুৰৰ আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰা এজন সন্দেহযুক্ত উগ্ৰপন্থীক হত্যা কৰা বুলি দাবী কৰিছিল, তেতিয়া তেহেলকাই ১২খন ফটো প্ৰকাশ কৰিছিল য’ত দেখা গৈছিল যে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকৰ সন্দেহযুক্ত এজন নিৰস্ত্ৰ ব্যক্তিক ফাৰ্মাচীত ঠেলি দিছিল আৰু পিছত তেওঁক মৃত অৱস্থাত লৈ গৈছিল; এইদৰে, ই এটা ভুৱা এনকাউণ্টাৰ বুলি সূচায়। এই প্ৰতিৱেদনে মণিপুৰত প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰিছিল, মূলতঃ সশস্ত্ৰ বাহিনী (বিশেষ ক্ষমতা) আইন, ১৯৫৮ (এএফএছপিএ)ৰ অধীনত নিৰাপত্তা বাহিনীক প্ৰদান কৰা ক্ষমতাৰ বিৰুদ্ধে। আৰক্ষীয়ে কন্দুৱা গেছ ব্যৱহাৰ কৰি এই আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে সান্ধ্য আইন জাৰি কৰে।<ref>Vineet Khare (30 November 2013). [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-25132987 "India's Tehelka magazine faces uncertain future"]. ''BBC''. Retrieved 4 December 2013.</ref><ref>Andrew North (22 November 2013). [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25055427 "Tehelka's Tarun Tejpal: Sex scandal batters India's top investigative title"]. BBC. Retrieved 4 December 2013.</ref><ref>Hari Kumar (30 November 2013). [https://www.nytimes.com/2013/12/01/world/asia/indian-editor-arrest.html?_r=0 "Indian Editor Is Arrested in Assault of Employee"]. The New York Times. Retrieved 4 December 2013.</ref> * ২০১০ চনত তেহেলকাই কেমেৰাত বন্দী কৰিছিল, সোঁপন্থী সংগঠন শ্ৰীৰামসেনাৰ নেতা প্ৰমোদ মুথালিক আৰু অন্যান্য সদস্যসকলে, ধনৰ বিনিময়ত এখন শিল্প প্ৰদৰ্শনী ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ সন্মত হোৱা। সংগঠনটোৱে তেহেলকাৰ এজন সাংবাদিকৰপৰা ১০ হাজাৰ ₹ (১১০ মাৰ্কিন ডলাৰ) অনুদান হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখা গৈছিল, যিয়ে প্ৰচাৰ বিচৰা শিল্পীজনৰ ৰূপ লৈছিল।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/rama-sene-chief-aides-exposed-in-rentariot-sting-operation/article429401.ece "Rama Sene chief, aides exposed in 'rent-a-riot' sting operation"]. The Hindu. 14 May 2010. Retrieved 24 November 2013.</ref><ref>[http://zeenews.india.com/news/nation/ipi-india-journalism-award-to-tehelka-the-week_738006.html "IPI India journalism award to Tehelka, The Week"]. Zee News. 23 October 2011. Retrieved 22 November 2013.</ref> == সমালোচনা == তেহেলকাক মূলতঃ ইয়াৰ তদন্তমূলক সাংবাদিকতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে যাৰ ফলত ইয়াৰ নৈতিকতা সম্পৰ্কে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতৰ কংগ্ৰেছ দলৰপক্ষ লোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। টেহেলকাই আলোচনী হিচাপে পুনৰ মুকলি কৰাৰ বাবে আৰ্থিক সমৰ্থন পোৱাৰ পিছত আলোচনীখনৰ পূৰ্বৰ কৰ্পৰেট বিৰোধী স্থিতিৰ পিছতো "THiNK Fest"ক সমৰ্থন কৰা কোম্পানীসমূহৰ পক্ষত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয়। এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছে তেহেলকাই।<ref>Vineet Khare (30 November 2013). [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-25132987 "India's Tehelka magazine faces uncertain future"]. BBC. Retrieved 4 December 2013.</ref> === ব্যক্তিগত সন্ধি: প্ৰতিকূল প্ৰতিৱেদন দমন কৰা === তেহেলকাৰ এজন জ্যেষ্ঠ সম্পাদক ৰমন কৃপালে অভিযোগ কৰিছিল যে আলোচনীখনে গোৱাৰ খনি উদ্যোগৰ বিৰুদ্ধে যোৱা এটা প্ৰতিৱেদন লুকুৱাই ৰাখিছিল। তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ কাৰণ আছিল তেজপালৰ মালিকানাধীন লাভজনক "থিংক ফেষ্ট" অনুষ্ঠানটোৰ বাবে তেহেলকাই গোৱাৰ সেই সময়ৰ কংগ্ৰেছ নেতৃত্বাধীন দিগম্বৰ কামত চৰকাৰৰ সমৰ্থন বিচাৰিছিল। তেজপালে ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰত কয় যে কৃপালক তেওঁৰ "বেয়া কৰ্মক্ষমতাৰ বাবেহে কামৰপৰা আঁতৰিবলৈ কোৱা হৈছিল।" দেৱৰ্ষি দাসগুপ্তৰ মতে, এয়া এক অস্বাভাৱিক সংযোগ আছিল যে যি সময়ত তেহেলকাই খনি উদ্যোগৰ প্ৰতিৱেদনটো লুকুৱাই ৰাখিছিল, ঠিক সেই সময়তে খনি গোষ্ঠীসমূহে তেহেলকাক বিজ্ঞাপন দিছিল আৰু তেওঁলোকৰ অনুষ্ঠানসমূহ স্পনছৰ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি, 'দ্য আউতলুক' আলোচনীৰ এটা সমালোচনামূলক প্ৰবন্ধত প্ৰশ্ন কৰা হৈছিল যে যদি তেহেলকাই ইয়াৰ কাৰ্যকলাপত লোকচান ভৰি আছিল, তেন্তে গোৱাত ডাঙৰ সম্পত্তি কেনেকৈ ক্ৰয় কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল? ৰাজহুৱা স্বচ্ছতাৰ বাবে যুঁজ দিয়াৰ লক্ষ্য থকা বুলি দাবী কৰা তেহেলকাই কিয় ২০১১ চনৰ এটা ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানলৈ চলচ্চিত্ৰ তাৰকা আৰু অন্যান্য চেলিব্ৰিটীসকলক আমন্ত্ৰণ জনাবলৈ গোৱা চৰকাৰৰপৰা গোপনীয়ভাৱে ০.৮৫ কোটি টকাৰ অনুদান বিচাৰিছিল আৰু সেয়া লাভ কৰিছিল? 'আউতলুক' আলোচনীয়ে উল্লেখ কৰিছে যে তেহেলকা আৰু ইয়াৰ ষ্টিং অপাৰেচনবোৰ যেন তেজপালৰ "ব্যক্তিগত সম্পত্তি বৃদ্ধি কৰাৰ এক কৌশল" (ruse to expand personal wealth) হে আছিল।<ref>[https://www.outlookindia.com/magazine/story/tehelka-the-big-think/288716 Tehelka: The Big Think], Debarshi Dasgupta, The Outlook (9 December 2013)</ref> তেহেলকাৰ প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰী আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'মিণ্ট' কাকতৰ স্তম্ভলেখক সেৱন্তী নিনানৰ মতে, এয়া কোনো বিচ্ছিন্ন ঘটনা নাছিল। তেহেলকাই একাধিক স্পনছৰৰ (প্ৰায়োজক) সৈতে জড়িত খবৰবোৰ লুকুৱাই ৰাখিছিল। নিনানে উল্লেখ কৰে যে, "যেতিয়াই 'থিংক ফেষ্ট'ৰ বাবে কোনো স্পনছৰ জড়িত হৈছিল, তেতিয়াই তেহেলকাৰ বাবে পৰিস্থিতি অস্পষ্ট হৈ পৰিছিল আৰু খবৰবোৰ নষ্ট কৰি পেলোৱা হৈছিল।" <ref>[https://www.livemint.com/Specials/T4IUPseQs1Ag6aYpSkJK4O/The-Man-in-the-Mirror--Tarun-Tejpal.html Tarun Tejpal: The Man in the Mirror], Cordelia Jenkins, Vidhi Choudhary, Shuchi Bansal, Mint (2 December 2013)</ref> মায়া ৰংগনাথনৰ মতে, তেজপালৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ পৰৱৰ্তী চৰ্চা আৰু তেহেলকাৰ সমালোচনামূলক পৰীক্ষাই বহু বিশেষজ্ঞক কেৱল ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক লক্ষ্য— অৰ্থাৎ এক বিকল্প মূলসুঁতিৰ অপৰম্পৰাগত মাধ্যম হোৱাৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰশংসা কৰিবলৈ বাধ্য কৰাই নহয়, বৰঞ্চ তেহেলকা কেনেকৈ ব্যৰ্থ হৈছিল আৰু কেনেকৈ বিজ্ঞাপনদাতা তথা ধন দিওঁতাসকলক ইয়াৰ সমলৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাবলৈ অনুমতি দিছিল, সেই বিষয়েও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>Usha M. Rodrigues; Maya Ranganathan (2014). [https://books.google.com/books?id=2RqJCwAAQBAJ&pg=PA65 Indian News Media: From Observer to Participant.] SAGE Publications. pp. 78–79. [[আন্তৰ্জাতিক মান গ্ৰন্থ সংখ্যা|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-93-5150-158-9|978-93-5150-158-9]]., Quote: "The moral authority of the journalist to test integrity of others came into focus in discussions following the arrest of Tejpal. In the same breath that his contribution to journalism by way of 'alternative mainstream' that defied the tyranny of mediocre barriers of stasis and conformism was recalled, so also was the story recounted of Tejpal's inability to sustain it and how advertisers and the very corporate construct that Tehelka sought to expose were allowed to influence content (Bal 2013; Sengupta 2013; Shruthjith 2013; Simha 2013; Thakur 2013)."</ref> === অবৈতনিক কৰ্মচাৰী আৰু পৰ্বতসম বিশাল সম্পত্তি গঢ়া === ২০০০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিৰ ভাগত তেহেলকাৰ কৰ্মচাৰীসকলে অভিযোগ কৰিছিল যে তেওঁলোকে আনকি "নিয়মিতভাৱে দৰমহাও পোৱা নাছিল আৰু বহুতে কাম এৰিবলগীয়া হৈছিল।" অথচ সেই একে সময়তে তেহেলকা আৰু তেজপালে "নাইনিতালৰ ওচৰত এটা বিলাসী সম্পত্তি" অধিকাৰ কৰিছিল আৰু "আজিৱন গ্ৰাহকসকলৰপৰা ধন" সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেনে এক সময়তে আলোচনীখনৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰি নিজৰ আৰ্থিক সফলতাৰ দম্ভালি মাৰিছিল। একেদৰে, তেহেলকাৰ কাৰ্যকলাপত স্বাৰ্থৰ সংঘাতক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে, কাৰণ আলোচনীখনে কংগ্ৰেছ দলৰ কপিল ছিবাল কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰপৰা ধন গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name=":2">[https://www.outlookindia.com/magazine/story/tehelka-the-big-think/288716 Tehelka: The Big Think], Debarshi Dasgupta, The Outlook (9 December 2013)</ref> === দ্বৈত মানদণ্ডৰ অভিযোগ === তেহেলকাৰ প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰী আৰু সাংবাদিকসকলে আলোচনীখনৰ মালিকীস্বত্ব, বিত্তীয় অৱস্থা আৰু বছৰি হোৱা বৃহৎ লোকচানৰ ধন কোনে যোগান ধৰিছিল, সেই সন্দৰ্ভত থকা "স্বচ্ছতাৰ অভাৱ"ৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু পৰিচালনা সমিতিক সমালোচনা কৰিছে। তেওঁলোকে কয় যে তেহেলকাৰ এই অভ্যন্তৰীণ স্বচ্ছতাৰ অভাৱটো তেহেলকাৰ বাহিৰৰ আন সকলোৰে ওপৰত ছদ্মবেশী ষ্টিং অপাৰেচন চলাই যি স্বচ্ছতা বিলাই দিয়াৰ লক্ষ্য তেওঁলোকে ৰাখিছিল, তাৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। 'দ্য আউটলুক'ত তেহেলকাৰ এজন প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰীৰ উদ্ধৃতি দি এই সমালোচনাৰ সাৰাংশ এনেদৰে প্ৰকাশ কৰা হৈছে: "তেওঁলোকে (তেহেলকাৰ পৰিচালনা সমিতি) কৈছিল যে মানুহৰ উদ্দেশ্যৰ ওপৰত সন্দেহ কৰাটো তেওঁলোকৰ কাম, কিন্তু আনক তেওঁলোকৰ ওপৰত প্ৰশ্ন কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া নাছিল। মোৰ সন্দেহ হয় যে তেওঁলোকে আনৰ বাবে যিবোৰ কঠোৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল, তাৰ আধাও নিজে পালন কৰিছিলনে নাই।" <ref name=":2" /> === তেজপালৰ বিৰুদ্ধে যৌন নিৰ্যাতনৰ গোচৰ === ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেজপালৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগে ব্যাপক জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলত তেহেলকা সংবাদ মাধ্যমৰ তীব্ৰ পৰীক্ষণৰ সন্মুখীন হৈছিল। অভিযোগ উত্থাপন হোৱাৰ ঠিক পিছতেই তেজপাল আৰু শোমা চৌধুৰীৰ আচৰণক ভণ্ডামি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কাৰণ তেহেলকাই পূৰ্বে ২০১৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভাৰতত যৌন হিংসাৰ ওপৰত এটা বিশেষ সংখ্যা প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ভুক্তভোগীৰ অধিকাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ উত্থাপন হোৱাৰ কেইদিনমানৰ ভিতৰতে তেহেলকাৰ ইমেইল আৰু বাৰ্তাসমূহে "ভুক্তভোগীৰ মৰ্যাদা হানি কৰাৰ" এটা প্ৰচেষ্টাৰ ইংগিত দিছিল। টুংকু বৰদৰাজনৰ মতে, মহিলাৰ অধিকাৰক লৈ তেহেলকাৰ বাগ্মিতা ফোঁপোলা যেন লাগিছিল আৰু তেহেলকাত "তেজপাল হয়তো এজন পুৰণি মানসিকতাৰ চিকাৰী ভাৰতীয় পুৰুষহে আছিল, যিয়ে কেৱল ব্যাৱসায়িক স্বাৰ্থৰ বাবে এজন আদৰ্শ সম্পাদকৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।" বৰদৰাজনে আৰু উল্লেখ কৰে যে তেজপাল আৰু তেওঁৰ সহযোগী তেহেলকাৰ কাৰ্যবাহী বিষয়া চৌধুৰী দুয়োজনে ভুক্তভোগীৰ সৈতে "ব্যক্তিগত বুজা-বুজিৰে ক্ষতি হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।" তেওঁলোকে এই নিৰ্যাতনক "বিচাৰ-বুদ্ধিৰ বিচ্যুতি" (lapse of judgment), "পৰিস্থিতিৰ ভয়ংকৰ ভুল ব্যাখ্যা" (awful misreading of the situation) আৰু এটা "অনাকাংক্ষিত ঘটনা" বুলি অভিহিত কৰিছিল। এয়া তেহেলকাৰ দুমুখীয়া চৰিত্ৰৰ পৰিচায়ক আছিল, কাৰণ যি আচৰণৰ বাবে "তেহেলকাৰ বাহিৰৰ জগতখনত গুৰুতৰ কাৰাদণ্ডৰ বিধান আছিল", তাক তেওঁলোকে অতি লঘু কৰি দেখুৱাব বিচাৰিছিল।<ref name=":2" /><ref>Ellen Barry (22 November 2013). [https://www.nytimes.com/2013/11/23/world/asia/editor-in-india-known-for-investigations-into-corruption-is-accused-of-rape.html "Editor in India, Known for Investigations Into Corruption, Is Accused of Rape"]. The New York Times. Retrieved 24 November 2013.</ref> === মালিকীস্বত্ব === ২০১৩ চনলৈকে তেহেলকা প্ৰতি বছৰে বুজন পৰিমাণৰ লোকচানত চলি আছিল। ভাৰতীয় সংবাদ মাধ্যমে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল যে কেনেকৈ আৰু কিয় এই লোকচানৰ ধন উদ্যোগপতি তথা তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সদস্য কে. ডি. সিং আৰু তেওঁৰ শ্বেল কোম্পানী 'অনন্ত মিডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড' তথা 'এলকেমিষ্ট গ্ৰুপ'ৰদ্বাৰা যোগান ধৰা হৈছিল। ৰাজনীতিবিদ কে. ডি. সিঙৰ বিৰুদ্ধে তেহেলকাৰ এজন কৰ্মচাৰী মেথিউ চামুৱেলৰ জৰিয়তে নিজৰ দল তৃণমূল কংগ্ৰেছৰে ৰাজনীতিবিদসকলৰ বিৰুদ্ধে এটা গোপন ষ্টিং অপাৰেচন চলোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। এসময়ত তেহেলকাৰ সৰহসংখ্যক শ্বেয়াৰৰ গৰাকী সিং আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহ পশ্চিমবংগৰ এটা পঞ্জী আঁচনিকে ধৰি গুৰুতৰ প্ৰৱঞ্চনাৰ তদন্তৰ আওতাত আছে।<ref>[https://www.business-standard.com/article/markets/sat-gives-18-months-to-alchemist-infra-to-refund-money-113072300394_1.html SAT gives 18 months to Alchemist Infra to refund money], Business Standard (23 July 2013)</ref> === ষ্টিং সাংবাদিকতা === "অপাৰেচন ৱেষ্ট এণ্ড"ৰ পিছত তেহেলকাৰ "ষ্টিং জাৰ্ণালিজিম" (গুপ্ত অনুসন্ধানমূলক সাংবাদিকতা) ভাৰতীয় সংবাদ মাধ্যমৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। পাঁচ বছৰৰ ভিতৰতে নিউজ চেনেলসমূহে নিয়মিতভাৱে ষ্টিং অপাৰেচন প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেজপালে ইয়াক "সাংবাদিকতাৰ তদন্ত আৰু উন্মোচনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আহিলা" বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে এয়া জনস্বাৰ্থৰ বাবেহে কৰা হৈছে।<ref name=":3">Soutik Biswas (23 October 2006). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6076040.stm "Sting journalism under fire"]. BBC. Archived from the original on 3 December 2013. Retrieved 24 November 2013.</ref> ৰবি সুন্দৰমৰ মতে, তেহেলকাৰ পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ ফলত লাভ কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ভাৰতৰ ৰাজহুৱা জীৱনত ষ্টিং আৰু ফান্দত পেলোৱা (entrapment) কাৰ্যসমূহ ক্ৰমান্বয়ে এক নিয়মিত ৰূপ ল’বলৈ ধৰিলে। এইবোৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযানৰপৰা আৰম্ভ কৰি ৰাজনৈতিক যুঁজ, ঘৰুৱা বিবাদ, বিৰোধীৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰৰ সামগ্ৰী, প্ৰচাৰৰ আহিলা আৰু ব্লেকমেইল কৰালৈকে বিয়পি পৰিছিল। তথাকথিত "জনস্বাৰ্থ"ৰ দোহাই দি বাস্তৱক বিকৃত কৰিবলৈ আৰু বিৰোধী তথা নিৰ্দোষ লোকক লক্ষ্য কৰি ল’বলৈ মিছা দাবী, অসতৰ্ক মিছা কথা, অনুমানভিত্তিক উৰাবাতৰি আৰু বিকৃত (doctored) টেপ তৈয়াৰ কৰি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপ, এটা সংবাদ গোটে প্ৰকাশ কৰা ভুৱা ষ্টিং অপাৰেচনে এগৰাকী স্থানীয় স্কুলীয়া শিক্ষয়িত্ৰীক দেহ ব্যৱসায়ৰ চক্ৰ চলোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল, যাৰ ফলত অভিভাৱকসকল ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল আৰু হিংসাত্মক দাঙ্গাৰ সৃষ্টি হৈছিল। আন এটা ঘটনাত, এটা কোম্পানীৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে নিজৰ কৰ্মীসকলৰ বিৰুদ্ধে প্ৰমাণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এটা "ষ্টিং জাৰ্ণালিজিম" দলক নিয়োগ কৰিছিল। ষ্টিং জাৰ্ণালিজিমৰ বৰ্ধিত অপব্যৱহাৰক লৈ চিন্তিত হৈ এখন ভাৰতীয় আদালতে ৰায় দিছিল, "ঘটনাসমূহ যিদৰে সঁচাকৈয়ে ঘটিছে তেনেদৰে দেখুওৱা ষ্টিং অপাৰেচন জনস্বাৰ্থত আৰু ন্যায়ৰ আহিলা হিচাপে প্ৰয়োজনীয় হ’ব পাৰে, কিন্তু এটা গোপন কেমেৰাক এনেকুৱা কিবা দেখুৱাবলৈ অনুমতি দিব নোৱাৰি যিটো সঁচা নহয়, শুদ্ধ নহয় আৰু ঘটা নাই, বৰঞ্চ এজন ব্যক্তিক ফান্দত পেলাই প্ৰলোভিত কৰাৰ বাবেহে ঘটিছে।" <ref>Sundaram, Ravi (2015). "Publicity, Transparency, and the Circulation Engine: The Media Sting in India". Current Anthropology. 56 (S12). University of Chicago Press: S300–S304. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1086/683300|10.1086/683300]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:146192138 146192138].</ref> মায়া ৰংগনাথনৰ মতে, তেহেলকাই ভাৰতত আৰম্ভ কৰা ষ্টিং জাৰ্ণালিজিমৰ ধাৰাটোৱে 'এনট্ৰেপমেণ্ট জাৰ্ণালিজিম' (ফান্দত পেলোৱা সাংবাদিকতা)ৰ জন্ম দিছে। আমেৰিকাৰ দৰে আন দেশত য’ত 'ষ্টিং জাৰ্ণালিজিম' অবৈধ, ভাৰতত ই বৈধ আৰু ই ক্ৰমান্বয়ে এনে এক পৰ্যায়লৈ গতি কৰিছে য’ত এটা ষ্টিং সাংবাদিকৰ দলে কোনো এটা গোট বা আদৰ্শক দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বুলি ধৰি লয়, তেওঁলোকক দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বুলি দেখুৱাবলৈ ছদ্মবেশী অভিযানৰ জৰিয়তে লক্ষ্য কৰি লয়, আৰু তাৰ পিছত লক্ষ্য কৰি লোৱা ব্যক্তিজনৰ প্ৰতিৰোধ ভাঙি নোযোৱালৈকে বৃহৎ পৰিমাণৰ ঘোচ (আৰ্থিক পুৰস্কাৰ) বা সামাজিক চাপেৰে তেওঁলোকক প্ৰলোভিত কৰে। লক্ষ্য হিচাপে লোৱা ব্যক্তিজনে ফান্দত ভৰি দিয়ে আৰু তেওঁৰ দুৰ্বলতাৰ মুহূৰ্তটো গোপন কেমেৰাত বন্দী কৰা হয়। ব্যক্তিজনৰ হয়তো আৰম্ভণিতে কোনো অপৰাধমূলক উদ্দেশ্য নাছিল, কিন্তু "ষ্টিং সাংবাদিক"জনে তেওঁক অপৰাধমূলক কাম এটা কৰিবলৈ উচটনি দিছিল। যদিও এয়া উত্তেজনাপূৰ্ণ আৰু লক্ষ্য কৰা ব্যক্তিজনৰ বাবে সম্ভাৱ্য বিনাশকাৰী, তথাপি ই জনস্বাৰ্থ ৰক্ষা নকৰে।<ref>Usha M. Rodrigues; Maya Ranganathan (2014). [https://books.google.com/books?id=2RqJCwAAQBAJ&pg=PA65 Indian News Media: From Observer to Participant]. SAGE Publications. pp. 74–76, 78–79. [[আন্তৰ্জাতিক মান গ্ৰন্থ সংখ্যা|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-93-5150-158-9|978-93-5150-158-9]].</ref> কৰ্তৃপক্ষ আৰু ৰাজনীতিবিদসকলে এনে "ষ্টিং"সমূহৰ ওপৰত এক ধৰণৰ আইন প্ৰণয়নৰ দাবী জনাইছিল। এনে ষ্টিং অপাৰেচনৰ বিৰোধী সাংবাদিকসকলে এই ধৰণৰ ৰিপ’ৰ্টিং আৰু ফান্দত পেলোৱা কাৰ্যৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল। আন বহুতে প্ৰশ্ন কৰিছিল যে ষ্টিং জাৰ্ণালিজিমৰ কিছুমান বিষয় সঁচাকৈয়ে জনস্বাৰ্থত আছিল নে ই একপ্ৰকাৰৰ 'ভয়াৰিজম' (লোকৰ ব্যক্তিগত কাম লুকাই চাই আনন্দ লোৱা)। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও ফ্ৰীলান্স ৰিপৰ্টাৰসকলে তেওঁলোকৰ ষ্টিং ৰিপ’ৰ্ট বিক্ৰী কৰা ঘটনাবোৰক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য ধন নে জনস্বাৰ্থ আছিল সেই লৈ প্ৰশ্ন তুলিছিল। ভুৱা প্ৰমাণ দিয়া ষ্টিং অপাৰেচনৰ গোচৰবোৰে আদালতৰ সমালোচনা অধিক বৃদ্ধি কৰিছিল। তেজপালে কৈছিল, "বেয়া, উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত আৰু নিম্নমানৰ ষ্টিং থাকিব পাৰে - কিন্তু সেয়া সাংবাদিকতাৰ বাকী অংশতকৈ বেলেগ নহয়।" <ref name=":3" /> == বঁটা == * ২০০৭ চনত, '[[:en:The_Guardian|দ্য গাৰ্ডিয়ানে]]' ষ্টিং জাৰ্ণালিজিমৰ এজন পথিকৃৎ হোৱাৰ বাবে তৰুণ তেজপালক "ভাৰতৰ নতুন অভিজাত শ্ৰেণী" (India's new elite) গঠন কৰা ২০ জন ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>Amelia Gentleman (26 November 2006). "[https://www.theguardian.com/world/2006/nov/26/india.features3 Stars of India]". The Guardian. Retrieved 23 November 2013.</ref> * ২০১০ চনত, '[[:en:The_Daily_Beast|দ্য ডেইলি বিষ্টে]]' "বিশ্বক জোকাৰি যোৱা মহিলা" (women who shake the world) তালিকাৰ ১৫০ গৰাকীৰ ভিতৰত শোমা চৌধুৰীক স্থান দিছিল।<ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2013/03/05/see-who-s-coming-to-women-in-the-world-2013-speakers-participants.html "See Who's Coming to Women in the World 2013: Speakers & Participants"]. The Daily Beast. 5 March 2013. Retrieved 23 November 2013.</ref> * ২০১০ চনত, মণিপুৰত নিৰাপত্তা বাহিনীৰ ভুৱা এনকাউণ্টাৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰতিৱেদনৰ বাবে তেহেলকাই সাংবাদিকতাৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ বাবে '[[:en:International_Press_Institute|আইপিআই ইণ্ডিয়া]] বঁটা' লাভ কৰিছিল।<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article891866.ece "IPI India journalism award to 'Tehelka']". The Hindu. 17 November 2010. Retrieved 22 November 2013.</ref> * ২০১১ চনত, শ্ৰীৰাম সেনাৰ "ভাড়াৰ দাঙ্গা" (rent a riot) কৌশলৰ ওপৰত কৰা প্ৰতিৱেদনৰ বাবে তেহেলকাই পুনৰবাৰ 'আইপিআই ইণ্ডিয়া বঁটা' লাভ কৰে, যিটো তেওঁলোকে 'দ্য উইক' ([[:en:The_Week_(Indian_magazine)|The Week]])-ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে লাভ কৰিছিল ('দ্য উইক'-এ ভুৱা চিকিৎসা আৰু দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ ওপৰত কৰা প্ৰতিৱেদনৰ বাবে এই বঁটা লাভ কৰিছিল)।<ref>[http://zeenews.india.com/news/nation/ipi-india-journalism-award-to-tehelka-the-week_738006.html "IPI India journalism award to Tehelka, The Week"]. Zee News. 23 October 2011. Retrieved 22 November 2013.</ref> * ২০১২ চনত, আলোচনীখনৰ কলকাতা ব্যুৰ’ৰ তুষিতা মিত্তালে নক্সাল হিংসাপ্ৰৱণ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চল, [[ওড়িশা]] আৰু [[ছত্তীসগঢ়|ছত্তীছগড়]]ৰ ওপৰত কৰা প্ৰতিৱেদনৰ বাবে ২০১২ বৰ্ষৰ 'চামেলী দেৱী জৈন উৎকৃষ্ট মহিলা সংবাদকৰ্মী বঁটা' লাভ কৰে।<ref>[http://www.business-standard.com/article/economy-policy/tushita-mittal-of-tehelka-gets-chameli-devi-jain-award-112031000027_1.html "Tushita Mittal of Tehelka gets Chameli Devi Jain award"]. Business Standard. 10 March 2012. Retrieved 22 November 2013.</ref> * ২০১২ চনত, দক্ষিণ ভাৰতৰ ব্যুৰ’ চিফ জিমোন জেকবক গ্ৰাম্য ৰিপৰ্টিঙৰ বাবে 'ষ্টেটছমেন বঁটা'ৰ (The Statesman group-ৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা) বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=128245 "Vinoy Mathew, Saji and Jeemon get statesman award".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105174326/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=128245 |date=2013-11-05 }} Mathrubhumi. 17 September 2012. Retrieved 22 November 2013.</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতত প্ৰকাশিত আলোচনী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী আলোচনী]] 0vf0g1yeoib3cno6oav2n7sojgu6ibw 0 128309 606317 603655 2026-05-14T16:58:11Z যদুমণি 32127 অনুবাদ কৰি থকা হৈছে 606317 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox food | name = মুনকেক | image = File:Mooncake 3-4, lotus seed paste.jpg | image_alt = মুনকেক | caption = পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টেৰে ভৰা এটা কেণ্টনীজ মুনকেক | alternate_name = | type = পেষ্ট্ৰী | course = মুখৰুচক | country = চীন | region = পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া | main_ingredient = আৱৰণ: চৰ্বি বা উদ্ভিদ তেল<br />পূৰণ: ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বা পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, নিমখীয়া কণীৰ কুসুম, অতিৰিক্ত উপকৰণ থাকিব পাৰে বা নাথাকিবও পাৰে | minor_ingredient = | variations = | serving_size = ১০০ গ্ৰাম | calories = ৪১৬ | calories_ref = &nbsp; (প্ৰায়) | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | other = ইউনিকোড ইমোজী 🥮 | commons = Category:Mooncakes | module = {{Chinese | child = yes | t = 月餅 | s = 月饼 | p = yuèbing, yuèbǐng | y = yuht béng | j = jyut6 beng2 | h = Ngat biang | gan = Ngiet7 biang3 | poj = go̍eh-piáⁿ | wuu = ɲyɪʔ piɲ | l = চন্দ্ৰ পিঠা/বিস্কুট | w = yüeh-ping| | mi = yue4bing3 | qn = bánh Trung thu | chunom = 餅中秋 | khm = នំព្រះច័ន្ទ | showflag = p }} }} '''মুনকেক''' হৈছে [[চীন]]ৰ বেকাৰীৰ সামগ্ৰী যিটো পৰম্পৰাগতভাৱে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ সময়ত খোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=MOONCAKE - Cambridge Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/mooncake}}</ref> এই উৎসৱটো মূলতঃ শস্য চপোৱাৰ বিষয়ে আৰু এটা কিংবদন্তিই ইয়াক চন্দ্ৰ চোৱাৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মুনকেকক এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=[黄涛]中秋节：月光里的温情与狂欢 · 中国民俗学网-中国民俗学会 · 主办 · |url=https://www.chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |access-date=2025-11-02 |website=www.chinafolklore.org |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916170627/https://chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |deadurl=yes }}</ref> উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ সময়ত বন্ধু-বান্ধৱীৰ মাজত বা পৰিয়ালৰ সমাৱেশত মুনকেক আগবঢ়োৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱক চীনৰ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=既是节气又是节日的清明 |url=https://www.visitbeijing.com.cn/article/47QoXIF8o8R |access-date=2025-11-02 |website=www.visitbeijing.com.cn}}</ref> চীনৰ ভিতৰত আৰু চীনৰ বাহিৰত বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ত অসংখ্য ধৰণৰ মুনকেক খোৱা হয়। কেণ্টনীজ মুনকেক আটাইতকৈ বিখ্যাত জাত। পৰম্পৰাগত কেণ্টনীজ মুনকেক<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |title=Traditional Mooncakes in China - 12 Types of Regional Variations |date=2019-08-15 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908013201/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |url-status=live }}</ref> হৈছে এটা ঘূৰণীয়া পেষ্ট্ৰি, যাৰ ব্যাস প্ৰায় ১০ চে.মি. (৪ ইঞ্চি) আৰু ডাঠ ৩–৪ চে.মি এক ইঞ্চি) খোলা থাকে আৰু ইয়াত নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mooncake-flavors.htm |title=10 Most Popular Mooncake Flavors - Which one do you like? |date=2021-04-14 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com}}</ref> মুনকেক সাধাৰণতে সৰু সৰু কুটিলত খাব লাগে, চাহৰ লগত খাব লাগে। আজি ব্যৱসায়ী আৰু পৰিয়ালে নিজৰ ক্লায়েণ্ট বা আত্মীয়ক উপহাৰ হিচাপে উপহাৰ দিয়াৰ প্ৰথা আছে, <ref>[http://www.asianweek.com/092498/coverstory.html Asianweek] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526115649/http://asianweek.com/092498/coverstory.html |date=26 May 2010 }}</ref> যাৰ ফলত উচ্চমানৰ মুনকেকৰ বজাৰখনক উৎসাহিত কৰা হয়। সমগ্ৰ অঞ্চলটোত চীনা সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ বাবে এছিয়াৰ বিভিন্ন স্থানীয় অঞ্চলত যিদৰে মাজ শৰৎ উৎসৱ পালন কৰা হয়, <ref>{{Cite web|title=Mid-Autumn Festival|url=https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|access-date=2021-07-22|website=www.roots.gov.sg|archive-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723164148/https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|url-status=live}}</ref> [[এছিয়া]]ৰ অন্যান্য অঞ্চলতো মুনকেক উপভোগ কৰা হয়। পশ্চিমীয়া দেশসমূহতো মুনকেক এটা সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে দেখা গৈছে।<ref>{{cite news|title=Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries|url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|website=Travelchinaguide.com|access-date=27 May 2017|archive-date=10 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910094511/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Parulis-Cook|first1=Sienna|title=Mooncakes: China's Evolving Tradition|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|work=The Atlantic|access-date=27 May 2017|archive-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918202400/https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|title=Customs around the Mid-Autumn Festival|date=2016-09-07|work=China Today|access-date=27 May 2017|archive-date=5 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|url-status=live|archivedate=5 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|deadurl=yes}}</ref> ==সাধাৰণ বিৱৰণ== বেছিভাগ মুনকেকতে ডাঠ, কোমল পেষ্ট্ৰিৰ ছাল থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত মিঠা, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ ঘন ভৰ্তি থাকে, যাৰ মাজত এটা বা কেইবাটাও গোটা নিমখীয়া কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে যাতে পূৰ্ণিমা চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক হয়। প্ৰথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মুনকেক ভাপত দিয়া, বেক কৰা বা ভাজিও কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |title=人民日报海外版-人民网 |url=https://paper.people.com.cn/rmrbhwb/html/2018-09/22/content_1882720.htm |access-date=2025-11-02 |website=paper.people.com.cn}}</ref> পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ ওপৰত "দীৰ্ঘ আয়ুস" বা "সমন্বয়"ৰ বাবে চীনা আখৰৰ ছাপ থাকে, লগতে বেকাৰীৰ নাম আৰু ভিতৰৰ ভৰোৱা বস্তুও থাকে।<ref>{{Cite web |title=月饼：传统与团结的美味象征 |url=https://www.iweiyi.com/zh/content/69-yue-bing-chuan-tong-yu-tuan-jie-di-mei-wei-xiang-zheng |access-date=2025-11-02 |website=iweiyi.com - Flowers and Gifts Delivery in China |language=zh}}</ref> অতিৰিক্ত সজ্জাৰ বাবে চন্দ্ৰ, চীনা চন্দ্ৰ দেৱী (চাং'ই), ফুল, লতা বা [[শহাপহু]] (চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক)ৰ ছাপ আখৰবোৰক আগুৰি ধৰিব পাৰে। ==ইতিহাস== ===মধ্য শৰৎ উৎসৱ=== এই উৎসৱটো অমৰত্বৰ চন্দ্ৰ দেৱী চাং'ইৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জটিলভাৱে জড়িত।<ref>{{Cite web |last=爱诗礼 |date=2024-09-17 |title=庆祝中国中秋节：传统、传说和文化意义 - 马林少林功夫学院 |url=https://shaolin-kungfu.com/zh-CN/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E4%B8%AD%E7%A7%8B%E8%8A%82/ |access-date=2025-11-02 |website=Maling Shaolin Kung Fu Academy |language=zh-CN}}</ref> [[চীন]]ৰ ৰীতি-নীতি আৰু অনুষ্ঠান লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰাচীন চীনা গ্ৰন্থ লিজিৰ মতে চীনৰ সম্ৰাটে বসন্ত কালত সূৰ্য্যক আৰু শৰৎকালত চন্দ্ৰক বলিদান দিব লাগে। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখ "মিড-শৰৎ" বুলি কোৱা হয়। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখৰ নিশাটোক "চন্দ্ৰৰ ৰাতি" বুলিও কোৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱত ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা থকাৰ বাবে শেহতীয়া বছৰবোৰতো মুনকেক জনপ্ৰিয় হৈয়েই আছে। বহুতৰে বাবে ইহঁতে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ অভিজ্ঞতাৰ এক কেন্দ্ৰীয় অংশ হিচাপে গঠন কৰে যে এতিয়া ইয়াক সাধাৰণতে ‘মুনকেক উৎসৱ’ বুলি জনা যায়। ===মিং বিপ্লৱ=== মুনকেকত চোৰাংভাৱে অনা বাৰ্তাৰ বাবে ইউয়ান বংশৰ অন্ত পৰাৰ এক লোককথা আছে। বিপ্লৱীসকলে মংগোলীয় নেতৃত্বাধীন ইউয়ান বংশক শেষ কৰি পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু শেষত মিং বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="npr-2019sep14">{{cite episode |url=https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |title=The Revolutionary History Of Mooncakes |series=[[Morning Edition]] |network=[[NPR]] |date=September 14, 2019 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |access-date=17 October 2020 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106163923/https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |url-status=live }}</ref><ref name="ao-2017aug11">{{cite news |url=https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |title=Did Mooncakes Help the Chinese Overthrow the Mongols?: On the enduring power of myth and metaphor. |magazine=[[Atlas Obscura]] |date=August 11, 2017 |first=Natasha |last=Frost |archive-date=11 August 2021 |access-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811201518/https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |url-status=live }}</ref> এই ধাৰণাটো জু ইউয়ানজাং আৰু তেওঁৰ উপদেষ্টা লিউ ব’ৱেনে কল্পনা কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে এটা উৰাবাতৰি বিয়পাইছিল যে এটা মাৰাত্মক মহামাৰী বিয়পিছে আৰু ইয়াক ৰোধ কৰাৰ একমাত্ৰ উপায় হ’ল বিশেষ মুনকেক খোৱা, যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীক নিমিষতে পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিব আৰু তেওঁলোকক বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ ফলত মুনকেকৰ দ্ৰুত বিতৰণ হ’ল। মুনকেকবোৰত এটা গোপন বাৰ্তা আছিল: অষ্টম চন্দ্ৰ মাহৰ পোন্ধৰ তাৰিখে শাসকসকলক হত্যা কৰা।<ref>{{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |title=A new mooncake rising - Taipei Times |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=2 October 2018 |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002180958/http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |url-status=live |date=September 6, 2003 |page=16 |first=Gavin |last=Phipps}}</ref> বাৰ্তা এটা লুকুৱাই ৰখাৰ আন এটা পদ্ধতি আছিল ইয়াক মুনকেকৰ পৃষ্ঠত (যিবোৰ চাৰিজনীয়া পেকেটত আহিছিল), এটা সাধাৰণ প্ৰহেলিকা বা মোজাইক হিচাপে ছপা কৰা। বাৰ্তাটো পঢ়িবলৈ চাৰিটা মুনকেকৰ প্ৰতিটোকে চাৰিটা ভাগত কাটি লোৱা হৈছিল। ফলত ১৬টা টুকুৰা একেলগে টুকুৰা-টুকুৰ কৰি বাৰ্তাটো প্ৰকাশ কৰা হ’ল। তাৰ পিছত মুনকেকৰ টুকুৰাবোৰ খাই বাৰ্তাটো ধ্বংস কৰা হ’ল। == পৰম্পৰাগত শৈলী == === ভৰোৱা === [[চিত্ৰ:Lotus seed paste.jpg|thumb|কাটি লোৱা মুনকেকত পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰোৱা দেখা গৈছে (চিঙি যোৱা) কণীৰ কুহুমৰ চাৰিওফালে "চন্দ্ৰ।" ]] পৰম্পৰাগত মুনকেকত বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু পোৱা যায়। * পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট : কিছুমানৰ মতে ইয়াক আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বিলাসী মুনকেক ফিলিং বুলি গণ্য কৰা হয়। বহু ধৰণৰ মুনকেকত পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট পোৱা যায়। বগা পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ মূল্য আৰু অধিক। পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ অধিক দাম হোৱাৰ বাবে, কেতিয়াবা বগা কিডনী বীনৰ পেষ্ট ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * মিঠা বীনৰ : চীনা মিঠাইত কেইবা ধৰণৰ বীনৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যদিও আজুকি বীনৰপৰা তৈয়াৰী ৰঙা বীনৰ পেষ্ট সমগ্ৰ বিশ্বতে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়, তথাপি মুগ মাহ তথা ক'লা মাহৰপৰা তৈয়াৰী বীনৰ পেষ্টৰ আঞ্চলিক আৰু মৌলিক পছন্দ বিদ্যমান। * জুজুবে পেষ্ট : জুবুবে (বগৰী জাতীয় ফল) গছৰ পকা ফলৰপৰা এই মিঠা পেষ্ট তৈয়াৰ কৰা হয়। এই পেষ্টটো গাঢ় ৰঙা বৰণৰ, অলপ ফলীয়াসদৃশ/ধোঁৱাময় গোন্ধযুক্ত আৰু সোৱাদত সামান্য টেঙা। পেষ্টৰ গুণগত মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, জুবুবে পেষ্টক বহু সময়ত ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বুলি ভুল হ'ব পাৰে, যিটো কেতিয়াবা ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * পাঁচটা কাৰ্নেল বা মিশ্ৰিত বাদাম: পাঁচ বিধৰ বাদাম আৰু গুটিৰ মিশ্ৰণেৰে এই ফিলিংটো তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ খহটাকৈ কটা হয় আৰু মাল্টোজ চিৰাপৰ সৈতে মিহলাই ৰখা হয়। অঞ্চলভেদে ইয়াৰ ৰেচিপি বেলেগ বেলেগ হয়, কিন্তু সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা বাদাম আৰু গুটিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আখৰোট, কোমোৰাৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি, চীনাবাদাম, তিল বা কাঠবাদাম। এই মিশ্ৰণটোত অতিৰিক্ত সোৱাদৰ বাবে চেনিৰে প্ৰস্তুত কৰা চাল-কোমোৰা, জিনহুয়া হেম বা মিছিৰিও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === আৱৰণ === [[চিত্ৰ:Moon Cakes.jpg|thumb|চীনা আখৰযুক্ত মুনকেক 金門旦黃 (jinmen danhuang), অৰ্থাৎ চন্দ্ৰ কেকত এটা কণীৰ কুহুম থাকে আৰু ইয়াক "গোল্ডেন গেট" নামৰ বেকাৰীৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। মুনকেকত সাধাৰণতে বেকাৰীৰ নামটো হেঁচা মাৰি ধৰা হয়। ]] পৰম্পৰাগত মুনকেক উৎপাদন কৰা অঞ্চলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহু পৰিমাণে ভিন্ন হয়। বেছিভাগ অঞ্চলতে বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তুৰে উৎপন্ন হয়, কিন্তু মাত্ৰ এটাপ্ৰকাৰৰ খোলা থাকে। যদিও নিৰামিষ মুনকেকত উদ্ভিদ তেল ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, বহু মুনকেকত ৰেচিপিত চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীনা খাদ্যত তিনি ধৰণৰ মুনকেকৰ খোলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * চুই : এই আৱৰণটোৰ বৰণ ৰঙচুৱা-মুগা আৰু ই এটা চিকচিকিয়া উজ্জ্বলতা প্ৰদান কৰে। কেণ্টোনিজ-শৈলীৰ মুনকেকত এইটোৱেই আটাইতকৈ সাধাৰণতে ব্যৱহৃত আৱৰণ। উত্তৰ আমেৰিকা আৰু বহুতো পশ্চিমীয়া দেশত এই ধৰণৰ মুনকেক আটাইতকৈ বেছিকৈ দেখা পোৱা যায়। চুই মুনকেকৰ আৱৰণটো ডাঠ চেনিৰ চিৰাপ, লাই ৱাটাৰ (চডিয়াম কাৰ্বনেট), ময়দা আৰু তেলৰ সংমিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিয়ে এই আৱৰণটোক এক চহকী সোৱাদ আৰু চুই (চোবাই খাব পৰা) অথচ কোমল গাঁথনি প্ৰদান কৰে। মিশ্ৰণটোত মাল্টোজ চিৰাপ যোগ কৰি ইয়াক আৰু অধিক চুই বা আঠালতীয়া কৰিব পৰা যায়। * পিঠাগুৰি মাছ বা গাহৰিৰ পোৱালিৰ আকৃতিতো বেক কৰা হয় আৰু বেকাৰীত চোবাই খোৱা জলপান হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়। মাছ ধৰা বা গাহৰিৰ পোৱালি বিক্ৰীৰ বাবে বান্ধি ৰখাৰ প্ৰতীক হিচাপে প্ৰায়ে ইহঁত পৃথকে পৃথকে সৰু সৰু প্লাষ্টিকৰ টোপোলাত পেকেট কৰি আহে। * ফ্লেকি: ফ্লেকি খোলাবোৰে চুঝৌ- আৰু টাইৱান শৈলীৰ মুনকেকৰ আটাইতকৈ ইংগিত দিয়ে। তেলত লৰাই ভাজি লোৱা তেলীয়া পিঠাগুৰি আৰু আটাৰ তৰপবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে একেলগে গুটিয়াই পিঠাগুৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। এই খোলাটোৰ টেক্সচাৰ পাফ পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। * কোমল: চীনৰ কিছুমান বিশেষ প্ৰদেশৰ মুনকেক প্ৰায়ে চেপেটা বা চোবাই খোৱাতকৈ কোমল কৰিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মুনকেক খোলাৰ টেক্সচাৰ পশ্চিমীয়া পাই খোলা বা টাৰ্ট খোলাত ব্যৱহাৰ কৰা শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। কোমল খোলা মূলতঃ চেনি, তেল, আটা আৰু পানীৰ সমজাতীয় মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ খোলা সাধাৰণতে আন ধৰণৰ চীনা পেষ্ট্ৰি যেনে কণীৰ টাৰ্টত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * ক্ৰামবলি: ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক গৰম পানীৰ খোলা পেষ্ট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা হয় যিয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ আটাক তেল, নিমখ আৰু গৰম পানীৰ সৈতে মিহলাই ঘন, ক্ৰামবলি পেষ্ট্ৰি গঠন কৰে যিটো আন ঠাইত একেবাৰে অস্বাভাৱিক। === চীনত আঞ্চলিক তাৰতম্য === [[চিত্ৰ:Mooncakes in Malaysia.jpg|thumb|181x181px|মালয়েছিয়াৰপৰা অহা মুনকেক]] মুনকেকৰ বহুতো আঞ্চলিক ভিন্নতা আছে। পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ প্ৰকাৰসমূহ হ'ল: * বেইজিং শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ দুটা ভিন্নতা আছে। এটা, যাক ডি কিয়াং বুলি কোৱা হয়, চুঝৌ শৈলীৰ মুনকেকৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ইয়াৰ পিঠাগুৰি চেপেটা হোৱাৰ বিপৰীতে পাতল ফেনযুক্ত পিঠাগুৰি থাকে। আনটো ভিন্নতা, যাক "ফেন মাও" বুলি কোৱা হয়, ইয়াৰ এটা চেপেটা বগা পিঠাগুৰি থাকে। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱা দুটা হ’ল মাউণ্টেন হথৰ্ন আৰু উইষ্টেৰিয়া ফুলৰ সোৱাদ। * কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক: গুৱাংডং আৰু গুৱাংচি প্ৰদেশৰপৰা উৎপত্তি হোৱা কেণ্টনীজ মুনকেকৰ একাধিক ভিন্নতা আছে আৰু ই মুনকেকৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত আঞ্চলিক শৈলী। ভৰোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানসমূহ বিভিন্ন: পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, বগৰী গুটিৰ পেষ্ট, বাদাম, হাম, কুকুৰা, হাঁহ, ৰোষ্ট গাহৰিৰ মাংস, ভেঁকুৰ, কণীৰ কুহুম আদি। অধিক বিশদ সংস্কৰণত চাৰিটা কণীৰ কুহুম থাকে, যিয়ে চন্দ্ৰৰ চাৰিটা পৰ্যায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। হংকঙত বিক্ৰী হোৱা শেহতীয়া সমসাময়িক ৰূপ (যদিও অগতানুগতিক) আনকি চকলেট, আইচক্ৰীম বা জেলীৰপৰাও তৈয়াৰ কৰা হয়। * [[চিত্ৰ:Mooncake with double yolk and lotus seed paste.jpg|thumb|178x178px|ডাবল কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ সৈতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰ্তি হিচাপে, আৰু পৃষ্ঠত এই ঘেঁহুৰ আটাৰ পেষ্ট্ৰিকে ধৰি)]]চাংহাই-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলী শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয় যিটো চহকী, টুকুৰা-টুকুৰ আৰু মাখনৰ দৰে খোলা কিন্তু পাই পিঠাগুৰিৰ দৰে নহয়। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱাবোৰ সেই মিঠা কেণ্টনীজ ষ্টাইলৰ মুনকেকৰ দৰেই যেনে মিঠা কৰা ৰঙা বীনৰ পেষ্ট, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট আৰু ভৰোৱাৰ মাজত কণীৰ কুহুমৰ সৈতে তাৰো পেষ্ট। * হংকং ষ্টাইলৰ মুনকেকঃ হংকঙে নিজা ষ্টাইলৰ মুনকেক লাভ কৰিছে। হংকঙৰ লোকসকলে সাধাৰণতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক খায় যদিও যোৱা কেইটামান দশকত স্থানীয় উদ্ভাৱন যেনে নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকৰ আবিৰ্ভাৱ ঘটিছে। * [[চিত্ৰ:Mooncake with five smashed nuts.jpg|thumb|172x172px|পাঁচটা বাদাম/গুটি থকা কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (য'ত ভাঙি পেলোৱা কাজু, ভাঙি পেলোৱা তিল, ভাঙি পেলোৱা আলমণ্ড, ভাঙি পেলোৱা আখৰোট, ভাঙি পেলোৱা এগুচি গুটিকে ধৰি)]]টিওচেউ-শৈলীৰ মুনকেক: এইটো আন এটা ফ্লেকি ক্ৰাষ্ট জাত, কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ চুঝৌ জাততকৈ ডাঙৰ। ইয়াৰ ব্যাস কেণ্টনীজ শৈলীৰ ওচৰত, কিন্তু পাতল। বিভিন্ন ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও পোৰাৰ পিছত চৰ্বিৰ সুগন্ধিৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হয়। টিওচেউসকলৰ এটা ভজা পদুম কেক (বা পদুম পেষ্ট্ৰি) (সৰলীকৃত চীনা: 莲花酥月饼; পৰম্পৰাগত চীনা: 蓮花酥月餅; পিনয়ন: Liánhuā sū yuèbǐng)ও থাকে, যিটো মধ্য শৰৎ উৎসৱত খোৱা হয়। এই মুন কেকটো ডিপ ফ্ৰাই কৰা হয়, বেক কৰা নহয়। ৰঙালাও ভৰোৱা আৰু ফ্লেকি পেষ্ট্ৰিৰ খোলাটোৱেই টিওচেউ মুনকেকক অন্যান্য মুনকেকতকৈ পৃথক কৰি তোলে। এই পুৰণি স্কুলৰ মিঠাইবোৰ গুৱাংডঙৰ পূব দিশৰ চাওছান অঞ্চলত "লা বিয়া" (朥饼) নামেৰে জনাজাত, য'ৰপৰা টিওচেউসকল আহিছিল। লা মানে টিওচেউত চৰ্বি বা গাহৰিৰ মাংসৰ তেল, যিটো আটাৰ সৈতে মিহলাই পেষ্ট্ৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। * নিংবো শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীটোও চুঝৌ শৈলীৰপৰা অনুপ্ৰাণিত। ই ঝেজিয়াং প্ৰদেশত প্ৰচলিত, আৰু ইয়াৰ আৱৰণ কমপেক্ট। ভৰোৱাবোৰ হয় সাগৰীয় শাক-পাচলি বা হাম; ইয়াৰ টেঙা আৰু নিমখীয়া সোৱাদৰ বাবেও জনাজাত। [[চিত্ৰ:Savoury Suzhou-style meat mooncake.jpg|left|thumb|চুঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেকত কিমা গাহৰিৰ মাংস ভৰোৱা]] * চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ আৰম্ভণি হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক আগতে হৈছিল, আৰু ইয়াৰ স্তৰৰ তৰপযুক্ত পিঠাগুৰি আৰু চেনি আৰু চৰ্বিৰ উদাৰ আবণ্টনৰ বাবে পৰিচিত। এই আঞ্চলিক ধৰণৰ ভিতৰত ডজনতকৈও অধিক ভিন্নতা আছে। ইয়াৰ উপৰি ই আন বেছিভাগ আঞ্চলিক জাততকৈও সৰু। চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত মিঠা আৰু টেঙা দুয়োটা ধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থাকে, পিছৰটো গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয় আৰু সাধাৰণতে গাহৰিৰ মাংসৰ কুমাৰে ভৰোৱা হয়। নিমখ আৰু জলকীয়াৰপৰা তৈয়াৰী ভৰোৱা (椒鹽, jiāoyán) ফ্লেকি চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত সাধাৰণ। * মেইঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * দক্ষিণৰ মিন শৈলীৰ মুনকেক * ৱেনঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক: ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য হ’ল পিঠাগুৰিৰ বাবে বিভিন্ন আটাৰ সংমিশ্ৰণ, য’ত চাউলৰ আটা, ঘেঁহুৰ আটা, আৰু বুটমাহৰ আটা আৰু জুয়ানৱেই হাম আৰু চেনিৰ সংমিশ্ৰণ কৰা ভৰোৱা। == সমসাময়িক শৈলী == [[চিত্ৰ:Yam mooncake1.jpg|thumb|ৰঙালাও-পেষ্ট ভৰোৱাৰ সৈতে জেলী মুনকেক]] সময়ৰ লগে লগে বিশেষকৈ উৎপাদক আৰু অন্যান্য খাদ্যপ্ৰকাৰৰপৰা অহা তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হৈ বিক্ৰী বৃদ্ধি কৰাৰ বাণিজ্যিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে মুনকেকৰ খোলা আৰু ভৰোৱাৰ গঠন দুয়োটা বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ হৈছে। উৎপাদকসকলৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা তীব্ৰতৰ হোৱাৰ লগে লগে খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলে বজাৰৰ হুলস্থূল সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰু গ্ৰাহকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ মুনকেক পেকেজিঙৰ অতিৰিক্ত ডিজাইন কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়, যাৰ ফলত প্ৰায়ে অত্যধিক পেকেজিং আৰু কম পুনঃব্যৱহাৰৰ হাৰ হয়। মুনকেক পেকেজিং প্লাষ্টিক আৰু অন্যান্য পৰিৱেশ অনুকূল সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈয়েই আছে আৰু চীনৰ বাৰ্ষিক পেকেজিং আৱৰ্জনা উৎপাদন অনুমাণিক হাৰত প্ৰায় ১০% বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য সম্পদৰ প্ৰায় ১০%হে উদ্ধাৰ কৰা হয়। এই ধাৰাসমূহৰ এটা অংশ হৈছে পৰিৱৰ্তিত ৰুচিৰ পছন্দসমূহো পূৰণ কৰা, আৰু কাৰণ মানুহ অধিক স্বাস্থ্য-সচেতন। গতিকে এই সমসাময়িক শৈলীসমূহৰ অধিকাংশই বিশেষভাৱে বিশ্বব্যাপী আৰু কনিষ্ঠ চীনাসকলৰ মাজত আৰু বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত বিশিষ্ট। কিন্তু ব্যক্তিগত পছন্দ অনুসৰি পৰম্পৰাগত মুনকেক সমসাময়িক মুনকেকৰ সৈতে বিক্ৰী কৰা হয়। বৈচিত্ৰ্যৰ কিছুমান আদিম ৰূপ আছিল তেতিয়া অস্বাভাৱিক বুলি বিবেচিত উপাদানৰে ভৰোৱা বস্তু সলনি কৰা। তাৰো পেষ্ট (芋泥, yù ní), আনাৰস আৰু ডুৰিয়ান প্ৰথম প্ৰৱৰ্তনৰ ভিতৰত আছিল, বিশেষকৈ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত। ই পৰম্পৰাগত মুনকেকতকৈ পৃথক - নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকটো ফ্ৰীজৰ ভিতৰত ৰাখিব লাগে আৰু বাহিৰৰপৰা বগা হয়। এই ধৰণৰ বগা ৰঙৰ মুনকেক কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়। ক্ষুদ্ৰ মুনকেকও আবিৰ্ভাৱ হৈছিল, আংশিকভাৱে ডাঙৰ কেক কাটিব নোৱাৰাকৈ সহজ ব্যক্তিগত খোৱাৰ অনুমতি দিবলৈ। আজিৰ স্বাস্থ্য সচেতন জীৱন-শৈলীৰ লগত খাপ খুৱাবলৈ চৰ্বিমুক্ত মুনকেকৰো আবিৰ্ভাৱ হ’ল। কিছুমান দৈ, জেলী, চৰ্বিমুক্ত আইচক্ৰীমৰদ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। গ্ৰাহকে তেওঁলোকৰ ৰুচি আৰু খাদ্যৰ লগত খাপ খোৱাকৈ মুনকেকৰ আকাৰ আৰু ভৰোৱা বস্তু বাছি লয় আৰু বাছি লয়। অতিৰিক্ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবে প্ৰতিটো কেক প্ৰায়ে বায়ুমণ্ডল বন্ধ প্লাষ্টিকত মেৰিয়াই থোৱা হয়, তাৰ লগত এটা সৰু খাদ্য সংৰক্ষকৰ পেকেট থাকে। সমসাময়িক শৈলীৰ মুনকেক ক্ৰমান্বয়ে জনপ্ৰিয় হ’লেও ইয়াৰ বিৰোধী আছে। দামী উপাদানে দাম বৃদ্ধি কৰি চীনত "মুনকেক বাবল" গঠন হোৱাৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰিছে। খাদ্য সমালোচকসকলে কেতিয়াবা আঙুলিয়াই দিয়ে যে "চকলেট মুনকেক" বাস্তৱত কেৱল মুনকেকৰ আকৃতিৰ চকলেটহে, আৰু চকলেটেৰে তৈয়াৰী মুনকেক নহয়, আনহাতে আন কিছুমানে অভিযোগ কৰে যে খাদ্য শৃংখলসমূহে বজাৰৰ সুবিধা ল'বলৈ বিদেশী সোৱাদৰ কথা চিন্তা কৰা যেন লাগে, সোৱাদবোৰ কিমান ভালদৰে মিলি যায় সেই বিষয়ে বিশেষ চিন্তা নকৰাকৈ। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:চীন]] lpkkc77lr7j3f0v68uvcxc1hyvhusgs 606362 606317 2026-05-15T03:50:59Z যদুমণি 32127 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606362 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox food | name = মুনকেক | image = File:Mooncake 3-4, lotus seed paste.jpg | image_alt = মুনকেক | caption = পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টেৰে ভৰা এটা কেণ্টনীজ মুনকেক | alternate_name = | type = পেষ্ট্ৰী | course = মুখৰুচক | country = চীন | region = পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া | main_ingredient = আৱৰণ: চৰ্বি বা উদ্ভিদ তেল<br />পূৰণ: ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বা পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, নিমখীয়া কণীৰ কুসুম, অতিৰিক্ত উপকৰণ থাকিব পাৰে বা নাথাকিবও পাৰে | minor_ingredient = | variations = | serving_size = ১০০ গ্ৰাম | calories = ৪১৬ | calories_ref = &nbsp; (প্ৰায়) | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | other = ইউনিকোড ইমোজী 🥮 | commons = Category:Mooncakes | module = {{Chinese | child = yes | t = 月餅 | s = 月饼 | p = yuèbing, yuèbǐng | y = yuht béng | j = jyut6 beng2 | h = Ngat biang | gan = Ngiet7 biang3 | poj = go̍eh-piáⁿ | wuu = ɲyɪʔ piɲ | l = চন্দ্ৰ পিঠা/বিস্কুট | w = yüeh-ping| | mi = yue4bing3 | qn = bánh Trung thu | chunom = 餅中秋 | khm = នំព្រះច័ន្ទ | showflag = p }} }} '''মুনকেক''' হৈছে [[চীন]]ৰ বেকাৰীৰ সামগ্ৰী যিটো পৰম্পৰাগতভাৱে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ সময়ত খোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=MOONCAKE - Cambridge Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/mooncake}}</ref> এই উৎসৱটো মূলতঃ শস্য চপোৱাৰ বিষয়ে আৰু এটা কিংবদন্তিই ইয়াক চন্দ্ৰ চোৱাৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মুনকেকক এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=[黄涛]中秋节：月光里的温情与狂欢 · 中国民俗学网-中国民俗学会 · 主办 · |url=https://www.chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |access-date=2025-11-02 |website=www.chinafolklore.org |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916170627/https://chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |deadurl=yes }}</ref> উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ সময়ত বন্ধু-বান্ধৱীৰ মাজত বা পৰিয়ালৰ সমাৱেশত মুনকেক আগবঢ়োৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱক চীনৰ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=既是节气又是节日的清明 |url=https://www.visitbeijing.com.cn/article/47QoXIF8o8R |access-date=2025-11-02 |website=www.visitbeijing.com.cn}}</ref> চীনৰ ভিতৰত আৰু চীনৰ বাহিৰত বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ত অসংখ্য ধৰণৰ মুনকেক খোৱা হয়। কেণ্টনীজ মুনকেক আটাইতকৈ বিখ্যাত জাত। পৰম্পৰাগত কেণ্টনীজ মুনকেক<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |title=Traditional Mooncakes in China - 12 Types of Regional Variations |date=2019-08-15 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908013201/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |url-status=live }}</ref> হৈছে এটা ঘূৰণীয়া পেষ্ট্ৰি, যাৰ ব্যাস প্ৰায় ১০ চে.মি. (৪ ইঞ্চি) আৰু ডাঠ ৩–৪ চে.মি এক ইঞ্চি) খোলা থাকে আৰু ইয়াত নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mooncake-flavors.htm |title=10 Most Popular Mooncake Flavors - Which one do you like? |date=2021-04-14 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com}}</ref> মুনকেক সাধাৰণতে সৰু সৰু কুটিলত খাব লাগে, চাহৰ লগত খাব লাগে। আজি ব্যৱসায়ী আৰু পৰিয়ালে নিজৰ ক্লায়েণ্ট বা আত্মীয়ক উপহাৰ হিচাপে উপহাৰ দিয়াৰ প্ৰথা আছে, <ref>[http://www.asianweek.com/092498/coverstory.html Asianweek] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526115649/http://asianweek.com/092498/coverstory.html |date=26 May 2010 }}</ref> যাৰ ফলত উচ্চমানৰ মুনকেকৰ বজাৰখনক উৎসাহিত কৰা হয়। সমগ্ৰ অঞ্চলটোত চীনা সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ বাবে এছিয়াৰ বিভিন্ন স্থানীয় অঞ্চলত যিদৰে মাজ শৰৎ উৎসৱ পালন কৰা হয়, <ref>{{Cite web|title=Mid-Autumn Festival|url=https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|access-date=2021-07-22|website=www.roots.gov.sg|archive-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723164148/https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|url-status=live}}</ref> [[এছিয়া]]ৰ অন্যান্য অঞ্চলতো মুনকেক উপভোগ কৰা হয়। পশ্চিমীয়া দেশসমূহতো মুনকেক এটা সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে দেখা গৈছে।<ref>{{cite news|title=Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries|url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|website=Travelchinaguide.com|access-date=27 May 2017|archive-date=10 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910094511/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Parulis-Cook|first1=Sienna|title=Mooncakes: China's Evolving Tradition|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|work=The Atlantic|access-date=27 May 2017|archive-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918202400/https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|title=Customs around the Mid-Autumn Festival|date=2016-09-07|work=China Today|access-date=27 May 2017|archive-date=5 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|url-status=live|archivedate=5 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|deadurl=yes}}</ref> ==সাধাৰণ বিৱৰণ== বেছিভাগ মুনকেকতে ডাঠ, কোমল পেষ্ট্ৰিৰ ছাল থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত মিঠা, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ ঘন ভৰ্তি থাকে, যাৰ মাজত এটা বা কেইবাটাও গোটা নিমখীয়া কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে যাতে পূৰ্ণিমা চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক হয়। প্ৰথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মুনকেক ভাপত দিয়া, বেক কৰা বা ভাজিও কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |title=人民日报海外版-人民网 |url=https://paper.people.com.cn/rmrbhwb/html/2018-09/22/content_1882720.htm |access-date=2025-11-02 |website=paper.people.com.cn}}</ref> পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ ওপৰত "দীৰ্ঘ আয়ুস" বা "সমন্বয়"ৰ বাবে চীনা আখৰৰ ছাপ থাকে, লগতে বেকাৰীৰ নাম আৰু ভিতৰৰ ভৰোৱা বস্তুও থাকে।<ref>{{Cite web |title=月饼：传统与团结的美味象征 |url=https://www.iweiyi.com/zh/content/69-yue-bing-chuan-tong-yu-tuan-jie-di-mei-wei-xiang-zheng |access-date=2025-11-02 |website=iweiyi.com - Flowers and Gifts Delivery in China |language=zh}}</ref> অতিৰিক্ত সজ্জাৰ বাবে চন্দ্ৰ, চীনা চন্দ্ৰ দেৱী (চাং'ই), ফুল, লতা বা [[শহাপহু]] (চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক)ৰ ছাপ আখৰবোৰক আগুৰি ধৰিব পাৰে। ==ইতিহাস== ===মধ্য শৰৎ উৎসৱ=== এই উৎসৱটো অমৰত্বৰ চন্দ্ৰ দেৱী চাং'ইৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জটিলভাৱে জড়িত।<ref>{{Cite web |last=爱诗礼 |date=2024-09-17 |title=庆祝中国中秋节：传统、传说和文化意义 - 马林少林功夫学院 |url=https://shaolin-kungfu.com/zh-CN/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E4%B8%AD%E7%A7%8B%E8%8A%82/ |access-date=2025-11-02 |website=Maling Shaolin Kung Fu Academy |language=zh-CN}}</ref> [[চীন]]ৰ ৰীতি-নীতি আৰু অনুষ্ঠান লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰাচীন চীনা গ্ৰন্থ লিজিৰ মতে চীনৰ সম্ৰাটে বসন্ত কালত সূৰ্য্যক আৰু শৰৎকালত চন্দ্ৰক বলিদান দিব লাগে। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখ "মিড-শৰৎ" বুলি কোৱা হয়। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখৰ নিশাটোক "চন্দ্ৰৰ ৰাতি" বুলিও কোৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱত ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা থকাৰ বাবে শেহতীয়া বছৰবোৰতো মুনকেক জনপ্ৰিয় হৈয়েই আছে। বহুতৰে বাবে ইহঁতে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ অভিজ্ঞতাৰ এক কেন্দ্ৰীয় অংশ হিচাপে গঠন কৰে যে এতিয়া ইয়াক সাধাৰণতে ‘মুনকেক উৎসৱ’ বুলি জনা যায়। ===মিং বিপ্লৱ=== মুনকেকত চোৰাংভাৱে অনা বাৰ্তাৰ বাবে ইউয়ান বংশৰ অন্ত পৰাৰ এক লোককথা আছে। বিপ্লৱীসকলে মংগোলীয় নেতৃত্বাধীন ইউয়ান বংশক শেষ কৰি পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু শেষত মিং বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="npr-2019sep14">{{cite episode |url=https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |title=The Revolutionary History Of Mooncakes |series=[[Morning Edition]] |network=[[NPR]] |date=September 14, 2019 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |access-date=17 October 2020 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106163923/https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |url-status=live }}</ref><ref name="ao-2017aug11">{{cite news |url=https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |title=Did Mooncakes Help the Chinese Overthrow the Mongols?: On the enduring power of myth and metaphor. |magazine=[[Atlas Obscura]] |date=August 11, 2017 |first=Natasha |last=Frost |archive-date=11 August 2021 |access-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811201518/https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |url-status=live }}</ref> এই ধাৰণাটো জু ইউয়ানজাং আৰু তেওঁৰ উপদেষ্টা লিউ ব’ৱেনে কল্পনা কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে এটা উৰাবাতৰি বিয়পাইছিল যে এটা মাৰাত্মক মহামাৰী বিয়পিছে আৰু ইয়াক ৰোধ কৰাৰ একমাত্ৰ উপায় হ’ল বিশেষ মুনকেক খোৱা, যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীক নিমিষতে পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিব আৰু তেওঁলোকক বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ ফলত মুনকেকৰ দ্ৰুত বিতৰণ হ’ল। মুনকেকবোৰত এটা গোপন বাৰ্তা আছিল: অষ্টম চন্দ্ৰ মাহৰ পোন্ধৰ তাৰিখে শাসকসকলক হত্যা কৰা।<ref>{{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |title=A new mooncake rising - Taipei Times |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=2 October 2018 |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002180958/http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |url-status=live |date=September 6, 2003 |page=16 |first=Gavin |last=Phipps}}</ref> বাৰ্তা এটা লুকুৱাই ৰখাৰ আন এটা পদ্ধতি আছিল ইয়াক মুনকেকৰ পৃষ্ঠত (যিবোৰ চাৰিজনীয়া পেকেটত আহিছিল), এটা সাধাৰণ প্ৰহেলিকা বা মোজাইক হিচাপে ছপা কৰা। বাৰ্তাটো পঢ়িবলৈ চাৰিটা মুনকেকৰ প্ৰতিটোকে চাৰিটা ভাগত কাটি লোৱা হৈছিল। ফলত ১৬টা টুকুৰা একেলগে টুকুৰা-টুকুৰ কৰি বাৰ্তাটো প্ৰকাশ কৰা হ’ল। তাৰ পিছত মুনকেকৰ টুকুৰাবোৰ খাই বাৰ্তাটো ধ্বংস কৰা হ’ল। == পৰম্পৰাগত শৈলী == === ভৰোৱা === [[চিত্ৰ:Lotus seed paste.jpg|thumb|কাটি লোৱা মুনকেকত পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰোৱা দেখা গৈছে (চিঙি যোৱা) কণীৰ কুহুমৰ চাৰিওফালে "চন্দ্ৰ।" ]] পৰম্পৰাগত মুনকেকত বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু পোৱা যায়। * পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট : কিছুমানৰ মতে ইয়াক আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বিলাসী মুনকেক ফিলিং বুলি গণ্য কৰা হয়। বহু ধৰণৰ মুনকেকত পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট পোৱা যায়। বগা পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ মূল্য আৰু অধিক। পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ অধিক দাম হোৱাৰ বাবে, কেতিয়াবা বগা কিডনী বীনৰ পেষ্ট ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * মিঠা বীনৰ : চীনা মিঠাইত কেইবা ধৰণৰ বীনৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যদিও আজুকি বীনৰপৰা তৈয়াৰী ৰঙা বীনৰ পেষ্ট সমগ্ৰ বিশ্বতে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়, তথাপি মুগ মাহ তথা ক'লা মাহৰপৰা তৈয়াৰী বীনৰ পেষ্টৰ আঞ্চলিক আৰু মৌলিক পছন্দ বিদ্যমান। * জুজুবে পেষ্ট : জুবুবে (বগৰী জাতীয় ফল) গছৰ পকা ফলৰপৰা এই মিঠা পেষ্ট তৈয়াৰ কৰা হয়। এই পেষ্টটো গাঢ় ৰঙা বৰণৰ, অলপ ফলীয়াসদৃশ/ধোঁৱাময় গোন্ধযুক্ত আৰু সোৱাদত সামান্য টেঙা। পেষ্টৰ গুণগত মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, জুবুবে পেষ্টক বহু সময়ত ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বুলি ভুল হ'ব পাৰে, যিটো কেতিয়াবা ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * পাঁচটা কাৰ্নেল বা মিশ্ৰিত বাদাম: পাঁচ বিধৰ বাদাম আৰু গুটিৰ মিশ্ৰণেৰে এই ফিলিংটো তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ খহটাকৈ কটা হয় আৰু মাল্টোজ চিৰাপৰ সৈতে মিহলাই ৰখা হয়। অঞ্চলভেদে ইয়াৰ ৰেচিপি বেলেগ বেলেগ হয়, কিন্তু সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা বাদাম আৰু গুটিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আখৰোট, কোমোৰাৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি, চীনাবাদাম, তিল বা কাঠবাদাম। এই মিশ্ৰণটোত অতিৰিক্ত সোৱাদৰ বাবে চেনিৰে প্ৰস্তুত কৰা চাল-কোমোৰা, জিনহুয়া হেম বা মিছিৰিও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === আৱৰণ === [[চিত্ৰ:Moon Cakes.jpg|thumb|চীনা আখৰযুক্ত মুনকেক 金門旦黃 (jinmen danhuang), অৰ্থাৎ চন্দ্ৰ কেকত এটা কণীৰ কুহুম থাকে আৰু ইয়াক "গোল্ডেন গেট" নামৰ বেকাৰীৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। মুনকেকত সাধাৰণতে বেকাৰীৰ নামটো হেঁচা মাৰি ধৰা হয়। ]] পৰম্পৰাগত মুনকেক উৎপাদন কৰা অঞ্চলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহু পৰিমাণে ভিন্ন হয়। বেছিভাগ অঞ্চলতে বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তুৰে উৎপন্ন হয়, কিন্তু মাত্ৰ এটাপ্ৰকাৰৰ খোলা থাকে। যদিও নিৰামিষ মুনকেকত উদ্ভিদ তেল ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, বহু মুনকেকত ৰেচিপিত চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীনা খাদ্যত তিনি ধৰণৰ মুনকেকৰ খোলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * চুই : এই আৱৰণটোৰ বৰণ ৰঙচুৱা-মুগা আৰু ই এটা চিকচিকিয়া উজ্জ্বলতা প্ৰদান কৰে। কেণ্টোনিজ-শৈলীৰ মুনকেকত এইটোৱেই আটাইতকৈ সাধাৰণতে ব্যৱহৃত আৱৰণ। উত্তৰ আমেৰিকা আৰু বহুতো পশ্চিমীয়া দেশত এই ধৰণৰ মুনকেক আটাইতকৈ বেছিকৈ দেখা পোৱা যায়। চুই মুনকেকৰ আৱৰণটো ডাঠ চেনিৰ চিৰাপ, লাই ৱাটাৰ (চডিয়াম কাৰ্বনেট), ময়দা আৰু তেলৰ সংমিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিয়ে এই আৱৰণটোক এক চহকী সোৱাদ আৰু চুই (চোবাই খাব পৰা) অথচ কোমল গাঁথনি প্ৰদান কৰে। মিশ্ৰণটোত মাল্টোজ চিৰাপ যোগ কৰি ইয়াক আৰু অধিক চুই বা আঠালতীয়া কৰিব পৰা যায়। * পিঠাগুৰি মাছ বা গাহৰিৰ পোৱালিৰ আকৃতিতো বেক কৰা হয় আৰু বেকাৰীত চোবাই খোৱা জলপান হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়। মাছ ধৰা বা গাহৰিৰ পোৱালি বিক্ৰীৰ বাবে বান্ধি ৰখাৰ প্ৰতীক হিচাপে প্ৰায়ে ইহঁত পৃথকে পৃথকে সৰু সৰু প্লাষ্টিকৰ টোপোলাত পেকেট কৰি আহে। * ফ্লেকি: ফ্লেকি খোলাবোৰে চুঝৌ- আৰু টাইৱান শৈলীৰ মুনকেকৰ আটাইতকৈ ইংগিত দিয়ে। তেলত লৰাই ভাজি লোৱা তেলীয়া পিঠাগুৰি আৰু আটাৰ তৰপবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে একেলগে গুটিয়াই পিঠাগুৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। এই খোলাটোৰ টেক্সচাৰ পাফ পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। * কোমল: চীনৰ কিছুমান বিশেষ প্ৰদেশৰ মুনকেক প্ৰায়ে চেপেটা বা চোবাই খোৱাতকৈ কোমল কৰিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মুনকেক খোলাৰ টেক্সচাৰ পশ্চিমীয়া পাই খোলা বা টাৰ্ট খোলাত ব্যৱহাৰ কৰা শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। কোমল খোলা মূলতঃ চেনি, তেল, আটা আৰু পানীৰ সমজাতীয় মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ খোলা সাধাৰণতে আন ধৰণৰ চীনা পেষ্ট্ৰি যেনে কণীৰ টাৰ্টত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * ক্ৰামবলি: ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক গৰম পানীৰ খোলা পেষ্ট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা হয় যিয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ আটাক তেল, নিমখ আৰু গৰম পানীৰ সৈতে মিহলাই ঘন, ক্ৰামবলি পেষ্ট্ৰি গঠন কৰে যিটো আন ঠাইত একেবাৰে অস্বাভাৱিক। === চীনত আঞ্চলিক তাৰতম্য === [[চিত্ৰ:Mooncakes in Malaysia.jpg|thumb|181x181px|মালয়েছিয়াৰপৰা অহা মুনকেক]] মুনকেকৰ বহুতো আঞ্চলিক ভিন্নতা আছে। পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ প্ৰকাৰসমূহ হ'ল: * বেইজিং শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ দুটা ভিন্নতা আছে। এটা, যাক ডি কিয়াং বুলি কোৱা হয়, চুঝৌ শৈলীৰ মুনকেকৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ইয়াৰ পিঠাগুৰি চেপেটা হোৱাৰ বিপৰীতে পাতল ফেনযুক্ত পিঠাগুৰি থাকে। আনটো ভিন্নতা, যাক "ফেন মাও" বুলি কোৱা হয়, ইয়াৰ এটা চেপেটা বগা পিঠাগুৰি থাকে। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱা দুটা হ’ল মাউণ্টেন হথৰ্ন আৰু উইষ্টেৰিয়া ফুলৰ সোৱাদ। * কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক: গুৱাংডং আৰু গুৱাংচি প্ৰদেশৰপৰা উৎপত্তি হোৱা কেণ্টনীজ মুনকেকৰ একাধিক ভিন্নতা আছে আৰু ই মুনকেকৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত আঞ্চলিক শৈলী। ভৰোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানসমূহ বিভিন্ন: পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, বগৰী গুটিৰ পেষ্ট, বাদাম, হাম, কুকুৰা, হাঁহ, ৰোষ্ট গাহৰিৰ মাংস, ভেঁকুৰ, কণীৰ কুহুম আদি। অধিক বিশদ সংস্কৰণত চাৰিটা কণীৰ কুহুম থাকে, যিয়ে চন্দ্ৰৰ চাৰিটা পৰ্যায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। হংকঙত বিক্ৰী হোৱা শেহতীয়া সমসাময়িক ৰূপ (যদিও অগতানুগতিক) আনকি চকলেট, আইচক্ৰীম বা জেলীৰপৰাও তৈয়াৰ কৰা হয়। * [[চিত্ৰ:Mooncake with double yolk and lotus seed paste.jpg|thumb|178x178px|ডাবল কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ সৈতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰ্তি হিচাপে, আৰু পৃষ্ঠত এই ঘেঁহুৰ আটাৰ পেষ্ট্ৰিকে ধৰি)]]চাংহাই-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলী শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয় যিটো চহকী, টুকুৰা-টুকুৰ আৰু মাখনৰ দৰে খোলা কিন্তু পাই পিঠাগুৰিৰ দৰে নহয়। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱাবোৰ সেই মিঠা কেণ্টনীজ ষ্টাইলৰ মুনকেকৰ দৰেই যেনে মিঠা কৰা ৰঙা বীনৰ পেষ্ট, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট আৰু ভৰোৱাৰ মাজত কণীৰ কুহুমৰ সৈতে তাৰো পেষ্ট। * হংকং ষ্টাইলৰ মুনকেকঃ হংকঙে নিজা ষ্টাইলৰ মুনকেক লাভ কৰিছে। হংকঙৰ লোকসকলে সাধাৰণতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক খায় যদিও যোৱা কেইটামান দশকত স্থানীয় উদ্ভাৱন যেনে নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকৰ আবিৰ্ভাৱ ঘটিছে। * [[চিত্ৰ:Mooncake with five smashed nuts.jpg|thumb|172x172px|পাঁচটা বাদাম/গুটি থকা কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (য'ত ভাঙি পেলোৱা কাজু, ভাঙি পেলোৱা তিল, ভাঙি পেলোৱা আলমণ্ড, ভাঙি পেলোৱা আখৰোট, ভাঙি পেলোৱা এগুচি গুটিকে ধৰি)]]টিওচেউ-শৈলীৰ মুনকেক: এইটো আন এটা ফ্লেকি ক্ৰাষ্ট জাত, কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ চুঝৌ জাততকৈ ডাঙৰ। ইয়াৰ ব্যাস কেণ্টনীজ শৈলীৰ ওচৰত, কিন্তু পাতল। বিভিন্ন ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও পোৰাৰ পিছত চৰ্বিৰ সুগন্ধিৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হয়। টিওচেউসকলৰ এটা ভজা পদুম কেক (বা পদুম পেষ্ট্ৰি) (সৰলীকৃত চীনা: 莲花酥月饼; পৰম্পৰাগত চীনা: 蓮花酥月餅; পিনয়ন: Liánhuā sū yuèbǐng)ও থাকে, যিটো মধ্য শৰৎ উৎসৱত খোৱা হয়। এই মুন কেকটো ডিপ ফ্ৰাই কৰা হয়, বেক কৰা নহয়। ৰঙালাও ভৰোৱা আৰু ফ্লেকি পেষ্ট্ৰিৰ খোলাটোৱেই টিওচেউ মুনকেকক অন্যান্য মুনকেকতকৈ পৃথক কৰি তোলে। এই পুৰণি স্কুলৰ মিঠাইবোৰ গুৱাংডঙৰ পূব দিশৰ চাওছান অঞ্চলত "লা বিয়া" (朥饼) নামেৰে জনাজাত, য'ৰপৰা টিওচেউসকল আহিছিল। লা মানে টিওচেউত চৰ্বি বা গাহৰিৰ মাংসৰ তেল, যিটো আটাৰ সৈতে মিহলাই পেষ্ট্ৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। * নিংবো শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীটোও চুঝৌ শৈলীৰপৰা অনুপ্ৰাণিত। ই ঝেজিয়াং প্ৰদেশত প্ৰচলিত, আৰু ইয়াৰ আৱৰণ কমপেক্ট। ভৰোৱাবোৰ হয় সাগৰীয় শাক-পাচলি বা হাম; ইয়াৰ টেঙা আৰু নিমখীয়া সোৱাদৰ বাবেও জনাজাত। [[চিত্ৰ:Savoury Suzhou-style meat mooncake.jpg|left|thumb|চুঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেকত কিমা গাহৰিৰ মাংস ভৰোৱা]] * চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ আৰম্ভণি হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক আগতে হৈছিল, আৰু ইয়াৰ স্তৰৰ তৰপযুক্ত পিঠাগুৰি আৰু চেনি আৰু চৰ্বিৰ উদাৰ আবণ্টনৰ বাবে পৰিচিত। এই আঞ্চলিক ধৰণৰ ভিতৰত ডজনতকৈও অধিক ভিন্নতা আছে। ইয়াৰ উপৰি ই আন বেছিভাগ আঞ্চলিক জাততকৈও সৰু। চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত মিঠা আৰু টেঙা দুয়োটা ধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থাকে, পিছৰটো গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয় আৰু সাধাৰণতে গাহৰিৰ মাংসৰ কুমাৰে ভৰোৱা হয়। নিমখ আৰু জলকীয়াৰপৰা তৈয়াৰী ভৰোৱা (椒鹽, jiāoyán) ফ্লেকি চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত সাধাৰণ। * মেইঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * দক্ষিণৰ মিন শৈলীৰ মুনকেক * ৱেনঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক: ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য হ’ল পিঠাগুৰিৰ বাবে বিভিন্ন আটাৰ সংমিশ্ৰণ, য’ত চাউলৰ আটা, ঘেঁহুৰ আটা, আৰু বুটমাহৰ আটা আৰু জুয়ানৱেই হাম আৰু চেনিৰ সংমিশ্ৰণ কৰা ভৰোৱা। == সমসাময়িক শৈলী == [[চিত্ৰ:Yam mooncake1.jpg|thumb|ৰঙালাও-পেষ্ট ভৰোৱাৰ সৈতে জেলী মুনকেক]] সময়ৰ লগে লগে বিশেষকৈ উৎপাদক আৰু অন্যান্য খাদ্যপ্ৰকাৰৰপৰা অহা তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হৈ বিক্ৰী বৃদ্ধি কৰাৰ বাণিজ্যিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে মুনকেকৰ খোলা আৰু ভৰোৱাৰ গঠন দুয়োটা বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ হৈছে। উৎপাদকসকলৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা তীব্ৰতৰ হোৱাৰ লগে লগে খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলে বজাৰৰ হুলস্থূল সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰু গ্ৰাহকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ মুনকেক পেকেজিঙৰ অতিৰিক্ত ডিজাইন কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়, যাৰ ফলত প্ৰায়ে অত্যধিক পেকেজিং আৰু কম পুনঃব্যৱহাৰৰ হাৰ হয়। মুনকেক পেকেজিং প্লাষ্টিক আৰু অন্যান্য পৰিৱেশ অনুকূল সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈয়েই আছে আৰু চীনৰ বাৰ্ষিক পেকেজিং আৱৰ্জনা উৎপাদন অনুমাণিক হাৰত প্ৰায় ১০% বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য সম্পদৰ প্ৰায় ১০%হে উদ্ধাৰ কৰা হয়। এই ধাৰাসমূহৰ এটা অংশ হৈছে পৰিৱৰ্তিত ৰুচিৰ পছন্দসমূহো পূৰণ কৰা, আৰু কাৰণ মানুহ অধিক স্বাস্থ্য-সচেতন। গতিকে এই সমসাময়িক শৈলীসমূহৰ অধিকাংশই বিশেষভাৱে বিশ্বব্যাপী আৰু কনিষ্ঠ চীনাসকলৰ মাজত আৰু বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত বিশিষ্ট। কিন্তু ব্যক্তিগত পছন্দ অনুসৰি পৰম্পৰাগত মুনকেক সমসাময়িক মুনকেকৰ সৈতে বিক্ৰী কৰা হয়। বৈচিত্ৰ্যৰ কিছুমান আদিম ৰূপ আছিল তেতিয়া অস্বাভাৱিক বুলি বিবেচিত উপাদানৰে ভৰোৱা বস্তু সলনি কৰা। তাৰো পেষ্ট (芋泥, yù ní), আনাৰস আৰু ডুৰিয়ান প্ৰথম প্ৰৱৰ্তনৰ ভিতৰত আছিল, বিশেষকৈ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত। ই পৰম্পৰাগত মুনকেকতকৈ পৃথক - নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকটো ফ্ৰীজৰ ভিতৰত ৰাখিব লাগে আৰু বাহিৰৰপৰা বগা হয়। এই ধৰণৰ বগা ৰঙৰ মুনকেক কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়। ক্ষুদ্ৰ মুনকেকও আবিৰ্ভাৱ হৈছিল, আংশিকভাৱে ডাঙৰ কেক কাটিব নোৱাৰাকৈ সহজ ব্যক্তিগত খোৱাৰ অনুমতি দিবলৈ। আজিৰ স্বাস্থ্য সচেতন জীৱন-শৈলীৰ লগত খাপ খুৱাবলৈ চৰ্বিমুক্ত মুনকেকৰো আবিৰ্ভাৱ হ’ল। কিছুমান দৈ, জেলী, চৰ্বিমুক্ত আইচক্ৰীমৰদ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। গ্ৰাহকে তেওঁলোকৰ ৰুচি আৰু খাদ্যৰ লগত খাপ খোৱাকৈ মুনকেকৰ আকাৰ আৰু ভৰোৱা বস্তু বাছি লয় আৰু বাছি লয়। অতিৰিক্ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবে প্ৰতিটো কেক প্ৰায়ে বায়ুমণ্ডল বন্ধ প্লাষ্টিকত মেৰিয়াই থোৱা হয়, তাৰ লগত এটা সৰু খাদ্য সংৰক্ষকৰ পেকেট থাকে। সমসাময়িক শৈলীৰ মুনকেক ক্ৰমান্বয়ে জনপ্ৰিয় হ’লেও ইয়াৰ বিৰোধী আছে। দামী উপাদানে দাম বৃদ্ধি কৰি চীনত "মুনকেক বাবল" গঠন হোৱাৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰিছে। খাদ্য সমালোচকসকলে কেতিয়াবা আঙুলিয়াই দিয়ে যে "চকলেট মুনকেক" বাস্তৱত কেৱল মুনকেকৰ আকৃতিৰ চকলেটহে, আৰু চকলেটেৰে তৈয়াৰী মুনকেক নহয়, আনহাতে আন কিছুমানে অভিযোগ কৰে যে খাদ্য শৃংখলসমূহে বজাৰৰ সুবিধা ল'বলৈ বিদেশী সোৱাদৰ কথা চিন্তা কৰা যেন লাগে, সোৱাদবোৰ কিমান ভালদৰে মিলি যায় সেই বিষয়ে বিশেষ চিন্তা নকৰাকৈ। [[চিত্ৰ:Moon Cake Filling.jpg|thumb|মুনকেক ভৰোৱা]] === ভৰোৱা === সমসাময়িক শৈলীৰ মুনকেকত ভৰোৱা বস্তুবোৰ বৈচিত্ৰ্যময় কৰি পেষ্ট বনাব পৰা প্ৰায় যিকোনো বস্তুকে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। উদ্ভাৱনৰ সময়ত নতুন বস্তু বুলি গণ্য কৰা টাৰো পেষ্ট আৰু আনাৰস যুক্ত মুনকেক শেহতীয়া বছৰবোৰত সাধাৰণ হৈ পৰিছে। ইয়াৰ উপৰি কফি, চকলেট, বাদাম (যেনে, আখৰোট, মিশ্ৰিত বাদাম ইত্যাদি), ফল-মূল (যেনে, প্ৰুন, আনাৰস, বগৰী, লিচি আদি), শাক-পাচলি (যেনে মিঠা আলু আদি), আনকি হাম আদি উপাদানৰে গঠিত ভৰাই পৰম্পৰাগত ৰেচিপিবোৰক আধুনিক ৰূপ দিবলৈ যোগ কৰা হৈছে। আন কিছুমান উদাহৰণ হ’ল- * [[ক্ৰীম চীজ]] * চিকেন ফ্লছ * টিৰমিছু * সেউজীয়া চাহ * পাণ্ডন * বেঙুনীয়া ৰঙৰ ৰঙালাও * ডুৰিয়ান * [[আইচ ক্ৰীম|আইচক্ৰীম]] (বিভিন্ন সোৱাদ) * [[চকলেট]] * ষ্ট্ৰ’বেৰী * [[কফি]] * [[বাদাম]] * আমৰ পোমেলো ছেগো * মালা * [[চিত্ৰ:Snow Skin Fruity Mooncakes.jpg|thumb|235x235px|স্নো ছালৰ ফলৰ মুনকেক]]লাভা কাষ্টাৰ্ড<ref>[https://www.scmp.com/lifestyle/food-drink/article/2008377/8-best-tasting-mooncakes-hong-kong "8 new Hong Kong mooncake flavors for 2016: the best and the rest – our verdict"]. SCMP Food & Drink. 25 August 2016. Archived from [https://web.archive.org/web/20180831211710/https://www.scmp.com/lifestyle/food-drink/article/2008377/8-best-tasting-mooncakes-hong-kong the original] on 31 August 2018. Retrieved 31 August 2018.</ref> চীনৰ পৰম্পৰাগত সুস্বাদু খাদ্য যেনে জিনচেং আৰু চৰাইৰ বাহৰ পিছত অতি সোনকালেই এবেলন আৰু শ্বাৰ্ক ফিন আহিল। বিদেশী খাদ্য কোম্পানীসমূহেও নগদ ধন ঘটাৰ চেষ্টা কৰিছে। হাগেন-ডাজে প্ৰথম আইচক্ৰীমৰ মুনকেক তৈয়াৰ কৰাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত "পৰম্পৰাগত", স্নো-ছাল বা বেলজিয়াম/চুইছ বগা, গাখীৰ আৰু ডাৰ্ক চকলেটৰ খোলাৰ পছন্দ কৰা হৈছিল। আন আন আইচক্ৰীম আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চেইনবোৰে অতি সোনকালেই নিজৰ নিজৰ সংস্কৰণৰ সৈতে অনুসৰণ কৰিলে। চেম্পিয়ন গানাচে, মাল্ট হুইস্কি, আগ্নেয়গিৰি-নিমখ কেৰামেল আনকি ব্লেক ট্ৰাফেল, কেভিয়াৰ আৰু ফ’ই গ্ৰাছকে ধৰি অন্যান্য পশ্চিমীয়া উপাদানসমূহে ইয়াক মুনকেকলৈ পৰিণত কৰিছে। === আৱৰণ === [[চিত্ৰ:Pink jelly2.jpg|thumb|220x220px|ৰঙা-বীন পেষ্ট ভৰোৱাৰ সৈতে গোলাপী জেলী মুনকেক]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বজাৰত তুষাৰপাতৰ মুনকেক আবিৰ্ভাৱ হৈছিল। এই নন-বেকড, ঠাণ্ডা কৰা মুনকেকবোৰ সাধাৰণতে দুবিধ খোলাৰ সৈতে আহে: * আঠাযুক্ত চাউল: মোচিৰ দৰে টেক্সচাৰৰ খোলা। এইটো এটা নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেক। এই চন্দ্ৰ কেকবোৰক কথিত ভাষাত "স্নোস্কিন মুনকেক", "আইচ-স্কিন মুনকেক" বা "স্নোই মুনকেক" (冰皮 বা 冰皮月餅) বুলি জনা যায়।[31] * জেলী: এগাৰ, জেলেটিন বা কনজাক আদি জেলিং মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰী খোলা আৰু ফলৰ বিভিন্ন ধৰণৰ সোৱাদযুক্ত সোৱাদযুক্ত। == অন্য দেশ আৰু অঞ্চলত ব্যৱহাৰ == === পূব এছিয়া === ==== মংগোলিয়া ==== মুনকেকক মংগোলীয় ভাষালৈ য়েভেন (еэвэн, ᠶᠧᠪᠢᠩ) হিচাপে অনুবাদ কৰা হয়। মংগোলিয়াৰ মুনকেক ঘেঁহুৰ আটা, যৱ আৰু কিচমিচৰপৰা তৈয়াৰী খোলাৰ সৈতে আন্তৰিকতাপূৰ্ণ যিটো জনপ্ৰিয় ভৰোৱা। ==== জাপান ==== জাপানত মুনকেকক geppei (月餅) নামেৰে জনা যায়, যিটো চীনা নামটোৰ লিপিবদ্ধকৰণ। তেওঁলোকৰ ডিজাইন কেণ্টনীজ মুনকেকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে, চীনা সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত আৰু গোটেই বছৰজুৰি বিক্ৰী কৰা হয়, মূলতঃ জাপানৰ চাইনাটাউনত। এই মুনকেকবোৰৰ বাবে আজুকি (ৰঙা বীন) পেষ্ট আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱা হয় যদিও আন ধৰণৰ বীনৰ লগতে চেষ্টনাটও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==== টাইৱান ==== টাইৱানৰ ভিতৰত পোৱা আটাইতকৈ পৰম্পৰাগত মুনকেকটো দক্ষিণ ফুজিয়ানৰ মুনকেকৰ সৈতে মিল আছে। টাইৱানৰ মুনকেকত মিঠা কৰা ৰঙা বীনৰ পেষ্ট ভৰোৱা হয়, কেতিয়াবা মাজত মোচিও থাকে। টাইৱানৰপৰা অহা আটাইতকৈ সাধাৰণ পৰম্পৰাগত মুনকেকসমূহ হ'ল ভৰোৱা মাংবিন (লু ডু) বা টাৰো পেষ্ট, সাধাৰণতে মাংবিন মুনকেকত নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম থাকে, আৰু হয় নিমখীয়া হাঁহৰ কণী বা তাৰো মুনকেকত এটা টেঙা ট্ৰিট। সাধাৰণতে ইহঁতৰ খোলাটো চেপেটা আৰু আকৃতিত গোলাকাৰ। টাইৱানীজ মুনকেকত সাধাৰণতে উদ্‌যাপনমূলক চীনা চৰিত্ৰত ৰঙা ডাকটিকট থাকে। জনপ্ৰিয় আধুনিক সোৱাদসমূহৰ ভিতৰত আছে গ্ৰীণ টি, চকলেট, ষ্ট্ৰবেৰী আৰু টিৰামিছু। === দক্ষিণ-পূব এছিয়া === ==== ইণ্ডোনেছিয়া ==== ইণ্ডোনেছিয়াত মুনকেকৰ মূল প্ৰকাৰ কেইবাটাও আছে,পৰম্পৰাগতৰপৰা আধুনিক মুনকেকলৈকে। চীনা আৰু জাপানীসকলে ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছৰেপৰাই অতি পৰম্পৰাগত মুনকেকটো আছে, ইহঁত চন্দ্ৰৰ দৰে বৃত্তাকাৰ, বগা আৰু নিয়মীয়া মুনকেকতকৈ পাতল। ভৰোৱাৰ ভিতৰত গাহৰিৰ মাংস, চকলেট, পনিৰ, গাখীৰ, ডুৰিয়ান, কঁঠাল আৰু পেষ্ট তৈয়াৰ কৰা আন বহুতো বিদেশী ফল থাকিব পাৰে। এই ধৰণৰ মুনকেক গোটেই বছৰটো বহুলভাৱে উপলব্ধ হোৱাৰ বিপৰীতে নিয়মীয়া আধুনিক মুনকেক সাধাৰণতে শৰৎকালৰ মাজভাগৰ উৎসৱৰ বতৰৰ আশে-পাশেহে বিক্ৰী কৰা হয়। মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হিচাপে মুনকেক প্ৰধানকৈ হালাল উপাদানৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে উদ্ভিদ তেল বা বাদামৰ তেলৰপৰা খোলাটো তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ইয়াক মুং বিন পেষ্টেৰে ভৰাই দিয়া হয়। ==== মালয়েছিয়া ==== তিনিখন ডাঙৰ চহৰত বিভিন্ন ধৰণৰ চন্দ্ৰ কেক আছে; জৰ্জ টাউন, কুৱালালামপুৰ আৰু চাবাহ। মুনকেক পৰম্পৰাগত চীনা ভাষাৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। কিন্তু বহুতে মুনকেকৰমান বজাই ৰাখিবলৈ ১০০% বিশুদ্ধ হুনান পদুমৰ গুটি যোগ কৰাটো পছন্দ কৰে। বিশেষকৈ কুৱালালামপুৰত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰসমূহ হ’ল হোৱাইট লোটাছ ছিড পেষ্ট কেক, স্নো স্কিন আৰু ব্লেক চেজম উইথ য়ক। [[চিত্ৰ:Mooncake Gift Sets in Singapore.jpg|thumb|ছিংগাপুৰৰ এখন শীৰ্ষ হোটেলে স্থাপন কৰা মুনকেক উপহাৰ]] ==== ছিংগাপুৰ ==== ছিংগাপুৰত মুনকেক বিলাসী উপহাৰ। পৰম্পৰাগত বেকডৰপৰা আৰম্ভ কৰি ৰঙালাওৰ পেষ্টেৰে ভৰা টিওচেউ ফ্লেকি, ঠাণ্ডা ফলৰ পেষ্টেৰে ভৰোৱা নিয়ৰৰ চামৰাৰ জাতলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ সোৱাদ পোৱা যায়। পৰম্পৰাগত মুনকেকত ৰঙা পদুম পেষ্ট, বগা পদুম পেষ্ট বা ৰঙা বীন পেষ্টৰ ভিত্তি ভৰোৱা থাকে, ভিতৰত ০-৪টা নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম সোমাই থাকে। ভিন্নতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যান্য উপাদান যেনে মেকাডেমিয়া বাদাম, অছমানথাছ, কমলাৰ খোলা আৰু বগৰী গুটি যোগ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ছিংগাপুৰৰ স্নোস্কিন মুনকেকত লিচি মাৰ্টিনি, বেইলিছ, মেচা ৰেড বিন, ডুৰিয়ান, আৰু বিভিন্ন ফলৰ পেষ্টৰপৰা আৰম্ভ কৰি সোৱাদ পোৱা যায়। ছিংগাপুৰত মুনকেক বিলাসী উপহাৰ আৰু ক্লায়েণ্ট, বন্ধু-বান্ধৱ আৰু পৰিয়ালৰ বাবে উপহাৰ হিচাপে অতি জনপ্ৰিয়। গড়ে ৪টা মুনকেকৰ বাকচ এটাৰ দাম ৬০ মাৰ্কিন ডলাৰ। বহুতো হোটেল আৰু উন্নত চীনা খাদ্যৰ ৰেষ্টুৰেণ্টত একাধিক ডবা আৰু ৰত্নযুক্ত ক্লাচপৰ সৈতে বিশৃংখল বাকচত পেকেট কৰা মুনকেক উপলব্ধ। সাধাৰণতে উৎসৱ শেষ হোৱাৰ পিছত মুনকেক বাকচক গহনা বাকচ হিচাপে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==== থাইলেণ্ড ==== থাইলেণ্ডত উৎসৱৰ বতৰত থাই-চীন বেকাৰীত মুনকেক বিক্ৰী কৰা হয়। বেংককত পৰম্পৰাগত আৰু আধুনিক মুন কেক কেৱল ইয়াওৱাৰাট ৰোডৰ চাইনাটাউনত সীমাবদ্ধ নহয় যদিও বৃহৎ চুপাৰ মাৰ্কেটৰ ষ্টলতো পোৱা যায়। ভিয়েটনামত মুনকেকক শৰৎকালৰ মাজভাগৰ কেক বুলি জনা যায়। ভিয়েটনামী মুনকেক সাধাৰণতে পৃথকে পৃথকে বা চাৰিটাকৈ বিক্ৰী কৰা হয়। মুনকেক দুবিধ: বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেক। ক’ব পাৰি যে বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকহৈছে ভিয়েটনামত দুটা বিশেষ ধৰণৰ কেক। বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় আৰু কেৱল টেত্ ট্ৰুং থু বতৰতহে বিক্ৰী কৰা হয়। ভিয়েটনামী মুনকেক প্ৰায়ে বৃত্তৰ আকৃতিৰ (ব্যাসৰ ১০ চে.মি.) বা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ (দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৭–৮ চে.মি.), আৰু ৪–৫ চে.মি. ডাঙৰ আকাৰ অস্বাভাৱিক নহয়। ইহঁতৰ ডিজাইন বহুলাংশে কেণ্টনীজ মুনকেকৰ সৈতে মিল আছে যদিও আন কিছুমান ছবি, যেনে পোৱালি, মাছ, চিংৰা আদিৰ সৈতে ছ’ও পোৱা যায়। [[চিত্ৰ:Bánh trung thu 2.JPG|thumb|বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেক থকা এটা বাকচ]] ==== ভিয়েটনাম ==== ভিয়েটনামী মুনকেকৰ দুটা মূল অংশ থাকে: খোলা আৰু ভৰোৱা। সাধাৰণতে ইয়াৰ উপাদানসমূহ হ’ল: জাম, শুকান চচ্চেজ, মাংবিন পেষ্ট, নিমখ, চেনি, ৰন্ধন তেল, চেনিযুক্ত চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি আদি। এইদৰে ইয়াৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰায়ে নিমখীয়া কণীৰ কুহুম যোগ কৰা হয়। লগে লগে বেক বা খাব পাৰি। বেকড মুনকেক ঘেঁহুৰ আটা, ৰন্ধা তেল আৰু মাল্টৰ সৈতে সিজোৱা সাধাৰণ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। নিমখীয়া কণীৰ কুহুম, শুকান চচ্চেজ, মাংবিন পেষ্ট, নিমখ, চেনি, ৰন্ধন তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণেৰে ভৰাই লোৱাৰ পাছত ইয়াক কণী ধোৱাৰদ্বাৰা ব্ৰাছ কৰা হ’ব, তাৰ পিছত অভেনত বেক কৰা হ’ব। কণী ধোৱাৰ ফলত কেকৰ খোলাটো শুকাই যোৱাৰপৰা ৰক্ষা পাব আৰু কেকৰ সুগন্ধি সৃষ্টি হ’ব। কেকবোৰ জ্বলাব নোৱাৰাকৈ অভেনত অনৱৰতে ঘূৰাব লাগে। আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকতকৈ বেকড মুনকেক বনাবলৈ সহজ। খোলা আৰু ভৰোৱাখিনি আগতেই সিজোৱা হয়। পোৰা আঠাযুক্ত চাউলৰ আটা, প’মেলো ফুলৰ পানী বা ভেনিলা আৰু সাধাৰণ চিৰাপৰপৰা খোলাটো তৈয়াৰ কৰা হয়। চাউলৰ আটা মেলাক্সেট কৰাৰ পাছত বেকড মুনকেকৰ দৰে ভৰোৱা বস্তু খোলাৰ ভিতৰত ভৰাই তাৰ পিছত কেকটো আঙুলিত লাগি নাথাকিবলৈ আটাৰ পাতল তৰপ এটাৰে ধূলি কৰা ছাঁচত ভৰাই থোৱা হয়। কেকটো আৰু কোনো পদক্ষেপ নোলোৱাকৈ লগে লগে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিন্তু আঠাযুক্ত চাউলৰ পিঠা ৰ দৰে জনপ্ৰিয় নহয়। [[চিত্ৰ:Bánh dẻo.jpg|thumb|ভিয়েটনামী আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকত মং বিন পেষ্ট আৰু নিমখীয়া কণীৰ কুহুম]] ভিয়েটনামীয় মুনকেকৰ দুটা মুখ্য অংশ থাকে: আৱৰণ আৰু পূৰ। ইয়াৰ উপকৰণসমূহৰ ভিতৰত সাধাৰণতে থাকে: জাম, শুকান চসেজ, মুগ দাইলৰ পেষ্ট, নিমখ, চেনি, খোৱা তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি ইত্যাদি। অন্যান্যপ্ৰকাৰৰ তুলনাত ভিয়েটনামীয় মুনকেকৰ সোৱাদ অলপ বেছি মিঠা। সেয়েহে, সোৱাদৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ ইয়াত প্ৰায়ে নিমখিয়া কণীৰ কুসুম যোগ কৰা হয়। এইবোৰ বেক কৰি বা প্ৰস্তুত কৰাৰ লগে লগেই খাব পাৰি। বানি নুঅং বেক কৰা মুনকেক): এইবিধ ময়দা, খোৱা তেল আৰু মাল্টৰ সৈতে সিজোৱা চেনিৰ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। নিমখিয়া কণীৰ কুসুম, শুকান চসেজ, মুগ দাইলৰ পেষ্ট, নিমখ, চেনি, খোৱা তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি আৰু তৰমুজৰ গুটিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণেৰে পূৰ দিয়াৰ পাছত, ইয়াৰ ওপৰত কণীৰ মিশ্ৰণ লগোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত অভেনত বেক কৰা হয়। কণীৰ মিশ্ৰণে কেকটোৰ ওপৰৰ অংশটো শুকাই যোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰে আৰু এক সুন্দৰ সুগন্ধি সৃষ্টি কৰে। কেকটো যাতে ডেই নাযায়, তাৰ বাবে অভেনৰ ভিতৰত ইয়াক একেৰাহে ঘূৰাই থাকিব লাগে। বানি জেও (আঠালো চাউলৰ মুনকেক): এইবিধ বানি নুঅঙতকৈ প্ৰস্তুত কৰা সহজ। ইয়াৰ আৱৰণ আৰু পূৰ আগতীয়াকৈ ৰান্ধি লোৱা হয়। আৱৰণটো ভজা বৰা চাউলৰ গুড়ি, নেমু-ফুলৰ পানী বা ভেনিলা আৰু চেনিৰ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। চাউলৰ গুড়িটো ভালদৰে মথি লোৱাৰ পাছত, বেক কৰা মুনকেকৰ দৰেই পূৰসমূহ ভিতৰত ভৰাই দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত কেকটো এটা সাঁচত ৰখা হয়। সাঁচটোত অলপ শুকান গুড়ি ছটিয়াই লোৱা হয় যাতে আঙুলিত আঠা লাগি নধৰে। কোনো অতিৰিক্ত পদক্ষেপ অবিহনেই এই কেকটো লগে লগে খাব পাৰি। অৱশ্যে, বানি জেও, বানি নুঅঙৰ দৰে সিমান জনপ্ৰিয় নহয়। == কাৰু কাৰ্য্য == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5"> File:Vietnam Grilled moon cake.JPG| ভিয়েটনামৰ পৰা বেকড মুন কেক File:Wing Wah Mooncake.jpg|বাণিজ্যিক ব্ৰেণ্ড মুনকেক File:Moon Cakes2.jpg|মুনকেক File:Brown sugar griddle buns chengdu.jpg|চেংডুত মুনকেক </gallery> == লগতে চাওক == * বাপ্পিয়া (Bakpia) বা হোপিয়া (Hopia) * বানি পিয়া (Bánh pía) – ভিয়েটনামীয় পেষ্ট্ৰি * ক্ৰিষ্টেল কেক (Crystal cake) – চীনা মিঠাই * চীনা মিঠাইৰ তালিকা (List of Chinese desserts) * পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট (Lotus seed paste) – চীনা মিঠাইৰ উপকৰণ * নিয়ান গাও (Nian gao) – চীনা খাদ্য * ছানকেক (Suncake - টাইৱান) – মাল্ট’জেৰে ভৰপূৰ টাইৱানী ফ্লেকি কেক * ইউগুৱাংবিং (Yueguangbing) – পৰম্পৰাগত হাক্কা মুনকেক<br /> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:চীন]] p8yodigxl78rd0h4d89me9nxb7kx10p 606389 606362 2026-05-15T06:46:11Z যদুমণি 32127 606389 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = মুনকেক | image = File:Mooncake 3-4, lotus seed paste.jpg | image_alt = মুনকেক | caption = পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টেৰে ভৰা এটা কেণ্টনীজ মুনকেক | alternate_name = | type = পেষ্ট্ৰী | course = মুখৰুচক | country = চীন | region = পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া | main_ingredient = আৱৰণ: চৰ্বি বা উদ্ভিদ তেল<br />পূৰণ: ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বা পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, নিমখীয়া কণীৰ কুসুম, অতিৰিক্ত উপকৰণ থাকিব পাৰে বা নাথাকিবও পাৰে | minor_ingredient = | variations = | serving_size = ১০০ গ্ৰাম | calories = ৪১৬ | calories_ref = &nbsp; (প্ৰায়) | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | other = ইউনিকোড ইমোজী 🥮 | commons = Category:Mooncakes | module = {{Chinese | child = yes | t = 月餅 | s = 月饼 | p = yuèbing, yuèbǐng | y = yuht béng | j = jyut6 beng2 | h = Ngat biang | gan = Ngiet7 biang3 | poj = go̍eh-piáⁿ | wuu = ɲyɪʔ piɲ | l = চন্দ্ৰ পিঠা/বিস্কুট | w = yüeh-ping| | mi = yue4bing3 | qn = bánh Trung thu | chunom = 餅中秋 | khm = នំព្រះច័ន្ទ | showflag = p }} }} '''মুনকেক''' হৈছে [[চীন]]ৰ বেকাৰীৰ সামগ্ৰী যিটো পৰম্পৰাগতভাৱে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ সময়ত খোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=MOONCAKE - Cambridge Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/mooncake}}</ref> এই উৎসৱটো মূলতঃ শস্য চপোৱাৰ বিষয়ে আৰু এটা কিংবদন্তিই ইয়াক চন্দ্ৰ চোৱাৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মুনকেকক এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=[黄涛]中秋节：月光里的温情与狂欢 · 中国民俗学网-中国民俗学会 · 主办 · |url=https://www.chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |access-date=2025-11-02 |website=www.chinafolklore.org |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916170627/https://chinafolklore.org/web/index.php?NewsID=5844 |deadurl=yes }}</ref> উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ সময়ত বন্ধু-বান্ধৱীৰ মাজত বা পৰিয়ালৰ সমাৱেশত মুনকেক আগবঢ়োৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱক চীনৰ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=既是节气又是节日的清明 |url=https://www.visitbeijing.com.cn/article/47QoXIF8o8R |access-date=2025-11-02 |website=www.visitbeijing.com.cn}}</ref> চীনৰ ভিতৰত আৰু চীনৰ বাহিৰত বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ত অসংখ্য ধৰণৰ মুনকেক খোৱা হয়। কেণ্টনীজ মুনকেক আটাইতকৈ বিখ্যাত জাত। পৰম্পৰাগত কেণ্টনীজ মুনকেক<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |title=Traditional Mooncakes in China - 12 Types of Regional Variations |date=2019-08-15 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908013201/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/traditional-mooncakes.htm |url-status=live }}</ref> হৈছে এটা ঘূৰণীয়া পেষ্ট্ৰি, যাৰ ব্যাস প্ৰায় ১০ চে.মি. (৪ ইঞ্চি) আৰু ডাঠ ৩–৪ চে.মি এক ইঞ্চি) খোলা থাকে আৰু ইয়াত নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mooncake-flavors.htm |title=10 Most Popular Mooncake Flavors - Which one do you like? |date=2021-04-14 |access-date=2022-09-08 |website=TravelChinaGuide.com}}</ref> মুনকেক সাধাৰণতে সৰু সৰু কুটিলত খাব লাগে, চাহৰ লগত খাব লাগে। আজি ব্যৱসায়ী আৰু পৰিয়ালে নিজৰ ক্লায়েণ্ট বা আত্মীয়ক উপহাৰ হিচাপে উপহাৰ দিয়াৰ প্ৰথা আছে, <ref>[http://www.asianweek.com/092498/coverstory.html Asianweek] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526115649/http://asianweek.com/092498/coverstory.html |date=26 May 2010 }}</ref> যাৰ ফলত উচ্চমানৰ মুনকেকৰ বজাৰখনক উৎসাহিত কৰা হয়। সমগ্ৰ অঞ্চলটোত চীনা সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ বাবে এছিয়াৰ বিভিন্ন স্থানীয় অঞ্চলত যিদৰে মাজ শৰৎ উৎসৱ পালন কৰা হয়, <ref>{{Cite web|title=Mid-Autumn Festival|url=https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|access-date=2021-07-22|website=www.roots.gov.sg|archive-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723164148/https://www.roots.gov.sg/ich-landing/ich/mid-autumn-festival|url-status=live}}</ref> [[এছিয়া]]ৰ অন্যান্য অঞ্চলতো মুনকেক উপভোগ কৰা হয়। পশ্চিমীয়া দেশসমূহতো মুনকেক এটা সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে দেখা গৈছে।<ref>{{cite news|title=Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries|url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|website=Travelchinaguide.com|access-date=27 May 2017|archive-date=10 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910094511/https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Parulis-Cook|first1=Sienna|title=Mooncakes: China's Evolving Tradition|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|work=The Atlantic|access-date=27 May 2017|archive-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918202400/https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/10/mooncakes-chinas-evolving-tradition/27723/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|title=Customs around the Mid-Autumn Festival|date=2016-09-07|work=China Today|access-date=27 May 2017|archive-date=5 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|url-status=live|archivedate=5 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205171653/http://www.scio.gov.cn/32618/Document/1490259/1490259.htm|deadurl=yes}}</ref> ==সাধাৰণ বিৱৰণ== বেছিভাগ মুনকেকতে ডাঠ, কোমল পেষ্ট্ৰিৰ ছাল থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত মিঠা, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ ঘন ভৰ্তি থাকে, যাৰ মাজত এটা বা কেইবাটাও গোটা নিমখীয়া কণীৰ কুহুম থাকিব পাৰে যাতে পূৰ্ণিমা চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক হয়। প্ৰথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মুনকেক ভাপত দিয়া, বেক কৰা বা ভাজিও কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |title=人民日报海外版-人民网 |url=https://paper.people.com.cn/rmrbhwb/html/2018-09/22/content_1882720.htm |access-date=2025-11-02 |website=paper.people.com.cn}}</ref> পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ ওপৰত "দীৰ্ঘ আয়ুস" বা "সমন্বয়"ৰ বাবে চীনা আখৰৰ ছাপ থাকে, লগতে বেকাৰীৰ নাম আৰু ভিতৰৰ ভৰোৱা বস্তুও থাকে।<ref>{{Cite web |title=月饼：传统与团结的美味象征 |url=https://www.iweiyi.com/zh/content/69-yue-bing-chuan-tong-yu-tuan-jie-di-mei-wei-xiang-zheng |access-date=2025-11-02 |website=iweiyi.com - Flowers and Gifts Delivery in China |language=zh}}</ref> অতিৰিক্ত সজ্জাৰ বাবে চন্দ্ৰ, চীনা চন্দ্ৰ দেৱী (চাং'ই), ফুল, লতা বা [[শহাপহু]] (চন্দ্ৰৰ প্ৰতীক)ৰ ছাপ আখৰবোৰক আগুৰি ধৰিব পাৰে। ==ইতিহাস== ===মধ্য শৰৎ উৎসৱ=== এই উৎসৱটো অমৰত্বৰ চন্দ্ৰ দেৱী চাং'ইৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জটিলভাৱে জড়িত।<ref>{{Cite web |last=爱诗礼 |date=2024-09-17 |title=庆祝中国中秋节：传统、传说和文化意义 - 马林少林功夫学院 |url=https://shaolin-kungfu.com/zh-CN/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E4%B8%AD%E7%A7%8B%E8%8A%82/ |access-date=2025-11-02 |website=Maling Shaolin Kung Fu Academy |language=zh-CN}}</ref> [[চীন]]ৰ ৰীতি-নীতি আৰু অনুষ্ঠান লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰাচীন চীনা গ্ৰন্থ লিজিৰ মতে চীনৰ সম্ৰাটে বসন্ত কালত সূৰ্য্যক আৰু শৰৎকালত চন্দ্ৰক বলিদান দিব লাগে। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখ "মিড-শৰৎ" বুলি কোৱা হয়। চীনৰ ৮ম মাহৰ ১৫ তাৰিখৰ নিশাটোক "চন্দ্ৰৰ ৰাতি" বুলিও কোৱা হয়। মধ্য শৰৎ উৎসৱত ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা থকাৰ বাবে শেহতীয়া বছৰবোৰতো মুনকেক জনপ্ৰিয় হৈয়েই আছে। বহুতৰে বাবে ইহঁতে মধ্য শৰৎ উৎসৱৰ অভিজ্ঞতাৰ এক কেন্দ্ৰীয় অংশ হিচাপে গঠন কৰে যে এতিয়া ইয়াক সাধাৰণতে ‘মুনকেক উৎসৱ’ বুলি জনা যায়। ===মিং বিপ্লৱ=== মুনকেকত চোৰাংভাৱে অনা বাৰ্তাৰ বাবে ইউয়ান বংশৰ অন্ত পৰাৰ এক লোককথা আছে। বিপ্লৱীসকলে মংগোলীয় নেতৃত্বাধীন ইউয়ান বংশক শেষ কৰি পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু শেষত মিং বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="npr-2019sep14">{{cite episode |url=https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |title=The Revolutionary History Of Mooncakes |series=[[Morning Edition]] |network=[[NPR]] |date=September 14, 2019 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |access-date=17 October 2020 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106163923/https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes |url-status=live }}</ref><ref name="ao-2017aug11">{{cite news |url=https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |title=Did Mooncakes Help the Chinese Overthrow the Mongols?: On the enduring power of myth and metaphor. |magazine=[[Atlas Obscura]] |date=August 11, 2017 |first=Natasha |last=Frost |archive-date=11 August 2021 |access-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811201518/https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising |url-status=live }}</ref> এই ধাৰণাটো জু ইউয়ানজাং আৰু তেওঁৰ উপদেষ্টা লিউ ব’ৱেনে কল্পনা কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে এটা উৰাবাতৰি বিয়পাইছিল যে এটা মাৰাত্মক মহামাৰী বিয়পিছে আৰু ইয়াক ৰোধ কৰাৰ একমাত্ৰ উপায় হ’ল বিশেষ মুনকেক খোৱা, যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীক নিমিষতে পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিব আৰু তেওঁলোকক বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ ফলত মুনকেকৰ দ্ৰুত বিতৰণ হ’ল। মুনকেকবোৰত এটা গোপন বাৰ্তা আছিল: অষ্টম চন্দ্ৰ মাহৰ পোন্ধৰ তাৰিখে শাসকসকলক হত্যা কৰা।<ref>{{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |title=A new mooncake rising - Taipei Times |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=2 October 2018 |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002180958/http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/09/06/2003066764 |url-status=live |date=September 6, 2003 |page=16 |first=Gavin |last=Phipps}}</ref> বাৰ্তা এটা লুকুৱাই ৰখাৰ আন এটা পদ্ধতি আছিল ইয়াক মুনকেকৰ পৃষ্ঠত (যিবোৰ চাৰিজনীয়া পেকেটত আহিছিল), এটা সাধাৰণ প্ৰহেলিকা বা মোজাইক হিচাপে ছপা কৰা। বাৰ্তাটো পঢ়িবলৈ চাৰিটা মুনকেকৰ প্ৰতিটোকে চাৰিটা ভাগত কাটি লোৱা হৈছিল। ফলত ১৬টা টুকুৰা একেলগে টুকুৰা-টুকুৰ কৰি বাৰ্তাটো প্ৰকাশ কৰা হ’ল। তাৰ পিছত মুনকেকৰ টুকুৰাবোৰ খাই বাৰ্তাটো ধ্বংস কৰা হ’ল। == পৰম্পৰাগত শৈলী == === ভৰোৱা === [[চিত্ৰ:Lotus seed paste.jpg|thumb|কাটি লোৱা মুনকেকত পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰোৱা দেখা গৈছে (চিঙি যোৱা) কণীৰ কুহুমৰ চাৰিওফালে "চন্দ্ৰ।" ]] পৰম্পৰাগত মুনকেকত বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু পোৱা যায়। * পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট : কিছুমানৰ মতে ইয়াক আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বিলাসী মুনকেক ফিলিং বুলি গণ্য কৰা হয়। বহু ধৰণৰ মুনকেকত পদ্ম গুটিৰ পেষ্ট পোৱা যায়। বগা পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ মূল্য আৰু অধিক। পদ্ম গুটিৰ পেষ্টৰ অধিক দাম হোৱাৰ বাবে, কেতিয়াবা বগা কিডনী বীনৰ পেষ্ট ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * মিঠা বীনৰ : চীনা মিঠাইত কেইবা ধৰণৰ বীনৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যদিও আজুকি বীনৰপৰা তৈয়াৰী ৰঙা বীনৰ পেষ্ট সমগ্ৰ বিশ্বতে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়, তথাপি মুগ মাহ তথা ক'লা মাহৰপৰা তৈয়াৰী বীনৰ পেষ্টৰ আঞ্চলিক আৰু মৌলিক পছন্দ বিদ্যমান। * জুজুবে পেষ্ট : জুবুবে (বগৰী জাতীয় ফল) গছৰ পকা ফলৰপৰা এই মিঠা পেষ্ট তৈয়াৰ কৰা হয়। এই পেষ্টটো গাঢ় ৰঙা বৰণৰ, অলপ ফলীয়াসদৃশ/ধোঁৱাময় গোন্ধযুক্ত আৰু সোৱাদত সামান্য টেঙা। পেষ্টৰ গুণগত মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, জুবুবে পেষ্টক বহু সময়ত ৰঙা বীনৰ পেষ্ট বুলি ভুল হ'ব পাৰে, যিটো কেতিয়াবা ফিলিং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * পাঁচটা কাৰ্নেল বা মিশ্ৰিত বাদাম: পাঁচ বিধৰ বাদাম আৰু গুটিৰ মিশ্ৰণেৰে এই ফিলিংটো তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ খহটাকৈ কটা হয় আৰু মাল্টোজ চিৰাপৰ সৈতে মিহলাই ৰখা হয়। অঞ্চলভেদে ইয়াৰ ৰেচিপি বেলেগ বেলেগ হয়, কিন্তু সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা বাদাম আৰু গুটিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আখৰোট, কোমোৰাৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি, চীনাবাদাম, তিল বা কাঠবাদাম। এই মিশ্ৰণটোত অতিৰিক্ত সোৱাদৰ বাবে চেনিৰে প্ৰস্তুত কৰা চাল-কোমোৰা, জিনহুয়া হেম বা মিছিৰিও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === আৱৰণ === [[চিত্ৰ:Moon Cakes.jpg|thumb|চীনা আখৰযুক্ত মুনকেক 金門旦黃 (jinmen danhuang), অৰ্থাৎ চন্দ্ৰ কেকত এটা কণীৰ কুহুম থাকে আৰু ইয়াক "গোল্ডেন গেট" নামৰ বেকাৰীৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। মুনকেকত সাধাৰণতে বেকাৰীৰ নামটো হেঁচা মাৰি ধৰা হয়। ]] পৰম্পৰাগত মুনকেক উৎপাদন কৰা অঞ্চলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহু পৰিমাণে ভিন্ন হয়। বেছিভাগ অঞ্চলতে বহু ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তুৰে উৎপন্ন হয়, কিন্তু মাত্ৰ এটাপ্ৰকাৰৰ খোলা থাকে। যদিও নিৰামিষ মুনকেকত উদ্ভিদ তেল ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, বহু মুনকেকত ৰেচিপিত চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীনা খাদ্যত তিনি ধৰণৰ মুনকেকৰ খোলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * চুই : এই আৱৰণটোৰ বৰণ ৰঙচুৱা-মুগা আৰু ই এটা চিকচিকিয়া উজ্জ্বলতা প্ৰদান কৰে। কেণ্টোনিজ-শৈলীৰ মুনকেকত এইটোৱেই আটাইতকৈ সাধাৰণতে ব্যৱহৃত আৱৰণ। উত্তৰ আমেৰিকা আৰু বহুতো পশ্চিমীয়া দেশত এই ধৰণৰ মুনকেক আটাইতকৈ বেছিকৈ দেখা পোৱা যায়। চুই মুনকেকৰ আৱৰণটো ডাঠ চেনিৰ চিৰাপ, লাই ৱাটাৰ (চডিয়াম কাৰ্বনেট), ময়দা আৰু তেলৰ সংমিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিয়ে এই আৱৰণটোক এক চহকী সোৱাদ আৰু চুই (চোবাই খাব পৰা) অথচ কোমল গাঁথনি প্ৰদান কৰে। মিশ্ৰণটোত মাল্টোজ চিৰাপ যোগ কৰি ইয়াক আৰু অধিক চুই বা আঠালতীয়া কৰিব পৰা যায়। * পিঠাগুৰি মাছ বা গাহৰিৰ পোৱালিৰ আকৃতিতো বেক কৰা হয় আৰু বেকাৰীত চোবাই খোৱা জলপান হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়। মাছ ধৰা বা গাহৰিৰ পোৱালি বিক্ৰীৰ বাবে বান্ধি ৰখাৰ প্ৰতীক হিচাপে প্ৰায়ে ইহঁত পৃথকে পৃথকে সৰু সৰু প্লাষ্টিকৰ টোপোলাত পেকেট কৰি আহে। * ফ্লেকি: ফ্লেকি খোলাবোৰে চুঝৌ- আৰু টাইৱান শৈলীৰ মুনকেকৰ আটাইতকৈ ইংগিত দিয়ে। তেলত লৰাই ভাজি লোৱা তেলীয়া পিঠাগুৰি আৰু আটাৰ তৰপবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে একেলগে গুটিয়াই পিঠাগুৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। এই খোলাটোৰ টেক্সচাৰ পাফ পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। * কোমল: চীনৰ কিছুমান বিশেষ প্ৰদেশৰ মুনকেক প্ৰায়ে চেপেটা বা চোবাই খোৱাতকৈ কোমল কৰিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মুনকেক খোলাৰ টেক্সচাৰ পশ্চিমীয়া পাই খোলা বা টাৰ্ট খোলাত ব্যৱহাৰ কৰা শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰ দৰেই। কোমল খোলা মূলতঃ চেনি, তেল, আটা আৰু পানীৰ সমজাতীয় মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ খোলা সাধাৰণতে আন ধৰণৰ চীনা পেষ্ট্ৰি যেনে কণীৰ টাৰ্টত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * ক্ৰামবলি: ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক গৰম পানীৰ খোলা পেষ্ট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা হয় যিয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ আটাক তেল, নিমখ আৰু গৰম পানীৰ সৈতে মিহলাই ঘন, ক্ৰামবলি পেষ্ট্ৰি গঠন কৰে যিটো আন ঠাইত একেবাৰে অস্বাভাৱিক। === চীনত আঞ্চলিক তাৰতম্য === [[চিত্ৰ:Mooncakes in Malaysia.jpg|thumb|181x181px|মালয়েছিয়াৰপৰা অহা মুনকেক]] মুনকেকৰ বহুতো আঞ্চলিক ভিন্নতা আছে। পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ প্ৰকাৰসমূহ হ'ল: * বেইজিং শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ দুটা ভিন্নতা আছে। এটা, যাক ডি কিয়াং বুলি কোৱা হয়, চুঝৌ শৈলীৰ মুনকেকৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ইয়াৰ পিঠাগুৰি চেপেটা হোৱাৰ বিপৰীতে পাতল ফেনযুক্ত পিঠাগুৰি থাকে। আনটো ভিন্নতা, যাক "ফেন মাও" বুলি কোৱা হয়, ইয়াৰ এটা চেপেটা বগা পিঠাগুৰি থাকে। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱা দুটা হ’ল মাউণ্টেন হথৰ্ন আৰু উইষ্টেৰিয়া ফুলৰ সোৱাদ। * কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক: গুৱাংডং আৰু গুৱাংচি প্ৰদেশৰপৰা উৎপত্তি হোৱা কেণ্টনীজ মুনকেকৰ একাধিক ভিন্নতা আছে আৰু ই মুনকেকৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত আঞ্চলিক শৈলী। ভৰোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানসমূহ বিভিন্ন: পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট, বগৰী গুটিৰ পেষ্ট, বাদাম, হাম, কুকুৰা, হাঁহ, ৰোষ্ট গাহৰিৰ মাংস, ভেঁকুৰ, কণীৰ কুহুম আদি। অধিক বিশদ সংস্কৰণত চাৰিটা কণীৰ কুহুম থাকে, যিয়ে চন্দ্ৰৰ চাৰিটা পৰ্যায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। হংকঙত বিক্ৰী হোৱা শেহতীয়া সমসাময়িক ৰূপ (যদিও অগতানুগতিক) আনকি চকলেট, আইচক্ৰীম বা জেলীৰপৰাও তৈয়াৰ কৰা হয়। * [[চিত্ৰ:Mooncake with double yolk and lotus seed paste.jpg|thumb|178x178px|ডাবল কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টৰ সৈতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম আৰু পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট ভৰ্তি হিচাপে, আৰু পৃষ্ঠত এই ঘেঁহুৰ আটাৰ পেষ্ট্ৰিকে ধৰি)]]চাংহাই-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলী শ্বৰ্টক্ৰাষ্ট পেষ্ট্ৰিৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয় যিটো চহকী, টুকুৰা-টুকুৰ আৰু মাখনৰ দৰে খোলা কিন্তু পাই পিঠাগুৰিৰ দৰে নহয়। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱাবোৰ সেই মিঠা কেণ্টনীজ ষ্টাইলৰ মুনকেকৰ দৰেই যেনে মিঠা কৰা ৰঙা বীনৰ পেষ্ট, পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট আৰু ভৰোৱাৰ মাজত কণীৰ কুহুমৰ সৈতে তাৰো পেষ্ট। * হংকং ষ্টাইলৰ মুনকেকঃ হংকঙে নিজা ষ্টাইলৰ মুনকেক লাভ কৰিছে। হংকঙৰ লোকসকলে সাধাৰণতে কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক খায় যদিও যোৱা কেইটামান দশকত স্থানীয় উদ্ভাৱন যেনে নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকৰ আবিৰ্ভাৱ ঘটিছে। * [[চিত্ৰ:Mooncake with five smashed nuts.jpg|thumb|172x172px|পাঁচটা বাদাম/গুটি থকা কেণ্টনীজ শৈলীৰ মুনকেক (য'ত ভাঙি পেলোৱা কাজু, ভাঙি পেলোৱা তিল, ভাঙি পেলোৱা আলমণ্ড, ভাঙি পেলোৱা আখৰোট, ভাঙি পেলোৱা এগুচি গুটিকে ধৰি)]]টিওচেউ-শৈলীৰ মুনকেক: এইটো আন এটা ফ্লেকি ক্ৰাষ্ট জাত, কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ চুঝৌ জাততকৈ ডাঙৰ। ইয়াৰ ব্যাস কেণ্টনীজ শৈলীৰ ওচৰত, কিন্তু পাতল। বিভিন্ন ধৰণৰ ভৰোৱা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও পোৰাৰ পিছত চৰ্বিৰ সুগন্ধিৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হয়। টিওচেউসকলৰ এটা ভজা পদুম কেক (বা পদুম পেষ্ট্ৰি) (সৰলীকৃত চীনা: 莲花酥月饼; পৰম্পৰাগত চীনা: 蓮花酥月餅; পিনয়ন: Liánhuā sū yuèbǐng)ও থাকে, যিটো মধ্য শৰৎ উৎসৱত খোৱা হয়। এই মুন কেকটো ডিপ ফ্ৰাই কৰা হয়, বেক কৰা নহয়। ৰঙালাও ভৰোৱা আৰু ফ্লেকি পেষ্ট্ৰিৰ খোলাটোৱেই টিওচেউ মুনকেকক অন্যান্য মুনকেকতকৈ পৃথক কৰি তোলে। এই পুৰণি স্কুলৰ মিঠাইবোৰ গুৱাংডঙৰ পূব দিশৰ চাওছান অঞ্চলত "লা বিয়া" (朥饼) নামেৰে জনাজাত, য'ৰপৰা টিওচেউসকল আহিছিল। লা মানে টিওচেউত চৰ্বি বা গাহৰিৰ মাংসৰ তেল, যিটো আটাৰ সৈতে মিহলাই পেষ্ট্ৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। * নিংবো শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীটোও চুঝৌ শৈলীৰপৰা অনুপ্ৰাণিত। ই ঝেজিয়াং প্ৰদেশত প্ৰচলিত, আৰু ইয়াৰ আৱৰণ কমপেক্ট। ভৰোৱাবোৰ হয় সাগৰীয় শাক-পাচলি বা হাম; ইয়াৰ টেঙা আৰু নিমখীয়া সোৱাদৰ বাবেও জনাজাত। [[চিত্ৰ:Savoury Suzhou-style meat mooncake.jpg|left|thumb|চুঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেকত কিমা গাহৰিৰ মাংস ভৰোৱা]] * চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেক: এই শৈলীৰ আৰম্ভণি হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক আগতে হৈছিল, আৰু ইয়াৰ স্তৰৰ তৰপযুক্ত পিঠাগুৰি আৰু চেনি আৰু চৰ্বিৰ উদাৰ আবণ্টনৰ বাবে পৰিচিত। এই আঞ্চলিক ধৰণৰ ভিতৰত ডজনতকৈও অধিক ভিন্নতা আছে। ইয়াৰ উপৰি ই আন বেছিভাগ আঞ্চলিক জাততকৈও সৰু। চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত মিঠা আৰু টেঙা দুয়োটা ধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থাকে, পিছৰটো গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয় আৰু সাধাৰণতে গাহৰিৰ মাংসৰ কুমাৰে ভৰোৱা হয়। নিমখ আৰু জলকীয়াৰপৰা তৈয়াৰী ভৰোৱা (椒鹽, jiāoyán) ফ্লেকি চুঝৌ-শৈলীৰ মুনকেকত সাধাৰণ। * মেইঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * দক্ষিণৰ মিন শৈলীৰ মুনকেক * ৱেনঝৌ ষ্টাইলৰ মুনকেক * ইউনান-শৈলীৰ মুনকেক: ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য হ’ল পিঠাগুৰিৰ বাবে বিভিন্ন আটাৰ সংমিশ্ৰণ, য’ত চাউলৰ আটা, ঘেঁহুৰ আটা, আৰু বুটমাহৰ আটা আৰু জুয়ানৱেই হাম আৰু চেনিৰ সংমিশ্ৰণ কৰা ভৰোৱা। == সমসাময়িক শৈলী == [[চিত্ৰ:Yam mooncake1.jpg|thumb|ৰঙালাও-পেষ্ট ভৰোৱাৰ সৈতে জেলী মুনকেক]] সময়ৰ লগে লগে বিশেষকৈ উৎপাদক আৰু অন্যান্য খাদ্যপ্ৰকাৰৰপৰা অহা তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হৈ বিক্ৰী বৃদ্ধি কৰাৰ বাণিজ্যিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে মুনকেকৰ খোলা আৰু ভৰোৱাৰ গঠন দুয়োটা বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ হৈছে। উৎপাদকসকলৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা তীব্ৰতৰ হোৱাৰ লগে লগে খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলে বজাৰৰ হুলস্থূল সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰু গ্ৰাহকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ মুনকেক পেকেজিঙৰ অতিৰিক্ত ডিজাইন কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়, যাৰ ফলত প্ৰায়ে অত্যধিক পেকেজিং আৰু কম পুনঃব্যৱহাৰৰ হাৰ হয়। মুনকেক পেকেজিং প্লাষ্টিক আৰু অন্যান্য পৰিৱেশ অনুকূল সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈয়েই আছে আৰু চীনৰ বাৰ্ষিক পেকেজিং আৱৰ্জনা উৎপাদন অনুমাণিক হাৰত প্ৰায় ১০% বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য সম্পদৰ প্ৰায় ১০%হে উদ্ধাৰ কৰা হয়। এই ধাৰাসমূহৰ এটা অংশ হৈছে পৰিৱৰ্তিত ৰুচিৰ পছন্দসমূহো পূৰণ কৰা, আৰু কাৰণ মানুহ অধিক স্বাস্থ্য-সচেতন। গতিকে এই সমসাময়িক শৈলীসমূহৰ অধিকাংশই বিশেষভাৱে বিশ্বব্যাপী আৰু কনিষ্ঠ চীনাসকলৰ মাজত আৰু বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত বিশিষ্ট। কিন্তু ব্যক্তিগত পছন্দ অনুসৰি পৰম্পৰাগত মুনকেক সমসাময়িক মুনকেকৰ সৈতে বিক্ৰী কৰা হয়। বৈচিত্ৰ্যৰ কিছুমান আদিম ৰূপ আছিল তেতিয়া অস্বাভাৱিক বুলি বিবেচিত উপাদানৰে ভৰোৱা বস্তু সলনি কৰা। তাৰো পেষ্ট (芋泥, yù ní), আনাৰস আৰু ডুৰিয়ান প্ৰথম প্ৰৱৰ্তনৰ ভিতৰত আছিল, বিশেষকৈ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বহিঃৰাজ্যৰ চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত। ই পৰম্পৰাগত মুনকেকতকৈ পৃথক - নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেকটো ফ্ৰীজৰ ভিতৰত ৰাখিব লাগে আৰু বাহিৰৰপৰা বগা হয়। এই ধৰণৰ বগা ৰঙৰ মুনকেক কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়। ক্ষুদ্ৰ মুনকেকও আবিৰ্ভাৱ হৈছিল, আংশিকভাৱে ডাঙৰ কেক কাটিব নোৱাৰাকৈ সহজ ব্যক্তিগত খোৱাৰ অনুমতি দিবলৈ। আজিৰ স্বাস্থ্য সচেতন জীৱন-শৈলীৰ লগত খাপ খুৱাবলৈ চৰ্বিমুক্ত মুনকেকৰো আবিৰ্ভাৱ হ’ল। কিছুমান দৈ, জেলী, চৰ্বিমুক্ত আইচক্ৰীমৰদ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। গ্ৰাহকে তেওঁলোকৰ ৰুচি আৰু খাদ্যৰ লগত খাপ খোৱাকৈ মুনকেকৰ আকাৰ আৰু ভৰোৱা বস্তু বাছি লয় আৰু বাছি লয়। অতিৰিক্ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবে প্ৰতিটো কেক প্ৰায়ে বায়ুমণ্ডল বন্ধ প্লাষ্টিকত মেৰিয়াই থোৱা হয়, তাৰ লগত এটা সৰু খাদ্য সংৰক্ষকৰ পেকেট থাকে। সমসাময়িক শৈলীৰ মুনকেক ক্ৰমান্বয়ে জনপ্ৰিয় হ’লেও ইয়াৰ বিৰোধী আছে। দামী উপাদানে দাম বৃদ্ধি কৰি চীনত "মুনকেক বাবল" গঠন হোৱাৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰিছে। খাদ্য সমালোচকসকলে কেতিয়াবা আঙুলিয়াই দিয়ে যে "চকলেট মুনকেক" বাস্তৱত কেৱল মুনকেকৰ আকৃতিৰ চকলেটহে, আৰু চকলেটেৰে তৈয়াৰী মুনকেক নহয়, আনহাতে আন কিছুমানে অভিযোগ কৰে যে খাদ্য শৃংখলসমূহে বজাৰৰ সুবিধা ল'বলৈ বিদেশী সোৱাদৰ কথা চিন্তা কৰা যেন লাগে, সোৱাদবোৰ কিমান ভালদৰে মিলি যায় সেই বিষয়ে বিশেষ চিন্তা নকৰাকৈ। [[চিত্ৰ:Moon Cake Filling.jpg|thumb|মুনকেক ভৰোৱা]] === ভৰোৱা === সমসাময়িক শৈলীৰ মুনকেকত ভৰোৱা বস্তুবোৰ বৈচিত্ৰ্যমজ় কৰি পেষ্ট বনাব পৰা প্ৰায় যিকোনো বস্তুকে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। উদ্ভাৱনৰ সময়ত নতুন বস্তু বুলি গণ্য কৰা টাৰো পেষ্ট আৰু আনাৰস যুক্ত মুনকেক শেহতীয়া বছৰবোৰত সাধাৰণ হৈ পৰিছে। ইয়াৰ উপৰি কফি, চকলেট, বাদাম (যেনে, আখৰোট, মিশ্ৰিত বাদাম ইত্যাদি), ফল-মূল (যেনে, প্ৰুন, আনাৰস, বগৰী, লিচি আদি), শাক-পাচলি (যেনে মিঠা আলু আদি), আনকি হাম আদি উপাদানৰে গঠিত ভৰাই পৰম্পৰাগত ৰেচিপিবোৰক আধুনিক ৰূপ দিবলৈ যোগ কৰা হৈছে। আন কিছুমান উদাহৰণ হ’ল- * [[ক্ৰীম চীজ]] * চিকেন ফ্লছ * টিৰমিছু * সেউজীয়া চাহ * পাণ্ডন * বেঙুনীয়া ৰঙৰ ৰঙালাও * ডুৰিয়ান * [[আইচ ক্ৰীম|আইচক্ৰীম]] (বিভিন্ন সোৱাদ) * [[চকলেট]] * ষ্ট্ৰ’বেৰী * [[কফি]] * [[বাদাম]] * আমৰ পোমেলো ছেগো * মালা * [[চিত্ৰ:Snow Skin Fruity Mooncakes.jpg|thumb|235x235px|স্নো ছালৰ ফলৰ মুনকেক]]লাভা কাষ্টাৰ্ড<ref>[https://www.scmp.com/lifestyle/food-drink/article/2008377/8-best-tasting-mooncakes-hong-kong "8 new Hong Kong mooncake flavors for 2016: the best and the rest – our verdict"]. SCMP Food & Drink. 25 August 2016. Archived from [https://web.archive.org/web/20180831211710/https://www.scmp.com/lifestyle/food-drink/article/2008377/8-best-tasting-mooncakes-hong-kong the original] on 31 August 2018. Retrieved 31 August 2018.</ref> চীনৰ পৰম্পৰাগত সুস্বাদু খাদ্য যেনে জিনচেং আৰু চৰাইৰ বাহৰ পিছত অতি সোনকালেই এবেলন আৰু শ্বাৰ্ক ফিন আহিল। বিদেশী খাদ্য কোম্পানীসমূহেও নগদ ধন ঘটাৰ চেষ্টা কৰিছে। হাগেন-ডাজে প্ৰথম আইচক্ৰীমৰ মুনকেক তৈয়াৰ কৰাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত "পৰম্পৰাগত", স্নো-ছাল বা বেলজিয়াম/চুইছ বগা, গাখীৰ আৰু ডাৰ্ক চকলেটৰ খোলাৰ পছন্দ কৰা হৈছিল। আন আন আইচক্ৰীম আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চেইনবোৰে অতি সোনকালেই নিজৰ নিজৰ সংস্কৰণৰ সৈতে অনুসৰণ কৰিলে। চেম্পিয়ন গানাচে, মাল্ট হুইস্কি, আগ্নেয়গিৰি-নিমখ কেৰামেল আনকি ব্লেক ট্ৰাফেল, কেভিয়াৰ আৰু ফ’ই গ্ৰাছকে ধৰি অন্যান্য পশ্চিমীয়া উপাদানসমূহে ইয়াক মুনকেকলৈ পৰিণত কৰিছে। === আৱৰণ === [[চিত্ৰ:Pink jelly2.jpg|thumb|220x220px|ৰঙা-বীন পেষ্ট ভৰোৱাৰ সৈতে গোলাপী জেলী মুনকেক]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বজাৰত তুষাৰপাতৰ মুনকেক আবিৰ্ভাৱ হৈছিল। এই নন-বেকড, ঠাণ্ডা কৰা মুনকেকবোৰ সাধাৰণতে দুবিধ খোলাৰ সৈতে আহে: * আঠাযুক্ত চাউল: মোচিৰ দৰে টেক্সচাৰৰ খোলা। এইটো এটা নিয়ৰৰ ছালৰ মুনকেক। এই চন্দ্ৰ কেকবোৰক কথিত ভাষাত "স্নোস্কিন মুনকেক", "আইচ-স্কিন মুনকেক" বা "স্নোই মুনকেক" (冰皮 বা 冰皮月餅) বুলি জনা যায়।[31] * জেলী: এগাৰ, জেলেটিন বা কনজাক আদি জেলিং মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰী খোলা আৰু ফলৰ বিভিন্ন ধৰণৰ সোৱাদযুক্ত সোৱাদযুক্ত। == অন্য দেশ আৰু অঞ্চলত ব্যৱহাৰ == === পূব এছিয়া === ==== মংগোলিয়া ==== মুনকেকক মংগোলীয় ভাষালৈ য়েভেন (еэвэн, ᠶᠧᠪᠢᠩ) হিচাপে অনুবাদ কৰা হয়। মংগোলিয়াৰ মুনকেক ঘেঁহুৰ আটা, যৱ আৰু কিচমিচৰপৰা তৈয়াৰী খোলাৰ সৈতে আন্তৰিকতাপূৰ্ণ যিটো জনপ্ৰিয় ভৰোৱা। ==== জাপান ==== জাপানত মুনকেকক geppei (月餅) নামেৰে জনা যায়, যিটো চীনা নামটোৰ লিপিবদ্ধকৰণ। তেওঁলোকৰ ডিজাইন কেণ্টনীজ মুনকেকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে, চীনা সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত আৰু গোটেই বছৰজুৰি বিক্ৰী কৰা হয়, মূলতঃ জাপানৰ চাইনাটাউনত। এই মুনকেকবোৰৰ বাবে আজুকি (ৰঙা বীন) পেষ্ট আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভৰোৱা হয় যদিও আন ধৰণৰ বীনৰ লগতে চেষ্টনাটও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==== টাইৱান ==== টাইৱানৰ ভিতৰত পোৱা আটাইতকৈ পৰম্পৰাগত মুনকেকটো দক্ষিণ ফুজিয়ানৰ মুনকেকৰ সৈতে মিল আছে। টাইৱানৰ মুনকেকত মিঠা কৰা ৰঙা বীনৰ পেষ্ট ভৰোৱা হয়, কেতিয়াবা মাজত মোচিও থাকে। টাইৱানৰপৰা অহা আটাইতকৈ সাধাৰণ পৰম্পৰাগত মুনকেকসমূহ হ'ল ভৰোৱা মাংবিন (লু ডু) বা টাৰো পেষ্ট, সাধাৰণতে মাংবিন মুনকেকত নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম থাকে, আৰু হয় নিমখীয়া হাঁহৰ কণী বা তাৰো মুনকেকত এটা টেঙা ট্ৰিট। সাধাৰণতে ইহঁতৰ খোলাটো চেপেটা আৰু আকৃতিত গোলাকাৰ। টাইৱানীজ মুনকেকত সাধাৰণতে উদ্‌যাপনমূলক চীনা চৰিত্ৰত ৰঙা ডাকটিকট থাকে। জনপ্ৰিয় আধুনিক সোৱাদসমূহৰ ভিতৰত আছে গ্ৰীণ টি, চকলেট, ষ্ট্ৰবেৰী আৰু টিৰামিছু। === দক্ষিণ-পূব এছিয়া === ==== ইণ্ডোনেছিয়া ==== ইণ্ডোনেছিয়াত মুনকেকৰ মূল প্ৰকাৰ কেইবাটাও আছে,পৰম্পৰাগতৰপৰা আধুনিক মুনকেকলৈকে। চীনা আৰু জাপানীসকলে ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছৰেপৰাই অতি পৰম্পৰাগত মুনকেকটো আছে, ইহঁত চন্দ্ৰৰ দৰে বৃত্তাকাৰ, বগা আৰু নিয়মীয়া মুনকেকতকৈ পাতল। ভৰোৱাৰ ভিতৰত গাহৰিৰ মাংস, চকলেট, পনিৰ, গাখীৰ, ডুৰিয়ান, কঁঠাল আৰু পেষ্ট তৈয়াৰ কৰা আন বহুতো বিদেশী ফল থাকিব পাৰে। এই ধৰণৰ মুনকেক গোটেই বছৰটো বহুলভাৱে উপলব্ধ হোৱাৰ বিপৰীতে নিয়মীয়া আধুনিক মুনকেক সাধাৰণতে শৰৎকালৰ মাজভাগৰ উৎসৱৰ বতৰৰ আশে-পাশেহে বিক্ৰী কৰা হয়। মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হিচাপে মুনকেক প্ৰধানকৈ হালাল উপাদানৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে উদ্ভিদ তেল বা বাদামৰ তেলৰপৰা খোলাটো তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ইয়াক মুং বিন পেষ্টেৰে ভৰাই দিয়া হয়। ==== মালয়েছিয়া ==== তিনিখন ডাঙৰ চহৰত বিভিন্ন ধৰণৰ চন্দ্ৰ কেক আছে; জৰ্জ টাউন, কুৱালালামপুৰ আৰু চাবাহ। মুনকেক পৰম্পৰাগত চীনা ভাষাৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। কিন্তু বহুতে মুনকেকৰমান বজাই ৰাখিবলৈ ১০০% বিশুদ্ধ হুনান পদুমৰ গুটি যোগ কৰাটো পছন্দ কৰে। বিশেষকৈ কুৱালালামপুৰত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰসমূহ হ’ল হোৱাইট লোটাছ ছিড পেষ্ট কেক, স্নো স্কিন আৰু ব্লেক চেজম উইথ য়ক। [[চিত্ৰ:Mooncake Gift Sets in Singapore.jpg|thumb|ছিংগাপুৰৰ এখন শীৰ্ষ হোটেলে স্থাপন কৰা মুনকেক উপহাৰ]] ==== ছিংগাপুৰ ==== ছিংগাপুৰত মুনকেক বিলাসী উপহাৰ। পৰম্পৰাগত বেকডৰপৰা আৰম্ভ কৰি ৰঙালাওৰ পেষ্টেৰে ভৰা টিওচেউ ফ্লেকি, ঠাণ্ডা ফলৰ পেষ্টেৰে ভৰোৱা নিয়ৰৰ চামৰাৰ জাতলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ সোৱাদ পোৱা যায়। পৰম্পৰাগত মুনকেকত ৰঙা পদুম পেষ্ট, বগা পদুম পেষ্ট বা ৰঙা বীন পেষ্টৰ ভিত্তি ভৰোৱা থাকে, ভিতৰত ০-৪টা নিমখীয়া হাঁহৰ কণীৰ কুহুম সোমাই থাকে। ভিন্নতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যান্য উপাদান যেনে মেকাডেমিয়া বাদাম, অছমানথাছ, কমলাৰ খোলা আৰু বগৰী গুটি যোগ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ছিংগাপুৰৰ স্নোস্কিন মুনকেকত লিচি মাৰ্টিনি, বেইলিছ, মেচা ৰেড বিন, ডুৰিয়ান, আৰু বিভিন্ন ফলৰ পেষ্টৰপৰা আৰম্ভ কৰি সোৱাদ পোৱা যায়। ছিংগাপুৰত মুনকেক বিলাসী উপহাৰ আৰু ক্লায়েণ্ট, বন্ধু-বান্ধৱ আৰু পৰিয়ালৰ বাবে উপহাৰ হিচাপে অতি জনপ্ৰিয়। গড়ে ৪টা মুনকেকৰ বাকচ এটাৰ দাম ৬০ মাৰ্কিন ডলাৰ। বহুতো হোটেল আৰু উন্নত চীনা খাদ্যৰ ৰেষ্টুৰেণ্টত একাধিক ডবা আৰু ৰত্নযুক্ত ক্লাচপৰ সৈতে বিশৃংখল বাকচত পেকেট কৰা মুনকেক উপলব্ধ। সাধাৰণতে উৎসৱ শেষ হোৱাৰ পিছত মুনকেক বাকচক গহনা বাকচ হিচাপে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==== থাইলেণ্ড ==== থাইলেণ্ডত উৎসৱৰ বতৰত থাই-চীন বেকাৰীত মুনকেক বিক্ৰী কৰা হয়। বেংককত পৰম্পৰাগত আৰু আধুনিক মুন কেক কেৱল ইয়াওৱাৰাট ৰোডৰ চাইনাটাউনত সীমাবদ্ধ নহয় যদিও বৃহৎ চুপাৰ মাৰ্কেটৰ ষ্টলতো পোৱা যায়। ভিয়েটনামত মুনকেকক শৰৎকালৰ মাজভাগৰ কেক বুলি জনা যায়। ভিয়েটনামী মুনকেক সাধাৰণতে পৃথকে পৃথকে বা চাৰিটাকৈ বিক্ৰী কৰা হয়। মুনকেক দুবিধ: বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেক। ক’ব পাৰি যে বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকহৈছে ভিয়েটনামত দুটা বিশেষ ধৰণৰ কেক। বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় আৰু কেৱল টেত্ ট্ৰুং থু বতৰতহে বিক্ৰী কৰা হয়। ভিয়েটনামী মুনকেক প্ৰায়ে বৃত্তৰ আকৃতিৰ (ব্যাসৰ ১০ চে.মি.) বা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ (দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৭–৮ চে.মি.), আৰু ৪–৫ চে.মি. ডাঙৰ আকাৰ অস্বাভাৱিক নহয়। ইহঁতৰ ডিজাইন বহুলাংশে কেণ্টনীজ মুনকেকৰ সৈতে মিল আছে যদিও আন কিছুমান ছবি, যেনে পোৱালি, মাছ, চিংৰা আদিৰ সৈতে ছ’ও পোৱা যায়। [[চিত্ৰ:Bánh trung thu 2.JPG|thumb|বেকড মুনকেক আৰু আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেক থকা এটা বাকচ]] ==== ভিয়েটনাম ==== ভিয়েটনামী মুনকেকৰ দুটা মূল অংশ থাকে: খোলা আৰু ভৰোৱা। সাধাৰণতে ইয়াৰ উপাদানসমূহ হ’ল: জাম, শুকান চচ্চেজ, মাংবিন পেষ্ট, নিমখ, চেনি, ৰন্ধন তেল, চেনিযুক্ত চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি আদি। এইদৰে ইয়াৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰায়ে নিমখীয়া কণীৰ কুহুম যোগ কৰা হয়। লগে লগে বেক বা খাব পাৰি। বেকড মুনকেক ঘেঁহুৰ আটা, ৰন্ধা তেল আৰু মাল্টৰ সৈতে সিজোৱা সাধাৰণ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। নিমখীয়া কণীৰ কুহুম, শুকান চচ্চেজ, মাংবিন পেষ্ট, নিমখ, চেনি, ৰন্ধন তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণেৰে ভৰাই লোৱাৰ পাছত ইয়াক কণী ধোৱাৰদ্বাৰা ব্ৰাছ কৰা হ’ব, তাৰ পিছত অভেনত বেক কৰা হ’ব। কণী ধোৱাৰ ফলত কেকৰ খোলাটো শুকাই যোৱাৰপৰা ৰক্ষা পাব আৰু কেকৰ সুগন্ধি সৃষ্টি হ’ব। কেকবোৰ জ্বলাব নোৱাৰাকৈ অভেনত অনৱৰতে ঘূৰাব লাগে। আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকতকৈ বেকড মুনকেক বনাবলৈ সহজ। খোলা আৰু ভৰোৱাখিনি আগতেই সিজোৱা হয়। পোৰা আঠাযুক্ত চাউলৰ আটা, প’মেলো ফুলৰ পানী বা ভেনিলা আৰু সাধাৰণ চিৰাপৰপৰা খোলাটো তৈয়াৰ কৰা হয়। চাউলৰ আটা মেলাক্সেট কৰাৰ পাছত বেকড মুনকেকৰ দৰে ভৰোৱা বস্তু খোলাৰ ভিতৰত ভৰাই তাৰ পিছত কেকটো আঙুলিত লাগি নাথাকিবলৈ আটাৰ পাতল তৰপ এটাৰে ধূলি কৰা ছাঁচত ভৰাই থোৱা হয়। কেকটো আৰু কোনো পদক্ষেপ নোলোৱাকৈ লগে লগে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিন্তু আঠাযুক্ত চাউলৰ পিঠা ৰ দৰে জনপ্ৰিয় নহয়। [[চিত্ৰ:Bánh dẻo.jpg|thumb|ভিয়েটনামী আঠাযুক্ত চাউলৰ মুনকেকত মং বিন পেষ্ট আৰু নিমখীয়া কণীৰ কুহুম]] ভিয়েটনামীয় মুনকেকৰ দুটা মুখ্য অংশ থাকে: আৱৰণ আৰু পূৰ। ইয়াৰ উপকৰণসমূহৰ ভিতৰত সাধাৰণতে থাকে: জাম, শুকান চসেজ, মুগ দাইলৰ পেষ্ট, নিমখ, চেনি, খোৱা তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি, তৰমুজৰ গুটি ইত্যাদি। অন্যান্যপ্ৰকাৰৰ তুলনাত ভিয়েটনামীয় মুনকেকৰ সোৱাদ অলপ বেছি মিঠা। সেয়েহে, সোৱাদৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ ইয়াত প্ৰায়ে নিমখিয়া কণীৰ কুসুম যোগ কৰা হয়। এইবোৰ বেক কৰি বা প্ৰস্তুত কৰাৰ লগে লগেই খাব পাৰি। বানি নুঅং বেক কৰা মুনকেক): এইবিধ ময়দা, খোৱা তেল আৰু মাল্টৰ সৈতে সিজোৱা চেনিৰ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। নিমখিয়া কণীৰ কুসুম, শুকান চসেজ, মুগ দাইলৰ পেষ্ট, নিমখ, চেনি, খোৱা তেল, চেনিযুক্ত গাহৰিৰ চৰ্বি, পদুমৰ গুটি আৰু তৰমুজৰ গুটিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণেৰে পূৰ দিয়াৰ পাছত, ইয়াৰ ওপৰত কণীৰ মিশ্ৰণ লগোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত অভেনত বেক কৰা হয়। কণীৰ মিশ্ৰণে কেকটোৰ ওপৰৰ অংশটো শুকাই যোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰে আৰু এক সুন্দৰ সুগন্ধি সৃষ্টি কৰে। কেকটো যাতে ডেই নাযায়, তাৰ বাবে অভেনৰ ভিতৰত ইয়াক একেৰাহে ঘূৰাই থাকিব লাগে। বানি জেও (আঠালো চাউলৰ মুনকেক): এইবিধ বানি নুঅঙতকৈ প্ৰস্তুত কৰা সহজ। ইয়াৰ আৱৰণ আৰু পূৰ আগতীয়াকৈ ৰান্ধি লোৱা হয়। আৱৰণটো ভজা বৰা চাউলৰ গুড়ি, নেমু-ফুলৰ পানী বা ভেনিলা আৰু চেনিৰ চিৰাপৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। চাউলৰ গুড়িটো ভালদৰে মথি লোৱাৰ পাছত, বেক কৰা মুনকেকৰ দৰেই পূৰসমূহ ভিতৰত ভৰাই দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত কেকটো এটা সাঁচত ৰখা হয়। সাঁচটোত অলপ শুকান গুড়ি ছটিয়াই লোৱা হয় যাতে আঙুলিত আঠা লাগি নধৰে। কোনো অতিৰিক্ত পদক্ষেপ অবিহনেই এই কেকটো লগে লগে খাব পাৰি। অৱশ্যে, বানি জেও, বানি নুঅঙৰ দৰে সিমান জনপ্ৰিয় নহয়। == কাৰু কাৰ্য্য == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5"> File:Vietnam Grilled moon cake.JPG| ভিয়েটনামৰপৰা বেকড মুন কেক File:Wing Wah Mooncake.jpg|বাণিজ্যিক ব্ৰেণ্ড মুনকেক File:Moon Cakes2.jpg|মুনকেক File:Brown sugar griddle buns chengdu.jpg|চেংডুত মুনকেক </gallery> == লগতে চাওক == * [[:en:Bakpia|বাপ্পিয়া বা হোপিয়া]] * [[:en:Bánh_pía|বানি পিয়া]] – [[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামীয়]] পেষ্ট্ৰি * [[:en:Crystal_cake|ক্ৰিষ্টেল কেক]] – [[চীন|চীনা]] মিঠাই * [[:en:List_of_Chinese_desserts|চীনা মিঠাইৰ তালিকা]] * [[:en:Lotus_seed_paste|পদুমৰ গুটিৰ পেষ্ট]] – [[চীন|চীনা]] মিঠাইৰ উপকৰণ * [[:en:Nian_gao|নিয়ান গাও]] – [[চীন|চীনা]] খাদ্য * [[:en:Suncake_(Taiwan)|ছানকেক]] ([[টাইৱান]]) – মাল্ট’জেৰে ভৰ-পূৰ [[টাইৱান|টাইৱানী]] ফ্লেকি কেক * [[:en:Yueguangbing|ইউগুৱাংবিং]] – পৰম্পৰাগত হাক্কা মুনকেক<br /> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:চীন]] g9yyaofmw1iw73kysjtfkfw3xwer12l 0 128387 606421 605729 2026-05-15T10:14:03Z যদুমণি 32127 606421 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox islands | name = চুলাৱেছি | image_name = Sulawesi Topography.png | image_caption = চুলাৱেছিৰ ভূ-তাত্ত্বিক মানচিত্ৰ | native_name = | native_name_link = | other_names = চেলেবিছ (Celebes) | map_image = Sulawesi map.PNG | map_caption = চুলাৱেছিৰ প্ৰাদেশিক বিভাজন | location = [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | coordinates = {{coord|02|S|121|E|type:isle_scale:5000000|display=inline,title}} | archipelago = ইণ্ডোনেছিয়ান দ্বীপপুঞ্জ ---- বৃহত্তৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ | area_km2 = 174,416.16 | rank = ১১তম | highest_mount = [[মাউণ্ট লাটিমোজং|লাটিমোজং]] | elevation_m = 3,478 | country = [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | country_admin_divisions_title = প্ৰদেশসমূহ | country_admin_divisions = {{ubl|[[উত্তৰ চুলাৱেছি]]|[[গোৰোন্তালো]]|[[মধ্য চুলাৱেছি]]|[[পশ্চিম চুলাৱেছি]]|[[দক্ষিণ চুলাৱেছি]]|[[দক্ষিণ-পূব চুলাৱেছি]]}} | country_largest_city = [[মাকাছাৰ]] (জনসংখ্যা ১,৪৩২,২০০) | population = ২০,৫৬৮,৪১১ | population_as_of = ২০২৩-ৰ মাজভাগৰ আনুমানিক হিচাপ | density_km2 = ১১০.৫ | ethnic_groups = মাকাছাৰীজ, বুগিনীজ, মাণ্ডাৰ, মিনাহাচা, গোৰোন্তালোৱান, কাইলি, তোৰাজা, মামাচা, বুটোনীজ, মুনা, তোলাকি, বাজৌ, মংগনডো, ছাংগিহে, নাপু }} '''চুলাৱেছি''' ({{lang-en|Sulawesi}}),<ref>{{cite Dictionary.com|Sulawesi}}</ref> '''চেলেবেছ''' নামেৰেও জনাজাত,<ref>{{cite Dictionary.com|Celebes}}</ref> [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ এটা দ্বীপ। চাৰিটা বৃহত্তৰ চুণ্ডা দ্বীপৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু বিশ্বৰ ১১ নং বৃহত্তম দ্বীপটো বৰ্নিওৰ পূবে, মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ পশ্চিমে আৰু মিন্দানাও আৰু চুলু দ্বীপপুঞ্জৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভিতৰত কেৱল সুমাট্ৰা, বৰ্নিও আৰু পাপুয়াৰ ভূখণ্ড বৃহৎ আৰু কেৱল জাভা আৰু সুমাট্ৰাহে অধিক জনবহুল। চুলাৱেছিৰ ভূখণ্ডত চাৰিটা উপদ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত: উত্তৰ মিনাহাছা উপদ্বীপ, পূব উপদ্বীপ, দক্ষিণ উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপ। তিনিটা উপসাগৰে এই উপদ্বীপসমূহক পৃথক কৰে: উত্তৰ মিনাহাছা আৰু পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ টমিনি উপসাগৰ, পূব আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ টোলো উপসাগৰ আৰু দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ বনি উপসাগৰ। দ্বীপটোৰ পশ্চিম দিশৰ কাষেৰে মাকাছাৰ জলদ্বীপটোৱে দ্বীপটোক বৰ্নিওৰ পৰা পৃথক কৰে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== চুলাৱেচি নামটো সম্ভৱতঃ চুলা ("দ্বীপ") আৰু বেচি ("লোহা") শব্দৰ পৰা আহিছে আৰু ই হয়তো মাটানো হ্ৰদৰ চহকী লোহাৰ আৱৰ্জনাৰ পৰা লোহাৰ ঐতিহাসিক ৰপ্তানিৰ কথা বুজাব পাৰে।<ref>Watuseke, F. S. 1974. On the name Celebes. Sixth International Conference on Asian History, International Association of Historians of Asia, Yogyakarta, 26–30 August. Unpublished.</ref> [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ইংৰাজী ভাষাত এই নামটো সাধাৰণ ব্যৱহাৰলৈ আহে। প্ৰথমে পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰীসকলে এই দ্বীপটোক চেলেবেছ নাম দিছিল। ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ অনুবাদ স্পষ্ট নহ'লেও ইয়াক স্থানীয় নাম "চুলাৱেছি"ৰ পৰ্তুগীজ অনুবাদ বুলি গণ্য কৰা হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite book|title=The concise dictionary of world place-names|last=Everett-Heath|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=978-0-19-186632-6|edition= Fourth|location=[Oxford]|pages=1131|oclc=1053905476}}</ref> ==ভূগোল== চুলাৱেছি বিশ্বৰ একাদশ বৃহত্তম দ্বীপ,<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=vZhECgAAQBAJ&pg=PA8| page=8| title=The Spectral Tarsier |first=Sharon L. |last=Gursky| publisher=[[Routledge]]|year= 2015 |isbn=978-1-317-34397-4}}</ref> ইয়াৰ আয়তন ১৮৬,২১৬.১৬ কিলোমিটাৰ (৭১,৮৯৮ বৰ্গমাইল) (চুলাৱেছিৰ অংশ হিচাপে প্ৰশাসন কৰা সৰু দ্বীপসমূহকে ধৰি)। দ্বীপটোৰ কেন্দ্ৰীয় অংশটো ঠেককৈ পাহাৰীয়া, যেনেকৈ দ্বীপটোৰ উপদ্বীপসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে ইটোৱে সিটোৰ পৰা দূৰৈত আছিল, পথতকৈ সাগৰৰ যোগেদি ভাল সংযোগ আছে। চুলাৱেছিৰ উপদ্বীপসমূহক বিভাজিত কৰা তিনিটা উপসাগৰ হৈছে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ টমিনি, টলো আৰু বনি।{{refn|group=n|Technically, Tomini{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (d)}} and Boni{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (k)}} are defined as gulfs by the [[International Hydrographic Organization]], while Tolo is considered a bay of the [[Molucca Sea]].{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (c)}}}} এইবোৰে মিনাহাছা বা উত্তৰ উপদ্বীপ, পূব উপদ্বীপ, দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ উপদ্বীপক পৃথক কৰে। দ্বীপটোৰ পশ্চিম দিশত মাকাছাৰ জলদ্বীপ চলি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Makassar-Strait |title=Makassar Strait |author=<!--Not stated--> |website=Encyclopedia Britannica |publisher=Encyclopedia Britannica, Inc. |access-date=23 August 2017 }}</ref> এই দ্বীপটোৰ পশ্চিমে বৰ্নিও, উত্তৰে ফিলিপাইনছ, পূবে মালুকু আৰু দক্ষিণে ফ্ল'ৰেছ আৰু টিমৰ। ==ভূতত্ত্ব== [[File:Tangkoko National Park, North Sulawesi, Indonesia.jpg|thumb|মাউণ্ট টংকোকো উত্তৰ চুলাৱেছিৰ এটা আগ্নেয়গিৰি।]] দ্বীপটোক আগুৰি থকা গভীৰ সাগৰৰ পৰা ওখ, বেছিভাগেই আগ্নেয়গিৰিবিহীন, পাহাৰীয়া অভ্যন্তৰীণ অংশলৈ এই দ্বীপটো ওপৰলৈ উঠিছে। উত্তৰ দিশত ছাংগিহে দ্বীপলৈকে বিস্তৃত উত্তৰ মিনাহাছা উপদ্বীপত সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি পোৱা যায়। উত্তৰ উপদ্বীপত মাউণ্ট লোকন, মাউণ্ট আউ, ছ’পুটান, কাৰাংগেটাংকে ধৰি কেইবাটাও সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি আছে। প্লেট পুনৰ্গঠনৰ মতে এছিয়ান প্লেট (পশ্চিম আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম গঠন কৰা) আৰু অষ্ট্ৰেলিয়ান প্লেট (দক্ষিণ-পূব আৰু বাংগাই গঠন কৰা)ৰ পৰা ভূখণ্ডৰ সংঘৰ্ষৰ ফলত এই দ্বীপটো গঠন হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু পূৰ্বৰটো প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ চাপ (উত্তৰ আৰু পূব উপদ্বীপ গঠন কৰা)।<ref>{{cite web|url=http://www.anu.edu.au/news/all-news/researchers-find-biggest-exposed-fault-on-earth|title=Researchers find biggest exposed fault on Earth|work=ANU |date=28 November 2016}}</ref> ইয়াৰ একাধিক টেকটনিক উৎপত্তিৰ বাবে বিভিন্ন ফল্টে ভূমিৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায় আৰু ফলস্বৰূপে দ্বীপটোত ২০১৮ আৰু ২০২১ চনত মাৰাত্মক ভূমিকম্পকে ধৰি ভূমিকম্পৰ প্ৰৱণতা থাকে। চুলাৱেচীৰ পূব উপকূলত অৱস্থিত উত্তৰ বান্দা সাগৰৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰম্ভণিৰ মায়’চিন যুগত ছাবডাকচন ৰ’লবেকৰ ফলত। এই ভূ-তাত্ত্বিক ঘটনাটোৰ প্ৰমাণ পোৱা যায় অঞ্চলটোত থকা বিস্তৃত আৰু আন্তঃসংযোগিত ফল্ট নেটৱৰ্ক, এটা আগ্নেয়গিৰিযুক্ত ছিমাউণ্ট আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ ৰিজ, আৰু এটা এক্ৰিচনেৰী ৱেজৰ উপস্থিতিৰ পৰা। পূব চুলাৱেচী আৰু বাংগাইৰ উপকূলত শেহতীয়া মায়’চিন যুগৰ কাৰ্বনেট শিলাৰ এটা সঞ্চয় দেখা যায়। এই কাৰ্বনেটবোৰ সম্ভৱতঃ পিনাকল ৰিফ আৰু এই কাৰ্বনেট প্লেটফৰ্মখনৰ মুঠ ডাঠ প্ৰায় ১৮০–৭৭০ মিটাৰ। ৱালেচিয়াৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ অন্যান্য বেছিভাগ দ্বীপৰ তুলনাত চুলাৱেচী প্ৰকৃততে সম্পূৰ্ণ সাগৰীয় নহয়; বৰঞ্চ ই এছিয়া-অষ্ট্ৰেলিয়া সংঘৰ্ষ ক্ষেত্ৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত অৱস্থিত এটা মিশ্ৰিত দ্বীপ। দ্বীপটোৰ কিছুমান অংশ পূৰ্বতে এছিয়া বা অষ্ট্ৰেলিয়াৰ মহাদেশীয় প্ৰান্তৰ সৈতে সংলগ্ন আছিল আৰু ভিকাৰিয়েণ্ট প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা সেই অঞ্চলবোৰৰ পৰা পৃথক হৈ পৰিছিল। পশ্চিম দিশত, ইঅ’চিন যুগত প্ৰায় ৪৫ নিযুত বছৰ আগতে মাকাছাৰ প্রণালী মুকলি হোৱাৰ ফলত পশ্চিম চুলাৱেচী চুন্দালেণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈছিল। পূব দিশত, নিউ গিনিৰ পৰা খণ্ডিত হোৱা একাধিক মাইক্ৰ’-কন্টিনেণ্টেল অংশৰ সৈতে পশ্চিম চুলাৱেচীৰ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰিৰ প্ৰান্তৰ বিভিন্ন সময়ত (প্ৰায় ২০ নিযুত বছৰ আগৰ পৰা) সংঘৰ্ষ হৈছিল বুলি থকা পৰম্পৰাগত ধাৰণাটো শেহতীয়াকৈ এটা নতুন তত্ত্বৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠাপিত হৈছে। এই নতুন ধাৰণা অনুসৰি, চুলা স্পাৰৰ (লেট প্যালিঅ’জ’য়িক যুগৰ ভেৰিচান উৎপত্তিৰ এটা প্ৰাচীন ভাজপ্ৰাপ্ত বেল্টৰ পশ্চিম প্ৰান্ত) সৈতে পশ্চিম চুলাৱেচীৰ একক মায়’চিন সংঘৰ্ষৰ পৰিণতিত হোৱা প্ৰসাৰিত খণ্ডবিখণ্ডৰ ফলতহে এই ভৌগোলিক গঠনৰ সৃষ্টি হৈছে। ==টোকা== {{reflist|group=n}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়া]] 62jzwzuhyqo7mjbrkmrhg6jxj8ujh3x 0 128512 606413 599642 2026-05-15T07:56:05Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Raja_Devashis_Roy.jpg|Raja_Devashis_Roy.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 May 2026. 606413 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization | name = চাকমা চক্ৰ<br>𑄌𑄇𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄥𑄢𑄴𑄇𑄬𑄣𑄴 | logo = Coat of arms of the Chakma Raj.svg | logo_size = 150px | logo_caption = চাকমা চক্ৰৰ কোট অৱ আৰ্মছ | image = Flag of the Chakma Raj.svg | image_size = 200px | caption = চাকমা চক্ৰৰ পতাকা | predecessor = [[ত্ৰিদেৱ ৰায়]] | headquarters = [[ৰাঙামাটি]] | location_country = [[বাংলাদেশ]] | region = [[চট্টগ্ৰাম|চট্টগ্ৰাম পাহাৰীয়া অঞ্চল]] | leader_title = ৰাজা | leader_name = [[দেৱাশিস ৰায়]] }} [[File:Circles of Chittagong Hill Tracts.png|thumb|চট্টগ্ৰাম পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ চক্ৰ]] '''চাকমা চক্ৰ''' বা '''Chakma Circle''' ([[চাকমা ভাষা]]ত: 𑄌𑄇𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄥𑄢𑄴𑄇𑄬𑄣𑄴), যাক '''চাকমা ৰাজ''' নামেৰেও জনা যায়, ই আধুনিক [[বাংলাদেশ]]ৰ [[চট্টগ্ৰাম]] পাহাৰীয়া অঞ্চলত অৱস্থিত তিনিটা বংশানুক্ৰমিক আদিবাসী প্ৰধানতাৰ ভিতৰত এটা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XvWBCwAAQBAJ&dq=%22chakma+circle%22&pg=PA194 |title=Agrarian change in tropical landscapes |last1=Deakin |first1=Liz |last2=Kshatriya |first2=Mrigesh |last3=Sunderland |first3=Terry |year=2016 |publisher=CIFOR |page=194 |isbn=9786023870226 |language=en}}</ref> চাকমা চক্ৰ মূলত [[ৰাঙামাটি]]ৰ একাংশ আৰু সমীপৱৰ্তী [[খাগড়াছড়ি জিলা]]ৰ দিঘিনালা আৰু লক্ষ্মীছড়ি উপজিলা আৱৰ্তিত কৰে। এই চক্ৰৰ জনগোষ্ঠী প্ৰধানত [[চাকমা জনগোষ্ঠী]]ৰ বংশোদ্ভূত। চাকমা চক্ৰত শাসন বংশানুক্ৰমে পৰম্পৰাগত চাকমা ৰাজবংশৰ হাতত থাকে আৰু বৰ্তমান যুগতো এই সাংস্কৃতিক-প্ৰশাসনিক প্ৰতিষ্ঠান চাকমা সমাজৰ পৰিচয়, সামাজিক পৰিচালনা আৰু আঞ্চলিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ==নেতৃত্ব== চাকমা চক্ৰটোৰ নেতৃত্ব এটা বংশানুক্ৰমে উত্থিত হোৱা প্ৰধানে পৰিচালনা কৰে, যাক ''ৰজা'' বুলি কোৱা হয়। এই পদৰ দায়িত্বত বিচাৰক, প্ৰশাসনিক, আনুষ্ঠানিক, আইনগত আৰু সামাজিক চৰকাৰীক কাৰ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। ৰাজনৈতিক ক্ষমতা পিতৃৰপৰা জ্যেষ্ঠ পুত্ৰলৈ পৰম্পৰাগতভাৱে দায়িত্ব দিয়া হয়।<ref>{{Cite journal |last=Ahmed |first=Kawser |year=2010 |title=Defining 'Indigenous' in Bangladesh: International Law in Domestic Context |journal=International Journal on Minority and Group Rights |volume=17 |issue=1 |pages=47–73 |jstor=24675834 |doi=10.1163/157181110X12595859744169}}</ref> বৰ্তমানৰ বংশানুক্ৰমিক প্ৰধান হৈছে ৰজা [[দেৱাশিস ৰায়]] (জন্ম: ১০ এপ্ৰিল ১৯৫৯), ''চাকমা বিযোক''—চাকমা ইতিহাস (১৮৭৬–১৯৩৪ খ্ৰীঃ)ৰ এটা সংগ্ৰহ—অনুসৰি। চাকমা ৰজাই চিটাগং হিল ট্ৰাক্টছ ব্যৱহাৰ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ উপদেষ্টা সমিতি আৰু ৰাঙাভাটি হিল জিলা পৰিষদৰ উপদেষ্টা হিচাপেও স্থান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://peaceaccords.nd.edu/sites/default/files/accords/Chittagong_Hill_Tracts_Peace_Accord.pdf |title=Chittagong Hill Tracts Peace Accord |date=1997-12-02 |access-date=2018-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121094208/https://peaceaccords.nd.edu/sites/default/files/accords/Chittagong_Hill_Tracts_Peace_Accord.pdf |archive-date=2018-11-21 |url-status=dead |archivedate=2018-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121094208/https://peaceaccords.nd.edu/sites/default/files/accords/Chittagong_Hill_Tracts_Peace_Accord.pdf |deadurl=yes }}</ref> চাকমা প্ৰধানে ''ৰাজপুণ্যাহ'' উৎসৱৰো নেতৃত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-74322 |title=Rajpunnah in Bandarban today |date=2009-02-04 |work=The Daily Star |access-date=2018-09-19}}</ref> ==ইতিহাস== ===উপনিৱেশ-পূৰ্ব যুগ=== চাকমা প্ৰধানমালাৰ বংশসূত্ৰ ১১শ শতিকাৰপৰা বা ১৬শ শতিকাৰ মধ্যভাগৰপৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Dowlah |first=Caf |date=October 2013 |title=Jumma insurgency in Chittagong Hills Tracts: how serious is the threat to Bangladesh's national integration and what can be done? |journal=Small Wars & Insurgencies |volume=24 |issue=5 |pages=773–794 |doi=10.1080/09592318.2013.866419 |s2cid=144593890 |issn=0959-2318}}</ref> চাকমা লোককথা আৰু পৰম্পৰাৰ মতে চাকমা জাতিৰ উৎপত্তি আধুনিক ভাৰতৰ [[ভাগলপুৰ]] অঞ্চলৰ যোদ্ধা বৰ্ণৰপৰা।<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Serajuddin |first1=A. M. |last2=Buller |first2=John |year=1984 |title=The Chakma Tribe of the Chittagong Hill Tracts in the 18th Century |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume=116 |issue=1 |pages=90–98 |doi=10.1017/S0035869X00166146 |jstor=25211628|s2cid=161939360 }}</ref> কিংবদন্তি অনুসৰি প্ৰায় ১৬৩০ চনৰ ৰজা [[বিজয় গিৰি]]য়ে চাকমা জনগোষ্ঠীৰ পূৰ্বসূত্ৰধাৰীসকলক [[নাফ নদী]]ৰ উত্তৰ দিশলৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite book |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.460846 |title=An Account of the Chittagong Hill Tracts |last=Hutchinson |first=Robert Henry Sneyd |date=1906 |publisher=Bengal Secretariat Book Depot |page=xvii |language=en}}</ref> ৰাখাইন জনগোষ্ঠীৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত চাকমাসকল [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]লৈ পৰিণত হৈছিল।<ref name=":1" /> বিদ্যমান ইতিহাসসূত্ৰসমূহ ১৭শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৮শ শতিকাললৈকৈ পোৱা যায়। মোগল সাম্ৰাজ্য চাকমা অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাত, চাকমা প্ৰধানসকলেও মোগল উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু বিনিময়ত খাজনা দিছিল।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Jhala |first=Angma D. |date=January 2013 |title=Daughters of the Hills: legacies of colonialism, nationalism and religious communalism in the Chakma Raj family, Chittagong Hill Tracts, Bengal c. 1900–1972 |journal=South Asian History and Culture |volume=4 |issue=1 |pages=107–125 |doi=10.1080/19472498.2012.750460 |s2cid=145139430 |issn=1947-2498}}</ref> ===ব্ৰিটিশ শাসন আৰু আধুনিক যুগ=== [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]] চলাকালত ১৮৮৪ চনত চিটাগং হিল ট্ৰাক্টছক প্ৰশাসনিকভাৱে তিনিটা চক্ৰত বিভাজন কৰা হয়—চাকমা চক্ৰ, [[বোমাং চক্ৰ]] আৰু [[মোং চক্ৰ]]। এই তিনিওখন চক্ৰই বংশানুক্ৰমে উত্থিত প্ৰধানসকলৰ অধীনত আছিল, যিসকলে [[চাকমা]] আৰু [[মাৰ্মা]] জনগোষ্ঠীৰপৰা আহিছিল।<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite report |last1=Kundu |first1=Debasish |last2=Samadder |first2=Mrinmoy |last3=Khan |first3=Ashrafuzzaman |last4=Shajahan Naomi |first4=Sharin |date=January 2011 |title=State of Justice in Chittagong Hill Tracts: Exploring the Formal and Informal Justice Institutions of Indigenous Communities |url=https://www.researchgate.net/publication/281294250 |publisher=BRAC}}</ref> চিটাগং হিল ট্ৰাক্টছ বিধি, ১৯০০-ৰ জৰিয়তে এই চক্ৰসমূহক আইনীভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়, যিয়ে কৰ আহৰণ, ভূমি-ব্যৱস্থাপনা আৰু সামাজিক বিবাদ মীমাংসা আদি দায়িত্ব প্ৰধানসকলৰ ওপৰত অৰ্পণ কৰি ব্ৰিটিশ প্ৰশাসনক সহায় কৰিছিল।<ref name=":2" /><ref>{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-121974 |title=Bandarban wears festive look as Rajpunyah starts |date=2010-01-15 |work=The Daily Star |access-date=2018-09-19}}</ref> ১৯০১ চনত বোমাং চক্ৰটোৰ বিস্তৃতি {{Convert|2421|mi2|km2}} আছিল।<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.460846 |title=An Account of the Chittagong Hill Tracts |last=Hutchinson |first=Robert Henry Sneyd |date=1906 |publisher=Bengal Secretariat Book Depot |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.460846/page/n145 122] |language=en}}</ref> এই বিশেষ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা ১৯৬৪ চনলৈ স্থায়ী আছিল; সেই বছৰত স্থানীয় স্ব-শাসন-ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন হোৱাৰ পিছতে চক্ৰসমূহৰ বিশেষ মৰ্যাদা বিলুপ্ত হয় আৰু স্থানীয় প্ৰশাসন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে।<ref>{{Cite journal |last=Zaman |first=M. Q. |date=16 January 1982 |title=Crisis in Chittagong Hill Tracts: Ethnicity and Integration |journal=Economic and Political Weekly |volume=17 |issue=3 |pages=75–80 |jstor=4370578}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য শাসকসকল== ===বিজয় গিৰি=== {{মূল|বিজয় গিৰি}} '''ৰাজা বিজয় গিৰি''' আছিল [[চাকমা চক্ৰ]]ৰ ১৫সংখ্যক চাকমা ৰজা।<ref>{{Cite book |last=Abedin |first=Zainal |url=https://books.google.com/books?id=hAduAAAAMAAJ&q=Bijoy+Giri |title=CHT, that Sheds Blood |date=1997 |publisher=Sunzida Anzuman |pages=60 |language=en}}</ref> ===ৰাণী কালিন্দী=== '''ৰাণী কালিন্দি''' (মৃত্যু ১৮৭৩) আছিল চাকমা চক্ৰৰ ৪৬সংখ্যক আৰু শেষ স্বাধীন শাসক।{{sfn|Saigal|1978|p=108}} তেওঁ চাকমা জনগোষ্ঠীৰ একমাত্ৰ মহিলা শাসক আছিল। ===হৰিশ চন্দ্ৰ ৰায়=== '''ৰাজা হৰিশ চন্দ্ৰ ৰায়''' (প্ৰায় ১৮৪১–১৮৮৫) আছিল চাকমা চক্ৰৰ ৪৭সংখ্যক ৰজা। ===ভুৱন মোহন ৰায়=== '''ৰাজা ভুৱন মোহন ৰায়''' (১৮৭৬–১৯৩৪) ১৮৯৭ চনৰপৰা ১৯৩৩ চনলৈকে চট্টগ্ৰাম পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ চাকমা চক্ৰৰ মুৰব্বী আছিল। ===নলীনাক্ষ ৰায়=== '''ৰাজা নলীনাক্ষ ৰায়''' (৬ জুন ১৯০২ – ৭ অক্টোবৰ ১৯৫১) আছিল চাকমা চক্ৰৰ ৪৯সংখ্যক ৰজা।<ref name="mcdf">{{Cite web |url=https://mcdf.files.wordpress.com/2013/01/the-chakma-voice-global-edition2012.pdf |title=The Chakma Voice |last= |first= |date=2013-01-11 |website=Mizoram Chakma Development Forum |archive-url= |archive-date= |access-date=}}</ref> ===ত্ৰিদিৱ ৰায়=== '''ৰাজা ত্ৰিদিৱ ৰায়''' ('''ত্ৰিদেৱ ৰায়''' বুলিও লিখা হয়), (১৪ মে' ১৯৩৩ – ১৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১২) আছিল এগৰাকী পাকিস্তানী ৰাজনীতিবিদ, কূটনীতিবিদ আৰু লেখক, যি জুলফিকাৰ আলী ভুট্টো মন্ত্ৰীসভাত সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছিল। ১৯৫৩ চনৰ ২ মে'ৰপৰা বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ চিটাগং হিল ট্ৰেক্টছ অঞ্চলৰ চাকমা জনগোষ্ঠীৰ ৫০সংখ্যক ৰজা আছিল।<ref name="mg">[http://www.modernghana.com/blogs/268394/31/hindus-contribution-towards-making-of-pakistan.html Hindus Contribution Towards Making Of Pakistan] Retrieved 28 January 2011</ref><ref name=dstar>{{cite news |title=Tridiv Roy passes away |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=250386|work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=18 September 2012 |access-date=2012-10-19}}</ref> ===দেৱাশিস ৰায়=== {{মূল|দেৱাশিস ৰায়}} '''দেৱাশিস ৰায়''' (জন্ম ৯ এপ্ৰিল ১৯৫৯)<ref name="ind22Dec2017">{{cite news |last=Illius |first=Shamsuddin |date=22 December 2017 |title=Chakma Raja Celebrates 40 Years |url=http://www.theindependentbd.com/printversion/details/129173 |work=The Independent |location=Dhaka |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224034918/http://www.theindependentbd.com/printversion/details/129173 |archive-date=24 December 2017}}</ref> এগৰাকী বাংলাদেশী ৰাজনীতিজ্ঞ আৰু আইনজীৱী।<ref name="ind22Dec2017"/> তেওঁ হৈছে চিত্তাকল হিল ট্ৰাক্টছৰ [[আদিবাসী]]সকলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক বৃহৎ সমষ্টি চাকমা চক্ৰৰ আনুষ্ঠানিক ৰজা।<ref>{{cite news |last=Monet |first=Jenni |date=1 May 2015 |url=https://indiancountrytoday.com/archive/indigenous-jumma-people-vow-to-launch-non-cooperation-movement-on-bangladesh-aaefc7ew1UuWX7TcvBm3_w |title=Indigenous Jumma People Vow to Launch 'Non-Cooperation Movement' on Bangladesh |work=Indian Country Today}}</ref> ২০১৪ ৰপৰা ২০১৬ চনলৈকে তেওঁ জাতিসংঘৰ আদিবাসী বিষয়ক স্থায়ী মঞ্চ (''United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues'')ৰ এজন সদস্য আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/about-us/members.html |title=UNPFII Members |website=United Nations}}</ref> [[File:Secretary Blinken Delivers Remarks at the First Annual Ceremony for the Secretary of State’s Award for Global Anti-Racism Champions (cropped).jpg|thumb|ৰাজা [[দেৱাশিস ৰায়]]ৰ পত্নী ৰাণী ইয়ান ইয়ান]] ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} * [[চাকমা জনগোষ্ঠী]] * [[চাকমা ভাষা]] * [[চাকমা লিপি]] * [[মাৰমা|মাৰমা জনগোষ্ঠী]] * [[বোমাং চক্ৰ]] * [[মোং চক্ৰ]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== <references/> [[শ্ৰেণী:চাকমা জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ইতিহাস]] fvqrdvqkiegqt4alsm7og98kqw5i3zt 0 128515 606414 561904 2026-05-15T07:56:09Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Raja_Devashis_Roy.jpg|Raja_Devashis_Roy.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 May 2026. 606414 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = দেৱাশিস ৰায়<br />𑄘𑄬𑄝𑄥𑄨𑄥𑄴 𑄢𑄧𑄠𑄴 | title = ৰজা | image = | caption = | succession = [[চাকমা চক্ৰ]]ৰ মুখ্য ব্যক্তি | moretext = | reign = ১৬ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ – বৰ্তমান | reign-type = | coronation = | cor-type = | predecessor = ত্ৰিদেৱ ৰায় | pre-type = | successor = | suc-type = | regent = | reg-type = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1959|4|9}} | birth_place = [[ঢাকা]], [[পূৰ্ব পাকিস্তান]], পাকিস্তান | father = ত্ৰিদেৱ ৰায় | religion = থেৰবাদ [[বৌদ্ধধৰ্ম]] | occupation = ৰাজনীতিজ্ঞ, আইনজীৱী | spouse = তাতু ৰায় (১৯৯৮ চনত মৃত্যু) </br> [[ৰাণী ইয়ান ইয়ান|ইয়ান ইয়ান]] (বিবাহ: ২০১৪ চন) | spouse-type = Consort | consort = yes | issue = ত্ৰিভুবন আৰ্যদেৱ ৰায় | module = {{Infobox military person | embed=yes | allegiance = [[চাকমা চক্ৰ]] | serviceyears = ১৯৭৭ – বৰ্তমান }} }} '''দেৱাশিস ৰায়''' (জন্ম ৯ এপ্ৰিল ১৯৫৯)<ref name="ind22Dec2017" /> এগৰাকী বাংলাদেশী ৰাজনীতিজ্ঞ আৰু আইনজীৱী।<ref name="un" /> তেওঁ হৈছে চিত্তাকল হিল ট্ৰাক্টছৰ [[আদিবাসী]]সকলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক বৃহৎ সমষ্টি [[চাকমা চক্ৰ]]ৰ আনুষ্ঠানিক ৰজা।<ref>{{cite news |last=Monet |first=Jenni |date=1 May 2015 |url=https://indiancountrytoday.com/archive/indigenous-jumma-people-vow-to-launch-non-cooperation-movement-on-bangladesh-aaefc7ew1UuWX7TcvBm3_w |title=Indigenous Jumma People Vow to Launch 'Non-Cooperation Movement' on Bangladesh |work=Indian Country Today}}</ref> ২০১৪ ৰপৰা ২০১৬ চনলৈকে তেওঁ জাতিসংঘৰ আদিবাসী বিষয়ক স্থায়ী মঞ্চ (''United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues'')ৰ এজন সদস্য আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/about-us/members.html |title=UNPFII Members |website=United Nations}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ৰায়ৰ প্ৰথম স্ত্ৰী আছিল তাতু ৰায়, যাৰ মৃত্যু ১৯৯৮ চনত হৈছিল।<ref name="np6Jul2014" /><ref name="tr5Jul2014" /> এই দম্পতীৰ দুজন সন্তান জন্ম হয়, জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ ত্ৰিভুবন আৰ্যদেৱ ৰায় আৰু এজনী কন্যা।<ref name="np6Jul2014" /><ref name="tr5Jul2014" /><ref name="ind22Dec2017">{{cite news |last=Illius |first=Shamsuddin |date=22 December 2017 |title=Chakma Raja Celebrates 40 Years |url=http://www.theindependentbd.com/printversion/details/129173 |work=The Independent |location=Dhaka |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224034918/http://www.theindependentbd.com/printversion/details/129173 |archive-date=24 December 2017}}</ref> ৪ জুলাই ২০১৪ তাৰিখে তেওঁ দ্বিতীয়বাৰলৈ বিবাহ কৰে [[ৰাণী ইয়ান ইয়ান|ইয়ান ইয়ান]]ক, যি [[ৰাখাইন]] জাতিগত গোষ্ঠীৰ সদস্যা। এই দম্পতীৰ ১৬ এপ্ৰিল ২০১৫ তাৰিখে এটা পুত্ৰসন্তান জন্ম হয়।<ref name="np6Jul2014">{{cite web |url=http://www.nirvanapeace.com/english/news-review/country-news/678#.VUU6IeTgUfw |title=Chakma Raja Debashish Roy wedded |date=6 July 2014 |work=The Report 24 |via=Nirvana Peace |access-date=1 December 2025 |archivedate=25 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225061641/http://www.nirvanapeace.com/english/news-review/country-news/678#.VUU6IeTgUfw |deadurl=yes }}</ref><ref name="tr5Jul2014">{{cite news |script-title=bn:চাকমা ৰাজাৰ দ্বিতীয় বিয়ে |trans-title=Chakma king's second marriage |url=http://bangla.thereport24.com/article/44132/index.html |work=The Report 24 |date=5 July 2014 |language=bn |title=আৰ্কাইভ কপি |access-date=1 December 2025 |archivedate=23 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250223171229/http://bangla.thereport24.com/article/44132/index.html |deadurl=yes }}</ref> [[File:Secretary Blinken Delivers Remarks at the First Annual Ceremony for the Secretary of State’s Award for Global Anti-Racism Champions (cropped).jpg|thumb|ৰাণী ইয়ান ইয়ান]] == কেৰিয়াৰ == দেৱশীষ ৰায় এজন [[চাকমা]] পৰিয়ালৰ সন্তান।<ref name="ind22Dec2017"/> পেচা মতে তেওঁ আইনজীৱী, আৰু ২০০৬–২০০৮ বৰ্ষৰ বাংলাদেশী ৰাজনৈতিক সংকটৰ সময়ত বাংলাদেশৰ চীফ এডভাইজৰ (তাৰ কাৰ্যকালীন চৰকাৰ)ৰ বিশেষ সহায়ক হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। সেই সময়ত তেওঁ চিটাগং হিল ট্ৰাক্টছ বিষয়ক মন্ত্ৰ্যালয়ৰ তথা বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্বপূৰ্ণভাৱে কাৰ্য কৰিছিল।<ref name="un">{{cite web |url=https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/member_roy.pdf |title=Raja Devasish Roy |publisher=United Nations}}</ref> ১৯৭১ চনত পাকিস্তানৰপৰা বাংলাদেশৰ স্বাধীনতাৰ পাছত তেওঁৰ পিতা [[ত্ৰিদেৱ ৰায়]] পাকিস্তানলৈ বিতাড়িত হোৱাৰ পাছতেই দেৱশীষ ৰায়লৈ চাকমা চক্ৰৰ ৰজাৰ দায়িত্ব আৰোপ কৰা হয়। ১৯৭০ চনৰ জাতীয় নিৰ্বাচনত ত্ৰিদেৱ ৰায় পূৰ্ব পাকিস্তানৰ নিৰ্বাচনত আবামী লীগ প্ৰাৰ্থীৰ ভিতৰৰ অন্যতম আছিল। স্বাধীনতা যুদ্ধৰ অন্ততঃ ত্ৰিদেৱ ৰায় পাকিস্তান পলায়ন কৰিছিল, যদিও ৰাজপত্নী (ৰাণী) আৰু যুৱৰাজসহ অনেককে ৰাঙামাটি প্ৰাসাদত ৰাখি দিয়া হৈছিল। স্বাধীন বাংলাদেশৰ পাছতেই যুবৰাজ দেৱাশিস ৰায়ক অনুপস্থিত পিতৃৰ ঠাইত চাকমা চক্ৰৰ নতুন ৰজা ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=2017-09-20 |title=Chittagong's former Chakma raja who left Bangladesh to live in Pakistan |url=https://indianexpress.com/article/explained/chittagongs-former-chakma-raja-who-left-bangladesh-to-live-in-pak-4851886/ |access-date=2022-09-19 |work=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-09-19 |title=Tridiv Roy passes away |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-250386 |access-date=2022-09-19 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> ==বৰ্তমানৰ কাৰ্য== দেৱাশীষ ৰায় এজন প্ৰকৃত আইনজীৱী। তেওঁ কমপক্ষে তিনিখন দেশৰ আইন শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৮১ চনত ৰাঙামাটি গবৰ্ণমেণ্ট কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে, তাৰপিছত ১৯৮৫ চনত ইউকে’ৰ কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা আইনত স্নাতক, আৰু ১৯৮৬ চনত লণ্ডনৰ Inns of Court School of Law—ৰপৰা Barrister-at-Law ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://mailman.anu.edu.au/pipermail/orient/attachments/20100622/f5d20363/attachment.pdf|title=Raja Devasish Roy CV}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৯৯১ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ La Trobe University–ৰপৰা Diploma in Legal Studies–ও লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://mailman.anu.edu.au/pipermail/orient/attachments/20100622/f5d20363/attachment.pdf|title=Raja Devasish Roy CV}}</ref> আইনজীৱী ৰূপে, দেৱাশীষ ৰায় ঢাকাৰ ছুপ্ৰিম কোৰ্টত দীৰ্ঘকাল ধৰি অভিজ্ঞতা সঞ্চয় কৰিছে; লগতে তেওঁ নানা সময়ত স্বাধীনতা, ভূমি-অধিকাৰ, বন-প্ৰকৃতি, জনজাতি অধিকাৰ, সাংস্কৃতিক নিয়ম — এইবোৰৰ ওপৰতো গৱেষণা আৰু লেখনীৰ কামকাজ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=https://mailman.anu.edu.au/pipermail/orient/attachments/20100622/f5d20363/attachment.pdf|title=Raja Devasish Roy CV}}</ref> ২০০৬–২০০৮ চনৰ বাংলাদেশী ৰাজনৈতিক সংকটৰ সময়ত, তেওঁ সময়কালীন চৰকাৰত বিশেষ সহায়ক হিচাপে নিযুক্ত আছিল। সেই সময়ত তেওঁ Ministry of Chittagong Hill Tracts Affairs (CHT Affairs) আৰু Ministry of Environment and Forests (বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী)ৰ দায়িত্ব আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/member_roy.pdf|title=Raja Devasish Roy — UNPFII}}</ref> চাকমা চক্ৰৰ ৰজা হিচাপে, দেৱাশীষ ৰায়ৰ শাসনালয়ত ভূমি–পদক্ষেপ, কৰ সংগ্ৰহ, স্থানীয় প্ৰশাসন, সামাজিক–সাংস্কৃতিক পৰিচালনা আৰু আইন-বিচাৰৰ দায়িত্ব অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Notes on Contributors |first=– |title=Revisiting Personal Laws in Bangladesh |year= – |journal=Brill |pages= – }}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁৰ শাসনকালত গাঁও আৰু মৌজা স্তৰৰ পৰিচালন খণ্ডৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Notes on Contributors |first=– |title=Revisiting Personal Laws in Bangladesh |year= – |journal=Brill |pages= – }}</ref> বৰ্গ-উন্নয়ন, শিক্ষা, মহিলা-সশক্তি, সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ — এইবোৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ গুৰুত্ব দিয়ে। ২০১৭ চনৰ তথ্য অনুসৰি, দেৱাশীষ ৰায় মহিলা-অধিকাৰ, অসম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিকৰণ আৰু শিক্ষাৰ মানোন্নয়নৰদ্বাৰা চাকমা সমাজক উন্নয়নৰ পথত আগবঢ়াবলগীয়া বুলি মন্তব্য কৰিছে।<ref>{{cite web|url=https://theindependentbd.com/magazine/details/129173/Chakma-Raja-Celebrates-40-Years---|title=Chakma Raja Celebrates 40 Years}}</ref> ২০১৪–২০১৬ চনৰ ভিতৰত, তেওঁ United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues (UNPFII)-ৰ সদস্য আছিল, য’ত তিনি বছৰৰ বাবে তেওঁ এছিয়া অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল, ইয়াৰদ্বাৰা তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত আদিবাসী অধিকাৰ, জনজাতি সমস্যা আৰু সংস্কৃতিক অব্যাহতিতাৰ বাবে স্বীকৃতি অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/member_roy.pdf|title=Raja Devasish Roy — UNPFII}}</ref> ২০১৯ চনত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতৰ মিজোৰামস্থিত Chakma Autonomous District Council (CADC) পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত [[মিজোৰাম]] আৰু [[বাংলাদেশ]]ত বসবাস কৰা চাকমাসকলৰ মাজত ভাষা, সাহিত্য, পৰিচয়, ঐতিহ্য, শিক্ষা আৰু সামাজিক সংহতি বজাই ৰখাৰ আবেদন কৰে আৰু অঞ্চলীয় সংগঠন, ছাত্ৰ-সংগঠন, নাৰী সংগঠন, বৌদ্ধ সন্থা আদি লগত বৈঠক কৰে।<ref>{{cite web|ref=turn0search4}}</ref> বৰ্তমানেও ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক প্লেটফৰ্মত ভূমি অধিকাৰ, বন–পৰিৱেশ, মহিলা সুৰক্ষা, শিক্ষা, জনজাতি অধিকাৰ, শান্তি ও সংহতি — এই বিষয়বোৰৰ ওপৰত তেওঁ সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰি আছে। সদ্য ২০২৫ চনৰ খাগড়াছড়ি জিলাৰ এক নাবালিকাৰ ধৰ্ষণ ঘটনাৰ প্ৰসঙ্গত তেওঁ চৰকাৰক কঠোৰ পদক্ষেপ ল’বলৈ আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |last=– |first=– |date=2025-09-26 |title=Every govt failed to protect women from rapes in CHT: Raja Devasish Roy |work=The Daily Star}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চাকমা জনগোষ্ঠী]] nshv20ybyidcv9roq5epie2129l734k 0 131910 606354 582573 2026-05-14T20:37:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606354 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ডেম | name = জাহা হাদিদ | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|DBE|RA|size=100%}} | image = Zaha Hadid in Heydar Aliyev Cultural center in Baku nov 2013.jpg | caption = ২০১৩ চনত হাদিদ | citizenship = {{hlist|ইৰাক|যুক্ত ৰাজ্য}} | birth_name = জাহা মুহাম্মদ হাদিদ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1950|10|31}} | birth_place = [[বাগদাদ]], ইৰাক | death_date = {{Death date and age|df=yes|2016|03|31|1950|10|31}} | death_place = মায়ামি, ফ্ল'ৰিডা, [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | alma_mater = বেইৰুটৰ আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়<br />আৰ্কিটেকচাৰেল এছোসিয়েচন স্কুল অব আৰ্কিটেকচাৰ | practice = Zaha Hadid Architects | parents = মুহাম্মদ হাদিদ<br />ৱাজীহা সাবঞ্জি | significant_buildings = [[Vitra Fire Station]], [[MAXXI]], [[Bridge Pavilion]], [[Contemporary Arts Center]], [[Heydar Aliyev Center]], [[Riverside Museum]] | website = {{URL|www.zaha-hadid.com}} }} '''ডেম জাহা মুহাম্মদ হাদিদ''' (জন্ম: ৩১ অক্টোবৰ ১৯৫০ – মৃত্যু: ৩১ মাৰ্চ ২০১৬) এগৰাকী [[ইৰাক]] আৰু [[ব্ৰিটিছ]] স্থপতি, শিল্পী আৰু ডিজাইনাৰ আছিল। তেওঁ বিংশ শতিকাৰ শেষ আৰু একবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণি স্থাপত্যকীৰ্তিত মুখ্য ব্যক্তি হিচাপে স্বীকৃত। [[বাগদাদ]], ইৰাকত জন্মগ্ৰহণ কৰা হাদিদে গণিত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু ১৯৭২ চনত আৰ্কিটেকচাৰেল এছোচিয়েচন স্কুল অব আৰ্কিটেকচাৰত ভৰ্তি হৈছিল। পৰম্পৰাগত স্থাপত্যিক অঙ্কনক বিকল্প বিচাৰি, ছুপ্ৰিমাটিজম আৰু ৰাছিয়ান এৱান-গাৰ্ডৰ প্ৰভাৱত, হাদিদে পেইণ্টিংক ডিজাইন টুল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু আবষ্ট্ৰাকচনক আধুনিক স্থাপত্যৰ নতুন ক্ষেত্ৰ উন্মোচনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Zaha Hadid! Biography, Buildings, Architecture, Death, & Facts! Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Zaha-Hadid |access-date=7 November 2022 |website=britannica.com |language=en}}</ref> দ্য গাৰ্ডিয়ানে হাদিদক "কাৰ্ভৰ ৰাণী" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল, যিয়ে স্থাপত্যৰ জ্যামিতিকাক মুক্ত কৰি এক নতুন অভিব্যক্তিমূলক পৰিচয় দিছিল।<ref>{{cite news|title=Queen of the curve' Zaha Hadid died at aged 65 from heart attack|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/mar/31/star-architect-zaha-hadid-dies-aged-65|work=The Guardian|date=29 November 2016|access-date=22 December 2018}}</ref> তেওঁৰ প্ৰধান নিৰ্মাণৰ ভিতৰত ২০১২ অলিম্পিকৰ বাবে লণ্ডন একুৱেটিক চেণ্টাৰ, ব্ৰড আৰ্ট মিউজিয়াম, ৰোমৰ মেক্সএক্সআই মিউজিয়াম, আৰু গুয়াংঝু অপেৰাহাউচ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite news|title=Visionary architect 1st woman to win Pritzker|work=Chicago Tribune|date=1 April 2016|author=Kamin, Blair|page=7}}</ref> হাদিদ প্ৰথম মহিলা স্থপতি হিচাপে ২০০৪ চনত প্ৰিৎসকাৰ স্থাপত্য বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি, তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ স্থাপত্য বঁটা ষ্টাৰ্লিং প্ৰাইজ ২০১০ আৰু ২০১১ চনত লাভ কৰিছিল। ২০১২ চনত এলিজাবেথ দ্বিতীয়ৰদ্বাৰা স্থাপত্য সেৱাৰ বাবে ডেম উপাধি লাভ কৰিছিল। ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত, মৃত্যুৰ এক মাহ পূৰ্বে, তেওঁ প্ৰথম মহিলা হিচাপে ৰয়েল গ'ল্ড মেডেল লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|title=Zaha Hadid receives Royal Gold Medal|website=architecture.com|access-date=22 December 2018|archive-date=22 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222082153/https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|url-status=dead|archivedate=22 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222082153/https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ বহুতো নিৰ্মাণ মৃত্যুৰ সময়ত নিৰ্মাণাধীন আছিল, যেনে বেইজিঙৰ দাশিং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কাতাৰৰ আল ৱাকৰাহ ষ্টেডিয়াম (বৰ্তমান আল জেনুব), ২০২২ FIFA বিশ্বকাপৰ বাবে।<ref>{{cite news|title=Dame Zaha Hadid's Brit Awards statuette design unveiled|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38160633|work=BBC News|date=1 December 2016|access-date=22 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/11/24/world/asia/china-beijing-daxing-airport.html|title=Big New Airport Shows China's Strengths (and Weaknesses)|author=Johnson, Ian|work=The New York Times|date=24 November 2018|access-date=22 December 2018}}</ref> জাহা হাদিদক স্থাপত্যত এক প্ৰতিভাৱান আৰু উদ্ভাৱনী মহিলা হিচাপে বিশ্বজুৰি স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। তেওঁ স্থাপত্যৰ জ্যামিতিকাক উলংঘন কৰি নতুন ৰূপত প্ৰকাশ কৰা বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web | url=https://broadmuseum.msu.edu/about/zaha-hadid/ | title=Zaha Hadid, architect of MSU's Broad Art Museum, dies | date=31 March 2016 }}</ref> হাদিদে প্ৰথম মহিলা হিচাপে প্ৰিৎসকাৰ স্থাপত্য বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite magazine|url=http://www.dsdha.co.uk/gridfs/5756b92400dd7c0003000024|magazine=Architectural Digest|author=Nonie Niesewand|date=March 2015|title=Through the Glass Ceiling|access-date=22 December 2018|archive-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323203244/http://www.dsdha.co.uk/gridfs/5756b92400dd7c0003000024|url-status=dead|archivedate=23 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180323203244/http://www.dsdha.co.uk/gridfs/5756b92400dd7c0003000024|deadurl=yes}}</ref> এছাড়াও, তেওঁ ষ্টাৰ্লিং প্ৰাইজ লাভ কৰিছিল আৰু ২০১২ চনত এলিজাবেথ দ্বিতীয়ৰদ্বাৰা ডেম উপাধি লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34337929|title=Dame Zaha Hadid awarded the Riba Gold Medal for architecture|work=BBC News|access-date=22 December 2018}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু পৰিয়াল== জাহা হাদিদ জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল ৩১ অক্টোবৰ ১৯৫০ তাৰিখে বাগদাদ, ইৰাকত, এগৰাকী উচ্চ-শ্ৰেণীৰ ইৰাকীয় পৰিয়ালত।<ref name="The Daily Telegraph-2005">“A warped perspective,” *The Daily Telegraph*, 16 August 2005; an article profiling Zaha Hadid’s early practice and architectural outlook, describing her as a radical architect whose work and persona challenged conventional norms and expectations in architecture.</ref> তেওঁৰ পিতৃ, মুহাম্মদ আল-হজ্জ হুছেইন হাদিদ, মচুলৰ এগৰাকী ধনাঢ্য উদ্যোগপতি আছিল। তেওঁ ১৯৩২ চনত ছ’চিয়েলিষ্ট আল-আহালি গোট প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি ১৯৩০ আৰু ১৯৪০ চনৰ সময়ছোৱাত এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সংগঠন আছিল।<ref name="The Daily Telegraph-2005"/> তেওঁ ইৰাকত নেচনেল ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠাতাতো আছিল<ref name="The Daily Telegraph-2005"/> আৰু ১৯৫৮ চনৰ ইৰাকি প্ৰক্ৰমা-পৰৱৰ্তী সময়ত, জেনেৰেল আব্দ আল-কাৰিম কাছিমৰ চৰকাৰৰ অধীনত বিত্ত মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্য কৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃ, ৱাজীহা আল-সাবুঞ্জী, মচুলৰ এগৰাকী শিল্পী আছিল<ref name="notablebiographies.com">{{cite web|url=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|title=Zaha Hadid Biography|publisher=notablebiographies.com|access-date=22 December 2018}}</ref> আৰু তেওঁৰ ভায়ে, ফৌলাথ হাদিদ, এগৰাকী লেখক, একাউণ্টেণ্ট আৰু আৰৱ বিষয়ৰ বিশেষজ্ঞ আছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Obituary – 'Foulath Hadid: Writer and expert on Arab affairs'|work=The Independent|date=11 October 2012|access-date=22 December 2018}}{{cbignore}}</ref> এখন সাক্ষাৎকাৰত, হাদিদ স্মৰণ কৰিছিল যে, ইৰাকৰ দক্ষিণত অৱস্থিত প্ৰাচীন সুমেৰীয়া চহৰলৈ তেওঁৰ শৈশৱৰ ভ্ৰমণে স্থাপত্যৰ প্ৰতি তেওঁৰ উৎসাহ উদ্ৰেক কৰিছিল। ১৯৬০ চনত তেওঁ ইংলেণ্ড আৰু ছুইজাৰলেণ্ডৰ ব’ৰ্ডিং স্কুলসমূহত অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/nov/14/zaha-hadid-woman-arab-double-edged-sword|title=Zaha Hadid: 'Being an Arab and a woman is a double-edged sword'|author=Qureshi, Huma|date=14 November 2012|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/world-news/iraqi-british-architect-zaha-hadid-dies-of-heart-attack-at-65-1292731|title=Iraqi-British Architect Zaha Hadid Dies of Heart Attack at 65|publisher=NDTV|agency=Reuters|access-date=22 December 2018}}</ref><ref name="Fontana-Giusti-2016">{{Cite journal|last=Fontana-Giusti|first=Gordana|date=June 2016|title=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|language=en|volume=20|issue=2|pages=95–98|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> হাদিদ অবিবাহিত আছিল আৰু তেওঁৰ সন্তান নাছিল। == কৰ্মজীৱন == হাদিদে আমেৰিকান ইউনিভাৰ্চিটি অৱ বেইৰুট-ত গণিত অধ্যয়ন কৰিছিল, তাৰ পাছত ১৯৭২ চনত লণ্ডনলৈ গৈ আৰ্কিটেকচাৰেল এছ’চিয়েচন স্কুল অৱ আৰ্কিটেকচাৰত অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="notablebiographies.com"/> তেওঁ ৰেম কুলহাছ, এলিয়া জেংগেলিছ আৰু বাৰ্নাৰ্ড টছুমিৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name="The Daily Telegraph-2005"/> তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰফেছৰ কুলহাছ স্নাতকত উক্তি কৰিছিল যে হাদিদ "নিজৰ কক্ষপথত এটা গ্ৰহ।" <ref name="The Daily Telegraph-2005"/> জেংগেলিছ তেওঁক তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ শিষ্য বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="The Daily Telegraph-2005"/> ১৯৭৭ চনত স্নাতক হোৱাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰাক্তন প্ৰফেছৰ কুলহাছ আৰু জেংগেলিছৰ সৈতে ৰ’টাৰডেম, নেদাৰলেণ্ডছত থকা অফিচ ফৰ মেট্ৰ’পলিটন আৰ্কিটেকচাৰত কাম আৰম্ভ কৰে। কুলহাছৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে, তেখেতে আৰ্কিটেকচাৰেল ইঞ্জিনিয়াৰ পিটাৰ ৰাইছৰ সৈতে দেখা কৰে, যিয়ে তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণিত সহায় আৰু উৎসাহ দিছিল।<ref name="The Daily Telegraph-2005"/><ref name="Fontana-Giusti-2016"/> হাদিদ যুক্তৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰে।<ref name="notablebiographies.com"/><ref>{{cite web|title=Architects: Biography Zaha Hadid|publisher=floornature.com|date=10 August 2015|url=https://www.floornature.com/zaha-hadid-53/|access-date=22 December 2018|archivedate=22 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222082203/https://www.floornature.com/zaha-hadid-53/|deadurl=yes}}</ref> ১৯৮০ চনত তেওঁ [[লণ্ডন]]ত নিজৰ স্থাপত্য ফাৰ্ম, জাহা হাদিদ আৰ্কিটেক্টছ, আৰম্ভ কৰে।{{Sfn|Jodidio|2016|page=1980}} ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিত, হাদিদে নতুন আধুনিক স্থাপত্য শৈলী প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে তেওঁৰ বিস্তৃত আৰু প্ৰফেছনেল স্কেচসমূহৰ জৰিয়তে দৰ্শকসকলক পৰিচয় কৰাইছিল। তেতিয়া স্থাপত্যৰ ফ’কাছ প’ষ্টমডাৰ্নিজমৰ দিশে সৰি আছিল, আৰু হাদিদৰ দৃষ্টিভংগী অন্যান্য ডিজাইনাৰৰপৰা পৃথক হৈ ওলাইছিল।<ref name="Fontana-Giusti-2016"/> পাছত তেওঁ আৰ্কিটেকচাৰেল এছ’চিয়েচনত শিক্ষণ আৰম্ভ কৰে আৰু তাৰ পাছত হাৰ্ভাৰ্ড গ্ৰাজুৱেট স্কুল অৱ ডিজাইন, কেমব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি, চিকাগো ইউনিভাৰ্ছিটি, হ’চচুলে ফাৰ বিল্ডেণ্ডে কুনষ্টে, ইলিনইছ এট চিকাগো, আৰু ক’লাম্বিয়া ইউনিভাৰ্ছিটিত পদধাৰী হয়। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক খ্যাতি অৰ্জন কৰে বক্তৃতা আৰু ৰেডিকেল, ৰঙীন ডিজাইন আৰু প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে, যিবোৰ বহুল প্ৰকাশিত হৈছিল স্থাপত্য জাৰ্নেলত কিন্তু প্ৰায় নিৰ্মাণ হোৱা নাছিল। তেওঁৰ আকৰ্ষণীয় কিন্তু বাস্তৱায়ন নহোৱা প্ৰকল্পসমূহৰ ভিতৰত আছিল হংকঙৰ দ্য পিক (১৯৮৩) আৰু ৱেলছৰ কাৰ্ডিফত অপেৰা হাউচৰ এক পৰিকল্পনা (১৯৯৪)। কাৰ্ডিফ অভিজ্ঞতা বিশেষকৈ হতাশাজনক আছিল: যদিও প্ৰতিযোগিতা জুৰীৰদ্বাৰা তেখেতৰ নক্সা শ্ৰেষ্ঠ বুলি নিৰ্বাচিত হৈছিল, মিলেনিয়াম কমিচনে, যিয়ে অৰ্থায়ন সংস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল, সমৰ্থন নকৰিলে, আৰু প্ৰকল্পটো আন এজন স্থপতিক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>Nicolai Ourousoff, ''The New York Times'', 5 July 2011. Retrieved 22 December 2018.</ref> হাদিদে সিদ্ধান্তত প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে সোধে, "তেওঁলোকে কেৱল সাধাৰণতাকেই বিচাৰে নেকি?"<ref>{{cite book |author1=Owen Hopkins |title=Mavericks: Breaking the Mould of British Architecture |date=2016 |publisher=[[Royal Academy of Arts]] |isbn=9781910350393 |page=118}}</ref> এই সময়ছোৱাত তেওঁৰ খ্যাতি মূলত শিক্ষণ আৰু তেওঁ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱিত নক্সা সমূহৰ বৰ্ণাঢ্য, জীৱন্ত চিত্ৰসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। তেওঁৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি ১৯৮৮ চনত উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পায় যেতিয়া তেওঁক ছয়জন স্থপতিকৰ ভিতৰত এজন হিচাপে বাছনি কৰা হয় Deconstructivism in Architecture প্ৰদৰ্শনীলৈ, যি [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ মিউজিয়াম অৱ মডাৰ্ণ আৰ্টত ফিলিপ জনছন আৰু মাৰ্ক উইগ্‌লেৰদ্বাৰা সঞ্চালিত হৈছিল।{{Sfn|Taschen|2016|page=254}} সেই প্ৰদৰ্শনী, লণ্ডনৰ টেটত অনুষ্ঠিত এক সন্মেলন আৰু বৃদ্ধি পোৱা প্ৰেছ কভাৰেজৰ সৈতে, তেওঁৰ নাম বিশ্বজুৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ সহায় কৰে আৰু তেওঁৰ কামক এক বিশেষ স্থাপত্য শৈলীৰ সৈতে জড়িত কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।<ref name="Fontana-Giusti-2016" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{Official website|www.zaha-hadid.com}} [[শ্ৰেণী:ইৰাকৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]] pns8pv30wsmtx6jt86eo4wiu3dhqtgi 0 133442 606345 587427 2026-05-14T18:47:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606345 wikitext text/x-wiki '''ছিত্তী চাউদা''' বা '''চাউদা বিন্ত আল-ফাকিহ''' (মৃত্যু ১২৪২), ইজিপ্তৰ চুলতান আল-কামিলৰ পত্নী (ৰাজত্ব ১২১৮–১২৩৮)। তেওঁ দ্বিতীয় চুলতান আল-আদিল (ৰাজ্য ১২৩৮–১২৪০)ৰ মাতৃ আৰু চুলতান আছ-ছালিহ আয়ুব (ৰাজ্য ১২৪০–১২৪৯)ৰ সতীয়া মাক আছিল।<ref name="kaynakca">{{cite book |access-date=5 January 2024 |language=tr |pages=329–342 |title=Eyyubi Ailesi Kadınları |url=http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/eser/1816551/eyyubi-ailesi-kadinlari |work=kaynakca.hacettepe.edu.tr |archivedate=5 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240105130635/http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/eser/1816551/eyyubi-ailesi-kadinlari }}<!-- auto-translated from Swedish by Module:CS1 translator --></ref> ৰাজনৈতিকভাৱে তেওঁ বিখ্যাতভাৱে প্ৰভাৱশালী আছিল, আৰু আয়ুবী বংশত কোনো উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লোৱা কেইজনমান মুক্ত জন্মৰ পত্নীৰ ভিতৰত অন্যতম, যিয়ে সাধাৰণতে সন্তান জন্মৰ বাবে দাস ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==জীৱন== শ্বেইখ ৰাছৰ আল-ফকিহৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল ছিত্তী চাউদাই। সাধাৰণতে চুলতানসকলে সন্তান জন্ম দিয়াৰ বাবে দাস উপপত্নীক ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু আয়ুবী চুলতানৰ পত্নী হৈ প্ৰভাৱশালী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা কেইজনমান মুক্ত মহিলাৰ ভিতৰত ছিত্তী চাওদা অন্যতম। চুলতান হোৱাৰ আগতে ৰাজকুমাৰ আল-কামিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ১২১৮ চনত ৰাজপাটত বহাৰ পিছত আয়ুবী হাৰেমত তেওঁক প্ৰভাৱশালী ভূমিকা দিয়া হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁক এগৰাকী ধূৰ্ত আৰু চক্ৰান্তমূলক মহিলা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যিয়ে তেওঁৰ স্বামীক তেওঁৰ সৈতে তেওঁৰ পুত্ৰ ছাইফ আল-দিনক তেওঁৰ ডাঙৰ পুত্ৰ নাজম আল-দীনৰ আগত উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে বাছি ল’বলৈ পতিয়ন নিয়াইছিল, এই যুক্তিৰে যে নাজম আল-দিন এজন কৃষ্ণাংগ দাস উপপত্নীৰ পুত্ৰ, আনহাতে ছাইফ আল-দিন এগৰাকী বৈধ মুছলমান আৰব পত্নীৰ পুত্ৰ; তেখেতে লগতে দাবী কৰিছিল যে নাজম আল-দিন অভিলাষী আৰু ই আয়ুবী ৰাষ্ট্ৰক ধ্বংস কৰিব। মিচৰৰপৰা আঁতৰাই নিবলৈ আৰু স্বামীৰ মৃত্যুৰ সময়ত নিজৰ পুত্ৰক সিংহাসন দাবী কৰিবলৈ উন্নত স্থান দিবলৈ স্বামীক ছিৰিয়াৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিবলৈ পতিয়ন নিয়াইছিল। ==চুলতানৰ মাক== ১২৩৮ চনত তেওঁৰ স্বামীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ নিজৰ দাস ৱাৰ্ড আল-মুনি আৰু নৌৰ আল-ছাবাহক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজকীয় হাৰেমৰ ভিতৰৰপৰা ফখৰ আল-দিন ইবনে শ্বেইখ আল-শ্বুয়ুকৰ সহায়ত সহায় কৰিছিল। ফখৰ আল-দিন ইবনে শ্বেইখ আল-শ্বুয়ুখ আৰু ৰাজকুমাৰ ৰুকন আল-দিন আল-হিজাৱীৰ সহায়ত তেওঁ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱাবলৈ সক্ষম হয়। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ কোনো সক্ষম শাসক নাছিল আৰু তেওঁক দাস উপপত্নীৰ লগত অত্যধিক লিপ্ত হৈ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ইবনে শ্বেইখ আল-শ্বুয়ুকে তেওঁৰ পুত্ৰক ক্ষমতাত সহায় কৰাৰ বাবে অনুশোচনা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ সতীয়া মাকে তেওঁৰ দাস-দূত ৱাৰ্ড আল-মুনি আৰু নৌৰ আল-ছাবাহক কাৰাগাৰত ভৰাইছিল। তেওঁৰ ককাক মুজিৰ আল-দিন বিন আল-আদিল প্ৰথম, তাকি আল-দিন বিন আল-আদিল প্ৰথম আৰু আল-ছালিহ ইছমাইল বিন আল-আদিল প্ৰথমলৈ লিখিছিল আৰু দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ সতীয়া মাকে তেওঁলোকক হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। তাইৰ চিঠিখনৰ ফলত ডামাস্কাছৰ আমিৰ খুৰাক আল-ছালিহ ইছমাইলে ডামাস্কাছক আক্ৰমণ কৰে আৰু তেওঁ নাজম আল-দিনক কৰা বিশ্বাসঘাতকতা আৰু তেওঁৰ সতীয়া পুত্ৰ নাজম আল-দিনৰ পুত্ৰ আল-মুগিথ ওমৰক হত্যা কৰে। ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা অৰাজকতাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ তেওঁৰ পুত্ৰৰ শাসন-ব্যৱস্থাৰ অস্থিৰতাৰ বাবে ১২৪০ চনত তেওঁৰ সতীয়া সন্তানৰ দ্বাৰা তেওঁক সিংহাসনৰপৰা বঞ্চিত কৰা হয়।<ref>René Grousset. Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem — III. 1188—1291 L’anarchie franque. — Paris: Perrin, 1936. — 902 p.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইজিপ্তৰ ব্যক্তি]] tplryz7ce51xn8skmy9zmfhphei9tqe 0 134212 606285 590445 2026-05-14T13:22:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606285 wikitext text/x-wiki {{Short description|জয়পুৰৰ হোলীৰ এক পৰম্পৰাগত উপাদান}} '''গুলাল গোটা''' ([[হিন্দী]]: गुलाल गोटा, অৰ্থ: 'ৰঙৰ বল') হ’ল লাৰপৰা তৈয়াৰী এক সৰু গোলাকাৰ পাত্ৰ, যিটো শুকান গুলাল পাউডাৰেৰে ভৰাই [[হিন্দু]] [[উৎসৱ]] [[হোলী]] উদ্‌যাপনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Mehta |first1=Ashish |title=Social media drives demand for Jaipur's special gulal gota |url=https://timesofindia.indiatimes.com |work=[[The Times of India]] |date=24 March 2024}}</ref> ই [[ভাৰত]]ৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ [[জয়পুৰ]]ত হোলী উদ্‌যাপনৰ এক পৰম্পৰাগত উপাদান, যাৰ ইতিহাস প্ৰায় ৩০০ বা ৪০০ বছৰ পুৰণি।<ref name=Indianexpress>{{cite news |last1=Kulshrestha |first1=Parul |title=On Holi, a look at Jaipur's traditional celebrations with 'Gulaal Gota' |url=https://indianexpress.com |newspaper=[[Indian Express]] |date=22 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tiwari |first1=Khushendra |title=क्या है गुलाल गोटा, जयपुर की होली को खास बनाने वाली यह परपंरा 400 साल पुरानी |url=https://navbharattimes.indiatimes.com |publisher=[[Navbharat Times]] |date=26 February 2023 |language=Hindi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shukla |first1=Richa |title=Gulaal gota makes a comeback |url=https://timesofindia.indiatimes.com |work=[[The Times of India]] |date=15 March 2024}}</ref> == ইতিহাস == গুলাল গোটাৰ ব্যৱহাৰ পূৰ্বৰ জয়পুৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সময়ৰপৰাই চলি আহিছে। কিংবদন্তি অনুসৰি, ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে হোলী খেলাৰ এক পছন্দৰ উপায় আছিল গুলাল গোটা। জয়পুৰৰ 'মণিহাৰ' নামৰ মুছলমান কাৰিকৰ সম্প্ৰদায়টোৱে এই হস্তনিৰ্মিত বলবোৰ তৈয়াৰ কৰে।<ref name=Indianexpress/><ref>{{cite news |title=Rajasthan: Traditional 'Gulal Gota' preparations begin in Jaipur ahead of Holi |url=https://www.aninews.in/ |publisher=[[Asian News International]] |date=21 March 2024 |access-date=19 March 2026 |archivedate=30 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730135357/https://www.aninews.in/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Muslim families busy making gulal gota for Holi |url=https://timesofindia.indiatimes.com |work=[[The Times of India]] |date=23 March 2024}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে গুলাল গোটাৰ কাৰিকৰসকলক "আৰ্টিচান কাৰ্ড" প্ৰদান কৰিছে, যিয়ে তেওঁলোকক চৰকাৰী আঁচনিৰ অধীনত বিভিন্ন সুবিধা লাভ কৰাত সহায় কৰে। গুলাল গোটা নিৰ্মাতাসকলে তেওঁলোকৰ সামগ্ৰী সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ অনন্য আঞ্চলিক পৰিচয় প্ৰচাৰ কৰিবলৈ এক ভৌগোলিক স্বীকৃতি (GI) টেগৰ বাবেও দাবী জনাইছে।<ref name=Indianexpress/> == উৎপাদন == লা পতংগৰদ্বাৰা নিঃসৃত এবিধ ৰেজিন বা লা ছত্তীশগড় আৰু ঝাৰখণ্ডৰ দৰে অঞ্চলৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=Indianexpress/> কাৰিকৰসকলে প্ৰথমে লাখিনি পানীত সিজাই নমনীয় কৰি লয়। এই কোমল লাক তাৰ পিছত আকৃতি আৰু ৰং দিয়া হয়, য’ত পৰৱৰ্তী সংমিশ্ৰণৰ বাবে ৰঙা, হালধীয়া আৰু সেউজীয়া ৰঙক মূল ৰং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আকৃতি দিয়াৰ পাছত লাখিনি পুনৰ গৰম কৰা হয় আৰু 'ফুকনী' নামৰ এক বিশেষ সঁজুলিৰ সহায়ত ফু দি এটা সৰু গোলকৰ ৰূপ দিয়া হয়। অন্তিম পৰ্যায়ত এই ফোঁপোলা লাৰ গোলকবোৰ শুকান গুলাল পাউডাৰেৰে ভৰাই ছীল কৰা হয়। এই সমগ্ৰ উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণৰূপে হাতেৰে কৰা হয় আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ কাৰিকৰৰ প্ৰয়োজন।<ref name=Indianexpress/> == হোলী == হোলী উদ্‌যাপনৰ সময়ত মানুহে ইজনে সিজনৰ ওপৰত গুলাল গোটা দলিয়ায়। খুন্দা খোৱাৰ লগে লগে লাৰ খোলাটো ভাঙি যায় আৰু ভিতৰত থকা ৰঙীন পাউডাৰখিনি চাৰিওফালে সিঁচৰতি হৈ পৰে। খোলা গুলাল পাউডাৰ দলিয়াই খেলাৰ তুলনাত গুলাল গোটাই ৰঙেৰে খেলাৰ এক অধিক নিয়ন্ত্ৰিত উপায় প্ৰদান কৰে।<ref name=Indianexpress/> এই পৰম্পৰাটোৰ ধাৰাবাহিকতাক লৈ কিছু উদ্বেগৰ সৃষ্টি হৈছে কিয়নো নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই শিল্পক আগুৱাই নিয়াৰ আগ্ৰহ হয়তো কমি আহিব পাৰে।<ref name=Indianexpress/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.youtube.com জয়পুৰত হোলীৰ বাবে গুলাল গোটা], ২০১৪ চনত ডিডি নিউজত প্ৰচাৰিত * [https://www.gaonconnection.com জয়পুৰৰ শতাব্দী প্ৰাচীন পৰম্পৰা ‘গুলাল গোটা’ হোলী] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] 5fxz9xm2fiounrgu3gpi60kngm1sbyq 4 136690 606390 606222 2026-05-15T06:46:14Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি গগৈ */ 606390 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] {{accepted}} # [[ছাং থং]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ সিং]] {{accepted}} # [[ডিস্কিট মঠ]] {{accepted}} # [[পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} # [[তেহেলকা]] {{accepted}} # [[লম্বক]] {{accepted}} # [[ডংজি উৎসৱ]] {{accepted}} # [[ৰাজীৱ গান্ধী সাগৰীয় সেতু]] {{accepted}} # [[জাপানী কাপোৰ]] {{accepted}} # [[মুনকেক]] ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] 67x8kpbuk39bxhj10ezevl4a2a9btje 0 136710 606364 604013 2026-05-15T05:00:46Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 14 April 2026. 606364 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} '''ইছ্কান্দাৰ মুদা''' (১৫৮৩?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – ২৭ ডিচেম্বৰ ১৬৩৬<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>) আছিল আচেহ দাৰুছালামৰ বাৰজনীয়া চুলতান, যাৰ অধীনত চুলতানীয়াখনে ইয়াৰ সৰ্বাধিক ভৌগোলিক বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল, আৰু পশ্চিম ইণ্ডোনেছীয়া দ্বীপপুঞ্জ তথা মালাকা জলদ্বীপত আটাইতকৈ শক্তিশালী শক্তি আৰু ধনী ৰাজ্য হিচাপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। "ইস্কান্দাৰ মুদা"ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "যুৱ আলেকজেণ্ডাৰ" আৰু তেওঁৰ বিজয়সমূহক প্ৰায়ে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। <ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য বিজয়সমূহৰ উপৰিও, তেওঁৰ শাসনকালত আচেহ ইছলামিক শিক্ষা আৰু বাণিজ্যৰ এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈছিল। তেওঁ আছিল আচেহ চুলতানাতৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আলী মুঘায়াত শ্বাহৰ পোনপটীয়া পুৰুষ বংশধৰ হিচাপে আচেহৰ অন্তিম চুলতান। ইছ্কান্দাৰ মুদাৰ মৃত্যুৰ অৰ্থ আছিল যে আচেহ চুলতানাতৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰাজবংশ, মুকুতা আলম বংশৰ অৱসান ঘটিছিল আৰু ইয়াৰ স্থানত আন এটা ৰাজবংশই অধিষ্ঠিত হৈছিল। [[চিত্ৰ:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|left|thumb|১৬১৫ চনত [[ইংলেণ্ড]] প্ৰথম জেমছলৈ ইস্কান্দাৰ মুদাৰ চিঠি]] == তথ্যসূত্ৰসমূহ == pbezy26s9yu53clkg5tyavx85jnxowa 0 136728 606303 605221 2026-05-14T15:38:55Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606303 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] imo00ucrvms49cfvokr8aq191wbtt24 606304 606303 2026-05-14T15:44:48Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606304 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 81savf30l3ki66dl9jha9n04wjlvh77 606305 606304 2026-05-14T15:46:30Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606305 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] ghhdrpke67wih3f7gg2v5zs6d2fb1sr 606306 606305 2026-05-14T15:49:31Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606306 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰীয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে। অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] aiw2tzv1vjrm3nck5sjlflb03lpgfg4 606307 606306 2026-05-14T15:52:08Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606307 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰীয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 5b3ly33pn5soo93idz6z2k40tdfk0e2 606324 606307 2026-05-14T17:09:48Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 606324 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year </ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰীয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] r5hqwnsji7jfmn31wngc64gww89kkgs 606333 606324 2026-05-14T18:08:35Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 606333 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰীয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 3p1xsh6lam0ffgenbmqb3loogr6woxi 606334 606333 2026-05-14T18:14:00Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606334 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড° কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড° কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন। '' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তদুপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] dkcv9lwh7dd2nqabewptn8h9nk6pj6z 606335 606334 2026-05-14T18:22:14Z Kandarpajit Kallol 6257 606335 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড° কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড° কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন। '' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তদুপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগত ড° কলিতা সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] qkm9lgqah7bjps0teyn4zp7befao179 606337 606335 2026-05-14T18:32:17Z Kandarpajit Kallol 6257 606337 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] sme0xkgj16v8y8vta3utezad790xjyw 606338 606337 2026-05-14T18:33:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 606338 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 95vfamncsekplyrjnovkhdj7z1uokj2 606339 606338 2026-05-14T18:36:15Z Kandarpajit Kallol 6257 606339 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] aosngoqbye39mis8209rs27zexkdbfh 606340 606339 2026-05-14T18:37:13Z Kandarpajit Kallol 6257 606340 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] py69xbeveffzi9bjkuanoil4okiszd4 606341 606340 2026-05-14T18:38:04Z Kandarpajit Kallol 6257 606341 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] evd7clcnki6nicws2k1obqn80st5deu 606342 606341 2026-05-14T18:41:48Z Kandarpajit Kallol 6257 606342 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] qo8nbdpiyiz194otiqxbgx2b5yybujp 606344 606342 2026-05-14T18:43:26Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 606344 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] idwvsaq61a91ef5ngpwebgvwmxdavlz 606346 606344 2026-05-14T18:49:28Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কৰ্ম জীৱন */ 606346 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450 |title=67th conference of Assam College Teachers' Association underway in Lakhimpur |website=The Sentinel Assam |date=29 December 2022 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] ghkyyvrbx3bhnckv4k4uhouqfckcw8n 606347 606346 2026-05-14T18:52:06Z Kandarpajit Kallol 6257 606347 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450 |title=67th conference of Assam College Teachers' Association underway in Lakhimpur |website=The Sentinel Assam |date=29 December 2022 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony |title=Assam Valley Academy Concludes 15th Annual Cultural and Sports Week with Grand Ceremony |website=The Sentinel Assam |date=28 December 2024 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 60mxmr6pcu1yab7taawqzm962xvnds4 606348 606347 2026-05-14T18:54:08Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 606348 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450 |title=67th conference of Assam College Teachers' Association underway in Lakhimpur |website=The Sentinel Assam |date=29 December 2022 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony |title=Assam Valley Academy Concludes 15th Annual Cultural and Sports Week with Grand Ceremony |website=The Sentinel Assam |date=28 December 2024 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] bc9nh6sr4ekberx0bam0texgjywajie 606349 606348 2026-05-14T18:54:39Z Kandarpajit Kallol 6257 606349 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450 |title=67th conference of Assam College Teachers' Association underway in Lakhimpur |website=The Sentinel Assam |date=29 December 2022 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony |title=Assam Valley Academy Concludes 15th Annual Cultural and Sports Week with Grand Ceremony |website=The Sentinel Assam |date=28 December 2024 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 4kquytgsl9b97ows6z8ek43qrgmkd9s 606436 606349 2026-05-15T10:32:24Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606436 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড° ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message |title=Message from Principal's Desk || Official Website |website=Govt. Model College, Balipara |access-date=2026-05-07}}</ref> ড° কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/assam-college-principals-council-celebrates-diamond-jubilee-this-year |title=Assam College Principals' Council Celebrates Diamond Jubilee This Year |website=Pratidin Time |date=2024-08-01 |language=en |access-date=2026-05-14}}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। তেওঁ উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা শৈক্ষিক জীৱন সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰপৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত তেওঁ ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন।'' তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা তেওঁ গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্ত্বশাসিত)ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। তেওঁ অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪) আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/67th-conference-of-assam-college-teachers-association-underway-in-lakhimpur-630450 |title=67th conference of Assam College Teachers' Association underway in Lakhimpur |website=The Sentinel Assam |date=29 December 2022 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে দায়িত্বও পালন কৰি আছে। তেওঁৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি‌ এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, পৃষ্ঠা নং ৭, তেজপুৰ সংস্কৰণ, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত-আলোচনীত তেওঁ সাহিত্য বিষয়ক লিখা-মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ লগতো তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-valley-academy-concludes-15th-annual-cultural-and-sports-week-with-grand-ceremony |title=Assam Valley Academy Concludes 15th Annual Cultural and Sports Week with Grand Ceremony |website=The Sentinel Assam |date=28 December 2024 |access-date=15 May 2026 |language=English }}</ref> অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। তেওঁৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == * Received ‘Best Principal of the Year, 2020’ Award from Institute Scholars, Bangalore, India * Received ‘National Eminent Academic Leader Award, 2020” from International Institute of Organized Research, India * An Award was received from the Rotary Club of Greater Tezpur (Rotary International District 3240) for contribution in the Field of Education. (5th September, 2014) * A Fellowship was received from the Gorkha Development Council, Govt. of Assam for contribution towards development of Nepali Literature, Language and Culture of Assam. (19 June, 2013) * International Eminent Principal Award 2021 by I2OR, India-reg == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://drranjankalita.in/ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] * [https://gmcbalipara.ac.in/home/principal_message Message from Principal's Desk] (চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়ৰ, বালিপৰাৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট) [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 4mn8oo5vizqf0pvszcnycb8311x1rpe 0 136771 606302 605020 2026-05-14T15:26:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 606302 wikitext text/x-wiki {{Short description|Eurasian multilateral security organization}} {{Infobox organization | name = চাংহাই কোঅপাৰেশ্যন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন | native_name = {{lang-zh|s=上海合作组织}}<br />{{langx|ru|Шанхайская Организация Сотрудничества}} | image = | caption = | logo = SCO logo.svg | logo_size = | map = Shanghai Cooperation Organization (orthographic projection).svg | map_size = | map_caption = {{legend2|#316730|Members}} {{legend2|#309d9b|Partners}} {{legend2|#00FF00|Disputed territories}} | abbreviation = এচ চি অ (SCO) | predecessor = চাংহাই ফাইভ | formation = {{start date and age|2001|06|15|df=yes}} | extinction = | type = পাৰস্পৰিক নিৰাপত্তা, ৰাজনৈতিক, আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা | status = আঞ্চলিক সহযোগিতা মঞ্চ<ref>{{cite web |author1=Lars Erslev Andersen |title=Shanghai Cooperation Organization |date=4 November 2022 |url=https://www.diis.dk/en/research/shanghai-cooperation-organisation#:~:text=The%20Shanghai%20Cooperation%20Organisation%20has%20been%20described%20in,forum%20for%20cooperation%20that%20includes%20security%20policy%20issues. |publisher=Danish Institute for International Studies |access-date=4 November 2022 |quote=However, it is not an alliance but rather a forum for cooperation that includes security policy issues.}}</ref> | purpose = | headquarters = বেইজিং, [[চীন]] (সচিবালয়) <br />তাছকেণ্ড,উজবেকিস্তান (RATS কাৰ্যবাহী সমিতি ) | location = | num_members = {{collapsible list |titlestyle = text-align:left; font-weight:bold; |title = Member states |{{flag|Belarus}} |{{flag|China}} |{{flag|India}} |{{flag|Iran}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Kyrgyzstan}} |{{flag|Pakistan}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Tajikistan}} |{{flag|Uzbekistan}}}} {{collapsible list |titlestyle =text-align:left; font-weight:bold; |title = SCO partners |{{flag|Afghanistan}}{{efn|Inactive since September 2021 following the aftermath of the [[Fall of Kabul (2021)|Taliban takeover of Afghanistan]].}} | |{{flag|Armenia}} |{{flag|Azerbaijan}} |{{flag|Bahrain}} |{{flag|Cambodia}} |{{flag|Egypt}} |{{flag|Kuwait}} |{{flag|Laos}} |{{flag|Maldives}} |{{flag|Mongolia}} |{{flag|Myanmar}} |{{flag|Nepal}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|Saudi Arabia}} |{{flag|Sri Lanka}} |{{flag|Turkiye}} |{{flag|United Arab Emirates}}}} {{collapsible list |titlestyle = text-align:left; font-weight:bold; |title = Guest attendees |{{flag|ASEAN}} |{{flag|CIS}} |{{flag|Turkmenistan}} |{{flag|UN}}}} | language = {{hlist|[[Standard Chinese|চীনা]]|[[Russian language|ৰুছ]]<ref>https://eng.sectsco.org/about_sco/ </ref>}} | leader_title = সচিব প্ৰধান | leader_name = নুৰলান য়েৰমেকবায়েভ | leader_title2 = উপ-সচিব প্ৰধান | leader_name2 = {{ubl|আহমদ ছাইদমুৰোড্জোদা |বোতিৰ তুৰ্ছুনভ |অলেগ কপিলভ |পিয়াও ইয়াংফান|শ্ৰী জানেশ কেইন |সোহেইল খান }} | leader_title3 = RATS<br />কাৰ্যবাহী সমিতিৰ সঞ্চালক | leader_name3 = উলাৰবেক শৰ্শ্বীভ <ref>{{cite web |url=https://ecrats.org/en/about/management/ |title=ABOUT SCO RATS - MANAGEMENT |access-date=2 August 2025}}</ref> | main_organ = | parent_organization = | affiliations = | budget = | num_staff = | num_staff_year = | num_volunteers = | num_volunteers_year = | website = {{official URL}} | remarks = }} '''চাংহাই কোঅপাৰেছন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন ({{Lang-en|Shanghai Cooperation Organization}})''' বা চমুকৈ '''এছ চিও(SCO)''' [[ইউৰোপ]] আৰু [[এছিয়া]]ৰ দহখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা সংস্থা। এই সংস্থাই ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, নিৰাপত্তা আৰু সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী সহযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ভৌগোলিক পৰিসৰ আৰু জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ই বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ আঞ্চলিক সংস্থা, ই বিশ্বৰ মুঠ মাটি-কালিৰ কমেও ২৪% (ইউৰেছিয়াৰ ৬৫%) <ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13567888.2018.1495424 | doi=10.1080/13567888.2018.1495424 | title=The evolution of the Shanghai Cooperation Organisation | journal=Strategic Comments | date=2018 | volume=24 | issue=5 | pages=vii-ix | s2cid=219696506 | url-access=subscription }}</ref> আৰু বিশ্বৰ জনসংখাৰ ৪২% সামৰি লৈছে। ১৯৯৬ চনত [[চীন]], [[কাজাখাস্তান]], [[কিৰগিজস্তান]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[তাজিকিস্তান]]ৰ মাজত গঠন হোৱা "ছাংহাই ফাইভ"ৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই এছচিঅ'গঠিত হয়। ২০০১ চনৰ জুন মাহত এই দেশ আৰু উজবেকিস্তানৰ নেতাসকলে চাংহাইত বৈঠকত মিলিত হয় আৰু চাংহাই কোঅপাৰেছন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন(এছচিঅ’) সংস্থাৰ বিষয়ে ঘোষণা কৰে। এই সংস্থাটো সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা গভীৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে গঠিত এটা নতুন সংস্থা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৭ চনৰ জুন মাহত [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ সংযোজনেৰে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ আঠখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰলৈ হয়। ২০২৩ চনৰ জুলাই মাহত ইৰাণে এই গোটত যোগদান কৰে, আৰু ২০২৪ চনৰ জুলাই মাহত বেলাৰুছে এই গোটত যোগদান কৰে। আন কেইবাখনো দেশ পৰ্যবেক্ষক বা আলোচনাৰ অংশীদাৰ হিচাপে জড়িত। ইয়াৰ শেহতীয়া বৈঠক ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চীনৰ টিয়ানজিনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। এছ চি অ’ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হেডছ অৱ ষ্টেট কাউন্সিল (এইচ এছ চি)ৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু ইয়াৰ বৈঠক বছৰি হয়। সংগঠনটোত আঞ্চলিক সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী গাঁথনিও RATS ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ==পটভূমি== === দ্য চাংহাই ফাইভ === ১৯৯৬ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত [[চীন]], [[কাজাখাস্তান]], কিৰ্গিস্তান, [[ৰাছিয়া]] আৰু [[তাজিকিস্তান]] এই পাঁচখন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানসকলে চাংহাইত সীমান্ত অঞ্চলত সামৰিক আস্থা গভীৰ কৰাৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰাৰ পাছত ছাংহাই ফাইভ গোটৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="cfr">{{Cite web |last=Albert |first=Eleanor |date=14 October 2015 |title=The Shanghai Cooperation Organization |url=https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016032848/https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization |archive-date=16 October 2018 |access-date=15 October 2018 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ১৯৯৭ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত এই পাঁচখন দেশেই ৰাছিয়াৰ মস্কোত অনুষ্ঠিত হোৱা এখন বৈঠকত সীমান্ত অঞ্চলত সামৰিক বাহিনী হ্ৰাসৰ এখন সন্ধি স্বাক্ষৰ কৰে।<ref>{{Cite journal|last=Al-Qahtani|first=Mutlaq|title=The Shanghai Cooperation Organization and the Law of International Organizations|journal=Chinese Journal of International Law|year=2006|volume=5|issue=1|page=130|publisher=Oxford University Press|issn=1540-1650|doi=10.1093/chinesejil/jml012}}</ref> ১৯৯৭ চনৰ ২০ মে'ত [[ৰাছিয়া]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি বৰিছ য়েলচিন আৰু [[চীন]]ৰ নেতা জিয়াং জেমিনে "বহুমেৰু বিশ্ব" সন্দৰ্ভত ঘোষণাপত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰে। <ref>{{cite web|url=http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-153.htm|title=Russian-Chinese Joint Declaration on a Multipolar World and the Establishment of a New International Order|website=United Nations General Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623154322/http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-153.htm|archive-date=23 June 2017|url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯৮ চনত কাজাখস্তানৰ আলমাটি, ১৯৯৯ চনত কিৰ্গিস্তানৰ বিচকেক আৰু ২০০০ চনত তাজিকিস্তানৰ দুশানবেত অনুষ্ঠিত হয়। দুশানবে সন্মিলনত সদস্যসকলে "মানৱতাবাদ" আৰু "মানৱৰ সুৰক্ষা"ৰ নামত অন্য দেশৰ অভ্যন্তৰীণ বিষয়ত হস্তক্ষেপৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ সন্মত হয়; আৰু পাঁচখন দেশৰ জাতীয় অধিকাৰ,স্বাধীনতা, সাৰ্বভৌমত্ব, ভূ-খণ্ডৰ অখণ্ডতা আৰু সামাজিক স্থিতিশীলতা সুৰক্ষিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত ইজনে সিজনক সমৰ্থন কৰা।<ref name=":1">{{cite web |last1=Gill |first1=Bates |date=30 November 2001 |title=Shanghai Five: An Attempt to Counter U.S. Influence in Asia? |url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2001/05/04china-gill |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503173641/http://www.brookings.edu/research/opinions/2001/05/04china-gill |archive-date=3 May 2015 |access-date=26 April 2015 |publisher=Brookings}}</ref> চাংহাই ফাইভৰ সৃষ্টিৰ ফলত সদস্যসকলক সীমান্ত বিবাদ সমাধান কৰাত সহায় কৰিছিল, সীমান্ত অঞ্চলত সৈন্য নিয়োগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহমতত উপনীত হৈছিল আৰু নিৰাপত্তাজনিত ভাবুকিৰ প্ৰতি সঁহাৰি ক্ষিপ্ৰ কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name=":7">{{Cite book |last=Proń |first=Elżbieta |url= |title=China and Eurasian Powers in a Multipolar World Order 2.0: Security, Diplomacy, Economy and Cyberspace |date=2023 |publisher=[[Routledge]] |others=Mher Sahakyan |isbn=978-1-003-35258-7 |edition= |location=New York |chapter=China in Central Asia: New Developments in 2013-2021 |doi=10.4324/9781003352587-11 |oclc=1353290533}}</ref>{{Rp|page=95}} == সাংগঠনিক গাঁথনি == ২০২০ চনলৈকে ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদ এছচিঅ’ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা আছিল, যিকোনো এখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজধানীত অনুষ্ঠিত হোৱা এছচিঅ’ শীৰ্ষ সন্মিলনৰ সময়ত প্ৰতি বছৰে বৈঠকত সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ মিলিত হৈছিল। তেওঁলোকৰ শাসন-ব্যৱস্থাৰ বাবে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ দৰে সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলে এছ চি অ’ কাউন্সিল অৱ ষ্টেট অৱ ষ্টেট শীৰ্ষ সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো তেওঁলোকৰ দায়িত্ব অন্যান্য এছ চি অ’ দেশৰ সভাপতিৰ দৰেই। <ref name="thehindu28nov20">{{cite news |last1=Haidar |first1=Suhasani |title=India to host SCO Heads of Government meet; Modi, Imran to skip |url=https://www.thehindu.com/news/national/six-pms-to-attend-sco-heads-of-government-summit-hosted-by-india/article33201037.ece |website=The Hindu |publisher=THG PUBLISHING PVT LTD. |access-date=15 June 2021 |date=28 November 2020}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ বৈঠকৰ হিচাপত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদত আছে: * আলেকজেণ্ডাৰ লুকাচেংকো (বেলাৰুছ) * জি জিনপিং (চীন) * [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]] (ভাৰত) * মাছুদ পেজেছকিয়ান (ইৰাণ) * কাছিম-জোমাৰ্ট টোকায়েভ (কাজাখস্তান) *ছাদিৰ জাপাৰভ (কিৰ্গিস্তান) * শ্বেহবাজ শ্বৰীফ(পাকিস্তান) * ভ্লাদিমিৰ পুটিন (ৰাছিয়া) * ইমোমালি ৰহমন (তাজিকিস্তান) * শৱকত মিৰ্জিঅ'য়েভ (উজবেকিস্তান) চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদ হৈছে সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ সংস্থা। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ বাৰ্ষিক শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হয়, য'ত সদস্যসকলে বহুপক্ষীয় সহযোগিতাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা কৰে আৰু সংস্থাটোৰ বাজেট অনুমোদন কৰে।<ref>{{cite web |title=The Council of Heads of Government (Prime Ministers) |url=http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |publisher=Shanghai Cooperation Organization Secretariat |access-date=5 July 2023 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |url-status=dead |archivedate=5 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত অনুষ্ঠিত হোৱা বৈঠকৰপৰা চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদত প্ৰতিনিধিত্ব কৰাসকল হৈছে:<ref>{{cite web |title=21st SCO Heads of Government Council meeting |url=http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |publisher=Shanghai Cooperation Organization Secretariat |access-date=5 July 2023 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |url-status=dead |archivedate=5 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |deadurl=yes }}</ref> *আলেকজেণ্ডাৰ টাৰ্চিন (বেলাৰুছ) * লি কিয়াং (চীন) * [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]] (ভাৰত) (সাধাৰণতে এজন প্ৰতিনিধি বা ডেপুটিক পঠায়। ২০২১ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত ভাৰতৰ বিদেশ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী সুব্ৰহ্মণ্যম জয়শংকৰক ডেপুটিক পঠায়ছিল<ref>{{cite web | url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/eam-s-jaishankar-to-represent-india-at-sco-heads-of-govt-meeting-121112401424_1.html | title=EAM S Jaishankar to represent India at SCO heads of govt meeting | date=25 November 2021 }}</ref> *আলিহান স্মাইলভ (কাজাখস্তান) * আকিলবেক জাপাৰোভ (কিৰ্গিস্তান) *শ্বেহবাজ শ্বৰীফ (পাকিস্তান) সাধাৰণতে এজন ডেপুটিক পঠিয়াই, যেনে ২০২০ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ সংসদীয় সচিব এণ্ডলীব আব্বাছে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="thehindu28nov20" /> *মিখাইল মিছুষ্টিন (ৰাছিয়া) *কোহিৰ ৰাছুলজোডা (তাজিকিস্তান) * আব্দুলা আৰিপভ (উজবেকিস্তান) === সদস্য ৰাষ্ট্ৰ === {| class="wikitable" |- ! দেশ!! যোগদানৰ আৰম্ভ হৈছিল!! সদস্য হিচাপে |- | {{flag|China}} || rowspan=6 | — || rowspan=6 |১৫ জুন ২০০১ |- | {{flag|Kazakhstan}} |- | {{flag|Kyrgyzstan}} |- | {{flag|Russia}} |- | {{flag|Tajikistan}} |- | {{flag|Uzbekistan}} |- | {{flag|India}} || rowspan=2 |১০ জুন ২০১৫ || rowspan=2 | ৯ জুন ২০১৭ |- | {{flag|Pakistan}} |- |{{flag|Iran}} |১৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ |৪ জুলাই ২০২৩ <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-07-04/iran-joins-sco-the-china-founded-regional-security-grouping|title=Iran Joins SCO, the China-Founded Regional Security Grouping|newspaper=Bloomberg |date=4 July 2023 }}</ref> |- |{{flag|Belarus}} |১৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ |৪ জুলাই ২০২৪ <ref>{{Cite web|url=https://www.btimesonline.com/articles/167333/20240703/china-and-russia-lead-efforts-to-expand-influence-with-belarus-addition-to-sco.htm|title=China and Russia Lead Efforts to Expand Influence with Belarus' Addition to SCO|first=Larry|last=Lee|date=3 July 2024|website=Business Times}}</ref> |} ==কাৰ্য্যকলাপ== ===নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা=== ২০২৩ চনৰপৰা এছচিঅ’ই মূলতঃ নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় উদ্বেগক কেন্দ্ৰ কৰি ইয়াৰ সন্মুখীন হোৱা মূল ভাবুকিসমূহ সন্ত্ৰাসবাদ, বিচ্ছিন্নতাবাদ আৰু উগ্ৰবাদ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। এই সংস্থাই আঞ্চলিক মানৱ সৰবৰাহ আৰু অস্ত্ৰ সৰবৰাহকে ধৰি সন্ত্ৰাসবাদীৰ মষিমূৰৰো ব্যৱস্থা কৰিছে। ২০০৪ চনৰ ১৬–১৭ জুনত উজবেকিস্তানৰ তাছকেণ্ডত অনুষ্ঠিত এছচিঅ’ শীৰ্ষ সন্মিলনত আঞ্চলিক সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী গাঁথনি (RATS) স্থাপন কৰা হয়। ২০০৬ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত এছচিঅ’ই সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী ৰুব্ৰীকৰ অধীনত সীমা অতিক্ৰম কৰি ড্ৰাগছ অপৰাধৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news | url = http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm | title = SCO to intensify fight against cross-border drug crimes | date = 22 April 2006 | location = Beijing | editor-last= Luan |editor-first=Shanglin | agency = [[Xinhua News Agency]] | access-date = 11 June 2016 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150515211539/http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm | archive-date = 15 May 2015}}</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এছচিঅ’ই তাজিকস্তানৰ ৰাজধানী দুছানবেত থকা সামূহিক নিৰাপত্তা সন্ধি সংস্থা (চিএছটিঅ’)ৰ সৈতে নিৰাপত্তা, অপৰাধ, ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ দৰে বিষয়ত সহযোগিতা বহল কৰাৰ বাবে এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref>{{cite news | url = http://fp.brecorder.com/2007/10/20071006634365/ | title = Security alliances led by Russia, China link up | date = 6 October 2007 | work = Business Recorder | location = Dushanbe | access-date = 4 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180804170100/http://fp.brecorder.com/2007/10/20071006634365/ | archive-date = 4 August 2018 | url-status = live }}</ref> ===সামৰিক কাৰ্যকলাপ=== [[File:Putin and Hu JintaoPeace Mission 2007.jpg|thumb|left|এচচিও শান্তি অভিযান ২০০৭ ৰ নেতাসকল। হু জিনতাও, ভ্লাদিমিৰ পুটিন, নুৰচুলতান নাজাৰবায়েভ আৰু ইছলাম কৰিমভ ]] ২০০৯ চনৰপৰা সংস্থাটোৰ কাৰ্য্যকলাপ সম্প্ৰসাৰিত হৈ সামৰিক সহযোগিতা বৃদ্ধি, চোৰাংচোৱাৰ বিনিময় আৰু সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধিতা আদি অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/10883/|title=The Shanghai Cooperation Organization|publisher=Council on Foreign Relations|last=Scheineson|first=Andrew|date=24 March 2009|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/|archive-date=11 May 2010|archivedate=11 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/|deadurl=yes}}</ref> একে সময়তে এছ চি অ’ ৰাজ্যসমূহৰ নেতাসকলে বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰিছিল যে এছ চি অ’ কোনো সামৰিক মিত্ৰতা নহয়। <ref>{{cite journal |last=Tugsbilguun |first=Tumurkhuleg |date=2008–2009 |title=Does the Shanghai Cooperation Represent an Example of a Military Alliance? |url=https://www.mongoliajol.info/index.php/MJIA/article/download/32/32 |journal=The Mongolian Journal of International Affairs |volume=15–16 |pages=59–107 |access-date=6 August 2022 |quote=In contrast, the political leaders and most analysts in the SCO member states, especially those in its two most influential members, Russia and China, have repeatedly emphasized that the SCO is not a military alliance, since it is not directed against a third party and is only interested in combating threats posed by terrorism, separatism and extremism.}}</ref> ২০২৩ চনলৈকে SCO-এ কোনো প্ৰকৃত সংঘাতত সামৰিক সহায় আগবঢ়োৱা নাছিল। কিন্তু 2017 লৈকে সন্ত্ৰাসবাদ আৰু অন্যান্য বাহ্যিক ভাবুকিৰ বিৰুদ্ধে সহযোগিতা আৰু সমন্বয়ক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ, আৰু আঞ্চলিক শান্তি আৰু স্থিতিশীলতা বজাই ৰাখিবলৈ সদস্যসকলৰ মাজত নিয়মিতভাৱে সামৰিক অনুশীলন অনুষ্ঠিত কৰা হৈছে। <ref name="about-sco">{{cite web|url=http://eng.sectsco.org/about_sco/|title=About SCO|publisher=Shanghai Cooperation Organisation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028182720/http://eng.sectsco.org/about_sco/|archive-date=28 October 2017|access-date=9 June 2017}}</ref> এছচিঅ’ই কেইবাটাও যৌথ সামৰিক অনুশীলন অনুষ্ঠিত কৰিছে। ইয়াৰে প্ৰথমটো অনুশীলন ২০০৩ চনত হৈছিল, প্ৰথম পৰ্যায় কাজাখাস্তানত আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায় চীনত। তেতিয়াৰপৰাই চীন আৰু ৰাছিয়াই চাংহাই সহযোগিতা সংস্থাৰ তত্ত্বাৱধানত একত্ৰিত হৈ বৃহৎ পৰিসৰৰ সামৰিক অনুশীলন চলাইছে, যেনে "শান্তি অভিযান ২০০৫", "শান্তি অভিযান ২০০৭", আৰু "শান্তি অভিযান ২০০৯।" "শান্তি অভিযান ২০০৭" যৌথ সামৰিক অনুশীলনত ৪,০০০ৰো অধিক সৈন্যই অংশগ্ৰহণ কৰে; ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এছচিঅ'ৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলৰ বৈঠকত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ দৰে ৰাছিয়াৰ চেলিয়াবিন্সকৰ উৰাল পৰ্বতমালাৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। <ref>{{Cite news|last=Hutzler|first=Charles|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904133349/http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|url-status=dead|archive-date=4 September 2015|title=China, Russia, Others to Hold Joint Drills|agency=Associated Press|date=26 April 2006|access-date=12 June 2015|url-access=subscription|via=[[HighBeam Research]]|archivedate=4 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904133349/http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yu|first=Bin|url=https://www.nytimes.com/2007/10/17/opinion/17iht-edbin.1.7927841.html?_r=0|title=Common exercise, different goals|newspaper=The New York Times|date=17 October 2007|access-date=12 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614172225/http://www.nytimes.com/2007/10/17/opinion/17iht-edbin.1.7927841.html?_r=0|archive-date=14 June 2015|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী চাৰ্গেই ইভানভে কয় যে এই অনুশীলনসমূহ স্বচ্ছ আৰু সংবাদ মাধ্যম আৰু সাধাৰণ জনতাৰ বাবে মুকলি হ’ব। এই অনুশীলনসমূহ সফল সমাপ্ত হোৱাৰ পাছত ৰাছিয়াৰ বিষয়াসকলে ভৱিষ্যতে এনে অনুশীলনত ভাৰতে অংশগ্ৰহণ আৰু এছ চি অ’ই সামৰিক ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাৰ কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰে। কাজাখাস্তানৰ মেটিবুলাক প্ৰশিক্ষণ এলেকাত ৯ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২৫ ছেপ্টেম্বৰলৈ অনুষ্ঠিত হোৱা শান্তি অভিযান ২০১০ত চীন, ৰাছিয়া, কাজাখাস্তান, কিৰ্গিস্তান আৰু তাজিকিস্তানৰ ৫ হাজাৰৰো অধিক কৰ্মীক যৌথ পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্য্যকৰী অনুশীলনত অংশগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। <ref>{{citation | last = Boland | first = Julie | url = http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx | title = Learning From The Shanghai Cooperation Organization's 'Peace Mission-2010' Exercise" | publisher = [[The Brookings Institution]] | date = 29 October 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628085252/http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx | archive-date = 28 June 2011}}</ref> ২০১৪ চনৰ জুন মাহত তাজিকিস্তানৰ ৰাজধানী দুছানবেত এছচিঅ’ক সামূহিক নিৰাপত্তা সন্ধি সংস্থাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ ধাৰণাটো উত্থাপন কৰা হয়। কিন্তু ২০২২ চনৰ শেষৰফালে ২০২২ চনত ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াই আক্ৰমণ কৰাৰ পাছত বহু এছ চি অ’ আনকি চি এছ টি অ’ৰ সদস্যই ৰাছিয়াৰ সৈতে সামৰিক সহযোগিতাৰপৰা নিজকে আঁতৰাই ৰাখিছিল। <ref name="alj">{{Cite news |last=Hess |first=Maximilian |date=9 October 2022 |title=Putin is fighting alone |language=en |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2022/10/9/putin-is-increasingly-fighting-alone |access-date=5 July 2023}}</ref> ===অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা=== ২০০৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এছ চি অ’ৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহে অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। একেখন বৈঠকতে চীনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ৱেন জিয়াবাওৱে এছচিঅ'ত মুক্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল স্থাপনৰ দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্যৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়, আনহাতে অঞ্চলটোত সামগ্ৰীৰ প্ৰৱাহ উন্নত কৰাৰ বাবে অন্যান্য অধিক তাৎক্ষণিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব বুলিও মত পোষণ কৰে। .<ref>{{cite web | url = http://www.thefreelibrary.com/LEAD%3A+Central+Asian+powers+agree+to+pursue+free-trade+zone.-a0108316611 | title = LEAD: Central Asian powers agree to pursue free-trade zone. | date = 23 September 2003 | location = Beijing | author = Kyodo News | publisher = Kyodo News International, Inc. | access-date = 21 July 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150717215118/http://www.thefreelibrary.com/LEAD%3a+Central+Asian+powers+agree+to+pursue+free-trade+zone.-a0108316611 | archive-date = 17 July 2015 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |title=China Intensifies Regional Trade Talks |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |archive-date=24 October 2007 |access-date=3 May 2026 |archivedate=24 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |deadurl=yes }} International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD)</ref> ১০০টা নিৰ্দিষ্ট কাৰ্য্যৰ সৈতে এটা অনুসৰণ পৰিকল্পনাত এবছৰৰ পাছত, ২০০৪ চনৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত স্বাক্ষৰ কৰা হয়। ==সন্মিলন== এছ চি অ’ৰ চনদ অনুসৰি বছৰি বিকল্প স্থানত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদৰ শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনসমূহৰ স্থানসমূহ ৰাছিয়ান ভাষাত সদস্য ৰাষ্ট্ৰখনৰ নামৰ বৰ্ণানুক্ৰমিক ক্ৰমত অনুসৰণ কৰে।<ref name=charter>{{cite web|url=http://www.sectsco.org/html/00096.html |title=Charter of the Shanghai Cooperation Organisation |publisher=Shanghai Cooperation Organisation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713224811/http://www.sectsco.org/html/00096.html |archive-date=13 July 2014 }}</ref> চনদখনত এইটোও নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে যে চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদ (অৰ্থাৎ প্ৰধানমন্ত্ৰী) পৰিষদৰ সদস্যসকলে সিদ্ধান্ত লোৱা ঠাইত বছৰি বৈঠক কৰিব লাগিব। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বাৰ্ষিক সন্মিলনৰ এমাহ পূৰ্বে বৈদেশিক মন্ত্ৰী পৰিষদৰ এখন শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত কৰাৰ কথা। বৈদেশিক মন্ত্ৰী পৰিষদৰ অতিৰিক্ত বৈঠক যিকোনো দুখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰই আহ্বান কৰিব পাৰে। <ref name=charter/> {{clear}} {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 720 | image1 = Shanghai Cooperation Organisation Summit Bishkek 2007.jpg | caption1 = ২০০৭ চনত বিস্কেক (কিৰ্গিস্তান)ৰ শীৰ্ষ সন্মিলন | image2 = SCO summit (2018-06-10) 1.jpg | caption2 = চীনৰ ছানডঙৰ কিংডাওত ২০১৮ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বীসকল | image3 = Meeting of SCO leaders - 20190614 - 01.jpg | caption3 = ২০১৯ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বীসকল | image4 = SCO meeting (2022-09-16).jpg | caption4 =২০২২ চনত উজবেকিস্তানৰ সমৰকণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰ আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বীসকল }} ===সন্মিলনৰ তালিকা=== {| class="wikitable" style="float:left; margin-right:1em" |+ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানৰ শীৰ্ষ সন্মিলন |- ! scope="col" | তাৰিখ!! scope="col" | দেশ!! scope="col" | ঠাই |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০০১ || {{CHN}} || চাংহাই |- | style="text-align:right" | ৭ জুন ২০০২ || {{RUS}} || চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ |- | style="text-align:right" | ২৯ মে’ ২০০৩ || {{RUS}} || [[মস্কো ]] |- | style="text-align:right" | ১৭ জুন ২০০৪ || {{UZB}} || তাছকেণ্ড |- | style="text-align:right" |৫ জুলাই ২০০৫ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" | ১৫ জুন ২০০৬ || {{CHN}} || চাংহাই |- | style="text-align:right" | ১৬ আগষ্ট ২০০৭ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align:right" | ২৮ আগষ্ট ২০০৮ || {{TJK}} || দুশানবে |- | style="text-align:right" | ১৬ জুন ২০০৯ || {{RUS}} || য়েকাটেৰিনবাৰ্গ |- | style="text-align:right" | ১০–১১ জুন ২০১০ || {{UZB}} ||তাছকেণ্ড <ref name="yekat">{{Cite web |title=Joint Communiqué of Meeting of the Council of the Heads of the Member States of the Shanghai Cooperation Organisation |url=http://www.sectsco.org/EN/show.asp?id=88 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710232015/http://www.sectsco.org/EN/show.asp?id=88 |archive-date=10 July 2014 |publisher=Shanghai Cooperation Organisation}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১১ || {{KAZ}} || আস্তানা<ref>{{Cite news |date=11 June 2010 |title=SCO vows to strengthen cooperation with its observers, dialogue partners |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Tashkent]], Uzbekistan |editor-last=Tang |editor-first=Danlu |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/11/c_13345841.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106123408/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/11/c_13345841.htm |archive-date=6 November 2012}}</ref> |- | style="text-align:right" |৬–৭ জুন ২০১২ || {{CHN}} || বেইজিং |- | style="text-align:right" |১৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৩ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align:right" |১১–১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৪ || {{TJK}} ||দুশানবে |- | style="text-align:right" | ৯–১০ জুলাই ২০১৫ || {{RUS}} || উফা |- | style="text-align:right" |২৩–২৪ জুন ২০১৬ || {{UZB}} || তাছকেণ্ড <ref>{{Cite news |last=Song Miou |date=10 July 2015 |title=Uzbekistan to host 16th SCO summit in 2016 |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Ufa]], Russia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003103344/http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |archive-date=3 October 2015}}</ref> |- | style="text-align:right" |৮–৯ জুন ২০১৭ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" |৯–১০ জুন ২০১৮ || {{CHN}} || কিংডাও |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১৯ || {{KGZ}} ||বিচকেক <ref>{{Cite news |date=11 January 2019 |title=Kyrgyzstan to host SCO summit in June 2019 |publisher=AKIpress News Agency |url=https://akipress.com/news:615057/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424151843/https://akipress.com/news:615057/ |archive-date=24 April 2019}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১০ নৱেম্বৰ ২০২০ || {{RUS}} || '' ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |title=Заседание Совета глав государств – членов ШОС |date=10 November 2020 |url=http://kremlin.ru/events/president/news/64385 |website=kremlin.ru |access-date=10 November 2020}}</ref> |- |- | style="text-align:right" |২৩–২৪ জুন ২০১৬ || {{UZB}} || তাচকেণ্ড<ref>{{Cite news |last=Song Miou |date=10 July 2015 |title=Uzbekistan to host 16th SCO summit in 2016 |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Ufa]], Russia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003103344/http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |archive-date=3 October 2015}}</ref> |- | style="text-align:right" | ৮–৯ জুন ২০১৭ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" |৯–১০ জুন ২০১৮ || {{CHN}} || কিংডাও |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১৯ || {{KGZ}} || বিচকেক<ref>{{Cite news |date=11 January 2019 |title=Kyrgyzstan to host SCO summit in June 2019 |publisher=AKIpress News Agency |url=https://akipress.com/news:615057/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424151843/https://akipress.com/news:615057/ |archive-date=24 April 2019}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১০ নৱেম্বৰ ২০২০ || {{RUS}} || ''ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |title=Заседание Совета глав государств – членов ШОС |date=10 November 2020 |url=http://kremlin.ru/events/president/news/64385 |website=kremlin.ru |access-date=10 November 2020}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১৬–১৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ || {{TJK}} ||দুশানবে <ref>{{Cite web |date=26 August 2021 |title=PM to attend SCO head of states meeting in Dushanbe |url=https://www.brecorder.com/news/40115796 |website=Business Recorder }}</ref> |- | style="text-align:right" |১৫–১৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ || {{UZB}} || সমৰখন্দ |- | style="text-align:right" | ৪ জুলাই ২০২৩ || {{IND}} || ''ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |publisher=Indian Ministry of External Affairs |type=press release |date=30 May 2023 |title=SCO Summit under India's Chairmanship |url=https://mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/36622/SCO_Summit_under_Indias_Chairmanship |access-date=5 July 2023 |language=english}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last1=Pierson |first1=David |last2=Kurmanaev |first2=Anatoly |last3=Yasir |first3=Sameer |date=4 July 2023 |title=Putin, Xi and Modi Meet on Camera, but With No Signs of Greater Unity |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/07/04/world/asia/putin-xi-modi-shanghai-summit.html |url-access=subscription |access-date=5 July 2023 |issn=0362-4331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705021029/https://www.nytimes.com/2023/07/04/world/asia/putin-xi-modi-shanghai-summit.html |archive-date=5 July 2023 }}</ref> |- | style="text-align:right" | ৩–৪ জুলাই ২০২৪ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" | আগষ্ট – ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ || {{CHN}} ||টিয়ানজিন <ref>{{Cite web |date=7 March 2025 |title=Wang: China to help SCO embark on a new journey |url=https://en.tj.gov.cn/Updates/News/202503/t20250307_6876940.html |website=Tianjin Municipal People's Government |access-date=2 May 2026 |archivedate=26 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250426074804/https://en.tj.gov.cn/Updates/News/202503/t20250307_6876940.html |deadurl=yes }}</ref> |- | style="text-align:right" | ২০২৬ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align: right; " |২০২৭ || {{PAK}} ||ইছলামবাদ <ref>{{Cite web |title=SCO Summit Highlights: PM Modi Returns To Delhi After Concluding Summit In China |url=https://www.news18.com/world/pm-modi-sco-summit-2025-live-updates-narendra-modi-china-visit-today-xi-jinping-vladimir-putin-tianjin-trump-tariffs-india-latest-news-liveblog-9540313.html |access-date=2025-09-01 |website=News18 |language=en}}</ref> |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা]] [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] fo3s6y3kf5o7dtfwh5g065omo5crqgi 0 136786 606328 605203 2026-05-14T17:13:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606328 wikitext text/x-wiki {{Short description|Western region of Asia}} {{Infobox continent | title = পশ্চিম এছিয়া | image =[[File:Western Asia (orthographic projection).svg|thumb|পশ্চিম এছিয়া(সমান্তৰাল প্ৰক্ষেপণত)]] | area = {{convert|৫৯৯৪৯৩৫ |km2|sqmi|abbr=on}}{{sup|a}} | population = ৩১৩,৪৫০,০০০ (২০১৮) ([[List of continents by population#Regional and continental .28sub.29totals in 2016|9th]])<ref name = "UN WPP 2019">{{Cite web|title = World Population prospects – Population division|url = https://population.un.org/wpp/|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/|archive-date = 5 February 2019|url-status = live}}</ref><ref name = "UN WPP 2019 2">{{Cite web|title = Overall total population|url = https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|format = xlsx|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-date = 27 February 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|url-status = dead|archivedate = 27 February 2021|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|deadurl = yes}}</ref> | density = {{convert|50.1|/km2|abbr=on}} | GDP_nominal = $3.383{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/02/weodata/index.aspx|title=World Economic Outlook Database|publisher=IMF|website=imf.org}} Outlook Database, October 2020</ref> | GDP_PPP = $9.063{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF" /> | GDP_per_capita = $10,793 (2019; nominal)<ref name="IMF"/>, $28,918 (2019; PPP)<ref name="IMF"/> | HDI = {{Increase}}0.699 (''<span style="color:orange">medium</span>'') | ethnic_groups = আৰৱ, [[Assyrian people|Assyrians]], [[Armenians]], [[Azerbaijanis]], [[Baloch people|Baloch]], [[Georgians]], [[Greek Cypriots]], [[Jews]], [[Kurds]], [[Laz people]], [[Mandaeans]], [[Maronites]], [[Persians]], [[Pontic Greeks]], [[Talysh people|Talyshis]], [[Turkish people|Turks]], [[Yazidis]], [[Zazas]] | religions = [[ইছলাম]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী ধৰ্ম ]], [[বাহাই ]],ড্ৰুজ ধৰ্ম, য়াৰছানিজম, ইয়াজিদ ধৰ্ম, জৰাথ্ৰুস্ত্ৰ, মাণ্ডাইবাদ, [[হিন্দু ধৰ্ম ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম ]], আদি | demonym = পশ্চিম এছিয়া<br />পশ্চিম এছিয়ান | countries = {{collapsible list | title = [[List of sovereign states and dependent territories in Asia|20 recognized]] | {{flag|Armenia}} | {{flag|Azerbaijan}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Bahrain}} | {{flag|Cyprus}} | {{flag|Egypt}} (only [[Sinai Peninsula]]) | {{flag|Georgia}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Iran}} | {{flag|Iraq}} | {{flag|Israel}} | {{flag|Jordan}} | {{flag|Kuwait}} | {{flag|Lebanon}} | {{flag|Oman}} | {{flag|Palestine}} | {{flag|Qatar}} | {{flag|Saudi Arabia}} | {{flag|Syria}} | {{flag|Turkey}} (except [[East Thrace]]) | {{flag|United Arab Emirates}} | {{flag|Yemen}} (except [[Socotra]]) }}{{collapsible list | title = 3 unrecognized | ''{{flag|Abkhazia}}'' | ''{{flag|Northern Cyprus}}'' | ''{{flag|South Ossetia}}'' }} | dependencies = {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} | languages = {{collapsible list | title = Official languages | [[Modern Standard Arabic|আৰৱী]] | আবখাজ ভাষা | আৰ্মেনিয়ান ভাষা | আজাৰবাইজান ভাষা | [[English language|ইংৰাজী]] | জৰ্জিয়ান | [[Greek language|গ্ৰীক]] | [[Modern Hebrew|হিব্ৰু ]] | কুৰ্দিছ ভাষা | অচেটিয়ান ভাষা | [[Persian language|পাৰ্চী]] | [[Russian language|ৰাছিয়ান]] | [[Turkish language|তুৰ্কী]] }} {{collapsible list | title = অন্যান্য ভাষা | [[Afroasiatic languages|Afroasiatic]]: {{hlist | [[Neo-Aramaic languages|Neo-Aramaic]] | [[Amharic language|Amharic]] | [[Modern South Arabian languages|South Arabian]] | [[Syriac language|Syriac]] }} | [[Austronesian languages|Austronesian]]: {{hlist | [[Indonesian language|Indonesian]] | [[Malay language|Malay]] | [[Tagalog language|Tagalog]] }} | [[Indo-European languages|Indo-European]]: {{hlist | [[Balochi language|Balochi]] | [[Domari language|Domari]] | [[French language|French]] | [[Gilaki language|Gilaki]] | [[Hindi language|Hindi]] | [[Luri language|Luri]] | [[Bengali language|Bengali]] | [[Mazanderani language|Mazanderani]] | [[Nepali language|Nepali]] | [[Pashto language|Pashto]] | [[Rohingya language|Rohingya]] | [[Romani language|Romani]] | [[Shabaki language]] | [[Spanish language|Spanish]] | [[Talysh language|Talysh]] | [[Urdu language|Urdu]] | [[Yiddish language|Yiddish]] | [[Zaza language|Zaza]] }} | [[Northeast Caucasian languages|NE Caucasian]]: {{hlist | [[Avar language|Avar]] | [[Chechen language|Chechen]] | [[Lezgian language|Lezgian]] }} | [[Northwest Caucasian languages|NW Caucasian]]: {{hlist | [[Circassian languages|Circassian]] | [[Kabardian language|Kabardian]] }} | [[Turkic languages|Turkic]]: {{hlist | [[Qashqai language|Qashqai]] | [[Turkmen language|Turkmen]] }} }} | time = {{collapsible list | title = ৫ টা সময় মণ্ডল | bullets = true | [[UTC+02:00]]: {{hlist | Standard: [[Time in Cyprus|Cyprus]], [[Israel Standard Time|Israel]], [[Time in Jordan|Jordan]], [[Time in Lebanon|Lebanon]], [[Time in the State of Palestine|Palestine]], [[Egypt Standard Time|Sinai]], [[Time in Syria|Syria]] }} | [[UTC+03:00]]: {{hlist | [[Daylight Saving Time|Daylight]]: Cyprus, Israel, Jordan, Lebanon, Palestine, Syria | Standard: [[Time in Bahrain|Bahrain]], [[Time in Iraq|Iraq]], [[Time in Kuwait|Kuwait]], [[Time in Qatar|Qatar]], [[Saudi Arabia Standard Time|Saudi Arabia]], [[Time in Turkey|Turkey]], [[Time in Yemen|Yemen]] }} | [[UTC+03:30]]: {{hlist | Standard: [[Iran Standard Time|Iran]] }} | [[UTC+04:00]]: {{hlist | Standard: [[Armenia Time|Armenia]], [[Azerbaijan Time|Azerbaijan]], [[Georgia Time|Georgia]], [[Time in Oman|Oman]], [[Time in the United Arab Emirates|UAE]] }} | [[UTC+04:30]]: {{hlist | [[Daylight saving time in Iran|Daylight savings Iran]] }} }} | internet = [[.ae]], [[.am]], [[.az]], [[.bh]], [[.cy]], [[.eg]], [[.ge]], [[.il]], [[.iq]], [[.ir]], [[.jo]], [[.kw]], [[.lb]], [[.om]], [[.ps]], [[.qa]], [[.sa]], [[.sy]], [[.tr]], [[.ye]] | calling_code = [[List of country calling codes|Zone 9 except Armenia, Cyprus (Zone 3) & Sinai (Zone 2)]] | cities =<!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]], AND LIST PER ALPHABETICAL ORDER. THANKS! --> {{collapsible list | title = List{{sup|b}} | bullets = true | {{flagicon|Jordan}} [[Amman]] | {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]] | {{flagicon|Iraq}} [[Baghdad]] | {{flagicon|UAE}} [[Dubai]] | {{flagicon|Turkey}} [[Istanbul]] | {{flagicon|Turkey}} [[İzmir]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Jeddah]] | {{flagicon|Kuwait}} [[Kuwait City]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Riyadh]] | {{flagicon|Iran}} [[Tehran]] }} <!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]]. THANKS! --> | m49 = <code>145</code> – West Asia<br /><code>142</code> – [[Asia]]<br /><code>001</code> – World | footnotes = {{longitem|{{sup|a}} Area and population figures include the [[Sinai Peninsula|Sinai]]}}{{longitem|{{sup|b}} Among the top 100 [[List of urban areas by population|urban areas of the world by population]]}} }} '''পশ্চিম এছিয়া''' ( দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া বুলিও জনা যায়) এছিয়াৰ পশ্চিম অঞ্চলত থকা দেশসমূহক বুজায়। বেছিভাগ শিক্ষাবিদ, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সংস্থা আৰু অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানে দিয়া সংজ্ঞা অনুসৰি এই উপ-অঞ্চলত আনাতোলিয়া, আৰব উপদ্বীপ, ইৰাণ, মেছ’পটেমিয়া, আৰ্মেনিয়ান হাইলেণ্ড, লেভেণ্ট, চাইপ্ৰাছ দ্বীপ, চিনাই উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ ককেছাছ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{Cite web |title=Land Use Dynamics and Institutional Changes in West Asia |url=https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |first1=Lama |last1=Bashour |date=2006 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230616092754/https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |archive-date= 16 June 2023 }}</ref><ref name=WGSRPD/> এই অঞ্চলটো [[আফ্ৰিকা]]ৰপৰা [[ইজিপ্ত]]ৰ ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজ আৰু ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছৰ জলপথেৰে পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ উত্তৰ-পূবত মধ্য [[এছিয়া]], আনহাতে দক্ষিণ এছিয়া ইয়াৰ পূবত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো বাৰখন সাগৰে আগুৰি আছে (ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত): এজিয়ান সাগৰ, মৰ্মৰ সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, ওমান উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ, আকাবা উপসাগৰ, ছুৱেজ উপসাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। যদিও বহুতে এই দেশকেইখন বুজাবলৈ মধ্যপ্ৰাচ্য শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে, তথাপি পশ্চিম এছিয়া আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য একেই নহয়। মধ্যপ্ৰাচ্য হৈছে পশ্চিমীয়া ভূগোলবিদসকলে উদ্ভাৱন কৰা ৰাজনৈতিক শব্দ, যিয়ে ঐতিহাসিকভাৱে ৰাজনৈতিক আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এছিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলক সামৰি লৈছে; আনহাতে পশ্চিম এছিয়া হৈছে অধিক নিখুঁত আৰু সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ভৌগোলিক শব্দ। ইয়াত ইজিপ্তৰ বেছিভাগ অংশ আৰু তুৰস্কৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ (যিবোৰ মধ্যপ্ৰাচ্যত অন্তৰ্ভুক্ত) বাদ দিয়া হৈছে, আৰু ককেছাছৰ দক্ষিণ অংশও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। পশ্চিম এছিয়াই সামৰি লোৱা মাটি-কালি হৈছে {{convert|5994935|km2|sqmi|abbr=on}} আৰু এই অঞ্চলৰ জনংখ্যা প্ৰায় ৩১৩ নিযুত।<ref name="UN WPP 2019"/><ref name="UN WPP 2019 2"/> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ২০খন সদস্য দেশৰ ভিতৰত ১৩খন দেশেই পশ্চিম এছিয়াৰ অংশ। পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ'ল [[ইৰাণ]], [[তুৰ্কী]], [[ইৰাক]], [[য়েমেন]], আৰু [[চৌদি আৰব]]। ৰেকৰ্ডিং প্লাণ্ট ডিষ্ট্ৰিবিউচনৰ বাবে বিশ্ব ভৌগোলিক আঁচনি (WGSRPD)ত পশ্চিম এছিয়াত আৰব উপদ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই, আনহাতে আফগানিস্তান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। <ref name=WGSRPD>{{Cite book |last = Brummitt |first = R. K. |year = 2001 |title = World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions |edition = 2nd |publisher = International Working Group on Taxonomic Databases For Plant Sciences (TDWG) |url = https://raw.githubusercontent.com/tdwg/wgsrpd/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf |access-date = 27 July 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160125135239/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/tdwg/TDWG_geo2.pdf |archive-date = 25 January 2016}}</ref> == সংজ্ঞা == 'পশ্চিম এছিয়া' শব্দটো ব্যাৱহাৰিক ৰূপত প্ৰয়োগ কৰা হয় যদিও আৰু ইয়াৰ কোনো "শুদ্ধ" বা সাধাৰণভাৱে গ্ৰহণ কৰা সংজ্ঞা নাই। ইয়াৰ সাধাৰণ সংজ্ঞাসমূহ বহুলাংশে, কিন্তু সম্পূৰ্ণৰূপে নহয়, 'মধ্যপ্ৰাচ্য', 'পূব ভূমধ্যসাগৰীয়' আৰু 'নিকট পূব' শব্দ দুটাৰ সৈতে মিল আছে (এইবোৰ ঐতিহাসিকভাৱে সুপৰিচিত যদিও আজিৰ তাৰিখত কম ব্যৱহৃত)।<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-difference-between-near-east-and-middle-east.html What Is The Difference Between Near East and Middle East?] ''worldatlas.com''</ref> মেডিচনৰ নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ষ্টাইল মেনুৱেল আৰু অৰ্গেনাইজেচন ফৰ ইকনমিক ক’অপাৰেচন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট (OECD) গ্ৰন্থ ‘দ্য ৱৰ্ল্ড ইকনমি: হিষ্ট’ৰিকেল ষ্টেটিষ্টিকছ’ (২০০৩)ত কেৱল [[বাহৰেইন]], [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ইজৰাইল]], [[জৰ্ডান]], কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ওমান]], কাটাৰ, পেলেষ্টাইন (পৰৱৰ্তী গ্ৰন্থখনত ইয়াক ‘ৱেষ্ট বেংক এণ্ড গাজা’ বুলি কোৱা হৈছে), [[চৌদি আৰব]], [[ছিৰিয়া]], [[তুৰস্ক]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]] হিচাপেহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ দেশসমূহ।<ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead |archivedate=1 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead |archivedate=1 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাই (ইউনিড’) ২০১৫ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদনত আৰ্মেনিয়া আৰু [[আজাৰবাইজান]]ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিপৰীতে ইজৰাইল ‘অন্য’ হিচাপে আৰু [[তুৰস্ক]]ক '[[ইউৰোপ]]ৰ' দেশ হিচাপে বাদ দিছিল। ইউনিড’ৰ দৰে নহয়, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ পৰিসংখ্যা বিভাগে (UNSD) ইৰাণক পশ্চিম এছিয়াৰপৰা বাদ দিছে আৰু ইয়াক দক্ষিণ এছিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে আৰু এই অঞ্চলত তুৰস্ক, জৰ্জিয়া আৰু চাইপ্ৰাছক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49.htm |title=Standard Country or Area Codes for Statistical Use |publisher=Millenniumindicators.un.org |quote=The UNSD notes that the "assignment of countries or areas to specific groupings is merely for statistical convenience and does not imply any assumption regarding political or other affiliation of countries or territories."|access-date=25 August 2012}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ভূ-ৰাজনৈতিক "পূব ইউৰোপীয় গোট"ত পূব ইউৰোপৰ আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়া অন্তৰ্ভুক্ত, আনহাতে চাইপ্ৰাছ আৰু পূব থ্ৰেচ (তুৰ্কী) দক্ষিণ ইউৰোপত অৱস্থিত। এই তিনিখন দেশ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)ৰ ইউৰোপীয় বিভাগত তালিকাভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ ক্ৰীড়া শাসক সংস্থাসমূহৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ’ল বাহৰেইন, [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], জৰ্ডান, কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ছিৰিয়া]], [[ওমান]], [[পেলেষ্টাইন]], [[কাটাৰ]], [[চৌদি আৰব]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]]। <ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead |archivedate=1 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead |archivedate=1 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |deadurl=yes }}</ref> এই ১৩খন দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা খেলুৱৈসকলে এছিয়াৰ অলিম্পিক কাউন্সিলৰ বহু ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান পশ্চিম এছিয়ান গেমছত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই অঞ্চলৰ ক্ৰীড়া সংস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে পশ্চিম এছিয়ান বাস্কেটবল ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ আৰু স্নুকাৰ ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন, আৰু পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচন। == দেশসমূহ == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; " |- style="background:#ececec; " ! scope="col"| [[দেশ]] ! scope="col"|ক্ষেত্ৰফল <br />(km²) ! scope="col"| [[List of countries by population|জনসংখ্যা]]{{UN_Population|ref}}<br />({{UN_Population|Year}}) ! scope="col"|জনসংখ্যাৰ ঘণত্ব <br />(per km²) ! scope="col"| ৰাজধানী ! scope="col"|নামমাত্ৰ জিডিপি <ref>{{cite web|title=GDP|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=93&pr.y=3&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDP_R&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"|জনমুৰি আয়<ref>{{cite web|title=GDP per capita|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=10&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"| [[মুদ্ৰা ]] ! scope="col"| [[চৰকাৰ]] ! scope="col"| চৰকাৰী ভাষা |- ! scope="row"| {{nowrap|{{flag|Turkey}}}}{{efn|The figures for Turkey includes [[East Thrace]], which is not a part of Anatolia.}} | style="text-align:right; " | ৭৮৩,৫৬২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Turkey}} | style="text-align:right; " | ৯৪.১ | আংকাৰা | ৭৮৮.০৪২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৫২৩ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | ৰাষ্ট্ৰপতিয় গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী]] |- ! scope="row"| {{flag|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ৭৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৬.১ | মনমা | ৩০.৩৫৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৬৮ ডলাৰ | বাহৰেইনৰদিনাৰ | [[সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ ]] | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৭,৮২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৬৭.৫ | কুৱেইট চহৰ | ১৮৪.৫৪০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪৮,৭৬১ ডলাৰ | কুৱেইটৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Oman}} | style="text-align:right; " | ২১২,৪৬০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Oman}} | style="text-align:right; " | ৯.২ | [[Muscat, Oman|Muscat]] | $78.290 billion | $25,356 | ওমানী ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Qatar}} | style="text-align:right; " |১১,৪৩৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Qatar}} | style="text-align:right; " | ১২৩.২ | ডহা | ১৯২.৪০২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০৪,৭৫৬ ডলাৰ | কাটাৰৰ ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ২,১৪৯,৬৯০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ১২ | ৰীয়াধ | ৭৩৩.৯৫৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৫,১৩৯ ডলাৰ | চৌদি ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৮২,৮৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৯৭ | আবুধাবি | ৩৮৩.৭৯৯ বিলিয়ন ডলাৰ |৪৩,৭৭৪ ডলাৰ | (UAE)ইউ এ ই ডিৰহাম | যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়, সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৫২৭,৯৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৪৪.৭ | চানা {{efn|A rebel group, the [[Houthis]], have their [[Houthi-controlled Yemen|government]] at [[Aden]] ([[Temporary capital|Seat of government]])}} | ৩৫.০৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ১,৩৫৪ ডলাৰ | য়েমেনৰ ৰিয়াল | অস্থায়ী চৰকাৰ, ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Abkhazia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৮,৬৬০ | style="text-align:right; " | ২৪২,৮৬২ | style="text-align:right; " | ২৮ | সোখুমি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A |জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি ব্যৱস্থা,ৰিপাব্লিক |আবখাজ ভাষা,ৰাছিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Armenia}} | style="text-align:right; " | ২৯,৮০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Armenia}} | style="text-align:right; " | ১০৮.৪ | য়েৰেভান | ৯.৯৫০ বিলিয়ন ডলাৰ |৩,০৩৩ ডলাৰ | আৰ্মেনিয়ান ড্ৰাম | [[Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[republic]] | আৰ্মেনিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ৮৬,৬০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ১০৫.৮ | বাকু | ৬৮.৭০০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,৪৩৯ ডলাৰ | আজাৰবাইজানৰ মানাট | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আজাৰবাইজানী |- ! scope="row"| {{flag|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৯,৭০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৮.১ | টিবিলিচি | ১৫.৮৪৭ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,৫২৩ ডলাৰ | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি,গণৰাজ্য | জৰ্জিয়ান |- ! scope="row"| ''{{flag|South Ossetia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " |৩,৯০০ | style="text-align:right; " | ৫৩,৫৩২ | style="text-align:right; " | ১৩ | ট্ছখিনভালি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ ৰাষ্ট্ৰপতিয় ব্যৱস্থা,গণৰাজ্য |অচেটিয়ান, ৰাছিয়ান |- ! scope="row"| {{flag|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৪৩৮,৩১৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৭৩.৫ | [[বাগদাদ]] | ২১৬.০৪৪ বিলিয়ন ডলাৰ | ৬,৪১০ ডলাৰ | ইৰাকী ডীনাৰ | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]],কুৰ্দিছ ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Israel}} | style="text-align:right; " | ২০,৭৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Israel}} | style="text-align:right; " | ৩৬৫.৩ | [[Positions on Jerusalem|Jerusalem]]{{efn|[[Jerusalem]] is the [[Jerusalem Law|proclaimed capital of Israel]] and the actual location of the [[Knesset]], [[Israeli Supreme Court]], etc. Due to its [[Positions on Jerusalem|disputed]] status, most embassies are in [[Tel Aviv]].{{efn|name=Jerusalem}}}} | ৩৫৩.৬৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩৯,১০৬ ডলাৰ | ইজৰাইলী নতুন চেকেল | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Hebrew language|হিব্ৰু]] |- ! scope="row"| {{flag|Jordan}} | style="text-align:right; " | 92,300 | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Jordan}} | style="text-align:right; " | 68.4 | আমান |৩০.৯৮ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪,৮৪৩ ডলাৰ | জৰ্ডানৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ১০,৪৫২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ৪০৪ | বেইৰুট | ৪২.৫১৯ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৪২৫ ডলাৰ | লেবাননৰ পাউণ্ড | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flagcountry|Palestine}}{{efn|[[UN observer state]].}} | style="text-align:right; " | ৬,২২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|State of Palestine}} | style="text-align:right; " | ৬৬৭ | ৰামাল্লা{{efn|Ramallah is the actual location of the government, whereas the proclaimed capital of Palestine is [[Jerusalem]], which is [[Positions on Jerusalem|disputed]].{{efn|name=Jerusalem|Jerusalem is Israel's ''[[de jure]]'' capital under [[Jerusalem Law|Israeli law]], as well as its ''[[de facto]]'' capital by the location of the presidential residence, government offices, supreme court and parliament ([[Knesset]]). Jerusalem is the State of Palestine's ''de jure'' capital under its {{cite web |ref=BasicLawPal-T1A3 |url=http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law |title=2003 Amended Basic Law |date=17 February 2008 |postscript=none}}, but not its ''de facto'' capital as its government branches are based in [[Ramallah]]. The UN and most [[sovereign states]] do not recognize Jerusalem as either state's ''de jure'' capital under the position that Jerusalem's status is pending future negotiations between Israel and the Palestinian Authority. In practice, therefore, most maintain their embassies in [[Tel Aviv]] and its suburbs, or else in suburbs such as [[Mevaseret Zion]] outside Jerusalem proper. See [https://web.archive.org/web/20260118073834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ CIA Factbook], {{cite web|url= https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf |title=Map of Israel |postscript=none}} and [[Status of Jerusalem]] for more information.}}}} | ৬.৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৬০০ ডলাৰ | মিচৰৰ পাউণ্ড, জৰ্ডানৰদিনাৰ, ইজৰাইলৰ নতুন চেকেল | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি, গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Syria}} | style="text-align:right; " | ১৮৫,১৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Syrian Arab Republic}} | style="text-align:right; " | ১১৮.৩ | দামাস্কাছ | N/A | N/A | ছিৰিয়ান পাউণ্ড | অন্তৰৱৰ্তী চৰকাৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Iran}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৮,১৯৫ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iran (Islamic Republic of)}} | style="text-align:right; " | ৪৫ | তেহৰান |৫৪৮.৫৯০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,২০৭ ডলাৰ | ইৰাণী ৰিয়েল | ইছলামিক গণৰাজ্য | [[Persian language|পাৰ্চী ভাষা ]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Akrotiri and Dhekelia}}''{{efn| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]}} | style="text-align:right; " | ২৫৪ | style="text-align:right; " | ১৫,৭০০ | style="text-align:right; " | N/A | এপিস্কোপি | N/A | N/A | [[ইউৰো]] |সংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ অধীনত এক সামৰিক শাসিত নিৰ্ভৰশীল অঞ্চল | [[English language|ইংৰাজী]] |- ! scope="row"| {{flag|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ৯,২৫০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ১১৭ | নিকোচিয়া | ২২.৯৯৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৭৭ ডলাৰ | ইউৰো | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | গ্ৰীক, তুৰ্কী |- ! scope="row"| ''{{flag|Northern Cyprus}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৩,৩৫৫ | style="text-align:right; " | ৩১৩,৬২৬ | style="text-align:right; " | ৯৩ | উত্তৰ নিকোচিয়া | ৪.০৩২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৫,১০৯ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | অৰ্ধৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী ]] |- ! scope="row"| {{flag|Egypt}}{{efn|The area and population figures for Egypt only include the [[Sinai Peninsula]].}} | style="text-align:right; " | ৬০,০০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Egypt}} | style="text-align:right; " | ৮২ | কাইৰো | ২৬২.২৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,১৭৯ ডলাৰ | ইজিপ্তৰ পাউণ্ড | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আৰৱী |} == ইতিহাস == ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে "পশ্চিম এছিয়া"ক ভৌগোলিক শব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল,<ref name="Ouseley">{{cite book|last=Ouseley|first=William|authorlink=William Ouseley|year=1795|title=Persian Miscellanies: An Essay to Facilitate the Reading of Persian Manuscripts|location=London|pp=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.42305/page/n159/mode/1up 105–106]|quote={{smallcaps|The}} celebrated current of the Euphrates, was divided, according to the Arabian geographer, whom ''Bochart'' follows, into five channels or branches, one of which led to ''Cufa'' in Chaldea; and on the banks of another, was ſeated the “Golden Babylon” once the proud miſtreſs of the eaſtern world, being the capital of the Aſſyrian monarchy, which comprehended Syria, Meſopotamia, Chaldea, Perſia; in short, except India, all the great nations of weſtern Aſia.}}</ref><ref>e.g. James Rennell, ''A treatise on the comparative geography of western Asia'', 1831.</ref> "নিকট পূব" ভূ-ৰাজনৈতিক ধাৰণা হিচাপে জনপ্ৰিয় হোৱাৰ আগতে। উদাহৰণস্বৰূপে, উইলিয়াম অছলীয়ে ১৭৯৫ চনত লিখা *পাৰ্চিয়ান মিচেলেনিজ* নামৰ কিতাপখনত এই বাক্যাংশটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল ছিৰিয়া, মেছ'পটেমিয়া, কলদিয়া আৰু পাৰস্যৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ।<ref name="Ouseley"/> প্ৰাচীন ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত "পশ্চিম এছিয়া" বুলিলে প্ৰাচীন কালত জনাজাত এছিয়াৰ অংশটোক বুজোৱা হ'ব পাৰে; ইয়াৰ বিপৰীতে "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া"ই চিথিয়াক বুজাব পাৰে আৰু "পূব এছিয়া"ই প্ৰাচীন লেখকসকলৰ ভৌগোলিক জ্ঞানৰ পূবৰ সীমাক বুজাব পাৰে—অৰ্থাৎ ট্ৰেন্সঅক্সেনিয়া আৰু ভাৰত।<ref>James Rennell, ''The Geographical System of Herodotus Examined and Explained'', 1800, [https://archive.org/details/geographicalsys00renn/page/210 p. 210].</ref><ref>Hugh Murray, ''Historical Account of Discoveries and Travels in Asia'' (1820).</ref><ref>Samuel Whelpley, ''A compend of history, from the earliest times'', 1808, [https://books.google.com/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120055307/https://books.google.ch/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 |date=20 November 2022 }}.</ref> ২০ শতিকাত "পশ্চিম এছিয়া"ক প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু প্ৰাচীন ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, বিশেষকৈ "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ—প্ৰাচীন মিচৰক বাদ দি"ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ হিচাপে ইজিপ্ত আৰু সেই অঞ্চলৰ প্ৰাৰম্ভিক সভ্যতাৰ মাজত তুলনা কৰিব পৰা যায়।<ref>e.g. Petrus Van Der Meer, ''The Chronology of Ancient Western Asia and Egypt'', 1955. Karl W. Butzer, ''Physical Conditions in Eastern Europe, Western Asia and Egypt Before the Period of Agricultural and Urban Settlement'', 1965.</ref> সমসাময়িক ভূ-ৰাজনীতি বা বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ অন্ততঃ ১৯৬০ চনৰ মাজভাগৰপৰাই হোৱা যেন লাগে। <ref>''The Tobacco Industry of Western Asia'', U.S. Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service, 1964.</ref> == ভৌগোলিক পৰিৱেশ == এই অঞ্চলটো আঠখন ডাঙৰ সাগৰেৰে আগুৰি আছে; এজিয়ান সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। উত্তৰ-পশ্চিম আৰু উত্তৰ দিশত এই অঞ্চলটো ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছ জলভাগৰদ্বাৰা পৃথক কৰিছে; দক্ষিণ-পশ্চিমে ইয়াক আফ্ৰিকাৰপৰা ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজৰদ্বাৰা পৃথক হৈছে; আনহাতে উত্তৰ-পূব আৰু পূবে ইয়াৰ সীমা মধ্য এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়া। এই অঞ্চল দক্ষিণ ইউৰোপৰ পূব আৰু পূব ইউৰোপৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। পূব ইৰাণত অৱস্থিত দষ্ট-ই-কাভিৰ আৰু দষ্ট-ই-লুট মৰুভূমিয়ে স্বাভাৱিকতে এই অঞ্চলটোক বেলুচিস্তান আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰপৰা পৃথক কৰিছে। ===ভূতত্ত্ব === ====প্লেট টেকটনিক্স ==== আফ্ৰিকান, ইউৰেছিয়ান আৰু আৰব প্লেটকে ধৰি পশ্চিম এছিয়াত তিনিটা প্ৰধান টেকটনিক প্লেট একত্ৰিত হয়। এই টেকটনিক প্লেটসমূহৰ মাজৰ সীমাই উত্তৰ আফ্ৰিকা, লোহিত সাগৰ আৰু ইৰাণৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ থকা আজোৰছ–জিব্ৰাল্টাৰ ৰিজ গঠন কৰে। আৰব প্লেটখন উত্তৰ দিশলৈ গৈ পূব আনাতোলিয়ান ফল্টৰ আনাতোলিয়ান প্লেট (তুৰস্ক)লৈ গৈ আছে,<ref>{{citeweb |url=http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |title=The Arabian Plate |author=Muehlberger, Bill |publisher=NASA, Johnson Space Center |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706103125/http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |archive-date=6 July 2007 |access-date=4 May 2026 |archivedate=6 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706103125/http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু পূব তুৰস্কৰ এজিয়ান আৰু এনাটলিয়ান প্লেটৰ মাজৰ সীমাও ভূমিকম্পজনিতভাৱে সক্ৰিয়। === জলবায়ু === [[File:Cedars in Lebanon.jpg|right|thumb|upright=1.1|শীতকালত লেবাননৰ দেৱদাৰু অৰণ্য]] [[File:West Asia Köppen Map.png|right|thumb|upright=1.1|কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন) পশ্চিম এছিয়াৰ মানচিত্ৰ ]] পশ্চিম এছিয়া প্ৰধানকৈ শুষ্ক আৰু অৰ্ধশুষ্ক, আৰু খৰাং পৰিস্থিতি হ’ব পাৰে; কিন্তু ইয়াৰ বিশাল বনাঞ্চল আৰু উৰ্বৰ উপত্যকাও আছে। এই অঞ্চলত ঘাঁহনি, চৰণীয়া পথাৰ, মৰুভূমি, পৰ্বত আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ বহু ঠাইত পানীৰ অভাৱ এটা সমস্যা; দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যায় পানীৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছে, আনহাতে মাটিৰ লৱণীয়তা আৰু প্ৰদূষণে পানী যোগানৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref name="ipcc-1997">{{cite web|url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=/climate/ipcc/regional/index.htm|title=Chapter 7: Middle East and Arid Asia|work=IPCC Special Report on The Regional Impacts of Climate Change: An Assessment of Vulnerability|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP), Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|year=2001|access-date=9 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201222/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=%2Fclimate%2Fipcc%2Fregional%2Findex.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303201222/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=%2Fclimate%2Fipcc%2Fregional%2Findex.htm|deadurl=yes}}</ref> টাইগ্ৰিছ আৰু ইউফ্ৰেটিছৰ দৰে প্ৰধান নদীসমূহে কৃষিৰ বাবে জলসিঞ্চনৰ উৎস প্ৰদান কৰে। পশ্চিম এছিয়াত দুইপ্ৰকাৰৰ বতাহ দেখা যায়। শ্বাৰকী আৰু ছামাল। শ্বাৰকী হৈছে দক্ষিণ-দক্ষিণ-পূবৰ বতাহ। এই বতাহ ঋতুভিত্তিক, এপ্ৰিলৰপৰা জুন মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে এই বতাহ বলে আৰু ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰপৰা নৱেম্বৰলৈকে পুনৰ দেখা দিয়ে। এই বতাহ শুকান আৰু ধূলিময়, ধুমুহা কেতিয়াবা ঘণ্টাত ৮০ কিলোমিটাৰ (৫০ মাইল) পৰ্যন্ত হয়, আৰু প্ৰায়ে তীব্ৰ বালি আৰু ধূলিৰ ধুমুহা সৃষ্টি কৰে যিয়ে কেইবা হাজাৰ মিটাৰ পৰ্যন্ত বালি উৰুৱাই নিব পাৰে, যাৰ ফলত বিমানবন্দৰসমূহ হ্ৰস্বম্যাদীভাৱে বন্ধ হৈ পৰে। ছামাল হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দিশৰ বতাহ এই বতাহ বতৰৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত গোটেই দিনটো আৰু ঋতুৰ মাজভাগত কেইবাদিনো থাকিব পাৰে। ছামাল গ্ৰীষ্মকালত ইৰাক আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় দেশসমূহত বলা (চৌদি আৰব আৰু কুৱেইটকে ধৰি) বতাহ।<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of the Muslim World|editor-first=Taru|editor-last=Bahl| editor2=M H Syed| publisher=Anmol Publications|location=New Delhi|year=2003|page=20|isbn=978-81-261-1419-1|url=https://books.google.com/books?id=2x4jq4bXrq0C&q=%22Sharqi%22+wind&pg=PA20|access-date=1 February 2009}}</ref> === ভূ-প্ৰকৃতি === পশ্চিম এছিয়াত পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ডৰ বৃহৎ অঞ্চল আছে। তুৰস্কত পণ্টাছ পৰ্বতমালা আৰু বৃষ পৰ্বতমালাৰ মাজত আনাতোলিয়ান মালভূমি অৱস্থিত। তুৰস্কৰ আৰাৰাট পৰ্বত ১০০ মিটাৰ উচ্চতাত উপনীত হৈছে। ইৰাকৰ সৈতে ইয়াৰ সীমান্তত ইৰাণত অৱস্থিত জাগ্ৰ’ছ পৰ্বতমালা। ইৰাণৰ কেন্দ্ৰীয় মালভূমি দুটা নিষ্কাশন অৱবাহিকাত বিভক্ত। উত্তৰ অৱবাহিকাটো হৈছে দষ্ট-ই-কাভিৰ (মহান নিমখ মৰুভূমি), আৰু দক্ষিণ অৱবাহিকা হৈছে দষ্ট-ই-লুট। য়েমেনত বহু অঞ্চলৰ উচ্চতা ১০০ মিটাৰতকৈ অধিক আৰু উচ্চভূমি লোহিত সাগৰৰ উপকূলৰ কাষেৰে উত্তৰ দিশলৈ আৰু লেবাননলৈকে বিস্তৃত। লোহিত সাগৰৰ কাষত এটা ফল্ট জ'নও আছে, য'ত মহাদেশীয় বিভাজনে বিষণ্ণতাৰ দৰে ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি কৰিছে, কিছুমান অঞ্চল সাগৰ পৃষ্ঠৰ বহু তলত আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|title=Region #4 — Red Sea Continental Rift Zone|work=Preliminary Definition of Geophysical Regions for the Middle East and North Africa|author=Sweeney, Jerry J.|first2=William R.|last2=Walter|publisher=Lawrence Livermore National Laboratory|date=1 December 1998|page=8|access-date=1 March 2009|archive-date=27 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127184404/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|url-status=dead}}</ref> পশ্চিম পাৰ, ইজৰাইল আৰু জৰ্ডানৰ সীমান্তত অৱস্থিত মৃত সাগৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১০০ মিটাৰ তলত অৱস্থিত, যাৰ ফলত ই পৃথিৱীৰ সৰ্বনিম্ন বিন্দু। <ref>{{cite web|url=http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|archive-url=https://web.archive.org/web/20060830064747/http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|url-status=dead|archive-date=30 August 2006|title=ASTER Image Gallery: The Dead Sea|publisher=NASA}}</ref> বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বালিৰ মৰুভূমি ৰুব’ আল খালি ছৌদি আৰৱৰ আৰব উপদ্বীপৰ দক্ষিণ তৃতীয়াংশ, ওমান, সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু য়েমেনৰ কিছু অংশ বিস্তৃত হৈ আছে। জেবেল আল আখদাৰ হৈছে উত্তৰ-পূব ওমানত অৱস্থিত, ওমান উপসাগৰৰ সীমাৰেখাত অৱস্থিত এটা সৰু পৰ্বতমালা। == অৰ্থনীতি == পশ্চিম এছিয়াৰ অৰ্থনীতি বৈচিত্ৰ্যমজ় আৰু এই অঞ্চলটোৱে পূৰ্বৰেপৰা উচ্চ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰা দেখা যায়। এই অঞ্চলত তুৰস্কৰ অৰ্থনীতি সৰ্বাধিক, তাৰ পিছতে আছে চৌদি আৰব আৰু ইৰাণ। পেট্ৰলিয়াম আঞ্চলিক অৰ্থনীতিৰ এটা প্ৰধান উদ্যোগ, কিয়নো বিশ্বৰ আধাতকৈ অধিক তেলৰ মজুত আৰু প্ৰায় ৪০ শতাংশ প্ৰাকৃতিক গেছৰ মজুত এই অঞ্চলত অৱস্থিত। == জনগাঁথনি == ২০০৮ চনৰ হিচাপত পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা ২৭.২ কোটি বুলি অনুমান কৰা হৈছিল আৰু মেডিচনৰ (২০০৭) মতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যা ৩৭ কোটি হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছে (এই অনুমানত ককেছাছ আৰু চাইপ্ৰাছ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই)। ইয়াৰ সমান বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰৰ ১.৪% (বা ৫০ বছৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ), যিটো বিশ্বৰ গড় ০.৯% (৭৫ বছৰৰ ভিতৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ)তকৈ যথেষ্ট বেছি। পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪% বুলি অনুমান কৰা হৈছে; ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ সংখ্যা আছিল প্ৰায় ৩.৯ কোটি, যিয়ে বিশ্বৰ মুঠৰ প্ৰায় ২% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>Data for "15 West Asian countries", from Maddison (2003, 2007).Angus Maddison, 2003, ''[[iarchive:worldeconomyhist0000madd|The World Economy: Historical Statistics]]'', Vol. 2, OECD, Paris, {{ISBN|92-64-10412-7}}. ''Statistical Appendix'' (2007, ggdc.net) "The historical data were originally developed in three books: Monitoring the World Economy 1820–1992, OECD, Paris 1995; The World Economy: A Millennial Perspective, OECD Development Centre, Paris 2001; The World Economy: Historical Statistics, OECD Development Centre, Paris 2003. All these contain detailed source notes." Estimates for 2008 by country (in millions): Turkey (71.9), Iran (70.2), Iraq (28.2), Saudi Arabia (28.1), Yemen (23.0), Syria (19.7), Israel (6.5), Jordan (6.2), Palestine (4.1), Lebanon (4.0), Oman (3.3), United Arab Emirates (2.7), Kuwait (2.6), Qatar (0.9), Bahrain (0.7). </ref> এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ’ল তুৰস্ক আৰু ইৰাণ, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৭.৯ কোটি; তাৰ পিছত ইৰাক আৰু চৌদি আৰব, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৩.৩ কোটি, আৰু তাৰ পিছত য়েমেন, জনসংখ্যা প্ৰায় ২.৯ কোটি। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা পশ্চিম এছিয়াত প্ৰধানকৈ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী লোকে বাস কৰে। সেই অনুসৰি প্ৰধান ভাষাসমূহ হৈছে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী, প্ৰত্যেকৰে প্ৰায় ৭ কোটি ভাষী। ইয়াৰ পিছত কুৰ্দি, আজাৰবাইজানী, হিব্ৰু, আৰ্মেনিয়ান আৰু নব্য-আৰমাইক ভাষা কোৱা সৰু সৰু সম্প্ৰদায়সমূহো আহে। আৰবী আৰু তুৰ্কী ভাষাৰ আধিপত্য মধ্যযুগীয় আৰব আৰু তুৰ্কীৰ আক্ৰমণৰ ফল, যিটো খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত ইছলামিক বিজয়ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আগ্ৰাসনৰ ফলত ছিৰিয়াত পূৰ্বতে প্ৰচলিত আৰামীয়া ভাষা আৰু আনাতোলিয়াত গ্ৰীক ভাষাৰ ঠাই লোৱা হয়। কিন্তু ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে ইজৰাইলত হিব্ৰু ভাষা প্ৰধান হৈ পৰে আৰু নব্য-আৰামীয়া (আধুনিক আৰামীয়া আৰু অচূৰীয়াসকলে কোৱা) আৰু গ্ৰীক ভাষা নিজ নিজ অঞ্চলত সংখ্যালঘু ভাষা হৈয়েই আছে। উল্লেখযোগ্য খিলঞ্জীয়া সংখ্যালঘুসকলৰ ভিতৰত বৰ্ণানুক্ৰমে: আৰামিয়ান, অচূৰিয়ান,{{sfn|Laing-Marshall|2005|p=149–150}} ড্ৰুজ,<ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last= C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> ইহুদী, লুৰ, মাণ্ডেয়ান, মেৰ'নাইট, শ্বাবাক আৰু ইয়াজিদি। === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = right | caption =পশ্চিম এছিয়াত ধৰ্ম (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|title=Religious Composition by Country, 2010–2050|website=www.pewforum.org|date=2 April 2015|access-date=18 October 2020|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221014350/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|url-status=dead}}</ref> | label1 = [[ইছলাম]] | value1 = 92.59 | color1 = Green | label2 = [[খ্ৰীষ্টান]] | value2 = 3.87 | color2 = DodgerBlue | label3 = [[ইহুদী ধৰ্ম ]] | value3 = 2.02 | color3 = DarkBlue | label4 = ধৰ্ম নথকা | value4 = 1.16 | color4 = Grey | label5 = [[হিন্দু]] | value5 = 0.32 | color5 = Darkorange | label6 = অন্যান্য ধৰ্ম | value6 = 0.25 | color6 = Chartreuse | label7 = [[বৌদ্ধ]] | value7 = 0.15 | color7 = Gold | label8 = [[Folk religion]]s | value8 = 0.06 | color8 = Red }} বিশ্বৰ চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় গোট অৰ্থাৎ বিশ্বৰ দুটা বৃহৎ ধৰ্ম: খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম, ইয়াৰ উপৰি ইহুদী আৰু ড্ৰুজ বিশ্বাসৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। <ref>{{cite encyclopedia|title=Middle East (region, Asia)|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/381192/Middle-East|encyclopedia=Britannica|access-date=9 April 2012}}</ref><ref>{{cite book|title=An Introduction to Middle East Politics: Continuity, Change, Conflict and Co-operation|first=Benjamin |last=MacQueen|year= 2013| isbn=9781446289761| page =5|publisher=SAGE|quote=The Middle East is the cradle of the three monotheistic faiths of Judaism, Christianity and Islam.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Modern World: Civilizations of Africa, Civilizations of Europe, Civilizations of the Americas, Civilizations of the Middle East and Southwest Asia, Civilizations of Asia and the Pacific| first=Sarolta |last=Takacs|year= 2015| isbn= 9781317455721| page =552|publisher=Routledge|quote=}}</ref> ইছলাম পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ বৃহত্তম ধৰ্ম, কিন্তু তাত উৎপত্তি হোৱা অন্যান্য ধৰ্ম যেনে ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় লোকসমূহো ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। <ref>{{cite book|title=The Rowman & Littlefield Handbook of Christianity in the Middle East|first=Philip |last=Jenkins|year= 2020| isbn=9781538124185| page =XLVIII|publisher=Rowman & Littlefield|quote=The Middle East still stands at the heart of the Christian world. After all, it is the birthplace, and the death place, of Christ, and the cradle of the Christian tradition.}}</ref> আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়াত ক্ৰমে প্ৰাচ্য অৰ্থডক্সী আৰু পূব অৰ্থডক্সী প্ৰধান ধৰ্ম প্ৰধান। <ref name="Global Christianity" /> পশ্চিম এছিয়াত [[খ্ৰীষ্টান]] সমাজসমূহে বহু শতাব্দী ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে,প্ৰাচ্য অৰ্থডক্মী,পূবৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আদি ধাৰাৰ অনুসাৰীসকলে এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সমাজ গঢ় দিয়াত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। প্ৰথমে, চাইপ্ৰাচত পূব অৰ্থডক্সি মুখ্য ধৰ্ম হিচাপে দেখা যায়। আনহাতে পশ্চিম এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশ যেনে [[লেবানন]],<ref name="Global Christianity">{{cite web|url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population|publisher=Pew Research Center}}</ref> ইৰাক<ref name="Global Christianity" />,<ref name="Farsinet">{{Cite web|last=Price|first=Massoume|date=December 2002|title=History of Christians and Christianity in Iran|url=http://www.farsinet.com/iranbibl/christians_in_iran_history.html|access-date=1 December 2009|work=Christianity in Iran|publisher=FarsiNet Inc.|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125906/http://www.farsinet.com/404.html|deadurl=yes}}</ref> [[ইৰান]],<ref name="Farsinet"/> [[তুৰ্কী]], [[ছিৰিয়া]],<ref name="Global Christianity" /> <ref name="Global Christianity" /> [[জৰ্ডান]], [[ইজৰাইল]] আৰু পেলেষ্টাইনত প্ৰাচীন খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠী (যেনে Assyrian বা এছিৰিয়ান লোকসকল আৰু আৰব খ্ৰীষ্টান ) আজিও বসবাস কৰি আছে। ইজৰাইলত ইহুদী ধৰ্ম হৈছে প্ৰধান ধৰ্ম, আৰু পশ্চিম এছিয়াতো সৰু সৰু প্ৰাচীন ইহুদী বসতি আছে, যেনে তুৰস্ক (১৪,৩০০),<ref>{{cite web |url=https://www.jpr.org.uk/countries/how-many-jews-in-turkey |title= How many Jews live in Turkey?|author=<!--Not stated--> |date= 10 May 2022|website= |publisher= Institute for Jewish Policy Research|access-date= 14 November 2023|quote=}} </ref> আজাৰবাইজান (৯,১০০), <ref name="mashke2">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |title=Ethnic composition of Azerbaijan 2009 |publisher=Pop-stat.mashke.org |date=7 April 1971 |access-date=22 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |archive-date=7 February 2012 |archivedate=7 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু ইৰাণ (৮,৭৫৬)। ড্ৰুজ ধৰ্ম বা ড্ৰুজ ধৰ্মৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। হামজা ইবনে আলী ইবনে আহমদ আৰু আল-হাকিম বি-আমৰ আল্লাহৰ দৰে ব্যক্তিৰ শিক্ষা, প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলৰ দৰে গ্ৰীক দাৰ্শনিকৰ শিক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ই এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম। বিশ্বজুৰি ড্ৰুজৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছে, প্ৰায় ৪৫%ৰপৰা ৫০% লোক ছিৰিয়াত, ৩৫%ৰপৰা ৪০% লেবাননত আৰু ১০%তকৈও কম ইজৰাইলত বাস কৰে। শেহতীয়াকৈ ড্ৰুজৰ প্ৰব্ৰজনো বৃদ্ধি পাইছে। <ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last=C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> লগতে বাহাই ধৰ্মী, ইয়াৰছান ধৰ্ম, ইয়াজিদ,<ref name="Fuccaro" >{{cite book |first1=Nelida |last1=Fuccaro |title=The Other Kurds: Yazidis in Colonial Iraq |date=1999 |publisher=I. B. Tauris |location=London & New York |isbn=1860641709 |page=9}}</ref> জৰদস্তি, মাণ্ডে, শ্বাবাক ধৰ্ম আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংখ্যালঘু ধৰ্মীয় লোকো এই অঞ্চলত আছে। <div align="center"><gallery widths="150" caption="পশ্চিম এছিয়াৰ ধৰ্মসমূহ "> File:Kaaba mirror edit jj.jpg|মক্কাৰ কাবাত বাৰ্ষিক হজত হজযাত্ৰীসকল। File:Էջմիածնի Մայր Տաճար.jpg|এচমিয়াজিন কেথেড্ৰেল, বিশ্বৰ প্ৰথম কেথেড্ৰেল, সকলো আৰ্মেনিয়ানৰ মাতৃ গীৰ্জা File:Qozhaya01072003.jpg|লেবাননৰ ক'জায়াৰ চেণ্ট এন্থনীৰ মঠ। File:Saint Elijah Maronite Cathedral, Aleppo (4).jpg|চেণ্ট এলিয়া, আলেপ্পোৰ কেথেড্ৰেল। File:Western Wall, Jerusalem, (16037897867).jpg|ৱেষ্টাৰ্ণ ৱালত প্ৰাৰ্থনা কৰি থকা অৱস্থাত ইহুদীসকল। Image:Flickr - Government Press Office (GPO) - Nebi Shueib Festival.jpg|হিটিনৰ নবীৰ সমাধিস্থলত জিয়াৰাত আল-নবি শ্বুয়াব উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা ইজৰাইলৰ ড্ৰুজৰ গণ্য-মান্য ব্যক্তি File:Pilgrims and festival at Lalish on the day of the Yezidi New Year in 2017 06 (cropped).jpg|[[ইৰাক]]ৰ প্ৰাচীন পৱিত্ৰ মন্দিৰ ললিছত ইয়াজিদী তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। </gallery> </div> == সংস্কৃতি == === ক্ৰীড়া === *পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচনে এই অঞ্চলৰ চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু লীগসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। * পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ এণ্ড স্নুকাৰ ফেডাৰেচনে বিলিয়াৰ্ড আৰু স্নুকাৰৰ সৈতে জড়িত চেম্পিয়নশ্বিপসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, ইয়াৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক প্ৰতিযোগিতা। * ১৯৯৭, ২০০২ আৰু ২০০৫ চনত পশ্চিম এছিয়ান গেমছ অনুষ্ঠিত হৈছিল। * ২০০১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচনৰ অন্যতম আঞ্চলিক ফেডাৰেচন। তেওঁলোকে WAFF চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। * ১৯৯৯ চনৰপৰা পশ্চিম এছিয়া বাস্কেটবল এছ’চিয়েশ্যনে ৱাবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। == তথ্যৰ উৎস == {{Reflist}} ==টোকা== {{Notelist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite book|last=Laing-Marshall|first=Andrea|chapter=Assyrians|title=Encyclopedia of the World's Minorities|year=2005|volume=1|location=New York-London|publisher=Routledge|pages=149–150|isbn=978-1-135-19388-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&pg=PA149}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 6vva93j87rrbsj9r98y7q5inm7jxkkk 0 136820 606281 606280 2026-05-14T11:59:20Z Gitartha.bordoloi 2441 পৃষ্ঠা [[নিৰ্দলীয়]]ৰ পৰা [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ]]লৈ Gitartha.bordoloiয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title: ৰাজনীতিবিদৰ কথাহে আলোচনা কৰা হৈছে 606280 wikitext text/x-wiki {{In creation}} '''নিৰ্দলীয়''' বা '''স্বতন্ত্ৰ''' ৰাজনীতিবিদ বা অসংলগ্ন ৰাজনীতিবিদ হ’ল আনুষ্ঠানিকভাৱে কোনো ৰাজনৈতিক দলৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা ৰাজনীতিবিদ। প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰত নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰযোজ্য নিৰ্বাচনী আইন অনুসৰি এনে অসংলগ্ন ৰাজনীতিবিদসকলক ৰাজনৈতিক দলে মনোনীত নকৰে, বৰঞ্চ সাধাৰণতে যোগ্যসংখ্যক নাগৰিকে মনোনীত কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোক স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী, বা [[নাগৰিকত্ব|নাগৰিক]] প্ৰাৰ্থী হয়। দলীয় প্ৰাৰ্থীৰ দৰেই স্বতন্ত্ৰ নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থিত্ব ব্যক্তিগত (একক আসনৰ নিৰ্বাচনী এককৰ বাবে একক স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী), বা সামূহিক (বহু আসনৰ নিৰ্বাচনী এককৰ বাবে নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থীৰ নিৰ্বাচনী তালিকা) হ’ব পাৰে। কোনো ৰাজনৈতিক দলৰ সৈতে জড়িততা হেৰুৱা বা অস্বীকাৰ কৰাৰ পাছতো ৰাজনীতিবিদসকলে নিৰ্দলীয় হ’ব পাৰে। নিৰ্দলীয়সকলে কেতিয়াবা অন্য নিৰ্দলীয়ৰ সৈতে এটা দল, মিত্ৰতা বা কাৰিকৰী গোট গঠন কৰিবলৈ বাছি লয় আৰু সেই সংস্থাটোক আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰিব পাৰে। আনকি য'ত "স্বাধীন" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেনে মিত্ৰতাৰ ৰাজনৈতিক দলৰ সৈতে বহুখিনি মিল থাকিব পাৰে, বিশেষকৈ যদি কোনো সংগঠনে "স্বাধীন" প্ৰাৰ্থীসকলক অনুমোদন দিয়াৰ প্ৰয়োজন হয়। কোনোবাই নিৰ্দলীয় হিচাপে পদত অৱতীৰ্ণ হ’ব পাৰে বিভিন্ন কাৰণত। কিছুমান স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদে ৰাজনৈতিক দলৰ ধাৰণা বা ধাৰণাটোৰ সৈতে একমত নহয়; তেওঁলোকক ৰাজনৈতিকভাৱে দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বুলি গণ্য কৰা।<ref>{{Cite journal|last1=Argote|first1=Pablo|last2=Visconti|first2=Giancarlo|date=2023|title=Anti-elite attitudes and support for independent candidates|journal=PLOS ONE|volume=18|issue=10|article-number=e0292098|doi=10.1371/journal.pone.0292098|doi-access=free|issn=1932-6203|pmc=10569503|pmid=37824538|bibcode=2023PLoSO..1892098A}}</ref> আন কিছুমানৰ ৰাজনৈতিক মতামত থাকিব পাৰে যি কোনো ৰাজনৈতিক দলৰ মঞ্চৰ সৈতে মিল নাথাকে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত নহ’বলৈ বাছি লয়। কিছুমান স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ কোনো দলৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে, হয়তো ইয়াৰ প্ৰাক্তন সদস্য হিচাপে বা অন্যথা ইয়াৰ সৈতে মিল থকা মতামত থাকিব পাৰে, কিন্তু তাৰ নামত থিয় নহ’বলৈ বাছি লয়, বা প্ৰশ্ন কৰা দলটোৱে আন এজন প্ৰাৰ্থী নিৰ্বাচন কৰাৰ বাবে তেনে কৰিব নোৱাৰে। আন কিছুমানে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কোনো ৰাজনৈতিক দলৰ অন্তৰ্গত বা সমৰ্থন কৰিব পাৰে কিন্তু বিশ্বাস কৰে যে তেওঁলোকে আন পৰ্যায়ত ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা উচিত নহয় (আৰু তেনেকৈয়ে ইয়াৰ নীতিৰ অধীনত হ’ব নালাগে)। কিছুমান ক্ষেত্ৰত কোনো ৰাজনীতিবিদ পঞ্জীয়নবিহীন দলৰ সদস্য হ’ব পাৰে আৰু সেয়েহে আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্দলীয় হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিব পাৰে। ==আফ্ৰিকা== ===আলজেৰিয়া=== ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ প্ৰচাৰৰ সময়ত [[আলজেৰিয়া]]ৰ বৰ্তমানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্দেলমাজিদ টেবুনে নিজকে নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী হিচাপে উপস্থাপন কৰিছিল। কিন্তু ১৯৭০ চনৰ পৰাই তেওঁ নেশ্যনেল লিবাৰেশ্যন ফ্ৰণ্ট (আলজেৰিয়া)ৰ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হৈয়েই থাকে।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50782676|title=Algeria election: Fresh protests as Tebboune replaces Bouteflika|website=[[BBC News]]|date=December 13, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/algerias-fln-wins-most-seats-parliament-election-authority-says-2021-06-15/|title=Algeria's FLN remains biggest party after election|website=[[Reuters]]|date=June 15, 2021}}</ref> ২০২৫ চনলৈকে আলজেৰিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে থকা নাদিৰ লাৰবাউইও এজন নিৰ্দলীয় আছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-11-13 |title=Algeria appoints a new prime minister to prepare for President Tebboune's second term |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2023/11/13/algeria-appoints-a-new-prime-minister-to-prepare-for-president-tebboune-s-second-term_6249854_124.html |access-date=2023-06-15}}</ref> ===লিবিয়া=== মুয়াম্মাৰ গাদ্দাফিৰ শাসনকালত বেছিভাগ ৰাজনৈতিক দল নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল; গাদ্দাফি নিজেই কোনো দলৰ নাছিল। তেওঁৰ পতনৰ পিছত ৰাজনৈতিক দল গঠন হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে যদিও এতিয়াও লিবিয়াৰ সমাজত ইয়াৰ কোনো ডাঙৰ ভূমিকা নাই।<ref>{{Cite web|url=https://www.mei.edu/publications/libyas-ongoing-debate-over-role-political-parties|title=Libya's ongoing debate over the role of political parties|website=[[Middle East Institute]]|date=June 26, 2023|last1=Fitzgerald|first1=Mary}}</ref> ===নামিবিয়া=== ২০২০ চনৰ নামিবিয়াৰ স্থানীয় আৰু আঞ্চলিক নিৰ্বাচনত নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদসকলে চাৰিখন আসন লাভ কৰে।{{Citation needed}} ===টিউনিছিয়া=== টিউনিছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি কাইছ ছাইদ ২০১৯ চনত নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২০২৪ চনত নিজকে নিৰ্দলীয় হিচাপে উপস্থাপন কৰি পুনৰ নিৰ্বাচিত হৈছিল। চৰকাৰৰ মুৰব্বী হিচেম মেচিচি, নাজলা বৌডেন, আহমেদ হাচানি আৰু কামেল মাদৌৰীৰো কোনো চৰকাৰী ৰাজনৈতিক সংযোগৰ অভাৱ।{{Citation needed}} ==আমেৰিকা== ===ব্ৰাজিল=== [[ব্ৰাজিল]]ত স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদক নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হ’বলৈ দিয়া হোৱা নাই। ১৯৮৮ চনৰ সংবিধানে ১৪ নং অনুচ্ছেদ, §৩ নং, আইটেম V ত কয় যে "যোগ্যতাৰ বাবে চৰ্ত হৈছে: V-দলৰ সংযোগ"।<ref>{{cite web|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/constituicaocompilado.htm|title=Constituição da República Federativa do Brasil de 1988|publisher=Palácio do Planalto|language=pt|date=5 October 1988|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505161928/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/ConstituicaoCompilado.htm|archive-date=5 May 2016|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে সংবিধান সংশোধনীৰ প্ৰস্তাৱ (পিইচি) নং. ৬/২০১৫, স্বতন্ত্ৰ চিনেটৰ জোচে ৰেগুফেৰ দ্বাৰা ৰচিত, যিসকল ব্যক্তিৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থীত্বৰ অনুমতি দিব, যিসকলৰ সমৰ্থনত কমেও ১% নিৰ্বাচকৰ সমৰ্থন আছে, যি অঞ্চলত (নিৰ্বাচনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চহৰ, ৰাজ্য বা দেশ) নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2015/02/10/pec-propoe-candidatura-avulsa-independente-de-filiacao-partidaria|title=PEC permite candidatura avulsa a cargos eletivos|publisher=Senado Notícias|language=pt|date=10 February 2015|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401145849/http://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2015/02/10/pec-propoe-candidatura-avulsa-independente-de-filiacao-partidaria|archive-date=1 April 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www25.senado.leg.br/web/atividade/materias/-/materia/119631|title=Proposta de Emenda à Constituição nº6, de 2015|publisher=Senado Federal|last=Reguffe|first=José|language=pt|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401145938/http://www25.senado.leg.br/web/atividade/materias/-/materia/119631|archive-date=1 April 2017|url-status=live}}</ref> বৰ্তমান ২০১৬ চনত ডেম’ক্ৰেটিক লেবাৰ পাৰ্টি (পিডিটি) এৰি যোৱা চিনেটৰ ৰেগাফেৰ দৰেই বিধায়িনী দলৰ সদস্যসকলে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ পিছত নিজ নিজ দল এৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www25.senado.leg.br/web/senadores/senador/-/perfil/5236|title=Senador Reguffe|publisher=Senado Federal|language=pt|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316181919/https://www25.senado.leg.br/web/senadores/senador/-/perfil/5236|archive-date=16 March 2017|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা ২০২১ চনৰ ভিতৰত [[জয়ৰ বলছ’নাৰো]] স্বাধীন আছিল। ===কানাডা=== ====ফেডাৰেল ৰাজনীতি==== কানাডাৰ ফেডাৰেল ৰাজনীতিত হাউছ অৱ কমনছ আৰু চেনেট দুয়োটাৰে সদস্যই কোনো ৰাজনৈতিক দলৰ সদস্য নহৈ কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ অনুমতি দিয়া হয়। ফেডাৰেল নিৰ্বাচনত যিসকল প্ৰাৰ্থী কোনো দলৰ সৈতে জড়িত নহয় তেওঁলোকৰ দুটা বিকল্প থাকে: স্বাধীন বা কোনো সংযুক্ত নহয়। পূৰ্বৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ নামৰ পিছত "স্বাধীন" লিখি বেলটত দেখা দিয়ে; দ্বিতীয় ক্ষেত্ৰত কেৱল নাম লৈহে দেখা দিয়ে। অন্যথা দুয়োটা বিকল্প সমতুল্য। =====হাউচ অৱ কমনছ===== [[কানাডা]]ৰ প্ৰাথমিক সংসদৰ সময়ছোৱাত লিবাৰেল আৰু কনজাৰ্ভেটিভ দুয়োটা দলৰ মাজত সুসংহত ৰাজনৈতিক পৰিচয়ৰ অভাৱৰ বাবে সংসদৰ সদস্যসকলে (এম পি) মাজে মাজে বিৰোধীৰ সৈতে মিল থকা ভোটদান কৰি নিজৰ দলৰপৰা স্বাধীনতা প্ৰদৰ্শন কৰা বুলি জনা যায়।<ref name="GodboutHoyland2013">{{Cite journal |last1=Godbout |first1=Jean-François |last2=Høyland |first2=Bjørn |date=23 September 2013 |title=The Emergence of Parties in the Canadian House of Commons (1867–1908) |journal=Canadian Journal of Political Science |volume=46 |issue=4 |pages=774, 789, 793 |doi=10.1017/s0008423913000632 |s2cid=155036384 |issn=0008-4239}}</ref> সাধাৰণতে এই সাংসদসকলে স্বতন্ত্ৰভাৱে কাম কৰাৰ কাৰণ হোৱা বিষয়বোৰ ধৰ্মীয় প্ৰকৃতিৰ আছিল।<ref name="GodboutHoyland2013" /> কানাডাৰ প্ৰথম দহখন সংসদৰ সময়ছোৱাত এই উত্তেজনাবোৰ বিয়পিবলৈ ধৰিলে কাৰণ প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ পৰিচয় গঠন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে আৰু সাংসদসকলে তেওঁলোকৰ মূল মূল্যবোধসমূহৰ অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে ভাগ কৰা বুলি জনা দলসমূহৰ সৈতে নিজকে জড়িত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ইয়াৰ ফলত দল আৰু সাংসদসকলৰ মাজত সংহতি বৃদ্ধি পায়, আৰু সাংসদসকলে স্বতন্ত্ৰভাৱে কাম কৰাৰ কাৰণ আৰু প্ৰেৰণা ন্যূনতম হৈ পৰে।<ref name="GodboutHoyland2013" /> একবিংশ শতিকাৰ কানাডাৰ হাউছ অৱ কমনছৰ বহু পৰ্যবেক্ষকে ইয়াৰ অবিশ্বাস্যভাৱে উচ্চ দলীয় অনুশাসন লক্ষ্য কৰিছে। যিকোনো আইনত নিজৰ দলৰ আনুষ্ঠানিক স্থিতিৰ বিৰুদ্ধে ভোট দিবলৈ বাছি লোৱা সাংসদ কমেইহে আছে।<ref name="Marland2020">{{Cite book |last=Marland |first=Alex |title=Whipped: party discipline in Canada |date=2020 |isbn=978-0-7748-6498-5 |location=Vancouver |page=8 |oclc=1156987615 |publisher= UBC Press }}</ref> ২০১১ চনৰপৰা ২০১৩ চনৰ ভিতৰত—২০১১ চনৰ কানাডাৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনৰ পিছত ৪১সংখ্যক কানাডাৰ সংসদৰ প্ৰথম দুবছৰ— শাসকীয় কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিৰ নিৰ্বাচিত সদস্যসকলে সকলো ভোটৰ ৭৬% ভোটত এক ঐক্যবদ্ধ গোট হিচাপে ভোটদান কৰিছিল, আনহাতে লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্যসকলে সকলো ভোটৰ ৯০% ভোটত ভোটদান কৰিছিল আৰু নিউ ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ (এনডিপি) সদস্যসকলে ভোটদান কৰিছিল ১০০% ভোট।<ref name="Marland2020" /> এই ঐক্য পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত আৰু বৃদ্ধি পালে, কিয়নো ২০১৫ চনৰ নিৰ্বাচনৰ পিছত ৪২সংখ্যক সংসদত শাসকীয় লিবাৰেল সাংসদসকলে সকলো ভোটৰ ৯৯.৬%, কনজাৰ্ভেটিভ সাংসদসকলে ৯৯.৫% ভোটত আৰু এনডিপিৰ সাংসদসকলে ৯৯.৮% ভোটত একেদৰে ভোটদান কৰে।<ref name="Marland2020" /> (৪১ আৰু ৪২ নং সংসদত চৰকাৰী দলৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিব পৰাকৈ যথেষ্ট সাংসদ থকা একমাত্ৰ তিনিটা দল আছিল কনজাৰ্ভেটিভ, লিবাৰেল, এনডিপি। ) এই শক্তিশালী দলীয় অনুশাসনৰ বাবেই অন্যথা যিকোনো মূল ৰাজনৈতিক দলৰ সৈতে জড়িত ৰাজনীতিবিদসকলে নিজৰ দলৰপৰা স্বাধীনভাৱে কাম কৰাটো অস্বাভাৱিক। যদিও ৰাজনীতিবিদসকলে স্বতন্ত্ৰ সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য আৰু গ্ৰহণযোগ্য, তথাপি যিসকলে তেনেদৰে নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হ’বলৈ চেষ্টা কৰে তেওঁলোকে প্ৰায়ে প্ৰধান দলসমূহৰ সম্পদৰ সুবিধা নোহোৱাকৈ নিৰ্বাচিত হ’বলৈ সংগ্ৰাম কৰে। ফলত আধুনিক কানাডাৰ সংসদসমূহৰ ভিতৰত এজন বা দুজনতকৈ অধিক স্বতন্ত্ৰ সাংসদ খুব কমেইহে থাকে, যিসকলে তেনেকৈ বহি থাকে, তেওঁলোকে স্বেচ্ছাই যোৱাৰ আগতে বা আঁতৰোৱাৰ আগতে প্ৰথমতে কোনো ডাঙৰ দলৰ অংশ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web |date=27 May 2019 |title=Independent MPs usually start off in parties and rarely win an election |url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/independent-mps-usually-start-off-in-parties-and-rarely-win-an-election/ |access-date=23 February 2022 |website=CTVNews |language=en}}</ref> ৪৪সংখ্যক কানাডাৰ সংসদৰ প্ৰথম বছৰত হাউছ অৱ কমনছত এজন বহি থকা স্বতন্ত্ৰ সদস্য আছিল: স্পাডিনাৰ অণ্টাৰিঅ’ নিৰ্বাচনী জিলা বা ৰাইডিং—ফ’ৰ্ট ইয়ৰ্কৰ কেভিন ৱুং।<ref>{{Cite web |title=Current Members of Parliament - Members of Parliament |url=https://www.ourcommons.ca/members/en/search?caucusId=8&province=all&gender=all |access-date=23 February 2022 |website=House of Commons of Canada }}</ref> ২০২১ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনৰ সময়ত ৱুঙে প্ৰথমে লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য হিচাপে প্ৰচাৰ চলাইছিল যদিও ভোট শেষ হোৱাৰ দুদিন পূৰ্বে যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগক লৈ বিতৰ্কৰ বাবে তেওঁক দলৰপৰা বহিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="cbc20210922">{{Cite news |last=Burke |first=Ashley |date=22 September 2021 |title=Expelled Liberal candidate says he'll sit as an Independent as angry voters call for byelection |work=CBC |url=https://www.cbc.ca/news/politics/undecided-races-2021-federal-election-1.6185685 |access-date=23 February 2022}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰপৰা অপসাৰণ হোৱাৰ পিছতো ৱুঙে নিজৰ ৰাইডিঙৰ বাবে নিৰ্বাচনত জয়ী হয় আৰু নিৰ্দলীয় হিচাপে নিজৰ আসন গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাছি লয় যদিও এই সিদ্ধান্তই বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয় কাৰণ বহু ভোটাৰে ভোটদান কৰাৰ আগতে লিবাৰেলসকলে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰা বুলি নাজানিছিল।<ref name="cbc20210922" /> ২০২২ চনত ৰিচমণ্ড—আৰ্থাবাস্কাৰ ক্যুবেক ৰাইডিঙৰ সাংসদ এলেন ৰেইছে কনজাৰ্ভেটিভ ককাছৰপৰা পদত্যাগ কৰি নিৰ্দলীয় হিচাপে বহিছিল,<ref>{{Cite news |last1 = Connolly |first1 = Amanda |last2 = Boutilier |first2= Alex |title=Quebec MP Alain Rayes leaves Conservative caucus after Poilievre victory |url=https://globalnews.ca/news/9125865/alain-rayes-leaves-conservative-caucus-pierre-poilievre/ |language=en-CA |access-date=28 September 2022 |work=Global News }}</ref> আৰু ৪৪সংখ্যক সংসদৰ দ্বিতীয়জন স্বতন্ত্ৰ সাংসদ হৈছিল। শেহতীয়া বছৰবোৰত কানাডাৰ হাউছ অৱ কমনছত মাজে মাজে স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদসকলে যথেষ্ট ক্ষমতা দখল কৰিছে, কিয়নো কানাডাত একেৰাহে সংখ্যালঘু চৰকাৰ (২০০৪ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনৰ পিছত গঠন হোৱা সাতখন চৰকাৰৰ ভিতৰত পাঁচখন) পৰিচালিত হৈ আহিছে আৰু কেতিয়াবা স্বতন্ত্ৰ সাংসদে ক্ষমতাৰ ভৰসাম্যত ভাগ লৈছে। * ২০০৪ চনত ছাৰে নৰ্থৰ [[ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া]]ৰ ৰাইডিংক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এজন স্বতন্ত্ৰ সাংসদ হিচাপে ছাক কেডমেন সদনলৈ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৯৭ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনত কেডমেনে প্ৰথমে ৰিফৰ্মৰ সদস্য হিচাপে ৰাইডিংক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু ২০০০ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনত ৰিফৰ্মৰ উত্তৰাধিকাৰী দল কানাডিয়ান এলায়েন্সৰ সদস্য হিচাপে পুনৰ নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৪ চনৰ নিৰ্বাচনৰ বাবে তেওঁ কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টি (২০০৩ চনত এলায়েন্স আৰু প্ৰগ্ৰেছিভ কনজাৰ্ভেটিভ একত্ৰিত হোৱাৰ সময়ত পুনৰ সৃষ্টি হোৱা)ৰ বাবে মনোনয়ন বিচাৰিছিল যদিও সফল নহ’ল। ২০০৪ চনত ৪৩% ভোট লাভ কৰি নিজৰ আসনখন অক্ষুণ্ণ ৰাখি ২০০৫ চনত তেওঁৰ কাৰ্যকালত মৃত্যু হয়। * ২০০৬ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনত ক্যুবেকৰ পৰ্টনিউফ—জেক-কাৰ্টিয়েৰ ৩৯% ভোট লাভ কৰি নিৰ্দলীয় আন্দ্ৰে আৰ্থাৰ নিৰ্বাচিত হৈছিল। সেই নিৰ্বাচনত তেওঁ একমাত্ৰ নিৰ্দলীয় আছিল যিয়ে এখন আসন লাভ কৰিছিল; ২০০৮ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনত তেওঁ ৩৩% ভোট লাভ কৰি পুনৰ নিৰ্বাচিত হয়। ২০১১ চনত আৰ্থাৰে নিজৰ আসন হেৰুৱাইছিল। * ২০০৭ চনৰ বাজেটৰ বিৰুদ্ধে ভোটদান কৰাৰ বাবে কাম্বাৰলেণ্ড—কলচেষ্টাৰ—মাস্কুডুবইট ভেলীৰ নোভা স্কটিয়াৰ ৰাইডিঙৰ সাংসদ বিল কেছিক কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিৰপৰা বহিষ্কাৰ কৰা হয়। তেওঁ নিৰ্দলীয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল, তাৰ পিছত ২০০৮ চনত তেনেদৰেই নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আৰু ৬৯% ভোট লাভ কৰি নিজৰ আসনখন অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। ২০০৯ চনত কেছিয়ে কমনছৰপৰা পদত্যাগ কৰিছিল যদিও ২০১৫ চনত লিবাৰেল হিচাপে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ সময়ত একেটা ৰাইডিঙতে পুনৰ উভতি আহিছিল, যাৰ নাম এতিয়া কাম্বাৰলেণ্ড—কলচেষ্টাৰ। * ২০১৯ চনত এছএনচি-লেভালিন বিষয়ক লৈ কেবিনেট আৰু লিবাৰেল পাৰ্টিৰপৰা বহিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত ভেংকুৱাৰ গ্ৰেনভিলৰ ৰাইডিংত নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী হিচাপে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল সাংসদ জোডি উইলছন-ৰেব’ল্ডে। ৩২% ভোট লাভ কৰি তাইক সংসদলৈ ঘূৰাই পঠিওৱা হয়। ৪৩সংখ্যক সংসদৰ বাবে নিৰ্দলীয় হিচাপে বহি থকাৰ পিছত ২০২১ চনত উইলছন-ৰেব’ল্ডে পুনৰ নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা নাছিল। =====চেনেট===== পৰম্পৰাগতভাৱে "সচেতন দ্বিতীয় চিন্তাৰ স্বতন্ত্ৰ সংস্থা" হিচাপে ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰা হৈছিল যদিও ২০১৬ চনৰ পূৰ্বে [[কানাডা]]ৰ [[চেনেট]]ত নিযুক্তিক সাধাৰণতে অতি পক্ষপাতমূলক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কানাডাৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক চিনেটৰে নিজকে লিবাৰেল বা কনজাৰ্ভেটিভ দলৰ সদস্য হিচাপে পৰিচয় দিছিল আৰু নিজৰ দলৰ ককাছৰ ভিতৰত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref name="Thomas2019">{{Cite journal |last=Thomas |first=Paul G. |date=2019 |title=Moving Toward a New and Improved Senate |journal=IRPP Study |pages=8, 17, 18, 24}}</ref> যিহেতু কানাডাত এই দুটা দলেই কেতিয়াও চৰকাৰ গঠন কৰিছে, সেয়েহে কেৱল লিবাৰেল আৰু কনজাৰ্ভেটিভ দলেইহে নতুন চিনেটৰ নিযুক্তি দিবলৈ সক্ষম হৈছিল। যিহেতু কানাডাৰ চিনেটৰসকলক নিৰ্বাচিত হোৱাতকৈ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি কানাডাৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলে নিযুক্তি দিয়ে, সেয়েহে চিনেটৰসকলক ক্ষমতাত থকা দলটোৰ সেৱাৰ বাবে "পুৰস্কাৰ" হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল,<ref name="Bridgman2020">{{Cite journal |last=Bridgman |first=Aengus |date=6 April 2020 |title=A nonpartisan legislative chamber: The influence of the Canadian Senate |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1354068820911345 |journal=Party Politics |language=en |volume=27 |issue=5 |pages=1009–1016 |doi=10.1177/1354068820911345 |s2cid=216428911 |issn=1354-0688|url-access=subscription }}</ref> আৰু এবাৰ নিযুক্তি পোৱাৰ পিছত, প্ৰকৃততে স্বতন্ত্ৰ নীতি পৰ্যালোচনাৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰাতকৈ হাউছ অৱ কমনছত নিজৰ সমকক্ষসকলৰ পইণ্ট আৰু স্থিতিসমূহ কেৱল পুনৰাবৃত্তি কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Thomas2019" /> ২০১৪ চনত চেনেটৰ প্ৰতি ক্ৰমাৎ জনসাধাৰণৰ অসন্মতি আৰু চিনেটৰ পক্ষপাতিত্বই কঢ়িয়াই অনা অনুভূত সমস্যাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই লিবাৰেল পাৰ্টিৰ নেতা [[জাষ্টিন ট্ৰুডোৱ|জাষ্টিন ট্ৰুডোৱে]] লিবাৰেল পাৰ্টিৰ ককাছৰপৰা সকলো লিবাৰেল চিনেটৰক বহিষ্কাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ট্ৰুডোৱে চেনেটত দলীয়তা সামগ্ৰিকভাৱে নিৰ্মূল কৰাৰ আহ্বান জনাব আৰু চিনেটৰসকলৰ বাবে দলীয় নিযুক্তিৰ প্ৰথা বন্ধ কৰাৰ লগতে প্ৰধানমন্ত্ৰী নিৰ্বাচিত হ’লে মেধাভিত্তিক নিযুক্তিৰ নতুন ব্যৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব।<ref name="Macfarlane2021">{{Cite book |last=Macfarlane |first=Emmett |title=Constitutional Pariah: Reference re Senate Reform and the Future of Parliament |publisher=UBCPress |year=2021 |isbn=978-0-7748-6622-4 |location=Vancouver |pages=100–102, 104–105, 133}}</ref> ২০১৫ চনত লিবাৰেল সংখ্যাগৰিষ্ঠ চৰকাৰ নিৰ্বাচনৰ পিছত ৰাজনৈতিক জ্ঞান, যোগ্যতা আৰু দলীয় সংযোগৰপৰা স্বাধীনভাৱে কাম কৰাৰ অনুভূত ক্ষমতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে চেনেটৰ খালী পদ পূৰণ কৰাৰ লক্ষ্যৰে চেনেট নিযুক্তিৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ পৰামৰ্শদাতা ব’ৰ্ড গঠন কৰা হয়।<ref name="Macfarlane2021" /> ছিনেটৰপৰা দলীয় সম্পৰ্ক আঁতৰোৱাৰ এই ঠেলাৰ ফলত স্বতন্ত্ৰ চেনেটৰ গ্ৰুপৰ সৃষ্টি হয়, যিটো নতুনকৈ নিযুক্তি পোৱা স্বতন্ত্ৰ চিনেটৰ আৰু আনুষ্ঠানিকভাৱে দলীয় চিনেটৰ উভয়ৰে মিত্ৰজোঁট যিয়ে নিজৰ আনুষ্ঠানিক দলীয় সম্পৰ্ক ত্যাগ কৰিছিল, লগতে স্বতন্ত্ৰ কানাডাৰ চেনেটৰ গ্ৰুপ আৰু প্ৰগ্ৰেছিভ চেনেট গ্ৰুপও গঠন হয়।<ref name="Bridgman2020" /> ২০১৮ চনৰ ভিতৰত কানাডাৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক চিনেটৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বাধীন হৈছিল,<ref name="Bridgman2020" /> যদিও কিছুমান লিবাৰেল চিনেটৰ দলৰ ককাছৰ ভিতৰত আৰু অনুমতি নোপোৱাৰ পিছতো ৰাজনৈতিক দলটোৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকিল।<ref name="Thomas2019" /> ইয়াৰ উপৰি কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিয়ে নিজৰ চিনেটৰসকলক দলীয় ককাছৰপৰা আঁতৰাই নিদিয়াৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰিছিল আৰু কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিৰ বহু চিনেটৰে নিজৰ চৰকাৰী দলীয় সংযোগ ৰাজহুৱাভাৱে ৰাখিছিল।<ref name="Thomas2019" /> ২০১৯ চনৰ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ সময়ত সাংবাদিকসকলৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিৰ নেতা এণ্ড্ৰু শ্বিয়েৰে কয় যে যদি তেওঁৰ দল চৰকাৰ গঠনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয় আৰু তেওঁ প্ৰধানমন্ত্ৰী হয় তেন্তে তেওঁ ছিনেটত দলীয় নিযুক্তিৰ প্ৰথা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিব।<ref>{{Cite web |title=Scheer stands by vow to return to partisan Senate, make patronage appointments |url=https://globalnews.ca/news/5966549/scheer-senate-trudeau-partisan-appointments/ |access-date=28 March 2022 |website=National {{!}} Globalnews.ca |language=en-US}}</ref> ছিনেটৰ স্বাধীনতা বৃদ্ধিৰ প্ৰচেষ্টাই কিছুমানে যুক্তি দিছে যে ছিনেটে বিধান প্ৰক্ৰিয়াত গুৰুত্ব আৰু ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বিকাশ ঘটাইছে। ২০২১ চনৰপৰা দেখা গ’ল যে কানাডাৰ চিনেটৰসকলে বিভিন্ন বিষয়ত লবীং গোটৰপৰা ক্ৰমাৎ হেঁচাত পৰিছে, যাৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে অধিক স্বাধীন চেনেটৰ বিধানসভাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত অধিক অনুভূত প্ৰভাৱ আছে।<ref name="Bridgman2020" /> ইয়াৰ উপৰি চেনেট নিযুক্তিৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ পৰামৰ্শদাতা ব’ৰ্ডৰ জৰিয়তে চিনেটৰ নিযুক্তিৰ পিছত হাউছ অৱ কমনছৰপৰা আইন প্ৰণয়নৰ বাবে চেনেটে প্ৰস্তাৱ কৰা সংশোধনীৰ সংখ্যা উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি পাইছে।<ref name="Thomas2019" /> ৪২সংখ্যক সংসদৰ সময়ত (২০১৫–২০১৯) চেনেটে ১৩খন চৰকাৰী বিধেয়ক সংশোধনৰ চেষ্টা কৰিছিল, আনহাতে ৪১সংখ্যক সংসদৰ সময়ত (২০১১–২০১৫) মাত্ৰ এখন চৰকাৰী বিধেয়ক সংশোধনৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Thomas2019" /> সংস্কাৰিত চেনেটত সকলো আইনৰ কমেও ২০% সংশোধনীৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="VandenBeukelCochraneGodbout2021">{{Cite journal |last1=VandenBeukel |first1=Jason Robert |last2=Cochrane |first2=Christopher |last3=Godbout |first3=Jean-François |date=11 August 2021 |title=Birds of a Feather? Loyalty and Partisanship in the Reformed Canadian Senate |journal=Canadian Journal of Political Science |language=en |volume=54 |issue=4 |pages=840, 841, 845, 846 |doi=10.1017/S0008423921000548 |s2cid=243704273 |issn=0008-4239|doi-access=free }}</ref> ======সমালোচনা====== কেইবাজনো পৰ্যবেক্ষক আৰু চেনেটৰ সৈতে জড়িত লোকসকলে ট্ৰুডো চৰকাৰক সংস্কাৰৰ চেষ্টাৰ বাবে সমালোচনা কৰিছে, বেছিভাগ অভিযোগেই এই বিশ্বাসক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই হৈছে যে নতুন নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়াটো লিবাৰেল পাৰ্টিৰ লক্ষ্যক মতাদৰ্শগতভাৱে সমৰ্থন কৰাসকলৰ প্ৰতি পক্ষপাতদুষ্ট। বাকী থকা কনজাৰ্ভেটিভ চিনেটৰসকলে বিশেষকৈ স্বতন্ত্ৰ চিনেটৰ গ্ৰুপক অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে যে তেওঁলোকে “লিবাৰেল চৰকাৰৰপৰা অহা বিধেয়কসমূহৰ সমৰ্থনত অতি সোনকালে”।<ref name="Thomas2019" /> এই দাবীক সমৰ্থন কৰি ২০২১ চনৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে স্বতন্ত্ৰ চিনেটৰ গোটৰ সদস্যসকলে চেনেটৰ ভিতৰৰ আন যিকোনো গোটতকৈ বৰ্তমানৰ লিবাৰেল চৰকাৰে প্ৰস্তাৱ কৰা আইনখনৰ সপক্ষে অধিক ধাৰাবাহিকভাৱে ভোটদান কৰিছিল, য’ত এতিয়াও আনুষ্ঠানিকভাৱে লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সৈতে মিত্ৰতা থকাসকলো আছিল।<ref name="VandenBeukelCochraneGodbout2021" /> এইটো অৱশ্যে এটা সামগ্ৰিক ধাৰাৰ ভিতৰত আছিল য’ত সকলো চিনেটৰেই দলীয় আনুগত্যৰ নিম্ন স্তৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু সেইবাবেই ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰভাৱ এতিয়াও জনা হোৱা নাই। সংস্কাৰৰ পূৰ্বে ছিনেটৰ তুলনাত ছিনেটৰ নিযুক্তিত পক্ষপাতিত্ব অনস্বীকাৰ্যভাৱে হ্ৰাস পোৱা বুলিও প্ৰতিৱেদনখনে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে।<ref name="VandenBeukelCochraneGodbout2021" /> সাধাৰণতে ভবা হয় যে হাউছ অৱ কমনছলৈ অ-লিবাৰেল চৰকাৰ নিৰ্বাচিত হ’লেহে চেষ্টা কৰা সংস্কাৰৰ সফলতাৰ সঠিক বিচাৰ সম্ভৱ হ’ব, যিটো সময়ত ভোটদানৰ উল্লেখযোগ্য ধাৰাটোৱে চৰকাৰৰ প্ৰতি সৰল আনুগত্য, বা লিবাৰেল পাৰ্টিৰ প্ৰতি আনুগত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে তেন্তে ইয়াক পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা যাব।<ref name="VandenBeukelCochraneGodbout2021" /><ref name="Macfarlane2021" /> ====Provincial and territorial politics==== The territorial legislatures of the [[Northwest Territories]] and [[Nunavut]] are [[consensus government]]s with no political parties. All members sit as independents. There are a few independent members of the other provincial and territorial legislatures, which are similar in principle to the federal House of Commons; for example, in the [[2009 British Columbia general election]], independent candidate [[Vicki Huntington]] narrowly defeated incumbent [[Attorney General of British Columbia|Attorney General]] [[Wally Oppal]] in [[Delta South]]. In the [[2019 Newfoundland and Labrador general election]], two independent candidates were elected.<ref>{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/eddie-joyce-wins-seat-1.5139625|title='Dwight Ball, you can dismiss me, but you can't defeat me': Eddie Joyce nabs seat once again|date=17 May 2019 |publisher=CBC News|access-date=17 October 2020}}</ref> ===Costa Rica=== Current laws in [[Costa Rica]] do not permit a citizen to run directly for any elected position as an independent without the representation of a political party.<ref name="regAL">{{cite web|title=Reglamento de la Asamblea Legislativa|url=http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?nValor1=1&nValor2=46479|language=es|access-date=2021-05-02|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208034534/http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?nValor1=1&nValor2=46479}}</ref><ref name="contecAL">{{cite web|title=Consulta 104-2012 J*|work=Departamento de Servicios Técnicos de la Asamblea Legislativa de Costa Rica|url=http://www.asamblea.go.cr/sd/Reglamento_Asamblea/RAL%202014/Servicios%20Tecnicos/CON-104-2012%20J.pdf|language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224015/http://www.asamblea.go.cr/sd/Reglamento_Asamblea/RAL%202014/Servicios%20Tecnicos/CON-104-2012%20J.pdf |archive-date= 16 December 2023 }}</ref> Any nomination must be made through a political party, due to the framework of the current legal system, in which the political parties have a monopoly on the nomination of candidates for elected positions according to the Electoral Code.<ref name="códigoelectoral">{{cite web|title=Código Electoral Nº 8765|url=http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?param2=NRTC&nValor1=1&nValor2=66148|date=2 September 2009|language=es}}</ref> However, becoming an independent politician after being elected is protected by virtue of Article 25 of the [[Constitution of Costa Rica]], which guarantees [[freedom of association]]; therefore, any citizen cannot be forced to remain in a specific political party and can join any other political group. It is common in each legislative period for some [[Deputy (legislator)|deputies]] ({{lang|es|diputados}}, term used for legislators) of the [[Legislative Assembly of Costa Rica]] to become independents; this has also happened with the [[mayor]]s ({{lang|es|alcaldes}}) of the municipalities of [[Cantons of Costa Rica|cantons]].<ref>{{cite news |title=Alcalde electo en Barva se desmarca del Frente Amplio: "No tengo relación con ellos" |url=https://www.elmundo.cr/costa-rica/alcalde-electo-en-barva-se-desmarca-del-frente-amplio-no-tengo-relacion-con-ellos/ |access-date=2 May 2021 |date=4 March 2016 |language=es}}</ref> ===Mexico=== [[Jaime Rodríguez Calderón|Jaime Heliodoro Rodríguez Calderón]] (born in 1957), sometimes referred to by his nickname "Bronco", is a Mexican politician and former governor for the northern state of [[Nuevo León]] and holds no political party affiliation. {{as of|2015|June|7|df=US}}, he was elected Governor of Nuevo León, making history as the first independent candidate to win in the country. ===United States=== <!-- [[Third-party and independent politicians in the United States]] and [[Independent politicians in the United States]] redirect here --> {{See also |Third party (U.S. politics)|List of third party and independent performances in United States elections{{!}}(List of third-party members and independents) ... in U.S. elections |Third-party and independent members of the United States Congress{{!}}...in U.S. Congress |List of third-party and independent United States state governors{{!}}... as state governors |Third-party members of state legislatures of the United States{{!}}... in state legislatures |List of party switchers in the United States{{!}}List of party switchers in U.S.}} ====President==== [[File:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington (cropped)(2).jpg|thumb|[[George Washington]], the first [[president of the United States]], was an independent politician.]] [[George Washington]] is the only [[President of the United States|U.S. president]] elected as an independent to date. Washington opposed the development of [[Political parties in the United States|political parties]], which had begun to solidify as the [[Federalist Party|Federalist]] faction, centered around [[John Adams]] and [[Alexander Hamilton]], and the [[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] faction, centered around [[Thomas Jefferson]] and [[James Madison]]. Washington feared that [[Partisan (politics)|partisanship]] would eventually destroy the country,<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/01/washingtons-farewell-address-warned-us-about-hyper-partisanship-214616/|title=George Washington's Farewell Warning|last=Avlon|first=John|website=POLITICO Magazine|date=10 January 2017 |language=en|access-date=24 February 2020}}</ref> and famously warned against "the baneful effects of the spirit of party" in his 1796 [[George Washington's Farewell Address|Farewell Address]].<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/exhibits/creating-the-united-states/formation-of-political-parties.html|title=Formation of Political Parties - Creating the United States {{!}} Exhibitions |last1=Peale|first1=Charles Willson|last2=Madison|first2=James|date=1787–1812|website=Library of Congress |access-date=24 February 2020|last3=Sherman|first3=Roger|last4=Washington|first4=George|last5=Jefferson|first5=Thomas|last6=Monroe|first6=James|last7=Cooper|first7=Thomas|last8=Birch|first8=William|last9=Adams|first9=Abigail}}</ref> [[John Tyler]] was expelled from the [[Whig Party (United States)|Whig Party]] in September 1841, and mostly remained an independent for the remainder of his presidency. He later briefly sought election in [[1844 United States presidential election|1844]] under the [[Tyler Party]], but withdrew over fear he would split the vote and give the election to Whig candidate [[Henry Clay]]. Since 1900, candidates running as independents for U.S. president have included congressman [[John B. Anderson|John Anderson]] in [[1980 United States presidential election|1980]], billionaire entrepreneur [[Ross Perot]] in [[1992 United States presidential election|1992]] and [[United States third party and independent presidential candidates, 1996|1996]] (in 1996 under the newly founded [[Reform Party of the United States of America|Reform Party]]), former [[Green Party of the United States|Green Party]] candidate [[Ralph Nader]] in the [[United States third party and independent presidential candidates, 1996|1996]] and [[United States third party and independent presidential candidates, 2000|2000]] elections, and [[Never Trump movement|"Never Trump"]] conservative candidate [[Evan McMullin]] in [[2016 United States presidential election|2016]]. Out of all independent candidates since Washington, Perot performed the best, gaining no votes in the [[United States Electoral College|Electoral College]] but receiving 19 percent of the popular vote and, early in the election season, leading in polls against his opponents [[Bill Clinton]] and [[George H. W. Bush]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/11/us/the-1992-campaign-on-the-trail-poll-gives-perot-a-clear-lead.html |url-access=subscription |title=The 1992 Campaign: On the Trail – Poll Gives Perot a Clear Lead|date=11 June 1992|work=The New York Times|access-date=23 February 2020|language=en-US|issn=0362-4331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411100640/https://www.nytimes.com/1992/06/11/us/the-1992-campaign-on-the-trail-poll-gives-perot-a-clear-lead.html |archive-date= Apr 11, 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.realclearpolitics.com/lists/candidate_spenders/ross-perot.html?state=play|title= 10 Candidates Who Spent Giant Sums of Their Personal Wealth - Ross Perot (Lost)|website=RealClearPolitics |access-date=23 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/United-States-presidential-election-of-1992 |first1=Michael |last1=Levy |title=United States presidential election of 1992 {{!}} United States government|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=23 February 2020}}</ref> Additionally, McMullin received 21 percent of the popular vote in his home state of [[Utah]] but received little support from the remainder of the country.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/7782fa79d87347fdb35b14f344776c2f |first1=Brady |last1=McCombs |first2=Michelle L. |last2=Price |title=GOP call to 'come home' helps Trump win big in Utah|date=9 November 2016|website=AP NEWS|access-date=23 February 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223085926/https://apnews.com/7782fa79d87347fdb35b14f344776c2f |archive-date=23 February 2020 }}</ref> Independent senator [[Bernie Sanders]] ran in the [[2016 Democratic Party presidential primaries|2016]] and [[2020 Democratic Party presidential primaries]], but ultimately did not appear on the ballot in either the [[2016 United States presidential election|2016]] nor [[2020 United States presidential election|2020]] presidential elections, though he did receive [[2016 United States presidential election in Vermont|more than 5%]] of the popular vote as a [[write-in candidate]] in his home state of [[Vermont]].<ref>{{cite web |url=https://vtelectionresults.sec.state.vt.us/Index.html#/federal |title=Vermont Election Night Results |website=Office of the Vermont Secretary of State |access-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528035300/https://vtelectionresults.sec.state.vt.us/Index.html#/federal |archive-date=28 May 2019 |url-status=live |archivedate=28 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528035300/https://vtelectionresults.sec.state.vt.us/Index.html#/federal |deadurl=yes }}</ref> In [[2008 United States presidential election|2008]], Nader formed Independent Parties in [[New Mexico]], [[Delaware]], and elsewhere to gain ballot access in several states. In [[2024 United States presidential election|2024]], [[Robert F. Kennedy Jr.]] created "[[We the People Party (United States)|We the People]]" parties in several states for the same purpose, even though he is Independent.<ref>{{Cite web |last=Bohannon |first=Molly |date=2024-01-16 |title=RFK Jr. Starting New Political Parties In Effort To Expand Ballot Access |url=https://www.forbes.com/sites/mollybohannon/2024/01/16/rfk-jr-starting-new-political-parties-in-effort-to-expand-ballot-access/ |access-date=2024-06-23 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Large |first=Steve |date=2024-01-16 |title=RFK Jr. announces he is creating new party to get on California ballot in presidential run |url=https://www.cbsnews.com/sacramento/news/rfk-jr-announces-he-is-creating-new-party-to-get-on-california-ballot-in-presidential-run/ |access-date=2024-06-23 |website=CBS Sacramento |language=en-US}}</ref> Several other candidates for federal races, including [[Joe Lieberman]] (who created [[Connecticut for Lieberman]]), have pursued a similar strategy. ====Governor==== [[Illinois]], [[Maine]], [[Oregon]], [[Rhode Island]], [[Texas]], [[Alaska]], and [[North Dakota]] have elected formally independent candidates as governor: Illinois's first two governors, [[Shadrach Bond]] and [[Edward Coles]]; [[James B. Longley]] in [[1974 Maine gubernatorial election|1974]] as well as [[Angus King]] in [[1994 Maine gubernatorial election|1994]] and [[1998 Maine gubernatorial election|1998]] from Maine; [[Lincoln Chafee]] in [[2010 Rhode Island gubernatorial election|2010]] from Rhode Island; [[Julius Meier]] in [[1930 Oregon gubernatorial election|1930]] from Oregon; [[Sam Houston]] in [[1859 Texas gubernatorial election|1859]] from Texas; and [[Bill Walker (American politician)|Bill Walker]] in [[2014 Alaska gubernatorial election|2014]] from Alaska. [[Lowell Weicker|Lowell P. Weicker Jr.]] of [[Connecticut]] is sometimes mentioned as an independent governor, though this is not technically correct; he ran as an [[A Connecticut Party]] candidate (which gave him better ballot placement than an unaffiliated candidate would receive), defeating the Democratic and Republican nominees. Another former governor who is sometimes mentioned as an independent is [[Jesse Ventura]], who actually ran as a member of the [[Reform Party of the United States of America|Reform Party]]'s [[Minnesota]] affiliate, which later disaffiliated from the party and reverted to its original name, the [[Independence Party of Minnesota]]. North Dakota elected William Langer Governor in 1933 as a member of the Republican/Nonpartisan League. He was later elected Governor in 1937 as an Independent. In [[1971 Virginia lieutenant gubernatorial special election|1971]], State Senator [[Henry Howell]] of [[Virginia]], a former Democrat, was elected [[Lieutenant Governor of Virginia|lieutenant governor]] as an independent. [[1973 Virginia gubernatorial election|Two years later]], he campaigned for [[Governor of Virginia|governor]] as an independent, but lost by 15,000 votes. There were several unsuccessful independent gubernatorial candidates in 2006 who impacted their electoral races. In [[2006 Maine gubernatorial election|Maine]], state legislator [[Barbara Merrill]] (formerly a Democrat) received 21% of the vote. In [[2006 Texas gubernatorial election|Texas]], [[country music]] singer and mystery novelist [[Kinky Friedman]] received 12.43% of the vote, and State Comptroller [[Carole Keeton Strayhorn]] received 18.13%. Strayhorn and Friedman's presence in the race resulted in a splitting of the ballot four ways between themselves and the two major parties. In [[2010 United States Senate election in Florida|2010, Florida]] governor [[Charlie Crist]] left the Republican party and became an independent. (He later became a Democrat.)<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2010/10/27/charlie-crist-senate-race_n_774589.html |first1=Brendan |last1=Farrington |work=Huffington Post|title=Charlie Crist Comes Under Fire For Pulling Party Switch|date=27 October 2010|access-date=26 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305231220/http://www.huffingtonpost.com/2010/10/27/charlie-crist-senate-race_n_774589.html|archive-date=5 March 2016}}</ref> He left the Republicans because he did not want to run against former state house Speaker [[Marco Rubio]] in the Republican primary for the U.S. Senate election, preferring to run in the general election instead. Rubio won the election, though Crist came in ahead of Democratic nominee [[Kendrick Meek]]. In [[2014 Hawaii gubernatorial election|2014]], former [[Honolulu]] mayor [[Mufi Hannemann]] ran as an independent candidate for the [[Governor of Hawaii|governorship]] of the State of [[Hawaii]] after previously campaigning in the state's Democratic primary. As a result, Democratic candidate [[David Ige]] was elected as governor with a plurality of 49%.<ref>{{cite news|url=http://www.kitv.com/politics/ige-takes-early-lead-in-hawaii-governors-race/29545058|title=Democrat David Ige elected Hawaii governor|date=4 November 2014|website=KITV|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105212441/http://www.kitv.com/politics/ige-takes-early-lead-in-hawaii-governors-race/29545058|archive-date=5 November 2014|access-date=10 May 2026|archivedate=5 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105212441/http://www.kitv.com/politics/ige-takes-early-lead-in-hawaii-governors-race/29545058|deadurl=yes}}</ref> Also in 2014, former mayor of [[Valdez, Alaska|Valdez]], [[Bill Walker (American politician)|Bill Walker]] won the gubernatorial election. Walker retired before the [[2018 Alaska gubernatorial election|2018 election]] but ran again in the [[2022 Alaska gubernatorial election|2022]]. He did not win but received 20% of the vote. ====Congress==== ===== House of Representatives ===== The [[United States House of Representatives]] has also seen a handful of [[Third-party and independent members of the United States Congress|independent members]]. Examples include [[Bernie Sanders]] of Vermont, [[Virgil Goode]] of Virginia, [[Frazier Reams]] of [[Ohio]], [[Victor L. Berger|Victor Berger]] of [[Wisconsin]], and [[Justin Amash]] and [[Paul Mitchell (politician)|Paul Mitchell]] of [[Michigan]]. ===== Senate ===== There have been several independents elected to the [[United States Senate]] throughout history. Notable examples include [[David Davis (Supreme Court justice)|David Davis]] of Illinois (a former [[Republican Party (United States)|Republican]]) in the 19th century, and [[Harry F. Byrd Jr.]] of Virginia (who had been elected to his first term as a Democrat) in the 20th century. Some officials have been elected as members of a party but became independent while in office (without being elected as such), such as [[Wayne Morse]] of Oregon, who left the Republican party to become an independent, then joined the Democratic Party two years later. [[Nebraska]] senator [[George W. Norris]] was elected for four terms as a Republican before changing to an independent after the Republicans lost their majority in Congress in 1930. Norris won re-election as an independent in 1936, but later lost his final re-election attempt to Republican [[Kenneth S. Wherry]] in 1942. ====== Since 2000 ====== Vermont senator [[Jim Jeffords]] left the Republican Party to become an independent in 2001. Jeffords's [[party switching|change of party status]] was especially significant because it shifted the Senate composition from 50 to 50 between the Republicans and Democrats (with a Republican Vice President, [[Dick Cheney]], who would presumably break all ties in favor of the Republicans), to 49 Republicans, 50 Democrats, and one Independent. Jeffords agreed to vote for Democratic control of the Senate in exchange for being appointed chairman of the [[United States Senate Committee on Environment and Public Works|Senate Environment and Public Works Committee]], and the Democrats held control of the Senate until the [[2002 United States Senate elections|2002 elections]], when the Republicans regained their majority. Jeffords retired at the end of his term in 2007. [[Dean Barkley]] of the [[Independence Party of Minnesota]] was appointed a day before the 2002 elections to fill the senate seat of [[Paul Wellstone]] who, while running for re-election, died weeks prior. Barkley refused to caucus with either party. In [[2006 United States Senate election in Vermont|2006]], independent politician [[Bernie Sanders]] won the Senate seat vacated by the retiring Jim Jeffords as an independent and was reelected in [[2012 United States Senate election in Vermont|2012]], [[2018 United States Senate election in Vermont|2018]] and [[2024 United States Senate election in Vermont|2024]]. He was an independent member of the [[United States House of Representatives]] for [[Vermont's at-large congressional district|Vermont-at-large]] from 1991 to 2007. Sanders is the longest-serving independent member of Congress in American history.<ref>{{cite web |date=14 September 2014 |title=Vermont Independent Sen. Bernie Sanders says he may run for president as a Democrat |url=https://news.yahoo.com/bernie-sanders-president-democrat-145640890.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017230810/http://news.yahoo.com/bernie-sanders-president-democrat-145640890.html |archive-date=17 October 2014 |access-date=29 November 2014 |publisher=Yahoo! News}}</ref> Also in [[2006 United States Senate election in Connecticut|2006]], [[Joe Lieberman]] was a former [[Democratic Party (United States)|Democrat]] and ran under a third party ([[Connecticut for Lieberman|Connecticut for Lieberman Party]]) after he lost the primary. After the election, Lieberman enrolled himself as an [[Independent Democrat]] until his retirement in 2013. In 2006, Sanders and Lieberman were the only two victorious independent candidates for Congress, both caucusing with the Democrats. In [[2012 United States Senate election in Maine|2012]], [[Angus King]] was elected to the U.S. Senate as an Independent from Maine. He was reelected in [[2018 United States Senate election in Maine|2018]] and won a third term in [[2024 United States Senate election in Maine|2024]]. During the [[presidency of Joe Biden]], former members of Democratic Party [[Kyrsten Sinema]] and [[Joe Manchin]] joined Sanders and King and became Independent Democrats. They are viewed as [[New Democrats (United States)|moderate Democrats]] or [[Conservative Democrat]]s, and cited increasing partisanship to explain their decisions.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Kathryn |date=2024-05-31 |title=Sen. Joe Manchin leaves Democratic Party, registers as an independent |url=https://www.cbsnews.com/news/democrat-joe-manchin-registers-independent/ |access-date=2024-06-23 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sinema |first=Kyrsten |date=2022-12-09 |title=Sen. Kyrsten Sinema: Why I'm registering as an independent |url=https://www.azcentral.com/story/opinion/op-ed/2022/12/09/sen-kyrsten-sinema-of-arizona-why-im-registering-as-an-independent/69712395007/ |access-date=2024-06-23 |website=The Arizona Republic |language=en-US}}</ref> After they changed their affiliations, the Senate had the highest number of independents in a single Congress since the ratification of the [[Seventeenth Amendment to the United States Constitution|17th Amendment]].<ref>{{Cite web |last=Winger |first=Richard |date=2024-05-31 |title=Senator Joe Manchin Changes His Registration from Democratic to Independent |url=https://ballot-access.org/2024/05/31/senator-joe-manchin-changes-his-registration-from-democratic-to-independent/ |access-date=2024-06-23 |website=Ballot Access News |language=en-US}}</ref> '''State and local independent politicians''' Independent politicians have also played notable roles at the state and local levels, often finding success in contexts where party affiliation is less dominant or elections are nonpartisan.<ref>{{Cite web |title=5 Ways Independent Candidates Contribute to Bipartisanship |url=https://goodparty.org/blog/article/5-ways-independent-candidates-bipartisanship |access-date=2024-11-16 |website=GoodParty.org |language=en}}</ref> '''Mayors and municipal leaders''' There have been many cases where independent candidates have made a large impact on elections and have even won, particularly in large cities. For instance, former New York City mayor [[Michael Bloomberg]] served as 2002 to 2013 as a Republican but for his third term he won as an independent.<ref>{{Cite journal |last=Reichl |first=Alex |date=2023-06-05 |title=<i>Mayor Michael Bloomberg: The limits of power</i> , by Lynne A. Weikart <b> <i>Mayor Michael Bloomberg: The limits of power</i> </b> , by Lynne A. Weikart, Ithaca and London, Cornell University Press, 2021 |journal=Journal of Urban Affairs |volume=46 |issue=5 |pages=1086–1087 |doi=10.1080/07352166.2023.2201141 |issn=0735-2166}}</ref> Independent politicians have also led cities like [[Minneapolis]], where [[Charles Stenvig]] served as an independent mayor throughout the 1970s.<ref>{{Cite journal |last1=Manuel |first1=Jeffrey T. |last2=Urban |first2=Andrew |date=2008 |title='"You Can't Legislate the Heart'": Minneapolis Mayor Charles Stenvig and the Politics of Law and Order |url=https://journals.ku.edu/amsj/article/view/4011 |journal=American Studies |language=en |pages=195–219 |issn=0026-3079}}</ref> These leaders often emphasize pragmatic governance over party ideology, appealing to diverse voter bases. '''State legislatures''' While less common than in Congress, independents occasionally serve in state legislatures. [[Maine Legislature|Maine]] and [[Alaska State Legislature|Alaska]], in particular, have seen a history of independent state legislators. For example, in the [[Alaska House of Representatives|Alaska State House]], independents have sometimes played pivotal roles in coalition governments, demonstrating their influence in closely divided chambers. These legislators often prioritize regional or policy-specific issues over strict adherence to party platforms.<ref>{{Cite web |date=2024-07-12 |title=The rest of the country should learn from Alaska's successful ranked-choice voting experiment {{!}} Op-Ed |url=https://www.seattletimes.com/opinion/the-rest-of-the-country-should-learn-from-alaskas-successful-ranked-choice-voting-experiment/ |access-date=2024-12-03 |website=The Seattle Times |language=en-US}}</ref> '''Judicial and nonpartisan offices''' Many state and local offices, particularly in the judiciary, are officially nonpartisan, providing opportunities for independents to succeed.<ref>{{Cite book |last1=Bonneau |first1=Chris W. |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781135852696 |title=In Defense of Judicial Elections |last2=Hall |first2=Melinda Gann |date=2009-06-02 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-87699-2 |edition=0 |language=en |doi=10.4324/9780203876992}}</ref> For example, state superintendents of schools or city council members are normally politicians who identify as independent or with no party at all. This system allows voters to focus on the candidate's qualifications rather than party affiliation since this should not be stressed for these positions.<ref>{{Cite journal |last=Jacobs |first=Richard M. |date=2016-12-06 |title=The Ethics Primer for Public Administrators in Government and Nonprofit Organizations (2nd ed.) |journal=Public Integrity |volume=19 |issue=3 |pages=294–298 |doi=10.1080/10999922.2016.1248882 |issn=1099-9922}}</ref> ==তথ্যসমূহ== {{reflist}} ixbdf62d6n7jekpzxi4g4uo0b6kuz7y 0 136843 606286 606259 2026-05-14T13:22:52Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606286 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু ভাৰতীয় ষ্টেট বেংকৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == ib96p33w8p9zyl8pn5jvv9wjlyaf7iv 606287 606286 2026-05-14T13:26:44Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 বিষয় বা তথ্য লিংক কৰা হৈছে 606287 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == fxac3r4zie1oax994emdz8uma0rb7vk 606288 606287 2026-05-14T13:33:19Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 606288 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' শীৰ্ষক এখনি সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == b41qrfh6kfc5m4qptqofa4mq290d7l8 606289 606288 2026-05-14T13:35:00Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 606289 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' শীৰ্ষক এখনি সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == 5459wm6bshfht3s907eaubwkx5ee6u4 606290 606289 2026-05-14T13:36:19Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 606290 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' শীৰ্ষক এখনি সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == pozmrxdtuyjzj4qmyck3reqq2gswok1 606291 606290 2026-05-14T14:01:51Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 606291 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰ চৌধুৰী''' (ইংৰাজী: Chandra Choudhury) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ অভিনেতা আৰু নাট পৰিচালক। ইয়াৰোপৰি কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সংগীত শিল্পী ৰূপেও তেখেতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। [[ব্ৰজনাথ শৰ্মা]] আৰু [[ফণী শৰ্মা]]ৰ সতীৰ্থ চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ নাট্যমঞ্চত সহ অভিনয়ৰ অন্যতম বাটকটীয়া। ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সহযোগত ব্ৰজ শৰ্মাই ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ৰ জৰিয়তে সহ অভিনয়ৰ সূচনা কৰিছিল।<ref>নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ | অতুল মজুমদাৰ | গ্ৰন্থ : নটসূৰ্য্য | প্ৰকাশক : বাণ থিয়েটাৰ </ref> চন্দ্ৰ চৌধুৰী অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ প্ৰথমগৰাকী নাট পৰিচালক।<ref>ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ ইতিহাস প্ৰথম খণ্ড | লেখক - সংকলক : কিশোৰ কুমাৰ কলিতা | প্ৰকাশক : সদৌ অসম ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ প্ৰযোজক সংস্থা </ref> ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত [[প্ৰফুল্ল বৰা]] ৰচিত ''দেৱযানী,'' ''তেজীমলা, অলংকাৰ, আশীৰ্বাদ, কাজিৰঙাৰ বাঘ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি মৌলিক অসমীয়া মঞ্চ সফল আৰু জনপ্ৰিয় নাটকসমূহৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref>গ্ৰন্থ : ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এভূমুকি প্ৰথম কুৰি বছৰ | লেখক : অতুল মজুমদাৰ | প্ৰকাশক : শৰাইঘাট সাহিত্য সমাজ </ref> সত্তৰ আৰু আশীৰ দশকত নাট্যকাৰ প্ৰফুল্ল বৰা আৰু নাট পৰিচালক চন্দ্ৰ চৌধুৰী যুটীয়ে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত এক নব্য ধাৰাৰ সূচনা কৰিছিল। যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত ছোকৰা, নাৰী চৰিত্ৰ, নায়ক, খলনায়ক আদি সকলো ধৰণৰ চৰিত্ৰত অতি দক্ষতাৰে অভিনয় কৰা নাট্যশিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী।<ref name=hitesh>গ্ৰন্থ : অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী। মুখ্য সম্পাদক হিতেশ দত্ত। প্ৰকাশক: নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি</ref>''ব্লেকমাণি, ধৰ্মকাই, উপগ্ৰহ, ব'হাগৰ দুপৰীয়া'' চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা আজন্ম শিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক ''বৰপেটা মিলন মন্দিৰে'' ১১ জুন, ১৯৭২ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৫ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দেহাৱসান ঘটা নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীক অসম নাট্য সন্মিলনৰ ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰয়াত নাট্যশিল্পী চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ স্মৃতি যুগমীয়া কৰিবলৈ তথা শিল্পীগৰাকীৰ কৰ্মৰাজিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী স্মৃতি ৰক্ষা সমিতিয়ে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে ''অসমৰ নাট্য ইতিহাসৰ চক্ৰনাভি নাট্যসম্ৰাট চন্দ্ৰ চৌধুৰী'' শীৰ্ষক এখনি সোঁৱৰণী গ্ৰন্থ।<ref>গ্ৰন্থ : ক'ত হেৰাল কাঁথিৰ জুইকুৰা | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : লেখিকা সংস্থা অসম, মঙলদৈ শাখা</ref> {{infobox writer|name=চন্দ্ৰ চৌধুৰী|image=Chandra Choudhury.jpg|imagesize=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=২৭ এপ্ৰিল, ১৯১৭ চন|birth_place=পাঠলা গাঁও, ( বৰ্তমানৰ ৩ নম্বৰ ওৱাৰ্ড, [[পাঠশালা]], [[বজালী]] , অসম|death_date=৪ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫|death_place=<nowiki> গুৱাহাটী, </nowiki>[[অসম]]|occupation=নাট্যকাৰ, অভিনেতা|nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship={{flagicon|India}} [[ভাৰত]]|language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|education=|alma_mater=|period=|genre=নাট্য শিল্প|subject=|movement=|notableworks=|spouse=বিনদা গগৈ ( প্ৰথমা পত্নী), গংগাপ্ৰিয়া চৌধুৰী (দ্বিতীয়া পত্নী)|partner=|children=|relatives=ৰঘুনাথ চৌধুৰী (পিতৃ) <br/> ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী (মাতৃ)|influences=|influenced=|awards=|signature=|signature_alt=|website=}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ জন্ম হয় ১৯১৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিল তাৰিখে [[পাঠশালা]]ৰ অন্তৰ্গত পাঠলা গাঁৱত। পিতৃ ৰঘুনাথ চৌধুৰী আৰু মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰী। দুই পুত্ৰ চন্দ্ৰ আৰু ভোলাৰ শৈশৱ কালতেই অকাল বিয়োগ ঘটে ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ। দুৰ্ভগীয়া মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰী চৌধুৰীয়ে অশেষ দুখ কষ্টেৰে দুই পুত্ৰক লালন পালন কৰে। শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে মাতৃ ভাগ্যেশ্বৰীৰ কণ্ঠত [[বৰগীত]], লোকগীত, দেহ বিচাৰৰ গীতৰ সুৰ শুনি শিল্প কলাৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল। গাঁৱৰ [[নামঘৰ]]ত পাঠকে ভোৰ তাল বজাই নাম গোৱা দেখি ঘৰলৈ আহি ৰাগ টানি নাম গাবলৈ শিকিছিল। সৰস্বতী পূজা, স্থানীয় সভা আদিত যাত্ৰা, গায়ন-বায়নৰ ( কামৰূপীয়া ভাওনা) নাটক চাই আহি ঘৰত লগ সমনীয়া গোটাই মঞ্চ সাজি নাটক কৰিছিল। এনেদৰে শৈশৱতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ মনত অংকুৰিত হৈছিল নাট্যশিল্পী হোৱাৰ বাসনা। সেই উদ্দেশ্যে শৈশৱতে সাক্ষাৎ কৰিছিল প্ৰখ্যাত নাট্য শিল্পী সন্তৰাম চৌধুৰীক। == কৰ্ম জীৱন == ১৯২৪ চনত মাত্ৰ আঠ বছৰ বয়সত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সন্তৰাম চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত পাঠশালা নাট্য সমিতিৰ মঞ্চত অভিনেতা হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। চন্দ্ৰ চৌধুৰী অভিনীত প্ৰথম নাটখন আছিল ''বিজয় বসন্ত।'' চৰিত্ৰটোৰ নাম আছিল - বালক শ্ৰীকৃষ্ণ। ১৯৩১ চনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে সৰভোগৰ অভিনয়াচাৰ্য ব্ৰজনাথ শৰ্মাই সেই বছৰতে জন্ম দিয়া ''ডি অল আসাম ইউনিয়ন কোহিনুৰ অপেৰা পাৰ্টি'' ত যোগদান কৰে। ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল ''কহিনুৰ অপেৰা'' ৰ এগৰাকী মুখ্য অভিনয় শিল্পী আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। ১৯৩৩ চনত ''কহিনুৰ অপেৰাৰ'' জৰিয়তে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক নাট্য মঞ্চত সহ অভিনয় প্ৰৱৰ্তন কৰা সময়ত ব্ৰজনাথ শৰ্মাৰ সহযোগী আছিল ফণী শৰ্মা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী। কহিনুৰ অপেৰাত অভিনেত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰিছিল গোলাপী, সৰ্বেশ্বৰী, লাৱণ্য, শৈল্যবালা আৰু বিনদা গগৈয়ে। সেই সময়ত বিনদা গগৈৰ বয়স ১২/১৩ বছৰ।<ref name=hitesh></ref>''কহিনুৰ অপেৰা'' ত ফণী শৰ্মাৰ দৰমহা আছিল ২০ টকা আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ দৰমহা আছিল ৭ টকা। অভিনয়ৰ লগতে তেখেতে সংগীত শিক্ষক হিচাপেও কৰ্মৰত হৈছিল। পৰৱৰ্তীকালত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ যাত্ৰাদলৰ অভিনয় জীৱনৰ অন্ত পৰে ১৯৬২- ৬৩ নাট্যবৰ্ষত। তেওঁ জড়িত হৈ থকা শেষ অপেৰাটো আছিল পাঠশালাৰ সদা লহকৰ প্ৰযোজিত নটৰাজ অপেৰা। নটৰাজ অপেৰাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনত। সদা লহকৰ আৰু [[অচ্যুত লহকৰ]] ভাতৃদ্বয়ে নটৰাজ অপেৰাক আধুনিক ৰূপ দি তৈয়াৰ কৰিলে নটৰাজ থিয়েটাৰ। অসমৰ প্ৰথম ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]]ৰ নাট পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা হিচাপে চুক্তিবদ্ধ হ'ল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। তেখেতে নটৰাজ থিয়েটাৰৰ নৃত্য আৰু সংগীতৰ দিশটোও চোৱা- চিতা কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৬৩ চনত অসমৰ প্ৰথমটো [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ]] নটৰাজ থিয়েটাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ২ অক্টোবৰ গান্ধী জয়ন্তীত পাঠশালাৰ হৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত সন্ধিয়া ৭ বজাত নটৰাজ থিয়েটাৰৰ শুভ উদ্বোধনী হয়। উদ্বোধনী নাট আছিল ফণী শৰ্মা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ''ভোগজৰা।''<ref>গ্ৰন্থ : চন্দ্ৰ চৌধুৰী | লেখক : মীৰা দত্ত চৌধুৰী | প্ৰকাশক : গতি অসম </ref> পৰৱৰ্তীকালত অৰ্থাৎ ১৯৬৪-৬৫ নাট্যবৰ্ষৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈকে চন্দ্ৰ চৌধুৰী আন কেইবাটাও ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যেনে - সুৰদেৱী থিয়েটাৰ, মঞ্চৰূপা থিয়েটাৰ, অসম ষ্টাৰ, কহিনুৰ থিয়েটাৰ, আৱাহন থিয়েটাৰ আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰত প্ৰফুল্ল বৰাৰ অধিকাংশ নাটকৰ পৰিচালক আৰু মুখ্য অভিনেতা আছিল চন্দ্ৰ চৌধুৰী। প্ৰফুল্ল বৰা ৰচিত আৰু চন্দ্ৰ চৌধুৰী পৰিচালিত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ বহু চৰ্চিত নাটকসমূহ আছিল ''দেৱযানী, তেজীমলা, আশীৰ্বাদ, অলংকাৰ , অপৰাধ, পাহাৰৰ জুই, স্নেহবন্ধন'' আদি। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩৭ চনত অসমৰ আন এটি ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদল [[শিৱসাগৰ]] জিলাৰ গুৰুপ্ৰসাদ বৰঠাকুৰ প্ৰযোজিত আৰু ফণী শৰ্মা পৰিচালিত ডি অল আসাম ষ্টাৰ থিয়েটাৰ দলত চন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু বিনদা গগৈয়ে অভিনয় শিল্পীৰূপে যোগদান কৰিছিল। সেই বছৰতে চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে নাজিৰা নিৱাসী লক্ষ্মীকান্ত গগৈ আৰু বিমলা গগৈৰ জীয়ৰী তথা অভিনেত্ৰী বিনদা গগৈক সম্পূৰ্ণ বৈদিক ৰীতি-নীতিৰে সমাজক সাক্ষী কৰি বিয়া কৰায়। যুগ্ম জীৱনৰ সাক্ষী হিচাপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ আহে এটি কন্যা সন্তান। তেওঁলোকে সন্তানটিৰ নাম ৰাখে অমিয়াবালা। কিন্তু ১৯৪৩ চনত বিনদা গগৈয়ে দুবছৰীয়া কন্যা অমিয়াবালাক এৰি মৃত্যুক সাৱটে। ১৯৪৬ চনত কণমানি অমিয়াক লগত লৈ চন্দ্ৰ চৌধুৰী ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা পাঠশালালৈ ঘূৰি আহে।<ref name=hitesh></ref> ১৯৪৭ চনত বৰপেটা জিলাৰ সৰভোগৰ নিকটৱৰ্তী ৰামপুৰ গাঁৱৰ ৰজনীকান্ত গোস্বামীৰ জীয়ৰী গংগাপ্ৰিয়া দেৱীৰ সৈতে চন্দ্ৰ চৌধুৰী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী, দ্বিতীয় সন্তান নগেন চৌধুৰী, নলিনী দাস চৌধুৰী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী, মীৰা দত্ত চৌধুৰী, বাবুল চৌধুৰী। প্ৰয়াত বিনয় চৌধুৰী ভাৰত চৰকাৰৰ গীত- নাট বিভাগৰ এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত সঞ্চালক। নগেন চৌধুৰী এগৰাকী লেখক, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া। নলিনী দাস চৌধুৰী কণ্ঠশিল্পী, ব্ৰজমোহন চৌধুৰী লোক নিৰ্মাণ বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত অভিযন্তা, মীৰা দত্ত চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী, লেখিকা আৰু কণ্ঠশিল্পী আৰু বাবুল চৌধুৰী প্ৰতিষ্ঠিত ব্যৱসায়ী। জোৱাই ডা: ভবানী দাস আৰু হিতেশ দত্ত। প্ৰয়াত হিতেশ দত্ত এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, নাট্যকাৰ, কেইবাখনো গ্ৰন্থৰ সম্পাদক, সমাজকৰ্মী আৰু কৃষি বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত যুটীয়া সঞ্চালক। চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ নাতিনী মেঘমল্লিকা দত্ত এগৰাকী নৃত্য শিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আৰু মৃগলেখা দত্ত এগৰাকী প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পন্ন অভিনেত্ৰী। == বঁটা সন্মান স্বীকৃতি == ব্যৱসায়িক যাত্ৰাদলৰ পৰা ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰলৈকে নিজৰ ষাঠী বছৰীয়া অভিনয় জীৱনত চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান বটা, সন্মান, স্বীকৃতি এনেধৰণৰ : ১১ জুন, ১৯৭২ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ বৰপেটা মিলন মন্দিৰে নাট্য জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে ''নাট্যসম্ৰাট'' অভিধা প্ৰদান কৰে। ১৯৯৮ চনত অসম চৰকাৰে চন্দ্ৰ চৌধুৰীলৈ মৰণোত্তৰভাৱে আগবঢ়ায় দহ হেজাৰ টকাৰ এককালীন শিল্পী সাহায্য। ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১১ চনত অসম নাট্য সন্মিলন ৪৯ সংখ্যক শিৱসাগৰ অধিৱেশনত মৰণোত্তৰভাৱে চন্দ্ৰ চৌধুৰীক প্ৰদান কৰা হয় ''ব্ৰজনাথ শৰ্মা বঁটা।'' == তথ্য সংগ্ৰহ == bvir9qo0dnc29it4dnsz8fmxlr51dqp 0 136880 606282 2026-05-14T11:59:20Z Gitartha.bordoloi 2441 পৃষ্ঠা [[নিৰ্দলীয়]]ৰ পৰা [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ]]লৈ Gitartha.bordoloiয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title: ৰাজনীতিবিদৰ কথাহে আলোচনা কৰা হৈছে 606282 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ]] rtyj2bttxo4586g6tqhcjlztg91zkfa 0 136881 606293 2026-05-14T14:42:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606293 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image = Batalha Naval de Ormuz.jpg | image_size = 300px | caption = ''Batalha Naval de Ormuz'', by João Dantas, {{ca.}} 1812. | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = 8 [[galleons]] <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = 8 [[carracks]] <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে পৰ্তূগীজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো পৰ্তুগীজ মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, পৰ্তুগীজসকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} bxzcz13huaqnxq8ahcp0yi2kd1tqxnq 606295 606293 2026-05-14T14:56:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606295 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে পৰ্তূগীজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো পৰ্তুগীজ মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, পৰ্তুগীজসকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} c04cn962ridsgdckr63l7advmkewacc 606296 606295 2026-05-14T14:59:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ইৰান]] using [[WP:HC|HotCat]] 606296 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে পৰ্তূগীজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো পৰ্তুগীজ মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, পৰ্তুগীজসকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] 7rb43f26n9hjcj7j61gsxhheqkd0mji 606297 606296 2026-05-14T14:59:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* পাছত */ 606297 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে পৰ্তূগীজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো পৰ্তুগীজ মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, [[পৰ্তুগীজ]]সকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] ijledd053tsnwj3facv6tsec8fruebl 606298 606297 2026-05-14T15:04:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606298 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে [[পৰ্তূগীজ]]ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো [[পৰ্তুগীজ]] মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে [[ইংৰাজ]] আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, [[পৰ্তুগীজ]]সকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] f3wk4qy8izibno9lkcqpsu1fzp2jsyg 606299 606298 2026-05-14T15:05:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606299 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> 20 light [[galleys]] <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 [[patache]]s | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে [[পৰ্তুগীজ]]ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত [[পৰ্তুগীজ]]সকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো [[পৰ্তুগীজ]] মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে [[ইংৰাজ]] আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, [[পৰ্তুগীজ]]সকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] 29w5iozmsafhgrc989phvg2eiqhx2gc 606300 606299 2026-05-14T15:13:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606300 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডান্টাছৰ দ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> ২০ খন লঘু গেলি জাহাজ <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 সৰু জাহাজ | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে [[পৰ্তুগীজ]]ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত [[পৰ্তুগীজ]]সকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো [[পৰ্তুগীজ]] মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে [[ইংৰাজ]] আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, [[পৰ্তুগীজ]]সকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] a9qagecuduc56cvp2x6jytn5s9zfil6 606301 606300 2026-05-14T15:13:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606301 wikitext text/x-wiki {{Short description|Battle for the control of the Persian Gulf trade}} {{Infobox military conflict | conflict = হৰমুজৰ যুদ্ধ (১৬২৫) | partof = পাৰস্য উপসাগৰত ইংৰাজ-পৰ্তুগীজ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা | image =[[File: Batalha Naval de Ormuz.jpg|thumb|হৰমুযৰ যুদ্ধ]] | image_size = 300px | caption = ''বাটালহা নেভাল ডি অৰমুজ'', জোয়াও ডাণ্টাছৰদ্বাৰা অংকিত ১৮১২ | date = ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৬২৫ | place = ষ্ট্ৰেইট অৱ হৰমুজ | result = নিৰ্ণায়ক নহয় | combatant1 = {{flagicon|Portugal|1640}} Portuguese ''ইষ্টেডো দা ইণ্ডিয়া'' | combatant2 = ইংৰাজী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী <br />{{flagicon image|Safavid Flag.svg}} ছাফাৱীড ইৰাণ | commander1 = {{flagicon|Portugal|1640}} নুনো আলভাৰেছ বটেলহো <br /> {{flagicon|Portugal|1640}}ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডা | commander2 = ইংৰাজৰ জন ৱেডেল <br />{{flagicon|VOC}} [[Albert Becker (VOC)|Albert Becker]]{{KIA}}<ref>Boxer, Anglo-Portuguese Rivalry in the Persian Gulf 1615–1635, 1935, p. 95.</ref> | strength1 = ৮ গেলিয়ন <br /> ২০খন লঘু গেলি জাহাজ <br /> 20 terranquins | strength2 = ৮ কেৰাক <br /> 2 সৰু জাহাজ | casualties1 = ১৩০ জন নিহত | casualties2 = ২৯ জন ইংৰাজ নিহত <br>৪৫ জন ডাচ নিহত | campaignbox = }} '''হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ''' হৈছে <ref>{{Cite web |title=Combates Navais |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190725/https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais |archive-date=9 July 2021 |access-date=3 May 2023 |website=Marinha Portuguesa}}</ref><ref>{{citation |author=Armando da Silva Saturnino Monteiro |url=http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |title=Batalhas e Combates da Marinha Portuguesa (1604-1625) |publisher=Livraria Sá da Costa |year=1994 |location=Lisbon |language=pt |access-date=3 May 2023 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503134035/http://labtecgc.udesc.br:8080/bitstream/handle/01/660/003122.pdf |url-status=dead }}.</ref> ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" <ref name=WF>Willem Floor, "Dutch Relations with the Persian Gulf", in Lawrence G. Potter (ed.), ''The Persian Gulf in History'' (Palgrave Macmillan, 2009), p. 240.</ref> এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে [[পৰ্তুগীজ]]ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।<ref name=WF/> ==পটভূমি== [[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|thumb|354x354px|পাৰস্য উপসাগৰত পৰ্তুগীজ (১৫০০-১৭৫০) ]] ১৫০৭ চনত [[পৰ্তুগীজ]]সকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। <ref name=NS>Niels Steensgaard, ''The Asian Trade Revolution: The East India Companies and the Decline of the Caravan Trade'' (University of Chicago Press, 1973), pp. 351–352.</ref> ১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ [[গোৱা]]ত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ [[ভাৰত]]ৰ [[চুৰাট]]ৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। <ref name=NS/> ==জড়িত জাহাজ== ===পৰ্তূগাল=== * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত * ''চাও ফ্ৰান্সিস্কো'' ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত * ''চাও চেবাষ্টিয়াও'' ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত * ''চাও ছালভাডৰ'' ২২ – ৪১ জন নিহত * ''ছাণ্টিয়াগো'' ২২ – ৮৩ জন নিহত, * ''ট্ৰিণ্ডেড'' ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত * ''চাণ্টো এণ্টনিও'' ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায় * ''মিচেৰিকোৰ্ডিয়া'' ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত * গেলি <ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/42/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=43}}</ref> ===মিত্ৰ দেশ=== * '''ইংলেণ্ড''' ** ''ঈগল'' – ১ জন নিহত ** ''ৰয়েল জেমছ'' – ১৩ জন নিহত ** ''জোনাছ '' – ১১ জন নিহত ** ''ষ্টাৰ'' – ৭ জন নিহত * '''নেদাৰলেণ্ড''' ** ''দক্ষিণ হলেণ্ড '' ** ''বেণ্টাম '' ** ''মৌড অৱ ডৰ্ট'' ** ''Weasope''<ref>{{Cite book |last=Clowes |first=W. Laird (William Laird) |author-link=William Laird Clowes |url=https://archive.org/details/royalnavyhistory0002clow/page/40/mode/2up?q=weasope |title=The Royal Navy : a history from the earliest times to the present |date=1897 |publisher=London S. Low, Marston |others=Internet Archive |pages=40}}</ref> ==যুদ্ধ== ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। <ref name=NS/> বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো [[পৰ্তুগীজ]] মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে [[ইংৰাজ]] আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref name=NS/> কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। <ref>Danvers, The Portuguese in India: A.D. 1571-1894, 1894, p. 224.</ref> যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। <ref>[https://archive.org/details/dli.ernet.535268/page/n16/mode/1up Nuno Alvares Botelho, p. 32.]</ref> ==পাছত== যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। <ref>Charles L. O. Buderi and Luciana T. Ricart, ''The Iran–UAE Gulf Islands Dispute: A Journey through International Law, History and Politics'' (Brill Nijhoff, 2018), pp. 300–301.</ref> যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, [[পৰ্তুগীজ]]সকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=A. Botelho De Sousa |url=http://archive.org/details/dli.ernet.535268 |title=Nuno Alvares Botelho |last2= |first2= |publisher=Este Liuro Realizado Peia Editorial Atica, Rua Das Chagas 23 A 27 Lisboa |year=1943 |pages=33 |language=Portuguese}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia ] * [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/17cenindex.html Wars Directory] * [https://web.archive.org/web/20070301172531/http://www.ancruzeiros.pt/anchistoria-comb-p4.html Naval Battles of Portugal (Portuguese)] * [https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/historia/combatesnavais Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)] {{coord missing|Asia}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] cky07hq6pzjryc9hhif26hlnvtyn7cq 0 136882 606309 2026-05-14T16:30:02Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী[1][2]বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।[3][4] খেজাৰলি হত্যাকাণ... 606309 wikitext text/x-wiki '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী[1][2]বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।[3][4] [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস[5] প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।[6][7][8] ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।[9] অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।[10] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।[11][12][13][14] ==তথ্যসূত্ৰ== rxhg48xn6ahvvspt6efj3vgwpkwua7g 606310 606309 2026-05-14T16:33:55Z Pranamikaadhikary 27435 606310 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অমৃতা দেৱী | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৭০০-১৭০২ | birth_place = | death_date = ১১ ছেপ্তেম্বৰ ১৭৩০ (২৮-৩০ বছৰ বয়স) | known_for = [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ৰ প্ৰকৃতি সুৰক্ষা শ্বহীদ }} '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী[1][2]বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।[3][4] [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস[5] প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।[6][7][8] ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।[9] অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।[10] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।[11][12][13][14] ==তথ্যসূত্ৰ== oq7lqv80evmv2nhud7juvbykzgqphfv 606311 606310 2026-05-14T16:35:49Z Pranamikaadhikary 27435 606311 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অমৃতা দেৱী | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৭০০-১৭০২ | birth_place = | death_date = ১১ ছেপ্তেম্বৰ ১৭৩০ (২৮-৩০ বছৰ বয়স) | known_for = [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ৰ প্ৰকৃতি সুৰক্ষা শ্বহীদ }} '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=9 Reasons To Know Amrita Devi Bishnoi |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/information/9-reasons-to-know-amrita-devi-bishnoi-62195-11-09-2023 |access-date=2026-04-11 |website=www.indiatoday.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sahapedia |date=2020-09-10 |title=When Amrita Devi and 362 Bishnois sacrificed their lives for the Khejri tree |url=https://feminisminindia.com/2020/09/11/when-amrita-devi-and-362-bishnois-sacrificed-their-lives-for-the-khejri-tree/ |access-date=2026-04-11 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-12-04 |title=Khejri, the tree that inspired Chipko movement, is dying a slow death |url=https://indianexpress.com/article/research/khejri-the-tree-that-inspired-chipko-movement-is-dying-a-slow-death-4409701/ |access-date=2026-04-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2026-03-07 |title=The Forgotten Roots of India’s Eco Feminism |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/amrita-devi-and-the-women-who-refused-to-let-trees-fall-1942073 |access-date=2026-04-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস<ref>{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=LPsvytmN3mUC&pg=PA114&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province |date=1997 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-85297-68-2 |language=en}}</ref> প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-05-28 |title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement |url=https://ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/ |access-date=2026-04-11 |website=Ecologise |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730 |access-date=2026-04-11 |website=nvdatabase.swarthmore.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Bishnoi: India’s First Environmentalists |url=https://thediplomat.com/2019/08/the-bishnoi-indias-first-environmentalists/ |access-date=2026-04-11 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।[9] অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।[10] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।[11][12][13][14] ==তথ্যসূত্ৰ== pvw3q98pjwd1o384h7vmk2la61sribr 606312 606311 2026-05-14T16:37:27Z Pranamikaadhikary 27435 /* খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড */ 606312 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অমৃতা দেৱী | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৭০০-১৭০২ | birth_place = | death_date = ১১ ছেপ্তেম্বৰ ১৭৩০ (২৮-৩০ বছৰ বয়স) | known_for = [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ৰ প্ৰকৃতি সুৰক্ষা শ্বহীদ }} '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=9 Reasons To Know Amrita Devi Bishnoi |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/information/9-reasons-to-know-amrita-devi-bishnoi-62195-11-09-2023 |access-date=2026-04-11 |website=www.indiatoday.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sahapedia |date=2020-09-10 |title=When Amrita Devi and 362 Bishnois sacrificed their lives for the Khejri tree |url=https://feminisminindia.com/2020/09/11/when-amrita-devi-and-362-bishnois-sacrificed-their-lives-for-the-khejri-tree/ |access-date=2026-04-11 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-12-04 |title=Khejri, the tree that inspired Chipko movement, is dying a slow death |url=https://indianexpress.com/article/research/khejri-the-tree-that-inspired-chipko-movement-is-dying-a-slow-death-4409701/ |access-date=2026-04-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2026-03-07 |title=The Forgotten Roots of India’s Eco Feminism |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/amrita-devi-and-the-women-who-refused-to-let-trees-fall-1942073 |access-date=2026-04-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস<ref>{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=LPsvytmN3mUC&pg=PA114&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province |date=1997 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-85297-68-2 |language=en}}</ref> প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-05-28 |title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement |url=https://ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/ |access-date=2026-04-11 |website=Ecologise |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730 |access-date=2026-04-11 |website=nvdatabase.swarthmore.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Bishnoi: India’s First Environmentalists |url=https://thediplomat.com/2019/08/the-bishnoi-indias-first-environmentalists/ |access-date=2026-04-11 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Chipko Movement |url=https://www.tottenhamtrees.org/chipko-movement.html |access-date=2026-04-11 |website=Tottenham Trees |language=en}}</ref> অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Mukul |first=Sushim |date=2024-10-18 |title=When 300 Bishnois sacrificed their lives to save trees from a maharaja |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bishnoi-community-khejarli-massacre-maharaja-jodhpur-khejri-tree-hugging-rajasthan-chipko-movement-salman-khan-blackbucks-2619054-2024-10-18 |access-date=2026-04-11 |website=India Today |language=en}}</ref> [[File:363_Bishnoi_Sacrifice_Memorial.jpg|thumb|সেউজ গছ বচাবলৈ ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা এটা স্মৃতিসৌধ।]] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।[11][12][13][14] ==তথ্যসূত্ৰ== 7czfwzjcy6t0k6zqmyrjwover23a9tc 606313 606312 2026-05-14T16:38:04Z Pranamikaadhikary 27435 /* লিগেচি আৰু সন্মান */ 606313 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অমৃতা দেৱী | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৭০০-১৭০২ | birth_place = | death_date = ১১ ছেপ্তেম্বৰ ১৭৩০ (২৮-৩০ বছৰ বয়স) | known_for = [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ৰ প্ৰকৃতি সুৰক্ষা শ্বহীদ }} '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=9 Reasons To Know Amrita Devi Bishnoi |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/information/9-reasons-to-know-amrita-devi-bishnoi-62195-11-09-2023 |access-date=2026-04-11 |website=www.indiatoday.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sahapedia |date=2020-09-10 |title=When Amrita Devi and 362 Bishnois sacrificed their lives for the Khejri tree |url=https://feminisminindia.com/2020/09/11/when-amrita-devi-and-362-bishnois-sacrificed-their-lives-for-the-khejri-tree/ |access-date=2026-04-11 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-12-04 |title=Khejri, the tree that inspired Chipko movement, is dying a slow death |url=https://indianexpress.com/article/research/khejri-the-tree-that-inspired-chipko-movement-is-dying-a-slow-death-4409701/ |access-date=2026-04-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2026-03-07 |title=The Forgotten Roots of India’s Eco Feminism |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/amrita-devi-and-the-women-who-refused-to-let-trees-fall-1942073 |access-date=2026-04-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস<ref>{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=LPsvytmN3mUC&pg=PA114&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province |date=1997 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-85297-68-2 |language=en}}</ref> প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-05-28 |title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement |url=https://ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/ |access-date=2026-04-11 |website=Ecologise |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730 |access-date=2026-04-11 |website=nvdatabase.swarthmore.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Bishnoi: India’s First Environmentalists |url=https://thediplomat.com/2019/08/the-bishnoi-indias-first-environmentalists/ |access-date=2026-04-11 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Chipko Movement |url=https://www.tottenhamtrees.org/chipko-movement.html |access-date=2026-04-11 |website=Tottenham Trees |language=en}}</ref> অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Mukul |first=Sushim |date=2024-10-18 |title=When 300 Bishnois sacrificed their lives to save trees from a maharaja |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bishnoi-community-khejarli-massacre-maharaja-jodhpur-khejri-tree-hugging-rajasthan-chipko-movement-salman-khan-blackbucks-2619054-2024-10-18 |access-date=2026-04-11 |website=India Today |language=en}}</ref> [[File:363_Bishnoi_Sacrifice_Memorial.jpg|thumb|সেউজ গছ বচাবলৈ ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা এটা স্মৃতিসৌধ।]] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/Jairam-Ramesh-announces-Amrita-Devi-and-Gaura-Devi-awards-for-environment-protection/article14683079.ece |access-date=2026-04-11 |website=www.thehindu.com|title=Jairam Ramesh announces Amrita Devi and Gaura Devi awards for environment protection}}</ref><ref>{{Cite web |title=Remembering Amrita’s sacrifice |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/remembering-amrita-s-sacrifice-830178/ |access-date=2026-04-11 |website=The Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amrita Devi Bishnoi and the Khejri |url=https://azimpremjiuniversity.edu.in/amrita-devi-bishnoi-and-the-khejri |access-date=2026-04-11 |website=Azim Premji University |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Forest Martyrs Day 2020: Why we observe this day on Sept 11 every year and how it started |url=https://www.thedailyjagran.com/lifestyle/nation-forest-martyrs-day-2020-why-we-observe-this-day-on-sept-11-every-year-and-how-it-started-10016542 |access-date=2026-04-11 |website=The Daily Jagran |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 61to9vjljfwe6cgwf2y9s9a0zmr3oc8 606314 606313 2026-05-14T16:39:49Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ কৰ্মী]]; +[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]; +[[শ্ৰেণী:নাৰী]] using [[WP:HC|HotCat]] 606314 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অমৃতা দেৱী | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৭০০-১৭০২ | birth_place = | death_date = ১১ ছেপ্তেম্বৰ ১৭৩০ (২৮-৩০ বছৰ বয়স) | known_for = [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ৰ প্ৰকৃতি সুৰক্ষা শ্বহীদ }} '''অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই''' নামেৰে পৰিচিত অমৃতা দেৱী<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=9 Reasons To Know Amrita Devi Bishnoi |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/information/9-reasons-to-know-amrita-devi-bishnoi-62195-11-09-2023 |access-date=2026-04-11 |website=www.indiatoday.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sahapedia |date=2020-09-10 |title=When Amrita Devi and 362 Bishnois sacrificed their lives for the Khejri tree |url=https://feminisminindia.com/2020/09/11/when-amrita-devi-and-362-bishnois-sacrificed-their-lives-for-the-khejri-tree/ |access-date=2026-04-11 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> বিষ্ণোই সম্প্ৰদায়ৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ আছিল যিয়ে ১৭৩০ চনত [[খেজৰি গছ]] ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-12-04 |title=Khejri, the tree that inspired Chipko movement, is dying a slow death |url=https://indianexpress.com/article/research/khejri-the-tree-that-inspired-chipko-movement-is-dying-a-slow-death-4409701/ |access-date=2026-04-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2026-03-07 |title=The Forgotten Roots of India’s Eco Feminism |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/amrita-devi-and-the-women-who-refused-to-let-trees-fall-1942073 |access-date=2026-04-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]]ত তেওঁৰ সাহস<ref>{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=LPsvytmN3mUC&pg=PA114&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province |date=1997 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-85297-68-2 |language=en}}</ref> প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চূড়ান্ত প্ৰতীক হৈ পৰিছিল আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ দৰে আধুনিক আন্দোলনসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-05-28 |title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement |url=https://ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/ |access-date=2026-04-11 |website=Ecologise |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730 |access-date=2026-04-11 |website=nvdatabase.swarthmore.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Bishnoi: India’s First Environmentalists |url=https://thediplomat.com/2019/08/the-bishnoi-indias-first-environmentalists/ |access-date=2026-04-11 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> ==খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড== *মূল লেখা: [[খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড]] ১৭৩০ চনত ৰাজস্থানত সংঘটিত হোৱা খেজাৰলী হত্যাকাণ্ডৰ ফলত খেজৰি গছক শান্তিপূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষা দি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোই লোকক হত্যা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Chipko Movement |url=https://www.tottenhamtrees.org/chipko-movement.html |access-date=2026-04-11 |website=Tottenham Trees |language=en}}</ref> অমৃতা দেৱী বিষ্ণোইৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ মানুহে গছবোৰক সাৱটি ধৰিছিল যাতে মাৰৱাৰৰ মহাৰাজা অভয় সিঙৰ সৈন্যই গছবোৰ কাটিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Mukul |first=Sushim |date=2024-10-18 |title=When 300 Bishnois sacrificed their lives to save trees from a maharaja |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bishnoi-community-khejarli-massacre-maharaja-jodhpur-khejri-tree-hugging-rajasthan-chipko-movement-salman-khan-blackbucks-2619054-2024-10-18 |access-date=2026-04-11 |website=India Today |language=en}}</ref> [[File:363_Bishnoi_Sacrifice_Memorial.jpg|thumb|সেউজ গছ বচাবলৈ ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা এটা স্মৃতিসৌধ।]] ==লিগেচি আৰু সন্মান== *মূল প্ৰবন্ধ: [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবে ব্যক্তি বা সম্প্ৰদায়ক এই বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/Jairam-Ramesh-announces-Amrita-Devi-and-Gaura-Devi-awards-for-environment-protection/article14683079.ece |access-date=2026-04-11 |website=www.thehindu.com|title=Jairam Ramesh announces Amrita Devi and Gaura Devi awards for environment protection}}</ref><ref>{{Cite web |title=Remembering Amrita’s sacrifice |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/remembering-amrita-s-sacrifice-830178/ |access-date=2026-04-11 |website=The Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amrita Devi Bishnoi and the Khejri |url=https://azimpremjiuniversity.edu.in/amrita-devi-bishnoi-and-the-khejri |access-date=2026-04-11 |website=Azim Premji University |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Forest Martyrs Day 2020: Why we observe this day on Sept 11 every year and how it started |url=https://www.thedailyjagran.com/lifestyle/nation-forest-martyrs-day-2020-why-we-observe-this-day-on-sept-11-every-year-and-how-it-started-10016542 |access-date=2026-04-11 |website=The Daily Jagran |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নাৰী]] gwofj40ppduo2v2jvy85d10e6oe29so 0 136883 606318 2026-05-14T16:59:36Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606318 wikitext text/x-wiki ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ইতিহাস ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] tu4dyi7f34syldts87eg5qc7tlp4xhm 606319 606318 2026-05-14T17:01:17Z Pranamikaadhikary 27435 606319 wikitext text/x-wiki ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰ দিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্রতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== f3tt4psa2thsgwv3q02jj0507j4sq9k 606320 606319 2026-05-14T17:01:56Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606320 wikitext text/x-wiki ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== 9km3acribhicjej1ypogrbfgzto92wj 606321 606320 2026-05-14T17:03:14Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]]; +[[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] using [[WP:HC|HotCat]] 606321 wikitext text/x-wiki ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] 0brx7awz6n6a1reu2w8megj4jekhv2m 606322 606321 2026-05-14T17:03:56Z Pranamikaadhikary 27435 606322 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = Khejarli Massacre | subtitle = September 1730, 363 [[Bishnois]] were killed while trying to peacefully protect a grove of [[Prosopis cineraria|Khejri trees]]. | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = Memorial | caption = A memorial Commemorating 363 Bishnois died for saving Green Trees Near [[Khejarli]], [[Jodhpur]], [[Rajasthan]], India | date = early-mid September 1730, likely on 11 September | place = [[Khejarli]], [[Rajasthan]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = felling of trees by the [[Kingdom of Marwar]] | goals = | methods = | status = | result = 363 [[Bishnois]] killed, tree harvesting halted and outlawed in the village | side1 = Khejarli villagers '''Supported by'''<br/> [[Bishnoi]] practitioners | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[Amrita Devi]], Bishnoi elders | leadfigures2 = Giridhar Bhandari | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = 363 Bishnois villagers | casualties2 = none | casualties3 = | fatalities = 363 | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] mhy8p78d192br3rmataug93siz6cw6a 606323 606322 2026-05-14T17:06:37Z Pranamikaadhikary 27435 606323 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = felling of trees by the [[Kingdom of Marwar]] | goals = | methods = | status = | result = 363 [[Bishnois]] killed, tree harvesting halted and outlawed in the village | side1 = Khejarli villagers '''Supported by'''<br/> [[Bishnoi]] practitioners | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[Amrita Devi]], Bishnoi elders | leadfigures2 = Giridhar Bhandari | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = 363 Bishnois villagers | casualties2 = none | casualties3 = | fatalities = 363 | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] rm4amfbidr2jxhzee4hs8bzlaebfx24 606325 606323 2026-05-14T17:10:52Z Pranamikaadhikary 27435 606325 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভাই সিঙৰ নিৰ্দেশত খেজৰি গছৰ বাগিছা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ চিপকো আন্দোলনৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বলিদানৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] mto7d0s1s5uhso1ss1sf900azdclju4 606326 606325 2026-05-14T17:13:26Z Pranamikaadhikary 27435 606326 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত '''খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড''' সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভয় সিঙৰ নিৰ্দেশত [[খেজৰি গছ]]ৰ বাগিছা এখন মনে মনে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ আত্মত্যাগৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|title=Nature Conservation is my Religion|last=Mehra|first=Satya Prakash|date=31 December 2008|website=The Viewspaper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602063517/http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|archive-date=2 June 2015|access-date=20 April 2020}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সৈন্য সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ গছ-গছনিত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। অমৃতা দেৱী নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰাজৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ সমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ খেজৰি গছবোৰ অকলে এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণুই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তাই আৰু তাইৰ পৰিয়ালে খেজৰীসকলক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, গছবোৰক শৰীৰেৰে ৰক্ষা কৰি। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণুই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ এটা ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰীসকলক সাবটি ধৰি বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণুই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে অসাৰ বুলি ভবা মানুহক হত্যা কৰিবলৈ। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ'ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভাই সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] 3a03kfu3jxzpjc7rohibo4vyi4vjjm6 606329 606326 2026-05-14T17:21:00Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 606329 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত '''খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড''' সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভয় সিঙৰ নিৰ্দেশত [[খেজৰি গছ]]ৰ বাগিছা এখন মনে মনে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ আত্মত্যাগৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|title=Nature Conservation is my Religion|last=Mehra|first=Satya Prakash|date=31 December 2008|website=The Viewspaper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602063517/http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|archive-date=2 June 2015|access-date=20 April 2020}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,[2] আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।[2][3] উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সেনাবহিনীৰ সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। [[অমৃতা দেৱী]] নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰজাৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ এৰি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণোইসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।[3] পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ কেৱল খেজৰি গছবোৰ এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণোই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে গছবোৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।[2][4] জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণোই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে[3] আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ একোডাল গছ ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰি থকা বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণোই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে সংসাৰত অসাৰ বুলি ভাবে আৰু ৰজাৰ সৈন্যৰে হত্যা কৰোৱাই মাৰিব। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ’ল।[3] মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।[5][2][6] বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভয় সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।[5] তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।[3][2] ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] dytnghq4nvk5jxzrwygo6gb4kr4j65y 606330 606329 2026-05-14T17:51:38Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 606330 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত '''খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড''' সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভয় সিঙৰ নিৰ্দেশত [[খেজৰি গছ]]ৰ বাগিছা এখন মনে মনে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ আত্মত্যাগৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|title=Nature Conservation is my Religion|last=Mehra|first=Satya Prakash|date=31 December 2008|website=The Viewspaper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602063517/http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|archive-date=2 June 2015|access-date=20 April 2020}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,<ref name=":3">{{Cite book|url=https://archive.org/details/landoftigernatur00thap|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/landoftigernatur00thap/page/179 179]|title=Land of the Tiger: A Natural History of the Indian Subcontinent|last=Thapar|first=Valmik|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=9780520214705|language=en}}</ref> আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।<ref name=":3" /><ref name=":2" /> উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সেনাবহিনীৰ সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। [[অমৃতা দেৱী]] নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰজাৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ এৰি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণোইসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref name=":2">Gottlieb, Roger S. "Bishnois: Defenders of the Environment." This Sacred Earth: Religion, Nature, Environment. Psychology Press, 1996. pp. 159-160</ref> পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ কেৱল খেজৰি গছবোৰ এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণোই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে গছবোৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।<ref name=":3" /><ref name="Kevin Desmond">{{cite book|author=Kevin Desmond |year=2017 |title=Planet Savers: 301 Extraordinary Environmentalists|publisher=[[Routledge]] |page=18|isbn=9781351280310 |url=https://books.google.com/books?id=KGRQDwAAQBAJ&q=%22Khejarli%22+massacre+%22Amrita+Devi%22+}}</ref> জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণোই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে<ref name=":2" /> আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ একোডাল গছ ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰি থকা বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণোই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে সংসাৰত অসাৰ বুলি ভাবে আৰু ৰজাৰ সৈন্যৰে হত্যা কৰোৱাই মাৰিব। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ’ল।<ref name=":2" /> মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730|title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database|website=nvdatabase.swarthmore.edu|language=en|access-date=26 October 2018}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":5">Reichert A. (2016) Transformative Encounters: Destabilising Human/Animal and Nature/Culture Binaries Through Cross-Cultural Engagement.</ref> বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভয় সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।<ref name=":1" /> তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> ==উত্তৰাধিকাৰ== খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ চিপকো আন্দোলনৰ প্ৰেৰণা আছিল।[7] খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।[6] প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰদিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত ভুক্তভোগীসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।[1] ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটাও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।[1] ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস হিচাপে ঘোষণা কৰে।[8][9] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] sisfsyzlwp4yxxex9m5an2rsdmdfaz1 606331 606330 2026-05-14T17:54:54Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰ */ 606331 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত '''খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড''' সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভয় সিঙৰ নিৰ্দেশত [[খেজৰি গছ]]ৰ বাগিছা এখন মনে মনে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ আত্মত্যাগৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|title=Nature Conservation is my Religion|last=Mehra|first=Satya Prakash|date=31 December 2008|website=The Viewspaper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602063517/http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|archive-date=2 June 2015|access-date=20 April 2020}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,<ref name=":3">{{Cite book|url=https://archive.org/details/landoftigernatur00thap|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/landoftigernatur00thap/page/179 179]|title=Land of the Tiger: A Natural History of the Indian Subcontinent|last=Thapar|first=Valmik|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=9780520214705|language=en}}</ref> আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।<ref name=":3" /><ref name=":2" /> উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সেনাবহিনীৰ সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। [[অমৃতা দেৱী]] নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰজাৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ এৰি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণোইসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref name=":2">Gottlieb, Roger S. "Bishnois: Defenders of the Environment." This Sacred Earth: Religion, Nature, Environment. Psychology Press, 1996. pp. 159-160</ref> পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ কেৱল খেজৰি গছবোৰ এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণোই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে গছবোৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।<ref name=":3" /><ref name="Kevin Desmond">{{cite book|author=Kevin Desmond |year=2017 |title=Planet Savers: 301 Extraordinary Environmentalists|publisher=[[Routledge]] |page=18|isbn=9781351280310 |url=https://books.google.com/books?id=KGRQDwAAQBAJ&q=%22Khejarli%22+massacre+%22Amrita+Devi%22+}}</ref> জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণোই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে<ref name=":2" /> আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ একোডাল গছ ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰি থকা বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণোই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে সংসাৰত অসাৰ বুলি ভাবে আৰু ৰজাৰ সৈন্যৰে হত্যা কৰোৱাই মাৰিব। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ’ল।<ref name=":2" /> মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730|title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database|website=nvdatabase.swarthmore.edu|language=en|access-date=26 October 2018}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":5">Reichert A. (2016) Transformative Encounters: Destabilising Human/Animal and Nature/Culture Binaries Through Cross-Cultural Engagement.</ref> বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভয় সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।<ref name=":1" /> তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> ==উত্তৰাধিকাৰ== [[File:Bishnoi Temple at Khejarli Massacre Memorial Site..jpg|thumb|left|alt=Bishnoi Temple at Khejarli Massacre Memorial Site.|Bishnoi Temple at Khejarli Massacre Memorial Site.]] খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ প্ৰেৰণা আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/|title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement - Ecologise|date=28 May 2017|work=Ecologise|access-date=26 October 2018|language=en-GB}}</ref> খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":5" /> প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰ দিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত শ্বহীদসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name=":6" /> ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটা]]ও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।<ref name=":6" /> ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) [[ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস]] হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=National Forest Martyrs Day: History, significance and theme |url=https://www.cnbctv18.com/environment/sept-11-india-national-forest-martyrs-day-history-significance-14675441.htm |access-date=13 September 2022 |work=cnbctv18.com |date=11 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/join-hands-forest-conservation-692319.html|title=Join hands for forest conservation, says DCF|date=11 September 2018|website=Deccan Herald|language=en|access-date=14 July 2019}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] 9tvqfzig5tnhvj3bjio171wtu3gf8xt 606332 606331 2026-05-14T17:55:39Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰ */ 606332 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড | subtitle = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খেজৰি গছৰ বাগিচা এখন শান্তিপূৰ্ণভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোই নিহত হয়। | partof = | image = 363 Bishnoi Sacrifice Memorial.jpg | image_alt = স্মৃতিসৌধ | caption = ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ যোধপুৰৰ খেজাৰলিৰ ওচৰত সেউজীয়া গছ বচাবলৈ মৃত্যু হোৱা ৩৬৩ জন বিষ্ণোইৰ মৃত্যুৰ স্মৃতিচাৰণ | date = ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ মাজভাগত, সম্ভৱতঃ ১১ ছেপ্টেম্বৰত | place = খেজাৰলি, [[ৰাজস্থান]] | coordinates = {{coord|26|10|00.0|N|73|9|32.8|E|region:IN-RJ_type:event|display=title,inline}} | causes = মাৰৱাৰ ৰাজ্যই গছ কাটি পেলোৱা | goals = | methods = | status = | result = ৩৬৩ জন বিষ্ণুই হত্যা, গাঁওখনত গছ কটা বন্ধ আৰু নিষিদ্ধ | side1 = খেজাৰলি গাঁওবাসীৰ '''সমৰ্থন'''<br/> বিষ্ণোই সাধক | side2 = [[File:Flag of Jodhpur.svg|25px]] Soldiers and labourers of the [[Kingdom of Marwar]] | side3 = | leadfigures1 = [[অমৃতা দেৱী]], বিষ্ণোই বয়োজ্যেষ্ঠসকল | leadfigures2 = গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰী | leadfigures3 = | howmany1 = Several hundred Bishnoi practitioners | howmany2 = "Party" of soldiers and labourers | howmany3 = | casualties1 = ৩৬৩জন গাঁওবাসী | casualties2 = নাই | casualties3 = | fatalities = ৩৬৩ | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = | Fair = }} ১৭৩০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰ ভাৰতত '''খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড''' সংঘটিত হৈছিল, যেতিয়া মাৰোৱাৰ মহাৰাজ অভয় সিঙৰ নিৰ্দেশত [[খেজৰি গছ]]ৰ বাগিছা এখন মনে মনে কাটি পেলোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থকা অৱস্থাত ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰিছিল। অভয় সিঙে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ খেজাৰলি গাঁৱৰ গছ কাটিবলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীৰ নিৰ্দেশত এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এই প্ৰচেষ্টাই পৰিৱেশৰ পোষকতাত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলায় আৰু পিছলৈ এই হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে পৰিচিত হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ আত্মত্যাগৰ বাবে শাসকে পূৰ্বৰ গছ কটাৰ আদেশ ঘূৰাই লৈছিল।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|title=Nature Conservation is my Religion|last=Mehra|first=Satya Prakash|date=31 December 2008|website=The Viewspaper|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602063517/http://theviewspaper.net/nature-conservation-is-my-religion/|archive-date=2 June 2015|access-date=20 April 2020}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৩০ চনত অভাই সিঙে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰী গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে; কিছুমান সূত্ৰই কয় যে ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কাঠৰ প্ৰয়োজন হৈছিল,<ref name=":3">{{Cite book|url=https://archive.org/details/landoftigernatur00thap|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/landoftigernatur00thap/page/179 179]|title=Land of the Tiger: A Natural History of the Indian Subcontinent|last=Thapar|first=Valmik|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=9780520214705|language=en}}</ref> আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে মাৰৱাৰসকলে গছবোৰ জ্বলাই চূণ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল।<ref name=":3" /><ref name=":2" /> উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্য যিয়েই নহওক কিয়, ভাণ্ডাৰী আৰু তেওঁৰ সেনাবহিনীৰ সৈন্যই খেজাৰলিত উপস্থিত হয়, য’ত তেওঁলোকে গাঁৱৰ অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ দাবী জনায়। [[অমৃতা দেৱী]] নামৰ এগৰাকী মহিলাৰ নেতৃত্বত গাঁৱৰ ৰাইজে ৰজাৰ সৈন্যৰ হাতত নিজৰ গছবোৰ এৰি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। অমৃতাই কয় যে খেজৰি গছ বিষ্ণোইসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসে তেওঁক গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref name=":2">Gottlieb, Roger S. "Bishnois: Defenders of the Environment." This Sacred Earth: Religion, Nature, Environment. Psychology Press, 1996. pp. 159-160</ref> পৰিস্থিতি তীব্ৰতৰ হৈ পৰাত মাৰৱান দলে উৎকোচৰ বিনিময়ত গাঁৱৰ কেৱল খেজৰি গছবোৰ এৰি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু ইয়াক বিষ্ণোই মূল্যবোধৰ ভয়াবহ অপমান হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু অমৃতাই ঘোষণা কৰিছিল যে গছবোৰ কাটিবলৈ দিয়াতকৈ মৃত্যুৱেই ভাল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে গছবোৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে। এই তিৰস্কাৰত ক্ষুব্ধ হৈ মৰৱানসকলে গছ কাটিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অমৃতা আৰু তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ মূৰ কাটি পেলায়।<ref name=":3" /><ref name="Kevin Desmond">{{cite book|author=Kevin Desmond |year=2017 |title=Planet Savers: 301 Extraordinary Environmentalists|publisher=[[Routledge]] |page=18|isbn=9781351280310 |url=https://books.google.com/books?id=KGRQDwAAQBAJ&q=%22Khejarli%22+massacre+%22Amrita+Devi%22+}}</ref> জেহনাদৰ গছজোপাৰ অব্যাহত থকা অপৱিত্ৰতাৰ খবৰ দ্ৰুতগতিত ৰাজস্থানৰ বিষ্ণোই জনসাধাৰণৰ মাজত বিয়পি পৰিল। মুঠতে ৮৩খন গাঁৱৰ বিষ্ণোইসকলে গছবোৰ বচাবলৈ চেষ্টা কৰি জেহনাদলৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰে<ref name=":2" /> আৰু পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে কি কৰিব পাৰি সেইটো নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এখন পৰিষদ আহ্বান কৰা হয়। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আছিল যে প্ৰতিজন বিষ্ণুই স্বেচ্ছাসেৱকে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা গছবোৰৰ একোডাল গছ ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিব। বয়সস্থ লোকসকলে প্ৰথমে আগবাঢ়ি গ’ল, খেজৰী গছবোৰক সাবটি ধৰি থকা বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াক সুযোগ হিচাপে দেখি গিৰিধৰ ভাণ্ডাৰীয়ে দাবী কৰিছিল যে বিষ্ণোই কেৱল এনে লোককহে আগুৱাই পঠিয়াইছে, যিসকলক তেওঁলোকে সংসাৰত অসাৰ বুলি ভাবে আৰু ৰজাৰ সৈন্যৰে হত্যা কৰোৱাই মাৰিব। ইয়াৰ উত্তৰত কম বয়সীয়া পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৱে গছবোৰক সাবটি ধৰিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত বহুতো গছক হত্যা কৰা হ’ল।<ref name=":2" /> মুঠতে গছবোৰক ৰক্ষা কৰি থকাৰ সময়তে ৩৬৩ জন বিষ্ণোইক হত্যা কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bishnoi-villagers-sacrifice-lives-save-trees-1730|title=Bishnoi villagers sacrifice lives to save trees, 1730 {{!}} Global Nonviolent Action Database|website=nvdatabase.swarthmore.edu|language=en|access-date=26 October 2018}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":5">Reichert A. (2016) Transformative Encounters: Destabilising Human/Animal and Nature/Culture Binaries Through Cross-Cultural Engagement.</ref> বিষ্ণোইসকলৰ নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধত স্তম্ভিত হৈ অভয় সিঙে নিজৰ লোকসকলক স্মৰণ কৰি ব্যক্তিগতভাৱে মন্ত্ৰীৰ এই কাৰ্য্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি গাঁওখনলৈ যাত্ৰা কৰে।<ref name=":1" /> তেওঁ আদেশ দিলে যে গাঁওখনে আৰু কেতিয়াও ৰাজ্যৰ বাবে কাঠৰ যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য নহ’ব। পিছলৈ গাঁওখনৰ নাম খেজাৰলি ৰখা হয় আৰু হত্যাকাণ্ডৰ স্থান বিষ্ণোই ধৰ্মৰ তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> ==উত্তৰাধিকাৰ== [[File:Bishnoi Temple at Khejarli Massacre Memorial Site..jpg|thumb|left|alt=Bishnoi Temple at Khejarli Massacre Memorial Site.|খেজাৰলী হত্যাকাণ্ড স্মাৰক স্থানত বিষ্ণোই মন্দিৰ।]] খেজাৰলি হত্যাকাণ্ড ২০ শতিকাৰ পৰিৱেশবিদ [[চিপকো আন্দোলন]]ৰ প্ৰেৰণা আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.ecologise.in/2017/05/28/the-bishnois-indias-original-environmentalists-who-inspired-the-chipko-movement/|title=The Bishnois, India's original environmentalists, who inspired the Chipko movement - Ecologise|date=28 May 2017|work=Ecologise|access-date=26 October 2018|language=en-GB}}</ref> খেজাৰলিৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু এটা চেনোটাফত এই হত্যাকাণ্ডৰ স্মৃতিচাৰণ কৰা হয় আৰু এই গাঁওখনত এই অনুষ্ঠানৰ সন্মানত বাৰ্ষিক বিষ্ণোই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":5" /> প্ৰতি বছৰে ভদ্ৰপদৰ শুক্ল দশমীৰ দিনা ছেপ্টেম্বৰ মাহত যোধপুৰৰ খেজাৰলিত শ্বহীদসকলক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name=":6" /> ভাৰত চৰকাৰে অমৃতা দেৱীৰ বলিদানক স্বীকৃতি দি [[অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই পৰিৱেশ সুৰক্ষা বঁটা]]ও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।<ref name=":6" /> ২০১৩ চনত পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই হত্যাকাণ্ডৰ দিনটোক (১১ ছেপ্টেম্বৰ) [[ৰাষ্ট্ৰীয় বন শ্বহীদ দিৱস]] হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=National Forest Martyrs Day: History, significance and theme |url=https://www.cnbctv18.com/environment/sept-11-india-national-forest-martyrs-day-history-significance-14675441.htm |access-date=13 September 2022 |work=cnbctv18.com |date=11 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/join-hands-forest-conservation-692319.html|title=Join hands for forest conservation, says DCF|date=11 September 2018|website=Deccan Herald|language=en|access-date=14 July 2019}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নৰসংহাৰ]] [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] 0emkrls3l9gpviagur5rkqhvvtx4fsw 0 136884 606367 2026-05-15T05:27:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = 16 September 1941 – 11 Febru... 606367 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = 16 September 1941 – 11 February 1979 | cor-type = [[Coronation of Mohammad Reza Pahlavi|Coronation]] | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = ''[[Iranian Revolution|Monarchy abolished]]''<br />[[Ruhollah Khomeini]] (as Supreme Leader)<br />[[Abolhassan Banisadr]]<br />(as President)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = 1 November 1978 | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''Party established'' | successor = ''Party disestablished'' | 1blankname = [[Secretary-General of the Rastakhiz Party|Secretary-General]] | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *[[Ali Reza Pahlavi (born 1966)|Prince Ali Reza]] *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name = Mohammad Reza Shah<br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = [[Reza Shah]] | mother = [[Tadj ol-Molouk]] | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />Persian signature [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />Latin signature | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[Second World War]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} 972nag359itii2q39kii657w3prikut 606368 606367 2026-05-15T05:27:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 606368 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = 16 September 1941 – 11 February 1979 | cor-type = [[Coronation of Mohammad Reza Pahlavi|Coronation]] | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = ''[[Iranian Revolution|Monarchy abolished]]''<br />[[Ruhollah Khomeini]] (as Supreme Leader)<br />[[Abolhassan Banisadr]]<br />(as President)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = 1 November 1978 | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''Party established'' | successor = ''Party disestablished'' | 1blankname = [[Secretary-General of the Rastakhiz Party|Secretary-General]] | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *[[Ali Reza Pahlavi (born 1966)|Prince Ali Reza]] *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name = Mohammad Reza Shah<br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = [[Reza Shah]] | mother = [[Tadj ol-Molouk]] | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />Persian signature [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />Latin signature | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[Second World War]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] evczumyaml6s1f8luyahbqbef5y2t5s 606369 606368 2026-05-15T05:28:37Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:শাসক]] using [[WP:HC|HotCat]] 606369 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = 16 September 1941 – 11 February 1979 | cor-type = [[Coronation of Mohammad Reza Pahlavi|Coronation]] | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = ''[[Iranian Revolution|Monarchy abolished]]''<br />[[Ruhollah Khomeini]] (as Supreme Leader)<br />[[Abolhassan Banisadr]]<br />(as President)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = 1 November 1978 | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''Party established'' | successor = ''Party disestablished'' | 1blankname = [[Secretary-General of the Rastakhiz Party|Secretary-General]] | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *[[Ali Reza Pahlavi (born 1966)|Prince Ali Reza]] *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name = Mohammad Reza Shah<br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = [[Reza Shah]] | mother = [[Tadj ol-Molouk]] | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />Persian signature [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />Latin signature | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[Second World War]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] tca2weos5h3dbvy2utf6k9svcuzeqmm 606370 606369 2026-05-15T05:28:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:মৃত ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 606370 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = 16 September 1941 – 11 February 1979 | cor-type = [[Coronation of Mohammad Reza Pahlavi|Coronation]] | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = ''[[Iranian Revolution|Monarchy abolished]]''<br />[[Ruhollah Khomeini]] (as Supreme Leader)<br />[[Abolhassan Banisadr]]<br />(as President)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = 1 November 1978 | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''Party established'' | successor = ''Party disestablished'' | 1blankname = [[Secretary-General of the Rastakhiz Party|Secretary-General]] | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *[[Ali Reza Pahlavi (born 1966)|Prince Ali Reza]] *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name = Mohammad Reza Shah<br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = [[Reza Shah]] | mother = [[Tadj ol-Molouk]] | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />Persian signature [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />Latin signature | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[Second World War]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 67rbebm3gn6x5erxpieziete4gedmw0 606371 606370 2026-05-15T05:41:37Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606371 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *[[Ali Reza Pahlavi (born 1966)|Prince Ali Reza]] *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />Persian signature [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />Latin signature | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 23qdbws0sd28p30p7ty4987wvw5djrs 606372 606371 2026-05-15T05:46:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606372 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] r6gaqcwpxlpvmmmc3sj3ahwbvxsi5p8 606373 606372 2026-05-15T05:54:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606373 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত তেওঁক উফৰাই পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 42bk1qim86c27mps3drjz18i3yyr3g3 606374 606373 2026-05-15T05:55:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606374 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 1c4a8rzrouewg486sto286xsntl9be2 606375 606374 2026-05-15T05:57:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 606375 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6fhzpeucfcooes3shldwpr5mbazp8en 606376 606375 2026-05-15T06:00:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606376 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] eyb7vd1zzx31i0at4ltkaqjjq90gmag 606377 606376 2026-05-15T06:21:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606377 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত। তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড ইৰাণত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ আজাৰবাইজান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6ilauoouuxolgwyfrfk7kl9i0isk8qg 606378 606377 2026-05-15T06:23:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606378 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত। তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড ইৰাণত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ আজাৰবাইজান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6xcmhd2mznwy8b577c2xy97f0o9dsa2 606379 606378 2026-05-15T06:25:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606379 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল {{sfnp|Amanat|2017|p=473}}{{sfnp|Aghaie|2011|p=49}}<ref>{{*}}{{cite web |title=سندی نویافته از نیای رضاشاه |url= http://ensani.ir/file/download/article/20101205103251-0%20(51).pdf |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20210226222808/http://ensani.ir/file/download/article/20101205103251-0%20(51).pdf |archive-date=26 February 2021 |access-date=2 June 2020 |publisher=پرتال جامع علوم انسانی}}<br />{{*}}{{cite book |last1=معتضد |first1=خسرو |title=تاج های زنانه |date=1387 |publisher=نشر البرز |isbn=9789644425974 |edition=چاپ اول |location=تهران |pages=46–51 جلد اول}}<br />{{*}}{{cite book |last1=نیازمند |first1=رضا |title=رضاشاه از تولد تا سلطنت |date=1387 |publisher=حکایت قلم نوین |isbn=9645925460 |edition=چاپ ششم |location=تهران |pages=15–16, 21–33, 39–40, 43–45}}<br />{{*}}{{cite book |last1=زیباکلام |first1=صادق |title=رضاشاه |date=1398 |publisher=روزنه،لندن:اچ انداس |isbn=978-1-78083-762-8 |edition=اول |location=تهران |pages=61, 62}}</ref> আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত। তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড ইৰাণত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ আজাৰবাইজান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] q72pxv0fddnl51jbvkoynk5vgr289zd 606380 606379 2026-05-15T06:27:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606380 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত। তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড ইৰাণত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ আজাৰবাইজান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6xcmhd2mznwy8b577c2xy97f0o9dsa2 606381 606380 2026-05-15T06:33:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606381 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড ইৰাণত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ আজাৰবাইজান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 22vu7w4a9wifpmqnvpsg449scakn3x1 606382 606381 2026-05-15T06:34:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606382 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] tpz28k7ssuk481i9ad5aowmowq8cufh 606383 606382 2026-05-15T06:36:31Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606383 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। I মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] l6v6ws08yqzvpprdl7dk8ngiugh2bih 606384 606383 2026-05-15T06:37:35Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606384 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। I মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 69i98yoso5wgtrhu75rm1btyszhjods 606386 606384 2026-05-15T06:39:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606386 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] sb151qn5a5hqnvscfkk0uszbts8twno 606387 606386 2026-05-15T06:42:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606387 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল, যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 14uhafvwh1tfprghldju5ozdf44b9vh 606388 606387 2026-05-15T06:43:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606388 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 3bce95ueg70tgmlpiszcb5x1sowv4e1 606391 606388 2026-05-15T06:46:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606391 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 7t478s0dmic604xoh3qxxr0d8ze5vy8 606393 606391 2026-05-15T06:52:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 606393 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে। সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] dnul0qzs3u21lchccynhat1h0k2utqx 606394 606393 2026-05-15T06:54:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606394 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে। সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] lju9upkd4p2s50t3ojgpyi5vv6cauyq 606395 606394 2026-05-15T06:55:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606395 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে। সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] mh4gh3275up22v37hgcp25tgjk9c2z6 606396 606395 2026-05-15T06:57:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606396 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে। সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] ezkgt2s1agvfr65wgyy6bpiv8hxe83y 606397 606396 2026-05-15T06:58:21Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606397 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে। সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 5jxrcy9z8je4i7xipk0j5lzvxiw3kpp 606398 606397 2026-05-15T06:59:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606398 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 1pueak7zrm8779ypec1bid9pje6jikq 606399 606398 2026-05-15T07:00:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606399 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] m3ugetmr5q0yyb4agx2prywia3f6gfb 606400 606399 2026-05-15T07:05:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606400 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] rf1tqa7xkv3pzyftpjkkaxqm5utf4h3 606401 606400 2026-05-15T07:15:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606401 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] idvzphbdq7qec8kiydj75va17azbgr7 606402 606401 2026-05-15T07:20:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* শিক্ষা */ 606402 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] bfnzl4jqw9jtia2dn0x4vmvq2fwq6pq 606403 606402 2026-05-15T07:23:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজনৈতিক জীৱন */ 606403 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 4jqj8hsa59e8x4n5wbkn2x7f33pb1ob 606404 606403 2026-05-15T07:32:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজনৈতিক জীৱন */ 606404 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল, ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] cabbgdhax58unvquj02jk9k89qaiidy 606405 606404 2026-05-15T07:36:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন */ 606405 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,<ref name="iranchamber">{{ৱেব উদ্ধৃতি|ইউ আৰএল= http://www.iranchamber.com/history/mohammad_rezashah/mohammad_rezashah.php|শিরোনাম=Mohammad Reza Shah Pahlavi|প্রকাশক=Iran Chamber|সংগ্ৰহৰ তাৰিখ=18 June 2011}}</ref> ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] sey6hhd881xtbwhv8hez31vhfi0gg9a 606406 606405 2026-05-15T07:36:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন */ 606406 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 9m28oiuihuv8l7tp2ehulm3gqqe54lp 606407 606406 2026-05-15T07:40:03Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন */ 606407 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==মৃত্যু== ইৰাণলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ মিচৰত নিৰ্বাসিত হৈ থাকিল। কাইৰোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়াৰ ইজিপ্তৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আনোৱাৰ সাদাতে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰে। পাহলৱী পৰিয়াল আনোৱাৰ সাদাত, ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু গ্ৰীচৰ দ্বিতীয় কনষ্টেণ্টাইন আদিও অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত উপস্থিত থাকে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 8uvpgsjwfugouwdxel7uub74l05529r 606409 606407 2026-05-15T07:43:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মৃত্যু */ 606409 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==মৃত্যু== ইৰাণলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ মিচৰত নিৰ্বাসিত হৈ থাকিল। কাইৰোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়াৰ ইজিপ্তৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আনোৱাৰ সাদাতে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰে। <ref>[https://web.archive.org/web/20081224060802/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html Shah's Flight]. ''Time''. 31 March 1980</ref> পাহলৱী পৰিয়াল আনোৱাৰ সাদাত, ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু গ্ৰীচৰ দ্বিতীয় কনষ্টেণ্টাইন আদিও অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত উপস্থিত থাকে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] bjz3qc9masg005ylx10jmpuanwhnsgh 606410 606409 2026-05-15T07:44:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মৃত্যু */ 606410 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল।তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰিও আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউন্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূখণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূখণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰ পৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬ বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথম দিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰিও ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে।authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল।ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==মৃত্যু== ইৰাণলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ মিচৰত নিৰ্বাসিত হৈ থাকিল। কাইৰোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়াৰ ইজিপ্তৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আনোৱাৰ সাদাতে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰে। <ref>[https://web.archive.org/web/20081224060802/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html Shah's Flight]. ''Time''. 31 March 1980</ref> পাহলৱী পৰিয়াল আনোৱাৰ সাদাত, ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু গ্ৰীচৰ দ্বিতীয় কনষ্টেণ্টাইন আদিও অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite news |url= https://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |title=SOMEONE ELSE'S PROBLEM |date=6 November 1988 |work=The New York Times |access-date=11 February 2017 |archive-date=1 July 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170701021217/http://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |url-status=live}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] ak14k0unz4txzk96djch4v17pxzww1v 606411 606410 2026-05-15T07:45:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 606411 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল। তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰি আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউণ্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূ-খণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূ-খণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈবছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰপৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথমদিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰি ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে। authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰপৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আঁকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল। ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==মৃত্যু== ইৰাণলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ মিচৰত নিৰ্বাসিত হৈ থাকিল। কাইৰোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়াৰ ইজিপ্তৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আনোৱাৰ সাদাতে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰে। <ref>[https://web.archive.org/web/20081224060802/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html Shah's Flight]. ''Time''. 31 March 1980</ref> পাহলৱী পৰিয়াল আনোৱাৰ সাদাত, ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু গ্ৰীচৰ দ্বিতীয় কনষ্টেণ্টাইন আদিও অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite news |url= https://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |title=SOMEONE ELSE'S PROBLEM |date=6 November 1988 |work=The New York Times |access-date=11 February 2017 |archive-date=1 July 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170701021217/http://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |url-status=live}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] tbcxgakoqlo12tkgwtr6wqjclio0iug 606412 606411 2026-05-15T07:45:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 606412 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী | title = আৰ্যমেহৰ | image = Mohammad Reza Pahlavi 1973 portrait (4x5 cropped).jpg | caption = অফিচিয়েল প’ৰ্ট্ৰেইট, ১৯৭৩ চনত | succession = ইৰাণৰ শ্বাহ | moretext = ([[List of titles and honours of Mohammad Reza Pahlavi#Royal titles and styles|more...]]) | reign = ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰ – ১৯৭৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | cor-type = ৰাজ অভিষেক | coronation = ১৯৬৭ চনৰ ২৬ অক্টোবৰ | predecessor = ৰেজা শ্বাহ | successor = '' ইৰানৰ বিপ্লৱ। সম্ৰাটৰ অৱসান''<br />[[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ]] (উচ্চতম নেতা হিচাপে )<br />আবোলহাছান বানিছাদৰ <br />(ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে)<br />{{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[Leader of the Rastakhiz Party]] | term_start = ২ মাৰ্চ ১৯৭৫ | term_end = ১ নৱেম্বৰ ১৯৭৮ | term_label = ''[[De facto]]'' | predecessor = ''পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা '' | successor = ''পাৰ্টি বিচ্ছিন্ন '' | 1blankname = সচিব প্ৰধান | 1namedata = {{collapsible list| | আমিৰ-আব্বাছ হোভেইদা | জামছিদ আমৌজেগাৰ | মহম্মদ বাহেৰী | জাভাদ ছাইদ }} }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | death_date = {{death date and age|df=yes|1980|7|27|1919|10|26}} | death_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | burial_date = ৩০ জুলাই ১৯৮০ | burial_place = আল-ৰিফায়ী মছজিদ | spouse = {{plainlist| * {{Marriage|ইজিপ্তৰ ফাউজিয়া |1939|1948|reason=div}} * {{Marriage|সোৰয়া এচফান্দিয়াৰী-বখতিয়াৰী|1951|1958|reason=div}} * {{Marriage|ফাৰাহ দিবা |1959}}}} | issue = {{plainlist| *ৰাজকুমাৰী শ্বাহনাজ *ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা *ৰাজকুমাৰী ফাৰাহনাজ *ৰাজকুমাৰ আলী ৰেজা পাহলৱী *ৰাজকুমাৰী লেইলা }} | regnal name =মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ <br />{{langx|fa|محمدرضا شاه}} | dynasty = [[Pahlavi dynasty|Pahlavi]] | father = ৰেজা শ্বাহ | mother = টাডজ অল-মলৌক | signature = [[File:Mohammadreza pahlavi signature.svg{{!}}class=skin-invert|120px]]<br />পাৰ্চী স্বাক্ষৰ [[File:Signature of Mohammad Reza Pahlavi.svg{{!}}class=skin-invert|160px]]<br />লেটিন স্বাক্ষৰ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | alma_mater = {{plainlist| *[[Institut Le Rosey]] *[[Madrasa Nezam]]}} | branch = [[Imperial Iranian Army]] | service_years = 1936–1979 | rank = | commands = Army's Inspection Department | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ]] ** [[Anglo-Soviet Invasion of Iran]] * [[Kurdish separatism in Iran]] ** [[Hama Rashid revolt]] * [[Iran crisis of 1946]] * [[1953 Iranian coup d'état]] * [[Joint Operation Arvand]] * [[Siahkal incident]] * [[1974–75 Shatt al-Arab conflict]] * [[Iranian Revolution]] {{tree list/end}} | module = {{Listen voice|name=Mohammad Reza Shah|filename=Mohammad Reza Pahlavi voice (english - on energy in Iran).ogg|description=Mohamed Reza on the nonrenewability of oil|recorded=1971}} }} }} '''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' (জন্ম,২৬ অক্টোবৰ ১৯১৯ – মৃত্যু,২৭ জুলাই ১৯৮০) ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণৰ শেষ শ্বাহ আছিল। তেওঁ পিতৃ ৰেজা শ্বাহৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু ইৰানৰ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইছলামিক বিপ্লৱত ৰাজতন্ত্ৰ অন্ত পেলোৱালৈকে ইৰাণ সাম্ৰাজ্যত শাসন কৰিছিল; এই বিপ্লৱে ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি ইৰাণ ইছলামিক ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৬৭ চনত তেওঁ শ্বাহনশ্বাহ যি আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ উপাধি গ্ৰহণ কৰে <ref>D. N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary.'' Routledge Curzon, 2005.</ref> আৰু ইয়াৰ উপৰি আৰ্যমেহৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘আৰ্য্যসকলৰ পোহৰ’) আৰু বজৰ্গ আৰ্টেষ্টৰণ (আক্ষৰিক অৰ্থত: ‘মহান সেনাপতি’)কে ধৰি আন কেইবাটাও উপাধিও লাভ কৰে। তেওঁ আছিল পাহলৱী বংশৰ দ্বিতীয় আৰু শেষ শাসক। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:CrownPrinceMohammadRezaPahlavi.jpg|upright|thumb|left|ৰাজকুমাৰ মহম্মদ ৰেজা, ১৯২৬ চনত ]] মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম হৈছিল ইৰাণৰ তেহৰাণত ৰেজা খান (পিছলৈ ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী, পাহলৱী বংশৰ প্ৰথম শ্বাহ) আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী তাজ আল-মোলুকৰ ঘৰত। তেওঁ এঘাৰটা সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁৰ পিতৃ মাজান্দাৰান বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল মাজান্দৰান প্ৰদেশৰ ছাভাডকুহ কাউণ্টিৰ আলাছত।<ref>https://www.britannica.com/biography/Reza-Shah-Pahlavi </ref> তেওঁ পাৰ্চী কছাক ব্ৰিগেডৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল আছিল, ৭ম ছাভাডকুহ ৰেজিমেণ্টত কমিচন লাভ কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনৰ এংলো-পাৰ্চিয়ান যুদ্ধত যুঁজিছিল। {{sfnp|Nahai|2000|p=180–181}} মহম্মদ ৰেজাৰ মাতৃ আছিল তেতিয়াৰ [[ৰাছিয়া]]ন সাম্ৰাজ্যৰ অংশ জৰ্জিয়াৰ। {{sfnp|Afkhami|2009|p=4}} মাতৃৰ পৰিয়াল এগৰাকী মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী আছিল। কেইটামান দশকৰ আগতে ৰাছিয়া-পাৰ্চী যুদ্ধৰ পিছত ইৰাণে ককেছাছৰ সকলো ভূ-খণ্ড এৰি দিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ পিছত মূল ভূ-খণ্ড [[ইৰাণ]]ত তেওঁলোক বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfnp|Katouzian|2006|p=269}} তেওঁ [[আজাৰবাইজান]] বংশৰ আছিল আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ বাকুত (বৰ্তমান আজাৰবাইজান)। মহম্মদ ৰেজাৰ জন্ম তেওঁৰ যমজ ভগ্নী আশ্ৰাফৰ সৈতে একেলগে হৈছিল। কিন্তু তেওঁ, আশ্ৰফ, তেওঁৰ ভাই-ভনী ছামছ আৰু আলী ৰেজা, আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ আঢ়ৈবছৰীয়া ভগ্নী ফাতিমা জন্মৰপৰা ৰাজ পৰিয়ালৰ সদস্য নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ ১৯২৫ চনলৈকে শ্বাহ হোৱা নাছিল। সেই সময়ৰ বেছিভাগ ইৰাণী লোকৰ দৰে ৰেজা খানৰ উপাধি নাছিল। ১৯২১ চনত আহমদ শ্বাহ কাজাৰক পদচ্যুত কৰা পাৰ্চী অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰেজা খানক কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালক উপাধিৰ প্ৰয়োজন হ’ব। ফলত তেওঁ সকলো ইৰাণীৰে উপাধি থকাটো বাধ্যতামূলক কৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে; তেওঁ পাহলৱী উপাধি বাছি লৈছিল,{{sfnp|Milani|2011|p=25}} যিটো মধ্য পাৰ্চী নাম আৰু প্ৰাচীন পাৰ্চীৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৯২৬ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত পিতৃৰ ৰাজ অভিষেকৰ মাত্ৰ এদিন পূৰ্বে ৬বছৰীয়া মহম্মদ ৰেজাক ক্ৰাউন প্ৰিন্স ঘোষণা কৰা হয়।{{sfnp|Milani|2011|p=25}}<ref name="Inlow p90">{{cite book |last=Inlow |first=E. Burke |title=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran |date=1979 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120822924 |page=90}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amrullah |date=2026-02-03 |title=Kronologi Runtuhnya Dinasti Qajar dan Berdirinya Dinasti Pahlavi |url=https://tintaemas.net/kronologi-runtuhnya-dinasti-qajar-dan-berdirinya-dinasti-pahlavi/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> [[File:Ashraf et shah.jpg|thumb|left|১৯৪৩ চনত যমজ ভগ্নী আশ্ৰফৰ সৈতে যুৱক শ্বাহ]] ==শিক্ষা== [[File:Mohammad Reza Pahlavi Entering a Military School, Tehran 1938.jpg|thumb|upright|তেহৰাণৰ এখন সামৰিক বিদ্যালয় মাদ্ৰাছা নেজামত প্ৰৱেশ কৰা মুহূৰ্তত মহম্মদ ৰেজা, ১৯৩৮ চনত]] মহম্মদ ৰেজাৰ বয়স যেতিয়া ১১ বছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পিতৃয়ে ৰাজকীয় মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁৰ পুত্ৰক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ছুইজাৰলেণ্ডৰ বৰ্ডিং স্কুল ইনষ্টিটিউট লে ৰোজলৈ পঠিয়াইছিল। ১৯৩১ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত মহম্মদ ৰেজাই ইৰাণ এৰি চুইজাৰলেণ্ডলৈ যায়। {{sfnp|Afkhami|2009|pp=29–31}} লে ৰোজত ছাত্ৰ হিচাপে প্ৰথমদিনাই ৰাজকুমাৰে সহপাঠী কেইজনমানক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। তেওঁ পাছ কৰাৰ সময়ত সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে থিয় হৈ চেলুট দিবলৈ দাবী জনায়—যেনেকৈ ইৰাণৰ সকলোৱে কৰিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এজন আমেৰিকান ছাত্ৰই তেওঁক মাৰপিট কৰে। এই কাণ্ডই তেওঁক সোনকালে উপলব্ধি কৰাত সহায় কৰিলে যে ছুইজাৰলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে তেওঁক তেওঁৰ গৃহ দেশৰ দৰে সন্মান নকৰে। {{sfnp|Milani|2011|p=46}} ছাত্ৰ হিচাপে মহম্মদ ৰেজাই প্ৰতিযোগিতামূলক ফুটবল খেলিছিল। কিন্তু স্কুলৰ ৰেকৰ্ডসমূহে ইংগিত দিয়ে যে এজন খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁৰ মূল সমস্যা আছিল তেওঁৰ "দ্বিধাদ্বন্দ্ব", কিয়নো ৰাজকুমাৰে ৰিস্ক ল'বলৈ ভয় কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} লে ৰোজত তেওঁৰ অধ্যয়ন ফৰাচী ভাষাত হৈছিল আৰু তাত থকা সময়খিনিয়ে মহম্মদ ৰেজাৰ মনত ফৰাচী সকলো বস্তুৰ প্ৰতি আজীৱন প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfnp|Milani|2011|p=48}} ১৯৩৫ আৰু ১৯৩৬ চনত ছাত্ৰ কাকতখনৰ বাবে ফৰাচী ভাষাত লিখা প্ৰবন্ধত মহম্মদ ৰেজাই লে ৰোজক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু কৈছিল যে বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ দিগন্ত বহল কৰি ইউৰোপীয় সভ্যতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছে।{{sfnp|Milani|2011|p=47}} সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছতো মহম্মদ ৰেজা আছিল শিক্ষাৰ বাবে বিদেশলৈ পঠোৱা প্ৰথমজন ইৰাণী ৰাজকুমাৰ। পৰৱৰ্তী চাৰি বছৰ তাতেই থাকি ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি আহি হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজনে তেহৰাণৰ স্থানীয় সামৰিক একাডেমীত নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৮ চনলৈকে তাত অধ্যয়ন কৰি দ্বিতীয় লেফটেনেণ্ট পদবীৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মহম্মদ ৰেজাক অধিনায়ক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো পদত তেওঁ শ্বাহ (সম্ৰাট) হোৱালৈকে আছিল। কলেজীয়া জীৱনত ডেকা ৰাজকুমাৰক সেনাৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি সমগ্ৰ দেশৰ অসামৰিক আৰু সামৰিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টলেশ্যনসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name="Inlow p90" /><ref>{{cite book |last1=Fardust |first1=Hossein |last2=Dareini |first2=Ali |title=The rise and fall of the Pahlavi dynasty : memoirs of former General Hussein Fardust |date=April 1999 |publisher=Motilal Banarsidass Publ |location=Delhi |isbn=978-8120816428 |pages=15–16}}</ref> মহম্মদ ৰেজাই নিজৰ স্থানীয় পাৰ্চী ভাষাৰ উপৰি ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু জাৰ্মান ভাষাও সাৱলীলভাৱে কব পাৰিছিল। <ref>{{cite news |last=Curtis |first=Charlotte |author-link=Charlotte Curtis |title=First Party of Iran's 2,500-Year Celebration |url= https://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |access-date=17 September 2015 |newspaper=The New York Times |date=13 October 1971 |archive-date=19 February 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180219135056/http://www.nytimes.com/1971/10/13/archives/first-party-of-irans-2500year-celebration.html |url-status=live}}</ref> [[File:Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi and Teymourtash2.jpg|thumb|left|upright=1.2|১৯৩২ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ল'জানৰ ইনষ্টিটিউট লে ৰ'জীত ইম্পেৰিয়েল ক'ৰ্টৰ মন্ত্ৰী আব্দলহোছেইন টেইমৌৰতাছৰ সৈতে মহম্মদ ৰেজা]] চুইজাৰলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মহম্মদ ৰেজাই তেওঁৰ শিক্ষক আৰ্নেষ্ট পেৰনৰ সৈতে বন্ধুত্ববোধ গঢ়ি উঠিছিল আৰু পেৰনেই তেওঁক ফৰাচী কবিতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল; আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত চেট'ব্ৰিয়াণ্ড আৰু ৰাবেলেই তেওঁৰ "প্ৰিয় ফৰাচী লেখক" হৈ পৰে। authors".{{sfnp|Milani|2011|p=50}} ৰাজকুমাৰে পেৰনক ইমানেই ভাল পাইছিল যে ১৯৩৬ চনত ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ পেৰনক লগত লৈ আহিছিল আৰু নিজৰ প্ৰিয় বন্ধুক মাৰ্বল পেলেচত ৰাখিছিল।<ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 116 f.</ref> ১৯৬১ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে পেৰন ইৰাণতে আছিল আৰু মহম্মদ ৰেজাৰ প্ৰিয় বন্ধু হিচাপে তেওঁ পৰ্দাৰ আঁৰত যথেষ্ট ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>Zonis, Marvin. ''Majestic Failure: The Fall of the Shah'', University of Chicago Press, 1991, p. 117.</ref> ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ১৯৪১ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ক্ষমতালৈ আহে। সেই সময়ত এংলো-ছোভিয়েট বাহিনীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে ক্ষমতাৰপৰা আঁতৰাই পেলায়।<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206 |title=An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics |first=David S. |last=Sorenson |isbn=978-0-8133-4922-0 |page=206 |publisher=Avalon Publishing |date=2013 |access-date=17 November 2020 |archive-date=3 September 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240903210530/https://books.google.com/books?id=07o_BAAAQBAJ&q=wwii+reza+shah+abdicated&pg=PA206#v=snippet&q=wwii%20reza%20shah%20abdicated&f=false |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইৰাণৰ তেল উদ্যোগটো চমুকৈ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। শাসক হিচাপে তেওঁ শ্বেত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল, য’ত অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠন জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইৰাণক বিশ্ব শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত উদ্যোগসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰি মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ==ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন== তেওঁৰ প্ৰতিচ্ছবি আছিল এজন ধৰ্মনিৰপেক্ষ মুছলমানৰ দৰে। নীতি আৰু কেতিয়াবা একনায়কত্ববাদী আচৰণৰ বাবে তেওঁ ছিয়াসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাইছিল, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, বজাৰ নামেৰে পৰিচিত ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে হাত মিলাই ইজৰাইলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল আৰু শাসক শ্ৰেণীক দুৰ্নীতিৰ মাজত আঁকোৱালি লৈছিল। তদুপৰি বিভিন্ন বিতৰ্কিত নীতিৰ বাবে সমাজবাদী পাৰ্টিয়ে টুডা পাৰ্টিক নিষিদ্ধ কৰিছিল,ৰাজনৈতিক বিৰোধীক দমন কৰিবলৈ ৰাজকীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা সাৱাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজ্যিক পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৭৮ চনত ২২০৫ জন ৰাজনৈতিক কৰ্মীক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হৈছিল। ফলত ইছলামিক অভ্যুত্থান ঘটিছিল। ইছলামিকসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মতানৈক্যৰ বাবে [[আমেৰিকা]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ই তেওঁক সুৰক্ষা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু কমিউনিষ্ট কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। ৭ জানুৱাৰীত ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ ফলত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয় আৰু তেওঁ ইৰাণ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়। ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলুপ্ত কৰি আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]]ৰ নেতৃত্বত ইৰাণক ইছলামিক ৰিপাব্লিকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ==মৃত্যু== ইৰাণলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ মিচৰত নিৰ্বাসিত হৈ থাকিল। কাইৰোত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়াৰ ইজিপ্তৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আনোৱাৰ সাদাতে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰে। <ref>[https://web.archive.org/web/20081224060802/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html Shah's Flight]. ''Time''. 31 March 1980</ref> পাহলৱী পৰিয়াল আনোৱাৰ সাদাত, ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু গ্ৰীচৰ দ্বিতীয় কনষ্টেণ্টাইন আদিও অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite news |url= https://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |title=SOMEONE ELSE'S PROBLEM |date=6 November 1988 |work=The New York Times |access-date=11 February 2017 |archive-date=1 July 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170701021217/http://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html |url-status=live}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mohammad Reza Pahlavi}} * [https://theshah.org "The Shah's Photo Gallery"], TheShah.org * {{YouTube|VcBbG-y-Jho|''I Knew the Shah''}} * {{YouTube|EI5joeY2l-U|''Oil and the Shah of Iran (1974)''}} | 60 Minutes Archive [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] ogyyt832x4rrttatm1uh8l7aewejzy9 0 136885 606418 2026-05-15T10:07:28Z Ishanjyotibora 14131 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox university | name = International Institute of Information Technology, Hyderabad | image_name = International Institute of Information Technology, Hyderabad logo.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = Deemed University | city = Hydera... 606418 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = International Institute of Information Technology, Hyderabad | image_name = International Institute of Information Technology, Hyderabad logo.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = Deemed University | city = [[Hyderabad]] | state = [[Telangana]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = India | chairman = [[Ashok Jhunjhunwala ]]<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = [[Sandeep Shukla]]<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = 130 <ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = 1,909<ref name=nirf_2024/> | undergrad = 1,350<ref name=nirf_2024/> | postgrad = 391<ref name=nirf_2024/> | doctoral = 168<ref name=nirf_2024/> | mascot = Jagruti – The Banyan Tree<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = [[Urban area|Urban]]; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[University Grants Commission (India)|UGC]], [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[All India Council for Technical Education|AICTE]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = IIITians, Hyderabad-IIITians | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = English }} The '''International Institute of Information Technology Hyderabad''' ('''IIIT-Hyderabad''' or '''IIIT-H''') is a [[research university|deemed university]], founded as a non-profit public-private partnership '''(N-PPP)''' (non-governmental) institute, located in [[Hyderabad]], [[India]]. It is the first IIIT in India under this model. It is considered the leading institution among all IIITs in India, and its model has served as a template for the establishment of several other [[Indian_Institutes_of_Information_Technology|IIITs]] across the country.<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> The institute is also known for supporting major Olympiad training programs and is held responsible for pathways toward the [[International_Olympiad_in_Artificial_Intelligence|International Olympiad in Artificial Intelligence (IOAI)]] for India, and training Indian candidates<ref>https://inaio.in/</ref>. 4cgglqpw18v1y3tjy3bue26566d2cto 606419 606418 2026-05-15T10:08:15Z Ishanjyotibora 14131 606419 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = International Institute of Information Technology, Hyderabad | image_name = International Institute of Information Technology, Hyderabad logo.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = Deemed University | city = [[Hyderabad]] | state = [[Telangana]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = India | chairman = [[Ashok Jhunjhunwala ]]<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = [[Sandeep Shukla]]<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = 130 <ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = 1,909<ref name=nirf_2024/> | undergrad = 1,350<ref name=nirf_2024/> | postgrad = 391<ref name=nirf_2024/> | doctoral = 168<ref name=nirf_2024/> | mascot = Jagruti – The Banyan Tree<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = [[Urban area|Urban]]; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[University Grants Commission (India)|UGC]], [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[All India Council for Technical Education|AICTE]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = IIITians, Hyderabad-IIITians | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = English }} The '''International Institute of Information Technology Hyderabad''' ('''IIIT-Hyderabad''' or '''IIIT-H''') is a [[research university|deemed university]], founded as a non-profit public-private partnership '''(N-PPP)''' (non-governmental) institute, located in [[Hyderabad]], [[India]]. It is the first IIIT in India under this model. It is considered the leading institution among all IIITs in India, and its model has served as a template for the establishment of several other [[Indian_Institutes_of_Information_Technology|IIITs]] across the country.<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> The institute is also known for supporting major Olympiad training programs and is held responsible for pathways toward the [[International_Olympiad_in_Artificial_Intelligence|International Olympiad in Artificial Intelligence (IOAI)]] for India, and training Indian candidates<ref>https://inaio.in/</ref>. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} gwwcyculgtocog6ho0saw6dm37j2ckz 606424 606419 2026-05-15T10:16:49Z Ishanjyotibora 14131 606424 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = International Institute of Information Technology, Hyderabad logo.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তৰ্জাতিক তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' (IIIT-Hyderabad বা IIIT-H) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হাইদৰাবাদ|হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত-স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-এইচ্ছ ভাৰত প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} rv76py4jsmvn2vj31p9jsnbjsu1zmnv 606428 606424 2026-05-15T10:20:13Z Ishanjyotibora 14131 606428 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তৰ্জাতিক তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' (IIIT-Hyderabad বা IIIT-H) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হাইদৰাবাদ|হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত-স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-এইচ্ছ ভাৰত প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} 0lzuumqxjvznlcb7w4ep7mqywwh5gw3 606429 606428 2026-05-15T10:21:09Z Ishanjyotibora 14131 606429 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তৰ্জাতিক তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত-স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-এইচ্ছ ভাৰত প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== IIIT Hyderabad was founded in 1998 under the [[public private partnership|public-private partnership]] Deemed University model by the Ministry of Human Resource Development of the [[Government of Telangana]] and [[NASSCOM]],<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref> with the [[Government of Telangana|state government]] supplying a grant of land and buildings.<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> As special officer for IIIT Hyderabad and the Secretary of IT for the state government, [[Ajay Prakash Sawhney]] shaped the concept and was responsible for and overseeing the initial development of the institute.<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref> Rajeev Sangal, former director of [[Indian Institute of Technology (BHU) Varanasi]] designed the syllabus and served as the first director of the institute until 10 April 2013.<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> The institution was founded as the Indian Institute of Information Technology Hyderabad as a foundation for the 20 [[Indian Institutes of Information Technology]] under the same model, which was renamed to International Institute of Information Technology Hyderabad in 2001, when it attained a status of a [[deemed university]].<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> The institute celebrated its [[Silver jubilee|Silver Jubilee]] on 2 September 2023. The main celebrations were held from 1 to 3 September, with many earlier events throughout the previous year, including a special fire-side chat with former chief minister of Andhra Pradesh [[N. Chandrababu Naidu|Nara Chandra Babu Naidu]] and the honouring of esteemed people associated with the history of the institute.<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} bp940i51n8x31b9hc4riokbmkqkvme5 606430 606429 2026-05-15T10:21:26Z Ishanjyotibora 14131 606430 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত-স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-এইচ্ছ ভাৰত প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== IIIT Hyderabad was founded in 1998 under the [[public private partnership|public-private partnership]] Deemed University model by the Ministry of Human Resource Development of the [[Government of Telangana]] and [[NASSCOM]],<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref> with the [[Government of Telangana|state government]] supplying a grant of land and buildings.<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> As special officer for IIIT Hyderabad and the Secretary of IT for the state government, [[Ajay Prakash Sawhney]] shaped the concept and was responsible for and overseeing the initial development of the institute.<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref> Rajeev Sangal, former director of [[Indian Institute of Technology (BHU) Varanasi]] designed the syllabus and served as the first director of the institute until 10 April 2013.<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> The institution was founded as the Indian Institute of Information Technology Hyderabad as a foundation for the 20 [[Indian Institutes of Information Technology]] under the same model, which was renamed to International Institute of Information Technology Hyderabad in 2001, when it attained a status of a [[deemed university]].<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> The institute celebrated its [[Silver jubilee|Silver Jubilee]] on 2 September 2023. The main celebrations were held from 1 to 3 September, with many earlier events throughout the previous year, including a special fire-side chat with former chief minister of Andhra Pradesh [[N. Chandrababu Naidu|Nara Chandra Babu Naidu]] and the honouring of esteemed people associated with the history of the institute.<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} g6wnta4sq4mgu66y4j5jiazra8ze3b2 606431 606430 2026-05-15T10:22:27Z Ishanjyotibora 14131 606431 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত আৰু স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-এইচ্ছ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== IIIT Hyderabad was founded in 1998 under the [[public private partnership|public-private partnership]] Deemed University model by the Ministry of Human Resource Development of the [[Government of Telangana]] and [[NASSCOM]],<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref> with the [[Government of Telangana|state government]] supplying a grant of land and buildings.<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> As special officer for IIIT Hyderabad and the Secretary of IT for the state government, [[Ajay Prakash Sawhney]] shaped the concept and was responsible for and overseeing the initial development of the institute.<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref> Rajeev Sangal, former director of [[Indian Institute of Technology (BHU) Varanasi]] designed the syllabus and served as the first director of the institute until 10 April 2013.<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> The institution was founded as the Indian Institute of Information Technology Hyderabad as a foundation for the 20 [[Indian Institutes of Information Technology]] under the same model, which was renamed to International Institute of Information Technology Hyderabad in 2001, when it attained a status of a [[deemed university]].<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> The institute celebrated its [[Silver jubilee|Silver Jubilee]] on 2 September 2023. The main celebrations were held from 1 to 3 September, with many earlier events throughout the previous year, including a special fire-side chat with former chief minister of Andhra Pradesh [[N. Chandrababu Naidu|Nara Chandra Babu Naidu]] and the honouring of esteemed people associated with the history of the institute.<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} am67bevb3ssykwar60qxzectpz82lj8 606433 606431 2026-05-15T10:27:32Z Ishanjyotibora 14131 /* ইতিহাস */ 606433 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত আৰু স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-হায়দৰাবাদ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== ৯৯৮ চনত [[তেলংগানা|তেলেংগানা]] চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় আৰু নাছকমে ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব ডিমড ইউনিভাৰ্চিটি মডেলৰ অধীনত আই আই আই টি-হায়দৰাবাদ প্ৰতিষ্ঠা কৰে,<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref>ৰাজ্য চৰকাৰে মাটি আৰু ভৱনসমূহৰ বাবে অনুদান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> আই আই আই টি-হায়দৰাবাদৰ বিশেষ বিষয়া আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ আই টিৰ সচিব হিচাপে অজয় ​​প্ৰকাশ সাৱনীয়ে এই ধাৰণাটোৰ জন্ম দিছিল৷ তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰাৰম্ভিক উন্নয়নৰ তদাৰক কৰিছিল।<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref>ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি বাৰাণসীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক ৰাজীৱ সংগলে শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিছিল আৰু ২০১৩ চনৰ ১০ এপ্ৰিললৈকে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম সঞ্চালক হিচাপে তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> একে আৰ্হিৰ অধীনত ২০খন ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ ভেটি হিচাপে ''ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল৷ ২০০১ চনত ইয়াৰ নাম সলনি কৰি ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' কৰা হৈছিল, যেতিয়া ই গণ্য বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত এই প্ৰতিষ্ঠানে ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপন কৰে। মূল উদযাপনসমূহ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৩ ছেপ্টেম্বৰলৈকে অনুষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ আগৰ বহু অনুষ্ঠানৰ লগতে [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]ৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী নৰা [[এন চন্দ্ৰবাবু নাইডু|চন্দ্ৰ বাবু নাইডু]]ৰ সৈতে বিশেষ আড্ডা আৰু প্ৰতিষ্ঠানটোৰ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত সন্মানীয় লোকসকলক সন্মান জনোৱা আদি অনুষ্ঠান আছিল।<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ffhnlstv9cqohhlihfjyyiq2tr3v5y5 606434 606433 2026-05-15T10:28:16Z Ishanjyotibora 14131 /* ইতিহাস */ 606434 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত আৰু স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-হায়দৰাবাদ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== ৯৯৮ চনত [[তেলংগানা|তেলেংগানা]] চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় আৰু নাছকমে ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব ডিমড ইউনিভাৰ্চিটি মডেলৰ অধীনত আই আই আই টি-হায়দৰাবাদ প্ৰতিষ্ঠা কৰে,<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref>ৰাজ্য চৰকাৰে মাটি আৰু ভৱনসমূহৰ বাবে অনুদান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> আই আই আই টি-হায়দৰাবাদৰ বিশেষ বিষয়া আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ আই টিৰ সচিব হিচাপে অজয় ​​প্ৰকাশ সাৱনীয়ে এই ধাৰণাটোৰ জন্ম দিছিল৷ তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰাৰম্ভিক উন্নয়নৰ তদাৰক কৰিছিল।<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref>ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি বাৰাণসীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক ৰাজীৱ সংগলে শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিছিল আৰু ২০১৩ চনৰ ১০ এপ্ৰিললৈকে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম সঞ্চালক হিচাপে তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> একে আৰ্হিৰ অধীনত ২০খন ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ ভেটি হিচাপে ''ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল৷ ২০০১ চনত ইয়াৰ নাম সলনি কৰি ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' কৰা হৈছিল, যেতিয়া ই গণ্য বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত এই প্ৰতিষ্ঠানে ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপন কৰে। মূল উদযাপনসমূহ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৩ ছেপ্টেম্বৰলৈকে অনুষ্ঠিত হয়৷ বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ লগতে [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]ৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী [[এন চন্দ্ৰবাবু নাইডু|চন্দ্ৰ বাবু নাইডু]]ৰ সৈতে বিশেষ আড্ডাৰ আয়োজন কৰা হয়৷ ইয়াৰোপৰি প্ৰতিষ্ঠানটোৰ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত সন্মানীয় লোকসকলক সন্মান জনোৱা হয়।<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} qlwpmrf67ozyg5tcx7kgsul58u65hwd 606435 606434 2026-05-15T10:29:17Z Ishanjyotibora 14131 +[[শ্ৰেণী:বিশ্ববিদ্যালয়]]; +[[শ্ৰেণী:গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] using [[WP:HC|HotCat]] 606435 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ | image_name = Logo of IIIT-H.png | caption = | image_size = | image_upright = | motto = | established = {{start date and age|1998}} | type = স্বীকৃত বিশ্ববিদ্যালয় | city = [[হায়দৰাবাদ]] | state = [[তেলেংগানা]] | coor = {{coord|17.4456|N|78.3497|E|source:kolossus-dewiki|display=inline, title}} | country = ভাৰত | chairman = অশোক ঝুনঝুনৱালা<ref name="governing council iiith">{{citation | url=https://www.iiit.ac.in/about/governing-council/ |title= IIIT-H Governing Council}}</ref> | director = সন্দীপ শুক্লা<ref name="Sandeep Shukla">{{citation | url=https://www.thehindu.com/education/colleges/prof-sandeep-shukla-appointed-as-new-director-of-iiit-hyderabad-succeeding-prof-pj-narayanan-after-12-year-tenure/article69959229.ece |title= Prof. Sandeep Shukla appointed as new director of IIIT Hyderabad, succeeding Prof. P.J. Narayanan after 12-year tenure}}</ref> | faculty = ১৩০<ref name=nirf_2024>{{cite web| title=NIRF 2024| url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Engineering/IR-E-U-0014.pdf |publisher=Ministry of Education}}</ref> | students = ১৯০৯<ref name=nirf_2024/> | undergrad = ১,৩৫০<ref name=nirf_2024/> | postgrad = ৩৯১<ref name=nirf_2024/> | doctoral = ১৬৮<ref name=nirf_2024/> | mascot = জাগ্ৰুতি – দ্য বনিয়ান ট্ৰি<ref>{{cite web|url=http://196.12.53.4/institute/jagruti_navjivan|title=Jagruti and Navjeevan}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | campus = নগৰাঞ্চল; {{Convert|66|acre|m2}} | affiliation = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]],<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|title=NAAC Study Report &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> [[কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সৰ্বভাৰতীয় পৰিষদ,]]<ref>{{cite web|url=https://www.iiit.ac.in/aicte-report/|title=AICTE Approvals &#124; IIIT Hyderabad|website=www.iiit.ac.in}}</ref> | colors = {{color box|#08457e}} Dark Cerulean | sports_nickname = | website = {{URL|www.iiit.ac.in}} | native_name = | dean = | academic_staff = | administrative_staff = | postalcode = | language = ইংৰাজী }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, হায়দৰাবাদ''' ({{lang-en|International Institute of Information Technology, Hyderabad}},IIIT-Hyderabad বা IIIT-H)) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]]ত অৱস্থিত অ-লাভজনক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (N-PPP) (বেচৰকাৰী) প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত এখন স্বীকৃত (deemed) বিশ্ববিদ্যালয়। এই আৰ্হিৰ অধীনত স্থাপিত আৰু স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আইআইআইটি-হায়দৰাবাদ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমখন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান। ভাৰতৰ সকলো আই আই আই টিৰ ভিতৰত ইয়াক আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু এই আৰ্হিটোকেই সমগ্ৰ দেশৰ আন কেইবাখনো আই আই আই টি স্থাপনৰ আৰ্হি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite news |last=Sohni |first=Ruchi Rai |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |work=Telangana Today |date=2 September 2023 |access-date=16 February 2026 |quote=20 PPP IIITs are formed in the ‘IIIT Hyderabad Model’ across the country.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-02 |title=New Chairman appointed as IIIT-H celebrates Silver Jubilee |url=https://telanganatoday.com/new-chairman-appointed-as-iiit-h-celebrates-silver-jubilee |access-date=2023-09-18 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অলিম্পিয়াডৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবেও পৰিচিত আৰু ভাৰতৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিয়াড ইন [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] (আই অ’ এ আই)ৰ দিশৰ পথসমূহৰ বাবে, আৰু ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>https://inaio.in/</ref>. ==ইতিহাস== ৯৯৮ চনত [[তেলংগানা|তেলেংগানা]] চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় আৰু নাছকমে ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব ডিমড ইউনিভাৰ্চিটি মডেলৰ অধীনত আই আই আই টি-হায়দৰাবাদ প্ৰতিষ্ঠা কৰে,<ref name=glance>{{cite web|title=At a Glance|url=https://www.iiit.ac.in/about/at-a-glance/|website=www.iiit.ac.in|publisher=IIIT Hyderabad|access-date=24 November 2017}}</ref>ৰাজ্য চৰকাৰে মাটি আৰু ভৱনসমূহৰ বাবে অনুদান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web|title=NAAC report|url=https://www.iiit.ac.in/naac-report/|date=February 2018}}</ref> আই আই আই টি-হায়দৰাবাদৰ বিশেষ বিষয়া আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ আই টিৰ সচিব হিচাপে অজয় ​​প্ৰকাশ সাৱনীয়ে এই ধাৰণাটোৰ জন্ম দিছিল৷ তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰাৰম্ভিক উন্নয়নৰ তদাৰক কৰিছিল।<ref name=newscoverage>{{cite web|url=https://www.itworld.com/article/2783854/the-learning-channel.html|title=The Learning Channel|first=Tom|last=Field|date=27 December 2000|website=ITworld}}</ref><ref name=newscoverage2>{{cite web |title=Interview with Rajeev Sangal |url=http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |access-date=31 December 2017 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032657/http://www.edu-leaders.com/articles/19955/a-techie-by-chance |url-status=dead }}</ref>ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি বাৰাণসীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক ৰাজীৱ সংগলে শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিছিল আৰু ২০১৩ চনৰ ১০ এপ্ৰিললৈকে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম সঞ্চালক হিচাপে তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Brief Bio=Data of Director of the Indian Institute of Technology (BHU)|url=http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|publisher=IIT BHU|access-date=27 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044023/http://www.old.iitbhu.ac.in/institute/images/administration_pics/rsangal.pdf|url-status=dead}}</ref> একে আৰ্হিৰ অধীনত ২০খন ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ ভেটি হিচাপে ''ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল৷ ২০০১ চনত ইয়াৰ নাম সলনি কৰি ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ'' কৰা হৈছিল, যেতিয়া ই গণ্য বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref name = "Operational_Model">{{cite web|url=http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|title=Operational Model|access-date=1 July 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812215925/http://www.iiit.ac.in/Careers/whyJoin.html#IIIT-H%20Operational%20Model|url-status=dead}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত এই প্ৰতিষ্ঠানে ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপন কৰে। মূল উদযাপনসমূহ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৩ ছেপ্টেম্বৰলৈকে অনুষ্ঠিত হয়৷ বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ লগতে [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]ৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী [[এন চন্দ্ৰবাবু নাইডু|চন্দ্ৰ বাবু নাইডু]]ৰ সৈতে বিশেষ আড্ডাৰ আয়োজন কৰা হয়৷ ইয়াৰোপৰি প্ৰতিষ্ঠানটোৰ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত সন্মানীয় লোকসকলক সন্মান জনোৱা হয়।<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Gulam |date=2023-08-22 |title=Naidu to take part in Hyd IIIT Silver Jubilee celebrations tomorrow |url=https://www.thehansindia.com/telangana/babu-take-part-in-hyd-iiit-silver-jubilee-celebrations-tomorrow-817424 |access-date=2023-09-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:বিশ্ববিদ্যালয়]] [[শ্ৰেণী:গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] oqm7ym0es53zyw1lzy5f7cujleyghdh 6 136886 606427 2026-05-15T10:19:32Z Ishanjyotibora 14131 https://www.iiit.ac.in/img/iiit-new.png 606427 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == https://www.iiit.ac.in/img/iiit-new.png == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free logo}} cmsjdpcuoqodltxta9qa0ftsqibbvc6 0 136887 606438 2026-05-15T10:56:24Z Ishanjyotibora 14131 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox officeholder | name = N. Chandrababu Naidu | birth_name = Nara Chandra Babu Naidu | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = Naidu in 2024 | office = Chief Minister of Andhra Pradesh | term_start = 12 June 2024 | term_end = | order = 13th | governor = [[Syed Abdul Nazeer]] | deputy = [[Pawan Kalyan]] | subterm = '''Cabinet''' | suboffice... 606438 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = N. Chandrababu Naidu | birth_name = Nara Chandra Babu Naidu | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = Naidu in 2024 | office = Chief Minister of Andhra Pradesh | term_start = 12 June 2024 | term_end = | order = 13th | governor = [[Syed Abdul Nazeer]] | deputy = [[Pawan Kalyan]] | subterm = '''Cabinet''' | suboffice = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu IV]] | predecessor = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata1 = * General Administration * Law & Order * Public Enterprises * Other departments not allocated to any Minister | term_start1 = 12 June 2024 | term_end1 = | predecessor1 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = 8 June 2014 | term_end2 = 29 May 2019 | governor2 = [[E. S. L. Narasimhan]] | deputy2 = * [[Nimmakayala Chinarajappa]] * [[K. E. Krishnamurthy]] | subterm2 = '''Cabinet''' | suboffice2 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu III]] | successor2 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata3 = * Investment * Infrastructure * Happiness Index * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start3 = 8 June 2014 | term_end3 = 29 May 2019 | successor3 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = 1 September 1995 | term_end4 = 13 May 2004 | governor4 = * [[Krishan Kant]] * [[Gopala Ramanujam]] * [[C. Rangarajan]] * [[Surjit Singh Barnala]] | subterm4 = '''Cabinet''' | suboffice4 = * [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu I]] * [[Second N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu II]] | predecessor4 = [[N. T. Rama Rao]] | successor4 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata5 = * Investment * Infrastructure * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start5 = 1 September 1995 | term_end5 = 13 May 2004 | successor5 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | office6 = 13th [[List of leaders of the opposition in the Andhra Pradesh Legislative Assembly|Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | term_start6 = 13 June 2019<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = 5 June 2024<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * [[E. S. L. Narasimhan]] * [[Biswabhusan Harichandan]] * [[S. Abdul Nazeer]] | 1blankname6 = Chief Minister | 1namedata6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | predecessor6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | successor6 = ''[[Casual vacancy|Vacant]]'' | term_start7 = 2 June 2004 | term_end7 = 28 February 2014 | governor7 = * [[Sushilkumar Shinde]] * [[Rameshwar Thakur]] * [[N. D. Tiwari]] * [[E. S. L. Narasimhan]] | 1blankname7 = Chief Minister | 1namedata7 = * [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] * [[Konijeti Rosaiah]] * [[N. Kiran Kumar Reddy]] | predecessor7 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] | successor7 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | office8 = 1st [[Telugu Desam Party|National President of Telugu Desam Party]] | term_start8 = 29 May 2015 | predecessor8 = ''Position established'' | 1blankname8 = National General Secretary | 1namedata8 = * [[Kinjarapu Ram Mohan Naidu]] * [[Nara Lokesh]] | office9 = 2nd [[Telugu Desam Party|President of Telugu Desam Party]] | term_start9 = 1 September 1995 | term_end9 = 29 May 2015 | predecessor9 = [[N. T. Rama Rao]] | successor9 = ''Position abolished'' | 1blankname9 = General Secretary | 1namedata9 = * [[Alimineti Madhava Reddy]]<br/>(1995-2000) * [[Tulla Devender Goud]]<br/>(2000-2008) * [[Kadiyam Srihari]]<br/>(2008-2013) * [[Ravula Chandra Sekar Reddy]]<br/>(2013-2015) | office10 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Fourth N. T. Rama Rao ministry|Minister of Revenue, Relief, Rehabilitation, Finance, Planning, Small Savings and Lotteries]] | term_start10 = 12 December 1994 | term_end10 = 1 September 1995 | governor10 = [[Krishan Kant]] | 1blankname10 = Chief Minister | 1namedata10 = [[N. T. Rama Rao]] | successor10 = [[Ashok Gajapathi Raju]] | office11 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Minister (government)|Minister of Cinematography, Technical Education, Minor irrigation, Diary and Animal Husbandary]] | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = 1980 | term_end11 = 1982 | office12 = [[Member of Legislative Assembly (India)|Member]] of the [[Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | constituency12 = [[Kuppam Assembly constituency|Kuppam]] | term_start12 = 1989 | term_end12 = | predecessor12 = N. Rangaswami Naidu | successor12 = | constituency13 = [[Chandragiri Assembly constituency|Chandragiri]] | term_start13 = 1978 | term_end13 = 1983 | predecessor13 = ''Constituency established'' | successor13 = Medasani Venkatarma Naidu | party = [[Telugu Desam Party]] (1983–present) | other_party = [[Indian National Congress (Indira)]] (1975–1983) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = [[Naravaripalle]], [[Madras State]], India<br />(present-day [[Andhra Pradesh]]) | spouse = {{marriage|Nara Bhuvaneswari|1981}} | children = [[Nara Lokesh]] (son) | relatives = See ''[[Nandamuri–Nara family]]'' | alma_mater = [[Sri Venkateswara University, Tirupati]] ([[M.A.]])<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} 1py7d95bq5he5pdj5kxo9udbw06v5w2 606439 606438 2026-05-15T10:56:50Z Ishanjyotibora 14131 606439 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = N. Chandrababu Naidu | birth_name = Nara Chandra Babu Naidu | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = Naidu in 2024 | office = Chief Minister of Andhra Pradesh | term_start = 12 June 2024 | term_end = | order = 13th | governor = [[Syed Abdul Nazeer]] | deputy = [[Pawan Kalyan]] | subterm = '''Cabinet''' | suboffice = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu IV]] | predecessor = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata1 = * General Administration * Law & Order * Public Enterprises * Other departments not allocated to any Minister | term_start1 = 12 June 2024 | term_end1 = | predecessor1 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = 8 June 2014 | term_end2 = 29 May 2019 | governor2 = [[E. S. L. Narasimhan]] | deputy2 = * [[Nimmakayala Chinarajappa]] * [[K. E. Krishnamurthy]] | subterm2 = '''Cabinet''' | suboffice2 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu III]] | successor2 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata3 = * Investment * Infrastructure * Happiness Index * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start3 = 8 June 2014 | term_end3 = 29 May 2019 | successor3 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = 1 September 1995 | term_end4 = 13 May 2004 | governor4 = * [[Krishan Kant]] * [[Gopala Ramanujam]] * [[C. Rangarajan]] * [[Surjit Singh Barnala]] | subterm4 = '''Cabinet''' | suboffice4 = * [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu I]] * [[Second N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu II]] | predecessor4 = [[N. T. Rama Rao]] | successor4 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata5 = * Investment * Infrastructure * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start5 = 1 September 1995 | term_end5 = 13 May 2004 | successor5 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | office6 = 13th [[List of leaders of the opposition in the Andhra Pradesh Legislative Assembly|Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | term_start6 = 13 June 2019<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = 5 June 2024<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * [[E. S. L. Narasimhan]] * [[Biswabhusan Harichandan]] * [[S. Abdul Nazeer]] | 1blankname6 = Chief Minister | 1namedata6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | predecessor6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | successor6 = ''[[Casual vacancy|Vacant]]'' | term_start7 = 2 June 2004 | term_end7 = 28 February 2014 | governor7 = * [[Sushilkumar Shinde]] * [[Rameshwar Thakur]] * [[N. D. Tiwari]] * [[E. S. L. Narasimhan]] | 1blankname7 = Chief Minister | 1namedata7 = * [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] * [[Konijeti Rosaiah]] * [[N. Kiran Kumar Reddy]] | predecessor7 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] | successor7 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | office8 = 1st [[Telugu Desam Party|National President of Telugu Desam Party]] | term_start8 = 29 May 2015 | predecessor8 = ''Position established'' | 1blankname8 = National General Secretary | 1namedata8 = * [[Kinjarapu Ram Mohan Naidu]] * [[Nara Lokesh]] | office9 = 2nd [[Telugu Desam Party|President of Telugu Desam Party]] | term_start9 = 1 September 1995 | term_end9 = 29 May 2015 | predecessor9 = [[N. T. Rama Rao]] | successor9 = ''Position abolished'' | 1blankname9 = General Secretary | 1namedata9 = * [[Alimineti Madhava Reddy]]<br/>(1995-2000) * [[Tulla Devender Goud]]<br/>(2000-2008) * [[Kadiyam Srihari]]<br/>(2008-2013) * [[Ravula Chandra Sekar Reddy]]<br/>(2013-2015) | office10 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Fourth N. T. Rama Rao ministry|Minister of Revenue, Relief, Rehabilitation, Finance, Planning, Small Savings and Lotteries]] | term_start10 = 12 December 1994 | term_end10 = 1 September 1995 | governor10 = [[Krishan Kant]] | 1blankname10 = Chief Minister | 1namedata10 = [[N. T. Rama Rao]] | successor10 = [[Ashok Gajapathi Raju]] | office11 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Minister (government)|Minister of Cinematography, Technical Education, Minor irrigation, Diary and Animal Husbandary]] | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = 1980 | term_end11 = 1982 | office12 = [[Member of Legislative Assembly (India)|Member]] of the [[Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | constituency12 = [[Kuppam Assembly constituency|Kuppam]] | term_start12 = 1989 | term_end12 = | predecessor12 = N. Rangaswami Naidu | successor12 = | constituency13 = [[Chandragiri Assembly constituency|Chandragiri]] | term_start13 = 1978 | term_end13 = 1983 | predecessor13 = ''Constituency established'' | successor13 = Medasani Venkatarma Naidu | party = [[Telugu Desam Party]] (1983–present) | other_party = [[Indian National Congress (Indira)]] (1975–1983) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = [[Naravaripalle]], [[Madras State]], India<br />(present-day [[Andhra Pradesh]]) | spouse = {{marriage|Nara Bhuvaneswari|1981}} | children = [[Nara Lokesh]] (son) | relatives = See ''[[Nandamuri–Nara family]]'' | alma_mater = [[Sri Venkateswara University, Tirupati]] ([[M.A.]])<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} == তথ্যসূত্ৰ == 6qx7hbshzdibmsu61xwlr6x9j3jhryl 606440 606439 2026-05-15T10:58:24Z Ishanjyotibora 14131 +[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]]; +[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 606440 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = N. Chandrababu Naidu | birth_name = Nara Chandra Babu Naidu | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = Naidu in 2024 | office = Chief Minister of Andhra Pradesh | term_start = 12 June 2024 | term_end = | order = 13th | governor = [[Syed Abdul Nazeer]] | deputy = [[Pawan Kalyan]] | subterm = '''Cabinet''' | suboffice = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu IV]] | predecessor = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata1 = * General Administration * Law & Order * Public Enterprises * Other departments not allocated to any Minister | term_start1 = 12 June 2024 | term_end1 = | predecessor1 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = 8 June 2014 | term_end2 = 29 May 2019 | governor2 = [[E. S. L. Narasimhan]] | deputy2 = * [[Nimmakayala Chinarajappa]] * [[K. E. Krishnamurthy]] | subterm2 = '''Cabinet''' | suboffice2 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu III]] | successor2 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata3 = * Investment * Infrastructure * Happiness Index * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start3 = 8 June 2014 | term_end3 = 29 May 2019 | successor3 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = 1 September 1995 | term_end4 = 13 May 2004 | governor4 = * [[Krishan Kant]] * [[Gopala Ramanujam]] * [[C. Rangarajan]] * [[Surjit Singh Barnala]] | subterm4 = '''Cabinet''' | suboffice4 = * [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu I]] * [[Second N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu II]] | predecessor4 = [[N. T. Rama Rao]] | successor4 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata5 = * Investment * Infrastructure * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start5 = 1 September 1995 | term_end5 = 13 May 2004 | successor5 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | office6 = 13th [[List of leaders of the opposition in the Andhra Pradesh Legislative Assembly|Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | term_start6 = 13 June 2019<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = 5 June 2024<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * [[E. S. L. Narasimhan]] * [[Biswabhusan Harichandan]] * [[S. Abdul Nazeer]] | 1blankname6 = Chief Minister | 1namedata6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | predecessor6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | successor6 = ''[[Casual vacancy|Vacant]]'' | term_start7 = 2 June 2004 | term_end7 = 28 February 2014 | governor7 = * [[Sushilkumar Shinde]] * [[Rameshwar Thakur]] * [[N. D. Tiwari]] * [[E. S. L. Narasimhan]] | 1blankname7 = Chief Minister | 1namedata7 = * [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] * [[Konijeti Rosaiah]] * [[N. Kiran Kumar Reddy]] | predecessor7 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] | successor7 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | office8 = 1st [[Telugu Desam Party|National President of Telugu Desam Party]] | term_start8 = 29 May 2015 | predecessor8 = ''Position established'' | 1blankname8 = National General Secretary | 1namedata8 = * [[Kinjarapu Ram Mohan Naidu]] * [[Nara Lokesh]] | office9 = 2nd [[Telugu Desam Party|President of Telugu Desam Party]] | term_start9 = 1 September 1995 | term_end9 = 29 May 2015 | predecessor9 = [[N. T. Rama Rao]] | successor9 = ''Position abolished'' | 1blankname9 = General Secretary | 1namedata9 = * [[Alimineti Madhava Reddy]]<br/>(1995-2000) * [[Tulla Devender Goud]]<br/>(2000-2008) * [[Kadiyam Srihari]]<br/>(2008-2013) * [[Ravula Chandra Sekar Reddy]]<br/>(2013-2015) | office10 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Fourth N. T. Rama Rao ministry|Minister of Revenue, Relief, Rehabilitation, Finance, Planning, Small Savings and Lotteries]] | term_start10 = 12 December 1994 | term_end10 = 1 September 1995 | governor10 = [[Krishan Kant]] | 1blankname10 = Chief Minister | 1namedata10 = [[N. T. Rama Rao]] | successor10 = [[Ashok Gajapathi Raju]] | office11 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Minister (government)|Minister of Cinematography, Technical Education, Minor irrigation, Diary and Animal Husbandary]] | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = 1980 | term_end11 = 1982 | office12 = [[Member of Legislative Assembly (India)|Member]] of the [[Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | constituency12 = [[Kuppam Assembly constituency|Kuppam]] | term_start12 = 1989 | term_end12 = | predecessor12 = N. Rangaswami Naidu | successor12 = | constituency13 = [[Chandragiri Assembly constituency|Chandragiri]] | term_start13 = 1978 | term_end13 = 1983 | predecessor13 = ''Constituency established'' | successor13 = Medasani Venkatarma Naidu | party = [[Telugu Desam Party]] (1983–present) | other_party = [[Indian National Congress (Indira)]] (1975–1983) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = [[Naravaripalle]], [[Madras State]], India<br />(present-day [[Andhra Pradesh]]) | spouse = {{marriage|Nara Bhuvaneswari|1981}} | children = [[Nara Lokesh]] (son) | relatives = See ''[[Nandamuri–Nara family]]'' | alma_mater = [[Sri Venkateswara University, Tirupati]] ([[M.A.]])<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] cyc3rdyhji32l3jx29w1t10hcae7o0g 606441 606440 2026-05-15T10:58:44Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 606441 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = N. Chandrababu Naidu | birth_name = Nara Chandra Babu Naidu | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = Naidu in 2024 | office = Chief Minister of Andhra Pradesh | term_start = 12 June 2024 | term_end = | order = 13th | governor = [[Syed Abdul Nazeer]] | deputy = [[Pawan Kalyan]] | subterm = '''Cabinet''' | suboffice = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu IV]] | predecessor = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = [[Fourth N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata1 = * General Administration * Law & Order * Public Enterprises * Other departments not allocated to any Minister | term_start1 = 12 June 2024 | term_end1 = | predecessor1 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = 8 June 2014 | term_end2 = 29 May 2019 | governor2 = [[E. S. L. Narasimhan]] | deputy2 = * [[Nimmakayala Chinarajappa]] * [[K. E. Krishnamurthy]] | subterm2 = '''Cabinet''' | suboffice2 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu III]] | successor2 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = [[Third N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata3 = * Investment * Infrastructure * Happiness Index * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start3 = 8 June 2014 | term_end3 = 29 May 2019 | successor3 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = 1 September 1995 | term_end4 = 13 May 2004 | governor4 = * [[Krishan Kant]] * [[Gopala Ramanujam]] * [[C. Rangarajan]] * [[Surjit Singh Barnala]] | subterm4 = '''Cabinet''' | suboffice4 = * [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu I]] * [[Second N. Chandrababu Naidu ministry|Naidu II]] | predecessor4 = [[N. T. Rama Rao]] | successor4 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = [[First N. Chandrababu Naidu ministry|Ministry and Departments]] | 1namedata5 = * Investment * Infrastructure * General Administration * Other departments not allocated to any Minister | term_start5 = 1 September 1995 | term_end5 = 13 May 2004 | successor5 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] {{Collapsed infobox section end}} | office6 = 13th [[List of leaders of the opposition in the Andhra Pradesh Legislative Assembly|Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | term_start6 = 13 June 2019<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = 5 June 2024<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * [[E. S. L. Narasimhan]] * [[Biswabhusan Harichandan]] * [[S. Abdul Nazeer]] | 1blankname6 = Chief Minister | 1namedata6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | predecessor6 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | successor6 = ''[[Casual vacancy|Vacant]]'' | term_start7 = 2 June 2004 | term_end7 = 28 February 2014 | governor7 = * [[Sushilkumar Shinde]] * [[Rameshwar Thakur]] * [[N. D. Tiwari]] * [[E. S. L. Narasimhan]] | 1blankname7 = Chief Minister | 1namedata7 = * [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] * [[Konijeti Rosaiah]] * [[N. Kiran Kumar Reddy]] | predecessor7 = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]] | successor7 = [[Y. S. Jagan Mohan Reddy]] | office8 = 1st [[Telugu Desam Party|National President of Telugu Desam Party]] | term_start8 = 29 May 2015 | predecessor8 = ''Position established'' | 1blankname8 = National General Secretary | 1namedata8 = * [[Kinjarapu Ram Mohan Naidu]] * [[Nara Lokesh]] | office9 = 2nd [[Telugu Desam Party|President of Telugu Desam Party]] | term_start9 = 1 September 1995 | term_end9 = 29 May 2015 | predecessor9 = [[N. T. Rama Rao]] | successor9 = ''Position abolished'' | 1blankname9 = General Secretary | 1namedata9 = * [[Alimineti Madhava Reddy]]<br/>(1995-2000) * [[Tulla Devender Goud]]<br/>(2000-2008) * [[Kadiyam Srihari]]<br/>(2008-2013) * [[Ravula Chandra Sekar Reddy]]<br/>(2013-2015) | office10 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Fourth N. T. Rama Rao ministry|Minister of Revenue, Relief, Rehabilitation, Finance, Planning, Small Savings and Lotteries]] | term_start10 = 12 December 1994 | term_end10 = 1 September 1995 | governor10 = [[Krishan Kant]] | 1blankname10 = Chief Minister | 1namedata10 = [[N. T. Rama Rao]] | successor10 = [[Ashok Gajapathi Raju]] | office11 = [[Government of Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] [[Minister (government)|Minister of Cinematography, Technical Education, Minor irrigation, Diary and Animal Husbandary]] | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = 1980 | term_end11 = 1982 | office12 = [[Member of Legislative Assembly (India)|Member]] of the [[Andhra Pradesh Legislative Assembly]] | constituency12 = [[Kuppam Assembly constituency|Kuppam]] | term_start12 = 1989 | term_end12 = | predecessor12 = N. Rangaswami Naidu | successor12 = | constituency13 = [[Chandragiri Assembly constituency|Chandragiri]] | term_start13 = 1978 | term_end13 = 1983 | predecessor13 = ''Constituency established'' | successor13 = Medasani Venkatarma Naidu | party = [[Telugu Desam Party]] (1983–present) | other_party = [[Indian National Congress (Indira)]] (1975–1983) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = [[Naravaripalle]], [[Madras State]], India<br />(present-day [[Andhra Pradesh]]) | spouse = {{marriage|Nara Bhuvaneswari|1981}} | children = [[Nara Lokesh]] (son) | relatives = See ''[[Nandamuri–Nara family]]'' | alma_mater = [[Sri Venkateswara University, Tirupati]] ([[M.A.]])<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] qoagfrtb6qshtxvr33ghpak2skjsu1k 606442 606441 2026-05-15T11:27:52Z Ishanjyotibora 14131 606442 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = এন চন্দ্ৰবাবু নাইডু<br>N. Chandrababu Naidu | birth_name = নৰ চন্দ্ৰ বাবু নাইডু | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = ২০২৪ চনত নাইডু | office = অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ মুখ্য মন্ত্ৰী | term_start = ১২ জুন ২০২৪ | term_end = | order = ত্ৰয়োদশ | governor = চৈয়দ আব্দুল নাজীৰ | deputy = [[পৱন কল্যান]] | subterm = '''কেবিনেট''' | suboffice = নাইডু-৪ৰ্থ | predecessor = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = ৪ৰ্থ নাইডু চৰকাৰ | 1namedata1 = * সাধাৰণ প্ৰশাসন * আইন-কানুন * ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start1 = ১২ জুন ২০২৪ | term_end1 = | predecessor1 = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = ৮ জুন ২০১৪ | term_end2 = ২৯ মে ২০১৯ | governor2 = ই এছ এল নৰসিংহ | deputy2 = * নিম্মাকায়াল চিনাৰাজাপ্পা * কে. ই. কৃষ্ণমূৰ্তি | subterm2 = '''কেবিনেট''' | suboffice2 = তৃতীয় নাইডু চৰকাৰ | successor2 = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = তৃতীয় নাইডু চৰকাৰৰ বিভাগসমূহ | 1namedata3 = * বিনিয়োগ * আন্ত:গাঁথনি * সুখ সূচকাংক * সাধাৰণ প্ৰশাসন * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start3 = ৮ জুন ২০১৪ | term_end3 = ২৯ মে' ২০১৯ | successor3 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end4 = ১৩ মে ২০০৪ | governor4 = * কৃষণ কান্ত * গোপাল ৰামানুজন * চি ৰংগৰাজন * সুৰজিৎ সিং বৰ্ণলা | subterm4 = '''কেবিনেট''' | suboffice4 = * নাইডু চৰকাৰ-প্ৰথম * দ্বিতীয় নাইডু চৰকাৰৰ মন্ত্ৰালয় | predecessor4 = এন টি ৰামা ৰাও | successor4 = য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = প্ৰথম নাইডু চৰকাৰৰ মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগসমূহ | 1namedata5 = * বিনিয়োগ * আন্ত:গাঁথনি * সাধাৰণ প্ৰশাসন * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start5 = ১ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end5 = ১৩ মে ২০০৪ | successor5 = য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | office6 = অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ বিৰোধী দলৰ ত্ৰয়োদশ নেতা | term_start6 = ১৩ জুন ২০১৯<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = ৫ জুন ২০২৪<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * ই এছ এল নৰসিংহ * বিশ্বভূষণ হৰিচন্দ্ৰন * এছ আব্দুল নাজীৰ | 1blankname6 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata6 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | predecessor6 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | successor6 = ''খালী'' | term_start7 = ২ জুন ২০০৪ | term_end7 = ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪ | governor7 = * সুশীলকুমাৰ সিন্দে * ৰামেশ্বৰ ঠাকুৰ * এন ডি তিৱাৰী * ই এছ এল নৰসিহং | 1blankname7 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata7 = * য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী * কনিজেট্টি ৰোজায়াহ * এন কিৰণ কুমাৰ ৰেড্ডী | predecessor7 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | successor7 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | office8 = তেলেগু দশম পাৰ্টি প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি | term_start8 = ২৯ মে' ২০১৫ | predecessor8 = পদ স্থাপিত | 1blankname8 = ৰাষ্ট্ৰীয় সাধাৰণ সচিব | 1namedata8 = * কিঞ্জাৰাপু ৰাম মোহন নাইডু * নৰ লোকেশ | office9 = তেলেগু দেশম পাৰ্টিৰ ২য় সভাপতি | term_start9 = ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end9 = ২৯ মে ২০১৫ | predecessor9 = এন টি ৰামা ৰাও | successor9 = ''পদ বিলোপন'' | 1blankname9 = সাধাৰণ সচিব | 1namedata9 = * আলিমিনেটি মাধৱ ৰেড্ডী<br/>(১৯৯৫-২০০০) * তুল্লা দেৱেন্দৰ গৌড়<br/>(২০০০-২০০৮) * কড়িয়াম শ্ৰীহৰি<br/>(২০০৮-২০১৩) * ৰৱুলা চন্দ্ৰ শেখৰ ৰেড্ডী<br/>(২০১৩-২০১৫) | office10 = ৰাজহ, সাহায্য, পুনৰ্বাসন, বিত্ত, পৰিকল্পনা, ক্ষুদ্ৰ সঞ্চয় আৰু লটাৰী মন্ত্ৰী | term_start10 = ১২ ডিচেম্বৰ ১৯৯৪ | term_end10 = ১ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৯৫ | governor10 = কৃষণ কান্ত | 1blankname10 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata10 = এন টি ৰামা ৰাও | successor10 = অশোক গজপতি ৰাজু | office11 = চিনেমাট’গ্ৰাফী, কাৰিকৰী শিক্ষা, ক্ষুদ্ৰ জলসিঞ্চন, দুগ্ধ আৰু পশুপালন মন্ত্ৰী | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = ১৯৮০ | term_end11 = ১৯৮২ | office12 = অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ | constituency12 = কুপ্পম সমষ্টি | term_start12 = ১৯৮৯ | term_end12 = | predecessor12 = এন ৰংগস্বামী নাইডু | successor12 = | constituency13 = চন্দ্ৰগিৰী সমষ্টি | term_start13 = ১৯৭৮ | term_end13 = ১৯৮৩ | predecessor13 = ''সমষ্ঠি গঠিত'' | successor13 = মেদাচানী ভেংকটৰামা নাইডু | party = তেলেগু দেশম পাৰ্টি (১৯৮৩–বৰ্তমানলৈকে) | other_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (১৯৭৫-১৯৮৩) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = নৰৱাৰিপাল্লে, মাদ্ৰাছ, ভাৰত<br />(বৰ্তমানৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ) | spouse = {{marriage|নৰ ভুৱনেশ্বৰী|1981}} | children = নৰ লোকেশ (পুত্ৰ) | relatives = | alma_mater = শ্ৰী ভেংকটাশ্বেৰা বিশ্ববিদ্যালয়, তিৰুপতি (কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ)<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] 4rfcoi9trts1j3te5ggxjbl9u8utpn7 606448 606442 2026-05-15T11:58:06Z Ishanjyotibora 14131 606448 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = এন চন্দ্ৰবাবু নাইডু<br>N. Chandrababu Naidu | birth_name = নৰ চন্দ্ৰ বাবু নাইডু | image = The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg | caption = ২০২৪ চনত নাইডু | office = অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ মুখ্য মন্ত্ৰী | term_start = ১২ জুন ২০২৪ | term_end = | order = ত্ৰয়োদশ | governor = চৈয়দ আব্দুল নাজীৰ | deputy = [[পৱন কল্যান]] | subterm = '''কেবিনেট''' | suboffice = নাইডু-৪ৰ্থ | predecessor = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece|title=Andhra Pradesh Council of Ministers: Full list|work=The Hindu|date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref>}} | 1blankname1 = ৪ৰ্থ নাইডু চৰকাৰ | 1namedata1 = * সাধাৰণ প্ৰশাসন * আইন-কানুন * ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start1 = ১২ জুন ২০২৪ | term_end1 = | predecessor1 = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | term_start2 = ৮ জুন ২০১৪ | term_end2 = ২৯ মে ২০১৯ | governor2 = ই এছ এল নৰসিংহ | deputy2 = * নিম্মাকায়াল চিনাৰাজাপ্পা * কে. ই. কৃষ্ণমূৰ্তি | subterm2 = '''কেবিনেট''' | suboffice2 = তৃতীয় নাইডু চৰকাৰ | successor2 = য়াই. এছ. জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname3 = তৃতীয় নাইডু চৰকাৰৰ বিভাগসমূহ | 1namedata3 = * বিনিয়োগ * আন্ত:গাঁথনি * সুখ সূচকাংক * সাধাৰণ প্ৰশাসন * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start3 = ৮ জুন ২০১৪ | term_end3 = ২৯ মে' ২০১৯ | successor3 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | term_start4 = ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end4 = ১৩ মে ২০০৪ | governor4 = * কৃষণ কান্ত * গোপাল ৰামানুজন * চি ৰংগৰাজন * সুৰজিৎ সিং বৰ্ণলা | subterm4 = '''কেবিনেট''' | suboffice4 = * নাইডু চৰকাৰ-প্ৰথম * দ্বিতীয় নাইডু চৰকাৰৰ মন্ত্ৰালয় | predecessor4 = এন টি ৰামা ৰাও | successor4 = য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section begin|Additional ministries}} | 1blankname5 = প্ৰথম নাইডু চৰকাৰৰ মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগসমূহ | 1namedata5 = * বিনিয়োগ * আন্ত:গাঁথনি * সাধাৰণ প্ৰশাসন * অইন কোনো মন্ত্ৰীক আবণ্টন নিদিয়া বিভাগ | term_start5 = ১ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end5 = ১৩ মে ২০০৪ | successor5 = য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী {{Collapsed infobox section end}} | office6 = অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ বিৰোধী দলৰ ত্ৰয়োদশ নেতা | term_start6 = ১৩ জুন ২০১৯<ref>{{Cite web|title=FIFTEENTH ANDHRA PRADESH LEGISLATIVE ASSEMBLY - RECOGNITION AS LEADER OF OPPOSITION IN THE ASSEMBLY.|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTcyNTAzMDgxMSwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE1NjEwMjk5NDcxNjQucGRmIn0.FCGCEOsWpxwR_36vuzJ6nV7k7a05tkgIaDn3Ws-Bf1g|date=13 June 2019}}</ref> | term_end6 = ৫ জুন ২০২৪<ref>{{Cite web|title=Andhra Pradesh Governor Dissolves 15th State Legislative Assembly|url=https://www.newsonair.gov.in/andhra-pradesh-governor-dissolves-15th-state-legislative-assembly/|date=5 June 2024}}</ref> | governor6 = * ই এছ এল নৰসিংহ * বিশ্বভূষণ হৰিচন্দ্ৰন * এছ আব্দুল নাজীৰ | 1blankname6 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata6 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | predecessor6 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | successor6 = ''খালী'' | term_start7 = ২ জুন ২০০৪ | term_end7 = ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪ | governor7 = * সুশীলকুমাৰ সিন্দে * ৰামেশ্বৰ ঠাকুৰ * এন ডি তিৱাৰী * ই এছ এল নৰসিহং | 1blankname7 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata7 = * য়াই এছ ৰাজশেখৰ ৰেড্ডী * কনিজেট্টি ৰোজায়াহ * এন কিৰণ কুমাৰ ৰেড্ডী | predecessor7 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | successor7 = য়াই এছ জগন মোহন ৰেড্ডী | office8 = তেলেগু দশম পাৰ্টি প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি | term_start8 = ২৯ মে' ২০১৫ | predecessor8 = পদ স্থাপিত | 1blankname8 = ৰাষ্ট্ৰীয় সাধাৰণ সচিব | 1namedata8 = * কিঞ্জাৰাপু ৰাম মোহন নাইডু * নৰ লোকেশ | office9 = তেলেগু দেশম পাৰ্টিৰ ২য় সভাপতি | term_start9 = ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | term_end9 = ২৯ মে ২০১৫ | predecessor9 = এন টি ৰামা ৰাও | successor9 = ''পদ বিলোপন'' | 1blankname9 = সাধাৰণ সচিব | 1namedata9 = * আলিমিনেটি মাধৱ ৰেড্ডী<br/>(১৯৯৫-২০০০) * তুল্লা দেৱেন্দৰ গৌড়<br/>(২০০০-২০০৮) * কড়িয়াম শ্ৰীহৰি<br/>(২০০৮-২০১৩) * ৰৱুলা চন্দ্ৰ শেখৰ ৰেড্ডী<br/>(২০১৩-২০১৫) | office10 = ৰাজহ, সাহায্য, পুনৰ্বাসন, বিত্ত, পৰিকল্পনা, ক্ষুদ্ৰ সঞ্চয় আৰু লটাৰী মন্ত্ৰী | term_start10 = ১২ ডিচেম্বৰ ১৯৯৪ | term_end10 = ১ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৯৫ | governor10 = কৃষণ কান্ত | 1blankname10 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata10 = এন টি ৰামা ৰাও | successor10 = অশোক গজপতি ৰাজু | office11 = চিনেমাট’গ্ৰাফী, কাৰিকৰী শিক্ষা, ক্ষুদ্ৰ জলসিঞ্চন, দুগ্ধ আৰু পশুপালন মন্ত্ৰী | governor11 = [[K. C. Abraham]] | 1blankname11 = Chief Minister | 1namedata11 = * [[T. Anjaiah]] * [[Bhavanam Venkatarami Reddy]] | term_start11 = ১৯৮০ | term_end11 = ১৯৮২ | office12 = অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ | constituency12 = কুপ্পম সমষ্টি | term_start12 = ১৯৮৯ | term_end12 = | predecessor12 = এন ৰংগস্বামী নাইডু | successor12 = | constituency13 = চন্দ্ৰগিৰী সমষ্টি | term_start13 = ১৯৭৮ | term_end13 = ১৯৮৩ | predecessor13 = ''সমষ্ঠি গঠিত'' | successor13 = মেদাচানী ভেংকটৰামা নাইডু | party = তেলেগু দেশম পাৰ্টি (১৯৮৩–বৰ্তমানলৈকে) | other_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (১৯৭৫-১৯৮৩) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|04|20}} | birth_place = নৰৱাৰিপাল্লে, মাদ্ৰাছ, ভাৰত<br />(বৰ্তমানৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ) | spouse = {{marriage|নৰ ভুৱনেশ্বৰী|1981}} | children = নৰ লোকেশ (পুত্ৰ) | relatives = | alma_mater = শ্ৰী ভেংকটাশ্বেৰা বিশ্ববিদ্যালয়, তিৰুপতি (কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ)<ref>{{cite web |url=https://ncbn.in/timeline |title=N Chandrababu Naidu Time Line |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601091225/https://ncbn.in/timeline |archive-date=1 June 2019 |website=NCBN.in |access-date=30 August 2024}}</ref> | website = https://ncbn.info/ | signature = Signature of N. Chandrababu Naidu.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFFF00;text-align:center; |title = Positions Held |bullets = on | 1975–1977: Local Youth President, INC | 1978–83: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Chandragiri constituency | 1980–83: Cabinet Minister of Andhra Pradesh | 1985–94: General Secretary of Telugu Desam Party | since 1989: Member of Andhra Pradesh Legislative Assembly, Kuppam constituency | 1994–95: Finance and Revenue Minister of Andhra Pradesh | 1999–2004: Convener of National Democratic Alliance | 1995–2004: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 1995–2014: 2nd President of the Telugu Desam Party | 2004–2014: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Legislative Assembly | 2014–present: 1st National President of the Telugu Desam Party | 2014–19: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh | 2014–18: Convener Of National Democratic Alliance | 2019–24: 8th Leader of Opposition of the Andhra Pradesh Andhra Pradesh Assembly | 2024–tba: Convener of National Democratic Alliance | 2024–present: 13th Chief Minister of Andhra Pradesh }} }} '''Nara Chandrababu Naidu''' ({{IPA|te| ˈnɑːrɑː ˈtʃʌnˌdrɑː ˈbɑːbuː ˈnaɪduː}}; born 20 April 1950), commonly known as '''CBN''', is an Indian politician who is currently serving as the [[Chief Minister of Andhra Pradesh]] since 2024. He holds the record of longest-serving Chief Minister in the political history of [[Telugu states]]. He is the national president of the [[Telugu Desam Party]] (TDP). In 1978, he was elected to the [[Andhra Pradesh Legislative Assembly]] from the [[Indian National Congress]] party, and from 1980 to 1982, he served as a minister in the state cabinet. Afterwards, he [[Party switching|switched party allegiance]] and joined TDP, which had been founded by his father-in-law [[N. T. Rama Rao]].<ref name=":0">{{Cite news |title=N Chandrababu Naidu |url=https://timesofindia.indiatimes.com/politics/n-chandrababu-naidu/articleshow/8283419.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |date=12 January 2023 |access-date=7 June 2024}}</ref> Naidu served as a TDP [[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of the Legislative Assembly]] (MLA) from 1989 to 1995.<ref>{{Cite news |title=Meet Nara Bhuvaneswari, wife of Chandrababu Naidu – Here's how her net worth increased by Rs 579 crore in 5 days; Know about TDP leader, his love story, and more |url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-meet-nara-bhuvaneshwari-wife-of-chandrababu-naidu-heres-how-her-net-worth-increased-by-rs-579-crore-in-5-days-know-about-tdp-leader-his-love-story-and-more-3518241/7 |work=Financial Express |date=8 June 2024 |access-date=8 June 2024}}</ref> In 1995, he became the [[Chief Minister of Andhra Pradesh]]. == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] j44xrfc73yurp57grgu2gzov4d78qjq